Microalgen: het groene goud van de toekomst? (2011) - Welkom bij ...
Microalgen: het groene goud van de toekomst? (2011) - Welkom bij ...
Microalgen: het groene goud van de toekomst? (2011) - Welkom bij ...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Uitgegeven in <strong>de</strong> reeks “Groene Grondstoffen”<br />
1. Technologie voor gezondheid en milieu; agenda voor duurzame en<br />
gezon<strong>de</strong> industriële toepassingen <strong>van</strong> organische nevenstromen en agrogrondstoffen<br />
in 2010, Sietze Vellema en Barbara <strong>de</strong> Klerk-Engels (2003).<br />
2. Nieuwe composteerbare verpakkingsmaterialen voor voedseltoepassingen,<br />
Christiaan Bolck, Michiel <strong>van</strong> Alst, Karin Molenveld, Gerald Schennink en<br />
Maarten <strong>van</strong> <strong>de</strong>r Zee (2003).<br />
3. Markten voor <strong>groene</strong> opties: ervaringen in verpakkingen, verven en<br />
isolatiematerialen, Sietze Vellema (samenstelling) (2003).<br />
4. Groene grondstoffen in productie; recente ontwikkelingen op <strong>de</strong> markt,<br />
Harriëtte Bos en Bert <strong>van</strong> Rees (2004).<br />
5. Technologische innovatie in <strong>de</strong> keten; <strong>groene</strong> grondstoffen in<br />
ontwikkeling, Harriëtte Bos en Marc <strong>van</strong> <strong>de</strong>n Heuvel (2005).<br />
6. Bioplastics, Christiaan Bolck (2006).<br />
7. Weekmakers; <strong>groene</strong> grondstoffen bie<strong>de</strong>n nieuwe mogelijkhe<strong>de</strong>n, Karin<br />
Molenveld (2006).<br />
8. Doorbreken <strong>van</strong> <strong>de</strong> innovatieparadox; 9 voorbeel<strong>de</strong>n uit <strong>de</strong> biobased<br />
economy, Christiaan Bolck en Paulien Harmsen (2007).<br />
9. Agrificatie en <strong>de</strong> Biobased Economy; Een analyse <strong>van</strong> 25 jaar beleid en<br />
innovatie op <strong>het</strong> gebied <strong>van</strong> Groene Grondstoffen, Harriëtte Bos (2008).<br />
10. Bioraffinage; Naar een optimale verwaarding <strong>van</strong> biomassa, Bert<br />
Annevelink en Paulien Harmsen (2010).<br />
11. Duurzaamheid <strong>van</strong> biobased producten; Energiegebruik en broeikasgasemissie<br />
<strong>van</strong> producten met suikers als grondstof, Harriëtte Bos, Sjaak<br />
Conijn, Wim Corré, Koen Meesters, Martin Patel (<strong>2011</strong>).<br />
Voor meer informatie zie www.<strong>groene</strong>grondstoffen.nl
Voorwoord<br />
De kweek <strong>van</strong> microalgen kan een belangrijke rol spelen in milieuvrien<strong>de</strong>lijke<br />
productie <strong>van</strong> grondstoffen voor biodiesel. Daarnaast leveren algen tal <strong>van</strong><br />
an<strong>de</strong>re nuttige stoffen voor <strong>de</strong> levensmid<strong>de</strong>len- en chemische industrie. Dit<br />
boekje brengt <strong>de</strong> huidige stand <strong>van</strong> zaken omtrent algenkweek in kaart.<br />
Daarnaast analyseert <strong>het</strong> <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n <strong>van</strong> economisch rendabele<br />
algenkweek op grote schaal voor <strong>de</strong> winning <strong>van</strong> waar<strong>de</strong>volle producten,<br />
inclusief grondstof voor biodiesel.<br />
Hoofdstuk 1 illustreert <strong>de</strong> potentiële rol <strong>van</strong> microalgen in <strong>het</strong> verduurzamen<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> samenleving.<br />
Hoofdstuk 2 beschrijft enkele belangrijke groepen algen en <strong>de</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n die ze bie<strong>de</strong>n als producenten <strong>van</strong> nuttige stoffen.<br />
Hoofdstuk 3 behan<strong>de</strong>lt <strong>de</strong> belangrijkste algen kweeksystemen en <strong>de</strong> huidige<br />
stand <strong>van</strong> zaken omtrent algenkweek in Ne<strong>de</strong>rland.<br />
Hoofdstuk 4 beargumenteert <strong>de</strong> voor<strong>de</strong>len <strong>van</strong> algenkweek ten opzichte <strong>van</strong><br />
an<strong>de</strong>re landbouw gewassen.<br />
Hoofdstuk 5 analyseert <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n om microalgen op grote schaal<br />
rendabel te kweken en <strong>de</strong> belangrijke rol die <strong>het</strong> Wagenings algencentrum,<br />
AlgaePARC, gaat vervullen in on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> optimalisatie <strong>van</strong><br />
algenkweek.<br />
Hoofstuk 6 is een samenvatting <strong>van</strong> <strong>de</strong> conclusies en aanbevelingen voor<br />
een rendabele kweek.
Inhoudsopgave<br />
1. Inleiding ....................................................................................... 7<br />
2. <strong>Microalgen</strong> .................................................................................... 9<br />
3. Algenkweek ................................................................................ 13<br />
4. Rol <strong>van</strong> algen in <strong>de</strong> biobased economy ............................................ 19<br />
5. AlgaePARC.................................................................................. 23<br />
6. Conclusies .................................................................................. 29<br />
7. Referenties ................................................................................. 31<br />
Colofon ............................................................................................. 34
1.<br />
Inleeiding<br />
Opkomen<strong>de</strong><br />
economieë ën en <strong>de</strong> ggroeien<strong>de</strong><br />
wereldbevo olking doenn<br />
een stee eds<br />
grroter<br />
beroeep<br />
op <strong>de</strong> natuurlijke<br />
n<br />
hulpbronne en <strong>van</strong> <strong>de</strong> aar<strong>de</strong>. In 2050 zal <strong>de</strong><br />
wereldbevolkking<br />
een geschatte g nnegen<br />
miljard<br />
mense en bedrageen;<br />
an<strong>de</strong>rhalf<br />
keeer<br />
zoveel als <strong>het</strong> hu uidige aantaal.<br />
Hierdoo or zal <strong>de</strong> vraag<br />
naar grondstoff fen<br />
exxplosief<br />
stiijgen.<br />
Nooit<br />
eer<strong>de</strong>r wwas<br />
<strong>de</strong> no oodzaak en n <strong>de</strong> uitdaaging<br />
om <strong>de</strong><br />
saamenlevingg<br />
te verduu urzamen opp<br />
<strong>het</strong> gebie ed <strong>van</strong> ene ergiewinninng,<br />
landbou uw<br />
enn<br />
economiee<br />
groter dan n in <strong>de</strong>ze eeeuw.<br />
Duurzame<br />
pproductieme<br />
etho<strong>de</strong>n vooor<br />
voedsel<br />
en energie<br />
zijn nooodzakelijk<br />
als a<br />
we<br />
niet elkee<br />
vierkante e meter nnatuur<br />
in landbouwgr<br />
rond om wwillen<br />
zette en.<br />
Daaarnaast<br />
moet er een alterrnatief<br />
voo orhan<strong>de</strong>n zijn voor <strong>de</strong> eindige<br />
oliereserves.<br />
. De samen nleving richt<br />
zich dan ook steeds meer op dduurzaamhe<br />
eid<br />
enn<br />
geeft priooriteit<br />
aan <strong>de</strong> recycling<br />
<strong>van</strong> reststromen,<br />
ofwel afvaal,<br />
duurzam me<br />
prroductie<br />
en efficiënt gebruik<br />
<strong>van</strong> energie.<br />
Foto 1: GGroene<br />
alg met m vetdruuppels<br />
in <strong>de</strong> e cel en algenpoe<strong>de</strong>r<br />
( (bron Wild<br />
Frontieers/Hans<br />
Wolkers) W<br />
Dee<br />
kweek v<strong>van</strong><br />
microa algen kan een belan ngrijke <strong>bij</strong>d drage leveeren<br />
aan <strong>het</strong> h<br />
veerduurzameen<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> samenlevin<br />
s ng. Algen zijn<br />
niet alle een in te zeetten<br />
voor <strong>de</strong><br />
mmilieuvrien<strong>de</strong>lijke<br />
pro oductie vaan<br />
talloze grondsto offen, maaar<br />
ook als a<br />
affvalverwerkkers.<br />
Ze groeien g naamelijk<br />
uit tstekend op o afvalstrromen,<br />
zoa als<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
kooldioxi<strong>de</strong><br />
uit roookgassen,<br />
restwater r <strong>van</strong> agrro-industrië<br />
ële<br />
beedrijven<br />
enn<br />
zelfs ver rdun<strong>de</strong> messt.<br />
Hier<strong>bij</strong> zetten ze afval om in bruikba are<br />
7
8<br />
grondstoffen. Algen recyclen zo <strong>de</strong> voedingsstoffen die an<strong>de</strong>rs weg zou<strong>de</strong>n<br />
spoelen, en sluiten zo <strong>de</strong> nutriëntenkringloop met schoner water als bonus.<br />
Maar algen zijn niet alleen veelbelovend als zuiveraars en recyclers. De<br />
algencel bevat zoveel nuttige stoffen dat ze steeds vaker speciaal voor dat<br />
doel gekweekt wor<strong>de</strong>n. Zo is <strong>het</strong> mogelijk via algenkweek stoffen zoals oliën,<br />
eiwitten, zetmeel en pigmenten (<strong>bij</strong>voorbeeld bètacaroteen) te produceren.<br />
Toepassingen <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze stoffen zijn talrijk: <strong>van</strong> biodiesel en bioplastic tot<br />
kleurstoffen en hamburgers.
