02.04.2015 Views

Lang Van 114 - 02.1994

Lang Van 114 - 02.1994

Lang Van 114 - 02.1994

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

N ghe ehoi eling lam eong-phu! <br />

Gia sach: 10 my-kim (14 gi a-kim) <br />

Xin gui chi-phieu ve: <br />

LÅNGvAN<br />

P.O. Box 218, Station "U" <br />

Toronto, Ontario M8Z SPI <br />

Canada <br />

DQc-giå dai h~ <strong>Lang</strong> <strong>Van</strong><br />

dUQ'c bOt 10%<br />

Du chO'i "bonsai" hay chi<br />

chung "bonsai", b~n cling can<br />

cu6n sach nay de giu cho<br />

cåy... khoi chet va khong bien<br />

d~ng thanh mQt ch~u kieng<br />

tam-thuOng.<br />

ChO'i "bonsai" khong phai la<br />

tieu-xao, rna la ngh~-thu~t.<br />

MQt lo~i "sieu ngh~-thu~t",<br />

bao ham y-nghia triet-ly<br />

huyen-vi ve nhån-sinh-quan va<br />

vli-tI1;l-quan<br />

"Kj-thutJ,t bonsai" khong<br />

chi n6i ve ky-thu~t rna con dua<br />

ra net chfnh ve triet-ly "bonsai",<br />

giup b~n lam diem tl!a de<br />

suy ngåm.<br />

"Kj-thutJ,t bonsai", cu6n<br />

s6 tay cåy cånh ctla b~n, do<br />

nha van Tl! Tinh, tuc ho~-si<br />

Nguyen Nh~t Tån, mQt ngh~-sl<br />

Hio-th~mh, gia d~n kinhnghi~m<br />

ve cach chO'i va glngiu<br />

"bonsai" t~i cac vung khfh~u<br />

khac nhau.<br />

"Kj-thutJ,t bonsai" bao<br />

gom nhieu hlnh-anh va minhhQa<br />

my-thu~t, gian-di. Khong<br />

can dQc chu, chi xem tranhanh<br />

cling hieu duqc råt nhieu<br />

ve "bonsai. "


langviin<br />

P.O. Box 218, Station "U"<br />

Toronto, Ont., M8Z 5Pl, Canada<br />

Tel: (905) 607·801.0/ Fax: (905) 607·8011<br />

Vo/urne 11 - No <strong>114</strong> - February 1994 <br />

Bt> 11 - s6 <strong>114</strong> - thang 2,1994 <br />

TRONG s6 NÅY:<br />

Published I2t/mes a year <br />

Publicatlons ClassMal/Reg. No: 8040 <br />

ISSN: 0832·1922 • LDN: 310578 <br />

Tin vlln th/!-giai. .......................... .. .... ................................................ ,'......2 <br />

Trong Iling .......... ..................................................................,..................... 6 <br />

Ngolli ngo: Thanh Lan bi cQng-d'Ong håi-ngo~i tÅy-chay............................6 <br />

Tin Vi~t-nam........ ....................................................................................... 7 <br />

DQc båo trong nuac: Co hQc...................................................................... ll <br />

Tin ti-nl)n ................................................................................................. 15 <br />

Chim en va mua xuån dån-tQc, Son Tung ............................................... 19 <br />

Cliu chuy~n xli' nguai: Blnh-minh nlim mai, Vi An.................................21 <br />

Chuc v'e ben lfy, tha Nguyen Huy Phuac ................................................23 <br />

Nhfmg pMt-ki/!n v'e tri'eu-dl)i ny-son, bien-khåo Hua Hoanh ...... ......24 <br />

Xulin slk, tha Cao Tieu .............. ............................................................. 26 <br />

Tui khOn cua thly gili, bien-khåo nn Anh............................................ 27 <br />

Xulin nh~t håi-ngol)i hiiu cåm, tha Hollng Vii..........................................29 <br />

Tråi du du nuang, truy~n ngl1n Phl)m Thling..........................................30 <br />

TUOng nhu mua xuån den, truy~n ngl1n Hollng Du Th1,ly ........................ 35 . <br />

Chen xulin, tha Låm Thuy .......................................................................36 <br />

Chuy~n dai, tl)p-vlin Trln MQng Låm......................................................38 <br />

Nila dai xulin con Il)i, tha Phan Tulfn Son ..............................................39 <br />

X6m cii: Nlim mm nlim me, Trln Y........................:.................................40 <br />

Xuån nhO, tha Trln Nglin Tieu .....................................;......................... 43 <br />

T/!t, chq Gb,. truy~n x6m cii Nguyen Ml)nh An Dlin......................... ~ .......45 <br />

M6i tlnh dlu xulin, truy~n dich Tcuong My Vlin..................................... .48 <br />

M6n qu~ cuoi, truy~n dich HOng Huy............... .. ......................................50 <br />

TInh xulin, tha Holli Nam......................................................................52 <br />

Xulin nllng, tha Phan HOng D~m......................................................... .55 <br />

L~nh-Iung, tha Ty Ye'n................ ,........................................................ 56 \ <br />

G6c sach: Chuy~n phie'm v'e sach, Trln <strong>Lang</strong>......................................58 <br />

Dlu nlim khai but, tha Trln Vlfn L~.....................................................60 <br />

Blu trai danh mlft, truy~n ngl1n Le Xulin Nhi ........................................61 <br />

Ca-dao thlft-tlnh, tha Phl)m nm PM................................................... 63 <br />

TInh gill, tha Hollng Qu6e Minh........................ .. .. .............................. 68 <br />

VI sao qUl) den, truy~n ngl1n Luu Håi Son ............................................. 68 <br />

ThOng-di~p cua nhfmg nguai anh, bai dich cua Nguyen Phong ...........71 <br />

Nho & Gilfc muQn, tha Vii Nghi.. .................................................... 72 <br />

. Un eu6i & Dem ngu lang, tha Nguyen Tu.......................................75 <br />

Nhung kham-pha v~t-Iy thien the, trang khoa hQc Trln Vlin Nam....77 <br />

Båi gi6 c~m trling, truy~n dai HO Truang An ..................................... 80 <br />

Va, tha Gå Tu Må.............................................................................. 87 <br />

Quay trong con 16c, truy~n dlli Nguyen NgQc Ngl)n..............................88 <br />

Duyen ni~m, tha Lam Håo Diing....................................................... 93 <br />

HQi trling dim, tha Truang Ai Minh.... ................................................. 94 <br />

AI Capone, truy~n dai Le Xulin Nhi.....................................................95 <br />

Tin d6i mm VN & Nei buOn VN, tha chua Nam Chi Thuqng Nhlin ... 105 . <br />

DQc-giå thl1e ml1c................................................................................. 106 <br />

Hoi, tha DOng Vii ............... ............................................................... 108 <br />

Nh~n duqc, gioi-thi~u........................ ............................................ 109 <br />

Dien-dan ................... .... ............ .. .......... .. ... ................................. .. .. Il o <br />

Nhl1n tin........................................................................................... 112 <br />

Thu di tin Il)i, Nguyen Huang......................................................... <strong>114</strong> <br />