2.<br />
Micrroalgen<br />
Sooorten<br />
<strong>Microalgen</strong>,<br />
door biolo ogen ook wwel<br />
fytoplankton<br />
genoemd,<br />
zijnn<br />
zeer kleine<br />
plantachtige<br />
organisme en tussen d<strong>de</strong><br />
1-50 micrometer<br />
groot, g zond<strong>de</strong>r<br />
wortels of<br />
bla<strong>de</strong>ren.<br />
Saamen<br />
met <strong>de</strong> d macroalggen<br />
(zeewier)<br />
en 'echte'<br />
waterplanten<br />
maken<br />
mmicroalgen<br />
d<strong>de</strong>el<br />
uit <strong>van</strong> n <strong>de</strong> zogenaaam<strong>de</strong><br />
aquatische<br />
biomassa.<br />
<strong>Microalgen</strong><br />
zzijn<br />
zeer alg gemeen enn<br />
komen me et hon<strong>de</strong>rdduizen<strong>de</strong>n<br />
soorten vo oor<br />
in zowel zoet-<br />
als zee ewater, waaar<br />
ze aan n <strong>de</strong> basis staan <strong>van</strong>n<br />
<strong>de</strong> mees ste<br />
vooedselketenns.<br />
Veel soorten s beezitten<br />
blad dgroen en benutten zonlicht als a<br />
ennergiebron<br />
en zetten zo z kooldioxxi<strong>de</strong><br />
(CO2) om o in biom massa. Bij ddit<br />
proces <strong>van</strong><br />
footosynthesee<br />
producer ren <strong>de</strong> algen<br />
zuursto of (O2). Op<br />
wereldscchaal<br />
maken<br />
mmicroalgen<br />
zzo<br />
ruim driekwart<br />
<strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> benod dig<strong>de</strong> zuurstof<br />
voor ddier<br />
en me ens<br />
aaan.<br />
Met<br />
<strong>het</strong> bloote<br />
oog zijn<br />
microalggen<br />
niet te e zien, ma aar als <strong>het</strong>t<br />
water he eel<br />
voedse elrijk is kan er eeen<br />
massa ale<br />
algenb bloei optre<strong>de</strong>n,<br />
die h<strong>het</strong><br />
water in<br />
een <strong>groene</strong>, g bru uine, blauwwe<br />
of oran nje<br />
soep veran<strong>de</strong>rt.<br />
Slechhts<br />
enke ele<br />
tiendu uizen<strong>de</strong>n va an <strong>de</strong> in tootaal<br />
200.000<br />
tot 80 00.000 ver rschillen<strong>de</strong> soorten zijn<br />
beschr reven door<br />
<strong>de</strong> weteenschap.<br />
Met M<br />
nog zo oveel onbe eken<strong>de</strong> sooorten<br />
vormen<br />
algen een <strong>bij</strong>na onuitputteli<br />
o ijke bron <strong>van</strong><br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n.<br />
De genetische<br />
an nalyse en oor<strong>de</strong>ning<br />
<strong>van</strong><br />
alle so oorten microalgen<br />
is nog in vo olle<br />
gang, waardoor er nog geeen<br />
comple ete<br />
en consistente<br />
in<strong>de</strong>ling<br />
is. . Taxonomen<br />
on<strong>de</strong>rs schei<strong>de</strong>n op o dit momment<br />
enke ele<br />
belang grijke groep pen algen:<br />
Footo<br />
2: Expeerimentele<br />
algenkweek<br />
a kreactor (b bron Wagen ningen Univversiteit)<br />
9
100<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
<br />
Groenwieeren<br />
of gro oene algen. Met zo’n 7500 7 soorten<br />
een <strong>van</strong>n<br />
<strong>de</strong> groots ste<br />
groepen algen. Dez ze algen beevatten<br />
<strong>het</strong> tzelf<strong>de</strong> blad dgroen als landplante en,<br />
bevatten veel eiwit t en kunnen<br />
on<strong>de</strong>r stress zetm meel en olie<br />
in <strong>de</strong> cel c<br />
opslaan. Er zijn zow wel eencelllige<br />
als me eercellige so oorten. Chllorella<br />
is een<br />
beken<strong>de</strong> eencellige soort, die oook<br />
comme ercieel word dt gekweekkt.<br />
Roodwierren.<br />
Zo’n 5000 voorral<br />
meercellige<br />
marie ene soortenn,<br />
die in <strong>de</strong><br />
getij<strong>de</strong>nzzone<br />
<strong>van</strong> ze ee leven.<br />
Kiezelwieeren<br />
of dia atomeeën. Met meer dan 100.0 000 soortenn<br />
producee ert<br />
<strong>de</strong>ze grooep<br />
eencellige<br />
algen d<strong>de</strong><br />
meeste biomassa op aar<strong>de</strong>. Ze zijn een<br />
onmisbarre<br />
voedselb bron voor <strong>het</strong> dierlijk k plankton in zoet- een<br />
zeewate er.<br />
Deze bruuinige<br />
algen n hebben eeen<br />
<strong>bij</strong>zond <strong>de</strong>r fraai ge evormd skeelet<br />
<strong>van</strong> sili ica<br />
dat als twee helf ften <strong>van</strong> een doosje<br />
op elka aar past. Kiezelwier ren<br />
producerren<br />
vooral olie, o die zee<br />
in <strong>de</strong> cel opslaan. Door<br />
<strong>de</strong> hoeeveelheid<br />
olie o<br />
te variëreen<br />
kunnen ze hun drijjfvermogen<br />
n regelen.<br />
Foto 3: AAlgencellen<br />
n die caroteenoï<strong>de</strong>n<br />
oph hopen (links s, bron Waggeningen<br />
Universiteit)<br />
en kwek ken <strong>van</strong> tweee<br />
verschill len<strong>de</strong> groen nalgen op aagar<br />
platen n<br />
(mid<strong>de</strong>n en n rechts, brron<br />
Wild Fr rontiers/Han ns Wolkers) )<br />
Bruinwieren.<br />
Vrijwe el alle 15000<br />
tot 2000 soorten zijn<br />
meercellige<br />
algen die d<br />
<strong>bij</strong>na alleemaal<br />
allee en in zee vvoorkomen<br />
n. Bruinwie eren zoals blaaswier en<br />
ook stukkken<br />
kelp spoelen s vaaak<br />
op <strong>het</strong> strand aan n en zijn daaardoor<br />
vo oor<br />
veel mennsen<br />
<strong>het</strong> kla assieke zeeewier.<br />
Goudwieren.<br />
Deze groep fraaii<br />
gekleur<strong>de</strong> e eencellige e wieren koomt<br />
met zo o'n<br />
1000 sooorten<br />
voora al voor in zooet<br />
water, hoewel er ook een aaantal<br />
mariene
soorten zijn. Ze zijn in <strong>het</strong> bezit <strong>van</strong> zweepharen, die ze gebruiken om zich<br />
voort te bewegen.<br />
Geel-<strong>groene</strong> wieren. Dit zijn nauwe verwanten <strong>van</strong> <strong>de</strong> bruinwieren, maar<br />
<strong>de</strong> meeste <strong>van</strong> <strong>de</strong> circa 600 soorten zijn eencellig en leven in zoet water.<br />
Nannochloropsis is een uitzon<strong>de</strong>ring: <strong>de</strong>ze snelgroeien<strong>de</strong> soort komt in zee<br />
<br />
voor. Omdat <strong>de</strong>ze alg veel olie als voedselreserve in <strong>de</strong> cel opslaat, vindt<br />
er veel on<strong>de</strong>rzoek plaats naar <strong>de</strong> kweek <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze soort voor <strong>de</strong> winning<br />
<strong>van</strong> grondstof voor biodiesel.<br />
Blauwwieren of cyanobacteriën. Een beruchte alg die soms gif produceert<br />
en in hoge dichthe<strong>de</strong>n <strong>de</strong> waterkwaliteit ernstig kan aantasten.<br />
Blauwalgen slaan voedsel op als zetmeel terwijl <strong>de</strong> cel voor meer dan <strong>de</strong><br />
helft uit eiwit kan bestaan. De soort Spirulina wordt wereldwijd gekweekt<br />
en vooral toegepast als voedingssupplement.<br />
Grondstoffen uit algen<br />
Veel algensoorten kunnen een fors percentage hoogwaardige oliën bevatten,<br />
<strong>de</strong>els bestaand uit omega-3 en omega-6 vetzuren, die als grondstof voor<br />
voedingssupplementen kunnen dienen. De beroem<strong>de</strong> omega-3 vetzuren in vis<br />
komen oorspronkelijk uit microalgen.<br />
Nu zijn er talloze landbouwgewassen die olie of zetmeelachtige stoffen<br />
bevatten waaruit on<strong>de</strong>r an<strong>de</strong>re brandstof kan wor<strong>de</strong>n gemaakt. Wat algen<br />
<strong>bij</strong>zon<strong>de</strong>r maakt is dat ze naast grondstof voor energie een grote<br />
verschei<strong>de</strong>nheid aan an<strong>de</strong>re nuttige componenten bevatten. De laatste jaren<br />
zijn er meer dan 15.000 nieuwe chemische verbindingen in algen ont<strong>de</strong>kt.<br />
Naast vetzuren kunnen <strong>de</strong> algencellen ook carotenen (pigmenten variërend<br />
<strong>van</strong> geel tot rood) en an<strong>de</strong>re kleurstoffen, antioxidanten, eiwitten en zetmeel<br />
bevatten. Deze componenten zijn door <strong>de</strong> chemische- en<br />
levensmid<strong>de</strong>lenindustrie als grondstof te gebruiken voor tal <strong>van</strong> producten. De<br />
lijst met uit algen gemaakte producten groeit dan ook gestaag.<br />
Naast hoogwaardige algenproducten voor nichemarkten, zoals algenpoe<strong>de</strong>r<br />
voor <strong>de</strong> voedingssupplementenindustrie en algenextracten voor <strong>de</strong> bestrijding<br />
<strong>van</strong> schimmel in golfvel<strong>de</strong>n, komt er ook steeds meer belangstelling voor<br />
bulkproducten, zoals grondstoffen voor bioplastics, biobrandstoffen, maar ook<br />
algeneiwit voor voedseltoepassingen.<br />
11
12<br />
Productie <strong>van</strong> nuttige stoffen door algen kan gestuurd wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong><br />
kweekcondities te manipuleren. Juist als <strong>de</strong> omstandighe<strong>de</strong>n niet optimaal zijn<br />
en <strong>de</strong> cellen gestrest raken, blijken ze nuttige stoffen te gaan aanmaken zoals<br />
pigmenten, zetmeel en oliën. Zo stimuleert teveel licht <strong>de</strong> productie <strong>van</strong><br />
carotenen in <strong>de</strong> algencel. Die pigmenten zijn tegelijkertijd antioxidanten en<br />
beschermen <strong>de</strong> cel tegen scha<strong>de</strong>lijke vrije radicalen die ontstaan door <strong>de</strong><br />
overdosis licht. Wel neemt <strong>de</strong> groei dan af en kleuren <strong>de</strong> algen <strong>van</strong> groen naar<br />
oranje.<br />
Als er te weinig voeding in <strong>de</strong> vorm <strong>van</strong> stikstof beschikbaar is gaan algen<br />
vooral olie produceren. Algenkwekers maken hier<strong>van</strong> gebruik door algen een<br />
verplicht dieet te laten volgen, waar<strong>bij</strong> onvoldoen<strong>de</strong> voedingsstoffen in <strong>de</strong><br />
kweekvloeistof zitten. Dit remt <strong>de</strong> groei en <strong>de</strong> alg stopt met <strong>de</strong> aanmaak <strong>van</strong><br />
eiwitten en gaat in plaats daar<strong>van</strong> juist meer oliën produceren, die als kleine<br />
bolletjes in <strong>de</strong> cel wor<strong>de</strong>n opgeslagen.
3.<br />
Algeenkweek<br />
k<br />
Kwweeksystemmen<br />
<strong>Microalgen</strong><br />
wwor<strong>de</strong>n<br />
al <strong>de</strong>cennialan<br />
d ng op klein ne schaal vooral<br />
in Azzië<br />
en Noor rd-<br />
Ammerika<br />
gekkweekt,<br />
me eestal voor r toepassing gen in <strong>de</strong> (dier)voediing.<br />
Het ga aat<br />
hiier<br />
echter om een klein<br />
aantal soorten. Spirulina S en n Chlorella zijn hier<strong>van</strong><br />
beeken<strong>de</strong><br />
vooorbeel<strong>de</strong>n.<br />
Kwekers produceren n <strong>de</strong>ze soo orten specciaal<br />
voor <strong>de</strong><br />
vooedingssupplementenindustrie.<br />
OOp<br />
dit mom ment wordt<br />
wereldwijjd<br />
maar zo o'n<br />
50000<br />
ton geddroog<strong>de</strong><br />
alg gen per jaaar<br />
geproduc ceerd.<br />
Err<br />
zijn eeen<br />
viertal verschilleen<strong>de</strong><br />
prod ductiesyste emen in gebruik <strong>bij</strong><br />
algenkwekerrs.<br />
1. . Open vijveers<br />
of raceways<br />
Ondiepe<br />
ringgvormige<br />
kanalen k waaarin<br />
meng ging plaats svindt mett<br />
behulp <strong>van</strong><br />
scchoepenwieelen.<br />
Wereldwijd<br />
zijn dit <strong>de</strong> meest<br />
toege epaste kweeeksysteme<br />
en.<br />
Eeen<br />
belangrrijk<br />
voor<strong>de</strong> eel <strong>van</strong> diit<br />
eenvoud dige ontwe erp is <strong>de</strong> relatief lage<br />
investeringskkosten.<br />
Daar<br />
staat teegenover<br />
dat<br />
zo’n ope en, grote vvijver<br />
mind <strong>de</strong>r<br />
gooed<br />
te conttroleren<br />
is dan d een geesloten<br />
kwe eeksysteem m. Er verdammpt<br />
water en<br />
oook<br />
is dit ssysteem<br />
ge evoelig vooor<br />
infecties s, waardoo or <strong>de</strong> keuzze<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> te<br />
kwweken<br />
algeensoort<br />
zich h beperkt toot<br />
resistent te, snelgroe eien<strong>de</strong> soorrten.<br />
Foto 4: RRaceway<br />
vij jver <strong>bij</strong> Inggrepro<br />
(bron n Wild Fron ntiers/Hans Wolkers)<br />
13
144<br />
Allgenvijvers<br />
zijn echter<br />
niet <strong>het</strong> mmeest<br />
effectieve<br />
kweeksysteem.<br />
Theoretis sch<br />
kaan<br />
door mid<strong>de</strong>l<br />
<strong>van</strong> fotosynthesse<br />
maxima aal 10 proc cent <strong>van</strong> d<strong>de</strong><br />
energie in<br />
zoonlicht<br />
omggezet<br />
word <strong>de</strong>n in chemmische<br />
ene ergie (biom massa). De rest <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
licchtenergie<br />
gaat verlo oren als wwarmte.<br />
In <strong>de</strong> prakti ijk ligt <strong>het</strong>t<br />
percentage<br />
beenutte<br />
zonnne-energie<br />
echter veeel<br />
lager. Vo oor een algenvijver<br />
is s dit circa 1,5 1<br />
prrocent.<br />
Dee<br />
hoeveelheid<br />
licht aaan<br />
<strong>het</strong> oppervlak<br />
is<br />
hoog. BBij<br />
een hoge<br />
licchtintensiteeit<br />
gaat relatief<br />
meerr<br />
licht verlo oren als wa armte dan <strong>bij</strong> een lage<br />
licchtintensiteeit.<br />
Bovend dien dringt zonlicht sl lechts enke ele centimeeters<br />
door in<br />
<strong>de</strong>e<br />
troebelee<br />
vijver. Hierdoor H oont<strong>van</strong>gen<br />
alleen <strong>de</strong> e algencelllen<br />
aan <strong>het</strong> h<br />
opppervlak<br />
veeel<br />
licht.<br />
Footo<br />
5: Algennkweek<br />
in horizontalee<br />
buisreacto or <strong>bij</strong> Hoges school Zeelland<br />
in<br />
saamenwerkinng<br />
met Wag geningen UUniversiteit<br />
in <strong>het</strong> Zeeuwse<br />
Tong project<br />
(bbron<br />
Wild FFrontiers/Ha<br />
ans Wolkerss)<br />
Algenkwe eek in zonnniger<br />
streken<br />
is potent tieel veel pproductieve<br />
er,<br />
mits <strong>de</strong> benutting <strong>van</strong> zonn neenergie<br />
efficiënter wordt. Dat D<br />
kan on<strong>de</strong> er an<strong>de</strong>re door <strong>de</strong> alg a<br />
min<strong>de</strong>r lic cht te latenn<br />
absorbere en,<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
ddoor<br />
<strong>de</strong><br />
antennegrootte<br />
<strong>van</strong>n<br />
algen met m<br />
behulp <strong>van</strong> genetische<br />
modificatie<br />
te verkkleinen.<br />
Do oor<br />
die verm min<strong>de</strong>r<strong>de</strong> llichtabsorptie<br />
zal licht ook o dieper r in <strong>de</strong> vijv ver<br />
doordring gen, waarrdoor<br />
me eer<br />
algen zon nlicht voor fotosynthe ese<br />
ont<strong>van</strong>gen.<br />
Een moogelijk<br />
na<strong>de</strong> eel<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze e metho<strong>de</strong>e<br />
is dat <strong>de</strong><br />
genetisch veran<strong>de</strong>rd<strong>de</strong><br />
algen <strong>de</strong><br />
concurren ntie met wildtype<br />
algen<br />
verliezen. .
2. . Enkel-laaggs<br />
of horizo ontale buisrreactoren<br />
Dit<br />
is een geesloten<br />
kwe eeksysteemm,<br />
opgebouw wd uit een enkele laag<br />
horizonta ale<br />
buuizen.<br />
Zo’nn<br />
buisreact tor laat meeer<br />
control le toe en is per vierrkante<br />
met ter<br />
prroductieverr.<br />
Daarnaas st is dit syysteem<br />
makkelijk<br />
op te schalen:<br />
je verlen ngt<br />
simpelweg<br />
<strong>de</strong><br />
buis. Een n belangrijkk<br />
na<strong>de</strong>el va an dit ontwe erp is dat eevenals<br />
<strong>bij</strong> <strong>de</strong><br />
vijjver<br />
<strong>de</strong> lichhtintensiteit<br />
t die op <strong>de</strong> met algen gevul<strong>de</strong> bu uis valt erg hoog is. Een<br />
naa<strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> aalle<br />
buisrea actoren is d<strong>de</strong><br />
hoge en nergiekoste en <strong>van</strong> <strong>het</strong> rondpompen<br />
vaan<br />
<strong>de</strong> algennsoep.<br />
Ook k <strong>de</strong> gasuitwwisseling<br />
is s <strong>bij</strong> <strong>de</strong>ze systemen s nniet<br />
optimaa al;<br />
O2<br />
bouwt zicch<br />
op en dit<br />
is <strong>bij</strong> hogge<br />
concentr raties giftig g voor algeen.<br />
Daarnaa ast<br />
ligggen<br />
<strong>de</strong> connstructieko<br />
osten mogelijk<br />
hoger.<br />
3. . Driedimennsionale<br />
bu uisreactorenn<br />
Dit<br />
systeem is opgebouwd<br />
uit meeer<strong>de</strong>re<br />
lag gen buizen die verticaaal<br />
op elka aar<br />
geplaa atst zijn en n zo een sooort<br />
vertica ale<br />
panele en, opge ebouwd uuit<br />
buize en,<br />
vorme en. Dit typ pe reactor r heeft <strong>de</strong>e els<br />
<strong>de</strong>zelf f<strong>de</strong> voor- en<br />
na<strong>de</strong>len aals<br />
<strong>de</strong> enke ele<br />
laag buisreactor.<br />
b . Een belanngrijk<br />
versc chil<br />
is dat t <strong>het</strong> probleem<br />
<strong>van</strong> een te hoge<br />
lichtin ntensiteit hier<br />
veel mmin<strong>de</strong>r<br />
spee elt.<br />
Dit komt do oordat <strong>de</strong><br />
vertica aal<br />
gestapel<strong>de</strong><br />
buiz zen als h<strong>het</strong><br />
ware in<br />
elkaar rs schaduw w staan, wwaardoor<br />
<strong>de</strong><br />
lichtin ntensiteit op <strong>het</strong> bbuisoppervlak<br />
lager is. Ook <strong>de</strong> e productiviteit<br />
is hog ger<br />
dan <strong>van</strong> v <strong>de</strong> en nkele laag buisreacto or,<br />
doordat<br />
er mee er buizen op <strong>het</strong>zelf f<strong>de</strong><br />
opper rvlak pas ssen, waaardoor<br />
<strong>de</strong><br />
opbrengst<br />
per<br />
vierkante<br />
met ter<br />
toeneemt.<br />
Footo<br />
6: Drieddimensiona<br />
ale buisreacctor<br />
in Alga aePARC (bro on Wild Froontiers/Han<br />
ns<br />
WWolkers)<br />
15
166<br />
4. . Vlakke plaaat<br />
reactore en<br />
Dit<br />
zijn geslooten<br />
reacto oren opgebbouwd<br />
uit series<br />
vlakk ke, parallelle<br />
platen. Die D<br />
syystemen<br />
zijjn<br />
in theor rie <strong>het</strong> meeest<br />
product tief. Er is geen g ophoping<br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> h<br />
giftige<br />
O2 enn<br />
ook is <strong>de</strong> lichtintenssiteit<br />
niet te e hoog. Na<strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> ddit<br />
systeem is<br />
daat<br />
er relatief<br />
veel ele ektriciteit nodig<br />
is voo or <strong>het</strong> men ngen <strong>van</strong> nnutriënten<br />
en<br />
omm<br />
<strong>de</strong> algenn<br />
in suspen nsie te houu<strong>de</strong>n.<br />
Hierd door is <strong>het</strong> t energieveerbruik<br />
hoo og.<br />
Daaarnaast<br />
iss<br />
<strong>het</strong> toev voegen <strong>van</strong><br />
extra CO2<br />
wat moeilijker<br />
enn<br />
ook is dit<br />
syysteem<br />
watt<br />
lastiger op p te schalenn.<br />
Foto 7: Variatie op p vlakke plaaat<br />
reactor r <strong>van</strong> Provir ron (bron Pr Proviron)<br />
Allgenkweek<br />
in Ne<strong>de</strong>rlan nd<br />
Inn<br />
Ne<strong>de</strong>rlannd<br />
is alg genkweek een relat tief nieuw we activiteeit.<br />
Tal <strong>van</strong><br />
exxperimenteen<br />
komen langzaam<br />
mmaar<br />
zeker r <strong>van</strong> <strong>de</strong> grond<br />
om d<strong>de</strong><br />
toepassing<br />
vaan<br />
microalgen<br />
te on n<strong>de</strong>rzoekenn.<br />
Zo test <strong>de</strong> Stichting<br />
Zeeuwwse<br />
Tong <strong>de</strong><br />
mmogelijkhe<strong>de</strong>en<br />
<strong>van</strong> binnendijksee<br />
viskweek in een gesloten g krringloop:<br />
<strong>het</strong> h<br />
affvalwater<br />
v<strong>van</strong><br />
<strong>de</strong> ton ngkweek ddient<br />
als voedingsbro<br />
on voor <strong>de</strong>e<br />
kweek <strong>van</strong><br />
kiezelalgen,<br />
ook wel dia atomeeën ggenoemd.<br />
De D gekweekte<br />
diatomeeën<br />
vormen<br />
opp<br />
hun beuurt<br />
weer voedsel v voor<br />
schelpd dieren. De eerste reesultaten<br />
zijn<br />
veeelbelovendd.<br />
De diatomeeënccel<br />
is weliswaar<br />
kwetsbaar, , maar <strong>de</strong><br />
kiezelwieren<br />
zijn <strong>de</strong>so ondanks ggoed<br />
te kweken k in <strong>de</strong> nieuww<br />
ontworpen<br />
kwweekreactoor<br />
<strong>van</strong> trans sparante, pplexiglas<br />
bu uizen.