Tranh bia: Thifu-nil, son dlu cua Thåi Tulfn<br />

lang van 1


tin vdn <br />

Kien Trung phl,l-trach<br />

N6NG DÅN N6I DÅ Y <br />

T~I Mt TÅY CO' <br />

Cu~c chi~n ba:t cån xffitg giiia phe<br />

nOng dån n6i d~y tl! m~nh danh la<br />

"Quån d~i Giåi ph6ng Qu6c Gia<br />

Zapatista" va quån d~i cua chinh phu<br />

Me tåy ca, bung len t~i tieu bang<br />

Chiapas mi'en nam Me tåy ca ttr ngay<br />

dAu nåm duang lich, då buac sang<br />

giai do~n mai. T6ng th6ng Me tåy<br />

ca Carlos Salinas de Gortari ra l~nh<br />

cho quån d~i chinh pM dan phuang<br />

huu chi~n de to thi~n chf "hoa giåi,<br />

hoa blnh, tOn trQng nMn quy'en".<br />

T6ng th6ng Salinas chi My to<br />

"tMi d~ khoan h~ng" nay vao ngay<br />

tM' 12 cua cu~c chi~n. Truac d6, Ong<br />

då ra I~nh dua 12 ngan quån chinh<br />

phu d~n cac khu vl!c n6i d~y, su dl,lng<br />

cå khOng quån oanh t~c cac vi tri bi<br />

chi~m. Hang tr!lm du kfch quån vG<br />

trang sa sai da bi Mn ch~t, nhi'eu t6<br />

chuc nhån d~o tren the giai - va cå<br />

dån Me trong nuac, då t6 cao quån<br />

chfnh phu qua n~ng tay dan ap cu~c<br />

n6i d~y.<br />

T6 chuc Quån d~i Giåi Ph6ng<br />

Qu6c Gia Zapatista, g~m khoång hai<br />

ngan nOng dån (th6 dån ,da do), chi<br />

duqc bi~t tai ttr ngay 1.1.94, khi hQ<br />

ba:t ngo n6i d~y chi~m d6ng m~t s6<br />

thanh ph6 trong tieu bang ngheo nMt<br />

Me tåy ca. Nhiing nguoi n6i d~y<br />

tuyen b6 hQ bi b6c I~t va bo m~c cho<br />

ngheo d6i, d6t nat ngay tren xu så<br />

cua hQ. Yeu sach cua nh6m Quån d~i<br />

Giåi ph6ng Zapatista g~m vi~c cåi<br />

cach ru~ng d4t, va chlnh sach cua<br />

chfnh phu d6i vai thO dån.<br />

B~ truång N~i v\,l Me nh~n dinh<br />

ding th6 dån då bi xlii gi\,lc båi nhil'ng<br />

chuyen vien du kfch qu6c te. Thu<br />

lanh quBn n6i d~y, Com andante<br />

Marcos, la m~t nMn v~t khOng c6<br />

dang ddp "th6 dån" chut nao. 6ng ta<br />

t6c vang, måt xanh, n6i thOng th~o<br />

b6n thu tieng.<br />

T6ng th6ng Salinas cu m~t d~i<br />

di~n dam phan vai Quån d~i Giåi<br />

ph6ng va tuyen b6 se ån xa cho cac<br />

du kfch quån chiu buOng vG khi.<br />

QDGP yeu cAu quån chfnh phu ngung<br />

chien va Il!C 1I1


Voi dien tien 16 bjeh va bat nhao<br />

eua phien hQp dau tien, HI,l vi~n Nga<br />

ehiie eiing ehång lam dUQe gl feh IQi<br />

va e6 le eiing ehång t~n tl,li dUQe lau.<br />

(kt)<br />

CLINTON vA YELTSIN<br />

. KY THOA lfOC<br />

Ba ngay eOng du eua TOng th6ng<br />

Hoa ky Bill Clinton tl,li Nga da ket<br />

thUe bltng vi~e ky ket 12 vAn ki~n<br />

giua hai nuoe lien quan den du mQi<br />

vå'n d~, tu kiem soat vii khf den nMn<br />

quy~n va giao thuong. TOng th6ng<br />

Nga Boris Yeltsin sung suong tuyen<br />

b6 hai ben "dang a giai dOl,ln giUa eua<br />

euOe eaeh ml,lng ehung Nga-MY".<br />

MOt vAn ki~n quan trQng voi an<br />

ninh the gioi eiing dUQe thOng qua<br />

trong djp nay la thoa uoe voi TOng<br />

th6ng eOng bOa Ukraina v~ vi~e<br />

ehuyen 176 phi dl,ln nguyen tir va han<br />

200 dau dl,ln tu Ukraina v~ Nga de<br />

pha My (vAn ki~n nay con phai dUQe<br />

qu6e hOi Ukraina thOng qua) . Hoa<br />

ky va Nga con thoa thu~n voi nhau<br />

ehå'm dut vi~e huong phi dl,ln nguyen<br />

tir vao eac thanh ph6 eua nhau, cam<br />

ket se thao lu~n tiep de di Mn vi~e<br />

eA'm hoan toan vi~e. thir nghi~m vii<br />

khi hl,leh tam.<br />

Hoa ky cam ketse nh~p eua Nga<br />

20 ti dO la uranium trong vong hai<br />

muai nAm t6i, can thi~p voi cae nuoe '<br />

tien tien phuang tåy va eae t6 ehUe<br />

ti~n t~ qu6e te de trQ giup nhanh<br />

eh6ng eho Nga v~ tai ehanh.<br />

Yeltsin to ve khOng m~n moi gl voi<br />

loi moi tham gia vao t6 ehue NATO<br />

trong tu eaeh khOng ehfnh thuc.<br />

Trong chuyen eOng du nay,<br />

Clinton da nhå't djnh khOng Mp<br />

Zhirinovsky, khien ehfnh trj gia ca<br />

hOi nay phai nOi eau tuyen b6 "ten·<br />

nhat gan nay nen a Mychai sAe-xO<br />

thay VI di sang dåy de n6i ehuy~n voi<br />

nhiing ke vO danh tieu t6t" ! (kt)<br />

DO THAI - PLO TItp TUC<br />

N6I L~I HoA H('>I .<br />

Do thai ya PLO ll,li tiep t\le euOe<br />

hoa dam bj bo da Mi eu6i nAm. Hai<br />

ben da g~p nhau a Ai e~p vao trung<br />

tuan thang 1. 94. De to thi~n chf, Do<br />

thai da tha 101 tu nMn ngubi<br />

Palestine ngay 8. l. T6ng s6 tu nhan<br />

Palestine bj Do thai giam giu len toi<br />

khoang 12 ngan ngubi. Trong hoa<br />

dam, PLO eiing to thi~n ehf bang<br />

caeh huy bo doi hoi di~n tkh kiem<br />

soat 300 eåy s6 vuOng eho khu vl!e<br />

Jerieho hQ se ki~m soat. Oie cuOc<br />

bl,lo dOng dåm mau vån lien tiep xay<br />

ra trong vung Do thai ehiem d6ng,<br />

phan lon do ll!c IUQng vii trang qua<br />

khkh Hamas gay ra: Uy tfn cua<br />

Vasser Arafat va Thu tuong Rabin<br />

dng ngay eang xu6ng thå'p truoc<br />

nhung thå't bl,li trong hoa hOi va<br />

nhung eh6ng d6i trong nOi bQ hai<br />

ben.<br />

Do thai eiing to them thi~n chf<br />

trong vi~e muu eau hoa blnh eho<br />

Trung dOng bltng eaeh ngo y co the<br />

se rut quan ra khOi mOt phltn vung<br />

ehien IUQe Golan Heights neu Syria<br />

eung ehå'p nh~n thuang thuyet nghiem<br />

chinh. Hai ben Do thai va Syria se<br />

g~p nhau tuan eu6i thang 1 tl,li Hoa<br />

thjnh d6n. (kt)<br />

THU TlfONG y Tir CH()C<br />

T6ng th6ng Y Luigi Sealfaro da<br />

giai tan qu6e hOi sau khi ehå'p nh~n<br />

don · tu ehue eua Thu tuong Carlo<br />

Ciampi ngay 13.1.94. T6ng th6ng Y<br />

da mai Ong Ciampi tl,lm thbi dam<br />

traeh ehfnh phu trong khi chb dQi<br />

bau elt qu6e hOi moi, dl! dinh vao<br />

eu6i thang 3 toi.<br />

NQi eae eua TM tuong Ciampi,<br />

ehfnh phu thu 52 cua nuoc Ytfnh tu<br />

d~ nhi the chien Mn nay, ehi t~n tl,li<br />

8 thang. Dng Ciampi la thu tuong<br />

khOng xuå't than tu gioi ehfnh tri gia<br />

ehuyen nghi~p, dUQc elt lam Thu<br />

tuong sau cuOe trung eau dan y h6i<br />

thang 4 nam ngoai. Trong euQc trung<br />

eau dan y nay, nguoi dan Ydl,li IQi da<br />

bay to y mu6n thay d6i ca eå'u bau eir<br />

truoe nay ehi dua Il,li nhung ehfnh<br />

phu va nhUng ehfnh dang th6i nat,<br />

tbam nhiing. Vai tro e6 Hnh each ky<br />

thu~t va chuy~n tiep eua 6ng Ciampi<br />

da chå'm dili sam han mQi ngubi dl!<br />

Hnh. Phll.n thAng eua euQe bau eir sAp<br />

toi dUQe tien doan se v~ tay eae dang<br />

ta phai, truoc gio ehua bao gib gilmh<br />

dUQc chfnh quy'en. (kt)<br />

DÅN ZULU o NAM PHI <br />

Din Tl! TR, <br />

Con duong tien Mn dån cM eua<br />

Nam Phi vån con nhi'eu chu6ng ng~i .<br />

Trung tuan thang Gieng 93, tl,li tM<br />

d6 Nam Phi, hang ch\le ngan ngubi<br />

da den thuQe bQ Il,le Zulu, mOt sAe<br />

dan quan trQng tl,li Nam Phi, da<br />

xu6ng duoog bieu tlnh doi quy'en tlf<br />

quyet cho dan Zulu. Qu6e vuang<br />

Zulu, vua Goodwill, da g~p T6ng<br />

th6ng F.W. de Klerk dua yeu saeh<br />

doi tu ehfnh hien phap moi (vua dUQe<br />

Qu6e hQi chå'p thu~n), cMp nh~n .<br />

mOt vuang qu6e rieng eho nguoi<br />

Zulu d~ng thbi phan d6i eaeh bo<br />

phieu mQt phieu (single ballot) trong<br />

euOe ph6 th6ng dau phi€u slip sua<br />

dUQe t6 ehue thang Tu toi.<br />

Co khoang 12 ngubi eh€t trong<br />

cuQe xu6ng dubng. Lanh t\l Qu6e<br />

Nghi Nal)1 Phi (ANC) t6 eao phe da<br />

den Inkantha eua thu lanh Buthelezi<br />

da xui gil,le dan Zulu phat dQng doi<br />

hoi nay. Truoe do, phe Inkantha da<br />

e6ng b6 tAy ehay bau eu. Theo ANC,<br />

T6ng th6ng de Klerk eiingc6 traeh<br />

nhi~m trong eae VI,I bl,lo dQng d6 mau<br />

nay, 6ng 'da ti€p tay chia re dån da<br />

den Nam Phi VI sQ dång ANC se<br />

thAng IOn trong euOc bau eu va tra<br />

thanh mQt ehanh phu toan da den eua<br />

Nam Phi. (kt)<br />

NOI CHItN A PHU HAN<br />

. CON TItp DIfN<br />

CuQc ngung ehien dau nAm tl,li A<br />

phu han (Aghanifstan) ehi keo dai<br />

dung hai ngay, sau d6, cae phe Il,li<br />

tiep t\le danh lon. Cae phe xung dOt,<br />

mOt ben la lien quan eua tuong<br />

Abdul Rashid Dostam va Thu tu6ng<br />

Gulbuddin Hekmatyar, ben kia la<br />

phe trung thanh voi T6ng th6ng<br />

Burhanuddin Rabbani, da su dl,lng ca<br />

phi ca va trQng phao bien eae khu<br />

vl!e quanh tM d6 Kabul va viing phfa<br />

langvdn 3


ile A pM hån thanh nhii'ng ehie'n<br />

truang dåm mau. H'Oi qu6e då phai<br />

d6ng eua bien giOi vl ehi trong vong<br />

vai ngay, då phai nh~n thern hang<br />

ehl;le ngan dån ehl;ty sang ti nl;tn. (kt)<br />

cuOC CÅI CACH CHINH TR,<br />

CUA THU TUONG NH~T BAN<br />

HOSOKAWA<br />

Ky hQp dAu nam eua Qu6e h()i<br />

Nh*t ban dang di vao giai dol;tn quan<br />

tr(;mg nhÆt khi Qu6e Mi bo phie'u<br />

quye't dinh v~n m~nh eua eae dl,lthao<br />

eai t6 do ThU tuang Hosokawa dua<br />

ra.<br />

Nhii'ng dl,l lu~t eua Thu tuang<br />

Hosokawa d~ trlnh Qu6e h()i bao<br />

g~m vi~e xie't eh~t eae lu*t I~ ve ung<br />

h() tai ehånh eho cae ehinh dang, sl1p<br />

xe'p Il;ti eae dan vi bAu eu tren toan<br />

qu6e, nhhm ml;le tieu xoa bO h~ th6ng<br />

ehinh tri bi d~ng tien ehi ph6i keo dai<br />

su6t 38 nam d\m quyen eua dang<br />

DAn ehu TI,l do.<br />

Theo eae eu()e tham do tl;ti Nh~t,<br />

ca h()i thanh cOng eua Thu tuang<br />

Hosokawa kha mong manh vl phe<br />

ung h() Ong (g~m eac dang lien minh<br />

d! nl1m ehinh quyen) ehi chie'm da s6<br />

tuang d6i trong Qu6e h()i. Ne'u thÆt<br />

b~i, chfnh phu cua Hosokawa c6 the<br />

se d6 va Nh*t ban se rai VaD m\!t can<br />

khUng hoang · chfnh tri trAm trQng.<br />

(kt)<br />

DUONG HAM QUA BIfN<br />

MANCHE SAP HOAN.THANH<br />

Chi con ba thång nua duang hAm<br />

"Chunnel" xuyen qua day bien<br />

Manche, n6i lien hai nuae Anh-Phap<br />

se hoan-tÆt.<br />

"Chunnel" nay g~m ba duang<br />

6ng lan, hai ben la hai tuy!n duang<br />

xe lua ehl;ty nguqe chieu nhau, duang<br />

6ng giua gQi la tuy!n phl;le-vl;I.<br />

Le khånh-thanh dl,l-tru t6-ehue<br />

VaD ngay 6.5 nay. Nu-hoang<br />

Elizabeth Il eua Anh-qu6e va T6ngth6ng<br />

Mitterand eua Phap se ng~i xe<br />

lua tu thu-dO Mn lam le khånh-thanh<br />

duang h'Am.<br />

Tfnh ra, duang hAm då hoan­<br />

thanh tre mÆt m()t nam va kinh-phf<br />

caD gÆp dOi so vai con s6 dl,l-tru. Hai<br />

nuae da phåi bo ra khoang 16 ti mykimcho<br />

eOng-trlnh nay.<br />

Ngoai ra, Phap då hoan-tÆt h~th6ng<br />

thie't-l() t6c-Mnh (TGV) dai<br />

334 cAy s6 dån tu Paris den Chunnel,<br />

mOi chuy!n xe di mÆt dung 1 gia.<br />

Phfa Anh-qu6c, sau 5 nam tranh<br />

cåi vån chua quye't-dinh duqe la<br />

thie't-I() t6e-hanh cua hQ se di qua<br />

nhung dia-phuang nao. Hi~n-t~i hQ<br />

van phai dung h~-th6ng duang cil,<br />

chi di duqc 140 cåy-s6/gia rna thOi,<br />

du dAu may 16.000 må-lI,lc e6 the di<br />

nhanh tai 332 eåy s6/gia. Nhii'ng<br />

nguai l~c-quan hi-vQng tai dAu th!­<br />

ky 21 Anh-qu6c se ban-cåi xong I()­<br />

tdnh, va khoang nam 2006 se hoantÆt<br />

h~-th6ng thie't-l\! t6c-hanh mai.<br />

(hhk)<br />

TAl NAN HANG KHONG TAl<br />

NGÅ: 125 NGUOI CHtT .<br />

M()t tram hai muai lam hanh<br />

khach va nhån vien phi hanh då thi~t<br />

ml;tng trong m\!t tai nl;tn hang khOng<br />

duqe coi la tham kh6e nMt trong<br />

vong 10 nam nay t~i lien bang SO vie't<br />

co. Chie'e may bay phån h,re TU -154<br />

dåm xu6ng m~t nOng tr~i vung<br />

Irkutsk (Siberia) va phåt n6, khOng<br />

e6 nguai s6ng s6t. Dåy la tai n~n<br />

hang khOng thu hai trong hai tuAn<br />

dAu thang 1. 93 t!;li khu vVe Lien sO<br />

eil. Tai n!;ln lam eae hanh khaeh su<br />

dl;lng eae duang bay n()i dia aNga<br />

tmae nay v6n e ng!;li ve mue d() an<br />

toan eua eae may bay TV tu truae<br />

tai nay ll;ti cang sq hem. (kt)<br />

DONG DAT T~I LOS <br />

ANGELES <br />

M()t VI;I d~ng dÆt 6,6 d() Riehter,<br />

keo dai han 30 giAy, då rung ehuy!n<br />

3 qu~n Los Angeles, Riverside va<br />

San Diego thu~e mien Nam California<br />

vao luc 4 gia 31 phUt sang 17.1 vua<br />

qua.<br />

Trung-tAm d~ng d4t la tMnh-ph6<br />

Northridge, caeh trung-tåm Los<br />

Angeles 30 eåy s6 ve huang tåy bl1e,<br />

e~nh<br />

xa-I() 101. Ngoai Northridge,<br />

eae thanh-ph6 bi tan-phå la San<br />

Fernando Valley, Sherman Oak,<br />

Veniee, Malibu va khu ph6 D!;li-han<br />

a thanh-ph6 Los Angeles.<br />

Tå't ca e6 58 nguai ehe't, 5.700<br />

nguai bi thuang, trong s6 nay e6 8<br />

nguai dUng tim ehe't VI sq, 16 nguai<br />

ehe't trong m()t ehung eu ba t'Ang a<br />

Northridge bi sl;lp-d6. Hcm 1.000 eån<br />

nha va cao-6e bi hu-hl;ti khie'n 20.000<br />

nguai mÆt cM tru-ngl;l, phai eång leu<br />

s6ng ngoai trai it nhÆt va.i thång, duai<br />

eai ll;tnh bÆt thuang keo den. Khoang<br />

50.000 can nha bi mÆt di~n, nuae va<br />

ga. Duang di~n-tho!;li vien-lien tai<br />

Los Angeles bi el1t. B() giao-thOng ra<br />

l~nh d6ng 7 xa-I() lan vl nhieu giaol~<br />

bi SI;lP-d6, gAy anh-huang tai 3<br />

tri~u ehie'e xe hai luu-thOng hang<br />

ngay trong vung.<br />

NI;ln d\!ng dÆt då lam vB eae 6ng<br />

dån ga va duang dåy di~n, gAy ra<br />

hang tram dam ehåy. Cae 6ng nuae<br />

eilng bi vB, gAy tra-ngl;ti cho vi~e<br />

ehua chåy.<br />

Qu~n truang Los Angeles då banhanh<br />

finh-trl;tng khån-truang va giainghiem<br />

ban dem de ngan bat eac VI;I<br />

tr()m euap då xåy ra sau can diaehÆn.<br />

Han 200 nguai bi blit ve t()i<br />

tr()m dp, hOi cua. Chinh-phu lienbang<br />

phåi tång-euang 2.QOO v~-binh<br />

qu6c-gia tai giup cånh-sat giu-gln<br />

tr~t-tl,l.<br />

Thi~t-h!;li v~t-chÆt tren 20 ti va c6<br />

the len tai 30 ti my-kim, eao han rÆt<br />

nhieu so vai VI;I d()ng dÆt t!;li San<br />

Francisco, Bl1c California nåm 1989<br />

truac dåy.<br />

B() giao-thOng cho biet phåi m4t<br />

m()t nam mai sUa xong h~-th6ng 7<br />

xa-l() bi tan-pha. Hi~n-t!;li, dån-ehung<br />

phåi dimg duang nho nen gåy ra nl;tn<br />

k~t xe khung-khie'p.<br />

Dåy la tai-nl;tn d()ng dÆt n~ng nhÆt<br />

t!;li California, ke tu sau VI;I xay ra<br />

nam 1906, n~ng 8,3 d() Richter, tanpha<br />

thanh-ph6 San Francisco. DAnehUng<br />

California dang bi am-anh ve<br />

"Big One", ten hQ d~t eho tr*n d~ng<br />

dÆt 8 d~ Richter rna cac nha diachÆn-hQc<br />

cOng-b6 la se xay den<br />

trong vong tir hOrn nay cho de'n tre<br />

4 lang vdn


nh~t la 30 nåm toi. "Tr~n Mn" nay<br />

do du


Xutit-NgOf,li Du-L;ch hay CtJng-Tac Tuyen Truy~n?<br />

~<br />

trong lang <br />

NHÅ VAN <br />

NGuvfN Qu6c TRl) <br />

SANG TOI GIA-NÅ-f)~1 <br />

Nha van Nguy!n Qu6e Tr\l,<br />

nguyen ky-giå elia hang thOng-tÆn<br />

UPI t~i Vi~t-nam, da cung vq tu<br />

Thai-Ian sang djnh-cu t~i thanh-pM<br />

Toronto, Gia-na-d~i hOrn 17.1 vua<br />

qua.<br />

()ng hi~n con b6n nguoi con da<br />

truång thanh s6ng aV~n-tuqng, Uoqu6c.<br />

. GÅ THltP V~ VlfON<br />

Trong mua xuAn nåm nay, Umg<br />

Vån se phat-hanh cu6n Gå thilp ve<br />

vulm da nha van m Truong An.<br />

DAy la tac-phdm thu 24 clia Ifo<br />

Truang An, vi~t v'e nhCtng chuy~n<br />

tlnh tha-m~ng trong b6i-cånh d'l)ng<br />

que mi'en Nam.<br />

Ifo Truang An la m~t trong nhCtng<br />

nha van c6 tae-phdm duqc dQc-giå<br />

<strong>Lang</strong> V an d6n-nh~n n'l)ng-nhi~t .<br />

Sau truy~n dai ma-quai Båi gi6<br />

c(>n trang dang dang tung ky tren<br />

<strong>Lang</strong> <strong>Van</strong>, Ong se vi~t v'e gi6i sAnkhÆu<br />

kjch-truang va tAn-nh~c Vi~tnam<br />

tu 1945 d~n 1975, qua hlnh-thUc<br />

bUt kY. Cac tac-phåm ciIng se duqc<br />

<strong>Lang</strong> <strong>Van</strong> xuÆt-bån sau nay.<br />

Ca-sl Thanh Lan <br />

Bi C


van But VN/Blic Cali, H~i nguoi<br />

Vi~t cao-nien, M~t tr~n Qu6c gia<br />

tMng nMt giåi-ph6ng VN, Dai pMtthanh<br />

Que-huang, tu'An bao CMnh<br />

dao, T6-chuc tranh-d4u dån chu cho<br />

VN, Uy ban v~n-d~ng bAu cu c~ngdbng<br />

Blic Cali, Hi~p-h~i truyen-thOng<br />

Blic Cali, H~i ai-hiIu sinh-vien d~ih~i<br />

Chi~n-tranh chfnh-tri Da-l~t, H~i<br />

KhOng quån Båc Cali, H~i Bi~td~ng-quån<br />

Blic Cali, H~i Thi~t-giapbinh,<br />

H~i Vo-bi Qu6c-gia Vi~t~nam,<br />

H~i Håi-quån B~ch-dhng, H~i ÅihiIu<br />

nguoi Vi~t qu6c-gia Blic Cali,<br />

H~i Phl,l-nft VN håi-ngo~i, nh~t-Mo<br />

TlJ-Do, Mo Y Dån, LM Vii NgQc<br />

Dang, Lien-dång Cach-m~ng VN<br />

California.<br />

T~i Nam California, t6 cOng-tac<br />

tuyen-truyen cua Thanh Lan da thåmb~i<br />

truac slJ tåy-chay cua dbng-bao.<br />

Ngay cå nhftng dbng-nghi~p cii cua<br />

Thanh Lan nhu nh~c-si NgQc CMnh<br />

ciing khOng cho pbep Thanh Lan va<br />

cac can-b~ van-ngh~ VC Mn trlnhdien<br />

t~i nM hang Ritz cua Ong.<br />

Thanh Lan da phåi bo Nam Cali,<br />

m6c-n6i vai cac sinh-vien va giao-su<br />

tå pMi t~i Blic Cali, dlJ tru t6-chUc<br />

d~i-nh~c-h~i t~i San Jose Convention<br />

Center va Oakland Henry Kaiser<br />

Convention Center.<br />

KltM Kt cAc V AN-PHONG<br />

OAI-DltN KINH-Tt<br />

NU'OC NGOÅI TAl<br />

THÅNH Hb .<br />

Blit d'Au tu 10.12.93, Uy ban<br />

nMn-dån thanh ffo da ra l~nh d6ng<br />

cua de kiem ke to an b~ cac vånphong<br />

d~i-di~n kinh-t~ nuac ngoai<br />

t~i tMnh Hb. Cu~c kiem-ke keo<br />

dai 10 ngay, do Le Minh CMu,<br />

giam-d6c so Thuang-m~i lam truong<br />

ban.<br />

Hi~n nay c6 423 vån-phong<br />

d~i-di~n kinh-t~ thu~~ 31 qu6c-gia<br />

d~t trl,l-so t~i Sai-gon. Theo lu~t<br />

dAu-tu kinh-t~ eua CSVN, cac vanphong<br />

nay duqc "phap-Iu~t nha<br />

nuac C~ng-hoa xa-h~i chu-nghia<br />

Vi~t-nam båo-v~." Mu6n båo-v~<br />

cho dung cach, låu låu nha nuac<br />

ll,lc-soat, ki!m-ke nMn-slJ, tai-sån,<br />

hb-sa xu4t-nh~p m~t 1'An.<br />

M~t s6 cac nuac da gui cOngham<br />

ngo~i-giao phån-d6i l~nh ki!mke<br />

cua CSVN, cho rhng Ha-nQi da<br />

xam-nh~p båt-hqp-phåp (trespassing)<br />

cac van-phong nay.<br />

Ha-n~i trå loi rhng tai-san cua<br />

cac eOng-ty nuac ngoai t~i Vi~tnam<br />

duqc nM nuac tOn-trQng theo<br />

lu~t d'Au-tu; nhung theo lu~t Mtdai<br />

mai ban-hanh, nM nuac Vi~tnam<br />

c6 toan quyen tren månh d4t<br />

rna cOng-ty d6 xay cllt ca-so. Nha<br />

nuac chi c4p giåy cho phep cac<br />

cOng-ty nuac ngoai dUf/c su-dlf,ng<br />

Mt, chU khOng ban dut d4t 4y cho<br />

hQ. Chu-quyen d4t-dai vAn thu~c<br />

ve nM nuac Vi~t-nam. Cac cOngty<br />

phai xin tai h~n gilly phep sudl,lng<br />

dllt Mng nam, va nM nuac<br />

Vi~t-nam toan quyh cho tai h~n<br />

hay chllm-dut tlnh-tr~ng su-dl,lng.<br />

Can-b~ ki!m-ke cua nha nuac khOng<br />

v;et..nam <br />

. .<br />

"xåm-nMp" va cac vån-phong d~idi~n<br />

rna chi di-chuyen tren dåt-dai<br />

eua nha nuac Vi~t-nam.<br />

THtM M(n HÅI-c6T MY <br />

OU'QC XAC-NH~N <br />

Trong s6 hai-c6t My (th~t eiing<br />

nhu giå) do nha nuac CSVN trao<br />

tra them cho Hoa-ky hbi thång 6<br />

vua qua, Ngii-giac-dai da suu-tra<br />

va tlm cach xac-nh~n duqc bQ<br />

xuang eua trung-uy J.G. Barry E.<br />

Karger, m~t phi-cOng thuQc HåiqUån,<br />

tu-tr~n nam 22 tu6i.<br />

Chi~c phi-ca A-F4 Skyhawk cua<br />

trung-uy Karger bi blin rai ngay<br />

14.5.68 t~i Quång-blnh.<br />

Hi~n nay con 2.239 nguoi My<br />

måt-tich trong chi~n-tranh Vi~tnam.<br />

"PHAp.cHU" PHÅT GIAO<br />

QU6C.DOANH QUA 001<br />

CSVN da lam h~ tang cho hoathuqng<br />

Duc Nhu~n, Phap-chu H~idbng<br />

chung-minh eua Giao-Mi<br />

Ph~t-giao Vi~t-nam.<br />

Tang-le t6-chuc t~i chua Quansu,<br />

c6 slJ hi~n di~n cua can-b~<br />

Nguyen Chinh, d~i-di~n Dång, cung<br />

cac su qu6c-doanh nhu Tårn Tinh,<br />

Kim Cuang Tu, Tri Diing, Thanh<br />

Khanh.<br />

Hoa-thu


"PHAp-CHU" PHÅT GIAO<br />

QU6C-DOANH QUA DOI<br />

CSVN da lam It tang eho hoathuqng<br />

Due Nhu~n, PMp-ehu HQid~ng<br />

ehang-minh eua Giao-Mi<br />

Ph~t-giao Vi~t-nam.<br />

Tang-It tO-ehue t~i ehua Quansu,<br />

e6 s l,1 hi~n di~n eua ean-bQ<br />

Nguytn Chinh, d~i-di~n Dång, eung<br />

eae su qu6e-doanh nhu TAm Tjnh,<br />

Kim Cuang Tu, Tri Dling, Thanh<br />

KMnh.<br />

Hoa-thuqng Due Nhu~n huang<br />

th 97 tuOi, con la uy vien Vy ban<br />

trung-uang M~t Tr~n TO-qu6e Vi~tnam,<br />

tung duqe dång CQng-sån<br />

tI~ng thuang huAn-ehuang H~ Chi<br />

Minh va huAn-ehuang DQe-l~p h~ng<br />

nhA't. Sau mA'y muai nåm phl.le-v l.l<br />

ehe'-dQ, eu6i eung phap ehu Duc<br />

Nhu~n cling tra ve vai eat bl.li vO<br />

thuang, de I~i ve't nha trong long<br />

d~o pMp va ph~t-tU.<br />

TH~M MOT Vl) AN<br />

THAM-NHUNG TAl<br />

THANH HO .<br />

COng-an thanh H~ då duqe l~nh<br />

truy-t6 ean-b() NgO Ll,1c Tåi, giamd6e<br />

sa Giao-thOng cOng-eMnh thanh<br />

H~ ra toa ve tQi "thie'u tnichnhi4m<br />

gay thi4t-h{li tai-sån xii-hl)i<br />

chu-nghia va ct;' j lam trai quidinh<br />

cua nha nu(yc ve quån-/j kinhte'gay<br />

thi~t-h{li nghi~m-tr{mg." TQidanh<br />

dai-dong tren dAy c6 the t6m<br />

gn tMnh m()t tir kep: tham-nhling.<br />

Nåm 1981, tu khi duqe bO lam<br />

giam-d6e cOng-ty Saigo~ Ship, NgO<br />

Ll,1e Tåi da båt dAu tham-nhling.<br />

Tåi duqe phep mua tau cho eOngty,<br />

va då cA'u-ke't vai Nguytn An<br />

Trung, Vi~t-kieu t~i Nh~t de mua vai<br />

gia dl cO nhung tau phe'-thåi duqe<br />

tAn-trang qua-Ioa cho c6. Cae tau<br />

nay khOng su-dl.lng duqe, cOng-ty<br />

phai ban t6ng ban thao di, lO hang<br />

mA'y tråm ngan my-kim mOi ehie'e.<br />

Cae Vl.l mua ban nay giup Tåi bo tui<br />

rieng duqe gAn nua tri~u my-kim.<br />

Nåm 1988, Tåi cho nguoi nha<br />

du-ke't vai eOng-ty Swee Hong eua<br />

TAn-gia-ba de gian-I~n thue'-ma hai<br />

ehfnh-phii. Yl ån khOng deu chia<br />

khOng du, eOng-ty Swee Hong tim<br />

caeh eho nh6m eua Tåi VaD trong, r~i<br />

dung tang-chung «y ki~n truae toa<br />

TAn-gia-ba. Toa an ra I~nh tjeh-thu<br />

hai tau hang eua Saigon Ship de tru<br />

nq, khie'n nha nuac Vi~t-nam thi~th~i<br />

gan 2 tri~u my-kim.<br />

Truac nhung vl.l tay trai nhu v~y,<br />

NgO Ll,1c Tåi vAn tu tu duqc thång<br />

chue, len tai giam-d6c saGiao-thOng<br />

cOng-ehanh thanh-ph6. Truae ngay<br />

D~i-h()i dang, eae phe canh thuqngfdng<br />

Hm cach thanh-toaq nhau de<br />

gianh ghe', tranh quyen-Iqi nen Tåi<br />

mai bj mang ra mO-xe.<br />

CSVN RAM-Re:) KY -NI~M<br />

"100 NÅM ØA.L~T';<br />

Nhhm ml.le-dfch quång-eao du­<br />

Ijch, CSVN då ram-rQ tO-ehuc kyn<br />

i~m "le Mi Da-I~t 100 nåm", båt<br />

dau tu eu6i tMng 1t .93 vua qua,<br />

keo dai nhieu thang nay.<br />

Lth()ihuy-dQnghangehl.lCngan<br />

nguai bieu-ditn, tir cae euQe "dieuhanh"<br />

cua thie'u-nu Da-I~t cho tai<br />

cae thanh-nien bQ-t()c, cae Mi IAn.<br />

Ngoai eae eu()e le ngoai trai con e6<br />

h()i ehq. Cac quan chuc VC tu<br />

thanh lfo cho tai LAm-dOng deu e6<br />

m~t dOng-du t~i eae cuQc vui ehai<br />

nay.<br />

T~i håi-ngo~i, dja-danh "Da­<br />

I~t" trong thai-gian gan dAy da<br />

duqc danh b6ng bhng nhieu eaeh,<br />

nhung ehi nhllm tai mQt m()t ml.ledfch<br />

ehung la eAu du-khaeh ve duhi,<br />

lam giau eho nha nuae.<br />

THANH HO: XE THUA <br />

MA VAN K~T <br />

Thanh-ph6 Sai-gon ke tu ngay<br />

m«t ten da m«t luOn phong-dQ eua<br />

mQt thanh-ph6 dOng dAn, c6 kylu~t<br />

va tr~t-tl,1. Xe cQ ngay nay vAn<br />

chua dOng bhng thai 1974, nhung<br />

trong thanh-ph6 luOn luOn e6 21<br />

dja-diem k~t xe (VC gi la un tac<br />

giao-tMng).<br />

Cae diem nay gOm :<br />

- Duang 3 thang 2 va Nguyen<br />

Tri Phuang<br />

- 3 thang 2 va Ly Thuang Ki~t.<br />

- 3 thang 2 va Minh Phl.lng,<br />

Hung vuang.<br />

- CAu Thj-nghe (gan Thåo cam<br />

vien).<br />

- Nguyen TA't Thanh - TOn Dån.<br />

- CAu TAn Thu~n.<br />

- Duang. Canh-m~ng thang 8<br />

(Le Vån Duy~t) va Ph~m Vån Hai.<br />

- Caeh-m~ng thang 8 (Le Vån<br />

Duy~t) khu ehq Hoa-hung.<br />

- Le Quang Djnh - B~eh Dhng<br />

(ehq Ba Chieu).<br />

- Duang Hai Ba Trung (khu ehq<br />

TAn-djnh).<br />

- Duang D~ng TMp Muai (ehq<br />

B'inh-tAy).<br />

- Duang Minh Phl.lng (chq B'inhtien).<br />

- L~e Long QuAn - Phu th<br />

- Duang Nguytn Vån TrOi (chq<br />

Le Vån Sy).<br />

- Duang Nam Ky Khai Nghia<br />

(tUe COng-ly), do~n tu Ly Chfnh<br />

Thång Mn chua Vinh-nghiem.<br />

Cac nguyen-nhAn gAy ra n~n<br />

k~t xe VI xe eac lo~i xe thO-sa diehuy!n<br />

eh~m (nhu xfch-IO, ba-gae),<br />

kenh-eang, buOn ban tren via he va<br />

ngay cå long duang, d~u xe buabai,<br />

kMch qua duang vO ky-Iu~t,<br />

v.v.<br />

T~i thanh HO hi~n nay eling ehi<br />

c6 13 duang e«p 1 (rQng tu 12 de'n<br />

18 thuae). Duang dai nhA't 10 eAy<br />

s6. Chieu dai tOng e()ng eua 13<br />

duang c«p l eQng I~i ehi e6 39 eAy<br />

s6.<br />

Duang eA'p 2 (rQng 8 de'n 10<br />

thuae) dai tOng-e()~g 69 eAy s6.<br />

Duang eåp 3 (rQng 4 tai 6<br />

thuae): 86 cAy s6.<br />

Duang eåp 4 (r()ng 4 thuae):<br />

290 eAy s6.<br />

Trong thAnh-ph6 hi~n e6 51.200<br />

xe xfeh-IO, 7.500 xe ba gae va gan<br />

3 tri~u ehie'e xe d~p, la nhung lo~i<br />

xe choan nhi!u m~t duang va diehuy!n<br />

eh~m-eh~p.<br />

Con mQt nguyen-nhAn gåy trang~i<br />

giao-thOng nua, la ean-bQ thamnhung<br />

ån he't tren sua duang, khie'n<br />

8 lang van


m~t l" dng ngay eang loang-Id,<br />

nguy-hiem, gåy tnJ-ng~i giao-th6ng<br />

kh6ng ft.<br />

GlA Bliu NRA CRO TRut <br />

T~I TRANR Rb <br />

Theo qui-dinh s6 QD 118/TTg,<br />

gia thue nha t~i thanh H~ nhu sau:<br />

D6i voi bi~t-thg:<br />

- h~ng l: 2.500 d~ng ti~n H~<br />

mOi thuoe vuOng mOi thång.<br />

- h~ng 2: 3.000d/m 2 /thång .<br />

- h~ng 3: 3.500d/m 2 /thång<br />

- hl,lng 3: 5.5000d/m 2 /thång<br />

D6i voi nha a th6ng-thuc1ng:<br />

- dp l: 1.500d/m 2 /thång<br />

- eå'p 2: 1.400d/m 2 /thang<br />

- eå'p 3: 1.350d/m 2 /thång<br />

- eå'p 4: 900d/m 2 /thång<br />

Theo gia bieu tren rna tfnh ra,<br />

mt bi~t thg 4 phong ngu, l phong<br />

khåeh, l nha bep, l phong ån, 2<br />

phong v~-sinh ~a nha tårn, ke eå<br />

hanh-lang, elu thang, di~n-tfeh<br />

trung-blnh 200m 2 • ti~n thue trungblnh<br />

hanglhång khoång 2.000 mykim.<br />

Mt eån ph6 nho, ti~n-nghi, l<br />

phOng ngu, l phong khåeh, l bep,<br />

phong ån va nha tårn, di~n-tfch<br />

trung-blnh 50 m 2 , .ti~n thue trungblnh<br />

hang thång la 140 my-kim.<br />

Oia bieu tren dåy ap-d\lOg eho<br />

Vi~t-ki~u va doanh-nhan ngo~iqu6e,<br />

dån trong nuoe khOng tM trå<br />

nOi.<br />

Trong khi d6, v~ gia hån, thea<br />

måu quång-eao dång tren trang<br />

quång-eao ta Sai-gon giåi-ph6ng<br />

ngay 24.12.93, m"t eån nha "ngay<br />

duimg ch(/ Da-kao, ti4n buon Mn,<br />

røng 4mx20m, kiu gia 120 lu(/ng"<br />

(khoång 45.000 my-kim).<br />

Mt bi~t-thg "hai tdng, qutjn<br />

Phu-nhutjn, c6sdn thu(/ng, røng<br />

9,5m x 25m, ti4n-nghi, g9i gia 320<br />

lu(/ng" (khoång 120.000 my-kim).<br />

cu6c LUA TRbNG ROA<br />

Nåm 1975 truoe dåy sau khi<br />

ehie'm duge mi~n Nam, VC eho<br />