Eeen<br />
handjevvol<br />
Ne<strong>de</strong>rla<br />
Lggem,<br />
Maris,<br />
Phycom)<br />
Ziij<br />
richten zich voor<br />
Inngrepro<br />
in <strong>het</strong> Gel<strong>de</strong>r<br />
eeen<br />
kleine 44000<br />
m<br />
daagelijkse<br />
o<br />
algensoep<br />
w<br />
Dee<br />
gedroogd<br />
baasisgrondst<br />
sccala<br />
aan kla<br />
2 ndse bedrijjven<br />
(AF&F F, Algaelink k, Aquaphyyto,<br />
Ingrepr ro,<br />
kweekt sinnds<br />
een aa antal jaren algen op kkleine<br />
schaal.<br />
ral op nicchemarkten<br />
n. Zo kwe eekt algennkweekbedr<br />
rijf<br />
se Borculo algen in een e tweetal<br />
open vijveers,<br />
in tota aal<br />
. Grote schooepen<br />
houd <strong>de</strong>n <strong>de</strong> str roming op gang en <strong>de</strong><br />
oogst gebe eurt volleddig<br />
automa atisch. Na <strong>het</strong> aftapppen<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
wordt die in ngedikt en vvervolgens<br />
s tot flinterd dunne velleen<br />
gedroog gd.<br />
<strong>de</strong> algen, al a of niet ttot<br />
kleine pellets sam mengeperstt,<br />
vormen <strong>de</strong><br />
tof voor <strong>de</strong> e talloze alggenproduct<br />
ten die <strong>het</strong> bedrijf vooor<br />
een breed<br />
anten produ uceert.<br />
Footo<br />
8: Inggedikte<br />
alg gensoep, ddrogen<br />
tot flinterdunn ne vellen<br />
peellets<br />
<strong>bij</strong> Inngrepro<br />
(bro on Wild Froontiers/Han<br />
ns Wolkers)<br />
en gepers ste<br />
Ook<br />
kweekbbedrijf<br />
LGem m bedient<br />
hooogwaardigge<br />
algenpro oducten in<br />
buuizen,<br />
in tootaal<br />
zo'n 300<br />
m<br />
is,<br />
tappen me<strong>de</strong>werk<br />
ceentrifuge<br />
sccheidt<br />
verv<br />
algensoep<br />
inn<br />
een kleve<br />
2 een nichem markt. Dit bedrijf prooduceert<br />
ze eer<br />
drie geslo oten kweek ksystemen <strong>van</strong> flexibe ele<br />
per systeem. Als A <strong>de</strong> algen ndichtheid hoog genoeg<br />
kers <strong>de</strong> doonkergroen<br />
ne algenso oep af. Eeen<br />
krachtige<br />
volgens <strong>de</strong> algen <strong>van</strong> <strong>het</strong> water en transformeert<br />
zo <strong>de</strong><br />
rige, groenne<br />
pasta.<br />
17
188<br />
Kosten vaan<br />
open en gesloten kkweeksyste<br />
emen<br />
De kosten <strong>van</strong> algen biomassa b prooductie<br />
zoud <strong>de</strong>n in open systemen s alttijd<br />
lager<br />
zijn dan inn<br />
gesloten sy ystemen. Dee<br />
vergelijking g gaat echter<br />
maar ten d<strong>de</strong>le<br />
op<br />
omdat gessloten<br />
fotobio oreactoren aalleen<br />
toegep past zijn voo or <strong>de</strong> producctie<br />
<strong>van</strong><br />
algen met t zeer hoge marktwaar<strong>de</strong><br />
m<br />
en (voor nich he markten) . Hierdoor zi zijn<br />
ontwerpenn<br />
nooit aange epast voor ggrootschalige<br />
e productie <strong>van</strong> v bulk prooducten.<br />
Een uitgebbrei<strong>de</strong><br />
berek kening <strong>van</strong> <strong>de</strong>e<br />
productiek kosten <strong>van</strong> open o vijvers en<br />
gesloten fo fotobioreacto oren liet echtter<br />
zien dat bei<strong>de</strong> system men elkaar in dat<br />
opzicht nieet<br />
veel ontlie epen. Wel kuunnen<br />
<strong>de</strong> kosten<br />
<strong>van</strong> ges sloten systemmen<br />
door<br />
verbeterinngen<br />
in <strong>het</strong> ontwerp o veell<br />
meer gered duceerd word <strong>de</strong>n dan <strong>van</strong>n<br />
open<br />
systemen. Er zijn hierb r<strong>bij</strong> nog vele onzekere fa actoren en er r zijn vele uiitdagingen<br />
die opgeloost<br />
moeten wor<strong>de</strong>n. w Het is nog te vro oeg om te co onclu<strong>de</strong>ren ddat<br />
bepaal<strong>de</strong> ssystemen<br />
be eter zijn dan <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re. Het is noodz zakelijk innoovaties<br />
door te vooeren<br />
om kos sten te reducceren<br />
en <strong>de</strong> duurzaamheid<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> te technologie<br />
te verbeteeren<br />
voordat commerciëlle<br />
productie <strong>van</strong> algenbiomassa<br />
voorr<br />
bulkproduccten<br />
echt mo ogelijk is.<br />
Vaan<br />
<strong>de</strong> relaatief<br />
langza aam groeieen<strong>de</strong><br />
soort Nannochlo oropsis prooduceert<br />
één<br />
kwweeksysteeem<br />
per dag gemid<strong>de</strong>ldd<br />
zo'n tien kilo algenp pasta, circaa<br />
1 kilo droge<br />
alg.<br />
Na vrieesdrogen<br />
en e vermalen<br />
tot een<br />
diepgroe en algenpooe<strong>de</strong>r<br />
is <strong>het</strong> h<br />
eindproduct<br />
klaar voor r <strong>de</strong> verkooop.<br />
LGem levert zijn algenprodducten<br />
vooral<br />
aaan<br />
<strong>de</strong> vooedingssupp<br />
plementenindustrie,<br />
maar ook k aan viskwekers<br />
die d<br />
vislarven<br />
opkweken<br />
me et behulp v<strong>van</strong><br />
algen. De product tiekosten vvoor<br />
<strong>de</strong> pas sta<br />
ligggen<br />
op <strong>de</strong>eze<br />
relatief f kleine prroductieschaal<br />
ruim boven b <strong>de</strong> € 40 per kilo k<br />
drroge<br />
stof. Daarboven nop komenn<br />
nog <strong>het</strong> vriesdroge en en verppakken.<br />
Da aar<br />
sttaat<br />
tegenoover<br />
dat <strong>de</strong> marktprijzzen<br />
voor ge evriesdroogd<br />
poe<strong>de</strong>r rrond<br />
<strong>de</strong> € 400<br />
toot<br />
500 per kkilo<br />
liggen.
4.<br />
Rol v<strong>van</strong><br />
alge en in <strong>de</strong> bbiobased<br />
d econom my<br />
Koostenreducctie<br />
Dee<br />
hoge marktprijs voor <strong>de</strong>e<br />
kleinscha alige prod ductie <strong>van</strong>n<br />
kwalitatief<br />
hooogwaardigge<br />
algenpro oducten vooor<br />
nichema arkten maakt<br />
kostenreeductie,<br />
do oor<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
schaalver rgroting, ggeen<br />
topprioriteit.<br />
Grootschalig<br />
G ge productie<br />
heeeft<br />
voor d<strong>de</strong>ze<br />
nichem markten oook<br />
weinig zin<br />
door <strong>de</strong> kleine vraaag<br />
naar <strong>de</strong> eze<br />
prroducten.<br />
Bij <strong>de</strong> vee el grotere markt voo or bulkprod ducten <strong>van</strong>n<br />
wat lage ere<br />
kwwaliteit,<br />
zoals<br />
grondst toffen voorr<br />
biodiesel, , is beperking<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>e<br />
kosten ve eel<br />
mmeer<br />
<strong>van</strong> belang. Die D produccten<br />
moete en immers s economisch<br />
kunnen<br />
cooncurreren<br />
met reeds bestaan<strong>de</strong>e<br />
grondstof ffen. Zo zal l algenolie qua prijs <strong>het</strong> h<br />
niiveau<br />
<strong>van</strong> aaardolie<br />
en n ook palmoolie<br />
moeten n bena<strong>de</strong>re en wil er übberhaupt<br />
een<br />
kaans<br />
zijn dat<br />
algen gro ootschalig kkunnen<br />
wo or<strong>de</strong>n ingez zet <strong>bij</strong> <strong>de</strong> pproductie<br />
<strong>van</strong><br />
biodiesel.<br />
WWaar<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> algenbiomassa<br />
Op<br />
dit momeent<br />
kost <strong>de</strong> productie <strong>van</strong> een liter<br />
palmolie e circa 0.500<br />
€/kg. Als <strong>de</strong><br />
prroductie<br />
vaan<br />
een kilo algenbiommassa<br />
<strong>het</strong>ze elf<strong>de</strong> kost, is <strong>het</strong> nooddzakelijk<br />
ook<br />
alle<br />
an<strong>de</strong>re componen nten uit d<strong>de</strong><br />
biomassa<br />
te ben nutten om economis sch<br />
reendabel<br />
te kunnen produceren<br />
p n. Door <strong>de</strong> e algenbiom massa op te <strong>de</strong>len in<br />
veerschillen<strong>de</strong>e<br />
compone enten, ie<strong>de</strong>er<br />
met ee en bepaald <strong>de</strong> waar<strong>de</strong>e,<br />
is zo een<br />
berekening<br />
b<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> tootale<br />
waar r<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> v 1 kg algen te maken. Als A<br />
voorbeeld v<br />
gaan g we uit <strong>van</strong> een<br />
algenbiomas<br />
ssa die vooor<br />
40 % uit<br />
olie, o 50 % uit eiwit een<br />
10 % uit<br />
suikers<br />
bes staat (figuuur<br />
1). In dit<br />
voorbeeld v wordt w een <strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
olie o gebruikt<br />
om biobraandstoffen<br />
te<br />
maken m en een <strong>de</strong>eel<br />
dient als a<br />
grondstof g<br />
voor <strong>de</strong> chemische<br />
in ndustrie.<br />
Footo<br />
9: Algennolie<br />
(bron Wild Fronttiers/Hans<br />
Wolkers)<br />
19
200<br />
WWater-oplosbbare<br />
eiwitten<br />
kunnen <strong>de</strong>els gebruikt<br />
wor<strong>de</strong> en in levennsmid<strong>de</strong>len<br />
in<br />
plaats<br />
<strong>van</strong> ssoja-eiwit<br />
en <strong>de</strong>els inn<br />
veevoer. . Ook <strong>de</strong> suikers s hebbben<br />
tal <strong>van</strong><br />
tooepassingenn.<br />
Daarnaa ast levert oook<br />
<strong>het</strong> doo or algen ge eproduceerr<strong>de</strong><br />
O2 en <strong>de</strong><br />
veerwij<strong>de</strong>ring<br />
<strong>van</strong> nutriënten<br />
uit reststrome en inkomst ten op. In totaal is <strong>de</strong><br />
algenbiomasssa<br />
zo 1.65 €/kg waarrd,<br />
<strong>bij</strong> een kostprijs va an € 0.50. Dat beteke ent<br />
daat<br />
<strong>het</strong> in pprincipe<br />
<strong>de</strong> e moeite wwaard<br />
is om m algen te e producerren<br />
voor een<br />
coombinatie<br />
v<strong>van</strong><br />
product ten waarvaan<br />
een <strong>van</strong> <strong>de</strong> product ten biobranndstof<br />
is. Hier<br />
zijjn<br />
echter nog<br />
niet <strong>de</strong> kosten vooor<br />
bioraffina age in verre ekend.<br />
Figuur 1: Waar<strong>de</strong> <strong>van</strong>n<br />
ingrediën nten in alge enbiomassaa<br />
Foood,<br />
fuel enn<br />
biodiversi iteit<br />
Biiobrandstofffen<br />
zoals palmolie p enn<br />
koolzaadolie<br />
staan sterk ter ddiscussie<br />
wat w<br />
beetreft<br />
duurzaamheid,<br />
, <strong>de</strong> negaatieve<br />
imp pact op <strong>de</strong> e biodiverssiteit<br />
en <strong>de</strong><br />
coompetitie<br />
mmet<br />
voedselgewassen.<br />
. Op dit mo oment komt<br />
een groott<br />
<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
olie<br />
nodig vooor<br />
biodies sel uit olieppalmen<br />
en koolzaad. Palmolieplaantages<br />
gaan<br />
ecchter<br />
ten kkoste<br />
<strong>van</strong> grote g stukkken<br />
regenw woud. Ook <strong>de</strong> koolzaadteelt<br />
hee eft<br />
naa<strong>de</strong>len<br />
omddat<br />
dit landbouwgronnd<br />
inneemt t, waardoor<br />
op plaatssen<br />
waar dit<br />
geewas<br />
grooeit<br />
geen voedsel verbouw wd kan wor<strong>de</strong>n. De huidige<br />
biobrandstoffproductie<br />
concurreert<br />
zo in veel gevallen<br />
met oerbos en<br />
vooedselproduuctie.<br />
Algenkweek<br />
heeeft<br />
die na a<strong>de</strong>len veel l min<strong>de</strong>r een<br />
dat maa akt<br />
<strong>de</strong>eze<br />
vorm <strong>van</strong> landb bouw een aantrekkelijke<br />
optie.<br />
Microalgeen<br />
zijn ze eer<br />
intensief<br />
te kweken in<br />
geslotenn<br />
systemen n op plekk ken waar ggeen<br />
an<strong>de</strong> ere
landbouw mogelijk is, en waar <strong>de</strong> natuur geen scha<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvindt. Sommige<br />
woestijnachtige gebie<strong>de</strong>n in Afrika of Australië, drijven<strong>de</strong> systemen op zee,<br />
wegbermen, platte daken of vervuil<strong>de</strong> grond komen hiervoor in aanmerking.<br />
Bij <strong>de</strong> introductie <strong>van</strong> een nieuw gewas zijn er ook risico’s. Producten bestemd<br />
voor <strong>de</strong> voedselketen moeten veilig zijn voor consument en omgeving.<br />
Grootschalige kweek mag niet lei<strong>de</strong>n tot overwoekering <strong>van</strong> natuurlijke<br />
populaties. De meeste algen bevatten geen giftige componenten en wor<strong>de</strong>n<br />
on<strong>de</strong>r speciale omstandighe<strong>de</strong>n gekweekt (hoge zoutconcentraties, hoge pH)<br />
en hebben geen concurrentievoor<strong>de</strong>el ten opzichte <strong>van</strong> natuurlijke populaties.<br />
Bij <strong>de</strong> ontwikkeling <strong>van</strong> <strong>de</strong> technologie dient er zorgvuldig omgegaan te<br />
wor<strong>de</strong>n met <strong>de</strong>ze potentiële gevaren. Daarom is inperking <strong>van</strong> risico’s een<br />
on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rzoek.<br />
Water en nutriënten behoefte<br />
Algenkweek is ook aantrekkelijk als duurzaam alternatief omdat ze op<br />
zeewater, CO2 en overtollige nutriënten in afvalstromen kunnen groeien. Voor<br />
<strong>de</strong> productie <strong>van</strong> 1 liter biobrandstof met behulp <strong>van</strong> olie hou<strong>de</strong>n<strong>de</strong> gewassen<br />
is zo’n 5000 liter zoet water nodig. Algenkweek in zout water kost volgens<br />
berekeningen slechts 1.5 liter zoet water per liter geproduceer<strong>de</strong> olie.<br />
Als brandstof op basis <strong>van</strong> algenolie alle transportbrandstoffen in Europa (400<br />
miljard liter/jaar) gaat ver<strong>van</strong>gen en we hier<strong>bij</strong> uitgaan <strong>van</strong> een opbrengst<br />
<strong>van</strong> ongeveer 40,000 liter olie/ha/jaar is daarvoor een oppervlakte nodig <strong>van</strong><br />
10 miljoen hectare. Dit is ongeveer <strong>de</strong> grootte <strong>van</strong> een land als Portugal. Dat<br />
is weliswaar een groot oppervlak, maar <strong>het</strong> past ruim binnen Europa. Het<br />
grote voor<strong>de</strong>el is dat Europa dan voor transportbrandstof zelfvoorzienend is.<br />
Als <strong>bij</strong>product wordt dan 0.3 miljard ton eiwit geproduceerd. Dit is 40 maal <strong>de</strong><br />
hoeveelheid die Europa als soja-eiwit momenteel invoert. Met an<strong>de</strong>re<br />
woor<strong>de</strong>n: algen kunnen zowel brandstoffen als voedsel produceren.<br />
Naast voldoen<strong>de</strong> brandstof voor <strong>het</strong> Europese transport heeft grootschalige<br />
algenteelt positieve gevolgen voor zowel <strong>de</strong> CO2 balans als <strong>het</strong> overschot aan<br />
nutriënten in afvalwater en mest. Voor <strong>de</strong> groei <strong>van</strong> die hoeveelheid algen is<br />
1.3 miljard ton CO2 nodig (Europa produceert jaarlijks 3.9 miljard ton CO2) en<br />
25 miljoen ton stikstof (Europa produceert jaarlijks 8 miljoen ton stikstof in<br />
afvalwater en mest).<br />
21
22<br />
Bovenstaan<strong>de</strong> getallen laten zien dat <strong>het</strong> kweken <strong>van</strong> algen niet ten koste<br />
hoeft te gaan <strong>van</strong> <strong>de</strong> biodiversiteit en <strong>de</strong> voedselproductie en substantieel <strong>bij</strong><br />
kan dragen aan <strong>de</strong> verduurzaming <strong>van</strong> onze economie.<br />
Stand-alone systemen: <strong>de</strong> <strong>toekomst</strong><br />
Er zijn grootschalige algenkweeksystemen nodig voor <strong>de</strong> productie <strong>van</strong><br />
voldoen<strong>de</strong> biodiesel voor <strong>de</strong> ver<strong>van</strong>ging <strong>van</strong> fossiele brandstof. I<strong>de</strong>aal<br />
gesproken zou<strong>de</strong>n <strong>de</strong> algen hiervoor gekweekt moeten wor<strong>de</strong>n in streken met<br />
heel veel zonneschijn en oppervlak dat momenteel niet gebuikt wordt voor<br />
landbouw: woestijnen. De beschikbaarheid en toevoer <strong>van</strong> water,<br />
meststoffen, zoals fosfaat en stikstof, en aanlevering <strong>van</strong> CO2 naar dit soort<br />
afgelegen gebie<strong>de</strong>n zal echter <strong>bij</strong> een toepassing op <strong>de</strong>rgelijke grote schaal<br />
problematisch zijn. Het uitein<strong>de</strong>lijke doel is dan ook een kweeksysteem te<br />
ontwerpen dat onafhankelijk is <strong>van</strong> <strong>de</strong> aanvoer <strong>van</strong> die stoffen en algen<br />
produceert met gebruik <strong>van</strong> alleen zout water, CO2 uit <strong>de</strong> lucht en zon<strong>de</strong>r<br />
toevoer <strong>van</strong> stikstof en fosfaat: een stand-alone systeem.<br />
In woestijnen is zoet water schaars, maar meestal is er zout grondwater<br />
beschikbaar. Dit biedt <strong>de</strong> mogelijkheid hier algen te kweken zon<strong>de</strong>r gebruik te<br />
maken <strong>van</strong> zoet water. Ook <strong>de</strong> aanvoer <strong>van</strong> CO2 is in <strong>de</strong> <strong>toekomst</strong> mogelijk<br />
overbodig. Op dit moment krijgen kweekalgen CO2 rijk gas toegediend.<br />
On<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> verbetering <strong>van</strong> <strong>de</strong> CO2 overdracht in kweeksystemen kan<br />
in <strong>de</strong> <strong>toekomst</strong> lei<strong>de</strong>n tot een efficiënte kweek op CO2 uit <strong>de</strong> lucht, wat alom<br />
aanwezig is. Tot slot is <strong>de</strong> grote uitdaging <strong>van</strong> dit stand-alone systeem<br />
algenolie te produceren zon<strong>de</strong>r gebruik te maken <strong>van</strong> stikstof en fosfaat. Die<br />
mogelijkheid lijkt reëel, omdat algen weliswaar stikstof en fosfaat bevatten,<br />
maar <strong>de</strong> olie niet. Als er een metho<strong>de</strong> komt die olie kan winnen uit <strong>de</strong> cellen<br />
terwijl <strong>de</strong>ze blijven leven, algen wor<strong>de</strong>n dan gemolken, zou <strong>de</strong> productie <strong>van</strong><br />
algenolie met alleen zonlicht, CO2 en zout water theoretisch mogelijk zijn.<br />
Momenteel is zo’n stand-alone systeem nog niet mogelijk, maar <strong>de</strong><br />
doelstelling <strong>van</strong> <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rzoek is zo’n systeem te ontwikkelen.