eu6e he't eae vuan hoa san då't eho<br />

phång de tr~ng khoai sån, tång-gia<br />

sån-xuå't. Ngay nay d8 lam dang<br />

ddi moi, va d~ng thai kie'm them<br />

ngo~i-t~, CSVN m~e k~ dån thie'u<br />

g~o ån, da ra l~nh bo he't 130 måu<br />

lua t~i qu~n 00 Vå'p, de tr~ng hoa<br />

ban te't va xuå't-eång.<br />

Vy ban nhån-dån qu~n 00 Vå'p<br />

duge l~nh huy-dng nhan-dån eae<br />

phuang 11, 12 va 16 trong qu~n t~n<br />

ll!c san-xuå't cac gi6ng hoa ngo~iqu6e<br />

nhu hoa ehuOng centerbury,<br />

nguu nhan eue (marguerite), eue<br />

v~n thq (marigold), portulaca .va<br />

eae gi6ng tieu h~ng (miniature<br />

roses) g6c Tån-gia-ba.<br />

Muc sån-xuå't eua 130 måu rung<br />

nay khoång 700 tå'n lua mOi nåm.<br />

Cu6e lua tr~ng hoa ehi c6t tO-diem<br />

cho ehe'-d, lam giau them eho gioi<br />

ean-b" va lam gia g~o them dat do.<br />

R6t e\le chi e6 dån ngheo la khO.<br />

CRAv LON T~I AN-GIANG<br />

Mt tr~n hoa-ho~n keo dai g'an<br />

3 gia d~ng h~ da thieu-r\li 112 cån<br />

nha va nha l~ng ehg xa Binh-my,<br />

huy~n Chau-phu, An-giang hOrn<br />

23.12.93 vila qua. KhOng e6 thi~th~i<br />

nhan-m~itg, nhung V\l ehåy<br />

khie'n 535 nguai låm cånh man troi<br />

chie'u Mt.<br />

SONG LON T~I NHA-TRANG<br />

HOrn 17.12.93, tr~n gi6 xoay<br />

du-di keo dai hai ngay da t~o<br />

thanh nhung dgt s6ng lon, danh la<br />

ba va eu6n må't 44 cån nha kiencc6<br />

t~i x6m C~n, Nha-trang.<br />

Dån-ehung tO-chuc d6ng eil cMn<br />

s6ng nhung vån khOng eh6ng ndi<br />

sue nuoe, khie'n 249 nguai låm<br />

eånh kh6ng nha.<br />

CliA D~N D~I-BAc: 2 CHtT<br />

Mt tai-n~n nght-nghi~p da xåy<br />

ra t~i thi-xa Quång-ngai hOrn<br />

14.12.93 khie'n 2 nguai eMt, l bi<br />

thu(1ng n~ng.<br />

Nguyen VaD ngay n6i tren, thg<br />

han Nguyen Chau, 59 tudi, eung<br />

c~u con trai Nguyen Huu M~nh, 26<br />

tudi, cua mt quå d~n d~i-håc de<br />

lå'y kim-Io~i (dung trong ngh~ han)<br />

va thu6e sung (hån eho nguai lam<br />

phåo). D~n nO, hai cha con cha<br />

banh thåy, mt nguai ~håc bi thuong<br />

n~ng.<br />

C6NG-AN TRANH Hb "BÅT"<br />

()NG NGUVtN DINH HUV<br />

Tin til håi-ngo~i cho bie't, eOngan<br />

thanh Ifo da bat giu Ong Nguyen<br />

Dlnh Huy va mt s6 can-b trong<br />

Phong-trao th6ng-nhå't dån-t~ c va<br />

xåy-dgng dån-ehu t~i thanh Ifo.<br />

Phong-trao nay da duge thanhl~p<br />

va ho~t-dng han mt nåm, gåy<br />

ra tranh-lu~n t~i håi-ngo~i trong s6<br />

nhilng ke Mnh nguai eh6ng. Trå lai<br />

cac eue phong-vå'n qua di~n dam<br />

vien lien cua cac dai phåt-thanh va<br />

bao Vi~t håi-ngo~i, Ong Huy eOngkhai<br />

tuyen-b6 tra-hang cng-sån, d8<br />

mU'U-d~ nh~p nO xuå't ehu.<br />

MOn-d~ eua Ong Nguyen Dlnh<br />

Huy t~i hai-ngo~i då kfch nhilng<br />

nguai ch6ng l~i ehii-truang giå-va<br />

hgp-tae d8 l~t-d6 Ha-n()i, la "thanhphan<br />

q(c-doan, qua-khfch", "hQ<br />

mi4ng ng6i cho sung rl!ng ", "hunghang<br />

con b9-xft", "vi-khudn co-dan",<br />

"Ioai ky-sinh sang hoi-h(/t."<br />

Chuyen låa<br />

Ve que huung<br />

De giup quång-ba tin-tue til håingo~i<br />

v~ nuoc m~nh-me han nua,<br />

ngoai s6 saeh båo do toa-so~n gui<br />

trge-tie'p, xin quf d"c-giå va than~<br />

hUll tie'p sue bang eaeh mOi nguai tg<br />

gui them mt ph'an, qua 16i bU'U-di~n<br />

v~ nuoe. C6 tM gui trqn ta båo, ho~c<br />

bån sao (photocopy). MOi . la thu<br />

thuoog c6 tM gui duge 3 ta giå'y. Xin<br />

gui v~ eae dja-ehi sau dåy (thay-d6i<br />

hang thang):<br />

VO Minh Chllu<br />

17 Tran Qu6c Toan<br />

Ha-nl>i, Vietnam<br />

langviin 9


Quang D4u<br />

7 Ph an Dinh Phung<br />

H~-n~i, Vietnam<br />

Phong Le<br />

20 Ly Thåi TO<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Saigon Epro<br />

241 Ph an Dlnh Phung,<br />

PhU-nhu~n, TP/HCM<br />

Vietnam<br />

Clln Phåt<br />

180B Va Thi Såu, Ph. 7<br />

Q. 3, TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-t4m Ngol,li-ngll'<br />

506 NgOGia TI!<br />

Q. 5, TP/HCM, Vietnam<br />

NM måy bia Halida<br />

l67B Minh Khai<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Vil ThUl;mg<br />

432 Nguy!n Thi Minh Khai<br />

Q.l, TP/HCM, Vietnam<br />

Truang Dl,li-hQc Kinh-t~<br />

54 Nguy!n VAn ThiJ<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

Tl,lp-chi C~ng-San<br />

I Nguy!n Thuc;tng Hi'!n<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Tl,lp-chf C~ng Sån<br />

(Ca-so mi'!n Nam)<br />

19 Phl,lm NgQc Thl,lch<br />

Q.3, TP/HCM, Vietnam<br />

Vil Tu~t Vi~t<br />

432 Nguy!n thi Minh Khai<br />

Q. 3, TP/HCM, Vietnam<br />

Hoång DI,I Vil<br />

17 Tr'an Qu6'c Toan<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Duang TrQng D~t<br />

432 Nguy!n thi Minh Khai<br />

Q. 3, TP/HCM, Vietnam<br />

Nguyen frOng Phong<br />

17 Tr'an Qu6'c Toan<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Giadinh Bank<br />

68 Bl,lch Dling<br />

Phuang 24<br />

Qu~n Blnh-thl,lnh, TP/HCM<br />

Vietnam<br />

Giadinh Bank<br />

473C Bl,lch-dling, Phuang 2<br />

Qu~n Blnh-thl,lnh, TP/HCM<br />

Vietnam<br />

Giadinh Bank<br />

14 Nguy!n Huy TI!<br />

Phuang Da-kao<br />

Q. l, TP/HCM, Vietnam<br />

UN Phonekad<br />

80B Nguy!n Du<br />

Q. I, TP/HCM, Vietnam<br />

Victor Company<br />

2 D?>ng Khai<br />

Q. I, TP/HCM, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

181 m.m-nghi<br />

Q. l, TP/HCM, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

70 frO TUng M~u<br />

Q. l, TP/HCM, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

20D Le Thånh TOn<br />

Clln-tha, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

74 Nguyen Hu~<br />

Q. I, TP/HCM, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

6 Phl,lm VAn Hai<br />

Q. Tan-blnh, TP/HCM<br />

Vietnam<br />

Viettronimex D6'ng-da<br />

122 Hång Tr6'ng<br />

Hå-n(li, Vietnam<br />

Viettronimex<br />

190 Lb Duc<br />

Hå-n(li, Vietnam<br />

Hanel Håi-phbng<br />

I1 Tr'an Hung Dl).o<br />

Håi-phbng, Vietnam<br />

COng-ty TNHH D~t Vi~t<br />

145 Pasteur<br />

Q. 3, TP/HCM. Vietnam<br />

Phonelink<br />

180 Tr'an Hung Dl,lo<br />

Q. 5, TP/HCM, Vietnam<br />

Phonelink<br />

146 Pasteur<br />

Q. I, TP/HCM, Vietnam<br />

Phonelink<br />

230 hai Bå Trung<br />

Q.l , TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-t4m Ngol,li-ngll'<br />

l COng-xii Pa-ri<br />

Q. l, TP/HCM, Vietnam<br />

COng-ty du-lich Gia-dinh<br />

455 Bl,lch-dlin<br />

Q. Blnh-thl,lnh<br />

TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-t4m KhOi Nguyen<br />

229 D?>ng-khOi<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

Dl,li-hQc Kinh-t6', Ca-sa<br />

54 Nguyen VAn Thil<br />

Q. l, TP/HCM, Vietnam<br />

COng-ty Nhan Hba<br />

176/51 A Hoå-blnh, Ph. 20<br />

Q. Tan-blnh, TP/HCM<br />

Vietnam<br />

COng-ty Hue Ngh~ <br />

38 Tri~u Quang Ph\lc, Ph. 10 <br />

Q. 5, TP/HCM, Vietnam<br />

Canon<br />

205 Cåch ml,lng thång 8<br />

Q.3, TP/HCM, Vietnam<br />

Truang Tin-hQc Bytes<br />

159 Nguy!n Du<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-t4m Le mng Phong<br />

235 Nguy~n van Ci:r<br />

Q.5, TP/HCM, Vietnam<br />

Vietfracht<br />

11 Nguytn COng Tru, l'au 2<br />

TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-t4m Votec<br />

55 Ml,lc Dinh Chi<br />

Q.l, TP/HCM, Vietnam<br />

Trung-tam Di~n-anh<br />

7 Ph an K~ Bfnh<br />

Q.l, TP/HCM, Vietnam<br />

Truang DOng-du<br />

378bis Di~n Bien Phil<br />

Q.IO, TP/HCM, Vietnam<br />

COng-ty Elecins<br />

10 I Hai Bå Trung<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

Nhå xu~t-bån Kim D?>ng<br />

64 Bå Tri~u<br />

Hå-n~i, Vietnam<br />

Truang Thl!c-nghi~m<br />

Su-phl,lm<br />

220 Tr'an Blnh TrQng<br />

Q.5, TP/HCM, Vietnam<br />

Saigon Epro<br />

121 Hai Bå Trung<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

Huetronics<br />

133 Tr'an Hung Dl,lo<br />

Hu~, Vietnam<br />

Hau Thinh<br />

17 Tr'an Qu6'c Toan<br />

Hå-n(li, Vi~t-nam<br />

Th~ng Long<br />

32A H~u-giang, Phuang 2<br />

Q.6, TP/HCM, Vietnam<br />

Saigon Epro<br />

26 Nguyen Thi<br />

Q. 5~ TP/HCM, Vietnam<br />

Saigon Epro<br />

57 Tr'an Hung Dl).o<br />

Q. 5, TP/HCM, Vietnam<br />

Viettonimex D~-nAng<br />

2A Pasteur<br />

Då-nlng, Vietnam<br />

Mekontronics<br />

81 Phan Dlnh Phung<br />

Clln-tha, Vietnam<br />

D~ng VAn Nhung<br />

7 Phan Dlnh Phung<br />

hå-n(li, Vietnam<br />

Nhå in Qu4n-d~i 2<br />

65 fro van Hue, Phu-nhu~n<br />

TP/HCM, Vietnam<br />

Saigon Tourist<br />

49 Le Thånh TOn<br />

Q.I, TP/HCM, Vietnam<br />

COng-ty Du-lich TP/HCM<br />

207 An Duang Vuang<br />

Q.5, TP/HCM, Vietnam<br />

10 lang van


dlJC bao trong nauc<br />

Dufli ehl-dl) el)ng-san, m9i phu()'ng-ti~n truyen-tMng deu do Dang va NM nuoe<br />

nam. Tilng n6i nguO"i dtin e6-thl bi Mp nght;t. Mi;it trai eua Slf ,hile lu6n lu6n bi bung<br />

blt. Tuy - nhi~n Mn tayeua ehl-dl) kMng ehe ntJi miJ.t trm slf thlfe. T~-tr(mg xii-Mi diin<br />

dCtn Il) d(mg, qua nhiing khe hå eua ml)t guong may dang bdng-ho{li.<br />

DIgiup b{ln dge tim theo sat sinh-ho{lt eua dong-Mo trong nuf!c, toa-soqn mom~e<br />

"Dge Mo trong nuf!c", trfeh nguy~n-van ml)t so lin-tUe Mi vo dii dang tr~n Mo el)ngsan.<br />

Trong truiYng-hllP eiin-thilt, toa-soqn se e6 1m Mn.<br />

LTS <strong>Lang</strong> van: Gi(lO-d~c phtItMng<br />

la møt trong nhiing van-de toiquan-trf;mg<br />

trong vi4c cai-tr;' T{li<br />

hOu het ctk nutJc tren the-gitYi, vi4c<br />

cuiJng-bOch giao-dl!c cho tfli IIJp 8,9<br />

hay 10 då tro thanh lu~t. H9c-sinh<br />

dur;c cung-c6p miln-phf cac phucmgti4n<br />

giao-d~c, kl cd tn((jng oc, giaovien,<br />

h9C-C~, h9C-phf va th~m-chf cd<br />

phu(lng-ti4n di-chuy!n.<br />

Duai che-dØ CSVN, do chfnhsach<br />

ngu-dan va nen kinh-te quocgia<br />

t6i-t4, h4-qud cua gu6ng may<br />

kinh-te'xå-h9i chU-nghia, vi~c h9C då<br />

tro thanh m9t ganh niJ.ng cho m6i giadinh.<br />

H9c-sinh tu llJp mdu giao tro<br />

ren då phdi d6ng h9C-phf rat n{ing,<br />

, "stI <strong>Van</strong>g" va nhieu thU ti~n khac,<br />

M6i lan tZ!u-truang, cac gia-dinh<br />

d6ng con kh6c dung kh6c ngi'Ji vi n{ln<br />

h9C-phf,<br />

C6 tien n9P cho chfnh-phu, chua<br />

. chQcdå xin du


phuang ngheo nhung tien ca så v~t<br />

ch4t cho hQc sinh c4p l phåi d6ng<br />

mQt lan tit 60.000 d'Ong Mn 150.000<br />

d'Ong/nam, trong khi qui dinh chung<br />

chi cho phep thu 15.000 d'~ng (thu<br />

lam 2 dQ't). C6 nhieu trtrang c4p l,<br />

khOng biet v~ tinh hay hiiu y ghi tren<br />

bång thOng CaD tru6'c truang mli'c thu<br />

hQc phi 30.000 d'Ong/nam (?)... Nhieu<br />

truang c4p 3 trong thanh ph6 cting da<br />

t6 chli'c thu tien hang tram nghln<br />

d'Ong/em v6'i mQt bien lai chung: hQc<br />

phi - ca så - v~t ch4t - håo hiem ... O<br />

truang c4p 2 Quang Trung (TAn<br />

Blnh) hQc sinh mu6n VaD hQc phåi<br />

d6ng I~ phi 35.000 d'Ong. Nhieu<br />

Phong giao dl;lC, hQc sinh nai khac<br />

chuyeh Mn phåi d6ng 50.000 d'Ong,<br />

eting gQi la I~ phi (?) (theo baD Sai<br />

gon giåi ph6ng s6 5802, thli' båy ngay<br />

4.9.93).<br />

Theo "w' cho hQc phi con c6 I~<br />

cho khoån "nep s6ng d~p" cua rieng<br />

trllang. Nhieu trtrang c4p 1, e4p 3 tI!<br />

qui dinh cho hQc sinh an m~c d'Ong<br />

slk phl;lC kieu quAn ao thea qui dinh<br />

cua truang. Truang LQD nhi'eu nien<br />

hQc nil' sinh m~c ao dai trling, kfeh<br />

thu6'c mAu må våi v6c gia dlnh tI! lo ...<br />

Theo blit bu(lc Mn truang vao 16'p,<br />

hQc sinh phåi m~c ao dai trling. Nhieu<br />

nam nay, nhieu truang hQc tu c4p 2,<br />

3 deu thl!c hi~n nhu truang LQD.<br />

Trung blnh m6i em trong mQt nam<br />

hQC phåi may slim hai bQ ao dai trling,<br />

hAu het 10!,li våi dåt ti'en. Neu nha<br />

ngheo c6 con gai di hQc tu 16'p c4p 2,<br />

3 thl vi~c may slim hai bQ ao dai cho<br />

con th~t het sli'c kh6 khan. Em Huynh<br />

Thi Doai truang cåp 2 Suang Nguy~t<br />

Anh n6i v6'i chung t~i: ca m6i lAn rna<br />

tUy ao trång cO cua em la lo Iling. Ma<br />

nan ni em m~c giil' gin tiet ki~m de gia<br />

dlnh sau mi~ng c6 du bil'a ån. Nhung<br />

khi chiec ao dai trling cti rach, rna<br />

hoång h6t kh6c v6'i em, kh6c v6'i cå<br />

nha de r'Oi nhin ån nhin m~c may<br />

chiec ao dai trång thli' hai cho em...<br />

V~y rna tru6'c khi VaD khai giång<br />

nam hQc mai nay, thay hi~u truång<br />

keu gQi phl;l huynh, thAy cO chu<br />

nhi~m 16'p keu gQi hQc sinh phåi may<br />

quAn ao dAm de di hQc. Keu gQi truac<br />

blit buQc li!n thu tien m6i em tu<br />

150.000 Mn 170.000 d'Ong va cåp t6c<br />

Mn xuång truang do may de m~c<br />

ngay khai giång. 6ng Ph~m Va.n<br />

M. phl;l huynh truang LQD m~cdu c6<br />

ch~y de du' khoån tien cho con gai c6<br />

bQ d'O dAm nhung x6t xa: nha cMng<br />

tOi lo duqc khoån tien nay v6'i nhieu<br />

"w' phi khåc cho con th~t meo m~t,<br />

th~t kh6 tram duang ... Cac trtrang cåp<br />

I BTX, NYT, TQT, LNH thllåy ti'en<br />

quy ra may hang tram bQ qu'An ao<br />

dam du lo~i du co, r'Oi sau d6 v~n<br />

d('>ng hQc sinh do thu mua thi~t.<br />

Nhi!u hQc sinh m~c khOng dung co<br />

nhung cting phåi mua phåi m~c. Yl sq<br />

con khOng duqc hQc phl;l huynh phåi<br />

dling long mang v'e ctlt d6, gQi la lam<br />

"ky ni~m"...<br />

Chua het n6i lo n6i sq ve hQC<br />

phi thltiep Mn "w' s6 vang l!,li d~t ra,<br />

nhi'eu phl;l huynh gQi d6 la "hiem<br />

hQa" chua tUng thåy. KhOng biet I~ s6<br />

vang d6 Mt


duai. (Ba o Sai gon 4.9.93 s6 5802).<br />

Cling s6 Mo n6i tren, tac giå Ki~u<br />

Phan neu nhfrng con s6 sd <strong>Van</strong>g n~ng<br />

nhy m(H ph'!l.n båi nhung phl:l huynh<br />

hQc sinh gi au c6 kha giå dung ra ung<br />

h() nha truang l~p sd <strong>Van</strong>g va tn!c<br />

tiep thu khoån ky s6 <strong>Van</strong>g. Danh '<br />

nghia phl:l huynh hQc sinh dU'ng ra<br />

thu, nha trubng tranh dugc ti€ng, phl:l<br />

huynh thl khOng the khOng "n()p"<br />

khien nhung phl:l huynh hQc sinh<br />

ngheo phåi b6p bl:lng cong hmg!<br />

Du lu~n v~ S6 <strong>Van</strong>g t~p trung<br />

nhi~u nhåt å m()t s6 trubng c6 ti~ng<br />

la dl;ly gioi å cac qu~n lO, 3 va 1.<br />

Rieng qu~n l, cac trubng Dinh Tien<br />

Hoang, Ket Doan va Hoa Blnh nåm<br />

nao ciing la diem n6ng cua du lu~n v~<br />

chuy~n nay. Truang Dinh Tien Hoang<br />

muc d6ng thåp nhåt la 200.000 d()ng,<br />

muc caD nhåt len Mn 3 tri~u d()ng ...<br />

s6 <strong>Van</strong>g truang Hoa Lu cling "n~ng"<br />

khOng kem. Cling v~y, trubng Tri~u<br />

Thi Trinh qu~n 10 c6 muc , ky s6<br />

<strong>Van</strong>g tu 100.000 den 200.000 d()ng<br />

m6i chau. Xem ll;li s6 <strong>Van</strong>g cua<br />

truang KOng Bang qu~n 5 trong nåm<br />

CJ Cl o O<br />

o o o o<br />

Cl<br />

Cl o ø Cl t1<br />

IJ ti o P .,.<br />

lO P Ol ..<br />

..<br />

.. ..<br />

~\:<br />

hQc truac chung tOi thåy c6 phl:l<br />

huynh hQc sinh ky s6 100 dO My, c6<br />

nguoi ghi VaD 1 khåu vang 24 cara.<br />

Truang NH qu~n XI xay dt.tng chua<br />

kip khanh thanh ngay khai giång,<br />

trong S6 <strong>Van</strong>g da c6 phl:l huynh ky 1<br />

may vi tinh mua å hi~u v~...<br />

!<br />

' , ~<br />

(";;., '<br />

.','<br />

r:~~<br />

"<br />

)r/r' l )<br />

r<br />

"~0 ",<br />

Nhih khoån "w' phi khac, l~ s6<br />

<strong>Van</strong>g hi~n nay dang la can s6t, can<br />

dich va CO'l1 ac m()ng d6i voi nguai<br />

ngheo. KhOng ti'en n()p phi n()p l~, gia<br />

d'inh phl:l huynh ngheo phåi chl;ly tOng<br />

chl;ly tQt nhi~u cach m6c - trong d6 c6<br />

chl;ly m6c etra sau, chl;ly gåi "co"...<br />

M()t phl:l huynh chl;ly dugc cho<br />

con vao trui'mg chuyen LHP tårn sl!:<br />

"C6 con di hQc chUng tOi bi l~ truang.<br />

M()t thu l~ ghi thanh van bån, bien<br />

bån, thanh "danh chinh ngOn thu~n"(!)<br />

VI danh chinh ngOn thu~n nen n6<br />

nghi~t nga thanh phep thanh l~. L~<br />

nghi~t nga de ra "co". D6 la le VI sao<br />

nl;ln "co hQc" ra daL ChUng tOi biet ro<br />

n()p cho "co" t6n kem, nhung khOng<br />

t6n kem bang n()p cira truac cho nl;ln<br />

l~. M~c d'!l.u nha ngheo chung tOi chl;ly<br />

cho co nhlit la truac ngay khai giång<br />

,y.­<br />

-'­<br />

-___<br />

!XdrUjfM~<br />

" ..... - uA., v, ...../..... "'"<br />

•.. Xil'\N NAY ~ HAN MAYYlJ4N AA,.,) ___...J<br />

t6i mat t6i mfii, vay mugn, lu()n II:lY<br />

nhu nguoi kh6 lo trå ng t6i ba muai<br />

T€t", D6 la chuy~n thl!c, chuy~n dau<br />

long!<br />

CO HOC - NHUNGCHAN<br />

DUNG - NHUNG QUAI CHltU<br />

Cho den nay cac truong buac VaD<br />

nam hQc da dugc d'!l.y thang. Nhung<br />

con di'eu gl phåi n6i sau nhfrng ngay<br />

khai giång nay.<br />

Dugc g~p nhi~u phl:l huynh cua<br />

cac truong cac clip hQc d'eu c6 m()t<br />

nh~n<br />

dinh: O cai dlit Sai Gon nay<br />

chung tOi c6 nhung hoan canh 150 le<br />

phåi sa den "co",<br />

Truac giåi ph6ng khOng phåi<br />

khOng c6 co*, co da thanh nl;ln, nguoi<br />

Sai-gon quen gQi la "nl;ln co". Tu khi<br />

nganh giao dl:lc dugc må cira, trubng<br />

nhi'eu, tre hQc dOng, lu~t l~ thl khe<br />

khåt thl ra doi co hQc. Co hQc nhi'eu<br />

hO'l1 cac 10l;li'co khåc, chem dill an bl;lO<br />

cling han cac IOl;li co khac. N6 chem<br />

n6 an m()t kieu b6p h!l.u b6p hQng.<br />

Cac co khac an qua mlnh con n6i<br />

dugc, Vl;lch m~t n6 dugc, con co hQc<br />

n6i sao dugc, ch! c6 cach båm bl:lng...<br />

Ai c6 con di hQc thoi bu6i nay khOng<br />

ai khOng g~p nl;ln co ...<br />

Co tir trong truang h9C: N€u<br />

dem m~t thi 10l;li co nay phl:l huynh<br />

d~t ten la "co nha" tuc la co tu trong<br />

nha trubng rna ra, lam cOng vi~c tl;lP<br />

Vl:l cua trubng tu van thu van phOng<br />

den gifi' xe, ban hang ... la giao vien<br />

dang dUng lap.<br />

Phl:l huynh den xin con hQc, thlit<br />

th~u ra v~, ho~c nan ll;li å hien, c6ng<br />

truang la c6 ngay co xan den hoi do,<br />

ggi y "xin cho".<br />

Ba Hu)'Uh Thi N. qu~n Tan Blnh<br />

truac khai giång n()p dan cho con h


con ba hqc dU


tin tj-n(ln <br />

. Kien Trung phl,I-traeh .<br />

T~ N~N VN T~I a()NG NAM A<br />

TuANG 12.93<br />

Nam duO'ng: h6i huO'ng "khang<br />

tlnh nguy~n eling khtJng ehtfng d6T' :<br />

Nhu cae th6ng tin vien cua <strong>Lang</strong><br />

<strong>Van</strong> da båQ d()ng trong s6 113, Uy<br />

ban Cuu Nguo-i Vuqt Bien cling vira<br />

xac nh~n viec chfnh phu Nam Duang<br />

va Caouy Ti n!.ln t!.li dåy da chuÅn bi<br />

ehuang trlnh dua nguo-i ti n!.ln v~ VN<br />

bang bien phap "kh6ng tI! nguyen<br />

cling kh6ng ch6ng d6i".<br />

Trong thang Il, vAn phong P3V<br />

(G!ilang) m~p mO- yeu du thuy~n<br />

nhån ky ten VElO "Danh bang" va "h~<br />

sa lanh thl!e phllm" trong d6 g~m d<br />

dan tlnh ngu yen h~i huang. C6<br />

thuyh nhån tir ch6i da bi danh d€n<br />

d6 mau. C6ng viec chl,lp hlnh, ky ten<br />

... chi t!.lm ehåm dut khi gl;lp SI! eh6ng<br />

d6i m!.lnh b!.lO va d~ng 10!.lt cua cac t6<br />

chue thuy~n .nhån trong tr!.li. Tuy<br />

nhien, vi~c nay kh6ng d~ng nghia<br />

vai vi~c Cao uy va Nam duang se<br />

dlnh chi k€ hO!.lch cua hQ VI Nam<br />

duang nhåt dinh ph ai "giai ph6ng<br />

tr!.li" de låy ch61~p khu kinh t€, d~ng<br />

tho-i hQ da ky thoa thu~n vai CS VN<br />

v~ vi~e tra thuy~n nhån v~. Ti n!.ln<br />

VN t!.li Nam duang dang lo ng!.li cha<br />

dqi nMng bi~n phap mai.<br />

Thdi lan: lam kh6n!<br />

VI,I Thuqng tQa Thfch Trf <strong>Lang</strong> bi<br />

chfnh phu Thai lan khuac tir quy~n ti<br />

n!.ln duqe toa D!.li sU Hoa ky t!.li Bang<br />

c6c giaithfch la B() N()i VI,I (Thai)<br />

låm h~ sa cua Thuqng tQa vainguo-i<br />

khåc. Cån nMc l!.li, nhfrng ly do<br />

chfnh'phu Thai dua ra de tir ch6i chåp<br />

nh~n quy~n ti n!.ln cua Thuqng tQa<br />

Thfch Trf <strong>Lang</strong> h~i thang 2 vira qua<br />

kh6ng lien h~ gl Mn ly lich va lO-i<br />

khai cua 6ng. LO-i giai thfch nay ch!<br />

duqc chfnh phu Thai dua ra sau khi<br />

nhi~).l t6 chue qu6c t€ va d d€n nghi<br />

vi~n Hoa ky len ti€ng can thi~p cho<br />

Thuqng tQa. Chfnh phu Thåi m()t ml;lt<br />

hua se tai cau xet, m()t ml;lt vån bi~t<br />

giam Thuqng tQa t!.li Nong Saeng gån<br />

bien giai Lao.<br />

HuO'ng eång: them hai h6 SO'<br />

Lavas thanh e6ng<br />

T6 eMc LA VAS (trq gi up phap ly<br />

cho thuy~n nhån) th6ng bao hQ vira<br />

thanh c6ng trong vi~c benh vl!c xet<br />

. quy~n ti n!.ln eho hai tfUo-ng hqp t!.li<br />

Huang dng. Theo ban tin eua Lavas,<br />

m()t trong hai truo-ng hqp nay la 6ng<br />

Hoang <strong>Van</strong> Bang, tr!.li Hi A Chåu.<br />

Dng Bang la ct,ru D!.li uy QLVNCH,<br />

vuqt tr!.li cai t!.l0 t6 ehue khang chi€n<br />

aVN tir nam 1977. D€n nAm 90, 6ng<br />

thoat duqe sang Huang dng sau khi<br />

t6 chue bi CS phå va. ff6 sa eua 6ng<br />

Bang duqe Lavas gi up l~p ngay tir<br />

dåu va k€t qua la 6ng da duqe c6ng<br />

nh~n quy~n ti n!.ln.<br />

V~ cAc GIAI puAp <br />

"KUU vlfc XAM" <br />

vA "NGU'CH VltT <br />

BAO TRO NGlfOI VI~T"<br />

Gån dåy, khi "Chuang Trlnh Hanh<br />

D()ng Toan Di~n" (CP A) dang di vao<br />

nhil'ng buae cu6i eting, khi qu6e t€ da<br />

quy€t dinh dut khoat vån d~ thuy~n<br />

nhån sau han 15 nam, khi cae k€t qua<br />

thanh lQc eu6i eung duqe c6ng b6,<br />

tlnh hlnh cac tr!.li ti n!.ln cling tro nen<br />

b€ tlk to an di~n. Thuy~n nhån VN,<br />

nhfrng n!.ln nhån eua SI! moi m~t cua<br />

<br />

e


nguC1i duqc båo lanh, n!u duqc nh~n<br />

di, cOng phåi di tu VN (theo ehuang<br />

trlnh HO hay ODP). DAy la the thU'c<br />

blnh thUC1ng, chi tru å Huang eång e6<br />

me)t sl1 ngo~i l~.<br />

Tu nhOng nh~ d~nh tren, Ti!n si<br />

Th~ng ~ ngh~ ngum Vi~t håi ngo~i .<br />

va dbng baD trong tr~i t~m tru t~p<br />

trung VaD vi~e tranh diu doi hoi<br />

thanh IQe cOng bhng va dung lu~t<br />

d~nh.<br />

Trong thu k! tren, Ti!n si Nguyen<br />

Dlnh Thl1ng eOng tUC1ng trlnh v'! k!t<br />

quå eue)e hQp sa b(l eua He)i dbng chi<br />

d~o chuang trinh Hanh de)ng Toan<br />

Di~n ( ngay 30.11.93 t~i Geneva).<br />

T~i bUOi hQp nay, me)t k! ho~eh dl!<br />

thåo duqe dua ra, vai hai di~m ehfnh<br />

nhu sau:<br />

l. ap d\lng nhOng bi~n phap hbi<br />

huang khae han la tI! nguy~n (dbng<br />

nghia vai vi~c cucmg bach!)<br />

2. in dinh ngay khoa sO Chuang<br />

trlnh Hanh de)ng Toan Di~n. Sau<br />

ngay d6, thuy'!n nhan con ra di se<br />

khOng duqe huång bÆt eu sI! båo v~<br />

nao eua qul1e t!, k! eå quy'!n t~m<br />

dung.<br />

H(li dbng ehi d~o se ehfnh thue<br />

hQp VaD thang 2. 93, cOng t~i Geneva.<br />

HAI CAI CHtT CVA THUY~N<br />

NHAN VN 1~1 PHI LU';'T TAN<br />

Trong thang 12, 93, hai thuy'!n<br />

nhan Vi~t da eh!t t~i Phi lu~t tAn, mQt<br />

å tr~i


cu~c clii vli xåy ra sau khi nMn vi~n<br />

nay Mt Mp em leD rao trl,li dinh ra<br />

ngoai. Theo tin cua Mo chf Phi,. thu<br />

phl,lm, nMn vien an ninh ten Umadal,<br />

truac d6 då danh ml( cua em Vinh khi<br />

ba nay can thi~p luc Umadal Mt em<br />

Vinh. TMy ml( bi danh, Vinh du6i<br />

theo Umadal va bi ten nay Mri chet.<br />

Nguai ti nl,ln da t6 chuc bieu tlnh<br />

trong khu vl,tc tr~i de phån d6i h~lnh<br />

vi da man nay. Simeon Umadal da bi<br />

båt va bi truy t6 v~ t~i s4t nMn.<br />

Trung tårn PRTC hi~n c6 hon 140<br />

nguai Vi~t bi giu cha bu~c hOi huang<br />

sau khi bi danh rat thanh lQc.(kt t6ng<br />

hqp)<br />

THONG BAo CVA VY BAN<br />

CU'u NGtfOI VtfOT BItN<br />

Vy ban Cau Nguai Vuqt Bien<br />

thOng baD nhung nguai c6 thån nhån<br />

å Nam Duang va Huang Cång trong<br />

nhUng trucrng hqp sau dåy hay lien<br />

h,lC ngay vai Vy ban de duqc huong<br />

dån cach thuc lo cho thån nMn:<br />

l. Thuyh nhån å Galang (Nam<br />

Duang) mllt quy~n ti n~n trong khi<br />

vq hay chOng ll,li duqc xet la ti nl,ln:<br />

Xin gui giå'y ta chung nh ~n da s6ng<br />

chung (trucrng hqp Nam Duang khOng<br />

chol~p hOn tM å dåo), khai sinh cua<br />

con cai, quyet dinh thanh lQc cua cå<br />

cMng lån vq, gilly båo lanh neu c6.<br />

2. Thuy~n nMn å Galang mllt<br />

quy~n ti nl,ln nhung c6 tMn nMn trl,tc<br />

h~ (cha ml(, con cai, anh chj em)<br />

duqc xet ti nl,ln, thlln nMn nay c6 the<br />

å Nam duong hay b bllt ky trl,li nao<br />

khac. Xin gui: Ket quå thanh lQc cua<br />

duang sl,t va cua tMn nhån trl,tc h~<br />

"d~u"; ly lich cua duang sl,t c6 neu ly<br />

do vuqt bien; gilly ta båo lanh neu co.<br />

2. Thuy~n nhlln b Huang cång co s6<br />

chieu khan hi~n hanh (CKHH, current<br />

Visa Number) voi chfnh phu Hoa ky:<br />

a. vq chOng, con cai con d~c tMn<br />

cua cOng dlln Hoa kY.<br />

b. con cua cOng dån Hoa ky da l~p<br />

gia dlnh, c6 s6 CKHH neu dan båo<br />

lanh n~p truoc 1.9.91.<br />

c. vq, chOng, con duoi 21 tu6i cua<br />

thuang tru nMn (permanent<br />

residents), dan båo lånh n~p truoc<br />

1.5.91.<br />

d. con tren 21 tu6i, con d~c tMn<br />

cua thucrng tru nhlln, dan båo lanh<br />

n~p truoc 22.10. 89.<br />

e. anh chj em cua cOng dån Hoa<br />

. ky tren 18 tu6i, dan båo lanh n()p<br />

truoc 22.4.84.<br />

f. nhung nguai truy~Q. dl,lo co h~i<br />

doan hay nguai å Hoa ky båo lanh.<br />

Dia chi lien ll,lc :<br />

Boat People S.O.S.,<br />

PO Box 2652,<br />

Merrifield, VA 22116<br />

USA<br />

, CAO-VY LHQ CHEN-EP<br />

NGtfOI Tl-N~N VI~T-NAM<br />

T ~I NAM DtfONG<br />

Tin tu Nam-duang cho biet, nMnvien<br />

phil Cao-uy ti-nl,ln , Lie n-hi~pqu6c<br />

dli cOng-khai chen-ep nguai tinl,ln<br />

tl,li Nam-duang qua cac hanhd~ng<br />

sau:<br />

- Båt-buc thuy~n-nhan rat thanhlQC<br />

va tai-xet phåi len vån-phong<br />

Cao-uy ch\!p ånh va ky ten VaD m~t<br />

van-bån rna nguai ky khOng duqc<br />

phep dQc, cling nhu khOng duqc giåithfch<br />

gl d.<br />

- Cllm thuy~n-nhlln chua gl,lO trong<br />

barrack qua 50 kl. '<br />

- Cllm thuyh-nMn mua mu6i,<br />

rau cåi va cac thuc tuai. '<br />

- D6ng cua tå't cå ca9 sl,lp hang do<br />

thuyh-nMn bay ra trao-d6i, buOn<br />

ban voi nhau.<br />

- Kiem-duy~t thu-tu, ngån cån<br />

sach baD Vi~t in å håi-ngol,li gUi VaD<br />

trl,li.<br />

Tå't cå cac hanh-d~ng , tren nhllm<br />

tl,lO hoan-cånh kh6n-d6n, cåt dm<br />

thOng-tin, bUc-bach nguai ti-nl,ln phåi<br />

tI! nguy~n hOi huang.<br />

~ phfa dOng-bao ti-nl,ln, nguai<br />

nao mu6n v~, da xin v~; nhUng nguai<br />

con å ll,li kien-tri Mm tr\! cha m~t co<br />

may dua hQ tai m~t månh dllt lanh.<br />

(hhk)<br />

"Håy che-ehu ehUng t6i trI/ue (SI! bdeh-h{li eua) Cao-uy Ti-n{ln Lien-h(1p-qude", Mtjl loi kt!u-euu Ihdm-h{li, nhung d6 sUIhue! Cho tui nay<br />

m{>i nglloi deu thtfy ro: thay vi giup-diJ, Cao-uy Ti-n{ln LHQ då dung d()ng tien lii-thi~n eua Ih(-giui, lam phll(Jng -t i~n , 'Meh-h{li ngllai lin{ln.<br />

Chfnh Cao-uy LHQ ap-Ille ehfnh-quyen su t{li tieh-thu Mo-chf hdi-ngo{li glli vao eae tr{li li-n{ln .<br />