5.<br />
AlgaaePARC<br />
Acchtergrond<br />
WWageningen<br />
UR houdt t zich al ruuim<br />
tien ja aar bezig met m on<strong>de</strong>rzzoek<br />
naar <strong>de</strong><br />
kwweek<br />
<strong>van</strong> microalgen en heeft in die per rio<strong>de</strong> een stevig s kennnisfundame<br />
ent<br />
geelegd.<br />
In <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rz zoek is er met nam me aandach ht besteed aan <strong>het</strong> zo<br />
effficiënt<br />
mmogelijk<br />
omzetten o<br />
<strong>van</strong> licht tenergie in algenbbiomassa<br />
in<br />
footobioreactooren.<br />
Dit zijn<br />
geslotenn<br />
systemen n waarin alg gen met eeen<br />
hoge ma ate<br />
vaan<br />
controlee<br />
en optim malisatie geekweekt<br />
ku unnen wor r<strong>de</strong>n met ( (zon)licht als a<br />
ennergiebron.<br />
.<br />
Dee<br />
belangsteelling<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> industriie<br />
voor mic croalgen was<br />
sinds <strong>de</strong>e<br />
laatste olie o<br />
crrisis<br />
in <strong>de</strong> jaren 70 beperkt. b Inn<br />
2005 we erd aan Re ené Wijffelss,<br />
hooglera aar<br />
bioprocestecchnologie,<br />
een VICI beurs toeg gekend door<br />
Technologiestichting<br />
ST TW. Met behulp b <strong>van</strong> <strong>de</strong>ze beu urs<br />
we erd <strong>het</strong> project p ‘Phhotosynthe<br />
etic<br />
Ce ell Factories’<br />
opgezett.<br />
Binnen dit<br />
pr roject on<strong>de</strong>rzochten<br />
Wijffels en<br />
zij jn team ho oe je algennbiomassa<br />
zo<br />
eff ficiënt mog gelijk kunt producere en.<br />
Ve er<strong>de</strong>r richtte e <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rzoek<br />
zich op<br />
me etho<strong>de</strong>n<br />
omm<br />
<strong>de</strong><br />
kw weekomstan ndighe<strong>de</strong>n zodanig te<br />
ma anipuleren dat <strong>de</strong> alg commercië ële<br />
pr roducten, zoals<br />
oliën, in overma aat<br />
gin ng aanm maken. Oook<br />
richtten<br />
on n<strong>de</strong>rzoekers s zich op bioraffinage<br />
me etho<strong>de</strong>n om commercië ële<br />
pr roducten met beehoudt<br />
<strong>van</strong><br />
kw waliteit uit <strong>de</strong> d alg te winnen.<br />
Footo<br />
10: Horrizontale<br />
bu uisreactor inn<br />
bedrijf in n AlgaePARC C (bron Willd<br />
Frrontiers/Haans<br />
Wolkers s)<br />
23
24<br />
Toen biodiesel enkele jaren gele<strong>de</strong>n steeds meer aandacht kreeg werd <strong>de</strong><br />
belangstelling <strong>van</strong>uit <strong>het</strong> bedrijfsleven erg groot. Het besef dat <strong>de</strong> kweek <strong>van</strong><br />
microalgen niet alleen grote mogelijkhe<strong>de</strong>n biedt voor <strong>de</strong> duurzame productie<br />
<strong>van</strong> biobrandstof, maar ook voor een heel scala <strong>van</strong> an<strong>de</strong>re nuttige<br />
grondstoffen dringt steeds meer door.<br />
De kweek <strong>van</strong> microalgen is momenteel nog relatief kleinschalig en inefficiënt<br />
en er is weinig ervaring met grootschalige, rendabele productie. Daarom gaat<br />
Wageningen UR, samen met <strong>het</strong> (internationale) bedrijfsleven, on<strong>de</strong>rzoek<br />
doen naar <strong>de</strong> optimalisatie <strong>van</strong> <strong>de</strong> algenkweek. Hiervoor is een nieuwe<br />
testfaciliteit in Wageningen gebouwd, <strong>het</strong> Algae Production And Research<br />
Centre, kortweg AlgaePARC.<br />
De faciliteit AlgaePARC is gefinancierd door <strong>het</strong> Ministerie <strong>van</strong> Economische<br />
Zaken, Landbouw en Innovatie, <strong>de</strong> provincie Gel<strong>de</strong>rland en Wageningen UR.<br />
Het on<strong>de</strong>rzoek in AlgaePARC is <strong>de</strong> eerste 5 jaar on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el <strong>van</strong> <strong>het</strong> programma<br />
Biosolar Cells. AlgaePARC is een <strong>van</strong> <strong>de</strong> on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len <strong>van</strong> Biosolar Cells met<br />
<strong>de</strong>elname <strong>van</strong> 18 bedrijven. Hier zullen teams <strong>van</strong> on<strong>de</strong>rzoekers diverse<br />
aspecten <strong>van</strong> <strong>de</strong> algenkweek gaan testen, want om algen daadwerkelijk<br />
concurrerend te maken voor bulk productie moet er een forse economische<br />
en technologische slag gemaakt wor<strong>de</strong>n.<br />
On<strong>de</strong>rzoek in AlgaePARC<br />
De productiekosten <strong>van</strong> <strong>de</strong> kweek moeten drastisch omlaag, naar een tien<strong>de</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>het</strong> huidige niveau. Het vergroten <strong>van</strong> <strong>de</strong> fotosynthese efficiëntie is<br />
hiervoor een <strong>van</strong> <strong>de</strong> meest belangrijke voorwaar<strong>de</strong>n. Dit is haalbaar door <strong>het</strong><br />
toepassen <strong>van</strong> verbeter<strong>de</strong> reactor ontwerpen en efficiëntere algen. Daarnaast<br />
is er een forse besparing op voedingsstoffen mogelijk door gebruik te maken<br />
<strong>van</strong> afval- en reststromen en <strong>het</strong> recyclen <strong>van</strong> die nutriënten. Ver<strong>de</strong>r kan er<br />
fors bespaard wor<strong>de</strong>n op energieverbruik door <strong>de</strong> algensoep min<strong>de</strong>r te mixen<br />
en gebruik te maken <strong>van</strong> energiezuinige pompen. Ook betere oogst- en<br />
opwerkingsmetho<strong>de</strong>n (bioraffinage) kunnen fors <strong>bij</strong>dragen aan <strong>het</strong> reduceren<br />
<strong>van</strong> kosten, maar ook aan <strong>het</strong> verbeteren <strong>van</strong> <strong>het</strong> eindproduct. Conventionele<br />
metho<strong>de</strong>n om <strong>bij</strong>voorbeeld olie uit een algencel te winnen zijn namelijk nogal<br />
heftig: hoge druk en temperatuur maken <strong>de</strong> celwand stuk, waardoor <strong>de</strong> olie<br />
binnen handbereik komt. Maar ook <strong>de</strong> eiwitten gaan zo kapot en daardoor is
eest<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>e<br />
algenbiom massa mind<strong>de</strong>r<br />
waard.<br />
Daarom zijn mil<strong>de</strong> bioraffinage<br />
teechnieken<br />
oom<br />
<strong>de</strong> alge enproducteen<br />
te winne en noodzak kelijk. Tot slot kan ook<br />
heet<br />
verplaattsen<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong> d kweek naar zonn niger locaties<br />
<strong>bij</strong>draggen<br />
aan een<br />
hoogere<br />
efficiëntie<br />
en su ubstantiële kostenverlaging.<br />
AllgaePARC<br />
mmoet<br />
een brug<br />
slaan ttussen<br />
klein nschalig lab boratoriumoon<strong>de</strong>rzoek<br />
en<br />
grrootschaligee<br />
product tie. Wageningen<br />
UR R doet al a jaren laboratoriu um<br />
exxperimenteen<br />
met alge en. Zo testtten<br />
on<strong>de</strong>rz zoekers <strong>bij</strong>voorbeeld<br />
<strong>de</strong> efficiëntie<br />
vaan<br />
fotosyntthese<br />
<strong>bij</strong> ve erschillen<strong>de</strong>e<br />
lichtregim mes in vers schillen<strong>de</strong> aalgensoorte<br />
en.<br />
Ook<br />
keken zze<br />
naar metho<strong>de</strong>n<br />
om<br />
<strong>het</strong> vetpercentage<br />
e <strong>van</strong> <strong>de</strong> mmicroalgen<br />
te<br />
veerhogen.<br />
Het on<strong>de</strong>r rzoeksteamm<br />
zal resultaten<br />
va an <strong>de</strong>ze kleinschalige<br />
exxperimenteen<br />
op grote ere schaal in AlgaePA ARC gaan uittesten. u DDaarnaast<br />
zal z<br />
heet<br />
team <strong>de</strong>e<br />
vier bela angrijkste algenkweeksystemen<br />
gaan verrgelijken<br />
met m<br />
beetrekking<br />
toot<br />
kosten, kweekefficiiëntie<br />
en du uurzaamheid.<br />
Foto 111:<br />
Overzich ht AlgaePARRC<br />
met op <strong>de</strong> d voorgron nd <strong>de</strong> opera rationele<br />
horizontale<br />
buisreactor<br />
( (bron Wild Frontiers/H Hans Wolkeers)<br />
Eeen<br />
open kwweekvijver<br />
zal z als conttrole<br />
dienen n, omdat dit<br />
wereldwiijd<br />
<strong>het</strong> mee est<br />
geebruikte<br />
productiesyst<br />
teem is. Dee<br />