•<br />

lang vdn 17


N~N MADOI T~I THÅI<br />

Båt d'au ti'r thang 12.93 vi'ra qua,<br />

H~i lfOng th~p-tl! TMi-lan då rna<br />

chie'n-dich låy mau nguai ti-m.m.<br />

Thol:\t d'au, lfOng th~p-tl! chi låy<br />

mau cua nhung nguai tl! hie'n, m6i<br />

nguai 300 phan kh6i.<br />

L'ån thu hai, lfOng th~p-tl! ra l~nh<br />

mOi dåy nha phåi cung cåp 15 nguai<br />

"tl! nguy~n" hie'n mau, khOng du s6<br />

th} phåi b~t thllm. TOng c~ng c6 27<br />

dåy nha, mOi nha 15 nguai, m6i<br />

nguai hie'n 300 phan kh6i, vi chi<br />

121,5 1ft mau.<br />

D~ng-bao tl:\i cac trl:\i h'åu he't<br />

thie'u ån, thie'u chåt tuai, nguai khO<br />

chn, xanh mua!, hie'n mau xong<br />

nhi~u nguai ngåt xiu. MQi nguai d~u<br />

ta-than le-16i lam vi~c cua lfOng<br />

th~p-tl! . Nhi~u d~ng-bao lam dan<br />

khie'u-nl,li, n~p cho Cao-uy ti-nl,ln<br />

LHQ, va Cao-uy chuyen cho b~ NQivl:'<br />

TMi de ca-quan nay gQi tung<br />

nguai khie'u-nl:\i len hoi cung.<br />

DOng-båo nha <strong>Lang</strong> <strong>Van</strong> len tie'ng<br />

v~ nl,ln rna dai låy mau nay, xin cac<br />

(<br />

\.<br />

doan-the Vi~t-nam håi-ngol,li luu y<br />

can-thi~p giup.<br />

THve HI~N TUY~N T~P<br />

. "PULAU BIDONG"<br />

Theo yeu-c'au cua m~t s6 bl,ln dQc,<br />

<strong>Lang</strong> <strong>Van</strong> se danh ra hai nåm de thl!Chi~n<br />

Tuyln t~p Pulau Bidong, ghi ll,li<br />

dÆu ve't cua 500.000 nguai ti-nl,ln<br />

Vi~t-nam då de ll,li tren Mn dåo tlhon<br />

nay.<br />

Tuyen-t~p nay dl!-tru se phathanh<br />

VaD 30.4.1997, g~m tai-li~u,<br />

th6ng-ke, ph6ng-sl!, tha, vån, nhl:\c,<br />

khåo vie't ve cac vån-de lien-quan<br />

Mn nguai Vi~t ti-nl:\n tl,li Pulau<br />

Bidong, kem theo bieu-d~, tranh<br />

ånh, v.v.<br />

Ve bien-t~p, toa-sol,ln uy-nhi~m<br />

cho nha vån Nguyen Ml,lnh An Dan<br />

chu-trltang bien-t~p cu6n sach. Ong<br />

la m~t trong nhung cQng-sl!-vien cua<br />

tl,lp-chf Umg <strong>Van</strong>, då s6ng m~t thaigian<br />

kha dai tl:\i hon dåo ti-nl,ln nay.<br />

QUI than-hli'u va d~c-giå mu6n<br />

d6ng-g6p tai-li~u, bai va, tranh-ånh, ..<br />

xin trl!c-tie'p gtri v~:<br />

<strong>Lang</strong> Vån <br />

(Tuyen-t~p Bidong) <br />

p.a. Box 218, Station "U"<br />

Toronto, antario M8Z 5Pl<br />

Canada<br />

Hl,ln ch6t gtri bai: 30.4.1996<br />

gop tem <br />

'gåi bao cho <br />

dong-bao t;,-n{ln <br />

(d~c-giå, than-nhan g6p tem,<br />

toa-sol,ln t~ng båo)<br />

De giup cho d~ng-bao tl,li cac trl:\i<br />

c6 bao dQC de theo doi tin-tJjc Mn<br />

ngoai, toa-sol,ln keu-gQi qUI than-hli'u<br />

va d~c-giå tham-gia chuerng-trlnh<br />

"dØc-giå g6p tem , <strong>Lang</strong> <strong>Van</strong> t~ng<br />

Mo", chi-tie't nhu sau:<br />

· Ti~n tem de gtri m~t nåm båo<br />

duang thuy (3 thang tai): 15 my-kim<br />

(20 gia-kim).<br />

· Ti~n tem de gtri m~t nåm baD<br />

may bay (lO ngay tai): 37 my-kim<br />

(46 gia-kim).<br />

· Xin vui long ghi d'åy-du ten hQ,<br />

s6 ca-nhan va dia-chi nguai nh~n.<br />

(Luu y: khOng the gtri bao trl!c-tie'p<br />

tai cac trl,li Sungei Besi Må-lai, Sikiew<br />

Thai-lan. Pusan Dl,li-hån, Galang Il<br />

Nam-duerng, va cac trl,li 'detention,<br />

prison' Huang-cång).<br />

· Ne'u quf vi khOng c6 than-nhan<br />

tl,li cac trl,li, toa-sol,ln se chQn gium<br />

nguai nh~n va thOng-båo tren båo.<br />

DANH.sAcH f)(>C.GIÅ vÅ THÅN.<br />

HO'u G6p TEM G1f1 BAD CHD<br />

cAc TR~I Tl·N~N, NAM 1994<br />

= <br />

Vi An (Nh~t) t~ng ban dl,li-di~n<br />

COng-giao trl,li Omura (Nh~t) m~t<br />

nåm bao; Nguyen Vån (Hoa-ky) t~ng<br />

m~t nåm; OB Nguyen Duc Tung<br />

(Gia Nå Dl,li) t~ng m~t nåm; Tr'an<br />

Huerng va Nguyen Lam (Hoa-ky)<br />

t~ng m~t nåm; Tr'an My Phuerng<br />

(Hoa-ky) t~ng hai nåm; Nguyen<br />

Hl,lnh (Gia Nå Dl,li) t~ng m~t nåm<br />

båo;<br />

(con titp)<br />

18 lang vdn


'"<br />

Chim En va <br />

MU'a Xuan Dan-Toe <br />

•<br />

San Tung<br />

(N6i chuy~n vai nguai tri thuc trong nuac,<br />

qua dlti Tie'ng N6i TI! Do tu M~c Tu Khoa)<br />

TOi bOng nay ra y dinh n6i<br />

vai nhung nguai tri thuc<br />

chuy~n<br />

trong nuac, nhung nguai tOi quen<br />

bie't va nhung nguai tOi kMng quen,<br />

vao dip dAu nåm, khi nh~n duqc thu<br />

mai tham dl! cu~c H~i thao Truye n<br />

thanh mua xuan cua Radio Hy VQng,<br />

tuc Dai Pbat thanh Tie'ng N6i TI! Do<br />

tu M~c Tu Khoa, vai cM de D!tien<br />

tfli møt Vitft Nam h~u Cøng sån.<br />

Di nhien tOi ,xin duqc mien dinh<br />

nghia å day the' nao la tri thuc, VI tOi<br />

dang n6i chuy~n vai nhung nguai tri<br />

tMc dich thl!C va chinh danh.<br />

M~t ke da tr6n ch~y khOi que<br />

huong nhu tOi con c6 tu cach ban<br />

chuy~n tuang lai dåt nuac vai nhiing<br />

nguai 'å que nha chång? TOi nghi<br />

ding c6. M~t nguai du s6ng xa que<br />

hu~g nhung khOng tI! dt rai khoi<br />

dong sinh m~nh cua tO qu6c thl vån<br />

c6 quyen va c6 bOn ph~n g6p phAn<br />

mlnh cho qu6c gia dan t~c.<br />

V~y thl dieu dau tien tOi mu6n<br />

n6i vai qui vi la cam nghi hO th~n da<br />

m~t nguai Vi~t Nam s6ng å nuac<br />

ngoai khi nghi ve dåt nuac mlnh, m~t<br />

dåt n!1ac vAn tI! nh~n la anh hung,<br />

nhung dang la m()t dåt nuac bi cam<br />

tu båi m()t nh6m nguai nhan danh<br />

m()t cM nghia phi dan t()c da bi bang<br />

nhO tren khåp tM gi6'i, ke ca t~i nai<br />

phat sinh ra n6.<br />

Cac dan t()c DOng ÅU va Nga da<br />

dang len l~t dO che' d() c()ng san, bhng<br />

cach nay hay cach khac; dO mau hay<br />

kMRg dO mau, nhung tåt ca deu th~t<br />

anh hung, va dang trai qua ti~n trlnh<br />

dan chu hoa vai nhieu cam go. Tri<br />

thuc va thanh nien Trung qu6c cling<br />

da dung len truac tien. Tuy khOng<br />

thanh cOng ngay, nhung vai mau cua<br />

hang ngan nguai da d6 ra va vai<br />

nhiing hlnh anh chi~n dåu dling cam<br />

cua hQ duqc truyen di khåp th~ giai<br />

trong thai d~i truyen thOng v~ tinh,<br />

da lam ca nhan lo~i cam phl,lc va<br />

chinh la nhiing kfch thfch t6 cho cac<br />

cu()c n6i d~y tbanh cOng å DOng ÅU<br />

sau d6.<br />

Vi~t Nam å ke' c~n Trung qu6c<br />

nhung da im Bm, kMng m()t chuyen<br />

d()ng, khOng mOt phan x~. Cho Mn<br />

nay che' d() c()ng san vån con d6, du<br />

cang ngay cang ung th6i va , bie'n<br />

chåt. Bac si Nguyen Dan Que, Giao<br />

su Doan Vi~t Ho~t... ehi la nhung<br />

con en le loi kMng dem l~i duqc mua<br />

xuan cho dan t()e. Nhung lai ehi trfch<br />

cua nhung nguai "ben trong" nhu<br />

Duong Quynh Hoa, Phan Dlnh Di?u ...<br />

tuy can dam nhung mang tinh ehåt<br />

"pM blnh xay dl!ng" tI! eau hon la<br />

phan khang, eh6ng d6i dfch danh<br />

chu nghia c()ng san.<br />

Hien nhien eh~ dO c()ng san å<br />

Vi~t Nam dang di vao nhung ngay<br />

eu6i cung cua n6. Nhung n6 se<br />

kMng Sl,lp d,6 neu kMng bi xO nga.<br />

V~y thi d6i h,rc nao se liinh d~o cuOc<br />

v~n d()ng de ehåm dm m6i tai,hQa åy<br />

eho ,dan t()e va xay dl!ng m()t nuac<br />

Vi~t Nam mai, dan chu va tie'n b()?<br />

Ph~t giao vai cu()e tranh dåu dang<br />

må r()ng dan? Hay ehfnh nhiing<br />

thanh phAn giac ngl) trong dang?<br />

Hay nOng dan, vai m()t ti l~ han 60%<br />

dan s6 Vi~t Nam va bi bu()e t()i la ­<br />

do sI! thie'u hieu bi~t ehinh tri va tlnh<br />

cam lang m~n blnh dan - da tiep tay<br />

g6p cOng lon cho c()ng san trong<br />

cu()c ehien tranh xam ehie'n mien<br />

Nam truae day? Chfnh hQ phai "chu()c<br />

tOi" va tI! giai ph6ng.<br />

Th~t ra, tri thue con bi k~'t t()i c6<br />

phAn n~ng ne hon trong vi~e lam Vi~t<br />

Nam måt m()t ca h()i duqc s6ng trong<br />

tI! do. Theo e()ng san, ch6ng c()ng<br />

san, hay dung giua, nguai tri thuc<br />

Vi~t Nam da de måt vai tro eua nguai<br />

dån duang ti'ong xa h()i, va trå thanh<br />

eOng CI,I eua nhiing the II!C chinh tri<br />

do ngo~i bang dieu khien. HQ la<br />

nhiing khoa bang da ban mlnh vllqi<br />

dånh ehu kMng phai lå nhung nha tri<br />

thue chinh danh.<br />

'<br />

Ngay nay, tOi nghi rhng gan hai<br />

muoi nåm sau khi ehien tranh chåm<br />

dm, vai mQi sI! th~t duqe phoi bay, va<br />

vai tlnh tr~ng dåt nuac bi tan pha<br />

toan di~n, khOng nguai Vi~t Nam<br />

yeu nuac nao kMng cam thåy o nhl,le<br />

va tI! trach mlnh. Nguai trf thue vai<br />

hieu bi~t cao sau va ben nh~y han tåt<br />

nhien phai cam thåy o nhl,le va tI!<br />

traeh hon.<br />

Trong lich sirVi~t Nam e~n d~i,<br />

hlnh anh nguai tri thuc Vi~t Nam<br />

kMng phai la 'm()t hlnh anh trong<br />

sang dang kfnh trQng cho lam. N6<br />

duqc tO d~m båi thai d() eAu an thoa<br />

hi~p v.i giai eåp th6ng tri, het da<br />

trang tai da vang, du amien Båe hay<br />

mien Nain. Lac dac m()t vai con en<br />

khOng bao gia dem l~i mua xuan.<br />

Xin di'tng nghi lAm tOi gQi nhung ke<br />

mua r6i tay sai c()ng san a Sai gon<br />

truac day la "chim en". HQ la nhung<br />

con qu~ den, kMng phåi ehim en.<br />

Trong mQi xii h()i va mQi thai d~i,<br />

lilngvdn 19


hlnh anh nguai trf thuc vån la hlnh<br />

anh dån d!;lo soi duang. M~t khi trf<br />

thuc khOng lam nhi~mv\! ay, xli h


eau chuy~n xu nguiYi<br />

Binh Minh Nam MOi<br />

Dung 7 gio 23 sang mung mt<br />

thang Gieng nåm 1994. tren ngQn<br />

Phil Si San tr~ng mau tuye't phu. v'ång<br />

thåi duang tu tu 16 d~ng lam ung<br />

h~ng cå mt g6c troi. Nhung tia nAng<br />

ban mai chie'u long lanh tren m~t<br />

tuye't. rQi xien xien qua dinh thåp sAt<br />

Tokyo va cac toa cao 6c tan ky athu<br />

dO DOng Kinh r~i oa va ra. chan holl.<br />

anh sang vang tuoi khåp mQi cOng<br />

vien thanh lich. NAng dQng th~t lfm<br />

ap tren nhii'ng sAn ga. tO h~ng them<br />

dOi ma cac nang ki'eu nu Phi'! Tang<br />

xung xfnh trong b d~i le kimono<br />

dang dung dqi chuye'n tau di~n cha<br />

nguoi di le d'åu nåm t~i d~n. chua.<br />

Mt blnh minh nåm mai da ma ra<br />

giua b'åu troi ngu yen dan trong xanh<br />

cua ngay tAn nien tuy~t dlfP.<br />

Ngo~i trU ve tlfp n~p noi cac d'en.<br />

chi'!a; thu dO DOng Kinh bat hån net<br />

rQn rip. bol). chen thuang ngay vl tlft<br />

cå hang quan d'eu d6ng cua. ph6 xa<br />

vAng teo. ft ra g'ån nua dAn s6 DOng<br />

Kinh da voi di: hQ v'e que ån Te't ho~c<br />

di choi nui. truqt tuye't. di du lich ....<br />

Nåm nay. d'en Minh Tri vån giu ky<br />

Il;lC v'e s6 khach Mn le bai. xin xåm.<br />

Khoång g'ån 4 tri~u nguoi su6t ba<br />

ngay Tet.<br />

Ne'u da tung chung t6 khå nång<br />

Vi An<br />

trong nhii'ng d~p dAt daa di xem xi-ne<br />

vao nhung budi chie'u phim hay Cl<br />

Vi~t Nam. b~n du suc Ilfn ndi tai<br />

truac m~t d'en bai tuy dOng the' nhung<br />

dAn Nh~t Ilfn... da låm! NMt la cac<br />

cO. cac Cl;l chen vO khOng IQt. danh<br />

phåi dung xa xa vua vO tay vua vai.<br />

m~t may r'åu ri mu6n kh6c vl sg th'an<br />

linh khOng nghe thlfy lai khlfn xin<br />

cua mlnh. Truac m~t d'en c6 tre o vai<br />

sgi dAy thiYng toong teng. tren d'åu<br />

dAy ct lo~i chuOng Il,lc I~c. Khoan.<br />

diYng tho tay gil!t chuOng vQi. b~n<br />

khOng thlfy cåi thung gO thi~t to nAm<br />

sau day chuOng sao? B~n hay to long<br />

thli.nh bAng cach nem ft ti'en vao<br />

thung truac da. nem tu 5 yen cho tai<br />

to l v~n yen. thu nao cung d~ng.<br />

Dugc r~i. gio moi b~n gil!t chuOng,<br />

vO tay ba cåi: leng keng. leng keng.<br />

leng keng... b6p. b6p. b6p... L~y<br />

th'ån. nåm con ch6 xin th'ån cho tui ...<br />

Troi dlft oi. vill vO thung t~ng th'an c6<br />

mOi mQt d~ng b~c cåc 5 yen ma b~n<br />

doi th'ån c~o b~n... trung s610 tO dQc<br />

dAc 1 tri~u dO la My thl tMn nao<br />

chiu?<br />

Båy vJ phUc thån<br />

Gi4c mo d'au nåm mai. gilfc SO l<br />

MQng Hatsu Yume mang y nghia<br />

tien doan v~n m~nh su6t cå nåm nen<br />

duqc nguoi Nh~t coi rlh trQng. Ngay<br />

xua. d6 la giilc mo vao dem giao thUa<br />

nhung nay bai t~p tl,lC thuc trång dem<br />

30. gilfc So MQng da duqc du di vao<br />

bilt cu dem nao trong ba ngay Te't.<br />

D~ cho chåc ån. truac khi di ngu.<br />

nguoi Nh~t d~t mQt tilm tranh ve båy<br />

vi phuc th'an dang cf'Ji chie'c Båo Chu<br />

Takarabune (chu Hån. chu c6 nghia<br />

la thuy~n) duai g6i. Nho buc ho~ Båo<br />

Chu. hQ de nam mo thily di'em may<br />

lanh nhu thlfy nui Phu Si. thlfy b'åy<br />

chim ung ho~c mo th4y hai... ca dåi<br />

de! Truang hgp nam mO g~p di'em<br />

du, sang hOm sau h se mang buc ho~<br />

Båo Chu thå trOi sOng. con heo rung<br />

c6 m~t trong bUc ve se nu6t chung<br />

cac di~m xlfu lfy theo nhu tin tuang<br />

cua h. Bai vi su quan Tokugawa<br />

Ieyasu. nguoi c6 cOng th6ng nhlft son<br />

. ha Nh~t Bån va ma d'au cho thoi d~i<br />

Edo tuc Tokyo ngay nay (1603­<br />

1867). d~t ni~m tin manh li~t noi båy<br />

vi phuc th'ån nen dAn Tokyo hi~n vån<br />

con theo phong tl;lc di xin lc t~i båy<br />

d~n tha cac vi nay dQc theo bo sOng<br />

Sumida. con sOng dlfP n6i tie'ng a<br />

DOng Kinh.<br />

Tren mQt s6 thi~p chilc Tet. c6 in<br />

hlnh båy vi phuc th'an. mOi vi c6 d~c<br />

diem rieng nenrlft de nh~n ra: Hu~ Ti<br />

Tu Ebisu Om con ca chep la vi th'an<br />

may mån trong doanh nghi~p; D~i<br />

Håc Thien Daikokuten. th'ån "dy<br />

dt,tng nOng thOn". th'ån lfm no com<br />

åo, tay c'åm cai chay dung tren mQt<br />

bao g~o to t6 chång; Sa MOn Thien<br />

Bisamonten. th'ån chie'n thång. th'ån<br />

vinh quang di hia mang giåp såt dthlg<br />

. c~nh ba th'an Bi~n ni Thien<br />

Benzaiten vtra cuoi mlm chi vua<br />

khåy dan ti ba. Vi nu th'an duy nh4t<br />

trong s6 båy vi nay tugng trung cho<br />

st,t khOn ngoan va ti'en tai da cåi.<br />

Th'ån B6 D~i Hotei. mt nhAn v~t n6i<br />

tie'ng trong Thi'en hc. vai cai bl;lng<br />

bt,t nhu bl;lng Ong Dia. dugc tho nhu<br />

vi th'an tai. Ba 6ng th'ån g6c d~o Llio:<br />

Philc LQc Th Fukuro Kuju dugc tho<br />

nhu la mOt vi th'an rau dai. tran vua<br />

h6i vtra cao qua kh6; Th lao nhAn<br />

Jurojin vai chum rAu trAng dai t6'i run<br />

la th'an båo hQ sinh m~ng. giup dAn<br />

ldngvdn 21


gian s6ng lau tråm tudi.<br />

Sl! tfch v~ th'an The;> duqc ke a<br />

Nh~t tira tl!a nhu lai Ong TrAn Vån<br />

Tfch ke trong cu6n Tu tuung Uio<br />

Trang trong y thu~t fJ6ng phuong:<br />

"Dbi nn, nguai nuac Te la Tir<br />

Phuac tau rhng trong mi'tn bien<br />

m~nh m('lng c6 ba dåo thAn la B~ng<br />

Lai, Phuang Truqng va Doanh Chau,<br />

dåy la vung dåt ti~n a, c6 thu6c<br />

truang sinh båt tu. nn ThUy Hoang<br />

li~n sai Tir Phuac dem måy nghln<br />

Ke chiem cå thien <br />

h{l Tenka Tofta no Otoko dai 5 tie'ng <br />

då duqc c('lng chUng nhi~t li~t thuang <br />

. låm. Lieu Sinh Yagiju kie'm su, mt<br />

trong nhiing dl;li d~ tu cua Su Trl;lch<br />

Am Takuan, gi6ng nhu Cung Ban Vil<br />

Tang (Thl;lCh D~t <strong>Lang</strong>). Cå ba dai<br />

('lng, cha, cMu d~u hi sinh Mt cho sl!<br />

nghi~p cua dong he;> Ieyasu. Chfnh<br />

Yagiju då 19:y cai che't de ngån can vi<br />

su quan tre tudi hao thling cua dong<br />

he;> Ieyasu trong cuc d9:u va dai<br />

quye't tu giua cac tay kie'm lirng danh<br />

nhu Cung Ban VG Tang va Jubei<br />

(Th~p Binh).<br />

B Ke chiem cå thien h{l ke l~i<br />

cuc dai cua Su quan Khi Saru<br />

Shogun Hideyoshi, vira lun vira c6<br />

v6c dang gi6ng khi, chuy~n lam h~<br />

mua vui cho Nobunaga, the' rna dung<br />

mt cai, ke c6 c6t khi 9:y chie'm toan<br />

thi~n hl;l, madlloog cho cuc th6ng<br />

nhåt san ha cua Su quan Ieyasu m~t<br />

to, tai dai, tuang t6t. Cat Xuyen Anh<br />

Tri, tae giå cu6n Miyamoto Musashi<br />

Cung Bån va Tang rna djch giå Tl!<br />

Tinh da ph6ng tae thanh truy~n dai<br />

Th{lch Kiem, sau d6 då vie't them<br />

cu6n Tai Ko tuc TMi C6ng, dl!a thea<br />

su li~u v't cu


onsai Nh~t duge moi den giång di,ly<br />

ve lieh sir eung ky thu~t cån bån nu6i<br />

tr6ng bonsai cho quan khach nuac<br />

ngoai.<br />

CM keo xe bo<br />

M(>t båc hf hoi,l tren bao · Nh~t<br />

dång dip d'ftu nlim Giap Tuåt ve m(>t<br />

b'fty cM 7. 8 con dang hl hl;!c keo m(>t<br />

ehi~e xe bo tren tåi nhi~u m6n hang<br />

n~ng ne dan nhftng ehft: Suy thoai<br />

kinh te. Thåt nghi~p. Cåi cach Chfnh<br />

tri. Th~ng du M~u dich.... tugng<br />

trung cho chlnh phu lien hi~p da<br />

dång cua 6ng Hosokawa dang l i,leh<br />

tåi nhftng mon ng doi do dång TI!<br />

Dån de li,li. M~c du dl! lu~t cåi t6<br />

chfnh tri da' dugc Hi,l vien th6ng qua.<br />

nhung len Mn Thugng vi~n li,li g~p<br />

phåi SI! ch6ng d6i eua dam nghi si<br />

thu(>c dång d6i l~p TI! Dån nen cho<br />

Mn gio nay vån con d~m ehån ti,li<br />

chO. Ngu6n tin hanh lang eho ding<br />

6ng Hosokawa d9a se ta chuc thu<br />

tuang neu dl! lu~t åy kh6ng duge<br />

Qu6c Mi th6ng qua truac nhftng<br />

ngay cu6i nåm Con Ga ke nhu tin<br />

tMt thi~t. .<br />

Trong eu(>e vieng thåm den Ise.<br />

den tho th'ftn Thai DUC1ng. vao d'ftu<br />

nåm. Thu tuang Hosokawa da lan<br />

ti~ng th~ dtng 6ng se tiep tl;!C tien tai.<br />

hoan thanh d~o lu~t cåi t6 chfnh tri.<br />

Vi di,lo lu~t nay bao g6m nhieu dieu<br />

khoån. trong d6 c6 dieu ngån cåm<br />

giai lam chfnh tri kh6ng duge nh~n<br />

qua cap bieu xen (tue kh6ng dugc ån<br />

h6i 1(» nen eae tay da quen mui tham<br />

nhOng el!e ll!e phån d6i.<br />

D6ng yen Nh~t sau khi da len Mn<br />

mue 100 yen ån ·l d6-la My vao gifta<br />

thang 8.93 dl!a theo lai phan thå n6i<br />

d6ng dO-la eua T6ng th6ng Clinton<br />

de san bhng can cån m~u dieh My­<br />

Nh~t. da ta ta xu6ng.bOt the o da kinh<br />

te di xu6ng eua Nh~t. Vat> nhftng<br />

ngay d'ftu thang gieng 94. gia eå trao<br />

d6iVIgung l~i å mue 110-113 yen ån<br />

l d6-la My. e6 nghia la eu 1d6-la My<br />

å Nh~t se mua duge l lon Coca. Caeh<br />

dåy khoång 8 nåm. l d6-la My tri gia<br />

260 yen Nh~t. Vai h6i suåt nhu hi~n<br />

nay. mue1uC1ng e6ng nban å Nh~t du<br />

kh6ng duge tång nhung so vai d6ng<br />

chuc Ve ben ay<br />

Chuc nguiri khoe trr;n møt nam <br />

Chai lung laD dØng btlng tram nam roi. <br />

Chuc nguai qln chen mi5 hOi, <br />

Gai bu6n tr6n gai, Dång ngi5i xoi no.<br />

ChUc trai gioi nhu bac Ho,<br />

Choi cho da nat, con trO xac pham.<br />

Chuc quan nhieu n6i fl lam, <br />

Ng6i caD cuop gi~l dung nham nhå hoai. <br />

Chuc cho lilng chui lau dai, <br />

Ngan nam bia mi4ng khOng phai lai nguyen. <br />

Dau tu, d6i moi, lien mien, <br />

Cang lo bi MY khitp mien Cai Bang! <br />

Chuc dan mau thoat lam lhan, <br />

Chuc Ddng møt sam fan hang dul day. <br />

Nam cha la chuc gi day? <br />

ChUc cho dan m{lnh du6i bay ch6 di! <br />

nguyln huy phu{Jc<br />

my kim da bi "tång" gåp m(>t lAn<br />

ruai. Thf dl;! truae dåy 8 nåm. neu bi,ln<br />

lanh m(>t s6 d6ng yen tUC1ng duang<br />

vai 800 my kim thl hien ti,li ciing voi<br />

s61uC1ng åy se wang dUC1ng vai 2.000<br />

my kim. Mue thu nh~p qu6e dån trå<br />

nen eao vao hang thu ba tren the giai<br />

sau Thl;!y Si va Thl;!y Dien(My xep<br />

hang tou tam). Nhung tuy c6 tieng<br />

rna kh6ng co mieng, båi le sinh hOi,lt<br />

dåt do a n(>i dia vån v~y, da kh6ng<br />

giåm bm rna con e6 ehi~u tång len.<br />

Dån Nh~t ehi duge 19i trong lanh VI!C<br />

du lieh. cAm d6ng yen trong tay di<br />

den dåu. d6i ra tien dia phuC1ng xai la<br />

lai tai do. Phong trao du lieh huang<br />

l~e do do ngay cang phåt trien. M(>t<br />

s6 nguoi Nh~t sau khi huang l~e<br />

Thai Lan v~ da mang the o mon qua<br />

t~ng rna Thugng M da Ull ai danh eho<br />

h9: b~nh AIDS. thu b~nh båt tri rna<br />

truae dåy dån Nh~t vån ngåy thC1 tin<br />

rhng hung thAn åy kh6ng dam ch'.lm<br />

Mn 16ng cban con ehau Thai Duang<br />

thltn nft!<br />

Hc)i xuån 94<br />

Vao ngay ngu yen dan nång dyp.<br />

H(>i Xuån Giap Tuåt 94 do Hi~p Mi<br />

nguOi Viet ti,li Nh~t t6 chuc. da long<br />

a<br />

tr9ng khai m~c vao lue 10 gio sang<br />

ti,li khu6n vien nha tho Yotsuya.<br />

Tokyo. Hi~p h(>i nguoi Vi~t truoe do<br />

Cl;! Vii Vån C'au lam h(>i truang. nay<br />

duge 6ng Le Vån xe thay the. H(>i e6<br />

to nguy~t san Hi4p Hqi phat hanh<br />

deu d~n tir su6t 3 nåm nay. dung lam<br />

eC1 quan th6ng tinva lien li,le. H(>i<br />

Xuån 94 cOng co du eae man mua<br />

lån. trinh dien vån ngh~. cae si Xuån da<br />

phåi tan hang sam. vao khoång 2. 3<br />

gio ehieu eung ngay.<br />

Chu nhån quan saeh Thhng Bom<br />

cho biet. s6 nguoi den dl! H(>i Xuån.<br />

diem m~t tMy thieu nhieu khu6n m~!.t<br />

cO. Hoi ra mai biet h9 måe ehuy~n<br />

"ao glim ve lang". D~c bi~t s6 dia<br />

håt. bling nhi,le cua HUC1ng Lan ban<br />

råt ch~y VI c6 tin rhng nang se Mn Mt<br />

cho ba con nguoi Vi~t ti ni,ln ti ehg.<br />

•<br />

langvdn 23


Nhiing Phtit-Kien <br />

v e Trieu-Dai <br />

,Tay-San <br />

Hua Hoanh<br />

Hang nam, eu d~n ngay mbng 5<br />

T~t, dan Vi~t lam le ky ni~m ehi~n<br />

thllng D6ng Da trQng the, nhiic ll;\i<br />

ehie'n eOng hien håeh cua vi anh<br />

hung ao våi dåt TAy San. Nam nay,<br />

nhu thuOng l~, trong khOng khf ngay<br />

T~t truy~n th6ng, eMng tOi xin trlnh<br />

bay vAi net v~nhUng phat ki~n eua<br />

tri~u dl;\i TAy San nhu m~t m6n qua<br />

xuån goi Mn quf dbng huang xa xU.<br />

Dau th~ ky 19, vua Gia Long<br />

sang l~p tri~u dl;\i nha Nguyen, d6ng<br />

dO o PM XuAn, mo dau m~t ehi~n<br />

dieh trå thu hen mQn, nghi~t ngå d6i<br />

vai hang tOn thåt, quan ll;\i nha Tay<br />

San. Yl le d6, m~e du tri~u d~i Tay<br />

San eaeh nay ehi ehlrng 200 nam rna<br />

nhi~u vån d~ thuQe tri~u dl;\i nay hi~n<br />

vAn mu rna, con la nhihlg nghi vån<br />

lieh su.<br />

Nhlle tai nha Tay San, nguai ta<br />

thuOng nMe d~n lang que hQ Nguyen<br />

o PM Phong cM ft ai nhile d~n o Qui<br />

Nhan ellng e6 Hoang d~ thanh eua<br />

vua Thåi Due Nguyen Nhl;\e. Nh~e la<br />

anh eå, ehi~m ngOi vi trung uang<br />

trong nhi~u nam. Dåt Qui Nhan la e6<br />

dO eua Chiem Thanh gAn 5 the' ky (tu<br />

the'ky 10 d~n eu6i th~ky 15), d~n th~<br />

ky 18 tro thanh HoAng M thanh eua<br />

vua Thai Due, va sau eung la ly so<br />

cua cO thanh Blnh Dinh, nhm ven<br />

qu6c IQ l, eaeh Qui Nhan ngay nay<br />

ehiYng non 10 km. Hoang d~ thanh c6<br />

nhi~u di tfch eua tri~u TAy San, va råi<br />

råe khilp tlnh Blnh Djnh ~u in d~m<br />

dåu v~t eua ba anh em nha Tay San<br />

thai khai nghia. D~e bi~t nai dAy<br />

nguai ta mai phat giac duge ngOi mQ<br />

cua ba vg thu ba vua Quang Trung.<br />

Duai thai phong ki~n, vua chua<br />

nhi~u vg la chuy~n thuang. Vua<br />

Quang Trung cilng o truang hgp d6.<br />

Tuy nhien cac tai li~u vi~t v~ Quang<br />

Trung då bi Gia Long ra l~nh tie u<br />

huy, nhCi'ng gl con l~i &u do ngl:lY<br />

tl;\O, gQi bhng danh tu "NgI:lY Tay<br />

San", nhAn danh ehfnh nghia tI!<br />

phong de gQi ke tranh hung vai mlnh<br />

la ng1,ly tri~u. Yl th~ nguai dai sau r~t<br />

ft bi~t Mn thAn th~, dai tu nguai anh<br />

hung ao våi.<br />

Tu truae Mn nay, sit sach thuang<br />

n6i vua Quang Trung e6 hai vg:<br />

Chanh eung hoang h~u hQ Phl;\m,<br />

nguai dnh Blnh Dinh, va Bile eung<br />

hoang h~u, con gai ut vua Le Hi!n<br />

TOng, nguai Bile ha.<br />

Mai dAy trong m~t euQe trao d6i<br />

thOng tin vai mQt dbng nghi~p eil<br />

hi~n lam cOng tåe ehuyen mOn v~<br />

lieh su, ehung tOi nlim duge nhi~u<br />

phåt kie-n råt dång quan tAm. Theo tai<br />

Ii~u eua anh, tung la giång vien trong<br />

khoa nhAn van ngay truae, thai gian<br />

gan dAy eae ehuyen vien khåo eUu<br />

lieh sit då phåt giae m~t quy!n gia<br />

phå e6, ghi ehep v~ dong hQ ba vg<br />

thu ba eua vua Quang Trung. Nguai<br />

giu eu6n gia phå ~y la ehau ehfn dai<br />

eua ba vg thu ba vua Quang Trung,<br />

el:l Nguyen <strong>Van</strong> Vi~n, m~t dong hQ<br />

s6ng v~ ngM nOng o thOn My Chånh,<br />

ben dong sOng OLAu. Vung nay My<br />

gia thu~e xå Håi Chanh, huy~n Håi<br />

Lång, dnh Quång Tri mai duge tai<br />

l~p.<br />

Theo el:l Vi~n, n~i dung quyen<br />

gia phå cho bi~t: "Nguai t6 dai thu<br />

eMn eua dong hQ Nguyen nay la ba<br />

Nguyen Thi Bfeh, con gai ut eua Ong<br />

Nguyen van an va ba Nguyen Thi<br />

Ai, sinh ngay 17 thång 12 nam 1771.<br />

Ba Bfeh ehao dai tl;\i thOn My Chånh,<br />

huy~n Håi Lång, thu~e dl;\o Quång<br />

Tri, tqte thu~e Thua Thien phu, då gå<br />

eho Nguyen Hu~ . Ba Nguyen Thi<br />

Bfeh e6 anh ru~t la Nguyen <strong>Van</strong><br />

Tu~n, lam mQt ehUe quan nho o eua<br />

bi~n D~ Ai thuQe Qui Nhan. ThAn<br />

24 lang vdn


phl;l ba eling lam quan aehinh dinh".<br />

Theo gia phå, sau khi Quang<br />

Trung m!t, ba Bich giå dl;lng thucmg<br />

dAn, lån tr6n VaD Blnh Dinh,' mrang<br />

nau oai nha nguai anh de khoi bi phat<br />

giae. Sau khi ba m!t, le ra phåi dem<br />

ve que an tang, nhung VI ba dang tr6n<br />

tninh va tMn nMn sg lieri ll;ly, moi<br />

ehOn ba tl;li Blnh Dinh. Dl!a thea sl!<br />

ehi dån eua gia pha lfy, eae ehuyen<br />

vien nghien eUll lieh Slt e6 Mn quan<br />

sat t~n oai va Om duge ehinh ngOi mO<br />

eua ba Nguyen Thj Bieh an tang tl;li<br />

mOt e'On eat trang, bAy gia nam trong<br />

phl;lm vi hqp tae xa Cat Hanh 2,<br />

huy~n Phu Cat, dnh Blnh Dinh. Qia<br />

phå ghi ding: HM" ba Nguyen Thj<br />

Bich duge tang tl;li xli' Co Tho, thOn<br />

Vinh An, Phi). Cat, Blnh Dinh".<br />

Nhu v~y, thea tai li~u tren, vua<br />

Quang Trung, ngoai hai ba Chinh<br />

eung hoang h~u va Bae eung ho ang<br />

Tri. Nhu v~y, diem qua cae e@n vua<br />

Quang Trung, thieu vang m"t eOng .<br />

. ehua, hoan to an bi~t tich".<br />

Chinh vua Quang Trung da ehQn<br />

Nguyen Phuae Tulam pho rna. Giåi<br />

thich ve hanh d"ng nay, eMng ta<br />

th1lyrang cae eu"e hOn nhAn vuong<br />

giå deu nham VaD yeu t6 ehinh tri.<br />

Nguyen Hu~<br />

11ly NgQc HAn cOng<br />

, ehUa, con gai ut vua Le Hien TOng<br />

mai 16 tuOi, ehinh la de vO ve tl! ai<br />

si phu Bae ha., Con Nguyen Nh~e gå<br />

con gai la ThQ HuOng eho dOng eung<br />

Duongeling ehi vl mu6n tl;lo ehfnh<br />

nghia, de e6 the duong dAu voi eae<br />

ehua Nguyen dang lån tr6n aphuong<br />

Nam.. Nguyen Hu~ ga con gai eho<br />

Nguyen Phuoc Tu khOng ngoai vi~e<br />

mua ehu"e cam tlnh eua dAn ehung<br />

PM XuAn tir m1ly tråm nåm van tn<br />

pho eae cMa Nguyen.<br />

ve thAn tb! Nguyen Phuoe Tu,<br />

quyen gia pha tim duge, viet: Nguyen<br />

Phuoe Tu la con th(r ba eua 'eai d"i<br />

Dam, sinh nåm 1738 nien hi~u V1nh<br />

HlJU nha Le. Lon len, Tu the o t~p sl!<br />

nghe cha, leo len ehåe eai d"i, d6ng<br />

quAn tru phong a elta Nl;li t(re elta<br />

h~u, con e6 m"t ba phi nua la<br />

Nguyen Thi Bich, nguai Quång Tri.<br />

Ba Bfeh la nguai duy nhtrt eh(rng<br />

kien nhfi'ng trang Slt hao hung lan bi<br />

thåm eua trieu d~i TAy Son, eung nOi<br />

dau bu'On eua ba khi th1ly trieu dl;li<br />

tren duang SI;lP dO. .<br />

Thu~n An bAy gia. Dia danh Thu~n<br />

M"t phat kien khåe, dång tren An do vua Gia Long d~t ra nhAn m"t<br />

baD rudi tre. chu nh~t eaeh nay gAn ehuyen ra ehoi ad6, th!y s6ng to gi6<br />

hai nåm, eho biet: Vua Quang Trung<br />

e6 hai nguai con gai, m"t ga eho pho<br />

rna Phl;lm COng Tri (hay Phl;lm Vån<br />

Tri?), va m"t gå eho Nguyen Phuoe<br />

Tu, ehau sau dai eua Nguyen UOng,<br />

anh ru"t ehua Nguyen Hoang, da VaD<br />

lOn nen dOi elta Nl;li thanh Thu~n An<br />

de du mong s6ng gi6 yen On. Khi<br />

thanh Phu Xulln bi hl;l, eae ehua<br />

Nguyen va tOn th!y xu6ng Quang<br />

Nam, rOi theo thuyen manh vao<br />

DOng Nai lanh nl,ln, Den khi Nguyen<br />

Nam phO eMa Nguyen. T!t ca nhfi'ng Hu~ thu phl;le thanh PM XuAn,<br />

nguai con eua Quang Trung deu bi NguyenPhuae Tu lue truoe vi binh,<br />

Nguyen Ånh bat duge nhu Quang . khOng di tan kip, nay do m"t nguai<br />

Toan, Quang Thuy, Quang Dung,<br />

Quang Thi~u... eung hai eOng eMa.<br />

HQ bi Gia Long Xlt nhl;le hlnh m"t<br />

eaeh da man, hen ffiQn de trå tM.<br />

Tai li~u ve Nguyen Phuoe Tu do<br />

b~n giai thi~u, xin ra dAu thu.<br />

Lue d6 Tu la m"t nguai giau e6<br />

nen cAn bao v~ eua eåi. Trong s6 eae<br />

quan ll;li eli eua nha Nguyen, he ai ra<br />

dAu tM deu duge eho lam quan. Khi<br />

Nguyen Vån XuAn phat hi~n dång nguai bl;ln tien dan Nguyen Tu ra<br />

baD n6i tren, eho biet: "Barisy, m"t<br />

nguai Phap theo gi up Nguyen Ånh,<br />

da duge VaD ngl;le xem eae Ong hoang<br />

ba ehua cua nha TAy Son dang bi<br />

giam, trong d6 e6 con eiIa eOng eMa<br />

trlnh di~n Nguyen Hu~, Hu~ e6 bi~t<br />

nhan vai Tu, lien ga con gai, eho lam<br />

h" ehinh eai bl;l, eoi vi~e quAn'luong . .<br />

tuoe Tu D(re HAu.<br />

Theo gia pha, Nguyen Phuoe Tu<br />

NgQc HAn vg vua Quang Tmng, con la nguai e6 dung ml;lo d~p de, giau<br />

gai nha vua vOi ba ehanh eung he;> e6, biet ehu nghia nen Hu~ r!t vira y.<br />

Phl;lm t(rc vg eua pho rna Phl;lm COng L1ly vq, Nguyen Phuoe Tu c~y nha<br />

I<br />

uy vli eua nhl;le gia de duqe yen thAn.<br />

DOi ll;li, voi dia vi lo quAn luong va<br />

tiep xuc voi eae thuang nMn ben<br />

ngoai, Nguyen Phuoe Tu da giau<br />

eang giau them.<br />

Nåm 1792, hoang M Quang<br />

Trung bang ha, vua Canh Thinh len<br />

n6i ngOi. Th1ly trieu d~i g~p khung<br />

hoang va tren da suy sI;IP, Nguyen<br />

Phuoe Tu kin daa thay d6i I~p twang.<br />

Tu tim duqe m"t ba hoang ten NgQe<br />

Huyen, tir IAu van lam gian di~p cho<br />

Nguyen Ånh aGia Dinh, xin e"ng<br />

tae. Tu thuang xuyen Mn thåm N gQe<br />

Huyen, dem tin t(rc TAy San nhan<br />

eho Nguyen Ånh. Nha d6, m~e dAu<br />

a t~n Gia Dinh, Ånh eling hieu ro<br />

tlnh the anh em TAy San tl;li Phu<br />

XuAn. Ba vq Nguyen Phuoe 'fu m1lt<br />

nåm 1796, m6i lo ng~i ve gia quyen<br />

ben vq eua Tu eling khOng con nua.<br />

Th1ly Co' Mi th6ng nMt d1lt nuac<br />

eua eMa Nguyen da gAn ke, Nguyen<br />

Phuoe Tu hOl;ltd"ng dac ll!e giup<br />

Nguyen Ånh, ' hy vQng doi eOng<br />

ehu"c t"i. Theo gia pha, VI vq Nguyen<br />

Phuae Tu ehet truoe nen tang !t~ elt<br />

hanh long trQng, trong khi eae con .<br />

ehau khae eua vua Quang Trung sau<br />

nay bi Nguyen Ånh Mt deu bi xlt<br />

lång tri hay voi dAy ngl!a xe r1lt da<br />

man.<br />

Tl;li Phu Phong, nai phat tich eua<br />

nha TAy Son eling c6 nhieu di tich<br />

lieh Slt bi nguai dai lang quen. ffOi<br />

truoe, nai dAy la huy~n Tuy Vien. ve<br />

sau, Tuy Vien ehia lam ba huy~n:<br />

Blnh Khe, An Nhon va Tuy Phuoe.<br />

Tir Blnh Dinh, thea qu6e Iq 9,<br />

qua eAu Phl;lng NgQe, di dQe the o<br />

nhanh sOng COn, du khaeh se Mn<br />

thOn My Thanh, My Chanh. ffOi<br />

truoe phu ly' An Nhan d6ng a dAy,<br />

Mn nåm 1924 moi dai ve ly' sa tinh<br />

Blnh Dinh bAy gio, Trong phu An<br />

Nhon, sau n'åy la huy~n An Nhan, e6<br />

cae xa An Thai, An Thanh, la que<br />

huang eua Truang <strong>Van</strong> Hien t(re giao<br />

Hien, thay dl;ly ba anh em TAy San.<br />

ffOi truoc, theo nguai dia phuong,<br />

nha hQc cae vi n'åy dl!ng a Umg An<br />

Thai, tren m"t ngQn d'Oi eao, g'ån ba<br />

sOng. å dAy, giao Hien da tUng kich<br />

thich ehi lOn eua ba anh em Tåy Son<br />

lilngviin 25


voi eAu "TAy Son khåi nghia, Båe thu<br />

e6ng". LAu ngay v~t dOi sao doi, go<br />

nOng thanh rul)ng lua, ntlong khoai<br />

nay då Sl;lP lå xu6ng s6ng, kMng con<br />

d4u tfch.<br />

I<br />

Qua khoi An Thai la vao dja ph~n<br />

cac lang Thu ~n Nghia, PM Phong,<br />

n11m å dåu nguOn s6ng C6n, thul)c<br />

huy~n Blnh KM. Quaeh Tån då timg<br />

v~ ehoi vimg d6, Mn nåm 1990 e6<br />

vi~t ml)t bai hoi ky dång tren Mo <strong>Van</strong><br />

ngh~, nMe I~i rllng å dAy con di tfch<br />

ng6i ml) eua Nguyen Thung, ml)t phu<br />

hao xuåt tr~n cua ra giup cho cul)c<br />

khåi nghia cua anh em TAy Son. Sau<br />

d6 Thung duqc phong lam tri huy~n<br />

Tuy Vien. Khi Nguy!n Thung måt,<br />

hai c6t duqc chuyen v~ an tang t~i<br />

que nhå. Sau khi di~t nha TAy Son,<br />

Nguy!n Ånh ra l~nh khai qu~t eac mO<br />

må e6ng thån TAy Son t~i PM Phong.<br />

Nhung e6 le vi bi~t truae nen thAnnhAn<br />

då trao ml) biathaydOi ten hC,l<br />

do d6 bAy gio ngOi me) vån con.<br />

d lang Truong Djnh cung huy~n<br />

c6 tu duang he;> Trån, nhi~u lien h~<br />

eh~t che vai nhå Hy Son. Theo loi<br />

Quach Tån: "Ong tO thu ba nhå he;><br />

Trån la Trån Kim Hung, me)t vo su<br />

ndi ti~ng, då dao t~o me)t m6n d~<br />

xu4t de la Nguyen Vån Tuy~t. ~<br />

sau Tuy~t trå nen ml)t d6 d6c trong<br />

tr~n giåi ph6ng Thång Long". Ong<br />

Hung c6 hai nguoi .chau la Trån Th!<br />

Hu~ va Trån Th! Lan. LOn len, Trån<br />

Th! Hu~ trå thanh vq Nguy!n Nh~e,<br />

nhung kMng' bi~t c6 duqc phong<br />

hoang h~u hay kMng. Con Trån Th!<br />

Lan k~t Mn vai dO d6e Nguyen VAn<br />

Tuy~t. Khi trieu Hy Son Sl;lP dO, de<br />

tranh bi trå thil, eac phån me) å lang<br />

Truang Dinh bf m~t thay dOi me) bia,<br />

ngl;ly trang danh tfnh, nho v~y rna<br />

me)t s6 cO me) khoi bi khai qu~t".<br />

Lich su la mOn he;>c eua kham<br />

phil. MOi fAn c6 phat hi~n mai, nguoi<br />

ta xet ll,li nhii'ng trang su cii. Tuy<br />

nhien gia tri cua SI! kham pha cAn thoi<br />

gian thu thach va kiem ehung. B6i<br />

cånh lich su cua nha TAy Son vua<br />

phue t~p vua ngan ngui. Tren dAy tuy<br />

la nhii'ng tai li~u mai me ve nhå Hy<br />

Son nhung ehung t6i eiing kh6ng<br />

dam eå tin vao nhii'ng di~u mai phat<br />

hi~n åy rna chi xin'neu ra vai sI! de<br />

d~t, nghi ngo thuong I~. Han nita, gia<br />

phå la nhii'ng tai li~u c6 tfnh cach chu<br />

quan, nhi~u thien ki~n; mu6n Om<br />

hieu sI! th~t cAn phåi g~n le;>e, danh<br />

giå kY.<br />

Nhii'ng phåt hi~n mai tren dAy ehi<br />

xin duqe xem nhu nhitng gqi y de<br />

nghien cUu. Chung tOi mong duqc<br />

eae he;>c giå, chuyen vien ehi d~y<br />

them. Duqc v~y nguo-i viet låy lam<br />

mån nguy~n, nhu me)t niem vui dåu<br />

nåm.<br />

•<br />

.. ~<br />

xuan sac<br />

V lfn xuan ha sac tru? <br />

Xuan tu t{li dao hoa <br />

Kieu bien xuan ILfC lilu <br />

Xuan thuy d{lm thanh ba. <br />

caD tieu<br />

26 lang vdn


tren cå Kh6ng Tir va Ph~t tO.<br />

LAm Ngll' Duang då giåi thi~u<br />

våi TAy phuC1l1g qua cac cu6n The<br />

Importanee ofLiving va My Country<br />

and My People cua Ong xuAt bån nåm<br />

1936: "Llio giao la m~t hQC thuy~t<br />

duy nhAt tren th~ giåi cua m~t b~c<br />

dåi trf b~c nhAt, cho sl,l ngu d~n v\lng<br />

v'8 la m~t lqi khf trong sl,l tranh dAu<br />

sinh t~m. Theo tOi, vån hQc th~ giåi<br />

khOng c6 m~t tac phåm nao dit~n m~t<br />

tri~t ly tinh ranh, tran tr'8 xu huång<br />

da bån nång tl,l v~ bhng b~ D~o Dac<br />

Kinh. Llio Tir khOng nhihlg d~y ta<br />

ph6ng nhi~m, d'8 kMng tieu cl,lc, rna<br />

con d~y ta ca ngu rna ll;li trf, y~u rna<br />

l~i m~h, vO vi va giAu tai nång cua<br />

mlnh di".<br />

. Rene Bertrand, nM vån PMp n6i<br />

v'8 D{1O Due Kinh cua Låo Tir trong<br />

cu6n Sagesse perdue nhu sau: "c>ng<br />

chi vi~t m~t cu6n sach rAt ng~n gQn<br />

D~o Dac Kinh, nhihlg Mng chu<br />

thanh kinh di~n chaa dl,lng tAt cå sl,l<br />

khOn ngoan cua th~ gian:.<br />

V~y tac giå Llio Tir la ai? HQc<br />

thuy~t cua Dl!o Due Kinh la gl? C6<br />

dem 1qi feh thi~t thl,lc cho nhAn sinh<br />

khOng?<br />

Din d,o cho nhi~u hc,c .thuyet<br />

IUng danh va nåy sinh<br />

m~t d,o giao thAn ky<br />

N6i d~n bQ D~o Dac Kinh thl<br />

ngay cac v~ tuc nho uyen thåm cling<br />

khOng d~m tl,l Mo la hi~u nOi. Cai<br />

minh tri~t m~t nhi~m cua D~o Dac<br />

Tui Khan eua <br />

Thay Gid <br />

Tån Anh<br />

Kinh da dAn d~o cho nhi'8u hQc<br />

thuy~t thai cO nhu Li~t Tir vi~t Xung<br />

Hu Cha.n Kinh lu~n v'8 sl,l tfch cl,lC va<br />

l~c quan trong vO vi: "Cl,lc th!mh tin<br />

thl lam duqc tAt cå mQi vi~c, khOng<br />

gl ngån cån nOi". Trang Tir truåc tac<br />

Nam Hoa Kinh chaa m~t thuy~t vO vi<br />

lang m~n "khOng bi~t buåm hoa<br />

mlnh hay mlnh hoa buåm". Duong<br />

Chu cM truC1l1g t~ nh~ quan ni~m<br />

"quy sinh khinh lqi" (quy ni~ng s6ng<br />

mlnh, coi thuang lqi danh) nhu Lao<br />

Tir bhng thuy~t v~ nga "khOng VI cai<br />

lqi lån cua thien h~ rna chtu nh6 m"t<br />

sqi IOng cha.n mlnh". Cac thuy~t nay<br />

d'8u chung m~t m\lc dich "båo toan<br />

sinh m~nh va thien cha.n mlnh" nhu<br />

Lao Tir cM truong.<br />

Ll;li do kinh nghia th'ån bi cua D~o<br />

Dac Kinh n6i v'8 tfnh c~ch hu vO<br />

"thien vong khOi khOi so .nhi bAt<br />

th4t" (luåi trai l~ng l"ng tuy thua rna<br />

khOng gl mAt) rna khoa hQc ngay nay<br />

c6 lu~t båo to an chAt va nång luqng<br />

"khOng c6 gl sinh them va mAt di",<br />

da nåy sinh ra d~o giao th'ån kY.<br />

TruC1l1g D~o Ung va Cat ffOng da<br />

hlnh thanh ph6p tru ta, luy~n bUa<br />

cM, b6i toan, luy~n dan, tu tien,<br />

ph6p truang sinh. Tin theo thuy~t<br />

cua cac dl;lO si nay, nn Thuy Hoang<br />

thfch tl,l phong mlnh la Cha.n nhAn,<br />

sai Tu PMc th6ng suAt m~t dam 500<br />

trai tAn gai trinh cuøi thuy'8n ra bi~n<br />

DOng tim ttIu6c truang sinh.<br />

DAn DOng phuC1l1g thfch huemg<br />

JlMn nen the' ll,lc vån hoa cua Llio Tir<br />

Nguiri eua hnyen tho,i den<br />

m~t tae phåm sien pham<br />

Th~u sir cua Llio Tir khOng duqc<br />

th'ån tMnh hoa nhu Pha.t Thfch Ca,<br />

cling khong ro rang nh~ cua KhOng<br />

Tir tuy KhOng Lao cung thai. KhOng<br />

Tir då vi Låo Tir nhu "con r~ng cuåi<br />

mAy cuoi gi6 len trai khOng sao bi~t<br />

duqc". Sir ky Tu MåThien khOng n6i<br />

v"e nåm sinh, nåm ch~t, khOng ro ngai<br />

con ai, theo hQc thay nao. Theo<br />

truy"en thuye't chi bie't Llio Tir hQLy,<br />

ten Nhi, tl,l Dam (Dam nghia la tai dai<br />

lån, tuång cua nguai s6ng lAu), nguai<br />

dai trQng vQng g9i la Låo Tu tuc la<br />

vt th'Ay gia, cha khOng gQi hQ thOng<br />

thuang nhu da gQi KhOng Tir la tMy<br />

Kh6ng.<br />

Lao Tir lam quan giu sach tuc<br />

chU'c Tang sir nM'Chu. Sau nM Chu<br />

suy vi, Ong cai ao mao tu quan cuOi<br />

trAu tåi cira Ham C6c m~t di khOng<br />

tra ve, khOng ro mlft adAu, nåm nao.<br />

Sach Tay phuong n6i Ong s6ng<br />

khoång 570-410 truåc cOng nguyen,<br />

d~ng thai våi Heraclite, thQ 160 tu6i<br />

nha tu duang d~o duc. Tuy ti~u $ir<br />

Lao Tir chua duqc'ro dmg, nhung c6<br />

m~t dieu chåc chån Ong la tac giå b~<br />

D~o Dac Kinh g~m 5000 chu chia<br />

lam hai b" Thuqng va H~.<br />

Hc,e thuyet "khOng la<br />

ehu eai c6"<br />

V 6 vi ma toan nAng<br />

Ngay ten b~ kinh la D~o Duc då<br />

ham chaa y nghia cao tha.m. D~o la<br />

bån tM cua vli tr"" cai g6c nguyen<br />

thuy cua muOn sl,l t~o hoa, m~t quy'8n<br />

nång tuy~t d6i vO th'An. Dac, nghia<br />

den la "gieo h~t xu6ng dAt", nhung<br />

theo Llio Tir la m~t quy'8n ll,lc nuOi<br />

duang, che cha trong cAu cua D~o<br />

Dac Kinh: "D~o sanh chi, duc suc<br />

chi, truemg chi d\lc, chi dQc chi,<br />

duang chi pMc chi" (D~o sanh d6,<br />

duc nuOi d6, clfp duang d6, dum bQc<br />

d6, che cha d6) cha khOng phåi chu<br />

dac theo luAn ly d~o Nho "tam cUC1l1g<br />

ngli thuang, tam tong ta dac" nhhm<br />

khen t~ng m"t phåm hl;lnh cho ngum .<br />

tuAn thu theo giai clfp phong kie'n.<br />

langvdn 27


ve vil trl,l quan Dl:\o Duc, dl:\O la<br />

con duo-ng quay ve voi va trl,l vO<br />

cung (phl,lc quy ky cån), phan phl,lc<br />

theo ly nhAt nguyen m(H cach tl!<br />

nhien khOng go b6 hay bi cuang che',<br />

de dUQ'c huång Sl! nuOi duang vA che<br />

chå tuc la Duc nhu cau trong Dl:\o<br />

Duc Kinh: "Dl:\o phap tl! nhien, y<br />

duang vl:\n v~t nhi vi båt vi chu (Dl:\o<br />

bl1t chuac tl! nhien, nuOi duang muOn<br />

10Ai rnA khOng lAm chu).<br />

ve nhan sinh quan thl con nguai<br />

phai the o ly D!.lo lA tinh tl! nhien rnA<br />

tu duang than mlnh. Cai dl:\o ay dl:\t<br />

dUQ'c å tam thi gQi lA duc. Duc lA giu<br />

tfnh tam hu tuc lA long h~m nhien<br />

rOng sl:\ch, khOng bi v~t dl,lc lAm vån<br />

dl,lc mO- t6i. NhO- v~y ca nMn con<br />

nguai mai cam ung, thu hut va hi~p<br />

nhat vai trO-i dAt, hoA hqp voi mQi<br />

nguai.<br />

Dl:\o c6 cai the' lA hu vO vA cai<br />

dl,lng lA vO vi. Theo Uio Tu, vO lA "hu<br />

cl!c tinh d6c". Cl!c hu lA khOng chi<br />

huy mQi bie'n dQng tren coi sl1c tuang<br />

nay. Tinh lam chu cai dØng. KMng la<br />

chu cai c6, "Hil'u sinh u vO". Thien<br />

vån hQc ngAy nay då nh~n dinh: Vil<br />

tr\! chfnh nltm trong nhli'ng 10 h6ng<br />

cua thai khOng. Con vO vi day khOng<br />

c6 nghia lA "khOng lam" rna c6 y<br />

nghia huy'en nhi~m la cai gl cilng lAm<br />

do cau Dl:\o Duc Kinh: "Dl,lo thuang<br />

vO vi, nhi vO bat vi" (Dl:\o duang nhu<br />

bat dQng, khOng lam gl rna thl!C sl!<br />

khOng vi~c gl la khOng lam).<br />

Duc Kinh c6 cac cau:<br />

- Thånh nhtln b1it tfch (thanh nhtln<br />

khOng giu cho mlnh).<br />

- Khu th~m, khU xa, khu thai (bå<br />

ha Il,lm, bå xa xi, bå t6i da).<br />

- Tri tuc Mt nhl,lc, tri chi Mt dai,<br />

khå di tfUang · cUu (bie't du khOng<br />

nhl,lc, bie't di'rng khOng nguy, c6 the<br />

lay lam lau dai).<br />

- Ky di vi nMn ky dil hil'u, ky di<br />

dil nhan ky hil'u da (dng VI nguai<br />

mlnh dng them c6, cang cho nguai<br />

mlnh cang them nhi'eu).<br />

- Th~m ai tat th~m phi, da tang tat<br />

h~u vong (thuang nhieu at t6n nhi'eu,<br />

chia nhieu l1t mAt nhi'eu).<br />

Dut;lc h{lnh phUc: Con nguo-i sung<br />

suang do tl! tam mlnh, du s6ng trong<br />

hoAn eånh ca el!c rna tam yen vui thl<br />

van thAy h!.lnh phUc. Di:rng tham s6ng<br />

SQ' che't. Dai s6ng thanh bl:\ch, giu<br />

lang thanh thån, khOng de v~t dyc Ic;ti<br />

danh Utm vån dl,lc. Di'rng kieu cång,<br />

gay ti hiem ganh ghet, chu6c oan thu<br />

de bao tOn phuc duc cho mlnh. Dl:\o<br />

Duc Kinh c6 cac cau:<br />

- HQa he phUc chi så y, phUc he<br />

hQa chi så phl,lc (hQa la cM dl!a cua<br />

phuc, phUc lA chO chUa ng'am cua<br />

hQa).<br />

- Thien dia thuo-ng bAt nång cUu,<br />

nhi hu6ng nhu nMn he (trai dAt con<br />

khOng the lau dai, hu6ng nua la<br />

nguai).<br />

- Hien t6 bao phåc (giu mlnh chAt<br />

phåc hOn nhien).<br />

- Di duc baD oan (lAy duc tra oan).<br />

- Thl1ng nMn huu ll!c, tl! thl1ng<br />

gia cuang (thl1ng nguai chi lA suc,<br />

thl1ng mlnh mai lA m!.lnh).<br />

Ap dl,mg thuylt vb vi trong<br />

sI,( s6ng, ngh~ thu~t va d'u tranh<br />

The' gian c6 duQ'c ba cai khOn<br />

ngoan ne'u bie't Ung dl,lng quy~n bie'n<br />

theo thuye't vO vi, d6 la:<br />

- S6ng lau<br />

- DuQ'c hl,lnh phuc<br />

- Thl1ng khOng tranh.<br />

S6ng [au: "TfUang sinh chi thu~t<br />

tat huu hu vO" tuc s6ng lau phåi bie't<br />

hu vo. Nguai dO-i hil'u vi thuang lam<br />

cho bån ngå mlnh them lan ml,lnh<br />

bltng cach tranh dOl:\t, tfch tru cua cåi,<br />

quy~n the' cho mlnh dng nhi'eu cAng<br />

t6t. Danh lQ'i san si lAm t6n hl:\i tu6i<br />

thQ. Con vO vi la tieu di~t cai bån nga<br />

tham O, khOng tfch tru cho mlnh. D!.lo<br />

\ \<br />

,<br />

28 lang vdn


- B~t tI! ki~n, b~t tI! th~, b~t tI! eang<br />

(di'mg eho mlnh la sang, dung eho<br />

mlnh la phåi, di'mg eho mlnh la tren<br />

h~t).<br />

- Bi~t tu, ki~m, khiem. Tu la yeu<br />

thuO'ng, bae ai. Ki~m la tiet ki~m,<br />

di'mg VI nhu eAu xa xi rna b~ mua<br />

ehuQe d~ bj m~t tI! do. Khiem la<br />

khiem nhuong, nguoi e6 tai cang nen<br />

tI! h!,l de duqe kfnh trQng do eåu: Cao<br />

giå ue, h!,l giå eu ehi (eao thi ep<br />

xu6ng, th~p thl nång len).<br />

ThiJng kMng tranh: O doi e6<br />

tranh ehua ehl1e thl1ng, th~ rna Uio<br />

Tu l!,li e6 ehuae thu~t "b~t tranh nhi<br />

thi~n thl1ng'~ nghia la khl'mg tranh rna'<br />

xuan nhat <br />

di~m d!,lm tr6ng kMng, ehån khi se<br />

.tra v'e. Giu tinh thAn ben trong, b~nh<br />

lam sao d~n duqe).<br />

* y thu~t: "Thang kh6ng tranh"<br />

ap d~ng trong y thu~t d~ ehua b~nh<br />

la phep nhin an vi eae le nhu sau:<br />

- T!,lo thcri ca eho t!,lng phU duqe<br />

nghi ngO'i.<br />

- T!,lo di'eu ki~n eho ca th~ bai ti~t<br />

eh~t dQe.<br />

- T!,lO tfnh thl!e Mo tue khå nang<br />

tieu di~t vi trung.<br />

- T!,lo khå nang phån huy eae<br />

buau nhQt ung dQe VI khi ca th~ bj<br />

d6i phåi tim thue an acae t~ bao ung<br />

buOu truae khi tieu Mn dl! tru eua ca<br />

th~. ·<br />

* Chi~n thu~t, ve thu~t: "Thl1ng<br />

kMng tranh" la thuqng saeh trong<br />

binh phåp T6n Tu, la ehi~n thu~t "l~y<br />

kheo thl1ng, duqe ap d~ng trong<br />

nhi'eu Hinh vl!e eua dcri s6ng.<br />

* Duong sinh: "Di'em d!,lm hu v6"<br />

la mQt phong eaeh "tMng kMng<br />

tranh" trong duong sinh phong b~nh, kMng thl1nge6" trong ehi~n tranh<br />

luy~n kM e6ng giu khoe m!,lnh, Mo . nhån dån, du kfch, ph~e kfch. "Thang<br />

toan ehån ngu yen khf, da duqe ap kMng tranh" r~t dl1e d~ng trong eae<br />

d~ng trong thien I: thuqng e6 thien m6n vo nhu. Vi d~ trong m6n Nhu<br />

ehån lu~n eua N(}i Kinh: Di'em d!,lm dl;\o, djeh nh~e b6ng ta len e6t lam ta<br />

hu v6, ehån khf tung ehi. Tinh thAn te, n~u eh6ng cl! l!,li, ta se b~ quang<br />

nQi thu, b~nh an tung lai (giu long nga. Trai l!,li,kMng eh6ng cl! d~eh<br />

(kMng tranh) rna nuang theo, keo<br />

djeh v'e phia djeh x6ng tai, tI! y nga,<br />

håi ngofli<br />

hfiu cåm<br />

Dao mai dilm di 1m u song ngor;ti <br />

V r;tn Vi;i! edu tuy khtJi sile xuan <br />

Cd qu~n kim thien xuan vi hi1u? <br />

Ban eau thi xutmg va'n dong quan. <br />

djeh:<br />

HUClng daa mai ngat ben song <br />

Xuan sang muon tfa nghin hong sile hoa <br />

Ran$. xuan, e6 vilng que ta? <br />

Ntta vang trai da't bUt hoa hoi nimg. <br />

hoiing vil<br />

ta de dang qu~t nga djeh (kheo<br />

thl1ng). Cae mOn Nhu d!,lo, Hi~p khi<br />

d!,lo, Thåi el!e quy'en la bi~t dung eae<br />

th~ hu kMng d~ djeh ki~t sue vi qua<br />

ham tqmh thl1ng trong lue ta giu b~t<br />

dQng (v6 vi) de båo toan khf ll!e, nl1m<br />

phAn thl1ng trong phut eh6t.<br />

"TMng kMng tranh" du


Trai<br />

DuDu<br />

Nufmg<br />

Ph~m Thang<br />

ThAng Tam Ibm cbm ngbi d~y<br />

I~y tay xoa xoa dAu g6i, mieng meo<br />

xech nhu mu6n kh6c. Cai ba mAu<br />

vao mua khO nly sao d~t cung qua,<br />

chi th«y loe hoe mdy dam co khO<br />

duqc ba con vet tu ru~ng len. Cling<br />

t~i th~y co khO phu tren ba mAu,<br />

thAng Tam tuång dau ngon l?mh,<br />

ch~y xang xai, nao de co c6 chO bi<br />

S\lP 16 nen n6 te qui xu6ng. Cling<br />

may chi trAy sa dAu g6i. Cai quAn C\lt<br />

våi den m6c thfch bi tet m~t duang.<br />

CM tam <strong>Lang</strong> di sau, v!)i buac<br />

mau tai hoi:<br />

- C6 sao khOng chau? Cai thAng!<br />

Chu da n6i ma khOng nghe. Bi~u c6<br />

la c6, chåu nOn n6ng lam chi cho bi<br />

te nhu vAy...<br />

CAn nhAn v~y cha cM ngbi xu6ng<br />

coi dAu g6i trAy cua thhng chåu, d~<br />

n6 duqc the, ph\lng phiu:<br />

- Chu hOng nOn, cha cMu nOn<br />

qua m~ng. Ntu minh tai tre, rui...htt,<br />

thi lam sao?<br />

CM tam <strong>Lang</strong> keo tay thAng be<br />

dung d~y, cuai he> h6:<br />

- Men ai! Cå m~t O luc nhuc,<br />

chau mu6n bao nhieu cling c6 mao<br />

Bac tu cha u da hua cho chau l~a<br />

truac thi d6 c6 dua nao dam ro tai.<br />

Rbi chu hl;! giQng n6i them:<br />

- Ciing tl;!i cMu nOn n6ng qua,<br />

chu moi dAn chau il.ti, sq ong di rul)ng<br />

chua ve. Trai con sam bung ma ...<br />

Thhng Tam cuai lon len, ch6ng<br />

cht:<br />

- CM n6i nitt. M~t trai len cao<br />

ngheu sau dam tre kla. Chåu chi<br />

mu6n ll;!i d6 coi cho bitt...<br />

Chu tam hot ngang:<br />

- Thi chi coi thOi cM t\li n6 chua<br />

må måt dau. Lam sao båt di duqc.<br />

Dtn phien· thhng be ngl;!c nhien<br />

hoi dbn tai:<br />

-Da? CM n6i sao? T\li n6 chua<br />

må måt hå. Rbi lam sao th~y duang?<br />

- d ...cai thhng! Bl) chåu hOng<br />

bitt la ch6 con ra khoi bl,mg m~, mf<br />

måt vAn con dfnh nhau, phåi hai ba<br />

ngay sau moi må måt duqc. Nhln t\li<br />

n6 nhu m~y con chu~t con moi de<br />

v~y<br />

d6. Do hon, nMc nhfch duai<br />

b\lng m~... coi ngl) låm.<br />

- Rbi n6 lam sao bu hå cM?<br />

- Hi hl, di gi6ng trai sanh ra nhu<br />

v~y. T\li n6 loay hoay trong 6, m~ n6<br />

nAm khoanh tron che chå cho am.<br />

Thl m~y cai vu m~ cl;!nh d6, tl;Ii ch6<br />

con nhåm hip måt nhung bitt danh<br />

hai d~ bU. Å, nbåc tai con ch6 m~,<br />

luc nAy la luc n6 du låm d6 nghen. Yl<br />

n6 lo båo ve dam con. TInh mAu tu<br />

mal Ai ma lo quo ll;!i gAn 6, n6 tap sut<br />

thit. Båi v~y chåu Il;!i chai chi nhln<br />

tMi. Dung l\lp ch\lp tM tay vO 6ch6,<br />

n6 tap lien da.<br />

Thhng Tam n6i Mt:<br />

- Con cM m~ quen vai chau mao<br />

Chau Il;!i nha Mc tu Giac hoai.<br />

- U thi quen, nhung VI lo båo ve<br />

30 ldng vdn


con, cå chu n6, n6 cling tap, n6i chi<br />

la chau.<br />

R~ i thlly thllng chau qua lo sq rna<br />

siu m~t, cM n6i them:<br />

- N6i la n6i v~y, mien la chau<br />

dung I~i gan 6 nhu c6 y muon bl1t<br />

con n6, cha tai nha, chau dung xa xa<br />

rna coi, r~i khoai con nao, chi cho<br />

bac tu, Ong de danh cho chau. HOng<br />

c6 lo gl.<br />

Thllng Tam cling nghe mang<br />

mang biet ch6 my mai de rllt du nen<br />

dau nOn nao, n6 cling XIU, n6i lam<br />

bArn:<br />

- Chau tua ng bua nay mlnh toi<br />

thl c6 li~ n. HOrn qua bac tu khoe la<br />

c6 ch6 con rbi...<br />

L~i duqc dip cho cM va dau n6:<br />

- Men ai, anh tu Giåc n6i voi<br />

mlnh hOrn qua la ch6 cua ånh vua<br />

mai de. V~y la dam ch6 con chua rna<br />

mat dau. Sq b() 10ng con chua thlly<br />

d~ng mau gi, lam' saG h!a day? Ma<br />

ne, da u c6 h!a' duqc con nao, chåu<br />

cling ' dau duqc dem v~ ngay hOrn<br />

nay. Phåi de my n6 nuOi bllng sua my<br />

cå han nua thang, chung n6 biet liem<br />

chao, liem sua, moi bl1t rai vu my<br />

duqc.<br />

- Con cM da bac tu ten Phen hå<br />

chu? Sao Ong hOng d~t ten Mi NO,<br />

hay KiKi?<br />

-a, u, n6 ten Phen vilOng n6 mau<br />

vang ngh~ nhu phen. Chau c6 nho<br />

nuac phen trong ru()ng mau vang<br />

. ngh~, d6ng m()t lop lllp lanh tren m~t<br />

nuac d6. Dan que mlnh dau c6 ham<br />

d~t ten ch6 cho keu nhu mlly 'nguai<br />

achq, nao la KiKi, Mi NO, D6 DO gl<br />

d6...hQ chi d~t ten m()c m~c nhu loi<br />

lin n6i, sl,l suy nghi cua hQ tMi. Cå<br />

ten cua con cai, ba con nOng dan<br />

cling d~t d~i, nhi~u khi nghe råt tuc<br />

cuai. VI d\l nhu thllng Tai, con Lui,<br />

con cua chu tu Nhll.n, r~i con Lun,<br />

thllng Cao, con cua thllng Sau xuyen.<br />

Thång Tårn n6i hat:<br />

- Con thång Them, con Nua ben<br />

dlu Long Blilh nua chu.<br />

- D6 da. Nghe tuc cuai thi~t. VCJ<br />

ch~n g anh Båy nhi~u con, de tai dua<br />

thU tam tua ng la het nen d~t ten con<br />

la thllng Ut, nao de son son them mlly<br />

dua, phåi d~t gUCJng gl,lo cho da ml1c<br />

ca vOi ba con loi x6m. V~y mai c6<br />

ten thllng Them, con Nua, ho~c c6<br />

nguai, sau dUa ten Ut, thi d~t Ut m()t,<br />

Ut hai, Ut ba...hl hL..Thuang cho<br />

dan que mlnh, cu kieng, sCJ d~t ten<br />

con trung voi ten Ong ba thi bi qua<br />

quang, nen tha la d~t nOm na nhung<br />

gl thtly truac m ~t cho chac y.<br />

CM b~p b~p dieu thu6c rOi n6i<br />

tiep:<br />

- N6i v~y cha nhi~u khi khOng<br />

nha het ten ba con n()i ngo!;li nen vll.n<br />

bi trung ten nhu thuang. G~p truang<br />

hqp d6, hQ them chu 16t de gQi, VI d\l<br />

nhu chu ten <strong>Lang</strong> rna chau nghe<br />

nguai ta keu ong Cu, la cu khoai lang<br />

mL.hl hL..HQ keu ten Cu, ai. nghe<br />

cling biet la chu r~i. Chau biet kh6ng,<br />

d~t ten con dii kh6 rna d~t ten thu v~t<br />

con kh6 han. Nhu 10l;li trau bo, lån<br />

quån c6 mlly ten nhu: con Phao, con<br />

Xe, con CO, con Dl,lc:..con ke v~ loai<br />

ch6 l!;li c6 nhi~u ten.<br />

- Sao v~y cM?<br />

, - T!;li VI ch6 song chung voi nguai<br />

trong nhi!. Phåi c6 ten de keu gQi sai<br />

båo, ch6 moi bie't mlnh dang n6i voi<br />

n6 cha. Ch6 c6 ca mlly ch\lc ten d6<br />

nghen.<br />

Thllng Tam di truoc chlim cM<br />

nhln ba mali, sCJ te lan nua, nghe cM<br />

n6i, n6 khl,lng l!;li thot len:<br />

-V~y sao? Chu ke cho chåu nghe<br />

di. .<br />

CM tam thu thi n6i cho thllng<br />

chau nghe:<br />

- Tl,li cMu con nhO, dau c6 di<br />

giang h~ nhi~u nhu chu. De chu ke<br />

nhung ten rna chu biet. Ne'u the o mau<br />

10ng thl ch6 c6 ten: V~n, Ml,lc, Co,<br />

Luoc, Phen, Dom, VL., Ve hlnh<br />

dang thl c6 XU, LUn, C\lt (duOi), Xi<br />

(ml1t) la ch6 c6 them hai dom ho~c<br />

vång ho~c den tren hai con mat n6 ... ,<br />

Ke theo giong thl c6 ch6 Byc gie, ch6<br />

Phoc, ch6 Nhl,lt BOn, ch6 Bl1c Kinh<br />

de hQ d~t ten theo tåy, nåo lå KiKi,<br />

Mi NO, Mi Net, DO D6, T6 TO, th6i<br />

thl 10!;ln x!;l.<br />

- Chåu c6 ran nghe thang Ri n6i<br />

c6 ch6 cam nua. V~y ch6 cam la ch6<br />

gl hå chu?<br />

CM tam l!;li cuai ha,hå:<br />

- D6 da. Ch6 cam lå ch6 vtrangu<br />

ytra da ' yt, suot ngåy quanh quån<br />

trong bep de kiem lin. Ch6 nay chi dethien<br />

ha lin thit nen keu -<br />

la. ch~ .<br />

. .<br />

Con ten 16ng cua ch6 thi dan nh~u ua<br />

lin thit ch6 keu n61a "m()c t~n", "nai<br />

d~ng que", "ca tay" v.v. HQ phåi xai<br />

ten 16ng nghe vlin hoa, keo m6i lan<br />

b!;ln be keo nhau di nh~u rna n6i bO<br />

bl> cai mi~ng la di an th!t ch6 thi b!<br />

ray. Cling nhu nhå mlnh dau c6 ai ari<br />

thit ch6 dau. Gi6ng v~t na y trung<br />

thanh, c6 nghia nen c6 nguoi chiu lin,<br />

c6 nguai khOng thfch lin.<br />

- R~i saG phåi d~t ten n6 vlin hoa<br />

. v~y chu?<br />

- Nåo c6 van hoa dau. Chi la tieng<br />

16ng, tieng n6i lai tMi. "Me)c t~n"<br />

thyo chu nho thi m()c la cay, t~n la<br />

con. "Cay con" n6i lai la con cay, rna<br />

con cay dfch thi la ch6. Con chåu<br />

nghe dan nh~u n6i "h!;l ca tay", moi<br />

nghe tubng dau la dan khång chien .<br />

chong Tåy, di h!;l ca t\li Phåp, cha<br />

thi~t ra "h!;l ca tay" n6i lai lå hl,l c'ay<br />

to'. HI hl. ..dan Itru linh khoai thit ch6,<br />

hQ n6i n6 ngon nhu thit nai, rN tOn<br />

xung con ch6 nhu "nai ad~n g que"...<br />

Thllng be nghe ke thlch 11m, chqt<br />

n6 hoi:<br />

- CM tam a, saonge) qua v~y. Ch6<br />

trl1ng thl keu ch6 co, VI be) 16ng n6<br />

giong con co trang hå? R~i tl,li sao<br />

conga trang cua chu khOng gQi la ga<br />

co rna cM keu ga nh!;ln?<br />

- Thllng hoi låm råm nghe co ly.<br />

Dan que cua mlnh tu xua toi nay keu<br />

sl1c 10ng cua tM v~t 1l,lll1m. M6i loai<br />

keu khac nhau mi,ic dau giong mau.<br />

Cling nhu chåu hoi, cM hOng biet trå<br />

lai lam sao. Con ch6 den keu la con<br />

cho ml,lc, trong luc ngl,la den thl keu<br />

ngl!a O, ga den cling keu ga O trong<br />

luc con chim den thui thl keu con<br />

qUl,l...Den mau do nau, thl keu con<br />

ngl!a xfch tho, con ga di~u, con di~u<br />

lua, r~i qua mau 10ng l()n xe)n , con gå<br />

duCJc keu ga chu6i, ch6 v~n , tai khi<br />

chi lom dom hai ba mau th} con bo<br />

duCJc keu la bo h6ng, bo lang, con<br />

meo la meo tam the, con ch6 dom...<br />

Hai chu chau vtra di vtra n6i dang<br />

ca dii thlly tMp thoång cay ram cl,lnh<br />

hang rao bOng b\lp cua båc tu Giac.<br />

Tam trl,lng thllng be luc nay nOn<br />

ltlngvdn 31


nao kM tå. Yua th~y d!;lng hang rao <br />

va hang eay so dUa thång tap dam <br />

bOng trang x6a va trai long thong, <br />

tim n6 d~p, mlh nhay lia. N6 e6 l!;l gl <br />

. nha bae tu Giae nay. Hai Ong ba <br />

khOng con, nha elta vang hoe. Dng <br />

hay nh~u nhyt ba xi de n~n nhi~u lan <br />

ehU tam båo n6 l!;li day mai båe tu <br />

den ån cam. Bae tu gai' bj bjnh ret <br />

kinh ni~n nhung r~t thuang con nft. <br />

N6 quen thu~e duang vO 16i ra<br />

eling nhu con eh6 Phen IOng mau<br />

vang rna thuang ngay n6 dau de y tai<br />

VI 6m nhom loi ba suan, v~y rna hOrn<br />

nay gan den nha båe, n6 th~y mung·<br />

ran.<br />

Hang rao bOng b\lp eua bae tu<br />

Giae xanh um, ken nhau day bjt trO<br />

16m d6m nhung bOng nho do tuai<br />

nåm eanh, ehfnh giua e6 nh\ly long<br />

thong nhu eai Il"lng den. Con ga mai<br />

tau nlim lim dim soåi ehun duai b6ng<br />

mat. Bay ga con nhu nhung el,le bOng<br />

gon tron mau d~t dua gian b~n ef;lnh<br />

my.<br />

Day hang rao eh!;ly dge the o con<br />

kinh nuøe dl,le ngau su6t tlr dau<br />

muang nay den dAu muang kia, ngån<br />

ehia con duang d~t lang vai gian nha<br />

tranh d~t nat eua bae tu. Hang rao bj<br />

trl"lng ngat khoång agiua. D6 la elta<br />

ngo vO nha.<br />

Yua den eOng, ehU tam I~n tieng:<br />

- Anh tu e6 nha hOn? Hay con<br />

ngoai ru~ng?<br />

C6 tieng trå lai mau man tu sau<br />

nha:<br />

- Dia r'Oi. Ai d6? Thling Cu hå?<br />

YO day. Va e6 thling Tam theo nua a.<br />

N6 nOn båt eh6 con cha gl. Ha<br />

ha...YO day ehau.<br />

ChU ehau thling Tam buae vO<br />

ng'Oi I~n ngl,!'a gO m9t ån nhi~u ehO,<br />

sau khi thling be ehao lf nhf:<br />

- Thua bae.<br />

Bae tu Giae n6i vai n6: .<br />

- 0, tao biet ehu mAy bu'On hiu tu<br />

ngay måt con eh6 n~n tao eanh con<br />

eh6 phen de la eho ehu mAy, mu6n<br />

m~y con eling duqe het.<br />

Tam liee måt nhln vO kyt vaeh la,<br />

mung ran khi thåy bAy eh6 con lue<br />

nhue eh'Om tr~n bl,lng my. Tieng keu<br />

ång ing danh vu nghe nho xfu. N6<br />

m~ qua mu6n l!;li gan nhung nho lai<br />

ehU tam d~n do va dOi måt con eh6<br />

my nhln n6 ngau qua, n6 khOng dam<br />

nhUe nhfeh. BOng nghe bae tu nhåe<br />

den con eh6, n6 bu'On ua nuae mat.<br />

Caeh day måy thang, cM tam di<br />

vao D'Ong Thap Muai de thåm bae tu<br />

Khanh, nguai dang khai khångan<br />

100 mÅu ruQng Mn ba kinh D MOi<br />

rl,!'e ra hoa mau h'Ong. CM de ca de<br />

eum Om v~ eho thAng Tam con eh6<br />

con IOng trång, hai lO tai e\lp, mau ca<br />

ph~ sua. CM n6i:<br />

- Ne con eh6 n'ay gi6ng khOn låm<br />

nghen. Con my n6 theo bae tu Khanh<br />

vO sau trong mi~t Dl"lng Thap Muai,<br />

v~y rna khi ånh v~ Sa Dec thåm nha,<br />

m~y ngay sau con eh6 eling Hm duqe<br />

duang v~.<br />

DOi måt eh6 tron xoe uan uO!.<br />

Cai duOi nho xfu dai d~ 1 Uk, ehua<br />

tuqng hlnh, ehua mge du IOng nen<br />

khi n6 ng01l.e duOi nhu ng6n tay tro<br />

nguai IOn nhue nhkh. Cai luai nho<br />

xfu mau hl"lng mOi IAn ehl"lm len m~t<br />

thAng be liem nhy lam Tam nh~t nhl;lt<br />

euai sling s~e.<br />

Ta.m thuang con eh6. N6 Om ngu<br />

ehung, e6 d~m n6 thåy ehåt gl uan<br />

uat trong m!n Il;li bay mui thum<br />

thum. Te ra con eh6 la b~y. Sang ra<br />

ehU tam dl;ly n6:<br />

- Chau låy sqi day, keo duOi n6<br />

ra do, r'Oi dt sgi day ngay ehO do,<br />

dem li~ng ngo ai hang rao, mi~ng dge<br />

than ehu: "um ba la, um ba la, may<br />

ra hang raD ma ia", thl n6 het la b~y.<br />

Tam loay hoay lam theo, khOng<br />

biet e6 linh nghi~m ehång nhung tu<br />

d6 n6 yen Ibng Om con eh6 ngu<br />

ehung. Ai thåy con eh6 eling khen,<br />

Tam khoai ehf lam. Nhung caeh dåy<br />

han muai ngay, Tårn theo ehj hai qua<br />

thåm ba ngo!;li ben Phuae ChL Truae<br />

khi di, Tårn Om con eh6 hun hit, v~y<br />

rna ehi~u hOrn d6 v~ nha kh6ng th~y<br />

con eh6 eh!;ly ra mang.<br />

M9i nguai ta hoa di tlm. G6e<br />

etty , bl,li tre, bl,li dua nao eling khOng<br />

thåy. Sau eung den etty du khl båe<br />

ngang muang phfa truae nha thåy<br />

dåu ehun con eh6 nho nhu nhung d6a<br />

hoa nåm eanh in rang rang tren slnh<br />

non tlr ba muang xu6ng den me<br />

nuae. CM tam nh~n xet hl"li lau r'Oi<br />

tha dil,i n6i:<br />

- T~i nghi~p con eh6 eh1l.e ehf;ly<br />

theo thling Tam rna n6 khOng hay.<br />

Tai eay eau khi nay lam sao eh6 qua<br />

duge n~n n6 di lan theo me nuae<br />

rl"li.. .lun slnh.<br />

N6i tai day ehu ehep mi~ng:<br />

- HOng biet n6 e6 keu len de g~p<br />

ai di ngang l~i xu6ng dem len gium.<br />

Con neu khOng ai thåy ...,nuae lan<br />

len, n6 trOi måt.<br />

Thling Tam kh6e thuang con eh6<br />

khan eå tieng. N6 thå reu qua måy<br />

nM quanh d6 hi vng e6 ai tlm thåy<br />

con eh6, b1l.t v~ gium n6. N6 bO ån<br />

ngu, ehu tam phåi hua se Hm xin con<br />

khae.<br />

Bae tu Giae thåy mlnh vO tlnh<br />

nMe Mn con eh6 m~t lam thAng be<br />

bul"ln. Bae buae l!;li 6 eh6. Con Phen<br />

nhln bae, ga ga. Bae n!;lt n6: "Chet<br />

dal Tao rna may ding ga nua hå?"<br />

Thling Tam thkh lam rna khOng dam<br />

buae theo. Bae tu nhln b'ay eh6 rl"li<br />

dung hai ng6n tay nh6n l~y m~t con<br />

nho xfu dua len eao, tay kia bae v!;leh<br />

eai mi~ng nho xfu. Bae de xu6ng ll,!'a<br />

con khae n1l.m e6 dua len v!;leh mi~ng.<br />

Con eh6 qufu b6n ehun, sq håi, keu<br />

ång ång. Bae euai ha M, Om nhy con<br />

eh6 dem l!;li b~ van, n6i vai Tam:<br />

-Ne ehu may th~y hOng, n6 ehua<br />

rna måt, con ng~m vu my, rång sua<br />

con nhO xfu ehua biet ån cam ehao gl<br />

dåu. Nhung bae då de ycon nay ngon<br />

lanh nMt.<br />

CM tam hoi:<br />

- Sao rna ngon lanh?<br />

De con eh6 vO tay thling Tam,<br />

bae tu n6i:<br />

- CMu ra n6 eho khoai. C6 båe<br />

day, con Phen kh6ng dam eån dåu.<br />

De n6 bU my them It hOrn. N6i thl n6i<br />

v~y cha t~i nghi~p con my d6i loi<br />

xuang thllåy dau du sua eho con bu.<br />

Thling Tam vu6t vu6t con eh6.<br />

Da thjt con eh6 m~m eo.<br />

- Bae tu ai, con eh6 de måy con<br />

rna khOng du sua eho con bU?<br />

Bae tu euai hl hl trå lai tl,!' nhien:<br />

- Chau thåy con my n6 khOng du<br />

ån. Hai bae ngheo rat m'Ong tai, dau<br />

e6 cam eho eh6 ån, n6 phåi ån cam<br />

32 lang van


tn')n chu6i v6'i måy con heo.<br />

CM tam nbac:<br />

- Anh n6i con ch6 n1ty ngon<br />

lanh .. chO nao dåu?<br />

- N6 "s6 dach" d6.<br />

Bac båt con ch6 tu tay thling be,<br />

låy hai ng6n tay b6p nhy cai mi~ng<br />

cho cM M mom the ra cai luai nh


chu tam d~ buac l~i ban tha ra råm<br />

bl) lu dbng sang ehoang rna cM tam<br />

vi'ta eMi xong hOrn qua :'<br />

- Chu cha ai, b() lu lan rna xua<br />

qua. Coi ky mily cai quai hlnh cåy<br />

truc, thq lam kheo thi~t. Thai buOi<br />

nly, c6 b() lu nhu vly, mtk ti!n lttm<br />

dåy..<br />

Mily ngay sau, ca nM Tårn khOng<br />

thily con Mllc dåu, ch~y tua di Om<br />

khttp vuan d~ thily n6 nhm phia sau<br />

cåy ram c~nh ba xeo nho. N6 nhm<br />

lån l()n nhu dau dan. 6ng n()i thhng<br />

Tårn buac l~i gin, n6 cang lån l()n rna<br />

khOng keu ra tie'ng. Dam co bi n6<br />

giåy dl,la nhm sat r~t. Con Mllc ng~m<br />

mi~ng rna nuac mie'ng chåy nheu<br />

nhåo, dOi mttt n6 dau dOO nhln mi<br />

nguai.<br />

CM tam nhttc cha:<br />

- Coi chi'tng y nhu n6 phat dien,<br />

c~u di'tng l~i gin. Coi nuac mie'ng n6<br />

chåy kia 'kla.<br />

6ng n()i khOng n6i nhung de d~t<br />

buac l~i gin han. Con Mllc hai våy<br />

duOi mi'tng mi nguai, chi thily n6<br />

nhu mu6n keu rna tie'ng khOng thoat<br />

ra khoi cO hng. 6ng n()i vi'ta ngbi<br />

xu6ng ben n6, bOng la len:<br />

- Che't rOi! Trai du du kla.<br />

6ng buac l~i bl,li co ke' ben luqm<br />

len trai du du bhng bttp tay, vo nam<br />

den, dua len xåm xoi rbi n6i:<br />

- Trai ai, quån nao ac nhon thilt<br />

dac h~i con ch6 Mllc roi!<br />

Nåy gia thhng Tårn me'u mao<br />

dU"ng sat cM tam nhln con Mllc lån<br />

l()n, mi~ng n6 me'u x~ch, nghe v~y<br />

kh6c oa, ch~y tai Ong n()i.<br />

6ng n()i dua cho cM tam xem<br />

trai du du rbi giåi thfch:<br />

- Mly thily mily cai rång ch6<br />

dfnh vO trai du du khOng? Trai ai, tl,li<br />

n6 thu gl con ch6 rna nt'1 long dem<br />

trai du du nuOOg cho n6ng, bay mui<br />

tham, rbi thåy cho con Mile, n6 tap<br />

Ii!n. BO rAng ch6 cttm vO trai du du<br />

s6ng rna nuang nen deo nh~o, con<br />

n6ng hOi, lam sao con ch6 nhå ra<br />

duqc. Con Mile cMc mu6n giåy cho<br />

sut, ai de n6 dfnh chtte ... rbi sut luOn<br />

chun rång VI bi chfn thit ... Trai ai!<br />

Dåy, tvi båy coi c6 b6n cai rAng ng~p<br />

vO trai du du ne. ÅC nhon chi du v~y.<br />

Con ch6 ngo~m nguyen trai nen bi<br />

n6ng lut'1i, chay cO hng he't con la,<br />

con sua gl duqe, My ai !...<br />

Nha dang vui ve chuÅn bi Te't rna<br />

con Mllc bi nhu vly, ai cling buOn.<br />

Thhng Tårn thl su6t ngay ngbi ben<br />

con Mile. Con ch6 khOng chiu vO<br />

nM, n6 nhm m~p ben b6ng mat cua<br />

ba tre e~nh cåy ram sat xeo nuae.<br />

Sanh ho~t cua ba con trong x6m<br />

vån' d!u d!u. C6 nM då nilu ne'p de<br />

que't banh phOng, c6 nM can chu6i<br />

chfn phai khO d~ lam m6n ån cho tre<br />

nho trong ba ngay Xuån.<br />

Thhng Tårn khOng con nOn nao<br />

de'm nv cåy mai sau khi då I~t la ngay<br />

muai b6n thång ch~p vi'ta qua. NM<br />

n6 cling que't ne'p deo, can thanh<br />

banh tron tron, d~p d~p cho anh em<br />

n6 såp len vi tre phoi ngoai nttng.<br />

Nhi'tng cai banh nly phoi khO, sau<br />

khi nuOOg tren lita rom se phbng 100<br />

nhu cai dia ban cling khOng hilp dån<br />

thhng be nhu mi nåm.<br />

Chi va rna n6 ngbi can banh. N6<br />

bo pha dang cha lily dem phoi. Lam<br />

cho c6 lam, cha n6 ca bubn xo. Luc<br />

d6 chi phl,l nu ban t~p h6a tren ghe<br />

d~u ngoai vam buae vO chao hoi d~<br />

mua cau tAm vung.<br />

Nha thhng Tårn dåu con lo~i cau<br />

chfn do rvng dly vuan de ban, nhung<br />

,chi vån ngOi nan I~i coi lam banh<br />

phbng. Ai dIng mai me lam, khOng<br />

de y dOi måt chi nly lie'c ngang, Mc<br />

dc nhu tlm cai gL<br />

T6i I~i, ca nha ngOi dt da heo<br />

lam bl nem. BuOn thl bubn nhung<br />

vin phåi lo db ån tuam tilt de cung<br />

d6n ruae Ong ba va dåi khaeh de'n<br />

ehoi.<br />

Då ba gia khuya. Trai t6i den<br />

khOng thily d~ng cåy, la. 6ng nOi va<br />

cM tam då ngu sau khi dan xong<br />

mily dOi lien do truae nM va mily Mc<br />

tranh Tam Qu6c, Phong Thln tren<br />

vach eho thhng Tårn. Thhng be cling<br />

nhm ngu tren van go ben mily ta<br />

tranh hilp dån d6, chqt nghe c6 tie'ng<br />

keu cau: cau tOi, cau tOi..<br />

CM tam vt ra truac, Ong nOi<br />

eling buae thea sau. Cå hai ch~y I~i<br />

noi phat ra tie'ng keu la ba xeo sau he.<br />

De'n noi thily trong d~ng rna rna<br />

nha b6ng sao derri, mOt nguai dang<br />

hl,lp I~n duai nuac. ne d~t buac I~i<br />

. gin mai thily nguai n dang bi con<br />

ch6 Mllc chbm len dlu va vai. Nguai<br />

l~ c6 ngoi len khOng duqc VI tren vai<br />

dang bi vuOOg cai baD lan c6 ve<br />

n~ng. Con ch6 ca chom hai chun len<br />

vai, lam cho nguai l~ khOng cach nao<br />

trOi dlu, ne'u keo dai them chåc cMn<br />

gå u6ng nuac che't chlm nen phåi keu<br />

cau.<br />

Khi keo gå vO ba, con ch6 Mllc<br />

vån chbm tren vai, mi~ng n6 khOng<br />

con rång nen khOng eån rna ding<br />

khOng sua ra tie'ng, cM tam nhln ra<br />

nguai dan Ong giå b() thie'n heo, tren<br />

vai deo m()t baD n~ng thl cM bie't ten<br />

nly di ln trOm.<br />

Gå dan Ong duqc cau len ba nhm<br />

dai rna thå. Ba con 16i x6m ch~y l~i,<br />

ke g~y, nguai heo. Sau khi hOi ra mai<br />

bie't ten nly chuyen dQ Om nha nao<br />

e6 db xua, lu dOng d~ cha dem khuya<br />

de'n ån tr()m. Gå d xem nha nao c6<br />

ch6, d duang di nuac buac truac,<br />

ne'u g~p<br />

nha nao c6 eh6 dO thl gå<br />

nuOOg trai du du s6ng cha dip thåy<br />

cho ch6 tap. Un nao cling trOi chåy.<br />

Con ch6 nao då bi rat rång, chåy<br />

phong cO hng thl chi cha che't. Un<br />

nly, gå bi tO trat nen con ch6 Mllc<br />

vin m~nh khOe va n6 khOn ngoan<br />

nhm cha ngoai cåy ram. Quå nhien<br />

ga khOng nga con Mllc con m~nh VI<br />

ban trua vq gå då giå b() VaD nha coi<br />

con ch6 con hay che't, n6i vai gå la<br />

khOng thily b6ng dang con Mllc. Gå<br />

yen chr cha Mn khuya, thi'ta luc ba<br />

nOi bung cåy den dlu rna rna ra san<br />

nuac sau he, gå nup theo b6ng lon<br />

VaD nha, Mn ban tha dt'1 nh~ bl) lu<br />

dOng qu( gia bO vO baD trå ra. Gå vi'ta<br />

de'n ba xeo chua kip buac qua clu khi<br />

då bi mOt b6ng den chOm len vai xO<br />

gå xu6ng nuac. Cai bao då n~ng rna<br />

con ch6 tuy khOng cån duqc ao gå<br />

nhung n6 khOn, ca nhe vai va dlu gå<br />

de xu6ng. Gå sq thilt thln VI bie't con<br />

Mllc to 100 dang de ...<br />

Anh ehang nhln ba con, nln ni<br />

xin tha. 6ng nOi n6i nh~ nhang:<br />

- CM mly c6 ngh! buOn ban<br />

luong thi~n, ai cling khen rna sao<br />

khOng lo lam ån I~i di gian tham. IfOi<br />

truac tai nay chu mly h~i bao nhieu<br />

con eh6 roi? ThOi, då "sanh nghiL.i:in<br />

trøm thi phåi ti tu VI nghi~p" v~y.•<br />

34 ldng vdn


Tuång Nhu <br />

Mua Xuan Den <br />

Hoang Du Thl;lY<br />

Chuy€n ve thåm nha ran.nay eua<br />

anh ehj Hai duge thOng baD truae nlta<br />

nåm: Anh ehj bao truae e6t y de<br />

Duyen co du thl giø ehuAn bj tuam<br />

Ult, khOng ehi la noi ån eh6n a eho<br />

anh ehj rna con eho eå m(>t nguøi b~n<br />

Phap kieu eua anh ehj se thap tung.<br />

Ngoai vi~e lo mung, g6i, drap, men ...<br />

Duyen con m(>t eOng tae quan tn~ng<br />

han la phåi d~y ti€ng Ph ap eho hai cO<br />

ehåu gai de Phåp kieu nay tuyen<br />

eht giAe m(>ng la duge IAy eh6ng<br />

ngo~i qu6e, mong mOt sam mOt<br />

e~i~u thoat xae thi'mh ~O TAm I(>~g<br />

lay buae VaD cung vua. Thuong eae<br />

ehau mlnh ca qrc, Duyen e6 gang het<br />

sue de d~y ehau ehang nhung ve<br />

ngOn ngu rna con ve dang dåp, di~u<br />

b(> sao eho ra ve con nha nen n€p vai<br />

hy vQng mOt trong hai dua se lot vao<br />

mat .xanheua Ph ap kieu nQ. POng<br />

Tay gl thl eai be ngoai doan trang eua<br />

phl;! ru eiing de thu hut phai nam<br />

han.<br />

B6h muoi ba tuOi, d(>e than, Duyen<br />

la ngub'i de mQi ngub'i trut ganh n~ng<br />

vao. Tlr vi~e nbO nh~t nhu viet mOt<br />

la thu cam an s6 tien con em aMy<br />

vua glti eho eå nha, MR viee lad han<br />

nhu ehåm soe cam nu6~ ~ho ba me<br />

gia tam muai låm tudi, n.l#t nhit "de~<br />

de tren vai Duyen. Sang sam nåm giø<br />

nang da thue d~y, lam v~ sinh xong,<br />

ehåi sa cai toe la xaeh gib ch~y ra ehg<br />

mua thue an ve nAu de sAn eho me.<br />

Sau khi lo ph'fin ån sang eho ~ft<br />

xong, Duyen xC> vOi eai ao måe di<br />

lam da mang sAn tu dem truae, h6i hå<br />

d~p xe Mn sa. Gib' nghi trua I~i h6i<br />

hå d~p ve nha ham I~i thue an eho .<br />

my, an u6ng qua quyt r6i I~i<br />

d~p tro<br />

I~i sa. BuOi ehieu ve nha, lo cam t6i<br />

xong, trong khi ehø eac ehau ng6i<br />

vao ban hQe thl nang vo v(>i mAy tAm<br />

ta da eua dua ehau mai sinh duae ba<br />

thang. Lue d~y hQc, mi~ng ho h6t eae<br />

ehau lam bai thl tay x€p mAy tAm ta<br />

s~eh de ngay mai con Ut anM co sAn<br />

ta rna thay eho con. MOt ngay eua<br />

Duyen tAt b~t nhu the nen nhieu khi<br />

nang mu6n di dau VaD eu6i tu'fineiing<br />

khOng di duge. He di mOt ngay la<br />

eOng vi~e d6n l~i. Chi co eaeh di<br />

ngo~i qu6e la mai het lo. å day, thAy<br />

anh em el!e khO, nang eu ke vai ganh<br />

giup. DOi lue khOng de ganh n~ng<br />

xu6ng duge, nang dam ra bue tue.<br />

Dem nay, eai bue tue dol~i tro ve.<br />

Sau khi d~y cae cl~au, bQn t~e tro ve<br />

nM, Duyen vao giuO'ng nhm trån, tro.<br />

M(>t n8i bu6n man mae dAy len trong<br />

long nang. Nhan sae lam ehi de phåi<br />

ehju ph'an s6 long dong! Bao nhieu<br />

b~n, ta duyen tubng thanh, b8ng<br />

nhien tan va. Giø nang da nguOi giAe<br />

rna du yen ki€p, ehi con mong duge<br />

s6ng noi mOt vung dAt xa xOi yen<br />

blnh, tranh xa nhfrng lo toan thub'ng<br />

nh~t. Dau kh6 thay, giAe rna nao<br />

eiing tan Mo. Hai dua ehåu gai mai '<br />

16n con håm ha vai døi s6ng, v6i giAc<br />

. mOng IAy eh6ng ngo~i qu6e, duge<br />

xuAt ngo~i nen khOng thAy eai dang<br />

eay nlim sau m8igiAe m(>ng. LAy<br />

eh6ng dj ehung, ngOn ngu bAt d6ng,<br />

dbi s6ng vg en6ng lam sao co hanh<br />

phue? Dau ehi co nham mat, ddi 'eai<br />

ngan vang IAy m(>t tårn ve may bay<br />

la xong. Cå mOt thåm kjeh nhm sau<br />

ehuy€n bay djnh m~nh do. Cay dang<br />

ngQt bui gl eiing ehang co ai ehia se.<br />

liingvdn 35


Nha chOng da vua la nguai dung Il:li<br />

vUa la nguai di ehung thl bi~t kh6e ke<br />

vai ai? Duyen kMng mu6n lam va<br />

giåe m(mg cua cha u nen khOng n6i<br />

eho chau nghe ve kinh nghi~m clIa<br />

mln-h, kinh nghi~m cua m~t nguai da<br />

tra m~t gia qua dAt cho giåc m~ng<br />

xLiåt duang.<br />

Khi phong trao HO len cao, Duyen<br />

duqe nguai giai thi~u vai m"t Ong<br />

, HO ly di vq. Vua atrl:li cåi tl:l0 ra, hitn<br />

can tien nen dOng y dem Duyen di<br />

vai tu cach vq ha va Duyen phai tra<br />

cho hån hai cåy vang. Vai hitn, ngoai<br />

mOi lqi tien nong ra, Duyen con c6<br />

nhan sitc. Biet dåu hai nguai se tra<br />

thanh vq ehOng thi~t thq thl hån eling<br />

c6 nguai nång khån sua tui. Hån båo<br />

vai Duyen ding HO qua d6 se duqc<br />

nha nuac bao trq, se duqc cåp nM,<br />

cåp xe. Neu Duyen di thea hitn thi<br />

khOng phai b~ n tårn ve nai ån ch6n<br />

a trong nhung ngay d'llu. Hai cåy<br />

vang la gia phåi chång. Vien anh d6<br />

chen xuan<br />

lam Duyen Mm ha, kMng tMy sv vO<br />

ly nhm sau nhii'ng tin dOn, eling<br />

khOng nh~n ra ding m~t nguai c6 tu<br />

cach khOng bao gia danh d6i danh dV<br />

mlnh de låy hai luqng vang. MOi l'lln<br />

d6i di~n nguai dan Ong vua gia vua<br />

d u, Duyen nghe cay ditng, lqm<br />

giqng nhung c6 gitng thån m~t . vai<br />

hitn de duqc di. Nao ngO' tien bl:lc trao<br />

di phån nua, Duyen phat hi~n ra hitn<br />

khOng the lam bOn tM vai nang vi<br />

hitn chua chfnh thuc ly di vq. Tien da<br />

måt, rna cai t~t thl mang den muOn<br />

dai. H~n måt tien khOng dau bhng<br />

nOi h~n bi luang g~t. Duyen mu6n<br />

d~p giåc m~ng xuåt ngo~i nhung rOi<br />

sv tu tung, måt tv do trong eu~c s6ng<br />

h i~n t~i lam nang cu khao khåt m~t<br />

ca Mi vuqt thoat. V~t chåt Duyen<br />

khOng thieu th6n VI eOng vi~c lam<br />

hi~n tl:li vai m()t hang buOn ngol:li<br />

qu6c dlI giup nang va m~ s6ng thoai<br />

måi. Nhung dai s6ng tinh thAn nang<br />

thi go b6 nhu con ca loanh quanh<br />

Mang nhau them tudi tha huong <br />

Ngay xuan doi dm, r6t bul5n vao ly. <br />

N ay anh, eqn hlt rUt!u di, <br />

Nghe sau xa x II dan g day trang tim . <br />

Que nha, xuån gM ngoai hien, <br />

Mai vang chae na day tren /Ula dutYng! <br />

Ban thtY, m f! thap nhieu huong, <br />

Cau xuan sau , kr! tha phuong tra ve. <br />

Nh6 que! it 11M, ra chia <br />

niem tam St! ay, n6i nghe ehqnh long. <br />

Hoi xual1 di, e6 theo cung? <br />

Hay tu luu Iq e ehua lan thay xuan? <br />

6 hay! Nang eMn rUt!u mung <br />

Hlnh nhu nu& milt ehl!t rung mi ngutYi. <br />

Anh h/lng ha dll~ roi, . <br />

H e ehi, xuan hq ciing trtYi tha nhan. <br />

M ung nhau them tudi tuu vang, <br />

7<br />

RUt!u xudn da eqn, sao long ehua ngu6i? <br />

Vui ehi luan lac ben trtYi, <br />

D6n chi xuan : giila que ngutYi tuylt d6ng! ~-<br />

lam thuy<br />

trong be cl:ln. Nhieu nguai euai khi<br />

biet nang ao u6'e xua't ngo~i. Theo<br />

hq, ra ngol:li qu6c la phåi lam nhltng<br />

vi~e tha'p hen de kiem s6ng, phåi<br />

ehiu l~nh, ehiu kh6, ehiu nOi nM nha<br />

thuang trl!e. Han nlta, nen kinh te<br />

toan eAu dang di xu6ng, ehAn u6't<br />

ehån råo m6'i


duqe tuom tat thl nhi~u. D6 la lue<br />

Jean ngo y mu6n su d~ng nha v~<br />

sinh. Duyen dua måt nhlri anh Hai<br />

eau eau. Anh mau mån dung len ra<br />

dau eho Jean di theo minh. Duyen<br />

ng!.li vO eung v~ ecii nba v~ sinh t~i<br />

t~ trong nba. Mua nang thl nang ri<br />

16 ehO tu nhung lO thUng tren mai<br />

tOn. Mua mua mu6n Mn duqe nha v~<br />

sinh phåi dn quan len Mn g6i rna<br />

I()i. Jean ån m~e s!.leh se, giay va<br />

tuom tat the kia ehae se lung tung<br />

lam vai eai nha eau eh~m tien nay.<br />

BUOi g~p ga dau tien r~i eling trOi<br />

qua em dyp. Hai cO ehau nho h~i h()p<br />

cha tin trung tuyen. Dua nao eling<br />

nghi mlnh se duqe ehQn. Nhung<br />

truae sl! ng!.le nhien eua m9i nguo-i,<br />

anh Hai tuytm b6 Jean ehAm ba giao<br />

gia la Duyen. Cho la sl! dua eqt mua<br />

vui eh6e låt, Duyen eling euo-i:<br />

- N6 rna ehiu ba gia nay thl ba<br />

eling mau man Mt dau.<br />

Anh Hai nghiem trang:<br />

- Th~t cM khOng gian daunghe.<br />

Jean n6 mu6n euai em th~t d6.<br />

Chi Hai ehen vao:<br />

- Lue mai xu6ng may bay, thÅY<br />

eaeh n6 ehieu tuang may la tao biet<br />

n6 bi coup de foudre r~i.<br />

Duyen vån euai, khOng tin. Tu<br />

hOrn xu6ng san bay, Jean thuang<br />

xuyen å nha Duyen. Hang ngay Jean<br />

di d!.lo ph6, mua sam vai anh Hai<br />

xong la v()i va trå v~ nba Duyen, den<br />

khuya mai thÅt the u m()t mlnh v~<br />

khaeh s!.ln.<br />

Sau bua com t6i hOrn d6, Jean n6i<br />

thing vai Duyen:<br />

- TOi mu6n eu{Ji em lam vq va<br />

dem v~ Phap. Chi con muo-i ngay nua<br />

la tOi v~ xu r~i, em suy nghiva eho<br />

tOi biet y kjen.<br />

Duyen l1p ung:<br />

- Nhung ehung ta tuOi tae ehenh<br />

l~eh, giai dp eling khae xa, gia dinh<br />

anh se khOng bang long dau!<br />

I,ean qua quy~t:<br />

- Em dung lo. T6idå lon, cha my<br />

ly di, t6i c6 the tl! dinh dO!.lt cu()e dO-i<br />

mlnh.<br />

Cai d~ nghi vO eung hÅp dån vai<br />

hai cO ehau ho~e vai nhung cO gai tre<br />

. SAi gon bOng trå nen eay dang vai<br />

Duyen. Ng!.li 111y eh~ng di ehung då<br />

danh, cai h6 sau nhl1t vån la vl1n d~<br />

tu6i tae. Jean kh6ng so do bay gionhung<br />

vai nåm nua khi Duyen da gia,<br />

nhan sae khOng con, Jean se ehan<br />

ehe, di tim nguo-i mai. Lue d6 mai la<br />

khO så cho nang. XU l!.l que nguai, bi<br />

ch~ng bo nang bi~t xoay så ra sao?<br />

Duyen m()t ml!e tu en6i nhung anh<br />

chi Hai va m9i nguo-i trong nha d6e<br />

vao nen r6t eu()c Duyen eling xieu<br />

long.<br />

LO-i cau hOn duqe ehÅp nh~n, Jean<br />

vui ve len may bay trå v~ Phap,<br />

kh6ng quen de l!.li m()t s6 ti~n nho<br />

cho Duyen lo gil1y tO- va Jean se trå<br />

qua de hoan tÅt thu t~~ euai xin, dua<br />

Duyen v~ "que ch~ng". Ngay tien<br />

Jean noi phi truemg, Duyen thÅy nao<br />

nao trong d!.l khi nghi den m()t ngay<br />

rl1t gan, mlnh eling se ng~i tren chi~e<br />

phi co d6 rO-i que huong. Chuy~n å<br />

hay di lue nao eling la m()t quy~t dinh<br />

lam xao tr()n dai nguai. Nay Duyen<br />

da dm khoat, ehi eho- thai gian va cau<br />

mong cho m9i dl! tfnh eua Jean ~hu~n<br />

vai long mong moi eua gia dlnh<br />

ehang. Con duo-ng hOn nhan trae trå<br />

eua Duyen eoi nhu da trai da, lat hoa<br />

duqe hai phan ba. Phan con l!.li la do<br />

å Sl! e6 gang eua Duyen. N~u nang<br />

dung dOi y nhu lan hua h6n hai muoi<br />

nam v~ truae thl m9i sl! se tbanh nhu<br />

y nguy~n eua mQi nguai.<br />

Trao tÅt ca giÅY ta bang Phap ngu<br />

eho anh Hai dm v~, Duyen cha dqi<br />

eau tra lO-i v~ tuong lai eua mlnh. D~n<br />

gio- phUt nay, Duyen vån mo h~ cam<br />

thl1y e6 di~u gi khOng On. Gil1y' tO" la<br />

th~t, nguai dan 6ng ngo!.li qu6e eau<br />

hOn nang la th~t. Nhung g6i ghem<br />

trong nhung eai th~t tram phan tram<br />

d6 la tinh cam con nguo-i, eai kh6<br />

nhin, kh6 thily, kh6 do luo-ng nhl1t.<br />

N6 khOng gia d6i, kh6ng mau me<br />

nhung eling khOng bÅt di bl1t dieh vai<br />

tho-i gian. Tl1t ca net si me b~ng b()t<br />

trong mat ng6, mOi euo-i eua Jean se<br />

phai ngay khi anh ta trå v~ xu.<br />

Nhung nguo-i con gai t6e vang xinh<br />

dyp, nhung can nha ti~n nghi se lam<br />

Jean nghi l!.li. Chuy~n kh6ng tbanh,<br />

Duyen eling ehing ml1t mat gi nhung<br />

ehae chan nang se nhue dau ghe<br />

g{Jm. Nhue dau VI lO-i dem pha eua<br />

nhung ke ganh ghet. NhUe d"ltu vl<br />

m9i toan tInh lam l!.li eu()e dO-i bOng<br />

trå nen v6 nghia.<br />

. Va di~u lo ng!.li cua Duyen då trå<br />

tbanh Sl! th~t. Jean eho bi~t khOng<br />

the ll1y nMig duqc vl gia dlnh khOng<br />

d~ng y. Duyen khOng bu~n, kh6ng<br />

ti~c, chi thl1y nl!c cuai. NgAy c"ltu hOn<br />

n~mg, Jean båo chang da 100, c6 the<br />

tl! quy~t cu()c dai mlnh, gia l!.li dem<br />

gia dlnh ra de bi~n minh cho sl! thay<br />

dOi. Du sao d6 eling la di~u hay cho<br />

nang. Thay dOi bay gia con hon la<br />

thay dOi sau khi cuai. Nang vån chua<br />

ml1t mat gl eå. Gia dlnh, than t()e vån<br />

con My. N~u Jean .dem nang v'e xu<br />

r~i bo roi, lue d6 nang mai ehOng<br />

eMnh, vtra ml1t ch~ng, vua ml1t eå<br />

gia dlnh. Da~ Ong å dau cling v~y,<br />

khi mu6n, hQ doi cho bang duqc. Khi<br />

ehan, h9 trå thanh nhiing daa con<br />

hi~u thao, bi~t vang I~nh song duemg!<br />

Bao nhieu m6i tinh dO va, ly do<br />

nguo-i dan Ong dua ra d~u Ut cha my<br />

anh mu6n th~, kh6ng ai dam n6i<br />

thing rang t!.li anh mu6n th~!<br />

Chuy~n khOng thanh, Duyen vån<br />

la Duyen, nhung trong m6i lien-M<br />

gia dlnh då e6 m()t cai gl vuOOg mae<br />

du 10i kh6ng do å nang. Hai dua eMu<br />

la gil1c m()ng vang, dO 10i eho Duyen<br />

tranh do!.lt. Anh chi em nttOg nhy<br />

nhtmg hem traeh Duyen khOng m~m<br />

mong, kheo leo d6i vai Jean. MQi<br />

nguai d~u bi~t Duyen mien cuang<br />

ehl1p nh~n lO-i eau hOn cua Jean, e6<br />

the VI th6 Jean bi ch!.lm tl! ai va luc<br />

v~ Phap då nghi l!.li nen rut luL Cling<br />

c6 the VI gia dlnh Duyen ngheo. C6<br />

ai mu6n mang m()t ganh n~ng len vai<br />

mlnh dau! Cuai Duyen, Jean chång<br />

nhiing mang ganh n~ng la nang rna<br />

con ca gia dlnh nang nua, nhiing<br />

nguo-i ma Duyen tUng n6i vai Jean la<br />

Duyen khOng the bo.<br />

Bao nhieu c6 gang ~u khOng<br />

mang l!.li sl! thanh eOng nao. Duyen<br />

kh6ng con mo uae m()t eånh dai nao<br />

khac nua. M()t dO-i nguai g"ltn qua,<br />

Duyen ng~m ngu i nhln nhiing canh<br />

cua mua xuAn vO tinh khep l!.li, l!.lnh<br />

lung truac nhiing gil1c mo eua m()t<br />

nguai con gai la th1.<br />

•<br />

Ulngvdn 37


TOi van phl,le nhii'ng Ong toa. Khi<br />

con nho, xem phim ånh, nhii'ng man<br />

Xlr an vai 6ng ehånh an uy nghiem<br />

oai v~, nhung 6ng lu~t su ao thl,lng<br />

qu'an dai van la nhung am ånh ngl! tri<br />

trong tri tuong tuqng elia tOi. Sang<br />

Mn Xlr nay, t(')i tMy dan Tay, My<br />

eling gi6ng minh. D~ tai toa an<br />

Chuy~n Viii <br />

Tran M9ng Låm<br />

duqe khai thåe ky dng trong cae<br />

phim b" eua ti-vi My. Cae Ong ehånh<br />

an vån duqe tuqng trung eho ky<br />

C\1O'ng måu ml!e. KhOng mau ml!e<br />

sao e6 the ke't t"i nguoi nay, bo tu<br />

nguoi kia?<br />

V6n bån tånh du xa, tOi danh<br />

hanh voi mA"y Ong toa. Chi mai hOi<br />

gan day, tOi mai t1m duqe mA"y Ong<br />

toa ly tuOog. Ong thlr nhA"t lam tOi<br />

khoai ehf tu khi tuytn bO": Lu~t /~<br />

ciing nhu dan ba. nghia Id dUf!c tqo<br />

ra dlbi ham hi~p. The' la eåe h"i phl,l<br />

nu nOi can loi dlnh slfm s~t! TuAn rOi,<br />

m"t Ong toa khåe con ngon hon khi<br />

(')ng ph6ng sinh khoi khO'i m"t anh<br />

dan Ong t"i nghi~p bi c(') vq nhi~u<br />

ehuy~n thua v~ t"i dånh d~p c(').<br />

Nguoi vq tlrC quå gao len: TOi rna bi<br />

n6 gie't la 16i tf;li (')ng. Ong toa n6i dnh<br />

ba: T6i nay thhng ehOng c(') c6 gie't c(')<br />

thl tOi van ngu ngon lanh.<br />

Phåi v~y cha! Phe ta bi ehoi ep<br />

IAu quå rOi! Toi luOn (')ng toa!<br />

l>ng toa e6 eAu chtrng nen mu6n<br />

n6i gl thl n6i. Mi~ng nha quan e6<br />

gang c6 thep. Dan ngu khu den dung<br />

e6 Mt chuoc (')ng c6 ngay mang hQa.<br />

M"t anh ehang sinh vien Phi ehau<br />

hQe d6t bi cup hQc bOng va duOi v~<br />

nuoe khOng ehiu hieu la tråm sI! t~i<br />

mlnh, mlnh lam mlnh chiu, ai bieu<br />

mlnh hQe d6t. Gi$n cå chem that, anh<br />

ra be'n m~tro lim m~t e(') gåi hao hao<br />

gi6ng nguoi dii cup hQc bOng clla<br />

mlnh, dÅY e(') ta ehe't thåm duOi bånh<br />

xe di~n ngAm. Anh ta tI! y hanh xu<br />

m"t bån ån theo lU$t l~ elia rieng anh.<br />

Di nhien la anh bi bth. Vao tu, anh<br />

bi eåc t"i nhAn khåe tÅn cho m"t tr$n<br />

tO'i boi hoa lå, sau d6 phåi tI! treo cO<br />

ehe't le \tr(~i ra. CAu chuy~n the thåm<br />

kMng the tUOog tuqng nOi. V~y rna<br />

eilng då he't dau! Nhi'i'ng phAn tu quå<br />

khfch nhan dip nay t4'n e(')ng vao<br />

e"ng dOng da den. ChUng dQa se mO<br />

bl,lng dan ba da den mang bAu de gie't<br />

he't nhung bao thai ngl10i da den.<br />

Xii h"i dien rO b~nh hOf;ln nay<br />

khie'n ta nOi da ga. Ml10i m4'y nåm<br />

cAm to gi4'y ehtrng nh$n qu6c tieh<br />

Gia nå d~i, han luc nao he't ta thA"y to<br />

gi4'y nay chång giup gl ta nhi~u! Khi<br />

m"t thhng da triing nOi dien våe sung<br />

vao truong d~i hQc .Mn che't mA"y<br />

ehl,lc nguoi thi n6 la m"t thhng dien.<br />

Khi m"t thhng da mau lam di~u<br />

ph~m phåp thi n6 la m"t thhng da<br />

mau truoc he't. Vi~e n6 lam, t4't cå<br />

nhung thhng da mau khåc phåi lien<br />

doi tråch nhi~m!<br />

Con lAu mai mong dAn da tr4ng<br />

bån Xlr ni trQng bQn mlnh, khOng<br />

38 tang van


khinh re la may rOi! Con chau mlnh<br />

c6 c6 gl1ng d~t thanh tfeh vuqt b1!c<br />

cling vO feh, chi cAn mOt vai t~n da<br />

vang lam di!u rO d~i la bQn Tau,<br />

Vi~t, Mi~n, Lao .... lanh du. V~y rna<br />

tOi vån c6 cam tuång la chUng ta<br />

kMng y thuc duqc s\l' nguy h~i cua<br />

vl!n d! rna thuang y~u, dum bQc lån<br />

nhau. Nguai tj n~n o dåy dåu c6<br />

nhi!u. Nhung nguai tre thl tha a vai<br />

nhii'ng tO chuc da cha ~nh. ChUng<br />

lam nhu nhung t6 chuc nay chi de<br />

danh cho nhung bQn di cu cung khO<br />

ngheo hen, khOng dang cho nhung<br />

nguai nhu chUng, sanh ho~c ft ra Mn<br />

xu nay tu nbO, tham dl!.<br />

Hai nhii'ng nguai ml!t nuac lang<br />

thang, anh la ai? Nguai Vi~t u?<br />

KMng; anh khOng con la nguai Vi~t<br />

nua! Dl!t nuac Vi~t kMng con chO<br />

cho anh. Anh v! chai ft ngay thl cling<br />

t6t, nhung ngo y o l!.li la anh em ba<br />

con se dOi thai dO, hQ sq anh mu6n<br />

v! chia gia tai (neu c6). Trong gia<br />

dlnh con nhu v~y, n6i chi nhii'ng<br />

nguai xa l!.l. Dtrng nuOi åo tuång sau<br />

nay se c6 the v! nuac lam Ong nay<br />

Ong nQ. Con låu!<br />

Anh la ngubi My, nguai Gia na<br />

d!.li u? Cling khOng phåi. Tru phi anh<br />

th~t phi thuang hay n6i tieng (it ra<br />

cling co Michael Chang, eAu thu<br />

quAn vqt), d~i da s6 vån chång gi6ng<br />

ai!<br />

S6ng o håi ngo~i da låu, ta da thl!y<br />

ro cai thl!C te dang buOn d6. Chl tOi<br />

nghi~p cho nhung nguai Vi~t ngåy<br />

tha qua ky vQng o nguai ?goai.<br />

Mt nguai tOiquen viet rl!t nhi!u<br />

thu gtti cac dån bi~u, b trudng va cå<br />

thU tuang Canada nho can thi~p cho<br />

gia dlnh Ong duqc xulft ngo~i sang<br />

Canada VI ly do chinh tri. Un nao<br />

. Ong cling nh~n duqc thu phUc dap<br />

dimg hoang, lo~i phUc dap d~i khai<br />

nhu thu tuang XYZ da nh~n duqc thu<br />

Ong, xin cam an Ong da"gui thu cho<br />

chUng tOi. Vi~c Ong xin rl!t chfnh<br />

dang, chung tOi da chuyen qua b Di<br />

Dan de CUu xet. Xin Ong chadqi..v.v..<br />

. Dng b!.ln tOi thl!y thu tuang ho~c Ong<br />

cOng chuc caD cl!p nao d6 dfeh thån<br />

trå lai thu mlnh thl tuong bo la se<br />

duqc sang Canada Mn nai, viet thu<br />

khoe vai tOi. TOi thl da qua quen vai<br />

lo~i thu trå lai the o cOng thuc d6 rOi,<br />

nhung khOng mu6n lam Ong ta va<br />

mng n~n cu chUc mung Ong da duqc<br />

thu tuang chung tOi dfeh thån trå lai.<br />

Ket cuc Hl Mn nay thu tuang thay<br />

d6i den ml!y Ong, Ong b!.ln tOi vån con<br />

o chO cli.<br />

N6i chuy~n d6 de tl)i nghi~p cho<br />

Ong Nguyen Dlnh Huy, chu tich<br />

Phong trao Th6ng nMt Dån tc va<br />

xay dl!ng Dån chu d Sai gan. Dng<br />

khoe: "ChUng tIJi co du


_xom .cu_ _____ <br />

,/ ­<br />

LTS.- De' g{1i l(li, chia-se va giil-gin nhftng ky-ni4m cua doi nglloi b~n c(lnh<br />

ner d~p cua q u ~-huong, toa-so(ln ma mlfc "Xom ca" de' chQo-don cac bai viEt v~<br />

phong-th6 , con nguiti, phong-tlfc t{ip- quan, d(Jc-t[nh dia-phllong, .. Hiiy ghi-chip<br />

l(li truflc khi ky- ni4m chl'm stiu . Håy phoi tråi, trUGC khi It'Jp bZJi thoi-gian phu<br />

mo kY-uc. Vi Et v~ mtJt IU{1m lua, m tJt canh V(lC, mtJt cau hO, mtJt ng6i mitu, n19t<br />

cånh chua, m9t dong s6ng, møt trai nui, mtJt bit k~nh, .. noi b(ln då ra doi, IGn<br />

len hay thdt chiJt mtJt miJi tlnh dtlm- thiJm . Håy SGt chia , dl dll{1c gin-gift. Håy<br />

cho, va håy nh{in ...<br />

Titt cå cac bai vie't trong mlfc nay se dll{1c ch{Jn-/{Jc, phan-Io(li va Ilin-llI{1t<br />

in thanh sach, h(u l(li doi sau. Xin mili cac b(ln len dllong, dlla ngoi but llin v?<br />