on<strong>de</strong>rzoekers<br />
gaan geduren<strong>de</strong><br />
g<br />
<strong>het</strong> hele ja aar<br />
<strong>de</strong>e<br />
prestatiee<br />
<strong>van</strong> ope en en geesloten<br />
sys stemen met<br />
elkaar vergelijke en:<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
enkele la agen horizoontaal<br />
of verticaal geplaatste<br />
g<br />
transparan nte<br />
25
266<br />
buuizen,<br />
vlakkke<br />
platen n en een raceway pond. Elk k kweeksyysteem<br />
hee eft<br />
sppecifieke<br />
voor-<br />
en na<strong>de</strong>len,<br />
maaar<br />
uiteind <strong>de</strong>lijk gaat <strong>het</strong> om d<strong>de</strong><br />
maxima ale<br />
prroductie<br />
<strong>van</strong><br />
hoogw waardige algen<br />
tegen<br />
een zo laag moogelijke<br />
pr rijs<br />
geeduren<strong>de</strong><br />
h<strong>het</strong><br />
hele jaar.<br />
Naaast<br />
<strong>het</strong> gebruikte<br />
ty ype kweekssysteem<br />
is <strong>het</strong> ook <strong>van</strong> v belang <strong>de</strong> conditi ies<br />
vaan<br />
<strong>het</strong> kweeekproces<br />
zodanig z te mmanipulere<br />
en dat productie<br />
<strong>van</strong> h<strong>het</strong><br />
gewens ste<br />
algenproductt,<br />
<strong>bij</strong>voorbeeld<br />
oliën, zo optima aal mogelijk<br />
verloopt. . Traditione eel<br />
laten<br />
kwekerrs<br />
<strong>de</strong> algen n groeien toot<br />
er voldoen<strong>de</strong><br />
algen nbiomassa is verkrege en.<br />
Veervolgens<br />
wwordt<br />
<strong>de</strong> hoeveelheid<br />
h d voedings sstoffen vermin<strong>de</strong>rd,<br />
waardoor <strong>de</strong><br />
alg<br />
stopt meet<br />
groeien en meer olie gaat produceren<br />
p . Meestal zijn dit tw wee<br />
prrocessen<br />
diie<br />
kwekers achter elkaaar<br />
uitvoer ren: eerst neemt n <strong>de</strong> bbiomassa<br />
sn nel<br />
tooe,<br />
daarna hoopt zich in die biommassa<br />
heel langzaam vet op. In AAlgaePARC<br />
C is<br />
heet<br />
doel eenn<br />
proces te ontwerpenn<br />
dat gericht<br />
is op <strong>de</strong> e optimale (rendabel en<br />
duuurzame)<br />
pproductie<br />
va an bepaald<strong>de</strong><br />
metabolieten<br />
(<strong>bij</strong>vo oorbeeld veet<br />
of zetmee el)<br />
enn<br />
niet <strong>van</strong> biomassa. Om <strong>de</strong> prooductiekosten<br />
zo laag mogelijk tte<br />
hou<strong>de</strong>n zal z<br />
hiier<strong>bij</strong><br />
zoveeel<br />
mogelijk gebruik geemaakt<br />
wor<strong>de</strong>n<br />
<strong>van</strong> nutriënten n vverkregen<br />
uit<br />
reeststromen.<br />
Foto 12: Driedim mensionalee<br />
buisreacto or <strong>bij</strong> AlgaePARC<br />
(bronn<br />
Wild<br />
Frontieers/Hans<br />
Wolkers) W
Omdat<br />
prodductie<br />
omstandighe<strong>de</strong>en<br />
geduren n<strong>de</strong> <strong>de</strong> dag<br />
en <strong>het</strong> jaar continu<br />
veeran<strong>de</strong>ren<br />
zullen ond <strong>de</strong>rzoekerss<br />
productie estrategieën n ontwerpeen<br />
waarmee<br />
dooor<br />
mid<strong>de</strong>el<br />
<strong>van</strong> me eet- en reegeltechnie<br />
ek een co onstante kkwaliteit<br />
aan<br />
eindproduct<br />
verkregen wordt.<br />
Dee<br />
testfacilitteit<br />
is slech hts een beegin<br />
<strong>van</strong> wat<br />
op term mijn moet uuitgroeien<br />
tot t<br />
héét<br />
algentesstcentrum<br />
<strong>van</strong> v Europaa.<br />
Met nam me on<strong>de</strong>rzoek<br />
en ontwwikkeling<br />
<strong>van</strong><br />
mmetho<strong>de</strong>n<br />
die<br />
gericht zijn z op <strong>het</strong>t<br />
maken va an specifiek ke eindprodducten<br />
zullen<br />
<strong>de</strong>e<br />
komen<strong>de</strong>e<br />
jaren verd <strong>de</strong>r uitgebrreid<br />
wor<strong>de</strong>n n. Niet alleen<br />
<strong>de</strong> ontwwikkeling<br />
<strong>van</strong><br />
beetere<br />
reacttoren<br />
zal hier<strong>bij</strong> h aanndacht<br />
krijg gen, maar ook <strong>het</strong>t<br />
vin<strong>de</strong>n <strong>van</strong><br />
niieuwe<br />
kweeekbare<br />
alge ensoorten en <strong>het</strong> gen netisch ver rbeteren vaan<br />
bestaan<strong>de</strong><br />
algenstammen.<br />
Daarna aast zal err<br />
ook volo op aandach ht zijn vooor<br />
verbeter r<strong>de</strong><br />
bioraffinage<br />
metho<strong>de</strong>n n en <strong>de</strong> dduurzaamhe<br />
eid <strong>van</strong> <strong>de</strong> e hele prooductiekete<br />
en.<br />
WWageningen<br />
UR wil in n samenweerking<br />
met an<strong>de</strong>re ke ennisinstelllingen<br />
en <strong>de</strong><br />
industrie<br />
inn<br />
binnen- en buitenland<br />
ver rnieuwend on<strong>de</strong>rzoekk<br />
doen aan<br />
algenproducttietechnolo<br />
ogie. Dit kan zowe el fundam menteel alss<br />
toegepa ast<br />
onn<strong>de</strong>rzoek<br />
zijn.<br />
Het is daarnaast belangrijk dat <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rzoek<br />
rond<br />
algen een<br />
inspireren<strong>de</strong><br />
leeromgev ving vormt voor stu<strong>de</strong> enten.<br />
AllgaePARC<br />
iss<br />
een succe es als wij na<br />
5 jaar:<br />
<br />
Foto 13:Kweken<br />
va an diverse soorten alg gen (bron Wild W Frontieers/Hans<br />
Wolkers)<br />
Een goed<strong>de</strong><br />
vergelijk king kunnenn<br />
maken va an verschillen<strong>de</strong><br />
productieesystemen<br />
op <strong>de</strong> volgeen<strong>de</strong><br />
param meters: foto osynt<strong>het</strong>iscche<br />
27
288<br />
<br />
<br />
<br />
efficiëntiee,<br />
volumetr rische prodductiviteit,<br />
energiegeb<br />
e ruik, gebruuik<br />
<strong>van</strong><br />
nutriënteen<br />
en water r, robuustheid<br />
en opsc chaalbaarhe eid<br />
Een fotossynt<strong>het</strong>ische<br />
efficiëntiee<br />
op zonlicht<br />
<strong>van</strong> 5 % bereikt heebben<br />
en<br />
kunnen hhandhaven<br />
geduren<strong>de</strong>e<br />
<strong>het</strong> gehele e jaar op zo onlicht in <strong>de</strong><br />
buitenluc cht<br />
Een verbeterd<br />
react torconcept of/en proce es strategie e ontwikkelld<br />
is waarin n<br />
<strong>de</strong> productiekosten<br />
en <strong>het</strong> <strong>de</strong> eenergiebeh<br />
hoefte lager r zijn dan inn<br />
<strong>de</strong><br />
oorspronkelijke<br />
syst temen<br />
Voldoend<strong>de</strong><br />
basisinfo ormatie is vverkregen<br />
om o een grootschalige<br />
productieefaciliteit<br />
te e kunnen onntwerpen<br />
WWereldwijd<br />
is on<strong>de</strong>rzo oek aan algen<br />
in op pkomst. Be edrijven enn<br />
overhe<strong>de</strong>n<br />
investeren<br />
vveel<br />
in algen<br />
on<strong>de</strong>rzoeeksprogram<br />
mma’s. In <strong>de</strong><br />
Verenigd<strong>de</strong><br />
Staten zijn<br />
err<br />
grote proojecten<br />
op <strong>het</strong> gebied <strong>van</strong> genet tische modificatie<br />
<strong>van</strong>n<br />
microalge en,<br />
Chhina<br />
doet vveel<br />
on<strong>de</strong>rzoek<br />
naar bbioinformati<br />
ica <strong>van</strong> alge en en in Euuropa<br />
wor<strong>de</strong>n<br />
binnen<br />
enkele<br />
jaren <strong>de</strong> eerste <strong>de</strong>mmonstratief<br />
faciliteiten gerealiseer<br />
g rd.<br />
FFoto<br />
14: Deemonstratie<br />
eplant (6 m<br />
<strong>bij</strong><br />
<strong>de</strong> Universiteit<br />
<strong>van</strong> Huelva in M<br />
3 ) <strong>van</strong> Wag geningen Universiteit<br />
U<br />
en Neste Oil O<br />
Matalascaña as (bron Wageningen<br />
W<br />
Universitei it)<br />
WWageningen<br />
UR on<strong>de</strong>rs scheidt zichh<br />
<strong>van</strong> <strong>de</strong>ze e activiteite en door muultidisciplinair<br />
opp<br />
een geïnntegreer<strong>de</strong><br />
manier aaan<br />
<strong>de</strong> ontw wikkeling va an <strong>de</strong>ze teechnologie<br />
te<br />
werken:<br />
vverbetering<br />
<strong>van</strong> sstammen,<br />
ontwikke eling <strong>van</strong>n<br />
efficiën nte<br />
prroductiemeetho<strong>de</strong>n,<br />
bioraffinage<br />
b e, ontwikk keling <strong>van</strong> n producttieketens<br />
en<br />
duuurzaamheidsaspecten.