Xom cu...<br />

Niim MOi Niim Me <br />

?<br />

Tran Y<br />

Djp trQng d~i nh4't trong quang<br />

d~i tha 4'u cua t()i la cai T~t. Qua mua<br />

mua I\lt då blit d'au tr()ng T!t r~i. C6<br />

cai gl dyp, cai gl ngon cilng de danh<br />

Mn T~t. T€t nhu c6 suc h4'p dan ky<br />

I~: them ml)t tuOi cho mau ' 1&1 da<br />

danh, rna mQi v~t d!u s~ d6i mai. Cai<br />

gl r~i cilng kM han, duQ'c An, duQ'c<br />

chai thoa th!ch. Bao ky ni~m dl;lt dao,<br />

tuai dyp chA't chUa trong long, nam<br />

tMng kh6 tan phai.<br />

Gl!-t hai xong mua tMng tam la<br />

my då blit d'au cho may qu'an ao mai<br />

cho chj em chung tOi. Xin n6i ro rhng<br />

khi mai bi€t ml!-c qu'an thl ngay<br />

thu~ng chUng tOi chi dUQ'c ml!-c qu'An<br />

ao våi ta la thu våi khO b6n tA'c d~t å<br />

nha bhng chi khUn. Qu'an thl de<br />

trling, 1io my nhul)m den cho H\u da.<br />

Lan len ml)t chut mai dUQ'c ml!-c ao<br />

våi tam hay våi båy. LOl;li våi tam<br />

m!m tay mau kem, våi båy thl day va<br />

trling bl;lch, ml!-c ch!1c han. Nhung<br />

Mn T€t thl phåi c6 ml)t cai qu'an våi<br />

quy€n nho sQ'i, trling m!m va ml)t cai<br />

ao dai den bhng våi sang-d'am (nai<br />

kMc gQi la våi du). Hai IOl;li nay la<br />

hang våi Nhl,Ft bOn, nha nhu la hi~u<br />

Optorg.<br />

Quln ao dyp chi duQ'c ml!-c trong<br />

mA'y ngay T€t r~i x!p cA't dQ'i khi gi6<br />

ch~p hay di An gi6, An cuai mai dem<br />

ra dung. I{()i d6 con may tay chu<br />

chua c6 may khåu. 6ng thQ' ng~i t!,li<br />

nha t()i may quln ao cho gia dlnh t()i<br />

la ()ng ~ng, ngu~i thQ' kheo nh4't<br />

lang. 6ng dong dong cao, dang d4'p<br />

nho nha. T()i nha nh4't la cai v~ch cua<br />

Ong c6 g!1n ml)t C\lC sap ong ben bert<br />

de gi!1t kim may va cai ban ui bhng<br />

d~ng thau ch~m trO c6 can clm de ui<br />

hang l\la. C6 qu'an ao mai thll!,li cang<br />

trOng T€t de duQ'C di~n bånh, nhung<br />

T!t con xa Hk xa la!<br />

Cha tOi b!1t dlu in bai tam cuc.<br />

Hlnh nhung quån bai da dUQ'c khlic<br />

sån tren cac khung bhng g6. Chi cln<br />

ph€t ml!c tau len khung r~i in tren<br />

giA'y quy~n. In xong, b~i len bla mau,<br />

dem phai tMt khO r~i c!1t ra tirng<br />

quån bai x!p du bl) cl)t l!,li. Muai bl)<br />

la da du dung va ban cho ml)t s6 ft gia<br />

dlnh bi!t chai ' IOl;li bai nay trong<br />

40 tang van


nhung ngay xuån nh~t.<br />

RC}i dc tay lam phao trong lang<br />

rån luot mua diem sinh ve ehudn bi<br />

phao T~t. 6ng Huong Vlin va eo~<br />

trai la anh Sfnh nlim nao cung lo phao<br />

r!lt sOm. Bac tOi, Ong Thtra Gia, cung<br />

Ilio luy~n trong nghe nay. TOi nM<br />

tren ban tha nha Mc c6 ml)t cai quå<br />

dl,lng phao bång kim 10l;li trang men,<br />

ve hlnh nhih mau r!lt dyp. Nghi Mn<br />

. phao tOi cang them rl;lo rl,le, y nhu da<br />

nghe mui thu6c phao rC}i. C6 Hl.n tOi<br />

len ca thu6c phao de lam phao ehul)t<br />

d6t choi. TOi ca diem vai luu huynh<br />

th~t nhuyen rC}i gia them than loi eAy<br />

khoai ml theo phAn lugng rna tOi da<br />

hc 16m. Nhung nghe n6i nguy hiem<br />

lam. Rui c6 ml)t hl;lt cat rai vao trong<br />

luc ca la thu6c hUng chay lien lam<br />

nam m~t, mu mat ho~c chay nha. Va<br />

n~u anh tOi rna hay duge la no don,<br />

nen tOi thu. choi ml)t rån cho bi~t rC}i<br />

khOng ca nua.<br />

Nhung T~t chua Mn dAu! Con cå<br />

ml)t thang chl;lP nua. Sau l~p dOng thl<br />

dem dai ngay van, nang chi~u<br />

nghieng nghieng ngå mau vang.<br />

KhOng khf nOng thOn da bat dau rl)n<br />

rip khac thuang: vtra lo c!ly mua<br />

thang ba, dC}ng_go c!ly truac, rul)ng<br />

trung c!ly sal,( chO ll,la chn ml)t ngay<br />

tuy y ho~c trung vai ml)t ngay giO<br />

nao d6 trong thang. Doan nguai di<br />

giåy må ke vac cu6c de giåy co,<br />

nguai vac trang de khoå bång lap d!lt<br />

tren m~t må, nguai l~i mang ml)t<br />

dum la de quet cho sl;leh. ChO nao hu<br />

sl,lp thl dap di~m ll;li cho khang trang.<br />

KhOng khf lam vi~c thuang trang<br />

nghiem VI d6i vai nguai da khu!lt<br />

phåi to long kfnh trng, tuy rång<br />

khOng c6 tl,lC cam nhang noi må nhu<br />

acac nghia trang tMnh thi. Vi~c cåi<br />

tang la chuy~n b!lt dac di, chi trong<br />

truang hgp dl)ng mC} dng må ho~c re<br />

cAy dåm vao chO nghi~t khi~n con<br />

chau dieu dl1ng thl mai tfnh d~n<br />

chuy~n daL "Mo yen rna dyp" la cAu<br />

n6i dau moi cua nguai Vi~t. Tao ml)<br />

xong thl v~ nM cung chung nhung<br />

nguai khu!lt m~t trong gia dlnh, gia<br />

tQc.<br />

Trong khi d6 ehg CAy Sung hp<br />

mOi ngay ml)t sam han va tan mul)n<br />

han. Nguai di chg cling dOng han.<br />

Chg them nhi'eu mau sik do nhung<br />

ganh cai cay, dua ki~u; nhung thung<br />

banh n6, banh in; nhung eAy cam day<br />

tr6ng bung (tr6ng boi), tr6ng chau;<br />

nhung ganh de> chøi tre con bång d!lt<br />

va da e6 ml)t s6 phao bat dau dem<br />

ban. Tuy v~y khOng ai dam dc5t phao<br />

achg. Mi nguai d~u c6 tinh th'ån tl,l<br />

giac trong vi~e giu gin tr~t tl,l.<br />

Bn tre eMng tOi ehu y nh!lt d~n<br />

banh trai va dC} choi. Nhung con 19n,<br />

con ngl,la, con ca n~n bång da:t set<br />

nhC}i vai gi!ly b6i, ben ngoai ph~t vOi<br />

va ve hlnh du mau sae. KhOng khf<br />

rn len VI ti~ng khua cua tr6ng bung,<br />

tr6ng ehau. DAy la eac 10l;li tr6ng eho<br />

tre con ehoi lam bång ml)t cai khung<br />

tre hai m~t cling gia:y ra:t thiing. Ml)t<br />

que tre v6t tron bång chi~u dua dAm<br />

xuyen qua khung theo duang kfnh de<br />

lam can c'åm. Khi xoay can tr6ng<br />

giua hai long ban tay thl hai di tua<br />

bång nhg xåu hai ben khung phdy<br />

qua pbdy l~i ngugc chi~u nhau, dau<br />

tua gan cl,lc da:t set va vao m~t tr6ng<br />

keu gion gia. Tr6ng hUng m~t nM<br />

hon -eling bång gia:y mau, 'cling c6<br />

10l;li cling bång bong b6ng heo dat<br />

ti~n han, ti~ng ngan va cao. Tr6ng<br />

ch'åu khung lan han, m~t to bång eai<br />

dia, cling bång gi!ly mong c6 ph~t hC}<br />

trang ve hlnh tr~ng ngu yen ef1i ngl,la<br />

che lng. LOl;li nay ti~ng tram va dai.<br />

Tl,li nho cMng tOi mua rC}i thi nhau<br />

xem tr6ng dua nao keu han. N~u Am<br />

thanh bi giam, chi can dem phoi nang<br />

ho~c ho lua thl m~t tr6ng l~i.eling ra,<br />

ti~ng keu se thanh nhu truae. Lue<br />

nao nghi chøi thl dem cam len bC} lua<br />

ho~c phen vl;li.<br />

Cac chi tOi cung bat dau lam bånh<br />

mm: banh n6, banh in, banh bo, banh<br />

thuån, mm bf, mm gtrng ... NM c6<br />

day du dl,lng c 1,1 , ttr e6i xay, e6i gia,<br />

khung hånh in, bånh n6 bång gO eho<br />

den khuOn banh bo, banh thuån bång<br />

dC}ng thau. COng vi~c nay thuang<br />

phåi lam ve dem VI ban ngay con<br />

phåi lo C


chua (khOng ai gQi la ba Tao). Sau<br />

khi Ong Tao moi an vi thl nguai ta<br />

bung Ong Tao cfi bO a g6c cay cay<br />

ngo ai d~ng cung vai hoa lo hu, blnh<br />

vOi M. Tuy g6c cay cay nhm gan sat<br />

16i di, nhung khOng ai dam buac dåm<br />

len tren, vl d6 la nhihlg thu dUng thau khåc nhu h!')p trau,<br />

thau dl'>ng, mau thau... d!u dUng.<br />

Ngåm chilng m!')t ngay rOi cha la bua<br />

cho Mn khi mj,\t dl'>ng thau anh len<br />

nhu mai. COng vi~c nay khå n~ng<br />

nhQc, tOi con be khOng lam ndi, chi<br />

giup nhihlg vi~c l~t v~t. Nhihlg tI! khi<br />

tI! vl)t khac bllng gO can xa cu nhu<br />

tam san, ngfi sI!, cfing dU


ho~c d~ hu&1g mQi vi~c lam lin ngo<br />

hau d~t duqc ke-t qua t6t d~p nhB:t.<br />

Xong tu'An tra d~n dung cam.<br />

Måm cam duqc dua tu ban tha<br />

xu6ng, c6 n~m dua gac nlim ngang,<br />

tren cai hånh trang, ben ngoai la<br />

nh~o ruqu vai vai cai ly con va t~<br />

nuac trang de slk mi~ng truac khi<br />

cam dua. Ti~ng be bånh trang keu<br />

16p b6p, nhai don tan, t~o mOt kMng<br />

khf vui tuai cho bua cC1m cu6i nåm<br />

v6n da thjnh so~n. Cha t~i rB:t.ft khi<br />

u6ng ruqu, chi nhB:m nhåp vai chen,<br />

con t~i thi duqc m~ ti~p cho mQi thu<br />

ngon lanh. M~ t~i nhin t~i cuai, d~ 10<br />

ham rång den nhanh. C61e dåy la bua<br />

CC1m ngon nhåt trong nåm.<br />

Ke tu luc ruac ~ng ba, mQi vi~c<br />

d'eu phåi vao khu~n khO, nguai ta gQi<br />

la "vao khem": di dUng cdn th~n, ån<br />

n6i cu kieng, kh~ng duqc ~n 30, lin<br />

n6i tM t\lC, nM nha d6ng cOng,<br />

kMng ai tai nM ai. Dem l~ng nghe<br />

con gl len titng truac, håo hi~u cho<br />

xuan nhf!<br />

Chat nang xudn h()ng khui n6i nhfJ <br />

N ghieng bi'lu rUl/u ca h()n lao dao <br />

Nhin sdu day chen dau !dm nao <br />

ChJng thay ta ddu ctla thud nao! <br />

Xudn d nui nay trO-i vdn lc.mh <br />

Dam vi saG l{lc dung bu vU <br />

Tim nhau trong quang dO-i hiu qU{lnh <br />

Chi thay sdn ga nhilng dl/i cho-. <br />

N g6 [{li duo-ng vi duo-ng vdn khuat <br />

T6c chua b{lc het da te tua. <br />

Hinh nhu tit luc non s6ng md't, <br />

TrO-i cang vang thu cå b6n mua! <br />

NhfJ [uc em cuo-i nghieng su6i t6c vai con co tr~ng lo do bUoc, cO cåt<br />

Long n/'lu nhen nhum chat hoai mo~g cao tren ngQn lua, ch6c ch6c cB:t canh<br />

Tit theo v(2n nufJc dO-i Mn 16c bay len, dap nh~ nMng xu6ng dam<br />

R6t rUl/U vao, thu vdn nao nung. ruOng khac. Tren dUbng, thinh thoang<br />

Nlu c6 em cung ta c{ln chen <br />

Thi [ong se nd m~t niem vui <br />

Du mai chua bilt ddu bO- bln <br />

Cting tat cho vui biln ng(2m ngui. <br />

tran ngan tie u<br />

bi~t nlim t6t hay du, duqc mua hay<br />

måt mua. N~u nghe ti~ng ch6 sua thl<br />

la nam nhi'eu trOm d~o, chut ruc thl<br />

mB:t mua. Ti~ng tu hU håo hi~u mOt<br />

nam bu~n tham, c6 thien tai djch<br />

hQa,<br />

ti~ng cu meo thl nhi'eu chuy~n bu~n;<br />

con chim heo bay ngang nha nao th}<br />

kMng kheo nM tfy c6 nguai ch€t...<br />

Ho n6i vai nhau nhu the thOi chu<br />

ch'ång måy ai tin. Dån lang tOi c6<br />

ti~ng la gan d~, hQ biet giu gin rna<br />

chAng bi~t sqla gl. D~c bi~t que t~i<br />

Mi d6 chång thåy ai n6i Mn giao<br />

thua, chAng ai thuc dqi mung giao<br />

thtra r~i di le chua hai lOe.<br />

Trong ba ngay T€t m8i ngay cung<br />

ba l'An: sang sam cung bånh nuoc,<br />

trua t6i cung CC1m. Bat CC1m cu ~ai l'An<br />

so vai r~n cung truac, cho Mn chi~u<br />

m~ng cung t~ thl chi con lung h'mg<br />

non nua chen.<br />

Sang m~ng mOt, chung t~i duqc<br />

m~c qu'An ao moi. Cai qu'An våi<br />

quy~n moi toanh chua c6 n€p nhlin<br />

buoc di sOt sOi;lt nghe vui tai lam sao!<br />

Sang nay duqc them mt tuOi r~i, th~<br />

tåt duqc ba con mung tuOi bAng tien<br />

nen t~i kMng quen cai chu8i xåu tih<br />

vao nut ao dai. D6 la mOt sqi lat xe<br />

l~i ch~p lam dOi xo~n voi nhau r~i<br />

cOt tMt l:! d'Au de giu tih khoi tuOt.<br />

D'Au kia, ch8 g~p d~i, c6 hinh cai<br />

trong d~ cai vai nut thu hai cua ao<br />

dai. Sqi chu8i duqc bo vao trong,<br />

phfa sau thån ao. D~n g'An trua, cung<br />

va lin xong, toi sua sOi;ln di cung cha<br />

t~i v~ mirng tuOi ~ng ba ti;li nM tha<br />

lon va ben ngoi;li l:! Tra Nien.<br />

T~i lea deo thea sau cha t~i, vua<br />

di vtra thfch thU ng~m canh v~t xung<br />

quanh. Tr~ng ra d~ng ruOng v~ng<br />

hoe kMng mOt b6ng nguai, la tha .<br />

chUng t~i g~p ba con trong lang di<br />

tirng toan d~i ba nguai. Lon thi khan<br />

den ao dai, che du, di gu6c, dan ba<br />

th} ao dai n6n go gang hay n6n la tuy<br />

thea giau ngheo, mi~ng bOm bern<br />

nhai tr'Au m~i do th~m, chi€c khan<br />

tr'Au v~t veo ben hOng. Toan nao<br />

cling deo theo it nhtft mOt dua tre tay<br />

xach g6i tra, g6i banh, ve ruqu, dua<br />

nllO cling xung xa xung xfnh trong<br />

chi€c ao dai. G~p nhau 'Iuen m~t,<br />

chUng t~i chi nhin nhau cuai mim<br />

chu khOng keu reo 'Am i nhu ngay<br />

thuang. MQi ngay ph'An d~ng dån<br />

lang tay låm chån bun, ao C1,lt v~t vai,<br />

qu'An chao long tr~t b~ luang, 6ng<br />

cao 6ng tMp. Nhung T€t nMt la phåi<br />

dung le nghi, phdm ph~c duang<br />

hoang, dung mi;lo trau chu6t, Clr chi<br />

nghiem chinh, lon cling nhu nho.<br />

Nhin vao sån vao nha thi cua ng5 ml:!<br />

toang, ch6 nao cling Si;lch se, tuC1m<br />

, tB:t, ban tha cuOn sao len cao, c6 den<br />

chong, c6 dnh mai ho~c nam hoa<br />

vl;\n thQ, t~ I~m cling c6 ft nhånh<br />

truang sinh hoa tua tua nhu mng den.<br />

C6 nha con d6t phåo tre di dung, håo<br />

hi;li nhung con ch6 dong du6i chi;ly<br />

tan 10i;ln.<br />

T~i thea chån cha t~i leo len con<br />

duang d6c d'Ay soi da truoc khi Mn<br />

nM thcr IOn. Dåy la nha ~ng Dudn,<br />

anh ruOt ~ng nOi t6i. Sau khi vån an<br />

ba B6n va ba Nam, cha t~i d~t ruqu<br />

tra len ban thcr r~i hanh le. TOi cling<br />

phai li;ly du cac gian tu ducrng. Quå<br />

phåo tren ban thcr thu hut tårn trf t~i<br />

nhi~u nMt. T~i cling khOng quen<br />

chi;ly u ra vucrn nhln xu6ng cai gi€ng<br />

såu tham thAm, m~t nuoc hun hUt åm<br />

ty chi rOng bAng cai mi~ng thUng.<br />

Ba t~i mu. Ba thubng ng~i tren<br />

mOt cai vong l:! gian trong, kh~ng<br />

mtfy khi ra nha ngoai. Kh~ng biet<br />

~ng th'Ay tuong s6 nao cho bi~t s6 ba<br />

c6 the bi thien I~i nen m6i khi trcri nOi<br />

can d~ng, ba cu ng~i nhai nO, y rAng<br />

"trai danh tranh bua an". Ba xoa d'Au<br />

t~i hoi han vi~c hQc r~i mung tuOi.<br />

T~i hån hoan nh~n lanh VI dåy la<br />

ip6n qua d'Au tien. T~i thåo dåy lat ra<br />

khoi nut ao r~i trjnh tn;mg xåu tren<br />

vao. Sau khi ng~i måm xong, cha con<br />

t~i cao biet len duang v~ que ngoi;li.<br />

T~i ti€c båc tOi kh~ng d6t ft trai phao<br />

tre cho vui tai, VI thucrng ngay bac<br />

chju chai lam, nhung ng~t c6 m~t cha<br />

tOi bilc khOng dam d6t.<br />

Qua c'Au Muang Nha nuoc chåy<br />

ro re trong vat, t~i d~t chån len dubng<br />

Tu fch cat trang phau, bat d'Au men<br />

ltlngvan 43


theo el1nh ri'mg gQi la dm Tra Nien.<br />

Tr~i, duoog vl1ng ve qul1, eAy c6i r~m<br />

r",p rna l",i di vai gi~ ngQ! TOi sq rna<br />

qul1 chUng nen vQt ra phia truac. Bla<br />

rUng c6 hoa sim dm han hå duai I1nh<br />

nång xuAn. Qua cAm Lum Cay, cAm<br />

Thanh Giang den mieu thanh hoang<br />

duåi g6c cO thl;l. ChO nay ua c6 rna<br />

111m day!<br />

Con m~t d6i nua la den vung c6<br />

nha cua thu~c thOn Vån Ha. Di<br />

ngong ngoeo trong x6m m~t d6i nua<br />

la den nha ba ngo",i. Nha cua vuan<br />

tuqc cling quy mO chAng kem nha th~<br />

ben n~i baD nhieu. Cl1c nghi thuc<br />

cling di!n ra y nhu lue l! nha tha. M~<br />

tOi la gl1i ut duqc ngo~i tOi cung 111m.<br />

Ngo~i vu6t ve, Mn hit tOi, hoi sao<br />

m~ tOi khOng v'! va mirng tuOi nhi'!u<br />

tien 111m. Den luqt mq Mu~i cling Il<br />

xl, chuOi tien tOi da cång ph~ng duai<br />

1(1p 110. 6ng ngo",i va c~u Mu~i tOi,<br />

ngu~i con trai duy nhAt, da qua d~i,<br />

tOi kMng biet m~t. Con cua c~u<br />

Mu~i tOi la 6n, Nhu*n, Thl;lC, Tan,<br />

Vi, Kinh, chU'ng to c~u tOi rAt m~<br />

dOng y. Vi, Kinh hai cO gl1i ut d~ng<br />

trang lua vai tOi, xol1n lÅY tOi VI anh<br />

em ft gl!.p, dua tOi ch",y tung tång<br />

ngoai vuoo dau hol!.c sang nha c*u<br />

Huån chai. Ky nao v! ngo",i vai m~<br />

thl tOi duqe å chai lau, c6 khi den<br />

hOrn sau. Con di våi cha thl nhÅt th~i<br />

nhÅt kMc, khOng le la duqc.<br />

Cl10 bi~t ngo",i, tOi gM I",i nha chi<br />

Ba tOi, e6 eh~ng gln dÅy. Trå v! Quit<br />

Um tOi ghe nha chi Sl1u tOi r'Oi mai<br />

v! thAng nha. Tfnh ra tir trua cho den<br />

t6i, tOi da "ng~i mAm" kMng biet<br />

baD nhieu lln, ehua ke mm Mnh. Båo<br />

gl rna kMng mong Tet nhu dien!<br />

Dem nay mai duqc thong thå ng~i<br />

truac he de nhln lang tren x6m duai<br />

chlm dåm trong man dem. Tieng ech<br />

nMi å b~ ru~ng vQng len nhu khuc<br />

nh",c hoa tÅu cua canh truang. Nhln<br />

v! Vån Hoa, ch6c ch6c I",i c6 m~t<br />

duang pMo tMng thien vQt len caD<br />

khOng qul1lUy tre. C6 quå len thAng<br />

tlip, c6 quå len ta ta, c6 quå con ve<br />

ngong ngoeo truac khi cong xu6ng<br />

va tl1t ngÅm.<br />

Qua m~ng hai Tet, bat b*n r~n<br />

vi~c nha, tOi thå di chai. Ma di chai<br />

thl kMng dau vui bling len chq CAy<br />

Sung. Chq cl1ch nha khOng dly mOt<br />

cAy s6 nhung ng~i Il1m. Phåi ru cho<br />

duqc ba b6n dua mai dl1m di, VI phåi<br />

qua d~ng Giang, chi dai non mOt<br />

tråm thuåc nhung r*m ai la r~. Nai<br />

dAy c6 ba Giang lAu lau l",i "gil1ng<br />

h~" v'! dem nhu mOt ten Ilra tren tr~i<br />

sa xu6ng nhung cAy cO thl;l caD nhAt.<br />

Ba b6n dua tre di qua la ch",y u mOt<br />

m",ch den gln chq, gl!.p ngu~i måi<br />

ch*m chan buac d'!u. Vui th~t! Du<br />

cl1c tro vui, c6 tieng tr6ng, tieng dan<br />

co. LOi cu6n nhÅt la nhilng song x6c<br />

dia, tren up mOt cai chen, ml!.t nhiln<br />

la "sÅP", ml!.t c6 chu la "ngua" xoa<br />

vOi cho de thÅy. 6ng blu hay ngu~i<br />

dm cl1i bung len r~i x6c, ti'!n va vao<br />

chen nghe rOn rOn em tai I",. X6c mOt<br />

h'Oi r~i<br />

h", xu6ng. Tren chieu v",ch<br />

ml)t lltn ranh, m~t ben la chAn, ben<br />

kia la le. Ai dl1nh ben nao dl!.t ti'!n ben<br />

d6. Må cMn ra rna chÅn thl lua ti!n<br />

ben le, chung tien ben chAn, va<br />

nguqe l",i. Giån di nhu the' nen phln<br />

dOng la con nit chai, dua nao cfing c6<br />

ti'!n Il xl. C6 song c6 cå dan ba con<br />

gl1i. Rieng tOi cilng gM ll).i dl1nh chai<br />

dOi vl1n cho vui r~i dung xem. TOi sq<br />

cha tOi biet, ngu~i khOng bltng long.<br />

B'! gl cling hQc tro, le la ca bl).c khOng<br />

t6t. C6 khi cling gl!.p cånh "xenh<br />

song" VI c6 dua nghich ngqm nao d6<br />

thua sl).ch tui, n6ngmiii pM hOi. å<br />

song kMc Il).i khOng x6c bltng ti'!n<br />

rna dung nhilng con tao cl10 (tho lo)<br />

sl1u m~t. Chai 10l).i nay thl ån thua lån<br />

han. Båo la lan cM kMng baD nhieu<br />

VI lang tOi ngheo, giåi trf m~t cl1ch<br />

phan phåi. Cilng c6 thai bai choi<br />

nhung tOi chAng hieu gl cå va cling<br />

chAng nha. Di~u blit bai choi thl<br />

giQng dan di theo giQng hat nghe ri<br />

rå bu~n thuang. Den nhu dc bua thl<br />

th*t la IOi cu6n. Tre nft chUng tOi<br />

thuang vi von:<br />

Sile bua la sile bua xe. <br />

Mau mau t{Ji Tet an ehe v{Ji x6i. <br />

Sde bua la sde bua 6i. <br />

Mau mau ttli Ttt an x6i vtli ehe. <br />

Dl).o dien phuoog bua la Ong Klm,<br />

den gi~ tOi vAn nha ranh ranh timg<br />

net m~t va dl1ng di~u. CO Ong deo<br />

mOt cl1i tr6ng "turn vinh" hlnh trl;l rna<br />

dai thoong ngang truac ng1,le, hai dlu<br />

tr6ng bit bltng da trån, bla duqc cång<br />

blingnhilng sqi dAy dan xeo the o<br />

thanh 6ng. 6ng dong dong cao, ml1t<br />

sAu tMm thAm, hai tay vO tr6ng nhip<br />

nhang, ml!.t venh len, cfing llic lu nhu<br />

cac nhl).e truång trong buOi hoa tAu.<br />

Phu~ng bua g~m toan la thanh nu, dl)<br />

mÅY chl;lC cO, 11,la ehQn trong hang c6<br />

thanh slie. MOi cO chrt khan II;IC so~n,<br />

eo thlit kMn trau di!u, tay elm bl)<br />

sinh tien, vira blit tay vira khuÅY dl)ng<br />

b~ sinh, duai s1,l di'!u khien eua nhl).c<br />

truång. DOi tay m!m ml).i, tieng tien<br />

nhåy nh6t khua vang theo mQt nhjp<br />

di~u luc tung bimg, luc Iling diu, di<br />

dOi vai giQng blit dimg d1,lt rna thanh.<br />

Dl).i de la chUc Tet mQi nguM: minh<br />

nien nåm mai, giau sang phU quy ...<br />

Den nuae nay thl tien cua thfnh giå<br />

bao nhieu cfing moi ra de tuång<br />

thuång. Phuang bUa lln luqt råo den<br />

cae nha c6 mau m~t de ehUe Tet.<br />

Sau ngay Ong Kim chet di thl<br />

khOng con ai n6i nghi~p, phuoog bua<br />

cfing khOng con ai biet den nua. Mai<br />

den sau nåm 1975 mai thÅY trong<br />

nhung cO ca håt nhl).c dAn tQc, c6 mOt<br />

cO c6 nhip sinh tien tren tay.<br />

Chi!u m~ng ba la le cung t"" ti!n<br />

Ong ba ra di tuc la het Tet. Tl1t den,<br />

hl). sao, d6t giÅY ti'!n vang b",c. HOi d6<br />

. con c6 tl;lc dem dan vang bl).e len cl1c<br />

nOng CI;I: cay cu6c, ghe xu~ng, c6i<br />

xay, c6i gia, v1,la lua, ke cå simg<br />

trAu...<br />

MQt vi~c rna ai cling trO,ng mong<br />

la dem m'Ong ba Tet c6 thi d6t phåo<br />

bOng tl).i Go Cam, m~t cai go tir giua<br />

thOn nhoi ra canh d~ng nhu mQt tien<br />

dlnh. D6t t~i d6 thl cae nha trong<br />

x6m d!u thAy ro, khOi eln ra den nai,<br />

trir dp nhO ehung tOi, xem cai gl<br />

eling mu6n thÅY t*n nai, t*n ml!.t.<br />

Båo ding thi nhung khOng c6<br />

phln thuång, ån tien ån bl).c gl. Cl1c<br />

nha ehuyen ngh! pblio mu6n thi th6<br />

tai nång cho thien hl). biet tay. Phao<br />

ai keu lan han, phao ai xit b1,lp, pblio<br />

ai len d~p, trO hoa d~p, nhÅt la phao<br />

tMng thien, phao bOng, c6 nåm ll).i c6<br />

cå khf clu nua. Phåo tMng thien dua<br />

nhau vut len khOng, len den mUe t*n<br />

cung thl trO hoa r'Oi nO mQt tieng<br />

44 lang vdn


truac khi tlit. PMo bOng thl mn lUq1<br />

phun ra cac 10/ili hoa, h!t hoa cåi Mn .<br />

båt tien, tIi.~t la dyp mih. Khf cAu da<br />

gia dlnh anh Sfnh Ut mt quå cAu kfnh<br />

d 8 tÅc tåy, b~i bhng giÅY b6i hay<br />

giÅY blic tren mt khung tre, Mn duai<br />

chi'ra tr6ng mt 16 b~ng cai dIa ban de<br />

un kh6iva xuyen cåy c6t c6 dfnh mt<br />

khfa vang b~e xoay tron, tam dAu M<br />

ti!p them kh6i cho IOng cau len caD<br />

va bay låu. Truac h!t phåi d6t ram du<br />

eho kh6i ehui VaD khf cAu. Khi du<br />

du suc vQt len thl chåm lua cho khfa<br />

vang b/ilc chay r~i buOng dåy chhng.<br />

CAu len m6i luc mt. caD dAn, truac<br />

slJ tMn phvc cua mQi nguoi. Ti!ng<br />

trAm tr~ vang d~y du6i theo khf c'itu<br />

ruc ro nhu ehi!e den l~ng bay lung la<br />

theo chi!u gi6 nhy r~i mÅt Mt l:J dinh<br />

non xa. Mt tro chai t~p the vO cung<br />

tM vi då chÅm dt'rt ba ngay T! t.<br />

Nhung T!t nao da h!t! Con mt<br />

tro giåi tri khac dien ra dai dai, d6 la<br />

danh b/ilc. Trong x6m tvm nhau ti'rng<br />

nam båy nguoi ho~c vai muai nguoi<br />

de xe bong sÅP ngua, h6t ehlln le, h6t<br />

hl, danh "cae-te". Nhfrng nguoi kha<br />

thl t6 chuc chai båi tam cuc t/ili nha,<br />

c6 khi keo dai d!n mÅy ngay dem.<br />

My tOi thich chai IO/ili båi nay vai<br />

mÅy ba con trong x6m. Cha tOi thl<br />

khOng. TOi chua baD gio tMy Ong<br />

ng~i VaD song bai. Di!u ni\y da ånh<br />

hul:Jng Mn tårn tinh tOi: khOng ua btti<br />

b/ilc, ke cå cO tuang. Mt chi ti!t kha<br />

bu~n eiroi la anh B6n Quyen thuong.<br />

len ba ni di danh b~c. Ba tren 80<br />

tu6i nhung ti!ng gQi con vang xa<br />

lanh lånh, dau thOn cu6i x6m d!u<br />

nghe, anh Quyen l:J song nao cling tuc<br />

t6c ch/ily v!. ·Nhung khi tnlng b/ilc<br />

duqc kM, tfnh rut luide khoi bi thua<br />

l/ili thl tlJ dung anh "dl;l" len mt ti!ng<br />

th~t to r~i co gio ch/ily, m~c du khOng<br />

ai nghe ti!ng ba gQi anh!<br />

. MQi nguoi ti!p t\lC vui chai Mn<br />

ehi!u m~ng båy cai h~ (h~ neu) thl<br />

chÅm dt'rt de lo Htm h,mg. Mt nåm<br />

gian kh6 l/ili bl1t dAu. Rieng tOi thl<br />

dl1qe ngay t6t cha tOi eho khai but.<br />

"Minh nien khai thAn bUt..." Mt<br />

nam gian kh6 cling blit dAu d6i vai<br />

tOi.<br />

T!t ai, hyn cu6i nåm nay nhe! •<br />

xom cu<br />

Tet, Cha Ga<br />

•<br />

Chq Go. C6 phåi khi dQc d!n d~<br />

tt,ra nay cac bl;ln dang cau may kh6<br />

chiu va lau bau tlJ hOi: "Cai chq quai .<br />

qui gl th!? ox6 xinh nao v~y? C6 gl<br />

l/il de rna phåi mÅt thl gio vai n6 v~y<br />

cM? MO då di mon g6t giay khåp<br />

nam chåu b6n be r~i, c6 cai gll/il rna<br />

khOng bi!t! C6 cånh sl1c nao hay dyp<br />

rna khOng M ml1t qua! Chq hå, d~<br />

bo!"<br />

TOi bi!t! TOi bi!t! Nhung blnh<br />

tInh gium tOi mt eMt di b/iln! T!t<br />

rna, My de thån tårn thUOng l/ilc di, va<br />

lam on nghe tOi n6i mt cMt. C6 Ong<br />

nM vån vi!t quyen Ng9'l co bOng,<br />

Ong ÅY vi von · hay 111m. 6ng n6i<br />

,<br />

Nguyen M~nh <br />

An Dån <br />

"ri'rng thu phong l:J My khOng nhum<br />

mau quan san khi gl h!t" va "nuac l:J<br />

My, du la nuac mua, u6ng tra, du la<br />

tra D6 HiIu, cling cMt ngåt". 6ng<br />

nha vån cua chung ta khOng ky thi gl<br />

dåu, tOi cling v~y, nhung tOi yeu cai<br />

kieu nho nha nM nuac nay 111m, VI<br />

v~y 10i lih m/ilng moi cac b/iln v! que<br />

tOi chai mt chuy!n, cung tOi di d/ilo<br />

mt cai chq T!t rÅt l/il, rÅt oM que nM<br />

mua, ngbeo vO cung, nho v6 cling va<br />

vO danh låm Mm; nhl1ng trong cai<br />

ngbeo nan cua n6 an t~ng m{?t åm ap<br />

. tuy~t vOi, trong cai nho nhoi la b6ng<br />

dang nhfrng to tat, va giua nhihlg vO<br />

danh la tÅt cå nhung gl såu d~m,<br />

langvdn 45


thieng lieng nh~t.<br />

Ch


111m, thie'u th6n va lI,l.c h~u 111m, h<br />

chua bie't the' nao la nhung tie'n b ky<br />

thu~t nhung vån s6ng vui, s6ng dyp;<br />

vån c6 tuOi thCl tran ng~p tie'ng cuai<br />

va dl\y l1p hl:lnh phUc. Cac em cO' vui<br />

chCli di nM, tOi con phai chao d6n<br />

nhung nguai khac nua:<br />

Thua C\l ba, C\l Ong, cac C\l di dAu<br />

rna 300 dai khan d6ng chinh t~ the'?<br />

Xin chUc cac C\l thi~n ni~n truOng th<br />

va xin mai cac C\l ngM ll:li dAy. TOi<br />

bie't du quanh nt\m su6t tbang c6 kh6<br />

khan the' nao di nua, gia nay å nha ta<br />

cung da dl\y du ca rOi: v~n th, mOng<br />

ga, thugc dugc dugc trOng tu tbang<br />

muai; mai nha da nå, mai nui da ch~t<br />

v~ tu hai IIlUCli sau, hai mUc1i bay<br />

thang ch~p; ban tha da den dOng chui<br />

b6ng, b tam, b ngu sang choang;<br />

qua tu da dClm dl\y cAy trai vuan nha<br />

rN. Nhung khOng sao, xin mai cac C\l<br />

xem qua cac cAu d6i, cac lien Te't tr~n<br />

giliy bOng di~u nay. Xin cac C\l dung<br />

ng~i, gia chång bao nhi~u dAu. C\l<br />

thfch thl cung c6 the bie'u C\l mt c~p<br />

dan chCli trong nha cho vui rna. Te't<br />

chg Go tlnh nghia HI. chfnh chu c6<br />

ph ai c6t buOn ban dAu! ROi xin mai<br />

C\l qua xem mo tranh nay: con ga cO<br />

vUCln cO gay giua trai cao dlit rng<br />

tugng trttng cho ke anh hung d6; con<br />

con hO nua, oai phong låm li~t khOng?<br />

Va dAy, Tri~u Tu Long pho liu chUa,<br />

TrttClng Dl!c Duc d~i nao cl\u Tru


Moi Tinh Dau Xuan <br />

LDG: Max Steella ml/t van si My<br />

sinh nam 1922 tai South Carolina.<br />

Ong sang tac nhi~u truy~n ngan, tiiu<br />

thuylt, truy~n thilu nhi va dO{lt nhieu<br />

gidi thuang van hf/c. Tru{Jc day 6ng<br />

la giao su d{li hf/c chuyen ve nganh<br />

van chu(Jng va ky thu~t sang tac.<br />

TruY4n "Mditinh dauxuan" dUt;1c<br />

djch tu nguyen tac "Ah love! Ah<br />

mel", la møt truY4n ngan tieu bilu<br />

cho loa i van cham bilm trong d6 bi4t<br />

tai cu~ tac gid dUt;1c thi hi~n qua<br />

nhieu khfa canh. Tru{Jc hlt tlnh tiet<br />

cau chuY4n 'ddn den møt Mt thUc<br />

hoan toan trai ngUt;1c v{Ji dl! u{Jc.<br />

Diim kMi hai thu hai la sl! that b{li<br />

thdm thuong cua nhan v~t chfnh<br />

trong kinh nghi~m hf/c lam nguoi<br />

IfIn. Va dieu mia mai cudi cung ta Sl!<br />

tuong phdn nl!c cuOi giila chuy~n<br />

tlnh tren man dnk va mdi tinh thl!c<br />

cua nhan v~t chfnh. M ~c dau thl van<br />

cMm hiem thuong di d6i v{Ji van<br />

phong ho~c mla mai ranh miinh ho~c<br />

cham ch{ch dØc dia, vm Max, trai<br />

lai, cM c6 cai nhin nhr nhang va n~<br />

c'uoi bao dung ctla kl tUng trdi qua<br />

kinh nghi~m e che cua thOi mm Mn.<br />

T uy da sau nåm nhung tCli van<br />

con nho ro nhu in mua xuan nåm f1y<br />

luc tCli vua quen Sara Nell Workman.<br />

DI;lO d6 tCli hQc 161' Muai M~t va th~t<br />

Max Steel <br />

Tru


Bette Davis d6ng. O, tl>i thfch xem<br />

phim nay lam.<br />

- Duqe rOi. Ch~lO nhe.<br />

Su6t ng'ay Mm sau a truang, tl>i<br />

tranh kMng dam g1.\p Sara mQt mlnh,<br />

the' nhung lue tl>i dang sap hang a<br />

phOng ån trua, Sara nhoai nguai qua<br />

tru6"e hai e6 bi:<br />

- C6 phåi t6i Mm qua anh g'li<br />

kMng?<br />

- tro<br />

Tl>i dap gQn. Sara mim euai va<br />

bOng dung luc d6 t6i cu Sf! nang se .<br />

b~t cuai 16"n tru6"c m1.\t mQi nguai,<br />

nhung may qua Sara li<br />

vtra ra khoi nha, cha nang, mQt nguai<br />

dan l>ng ll!c luang, may rau r~m rng<br />

dåp.<br />

Dung luc d6, John Bowerman va<br />

hai nguai bl.ln cung hQc Wp muai hai<br />

bu6"c VaD ti~m va ngOi xu6ng ben<br />

ci!<br />

Anh ehang h'au ban -nay gia b~n<br />

biu v6"i khåch hang dl>ng dao 'cling<br />

dtrng lng kla! Bt.Jng anh nay keu<br />

vang nhu så'm. Anh dang sui bQt dÅY!<br />

Han ta het lqn khie'n mQi nguai<br />

trong ti~m ding chu y den tl>i nhi~u<br />

han; Luc d6 t6i chi mu6n bao kM v6"i<br />

Sara, nha nang dua tl>i ra khoi ti~m<br />

ngay, nhung t6i vtra rna mi~ng gQi<br />

"Sara" thi bt.Jng tOi cang keu len Am<br />

i khie'n tl>i khl>ng the nao n6i them gl<br />

nua.<br />

Sara quay sang ke sI! t'lnh cho<br />

John nghe va John het 16"0:<br />

- Bac si Shaeffer ai!<br />

Båc si Shaeffer nhåy thoat qua<br />

quAy thu6e va ra l~nh cho mQi ~guai <br />

tt.J t~p quanh tOi gian ra xa. Ai nå'y <br />

. vtra bu6"c lui vtra e ngi nhu <br />

langvdn 49


nhln mQt quå bom sl1p nO. Båe si<br />

Shaeffer trt(n an hQ:<br />

- KhOng e6 gl dång sq eå. Nao<br />

giup tOi mQt tay khieng anh nay. NhO<br />

ehue dAu anh 4y xu6ng th4p han<br />

bl)ng.<br />

- Anh 4y båo bao gib u6ng thu6e<br />

nay eung bj nhu v~y eå.<br />

Såra vQi tie'p nhung båe si Shaffer<br />

då ngl1t lbi nang:<br />

- Th~t tlnh tOi tMy kh6 tin 111m!<br />

Loe nay thi John Bowerman va<br />

hai ngubi b~n eung 16'p vai anh ta då<br />

khieng tOi Mn d~t nhm dai tren quAy<br />

thu6e. HQ de dAu tOi eMe nguqe<br />

xu6ng nen mi~ng tOi mo rQng. Giå<br />

loe d6 e6 dåm danh lQn eling khOng<br />

h4p dån nhi!u ke hieu' ky nhu eånh<br />

tOi nhm s6ng soai tren'quAy, mbm hå<br />

h6e. Bae si Shaffer mang ehie'e khan<br />

uat ra va båo Sara dU'ng ben e~nh,<br />

dl1p khan len tran toi. TOi hoi ntmg:<br />

- Sara khOng bo tOi ehu?<br />

C6 le d6i vai mQi ngubi ehung<br />

quanh, giQng tOi' lue d6 dAy ve lam<br />

ly, nhUJlg Sara nhu sl,1e dnh:<br />

- Trbi d4t ai! M4y gib rbi?<br />

John Bowerman dåp:<br />

- Mubi mQt gib kem mubi.<br />

Sara nem ehiee khan uat len m~t<br />

tOi va båo:<br />

- TOi phåi v! nM truae mubi mQt<br />

gib!<br />

John ehl)p ngay 14y ca hQi:<br />

- De tOi dua cO v!.<br />

TOi nh4e ehie'e khan len ehi vua<br />

v~n th4y John dua Sara ra elta va<br />

nang khOng h! ngoånh l~i nhin tOi<br />

mQt lAn.<br />

B6n nåm ngubi dung quanh tOi<br />

eung tån mat tro v! ban eua hQ, ehi<br />

con mlnh tOi nhm yen I~ng tren quAy<br />

thu6e, nhin thang len ånh d~n ne-Ong<br />

eh6i sang tren trAn va Il1ng nghe tieng<br />

bn ao eang lue dng thua dAn trong<br />

ti~m nuåe.<br />

Khaeh hang tUng e~p theo nhau<br />

v! va tie'ng ngubi hAu ban thu dQn ly<br />

dia eling eang lue ding im vl1ng. TOi<br />

nhln anh ta cAm tUng chiee ghe' d~t<br />

nguqe tren ban truåc khi lau san nha<br />

va eåm th4y tui than eho tOi, tQi<br />

nghi~p eho anh ta va eho eå the giai<br />

dång thuang nay.<br />

•<br />

LDG: Thomas Raddall sinh a Anh<br />

nhztng den stJng t{li Nova Scotia tu<br />

Mi con nho. Khung cånh thien nhien<br />

va doi s6ng xå hØi a ddy då giup tJng<br />

vier dlltJc hai mllai cu6n stkh du IO{li .<br />

Ban dau tJng n6i tilng trong lånh vl!c<br />

truy~n ngan. TØp truy~n dau tien cua<br />

6ng xud't bån nam 1939 dlltJc giåi<br />

thllang van chlltmg Gia Nå Dt;li. Tu<br />

1939 den 1959, tJng co 5 tøp truy~n<br />

ngan xuat bån. Nhllng v~ sau, tJng<br />

cang n6i tieng han vm IO{li titu<br />

thuyet lich su. Nam 1948, tJng l{li<br />

dlltJc møt giåi thllang van h{Jc Gia Nå<br />

D{li nila vai quyln ljch su "Halifax<br />

Warden of the North" (Halifax, tJng<br />

trum phIlang Bilc). TI! truy~n "In My<br />

Time" (Trong tMi d{li cua Mi) dlltJc<br />

Mon <br />

Qua <br />

CuOi <br />

Thomas Raddall<br />

Hong Huy<br />

dieh<br />

gidi van h{Jc coi La ly thu va trung<br />

thl!c nhttt trong s6 cac tac ph6m<br />

d~ng IO{li.<br />

Truy~n ngiln "The WeddingGift"<br />

la møt trong nhiing truy~n Raddall<br />

viet Mi con tre. 6ng mlltJn chat li~u<br />

thør trong lich su dia phIlang didl!7lg<br />

nen cau chuy~n duyen dimg nay.<br />

Nova Seotia, mua dOng nam<br />

1794. M~t d4t dAy tuyet. Trong rung,<br />

tuyet day han nlta thuae. Ngoai bb<br />

bien, tuyet mong han eMt it, trU<br />

nhung d6ng tuyet bi gi6 thOi d~m I~i<br />

aelta eae nha kho, cåe chan rao, t~i<br />

50 lang vdn


eång Marriott. Nhung nhu v~y tuyet<br />

eling da du day de ehuOng nhung cO<br />

xe trugt tuyet reo vang khap thj trj{n,<br />

du nhieu de tu elta nM nao ra den<br />

duang lan eling hi~n ra day dj{u mon<br />

va hang h6e, du vucrng de phåi tråi<br />

thåm tren ben va tren eae boong tau,<br />

du l~nh de nhung khan quang e6<br />

bllng 16ng eh~n duge pM ra khåp<br />

nCli. Trong mi gia dinh, lua reo<br />

trong lo suai, va tren eae n6e nha,<br />

kh6i lam quy~n trong kMng khi t1nh<br />

l~ng eua thång eh~p. O nhung nCli<br />

qua l~i nhieu, tuyet keu kin kjt duai<br />

buae ehan. O nhfrng nCli khåe, tuyet<br />

bao lj{y tie'ng ehlln kMng eho vang di<br />

xa. Tuye't nhu vAy thi eae thgsan e6<br />

the dUng liep di tuyet du6i kjp lli tuan<br />

l~e va lU nai sung tj{m. Tuye't nhu vay<br />

thi eae tieu phu se tMi than van VI<br />

båy gia xe bo da e6 the tåi gO eua h<br />

di khap nCli trong rung. Nhung tuye't<br />

van ehua du, gan nhu ehua du, d6i<br />

vai Kezia Barnes. Nang phåi di tai<br />

vling Bristol de lam dam euai vai<br />

Ong Hathaway.<br />

Kezia kMng mu6n lj{y Ong<br />

Hathaway. Nang da n6i bang m~t<br />

ging dam nuae mat eho 6ng ba<br />

Barc1ay bie't rllng nang kMng mu6n<br />

lj{y ai eå. Nhung Ong Barc1ay ehi hit<br />

thu6e va hu hu theo eai kieu rilt kh6<br />

ehju mOi khi Ong kh6ng vua y. Con<br />

. ba Barelay thl khjt mlii va n6i rllng<br />

d6 la m~t dam rj{t xung vm Kezia.<br />

R~i ba dåo e~p måt l~nh mau xanh<br />

tren khuOn m~t tron xoe m~p u eua<br />

ba, va n6i tie'p rllng Kezia dung lam<br />

b~ ngåy thCl kha kh~o nua.<br />

C6 hai eaeh de di tai vling Bristol.<br />

M~t eaeh la di duang bien, bllng<br />

thuyh danh ca. Nhung Ong ml,le su<br />

phån d6i eaeh nay. ang ta la m(>t<br />

thanh nien xanh xao, tu Anh qu6e<br />

vua duge giao phai eua Due Ba<br />

Huntingdon eu sang. ang ta da say<br />

s6ng su6t nam tuAn tren bien. Tuy e6<br />

ph'An ne nang Ong Barc1ay VI Ong<br />

Barc1ay e6 the lI!e trong nha tha, va<br />

eling la trl,l e(H eua long sung d~b t~i<br />

eång Marriott, nhung 6ng ml,le su<br />

nhilt djnh kMng nhugng b~ trong<br />

vi~e eh9n eaeh di tai Marriott. ang<br />

n6i Ong se di duang bl), con khOng<br />

thl thOi. ang Barelay Cl,!' l~i bang<br />

nhung tieng hu hu. Con duang dai<br />

hai mUCli d~m xuyen qua rirng theo<br />

l6i mOn eua ngl,!'a di, ehae båy gia da<br />

ng~p såu duai tuye't. Con duang ily<br />

khai d'au t~i nOng tr~i eua Harper a<br />

phia ben kia bEn tau, va Harper ehi<br />

e6 m(>t con ngl,!'a tMi.<br />

Ml,Ie su Mears blnh thån n6i:<br />

- Toi se di b(>, de ngl,!'a eho e6 gai<br />

euai.<br />

Kezia da eau nguy~n eho tuye't<br />

xu6ng nhieu nua, eho Mo tuye't th6i<br />

tai, vui kin con duang mon, de kMng<br />

con ai e6 the vugt vung dj{t mlii rna<br />

Mn vling Bristol. Nhung nhung lai<br />

eau nguy~n eua nang khOng Ung<br />

nghi~m, va My gia nang van phåi<br />

eung ml,le su Mears khai hanh tu<br />

nOl1g tr~i Harper, vai ehi m(>t con<br />

ngl,!'a. ve ph'an Hathaway, kh6ng<br />

hieu VI sao Mn le eua mlnh bjeh~m<br />

tre, Ong ta da phåi Sam Da Den bAng<br />

duang di tim hieu, va båy gia nhung<br />

dj{u ve't Sam luu l~i dang dån duang<br />

eho Kezia di Mn ehO kEt Mn.<br />

Kezia la cO gai nho nhån, nhu ml,<br />

m~ eOi rN duge gia dlnh Barc1ay<br />

nuOi lam nguai giup vi~e. Nang tuy<br />

ehång gia d~n kinh nghi~m gi, nhung<br />

båy gia nhin Ong ml,le su eung di de<br />

Mn Marriott lam phep euai eho<br />

mlnh, nang thily Ong tre qua, non nat<br />

qua. Hlnh nhu bi rUt ra khoi vung que<br />

Yorkshire eua Ong ben Anh, Ong<br />

kMng con tl,!' lo li~u duge nua. Truae<br />

ngn gi6 xuyen D~i Tåy Duang l~nh<br />

bu6t nay rna Ong an b~n phong phanh<br />

qua, khie'n nang phåi n6i:<br />

- Thua Ong, Ong nen dung eai<br />

khan ehoang nay eua t6i. Ph'an tOi da<br />

e6 di ao khoae eli eua cO Julia dåy<br />

r~i. Va ehUng ta se thay phien nhau.<br />

Ml,Ie su Mears hoi nho:<br />

- Thay phien di gi?<br />

- TOi se di ngl,!'a khoång m~t d~m,<br />

r~i xu6ng bu~e ngl,!'a ,vao g6e elly nao<br />

d6 va di b(> tie'p. Khi 6ng tai ehO con<br />

ngl,!'a, Ong len eai di d~ m~t d~m vugt<br />

qua t6i, r~i 6ng bu(>e n6 I~i va di b(><br />

tiEp. Cu nhu the, euai di r~i bu(>e l~i,<br />

con ngl,!'a duge nghi tung lue.<br />

ang ml,le su tre Mt dau va la dang<br />

dua tay d6n nh~n chie'c khAn choang.<br />

D6 la m(>tchie'e khan mau den, rj{t<br />

hqp vai chiEc ao kho.ac bang våi lqt<br />

va eai qu'an b6 6ng, vai dOi lilt len<br />

den va ehie'e mli trOn eling inau den<br />

eua Ong. Do sl,!' ggi yeua Ong Barelay;<br />

6ng da mugn duge m(>t dOi gUlY bling<br />

da nai ehua thu(>e de dung trong<br />

ehuye'n di nay. Trong khi Ong buae<br />

di, eu6n kinh nguy~n de trong tui ao<br />

ehoang eu d~p d~p vao phia sau bap<br />

ehan Ong.<br />

Tai ehO eao nhj{t eua day go phfa<br />

tren d~ng co eua Harper, ehO con<br />

duang nho hyp vtra ra khoi khu ri'rng<br />

u am toan elly d~e can, Kezia dirng<br />

I~i quay nhin lan eu6i eung khu bEn<br />

dng. Trong anh nang ban mai, nhfrng<br />

mai nha milli trång eua khu tieu thj<br />

trj{n hiu qu~nh trOng gi6ng nhu m~t<br />

lap s6ng thuy trieu tung tu duai bien<br />

len va dOng eung I~i khi d~p vao khu<br />

rirng th6ng sam mau phia tlly. Kezia<br />

tha dai, va Ong ml,le su ng1,\c nhien<br />

thj{y nang kh6e.<br />

Nang gil,le ngl,la leri truae. Yen<br />

ngl,!'a la m~t ehiec .yen cua dan Ong,<br />

kMng ti~n cho kieu ng~i giu gin cua<br />

phl,l nu. Ngay sau khi vuqt khOi tam<br />

mat Ong ml,le su, nang lien ven vay,<br />

bo chån m~t sang ben kia. Ng~i kieu<br />

nay de chju .han, d~ng thai nang<br />

eling eåm thj{y tl,!' do han. Trong giåy<br />

lat, nang quen la nilOg dang m~e<br />

quan ao dyp eua ca.e e6 nha Barc1ay<br />

thåi ra, dang m~e ehiec sa-mi va<br />

chiEe quan 16t do ehinh nang khåu,<br />

dang mang dOi tj{t, d~i mli va di dOi<br />

giay van duge bay ban a cua hang<br />

Barc1ay, tren duang de'n Yling Bristol,<br />

de kEt Mn vm Ong Hathaway.<br />

Gia dlnh Barc1ay da d6i xu t6t vai<br />

nang. Nang rai vi~n te'ban de ve giup<br />

vi~e eho gia dlnh nay tu nåm 14 tu6i.<br />

lfOi ily nang Ul m(>t cO be gay go xanh<br />

xao, lue nao eling kh6e. Va tu d6, eu<br />

tileo lai ba Barc1ay, thl nang dugc eoi<br />

nhu con, cM kMng phåi ehi la dAy<br />

ta,. Nang duge uu tien ehn nhung<br />

qu'an ao eua hai cO Julia va Clata thåi<br />

ra. Nang duge phep ng~i ehung<br />

phong de he duge gl thl hge, mOi<br />

khi gia su Mn nM d~y kem eho eae<br />

cO. Di nhien nang phåi phl,le djeh a<br />

ban an, phl,l vi~e trong nha bEp, lam.<br />

langvdn 51


giucmg, lau chui va gj~t giii. Nhung<br />

nang cling duqc hQc keo chi, hQc<br />

khAu va hc dan. Nang duqc phep,<br />

thl!c sI! la khuye'n khfch, ciing ngOi<br />

vai gia dlnh trong nha tha, å dau<br />

chie'c bangdai danh rieng. ChO ay rat<br />

thu~n ti~n de nang c6 the ytra tha<br />

phuqng dlfng thuqng de' clla gia dlnh<br />

Barclay, ytra c6 the giup h cåi khån<br />

ao ra khi bu6i le båt dau, va choang<br />

kMn ao llili khi bu6i le cha'm dill.<br />

Va, bAy gia, de cho sI! ban thuång<br />

duqc d'ay du, nguai ta gan cho nang<br />

nguai dan 6ng cau Mn bi nguai ta<br />

kh uuc ttr.<br />

6ng Hathaway lam dlili ly cho gia<br />

dlnh Barclay å Yling Bristol. 6ng ta<br />

ban ruqu rum, thu6c sung, bl7>t båp va<br />

nhung thu dlili l o~i cho ngu dAn va thq<br />

sån; mua ca thu tuoi, uap mu6i ho ~c<br />

phoi kM, tr6ng coi ml7>t nha may cua,<br />

kiem soat v i~c d6n va chå clli bhng<br />

thuy~n danh ca v~ cang Marriott,<br />

di'eu hanh lu6n ml)t nOng trlili. Lam<br />

ta't ca nhil'ng vi ~ c ay de chi lånh mOi<br />

nåm 50 bang, ti'en Halifax. Hathaway<br />

la ml7>t tay c6 nhi'eu khå nång hon ca,<br />

Ong Barelay thuang nhln nh~n nhu<br />

v~y. Nhung sau 15 nåm phl,!c vl;l dåc<br />

Il!c, Hathaway den nha kiem vf/, ban<br />

dau IAn la voi c6 Julia, sau voi cO<br />

Clara thl ba Barclay khit miii nh~n<br />

xet rhng Hathaway vai c6 hoi cao.<br />

Hathaway ciing c6 vai caD th~t.<br />

Vf/ chOng Barc\ay Ul thuong gia gi~lU<br />

c6 nMt vung cång Marriott. Julia,<br />

dua con gai lon cua h, då It vao<br />

måt xanh clla Gamage, nhan vien thu<br />

thue, va ciing la ba con cua dong<br />

Gamage å Halifax. Ba Barclay thuemg<br />

thfch khoe ra nhu the. Con Clara thl<br />

mua xuAn ytra rOi då di Halifax hc<br />

choi duong cam va ngau nhien phO<br />

bay dUf/C ve quyen rii cua mlnh truac<br />

dam quAn nhAn tre thul)c håi quAn va<br />

Il,!C quAn thuang tl,! t~P å nhung<br />

khach thfnh clla Halifax. Hai c6 gai<br />

caD gia nay van bl,!m mi~ng cuai m6i<br />

khi tha'y 6ng Hathaway, tfnh hay dai<br />

dong va trinh trng, di theo chiec tau<br />

elia gia dlnh, v'e thanh ph6 thåm h.<br />

Truac sI! tI! tin thåi quå cua Hathaway,<br />

ba Barc\ay hoi venh m~t, con 6ng<br />

Barclay khOn ngoan thl nheo cl\\p måt<br />

ti hf lliIi, Ia'y thu6c ra hit va htr htr.<br />

D6i vai 6ng Barclay tht ro rang<br />

tlnh hlnh då trå nen glfp rut. 6ng<br />

nh~n dinh: Hathaway lam vi~c gioi,<br />

phåi lam sao cho anh ta hai long å d6,<br />

tiep tl;lc lam If/i cho Ong, va Ong chi<br />

phåi trå 50 bång mOi nåm thOi. Th~t<br />

dang tiec la Hathaway då khOng cam<br />

ph~n vai ml)t cO gåi con nha danh ca<br />

å Vling. Nhung SI! the då the' nay thl<br />

Ong phåi xoay tra. Ne'u Hathaway .<br />

nhåt quyet låy ml)t c6 gai thanh ph6 .<br />

thl dUf/c, Ong se c6 ml)t cO gai thanh<br />

ph6 cho hån. Di'eu quan trng la cO<br />

gai nay phåi dung IOlili se bhng long<br />

tinh xuan<br />

Tren khap neo dm vui d6n xuan<br />

BzttJm hoa r!fe ra khap xa gan<br />

Xuan nay den nita, bao nhieu nhi?<br />

Xudn eua dai ta , då l{lnh dan.<br />

Tinh xuan lai lang khap que hztO'ng<br />

Tren nhitng mi~n eao, khap phtf phztang<br />

PMo ntf ron tan , mitng xuan mai<br />

TO' trai 6ng å, ldn trang sztO'ng.<br />

Nang Xuan d~p lam, thl gian ai!<br />

Ki~u dUm xuan di , giita ddt trai<br />

Ngay nga't trang ta tinh s6ng nui,<br />

Chung dmg dan tøe, møt ni~m vui!<br />

Xuan den que ta, qua muØn mang<br />

Muai eh[n nam dai , d(1i xuan sang!<br />

Ma nang Xuan vang, tam ta nha<br />

NM lam nang ai, den va vang!<br />

C6 ehile xudn day då tMi blnh?<br />

Dl hoa Dan Chu d'!p nhzt tranh<br />

R!fe ra huy hoang tren ttf qu6'c<br />

VuO'n eao sue stfng giita møng lGnh.<br />

H~n se ve que, giita mua xuan<br />

Thåm kh6m mai gia mr;c trutle san,<br />

Cc}n c6i lau ri5i trang bao tap,<br />

Tråi dai nåm thOng giita gian trudn!<br />

hoiti nam<br />

s6ng mai vui Hathaway a viing<br />

Bristol, cha khOng bao gia doi chOng<br />

dai di noi khac de thu thai v~n . 6ng<br />

Barclay li'en nghi de'n Kezia. Con be<br />

Kezia cua Ong, con be nho nhoi,<br />

khOng hao nhoang se sua, tfnh tram<br />

tinh, h~ dl) va ngo an d~o, rna chi mai<br />

hai muoi m6t tu6i.<br />

Hathaway da gan b6n muoi, du<br />

trai. 6ng ta c6 cai cung cach di'em<br />

tinh khai thåc d6i phuong ra't If/i cho<br />

cOng vi~c, nhung I~i de lam cho cac<br />

c6 n6i gi(\n. 6ng Barclay cho rhng<br />

Hathaway lay dUf/c Kezia la ml)t<br />

di'eu may mån, va d6i vai Kezia thl<br />

52 lang vdn


Hathaway eling rl1t xung, kMng th~<br />

mong hem. ang da gioi thi~u va e6<br />

gAy lin tugng t6t gifra hai ben.<br />

Hathaway da bo ra ml1y bu6i de tan<br />

dnh Kezia trong nha b€p. Kezia m~e<br />

ao dyp eua cO Clara, ng~i nhin anh<br />

trang thång 11 ehi€u tren m~t tuy€t<br />

ben ngoai eira s6, mi~ng thinh thoang<br />

l~i thl thAm nhu m~t ngucYi dang å<br />

trong tqmg thai xuat than. Trong khi<br />

d6, nguai dAu b€p dnh nghe sau ri1.~t<br />

eanh eira, va hai cO Barclay thl euai<br />

rue rfeh sau mOt eanh eira khåe.<br />

Lien sau d6, vg eh~ng Barclay<br />

quy€t ding dtng Hathaway se den<br />

eang Marriott bAng ehuy€n tau tha<br />

dung ngay 23 thång 12, lam dam<br />

euoi ngay tl,li phong khaeh nha hQ,<br />

r~i dan cO dAu moi ve Bristol an<br />

Giang sinh. Nhung m~t ehuy~n Mt<br />

nga da thay d6i het ca. M~t ehi€e tau<br />

tu Mogador BAe Phi den, bi bao, dAm<br />

ngay l6i VaD vling Bristol. Chi€e tau<br />

ehå nhieu 10l,li hang quf va 11;\ nhu da<br />

de ngåm, trai hl;\nh nhån, vo eåy tru<br />

san lai, vo tråi ll!u, ... V1 quyen 19i eua<br />

ehu, Hathaway lien lanh ngay vi~e<br />

vot hang, va VI the Ong khOng the di<br />

Marriott de euoi vg. Vi ~e vot hang<br />

khOng the tri hoan, vl can bao ti€p<br />

theo e6 the th6i toi bl1t eu lue nao,<br />

th6i bay luOn 86 thu lao beD bå kia.<br />

Nhung vi~e euoi vg eling khOng the<br />

de låU, VI mua dOng nay se ll,lnh han<br />

mQi nam. Hathaway phai Sam Da<br />

Den dem thu yeu dm Ong Barclay<br />

eho Kezia di eung mOt ml;le su den<br />

ehO eua mlnh. V1la gåi eho ehu nen<br />

la thu khOng hå.n la nOn nao n~ng<br />

nhi~t, nhung lai le trong thu eling<br />

eho biet la ngOi nha moi gan Viing<br />

dang cha cO dåu, va nguai ehu dang<br />

cam thay el!e ky thi€u vAng dan ba,<br />

ban ngay b~n rOn voi eOng vi~e,<br />

nhung ban dem thi tr6ng rOng...<br />

Lam sao Kezia uoe lugng dung<br />

khoang eaeh duge! Nang ng~i tren<br />

ngl!a -mOt khoang thai gian nang eho<br />

la vua phai, r~i xu6ng, eOt ngl!a VaD<br />

mOt g6e eåy phong el,lnh duang mon.<br />

Nang e6 dem thea hai sgi dåy tim<br />

den de quan quanh hai chi€e giay,<br />

giU cho gHIY khoi tuQt trong tuyet.<br />

Kezia bAt dau buoe di the o dl1u vet<br />

eua Sam de ll,li. d dOi ehO, tuy€t mem<br />

eao den t~n g6i, khi€n nang ph ai ven<br />

vay len. Con duang mon rOng khOng<br />

han mOt sai, phåt dQn bAng rlu, van<br />

ehua Mt ehuong ngl,li. Thinh thoang<br />

nang ll,li vap VaD nhung g6e eåy lap<br />

duoi tuy€t, va gai nhung b\Ji vi~t quat<br />

cu m6e VaD ao ehoang niu keo nang<br />

ll,li. Nhung SI! gAng sue khi€n nang<br />

am han. Ng~i tren ngl!a bi gi6 th6e<br />

tu ehån len, tMt la ll,lnh.<br />

MOt lat sau Ong ml;le su bAt kip<br />

nang. ang ta euai ngl!a th~t vl;lng, tay<br />

nAm cuang kieu nhu sg te. DOi ban<br />

dl,lp qua ngAn d6i voi dOi ehån dai<br />

eua Ong. Khi di qua chO nang, Ong<br />

hOi: "CO di duge eM?" Nang g~t<br />

dau, dll'ng tranh ra, dl!a lung VaD mOt<br />

thån eåy. Khi Ong cung voi may eai<br />

num tua eua chi€e khan quang den<br />

bay trong gi6 khuat dl,lng'dAng xa thl<br />

nang ven vay len, ti€p tl;lc di. Con<br />

duang mon cu len r~i ll,li xu6ng ~heo<br />

trien eua nhung ngQn d~i. C6 chO<br />

nang nghe duge ti€ng nuoe chay va<br />

ti€ng rang rAe cua nhung eåy gO d6ng<br />

bang duoi chån. Nang biet mlnh<br />

dang di qua mOt dong su6i nhO, va å<br />

ehO l1y con duang mon bang qua mOt<br />

khu dam lay rOng, the o mOt con<br />

duang lat bAng thån eåy da phan nao<br />

hu ml,le, tuy€t tren m~t bi gi6 quet<br />

gan het.<br />

KhOng xa ve 'phfa truoe, con ngl!a<br />

duge buOc v\Jng ve ben duang va e6<br />

dllu ehån Ong ml,lc su. Nang phai dAt<br />

con ngl!a den gan mOt g6e eåy d6n<br />

moi e6 the len ngl!a duge. Khi g~p<br />

Ong ml,le su, nang n6i:<br />

- Lan sau, xin Ong lam an eOt<br />

ngl!a å gan mOt g6e eåy hay mOt tang<br />

da, de tOi c6 the len duge.<br />

- Toi xin IOi.<br />

ang dap th~t nho r~i eui nhln<br />

xu6ng tuy€t. Nang quen mlnh dang<br />

eOi bo chån hai ben khi vugt qua ehO<br />

Ong ta. Do m~t va tue mlnh, nang<br />

qul1t eho con ngl!a mOt roi. LAn sau,<br />

den lue can, nang keo ehån m~t qua<br />

ben nay, keo vay ehe e6 ehån eho kin<br />

dao. Nhung Ong Mears tre trung van<br />

nhln xu6ng tuy€t, nen sau d6 nang<br />

kMng b~n tårn d6i ki~u ng~i mOi khi<br />

bAt kip Ong ta nua.<br />

Nhi.i'ng trien d~i trå nen d6e han,<br />

nhung dong nuoe ehay raD rao duoi<br />

bang, va tren nnung Vl,lt dat thap<br />

trong dam lay tuy€t phU day. Nhi.i'ng<br />

Vl,lt dat nay n6i len tren vung eao giua<br />

eang Marriott va viing Bristol. d nai<br />

hoang da IOng gi6 nay, nhung el,lm<br />

måy nho ehen ehUc voi nhung g6e<br />

eåy mau xam, di tfeh eua mOt dam<br />

ehay rung ngay truoe. Båy gia hai<br />

nguai da ra khoi nhung khu rung u<br />

am va da nhln thlly mOt manh nen<br />

trai. Mau trai xam xit, trOng th~t gom<br />

ghi€e. Gi6 tu vung bien th6i toi vu<br />

vu, lam rna dau bu6t. G~p Ong ml,le<br />

su lan sau, Kezia n6i:<br />

- SAp e6 tuy€t My.<br />

Nang khOng biet ro eon duang<br />

mon, nhung doan hai nguai ehi moi<br />

vugt qua nua vung dllt mlii mOt ehUt.<br />

Tren giai dat eao cAn eOi nay, con<br />

duang mon khOng con ngay thå.ng va<br />

ro rang nua. N6 quanh co theo nhi.i'ng<br />

bl,li eåy rna nguai phat rung khOng<br />

bu~n dQn. Nang ehi con caeh lan<br />

theo dllu chån eua Sam. Hlnh nhu<br />

Ong ml,le su c6 g~t dau khi nghe nang<br />

n6i. Nhiing eanh rung, eling nhu<br />

nhung thu khåe tren buoe duang su<br />

ml,lng cua Ong ta, eai gl eling moi me<br />

va day thu vi. ang ta khOng hie!l<br />

duge nOi lo sg trong giQng n6i da<br />

nang. ang eu nhln mQt eaeh tin<br />

tuång vaQ dau vet eua Sam d~ ll,li.<br />

Kezia cOt con ngl!a r~i bat dau<br />

dOl;\n duang di bO eua mlnh. Giay eua<br />

narig bAng da c ll'ng, 10l,li rna trong<br />

bang ke hang, 6ng Barclay ghi: Loqi<br />

thOng d~ng , da chiic, danh cho ph~<br />

nu, 5 Mo mtif dt5i. Nhung tuy€t da<br />

ehui duge VaD ben trong, tan ra va<br />

lam nblio da. D6i ban chån nang te<br />

cung mOi khi xu6ng ngl!a, va phai<br />

sau nhieu phUt vap trugt trong tuy€t,<br />

n6 moi c6 ll;\i duge eam giae lim nhue<br />

nh6i. Nang kyp duoi nach mQt g6i<br />

nho dl!ng tat ea nhung gl nang c6 tren<br />

dai: hai ehi€e ao ngu bAng fIa-nen,<br />

mQt sa-mi bAng vai lanh, ba dOi tat<br />

dai bAng 10l,li len to sgi, va dl nhien<br />

la e6 m6n qua euoi rna Ong Barclay<br />

. giri t~ng Hathaway.<br />

, Dang xOng xao di toi thl m~t<br />

langvdn 53


Kezia d6n nh~n miii chAm dhu tien<br />

cua tuye't. Nguoc nhln len, nang thåy<br />

nhilng Mng tuy~t bay lå· tå giua<br />

nhilng than cAy trl;li lå, va kh~p noi<br />

n6i len mQt thu tie'ng ri rao. Khi Ong<br />

Mears b~t kip nang, m~t hai nguai<br />


- CU(')fi chung a?<br />

- Tå't nhien. D~ hai nguoi cling<br />

duqc å'm, chi c6 cach d6 thOi.<br />

Nang tråi m9:y tå'm da tren san, be<br />

l


qua san l~u, sa so~ng tim cåy gai clta.<br />

Mears ch~y theo, nhung vuang trong<br />

chi6c ao ngu qulfn chån, t6 cai r'am.<br />

Anh ta dung ngay d~y, ch\lp lliy<br />

c hi~c gh~ dai lam vil khf, dN chån<br />

tr'an dån 'am 'am tren san lanh. Anh ta<br />

dung ~ai dÅY nang sang 'ben:<br />

- Lui I~i. De n6 dliy cho tOi.<br />

Va anh ta qualung tung chi6c gh~<br />

trong b6ng t6i.<br />

Kezia khOng nhin duqc cuai:<br />

- Dung khUng! Con ngl!a dliy rna!<br />

Nang dÅY bung clta ra. Trong<br />

b6ng t6i rna quai ctla dem tuy~t, hQ<br />

nhin thliy mQt bong den to lon. Cai<br />

b6ng liy hf nhIf, r'Oi tho cai m~t dai<br />

van clta. Mears sltng s6t, thå cai gh~<br />

xu6ng. Kezia n6i:<br />

- Sau khi h~t sq, n6 di the o chung<br />

. ta Mn dåy.<br />

Nang I~i cuai, tay Om IA'y cai d'åu<br />

d'ay tuy6t va ap m~t van:<br />

- Ngl!a ai, may gioi llim, gioi Mm!<br />

- Mlnh phåi lam sao day? .<br />

Mears hoi qua vai nang. Sau khi<br />

duqc lim trong mliy tlim da, My gia<br />

hQ dang run trong b'åu khOng kh!<br />

bang gia.<br />

- TA't nhien la phåi cho n6 vao.<br />

Mlnh khOng the de n6 ben ngoai<br />

trong can bao.<br />

Nang c'am lliy day cuang va gi\lc<br />

con ngl!a di van bllng nhCi'ng ti6ng<br />

tr6c tr6c rlit thanh th~o. Con v~t<br />

ng'an ng~i, nhung r'Oi n6i sq can båo<br />

va y mu6n c6 chO An va c6 bl;ln då<br />

giup n6 quy6t dinh. N6 buac v~\O,<br />

n~ng ne n~n g6t tren m~t san gO.<br />

lt;lnh lung<br />

xuan vang<br />

Dua tay d6n .giQt sau rai<br />

Suang mai dQng tie'ng chutJng dai menh mang<br />

Luan dtJn hiJi, tmh xuan vang<br />

Tan theo mdy xam til nang bo ngtJi.<br />

ty ye'n<br />

Mears d6ng clta va di then I~i.<br />

Anh ta I~i hoi: .<br />

- Bay gia mlnh lam gl dåy?<br />

- Trå van mA'y t11m da. Nhanh len.<br />

6i, I~nh khung khi6p!<br />

HQ I~i qu1in van m1iy t11m da, tay<br />

tl! d()ng Om ch~t 11iy nhau, va cai m~t<br />

ctla anh chang tuOi tre Hm duqc m(H<br />

chO de chiu tren cO cO gaL Nhtmg<br />

bay gia thl kh6 ngu qua. Con ngl!a cu<br />

n~n g6t IQc CQC va thinh thoång I~i hf<br />

len. Nhitng cay g6 hu m\lc keu keo<br />

k(ft mQt cach nguy hiem duai chån<br />

n6, va Kezia run len khi nghi gO c6<br />

the gåy khi€n con ngl!a IQt chan<br />

xu6ng. R'Oi VI håi qua, n6 vung våy<br />

lung tung cho Mn khi clin mu s~p<br />

xu6ng tren dlu hai nguai. Nang gQi<br />

ra:<br />

- Cu ai, blnh tinh di! Blnh tinh di<br />

nao!<br />

Dem qua ch'am ch~m. M1iy tlim da<br />

khå day, nhung m~t san go khOng<br />

phang dn thllu van trong. Va båi VI<br />

hai nguai khOng the d~t tay å chO nao<br />

khåc han la Om nhau nen da thit te<br />

dl.n va moi nhu cå xuang c.6t.<br />

Khi tia sang d'au tien hi~n tren<br />

khung clta s6 thl hQ cåm th11y cung<br />

da va dau nhuc. HQ bung ra, mung ro<br />

dung d~y, buac tai buac lui tren san,<br />

vung vÅY hai tay cho do I~nh. Kezia<br />

må bQc lliy banh ml va pM-mat. HQ<br />

ng'Oi c~nh nhau tren chi6c giuang<br />

cay, vai trum da g1iu, ån diem tam vai<br />

nhau. Ben ngoai, tuy6t dii thOi rai.<br />

Mears n6i:<br />

- CMng ta phai I~p tuc len duang.<br />

ChAc Ong Hathaway lo lAng llim dlf y!<br />

Kezia l~ng thinh. Nang ng'Oi bÅt<br />

d()ng khie'n chang phai to mo nhln<br />

nang. Sau baD nhieu nhQc nblln ngay<br />

hOrn qua va dem vua r'Oi, trOng nang<br />

van tuai tlin. Chang dua tay ra rna<br />

mlnh va nghi, m~t mlnh vai dam rå.u<br />

ria låm chåm nay chlic trOng da day<br />

kM coi llim. Chang I~i n6i:<br />

- Ong Hathaway ...<br />

Kezia diem tinh:<br />

- TOi se khOng di d6n chO Ong<br />

Hathaway:<br />

- Nhung ... con hOn le?<br />

- Se khOng c6 hOn le nao ca. TOi<br />

khOng mu6n l1iy Ong Hathaway. D6<br />

chi la y cua Ong Barciay, cua hai vq<br />

ch'Ong Ong Åy. HQ mu6n gan tOi cho<br />

Ong Hathaway.<br />

- Nhung r'Oi Ong ba Barclay se lin<br />

n6i th6 nao vai Ong Hathaway?<br />

Nang nhun vai:<br />

- D6 la vi~c cua hQ... TOi lam d'ay<br />

tO cho hQ tu nåm 14 tu6i, nhung<br />

khOng phåi la nO I~ nhu ba Nabby<br />

dang thuang kia,de c6 the bi trao qua<br />

d6i I~i ca the xac lån linh h'On the o y<br />

mu6n da chu.<br />

Mears !16i vai giQng sung kfnh:<br />

- Linh h'On cua cO thuQc ve CMa.<br />

- Nhung the xac cua tOi thuQc ve<br />

tOi.<br />

Chang cam thåy hai bi xuc ph~m<br />

bai lai n6i b()c trl;tc, nhung chi dap<br />

diu dang:<br />

- Di nhien.. . Ch1ip nh~n m()t cuQc<br />

hOn nhan khOng c6 Hnh yeu chån<br />

thl!c cilng la ph~m tQi d6i vcti CMa.<br />

Nhung r'Oi Ong Hathaway se nghi<br />

sao?<br />

- Truac h~t Ong ta se hoi tOi å dau<br />

qua dem, va tOi phai n6i tMt. Toi se<br />

phai n6i Hl tOi då qudn chung vai anh<br />

trong m()t elin leu giUa rung.<br />

- Qulfn ehung?<br />

- D6 la m"t phong tl,lC rna nhung<br />

nguai g6e Connecticut dem the o khi<br />

d~n dinh cu å Nova Scotia. Nhung<br />

nguai ngheo vån con giu tl,le 1iy. Toi<br />

mu6n n6i nhii'ng nguai yeu nhau.<br />

Cach 1iy ti6t ki~m duqc llta suai va<br />

den thlip khi nguai ta cln tan tinh<br />

nhau trong mQt buOi t6i mua dOng.<br />

Tl,lc 11y vO hl,li, VI nguai ta vAn m~e du<br />

56 lang van


qu'An ao, anh bitt rOi d6, nhu anh va<br />

tOi. Nhung Ong Barclay va nhiing<br />

nguoi thea giao phai Giam Ly cUClng<br />

quytt ch6ng l~i tt.lc åy. 6ng Barclay .<br />

da nho ct.l Mingo, mOt mt.lc su Giam<br />

Ly mai chtt nam ngoai, tO chuc mOt<br />

bUOi giång ch6ng l~i tt.lc d6. Ct.l<br />

Mingo n6i, quan chung chiin la mOt<br />

pMt minh cua quY.<br />

- Con ntu cO tro v~ nha Ong<br />

Barclay?<br />

- Thl Ong åy cling se hoi tOi nhu<br />

v~y, va tOi eling se phåi trå lai nhu<br />

v~y. TOi kbOng the n6i d6i, phai<br />

khOng?<br />

DOi ,mitt tron m~lU xanh da nang<br />

nhln thång vao dOi mÅt b6i r6i cua<br />

chang.<br />

- KbOng, kbOng ... cO kbOng the<br />

n6i Mi... Nhung chUng ta phai lam<br />

sao dAy?<br />

Ch~mg thl th'Am trong tr~ng tMi<br />

bang hoang. Nang tro l~i l~ng thinh,<br />

nhu ml nhln xu6ng chitc , miii nho<br />

cua mlnh.<br />

- Th~t la ky l~! XU nay c6 qua<br />

nhi~u cai rna tOi kbOng hieu, nhi~u<br />

,cai tOi c'An hc hoi. Di' nhien la cCl va<br />

tOi, chUng ta phåi n6i dung sI! th~t.<br />

Va chÅC chan la tCli se Hm duqc mOt<br />

cM nao d6 de pht.lng sI! Chua. Nhung<br />

con cO thl sao?<br />

- TOi nghe n6i dAn acång Scrod<br />

c'An mOt 'mt.lc su.<br />

- Nhung eAu chuy~n se khClng<br />

buOng tha tCli, phai v~y kbOng? CAu<br />

chuy~n... quån chung vai mOt thitu<br />

nu.<br />

- Se chång sao ca ntu cCl gai la vq<br />

cua anh.<br />

- Ha?<br />

Chang khOng ng~m mi~ng l~i<br />

duqc. M~c du chang dang m~c dO<br />

mt.lc su va tren dim c6 rAu, nhung<br />

trOng chang gi6ng nhu mOt dua be<br />

dang kinh ng~c. '<br />

Kezia n6i, mÅt nhln xu6ng chAn:<br />

- TCli la mOt cO gai t6t. TOi bitt<br />

doc bitt vitt va thuOc tåt cå cac dieu<br />

th'anh ca. Va anh ... ~nh cling c'An mQt<br />

nguoi san s6c cho anh.<br />

Chang bitt d6 la sI! th~t. ROi<br />

ch~m'g n6i, ging kMng måy quå<br />

quyet:<br />

- ChUng m1nh se råt ngbeo, em ~.<br />

Dong tu se giup chut ft, nhung di<br />

nhien la...<br />

Kezia diu dang: <br />

- Th1 luc nao em chå ngbeo. <br />

Nang ngOi yen, nhung ng6n tay <br />

l~nh c6ng d~t trong long dang nhuc<br />

nh6i. Chang dm hai ban tay nang<br />

len, Au ye'm b6p nhu de truy~n hCli åm<br />

sang, rOi cui xu6ng hOn len d6. Nang<br />

cam dOng, ua nuac mÅt.<br />

- Th~t ky l~! AiIh van chua bitt<br />

ten em la gl.<br />

- Kezia. Kezia Barnes.<br />

Chang nghiem trang n6i:<br />

- Kezia Barnes, em la mOt cO gai<br />

dong cam. Anh se c6 gÅng lam mOt<br />

nguoi chOng t6t cua em. BAy gio<br />

chung ta di chua?<br />

Kezia n6i, ging rt.lt re:<br />

- Anh kbOng bOn em truac khi<br />

mlnh di sao?<br />

Chang vt.lng v~ d~t mCli minh len<br />

mCli nang. ROi, dUOng nhu cai mui vi<br />

cua mN nang cho chang them suc<br />

m~nh va quå quytt, chang Mn them<br />

l'An nua, l'An nay m~nh hon, Au ytm<br />

hCln va eling nOng nhi~t hCln. Nang<br />

vong tay Clm låy cO chang, thl th'Am:<br />

- 6i, anh cua em!<br />

Chang mai ng6c nghtch lam sao!<br />

Giay rOng, chang kbOng bitt mang<br />

them tåt cho bm rOng. Cling kMng<br />

bitt dem thea tåt de thay. Nhiing<br />

chie'c tåt um ngay Mm qua nam cU'ng<br />

dCl nhu nhung que cui tren m~t san<br />

gia h,mh. Nang chi cho chang cach<br />

d~p m~m dOi giay cU'ng dCl vi l~nh.<br />

Trong khi chang lo dCli giay, nang xe<br />

mOt chitc ao ngu dung cho ngay cuai<br />

ra nhi~u , månh de quån quanh hai<br />

chAn chlmg. Khi quån xong, dCli chAn<br />

chang trOng th~t ky di. Hai nguoi<br />

cung cuoi vui ve.<br />

Khi khai hanh, ca hai d~u cam<br />

thåy råt l~nh. Kezia cai ngl!a, Mears<br />

di truac giu cuong. Khi tro l~i tai cM<br />

tri~n d6c rna Mm qua h måt dåu<br />

dUOng mon, nang n6i:<br />

- Vao dO nay trong nam, m~t troi<br />

mc giua huang dOng va dOng nam.<br />

. Anh giu m~t troi v~ phfa vai trai cua<br />

anh mOt lat. Di nhu v~y, chUng ta se<br />

tra l~i cång Marriott.<br />

Khi h dtn ct.lm rung xanh, nang<br />

båo chang nhfch m~t troi qua mat<br />

trai. Chang hoi, ging th~t vui:<br />

- Em da dOi y rbi sao?<br />

SI! v~n dOng lam cho chang åm<br />

len.<br />

- KMng dAu. Nhung m~t troi di<br />

chuyen qua b'Au troi.<br />

- A, di d'Au nho rna tMng thai<br />

gam!<br />

HQ Mn dinh mOt ngn dOi c6 cAy<br />

dOc e'An mc lan vai nhiing bt.li r~m.<br />

Duai chAn la mOt vung dåt thåp d'Ay<br />

gi6ng thOng fl,mg la, ehi con trCI<br />

canh. Kezia reo len:<br />

- Anh coi kla!<br />

Con dUOng mon duqc danh dåu ,<br />

bang nhiing vtt trÅng do du chem<br />

vao cAy hi~n ro ven giai dåt thåp, rOi<br />

l~i hi~n ro a vung cAy tbOng d~m<br />

mau Mn kia.<br />

Chang n6i: <br />

- Xin cåm Cln ChUa. <br />

Khi h di vao 16i mon, Kezia <br />

xu6ng ngl!a. Mears phan d6i, nhung<br />

nang cuong quytt:<br />

- Minh thay dOi nhau di ngl!a.<br />

Chung ta Mn bang cach d6 thl cling<br />

se di bang caeh d6. Vå l~i, em cfing<br />

mu6n di bO cho ·åm.<br />

Chang 16ng c6ng treo len mlnh<br />

ngl!a, rOi nhin xu6ng mim cuoi hOi<br />

nang:<br />

- Khi tai cang Marriott th1 chUng<br />

mlnh lam gl, em yeu?<br />

- Kitm mOt mt.lc su lam le cuai<br />

cho chUng ta, rOi dap tau di Scrod.<br />

Chang g~t d'Au va keo chitc mo <br />

rOng vanh xu6ng. Nang th~t ehu dao. <br />

MOt nguoi b~n doi tuy~t voi trong <br />

mOt tht giai hoang da. BAy gio, <br />

chang thtfy mi vi~c tro nen gian ·di <br />

nhu c6 ban tay sap d~t cua thuqng M. <br />

Kezia dung nhln eho tai khi chang <br />

di khutft. ROi nhanh nhCfn, nang mo <br />

tui hanh ~rang 'fa, ItfYeai v~t van nåm <br />

trong d6 (va ca trong ythUe eua nang <br />

nua) qua mOt dem: eai hOp danh lua, <br />

m6n qua euai eua Ong Barclay t~ng <br />

Hathaway. Nang nem n6 vao rUng va <br />

di titp, vay ven eao, theo dåu ehAn <br />

, ngl!a, mi~ng hat th'Am mOt bai thånh<br />

ca. CAy rung va tuytt l~ng nghe nang<br />

hat.<br />

•<br />

langvdn 57


_goc sach ____________ <br />

D9C sach, gUl sach, chdi sach, .. la m(Jt thU vui tao-nhii. Mt5i cudn sach danh ddu<br />

m(Jt doqn dOi, hay m(Jt cu(Jc doi. Mt5i trang sach c6 khi la møt trang kY-ni~m. Cho<br />

nen, då c6 X6m Cii viei v~ /ang-mqc que-hudng, ciing nen c6 tMm G6c Sach dl gomg6p<br />

nhilng månh doi rieng, klt thanh the-giffi cua nhiing nguOi me stkh.<br />

MOi qu( bqn ghe VaD G6c Sach dl tim thdy b6ng dang cua dOi mlnh trong d6. Xin<br />

di/ng quen g6p m(Jt vai trang, dbi ba y cho ml;4c nay, khi br;m thtJy c6 di~u ci}n vilt,<br />

can n6i v~ m(Jt ky-ni4m vai sach, hay sau khi d9c m(Jt cudn sach, du mai, du cii ...<br />