6. Conclusies<br />
Algenkweek kan een belangrijke rol vervullen in <strong>het</strong> verduurzamen <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
samenleving. Algen zijn efficiënt te kweken op plaatsen die ongeschikt zijn<br />
voor landbouw en waar natuur geen scha<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rvindt. Duurzame productie<br />
<strong>van</strong> biodiesel, maar ook <strong>van</strong> talloze an<strong>de</strong>re producten zoals eiwitten, visvoer,<br />
kleurstoffen en bioplastics ligt binnen handbereik. Om algen rendabel te<br />
kweken moet <strong>de</strong> productie-efficiëntie met een factor drie omhoog en <strong>de</strong><br />
kosten met een factor tien omlaag. Daarnaast moeten naast olie voor<br />
biobrandstof ook an<strong>de</strong>re nuttige stoffen, zoals eiwitten, uit <strong>de</strong> algen wor<strong>de</strong>n<br />
gewonnen. AlgaePARC gaat een sleutelrol vervullen in <strong>de</strong> optimalisatie <strong>van</strong> <strong>de</strong><br />
algenkweek. On<strong>de</strong>rzoekers gaan diverse kweeksystemen uittesten en met<br />
elkaar vergelijken. Op basis <strong>van</strong> die resultaten en gegevens uit <strong>het</strong><br />
laboratorium zal <strong>het</strong> on<strong>de</strong>rzoeksteam een nieuwe productieketen gaan<br />
ontwikkelen voor toepassing op commerciële schaal.<br />
29
7. Referenties<br />
Barbosa M.J., Janssen M., Richmond A., Wijffels R.H. (2003) High-cell<br />
<strong>de</strong>nsity cultures: <strong>de</strong>sign and operational characteristics of<br />
photobioreactors Recent Research Developments Appl. Microbiol.<br />
Biotechnol 1: 177-195<br />
Barcley B. (2009) Algae oil production. Keynote lecture at the Algal<br />
Biomass Organization 2009 summit, San Diego; October 7-9<br />
Bosma R., Vermuë M.H., Tramper J., Wijffels R.H. (2010) Towards<br />
increased microalgal productivity in photobioreactors. Int. Sugar J. 112:<br />
74-85<br />
Cuaresma M., Janssen M, Vilchez C., Wijffels R.H. (2009) Productivity of<br />
Chlorella sorokiniana in a Short Light-Path (SLP) Panel Photobioreactor<br />
Un<strong>de</strong>r High Irradiance. Biotechnol. Bioeng. 104: 352-359<br />
Cuaresma M, Janssen M., Vilchez C., Wijffels R.H. (<strong>2011</strong>) Horizontal or<br />
vertical photobioreactors? How to improve photosynt<strong>het</strong>ic efficiency.<br />
Bioresource Technology 102: 5129-5137<br />
Hejazi M.A., Wijffels R.H. (2004) Milking of microalgae. Trends Biotechnol.<br />
24: 189-194<br />
Hu Q., Richmond A. (1996) Productivity and photosynt<strong>het</strong>ic efficiency of<br />
Spirulina platensis as affected by light intensity, algal <strong>de</strong>nsity and rate of<br />
mixing in a flat plate photobioreactor. J Appl Phycol 8:139–145<br />
Hu, Q., Sommerfeld, M., Jarvis, E., Ghirardi, M., Posewitz, M., Seibert, M.<br />
and Darzins, A. 2008, Microalgal triacylglycerols as feedstocks for biofuel<br />
production: perspectives and ad<strong>van</strong>ces The Plant Journal 54, 621–639<br />
Janssen M., Tramper J., Mur L.R., Wijffels R.H. (2003) Enclosed<br />
photobioreactors: light regime, photosynt<strong>het</strong>ic efficiency, scale-up and<br />
future prospects. Biotechnol. Bioeng. 81: 193 – 210<br />
Kliphuis A.M.J., Klok A.,J., Lamers P.P., Martens D.E., Janssen M., Wijffels<br />
R.H. (<strong>2011</strong>) Metabolic mo<strong>de</strong>ling of Chlamydomonas reinhardtii: energy<br />
requirements for photoautotrophic growth and maintenance. J. Appl.<br />
Phycol. DOI 10.1007/s10811-011-9674-3<br />
31
32<br />
Lardon L., Hélias A., Sialve B., Steyer J.P., Bernard O. (2009) Life-cycle<br />
assessment of biodiesel production from microalgae. Env. Science &<br />
Technol. 43: 6475-6481<br />
Lee S.K., Chou H., Ham T.S., Lee T.S., Keasling J.D. (2008) Metabolic<br />
engineering of microorganisms for biofuel production: from bugs to<br />
synt<strong>het</strong>ic biology to fuels. Current Opinion Biotechnol. 19: 556-563<br />
Melis A. (2009) Solar energy conversion efficiencies in photosynthesis:<br />
minimizing the chlorophyll antennae to maximize efficiency. Plant Science<br />
177: 272-280<br />
Norsker N.H., Barbosa M.J., Vermuë M.H., Wijffels R.H. (<strong>2011</strong>) Microalgal<br />
production – a close look at the economics. Biotechnol. Adv. 29: 24-27<br />
Oswald W.J., Goluele C. (1960) The conversion of solar energy with<br />
microalgae. Adv, Appl. Microbiol. 2: 223-262<br />
Pulz O., Gross W. (2004) Valuable products from biotechnology of<br />
microalgae. Appl Microb Biotechnol. 65: 635-648<br />
Reijn<strong>de</strong>rs L. (2007) Do biofuels from microalgae beat biofuels from<br />
terrestrial plants? Trends in Biotechnol. 26: 349-350<br />
Schenk, P.M., et al., (2008) Second Generation Biofuels: High-Efficiency<br />
Microalgae for Biodiesel Production. Bioenergy Research 1(1): 20-43<br />
Sheehan J., Dunahay T., Benemann J., Roesler P. (1998) A look back at<br />
the U.S. Department of Energy’s Aquatic Species Program – Biodiesel from<br />
Algae. Department of Energy<br />
Tredici M. (2010) Photobiology of microalgae mass cultures:<br />
un<strong>de</strong>rstanding the tools for the next green revolution. Biofuels 1: 143-162<br />
Wijffels, RH and Barbosa MJ. 2010. An Outlook on Microalgal Biofuels.<br />
Science 13: 796-799<br />
Wijffels R.H., Janssen M., Barbosa M.J. (<strong>2011</strong>) Stand-alone biofuel<br />
production from algae – Crystal ball <strong>2011</strong>. Microbial Biotechnol. 4: 132-<br />
134<br />
Wijffels R.H., Barbosa M.J., Eppink M.H.M. (2010) Microalgae for<br />
production of bulk chemicals and biofuels. Biofuels, Bioproducts and<br />
Biorefining 4: 287-296
Zijffers J.W.F., Janssen M., Tramper J., Wijffels R.H. (2008) Design<br />
process of an energy efficiënt photobioreactor. Marine Biotechnol. 10:<br />
404-415<br />
Zijffers J.W.F., Schippers K.J., Zheng K., Janssen M., Wijffels .H. (2010)<br />
Maximum photosynt<strong>het</strong>ic yield of green microalgae in photobioreactors.<br />
Mar. Biotechnol. 12: 708-718<br />
33
34<br />
Colofon<br />
<strong>Microalgen</strong>: <strong>het</strong> <strong>groene</strong> <strong>goud</strong> <strong>van</strong> <strong>de</strong> <strong>toekomst</strong>?<br />
Grootschalige duurzame kweek <strong>van</strong> microalgen voor <strong>de</strong> productie <strong>van</strong><br />
bulkgrondstoffen<br />
Auteurs: Hans Wolkers, Maria Barbosa, Dorin<strong>de</strong> M.M. Kleinegris, Rouke<br />
Bosma, René H. Wijffels<br />
Editor: Paulien Harmsen<br />
Juni <strong>2011</strong><br />
© Wageningen UR Food & Biobased Research<br />
ISBN 978-94-6173-061-9<br />
Druk: Propress, Wageningen<br />
Wageningen UR<br />
Postbus 9101<br />
6700 HB Wageningen<br />
Internet: www.algae.wur.nl; www.AlgaePARC.com<br />
E-mail: info.algae@wur.nl<br />
Zijn er relaties die u met dit boek een plezier kunt doen dan zou<strong>de</strong>n<br />
we dat graag <strong>van</strong> u vernemen.<br />
De publicatie is mogelijk gemaakt door <strong>het</strong> beleidson<strong>de</strong>rsteunend<br />
on<strong>de</strong>rzoeksthema Biobased Economy (BO-12.05-002), gefinancierd door<br />
<strong>het</strong> Ministerie <strong>van</strong> Economische Zaken, Landbouw & Innovatie. Het is <strong>de</strong><br />
twaalf<strong>de</strong> in een reeks publicaties over <strong>het</strong> gebruik <strong>van</strong> agrogrondstoffen<br />
en nevenstromen in veilige en gezon<strong>de</strong> producten voor consumenten- en<br />
industriële markten.