Chuy~n P hiem Ve Sach <br />

Tran <strong>Lang</strong><br />

NhO xua eåi thang th6t ft nhåt ai<br />

eiing g~p dOi ran trong dai Ul khi båt<br />

g~p t~p va eii eua mlnh b6ng eh6e<br />

thanh v~t bung eai mui eho m~t hii<br />

mAm mai ngåu, hay v~t ke t~m (eiing<br />

e6 khi v'inh vien) ehi~e ban mQt long<br />

ehan. Ke eiing ehång l~ ehi khi eu6n<br />

saeh hQe xong, tung th~ e6 the t~m<br />

h6a than theo eanh di~u vao nhiing<br />

ngay he r6i hQe.<br />

Phai dqi Mn eai ngay u am eua<br />

nåm 1975 khi giang son nhgp d{l<br />

trung vi chfnh rna thi hao hQ Vii kheo<br />

. dieh la "sAu bQ nåm quy~n lau mai<br />

sang", saeh va mai thl!e sI! lånh tai<br />

le hQa tåo. Tam sI! ky tMe eua e6<br />

nhan, tim 6e nguai duang thai dan<br />

trai tren trang giåy, thåy d~u bi nhet<br />

ehung m~t bi, va rna giåy sam tra<br />

thanh n~n nhan eua ngu mu~i, d6 ky.<br />

va thien ehåp. Ura' ph'ån xuåt hi~n<br />

khåp nai. COng khai va lan nhåt la å<br />

khuOn vien m~t tmang d~i hQe. Mien<br />

euang va len lut la nai g6e bep gia<br />

dlnh. Tan man m'a nhln eai luO'i lua<br />

u6n eong tång trang giåy run ray<br />

truae khi nu6t trQn n6, va net ehu anh<br />

len ran eh6t tren trang giåy då thanh<br />

than, thl mai thåy trang saeh e6 ti~n<br />

than elta m~t loai thl!e v~t, quå eiing<br />

e6 SI! s6ng eho dAu nho nhoi.<br />

Vao nhung ngay truae Tet eua<br />

nhiing nåm 80, la thOi giåy eao, g~o<br />

kem; saeh vå l~i e6 dip xuåt hi~n ben<br />

hang tråm ban xe phåo å x6m 00<br />

Våp, 6ng T~ va tir hOrn trir tieh trå di,<br />

saeh vå duqe dip tan theo xae phao.<br />

ca t~m eho rllng saeh la m~t<br />

luqng thOng tin nao d6 duqe dien tå<br />

bling vån tI!, båt ke v~t duqe su dl,mg<br />

de ky thae. Ohi tren dam, gQi la vån<br />

bi, rna 10!,li "saeh" e6 nMt thu()e lo~i<br />

nay eua ta phåi ke den kinh trang<br />

khåe tren e~t do Nam Vi~t vuang<br />

Dinh Lien dl!ng t~i Hoa Lu. Con thu<br />

saeh viet tren the tre, phie'n la den<br />

nay ehua tim tMy å nuae ta, phåi<br />

ehång khf h~u am thåp khie'n eho thu<br />

sikh nhåt thai åy khOng e6 tu6i thQ,<br />

nen nhung "b6i kinh", "thanh su"<br />

nhan nhan trong e6 thi ngo rling sam<br />

då thanh nhiing uae I~ lue thOi xao.<br />

Con tha bling våi thl sao? Tha<br />

"saeh" hi hii'u lo~i nay Ph an Thu~n<br />

An e6 eOng dua ra anh sang la bån<br />

kinh Kim Cuong Bat Nhii Ba La M~t<br />

ra dai vao nåm Cånh Thinh thu tam<br />

dM Tay San. Nguai xuåt gia e6 lien<br />

h~ ti mu~i vai 6n Nhu mu da giri<br />

due tin th~t lan vao bån kinh theu båy<br />

ngan ehu truae khi bien n6 thanh thu<br />

phåp båo eua nha ehUa.<br />

Saeh in hay viet tren giåy duai<br />

d~ng quen thu~e hi~n nay la thU xu4't<br />

hi~n sau eung. Saeh e6 ehep Luang<br />

Nhu H~e trå thanh t6 eua ngh~ in VI<br />

e6 ca h~i hQe duqe k)i thu~t khAe g6<br />

ben Tau dem v~ truy~n lllli eho dAn.<br />

Neu the thl truae d6 ta ehua h~ e6<br />

saeh in.<br />

NhO l~i bu6i dung ben ma g6<br />

kMe ng6n ngang va bl,li b~m nai<br />

ehfnh di~n ehua Truoog ThQ (00<br />

V4'p), mai nh~n ra eai hoa tay nguai<br />

thq khAe då dÅY eai ngh~ khåe g6 len<br />

hang m()t ngM thu~t. Da han nira the<br />

ky, loai g6 thi ma- nha sU må pM<br />

khuyen nåm nao, con nhin nhl,1i thO<br />

g6 nAu va con tuai net khAe, vai eåi<br />

bån r~p tay th~t vl,lng v~ de eoi l!,li net<br />

dac va net ehu eua e6 nhan, n~ng<br />

nhiing tie'e va nhO eua ke Mu hQe.<br />

58 lang vdn


Nhån I)~i hQi van But <br />

Håi Ngo~i, Giå L~i <br />

I)~c San But Vi~t '1958 <br />

T~p ky ye'u 'day 168 trang khO<br />

19.5 x 28 D:n loat my l~ D:y mang nai<br />

trang dau m~t hang tl!a "møt cdu<br />

'vi5ng n6i hai cMn trai" . Hang chu D:y<br />

minh djnh m~t trong nhiIng ml;1c ti~u<br />

cua nh6m But Vi~t bUOi ay la "gioi<br />

thi~u vIIi thl gilli cai sek di~n hi~n<br />

thai cua van hlJc Vi~t Nam" va hai<br />

chan tr6i n6i day la hai n'en van hoa<br />

DOng Tay v6n mang rat nhi'eu dj bi~t.<br />

Trong cuQc g~p ga cac nhå "an<br />

nuac ta, de chia se quan diem v'e vai<br />

tro cua nguai cam bUt, van båo Dan<br />

Mach Kelvin Lindermann da kheo<br />

le~ bay to cung giai cam but nuac ta<br />

rang "..,vdn con co cai gi co fch [(li<br />

llln lao cho nMn dan ma khOng<br />

Racine, khtJng Shakespeare nao diln<br />

tå n6i, cai gi chi co a Vi~t Nam ma<br />

kMng møt ai khc1c co thlnoi cho the'<br />

gilli nghe, do chfnh la bån ngii cua<br />

CelC ban. KhtJng co nguai nao khc1c<br />

b(Jn, ~hilng nhcl van Vi~t Nam, co thl<br />

lam ctJng vi~c ay, KhOng møt nguai<br />

ngo(Ji qu6c nao, ddu cungl! nulle b(Jn<br />

tau dln may, co thl bilt ro dan tøc<br />

ban nlu khOng phåi la chfnh b(Jn"<br />

(tr. 22).<br />

Nhung n~u duqc hlnh tuqng s6ng<br />

d~ng v'e nguai cam bUt, chfnh la LO<br />

Tan. 6ng dl!flg nen dnh dan chung<br />

hie'u ky thuang quay tron xem lfnh<br />

tuan cånh danh nguai aThuqng Håi<br />

de chi vai tro cua nhå van la "kedung<br />

ch[nh tMn minh, da thit minh, dlcho<br />

nguai khc1c danh" , chi vai nll;1C dfeh<br />

IOi keo nguai dai cM tam rna sam<br />

nh~n thuc duqc dOi di'eu trong vi~c<br />

Hu:n cua hQ (BulJc duang chia tay cua<br />

van ngh~ va chfnh tri da LO TD:n,<br />

Nguyen HOl;lt dich, trang 58).<br />

Nhung cOng vi~c cua nguai cam<br />

bUt c6 qua "bl;lC beo" nhu LO T9:n da<br />

cl!c tå khOng?<br />

Oli bie't trong nam 1946, trong sI!<br />

chie't toa tu tuang va ap che' tinh than,<br />

nha van Phan KhOi da khOng nen<br />

duqc ging Mt bang rna x6t xa Mo<br />

truac cai hOI;l vong than cua m~t lap<br />

nguai cam but duai thai chuyen che':<br />

N gitng tim Iljng 6c bljt giong tinh<br />

Tai milt nhll khOng phåi elta minh",<br />

Va Vii Hoang Chucmg trong bai<br />

hOl;l, ngoai SI! chia se duqc nOi bi<br />

phån truac cånh ng~ nguai bl;ln van<br />

con, mia mai thay, nhu tien tri duqc<br />

hoan cånh rna ba mUC1i nam sau nha<br />

thC1 'cung chung lam II;lY:<br />

Troi va tdm qua, ddt va tinh <br />

Bi~t gui VaD dau cai chfnh minh? <br />

Tilng ech dii trum Un tilng s6ng <br />

Mau den IfJi ngå xu6ng mau xanh, <br />

U6ng cho tha ddu bay tram tr4n <br />

Ngan nh€<br />

sdu khån phil mqt thanh. <br />

TIlang tIYi ngui5n Daa thåi IfJi tiec! <br />

Con thuyen dem ,fy nhf! t~nh Unh! <br />

(Sao IfJi tM dill/C, tro 59-63)<br />

'Qua the', khi cD:t len tie'ng n6i<br />

trung thl!c cua mlnh, nhiIng nguai<br />

cam but tren, tuy chua hay bie't gl Mn<br />

cai tO chuc van hoa duqc tbånh l~p<br />

muai mOt nam sau (19.11.1957) tren<br />

que hua'ng, nhung da hanh xu dung<br />

chuc nang cua m~t nhå van h~i<br />

P.E.N. la "cbU truC1ng ngu yen tAc tI!<br />

do truyh ba tu tuang trong qu6c gia<br />

va giiIa cac qu6c gia va hQi vien<br />

nguy~n se phån d6i mQi hlnh thuc<br />

dan ap trong xu sa va trong doan the<br />

cua h" (P.E.N. La gi? tr. 6).<br />

PhAn cu6i t~p d~c san la tieu su va<br />

van nghi~p cac hQi vien cua h~i rna<br />

tfnh tai nay, phan lan khOng con tl;li<br />

the', khie'n cho t~p ky ye'u tren c6 gia<br />

tri mOt ta'm bia ky cOng trong d6 35<br />

nha tl~C1, nha van, nbå baD va dich giå<br />

liet ke sau, dang ke nhu nhung nguai<br />

d~u tien minh thi nh~n lanh su m~nh<br />

khOng kem kM khan cua nguai cam<br />

but: Nha't Linh, Linh Bao, Vii Huy<br />

Ch9:n, Vii Hoang Chuang, Nguyen<br />

Duy Di, Nguyen Duy Dien, Vi Huy~n ,<br />

Di1c, Tri'eu DAu, Nguyen van Gi~u,<br />

Nguyen HOl;lt, Tuemg Hung, Nguyen<br />

Khang, Phl;lm Dlnh Khiem, Thai <strong>Van</strong><br />

Kiem, Blnh Nguyen LQc, Thl;lCh<br />

Trung Gia, xuan Mien, xuan Nha,<br />

Phl;lm xuan Ninh, DOng HO, TUC1ng<br />

Ph6, VUC1ng HOng Sen, Le van Sieu,<br />

Tnrang Båo San, Phl;lm Tang, Nghiem<br />

ThAm, Ha Thanh ThQ, DO Duc Thu,<br />

Le NgQc Trl,), Dai Duc Tua'n, M~ng<br />

Tuye't, Phl;lm Vi ~t Tuy~n, Bui xuan<br />

vyen, Nguyen Thj Vinh va DO Thuc<br />

Vjnh.<br />

Nhån I)oc<br />

"Pham Qu)nh,<br />

Tuyin i~p va Di Cåo"<br />

Ba mUC1i m6t nåm truac, chfnh<br />

xac han la ngay 6.10.1962, nC1i giång<br />

ducmg m~t nhl;lc vi~n a Sai gon, vi<br />

giao su hQ Nguyen nhan khi trlnh<br />

bay nh~n djnh cua Ong v~ cuQc tranh<br />

lu~n gifta Phl;lm Quynh - Ng6 Duc Ke'<br />

qua Truy~n Ki'iu, rang thl!c chD:t cu~c<br />

tranh lu~n la Ng6 Duc Ke' mu6n t6<br />

cao va då kfch thu dOl;ln chfnh tri nD:p<br />

duai hlnh thUc vån hoa suy tOn<br />

Truy~n Ki'iu, da khÅng dinh hOl;lt<br />

d~ng van hoa cua Phl;lm Quynh trong<br />

s6 c6 tl;lP chf Nam Phong, d'eu nam<br />

trong dl! ph6ng chfnh tri cua thl!c dan<br />

PMp, nhu tQe' can phåi xet ll;li vai tro<br />

va cOng nghi~p cua Phl;lm Quynh<br />

trong ljch su van hQc hi~n dl;li.<br />

Nhung quan diem n6i tren cua<br />

giao su Nguyen van Trung khOng<br />

phåi duqc da s6 hQc giai chia se, m~c<br />

dAu thai gian - 'n6i theo Bang Giang<br />

(Mdnh vl!n "l!an hlJc su, Chan Luu xb,<br />

1974) - ngay m~t bD:t lqi cho Phl;lm<br />

QuYnh. Vai nha phe blnh hiIu' danh<br />

nhu Thie'u SC1n da ngå theo quan<br />

diem cua giao su Trung.<br />

Cu~c lu~n c6ng dinh t~i D:y da<br />

duqc giao su Trung nhÅn nl;li tie'p tl;lc<br />

trong han muai nam trai, tu "CM<br />

nghfa thlfc dan Phap a Vi~t Nam:<br />

thlfc chat va huy'in tho(Ji" , "Chu<br />

dfch Nam Phong, "VI! an Truy~n<br />

Ki'iu" Mn "Truang hf/p Ph(Jm<br />

Quynh" (1974).<br />

Cai bua du du lu~n d6i vai Phl;lm<br />

Quynh da duqc Nguyen vari Trung<br />

g6p ll;li, trong cu6n sach sau nay c6<br />

tfnh cach cua m~t "chung khAu d~ng<br />

tu". Trong d6 ngoai y kie'n benh vl!c<br />

c6 le duy nh9:t cua Vuang IfOng sen,<br />

con ll;li ho~c xem Nam Phong chÅng<br />

c6 m~t cMt gia tri (If6 Huu Tuang)<br />

hay chÅng mu6n ng6 ng~ng tai (H6<br />

T9:n Khoa).<br />

Trong s6 tl;lc bån tl;lP chi Nghiln<br />

langvdn 59


cuu van h9C elia Thanh Lång - ngucri<br />

e6 quan diem khae bi~t v~ Ph~m<br />

Quynh va tl;\P ehf Nam Phong - giao<br />

su Trung sau khi eåm an ai nu Ph~m<br />

Quynh, ngucri da eho muqn di cåo<br />

Kiln van cam tuling (Hoa Duang tuy<br />

but) de nghien euu, vån tie"p t1,le vi~e<br />

ke"t an bhng nhii'ng Icri ml;\nh me nh~t.<br />

Cai phån ung phåi e6, da e6 tu gia<br />

dlnh hQ Ph~m. Ph~m Th~ Ngol;\n, voi<br />

tae phÅm lul)n an t6t nghi~p<br />

lntroduction au Nam Phong, gian<br />

tie"p trå lcri quan diem elia giao su<br />

Trung, d~ng thcri dang ke la m(H eaeh<br />

ung xil' rå't tao nM va y nghia tren<br />

b!nh di~n vAn ehuang.<br />

Bån lul)n an nhm trong kfeh thuoe<br />

lan eliJ T~p san khåo euu elia H~i c6<br />

HQe An Hoa (Bulletin de la Societe<br />

des Etudes Indoehinoises) khie"n n6<br />

duqe ehå'p nhl)n ngay nhu mOt tae<br />

phÅm cO dien trong tang thu.<br />

lntroduction au Nam Phong e6 tfnh<br />

eaeh elia mOt m1,le 11,Ie phån tfeh,<br />

trong d6 tae giå e6 e~ngneu nhung<br />

d6ng g6p elia Nam Phong trong nhieu<br />

lanh vl!e VaD bu6i sa khai elia qu6e<br />

ngu, di~u rna giao su Trung xem nhu<br />

tMnh tl;tU vAn hoa elia thl!e dån.<br />

CMn hai muai nAm sau, m~t<br />

tuyen tl)p Phl;\m Quynh ra dcri nhån<br />

ky ni~m mOt trAm nåm ngay sinh elia<br />

~ng nhu nhåe nhå sl! thÅm d~nh v~ tu<br />

eai d6ng g6p elia mOt trong nhung<br />

ngucri tien phong g6p e~ng xåy dl!ng<br />

dau nom<br />

khai but<br />

Dau nam khai bUt. But khai hoa<br />

Xuån møng Mn nh;en, tilc da gia<br />

Thån [{nh chdng nom tren chiln dia<br />

Dai thO' danh nau li phuO'ng xal<br />

Cu; Mn dåt vdn thO'm mui co<br />

G/!-c quy trai chua ra xac ma ...<br />

Mlfc vdy ten tay tung net l~<br />

Dau nam khai bUt... tuling khai hoal<br />

tran w1n l~<br />

nen qu6e vAn. Tuyen tl)p g~m e6 hai<br />

ph'an: ph'an tM nh~t g~m mOt s6 bai<br />

rut trong bO Thu9'ng Chi van ttJp va<br />

6 bai ehQn tu tl,lp ehf Nam Phong.<br />

Ph'ltn thu hai la di eåo då dang e6 eai<br />

tl!a "Kiln van cam tuling - Hoa<br />

Duang tuy but" .<br />

N6i trOi han cå trong tuyen tl)p va<br />

ngay eå toan bO sang tae elia ~ng tren<br />

Nam Phong la eai y mu6n gåy dl;tOg<br />

va phu tri mOt nen qu6e vAn eho que<br />

huang rna dåu ngucri e6 quan diem d~<br />

bi~t voi ~ng ve nhieu m~t cling<br />

kh~ng phll nhl)n.<br />

Thil' h!nh dung Il;\i hoan eånh d'au<br />

the" ky khi Han hQe då b~ IOl;\i khoi<br />

eh6n truang qui va sinh hOl;\t qu6e<br />

gia de ehu Phap thay the" voi ve uu<br />

thång ngl;\o nghe da ke thång trl)n.<br />

Phl;\m Quynh han ai he"t, th~y ro duqe<br />

eai thi~t tMi elia mOt dån tOe khOng<br />

e6 m~t vAn tl! hoan ehinh de giai bay<br />

tu tuång va kie"n vAn, nen da e6 xuy<br />

eho vi~e xåy dl!ng qu6e vAn bhng<br />

nhung Icri le ml;\nh me nh~t rna ngay<br />

nay ngucri dQe con thå'y eai n~ng nan<br />

elia mOt t~m long: "VAn qu6e ngu e6<br />

phat dl;\t th! nen qu6e hQe moi gåy<br />

dl;tOg duqe, m6i tu tuång moi nå nang<br />

duqe th! qu6e dån ta moi khOng Mn<br />

nOi ehung kie"p di hQe muon vie"t nhcr<br />

nhu tu xua Mn nay ..." (Bai van qu6c<br />

ngu trang Ill).<br />

De glly m6i dOng thanh, ~ng he"t<br />

long xung t1,lng nhii'ng ngucri huång<br />

ung quan diem elia mlnh trong vi~c<br />

trau dOi qu6e ngu: "Båi vl)y rna ngay<br />

nay, ngucri nao eh~u t~p vAn n~m la<br />

lam mOt vi~c c~ng due, ngucri nao<br />

chiu xem vAn n~m la lam mOt vi~c<br />

nghia v1,l" (bdd, tro <strong>114</strong>).<br />

Voi hoai baD danh cho qu6c vAn,<br />

l~y Truy~n Kifu lam xu~t pMt diem<br />

cho cai tl! tfn e'an thie"t de xlly dl;tOg<br />

mOt nen vAn hQc vung chåc, khi ca<br />

ngqi Truy~n Kifu la "qu6c hQe elia<br />

ta", "qu6e tuy elia ta", "qu6e hOn elia<br />

ta", ~ng då de cai dnh cåm c6ng hie"n<br />

eho uoe vQng elia m!nh huang dån<br />

ngoi but rna bo quen cai thl)n trQng<br />

thucrng hil'u elia m!)t nha bien khåo:<br />

"Nhcr tay C1,l (Nguyen Du) tae tMnh<br />

rna ngucri con hat v~ danh å mien<br />

Trie"t Giang PhUc Kie"n ben Tau tl! ba<br />

b6n trAn nAm ve truoc da thanh di<br />

guang phong Hnh tie"t nghia eho<br />

ngucri Gå m~t nuoe soi chung" (bai<br />

Truy~n Kifu. trang 318).<br />

Vi~e lam elia ~ng kh~ng phåi da<br />

gianh duqe sl! cåm th~ng såu r~ng.<br />

Cai nhln tu nhieu gioi ve ~ngb~ khUc<br />

xl,l do cai gån b6 kh6 bi~n minh giua<br />

~ng voi mOt the" Il!c th6ng tr~. De"n<br />

nOi trong ft trang di cåo då dang kia<br />

con khie"n ngucri sau ehung m!)t ngl)m<br />

ngui khi th~y ke mu6n giåi bay nOi<br />

long nhung Il;\i e ngl;\i ngucri dcri<br />

khOng mu6n ehia se.<br />

M~y trang di cåo - dn Mn cai<br />

trl!c giac de cåm thOng han la dung<br />

lul)n ly de phån tfch - trong the tuy<br />

but v6n r~t hie"m hoi tim th~y duoi<br />

ngoi bUt elia ~ng truoc dåy, b!)c lO<br />

nOi eMn ehucrng truoc m~t uoe vQng<br />

ehfnh tr~ kh~ng dl;\t duqc va cai dau<br />

x6t t~t e6 do nhung va ehl;\m trong<br />

ehfnh trucrng, de ll;\i cho nha vAn eai<br />

nhln el!c ky ye"m the" vai tha nhlln:<br />

"Ke xu n~nh mlnh bu6i sang la nguai<br />

phån b~i mlnh bu6i chi~u. Ke tllng<br />

b6c mlnh bua qua la nguai thoa ml;\<br />

mlnh hOrn nay rna ke lam an nhieu<br />

nh~t ll;\i la ngucri qui oan han cå" (bai<br />

The' thai nhån tinh, trang 335).<br />

Ph~m Quynh ehfnh la hi~n thlln<br />

tå'n bi k~ch clIa mOt nM vAn, mu6n<br />

tråc nghi~m ph\lc v\l vAn hoa cho<br />

nuoc nha bhng phuang ti~n elia ke<br />

cai tri.<br />

•<br />

60 lang vdn


Bau TrOi <br />

Danh Mat <br />

Truang-son <br />

Le Xuån Nhi <br />

Vilt cho clk Sao Mai cua phi doan<br />

/14, til' nhang con tau dang ndm yen<br />

trong lf, dln nhang con tau dap muØn,<br />

va, v6 cung thu(mg tilc. v6 cung x6t xa.<br />

cho "hang con tau då gåy canh giaa<br />

du&ng bay ...<br />

B!ng di mOt thoi gian nhieu nåm,<br />

khOng hieu VI sao, luc sau nay, tOi<br />

thuong hay nM Mn va nhlic Mn phi<br />

doan tOi. M\l vq tOi båo nM nhung di<br />

vang la mOt dÅU hi~u nguy hiem cua<br />

tu6i gia. M\l båo tOi rång, khi nguoi<br />

ta he't xliI quach thl nguoi ta thuang<br />

nghT de'n nhung luc ... con xfu quach.<br />

TOi g~t gu. Nhung xin dil'ng hieu<br />

l~m. G~t gu la de mua chut hoa khf<br />

trong nha d6 thOi chu khOng phåi la<br />

dOng y, khOng phåi la chju thua hay<br />

la sq vq dAu! Nguoi ngon lanh nhu<br />

tOi, gl).p con gai dyp til' dång xa cå cAy<br />

s6 la ml1t cu t\l' dOng sang trung len<br />

nhu den pha thl lam san ma he't xlu<br />

quach duqc. Con khuya! Gia 80 tu6i<br />

tOi vAn con xfu quach nua, hu6ng gl<br />

a lua tu6i 40 ngoai dang con sung<br />

suc. TOi nM phi doan, c6 le, ly do<br />

g~n nhllt la måy nåm g~n dAy, anh em<br />

phi doan <strong>114</strong> cu qua ao ao thea di~n<br />

HO. Til' Ong xe'p Tam cho tai anh<br />

. Ngc,>c tun, anh Khåi, anh C6, cho tai<br />

thång Th6ng, thång SO!;ln, thång Quy<br />

Den, thång Ducmg, thång LOc v.v ...<br />

Va g~n dAy nhåt, c6 them Ong d!;li uy<br />

B6a, Ong thq cåi s6 mOt cua phi doan.<br />

M6i l~n nghe gic,>ng cua mOt<br />

nguoi b!;ln cli, long tOi d~y len mOt<br />

n6i vui buOn lAn lOn kh6 ma tå duqc.<br />

Va nhieu cAu hoi d~y len trong long<br />

tOi. Nhung cAu hoi ma khOng ai c6<br />

the trå loi dugc, ke cå tOi. Nhung cAu<br />

hoi nhu t!;li san c6 nguoi van phi<br />

twang twac d6 5 phUt thl di duqc,<br />

van sau 5 phUt thl kyt l!;li. Lanh ly va<br />

thao vat nhu anh Ngc,>c tun, n€u lQ.t<br />

qua dAy dugc nåm 75 thl chlic gio<br />

nay da thanh tri~u phu hay it nhåt<br />

cling c6 ca nghi~p vung vang. Hay<br />

nhu anh C6, anh Khåi... eling v~y.<br />

Tay nao eling ly tay lanh måt, tan gai<br />

nhu may, n6i ehuy~n tie'u 'IAm nghe<br />

da han eå Thanh Vi~t Phi Thoan va<br />

u6ng rugu nhu hli ehlm. Nhung tai<br />

nång åy ma kie'm ra dåt dl:lng v6 thl<br />

thien h!;l phåi bie't, dfiO ba con gai<br />

phåi bie't! Hay nhu thang Quy den.<br />

Ciing t6 su tan gai, mo mi~ng ra la<br />

em nao nghe eiing khoai. Hay nhu<br />

thång Duang ml).t ml:ln Iii mOt thang<br />

Luang . San B!;Ic 'cua phi doan, trOi<br />

chång tha dåt chång thuang, phi<br />

do an trucrng de'ch ngan. Chi c6 mlnh<br />

n6 ngay xua aphi doan, du la thi€u<br />

uy ol1t con mai ra truong nhung da<br />

e6c them sq Thi€u Ta Tam. "Thie'u<br />

Ta mu6n tOi di dåu tOi dIng di he't. Di<br />

dåu eling la phi cOng Vi~t Nam COng<br />

Hoa cL." N6 n6i eåu d6 khOng phåi<br />

trong can say nhu tOi nhung ma khi<br />

dnh tan dang hoang mai la dang<br />

ph\lC.<br />

Va n6 di th~t. 6ng Tam sut thång<br />

måt d!;ly mOt da vång tu6t len Pleiku,<br />

mien Tam Bien cua nhung can mua<br />

nui buOn the thie't va cua gil).c gia b6n<br />

mua. å mien ril'ng can nui thåm, Vi~t<br />

cOng phao n6 de'ch che't, phong khOng<br />

blin n6 khOng rm, Ong manh vAn le<br />

phe, ml).t vAn dlty ml:ln, coi doi nhu cu<br />

khoai, tan gai nhu may va lam ån råt<br />

khåm . kha, tien van nhu nuac. Ba<br />

nam sau, n6 l!;li Om khan g6i tro ve<br />

trlnh di~n l!;li <strong>114</strong>, cuoi he he nhu<br />

chua he bi da, nhu eu(k doi chua h~<br />

bi phong ba. Co dieu, rån nay n6 an<br />

noi bi€t giu mOm giu mi~ng dang<br />

A<br />

hoang. Oi, båt cu thang n~o ' di Hnh<br />

ma khOng hQc dugc nhftng dieu nay.<br />

Ngay phi doan di rån ve SaiGon, tOi,<br />

langvdn 61


n6 va dl;li uy Hl;lnh u6ng rugu say,<br />

ph6ng len ehie'e xe Honda cha ba<br />

nguai, di khåp phi truang nn Son<br />

Nhtl't, g~p ai di tån eling euai h~ h~,<br />

ehQe que thien hl;l bling eau n6i hQe<br />

duge eua bQ dl)i Ong I-fO: "Khån<br />

truang len ehu, khÅn truang len<br />

ehu... My, mu6n sa hln thl phåi khån<br />

truang len ehu... "<br />

I-fOi d6, dan Sai gon di tån ehdng<br />

hieu "KhÅn truang len ehu va sa tan"<br />

la di gl, ai eling nhln ba Ong phi<br />

eOng say ruQ'U nhe rång euai du tai.<br />

Dan ba eling euai, th~m ehf con nft<br />

eling euai. Di, cho Mn bay gia, tOi<br />

vAn con nho nhihlg n\l euai meo m6<br />

tang thuoog ngay hOrn tl'y. May e6<br />

nho ehång Duong?<br />

Con con nha Ll)e la si quan quan<br />

Mo phi doan, ml)t hOrn xin phi V\l<br />

I~nh nha Thie'u uy Nhi cha di m('>t<br />

ca dao that tinh·<br />

Nha em cach trå giang dau,<br />

MutJn tham, anh phåi bOc cau qua sang <br />

MØt mai em co thea chi5ng, <br />

Anh ra eau, ngitm dong s6ng da buon. <br />

MØt hai ba bon nam thuong, <br />

Toe may, mitt bile, ma huiJng cua em. <br />

Anh ve ma't ngu dem dem, <br />

Ulte gi minh dUt;lc ehung men w7i nhau. <br />

Vot beo dem thå xuong ao, <br />

Nu6i con ca hU de' xao em an. <br />

Em ma che ca anh tanh, <br />

Che tinh anh m9n eung danh, bilt sao. <br />

Bilt em giiJ da co chi5ng, <br />

Ma sao anh vdn thay long ngdn ngo. <br />

CuØe diJi kh6ng phåi la mo, <br />

Yeu em, tMi eung dilrih ehiJ kilp sau. <br />

Trai mUa bong bong viJ d6i <br />

Lam sao anh va månh diJi tan hoang, <br />

Bilt em khi då muØn mang, <br />

Yeu /am ehi dl deo mang nbi sau. <br />

phq,m tam ph6<br />

vong de h6ng gi6 hay tlm kie'm gl d6<br />

tOi ehang nM. KhOng hieu hOrn d6<br />

tOi thua bl;\e hay bu~n bl,te chuy~n gl,<br />

len tren trai ehoi li~n må'y cai qUyO<br />

gan ll)t up tau bay. Sl,te nho mlnh bay<br />

voi si quan quan baD, tOi gi~t mlnh<br />

liee nhln ra sau, thå'y Ong Trung uy<br />

Quan Bao gan ia trong quan nhung<br />

eling lam b('> m~t g~ gh~ ra ve ta day<br />

eling la dan thu dit, ke sa gl ba eai tro<br />

nMo I('>n le te d6. Thieu uy Nhi thå'y<br />

thedam bu~n va "tl! ai bj tOn thuong,"<br />

ben ml;lnh tay quyo them vai vong<br />

nua. The la Ong si quan quan bao Iren<br />

dua tay len b\lm mi~ng, doi di v~, h6i<br />

nhu gi~e va ehlri th~ 6m t6i.<br />

Dau thang nay, Ong quan bao<br />

the o di~n HO mai qua, tir tieu bang<br />

Florida gQi di~n thol;li eho tOi, nbåe<br />

Il;li ehuy~n co. "Du my thling må't<br />

dl;ly, may lam tao xem 6i trong tau<br />

bay ngay hOrn å'y..... TOi euai nhy,<br />

quang dai da må't 18 nam xua b6ng<br />

trå v! trong trf lam nuae måt tOi<br />

mu6n rat ra, va chQ't nho tai ml)t eau<br />

n6i eua nguai båo trg tOi vao nam<br />

1975, h~i tOi mai qua My. Hl'Im d6<br />

l'Ing ta dåt tOi di eoi Air Show aphi<br />

truang Richard Gebaur Air Force<br />

Base thu('>e thanh ph6 Kansas City.<br />

Lt VaD phi truoog, nhln thtfy nhihlg<br />

con ehim sllt nlim dai trong \I phi co,<br />

nhln thlly phi dl;lO thenh thang då<br />

thtl'y ng~m ngui, Mn khi nhln mtl'y<br />

ehie'c tau bay etl't dnh thl tl'li chiu<br />

khOng niSi nua, nuae mllt ua ra. 6ng<br />

båo trg vO vai tN, n6i ml)t eau th~t la<br />

ehan tinh rna tOi con nho måi Mn bay<br />

gia: "My jriend, I know that you<br />

can' tfly anymore, but I know exactly<br />

where you belong to. Up there, in<br />

that blue sky... " (TOi biet bl;ln khOng<br />

con bay duge nita, nhung tOi biet dai<br />

bl;ln thuQc v~ dau: O tren kia, trong<br />

bau trai xanh tham d6 ... )<br />

TOi euai gugng: "No, not in that blue<br />

sky but in that .. .fucking sky ... " "Yes,<br />

but why jucking?" "Because I lost<br />

it ..." Tl'Ii mu6n n6i "In that jucking<br />

sky" bai VI, d6i vai tOi, bau trai nao<br />

rna mlnh khOng con duge nhao I('>n<br />

trong d6 nua la bau traL. eh!t ti~t,<br />

bau trai danh må't, bau trai x6t xa,<br />

bau trai oan nghi~t... ,<br />

Ca tunn sau thl Quy den tir Cali<br />

gQi qua. Gnn hai eh\le nam dau bien,<br />

giQng thling phi el'lng nay eong khOng<br />

e6 gl thay dOi. N6 an n6i luOn luOn<br />

ngQt ngao, e6 truac e6 sau, raD d6n<br />

dn th~n y nhu di. .. hOi VC!. Va khi då<br />

rna mi~ng th} nhå't dinh phåi n6i m('>t<br />

trang th~t dai mai ehju ngirng ... m~t<br />

ehut de nghe nguai ta n6i. Quy den<br />

a Vi~t Nam nhåy dnm thu('>e VaD<br />

hl;lng kha nhå't phi doan, neu khOng<br />

n6i la khl'lng doan 62 Chien Thu~t,<br />

chl thua dl;li uy Huang. Nguai Quy<br />

den nhåy dåm gi6i nhung nguai ll;li<br />

Meh biet u6ng rugu nen h~i d6 tOi va<br />

nguai ft khi hgp nhau. Di bi~t phai å<br />

bi~t d('>, Båo Ll)e, phi hanh do an e6<br />

mOt ehie'e xe d6t, buOi chi!u tai x€<br />

chå tOi xu6ng quan thit eh6 r~i ehå<br />

nguai di an adau khOng biet. Khi trå<br />

Il;li kiem tOi, ne'u tOi ehua xln thl ehi<br />

62 lang vdn


cAn ng


N?ty thhng HQc, thhng Vinh, thhng<br />

La, thhng Quang rau v. v ... BQn may<br />

dau cå r~i? Thhng HQc d~p trai va<br />

hi!n nhu con gai, chua bao gia bie't<br />

gi~n ai trong dai. N6 di bi~t phåi,<br />

chua må mi~ng ra tan gai thl då bi<br />

con gai tan truac. TOi tl! hoi, hi~n<br />

nhu n6 kMng biet c6 bao gia chui ai<br />

m~t eau chua? Trung uy Ph~m vån<br />

La, con nguai guang mAu s6 m~t phi<br />

do?tn, tfnh tlnh hi~n h~u de thuang,<br />

ån n6i r9:t chung ch~c hi~n lanh,<br />

tuang nguai coi cu nhu la th'ay giao<br />

chu khOng phåi phi cOng, deo cay<br />

sung RulO cu mem clla Håi Quan rna<br />

chång 19:y gl lam kh6 chiu. Nhi~u khi<br />

tOi nghi m~t con nguai blnh di hi'en<br />

l?tnh nhu v~y rna lam phi cl'>ng thl<br />

cung... uong th~t. Thhng Vinh thl<br />

ngu


h~n b


quån dung chi s6 nhilt cua KhOng<br />

Quan Vi~t Nam. Ong thi6u ta nay<br />

ngay xua c6 b('> m~t ram n, mai nhin<br />

coi thåy b~m trqIl de sq. Qua My r'6i,<br />

h6t ehi6n tranh r'6i, h6t lam truang<br />

phong hanh quan r'6i rna m~t may<br />

thAy ~lrng eoi chång hi~n du.qc ehut<br />

nflO. Ay v~y rna khi nhin thily dan ba<br />

dyp, hay khi tho tay rut duqe con xi<br />

a nuac thU' nåm thi m~t mlii h,\i tra<br />

nen hi~n lanh de thucmg nhu thien<br />

thAn mai la I~.<br />

I-fOi den nha thAy Bung sau eu('>e<br />

d6i dai, trong mc)t ti~e ruQ'U t~ i nha<br />

thAy, ai nily nga nga say r'6i thAy<br />

Bung mai vb vai tOi n6i chuy~n tårn<br />

tinh: (Phåi di xa m('>t nua que hua ng<br />

mai nghe duqe Ong truang phOng n6i<br />

ehuy~n tårn tinh vai mlnh.):<br />

- Nhi a, båy gia qua My r'6i, may<br />

keu tao lå thAy lam chi nua. Keu la<br />

anh xung em duqe r~i!<br />

TOi hoi lt eMt An hu~ gi khOng? Nhu<br />

xin di bi~t phai Ban Me Thu('>t ehång<br />

h~ n?<br />

- Cling khOng luOn. May dAu c6<br />

them xin.<br />

TOi nhin vao m~t thAy Bung:<br />

- ThAy bie't tOi tom nhåt hai h


mlnh ra dau phai de s6ng ... ban ti~n<br />

nhu th~ nay rna van phåi s6ng. Hai<br />

nguoi cam chai rugu re tien di ra,<br />

buoc nhiing buoc n~ng ne, dau cui<br />

xu6ng, chång mu6n nguoc m~t len<br />

cao ...<br />

MQt dan anh khåc cua phi doan<br />

xem cMt nua thl t6i quen. Thay<br />

Ninh. Ngay xua th'Ay la si quan Hu/(n<br />

Luy~n, dnh tinh hien lanh de thuang.<br />

T6i nho måi nåm 75, å tr~i Utapao<br />

Thåi Lan, thay Ninh då bO tien vao<br />

may bån ca pM de mua cho t6i mQt<br />

ly. Quy Him. HN d6 t6i chång c6 mQt<br />

xu dfnh tui, cam ly ca phe rna thliy<br />

cam dQng v6 cung. Sau nay, luc chua<br />

cam bUt vi~t vån, mQt l'an t6i xu6ng<br />

Houston gM thåm th'ay, vq cMng<br />

th!\y Ninh lam ti~t canh dåi tOi nh~u.<br />

Thay kh6ng u6ng rugu nhieu nhung<br />

cu thfch ng~i n6i chuy~n ngay xua<br />

voi "mliy thll.ng con nft" nhu tOi. Luc<br />

liy t6i mm de y mQt dieu la th'ay Ninh<br />

hien th~t. Hien tu cach suy nghi cho<br />

'den cach n6i chuy~n, cach d6i xu.<br />

G'an day, c6 vai anh em då nghi<br />

Mn chuy~n hQp m~t phi doan.<br />

Chuy~n d6 c6 nen chång? HQp nhau<br />

de rna ... kh6c hay de cuoi, hay de lam<br />

chuy~n gl khåc? Ngay xua, Tu Thuc<br />

di IQt vao coi tien c6 mliy ngay, lue<br />

trå I~i lang xua thl ng~c nhien VI thliy<br />

cai gl cling khåc I~. Hoi mQt 6ng gia,<br />

6ng liy n6i: "Ngay xua, lau lam r~i,<br />

cach day g'an tråm nåm, nghe ca.c c\l<br />

ke, c6 mQt nguoi trong lang ten la Tu<br />

Thuc bo di dau m4t bi~t." Trong anh<br />

em ta bay gio, c6bie't bao nhieu<br />

nguoi då trå thånh Tlr Thuc tan thoL<br />

NM! nMt t{li tu, thien thu t{li ngo{li,<br />

Clt nhan s6 ngay tu cua anh em ta å<br />

len mQt ngan nåm thi bie't que huong<br />

mlnh, dlit nuoc minh hi~n c6 bao<br />

nhieu 6ng Tu Thuc. Dau mQt cai la<br />

anh em å tu kh6ng phåi VI IOi mlnh<br />

rna å tu t~p the, å tu VI thua tr~n, å<br />

tu VI tQi IOi cua nhung nguoi lånh d~o<br />

ngu xuån hen nhåt, å tu vI lam nguoi<br />

Vi~t Nam sinh lam the'kY. Anh em se<br />

nghi gl khi g~p I~i nhUng nguoi b~n<br />

xua My gio rung dnh ti~n b~c, con<br />

cai hQc nen nguai, c6 dua lam båc si,<br />

lam ky su, lam du thu ngon lanh? Cai<br />

blit tay, lai chllO mung c6 giD:u duqc<br />

ve chua x6t hay thuang h~i d6i voi<br />

nhau hay kh6ng?<br />

Håy th~t voi long mlnh di. MQt<br />

l'an rna th6i.<br />

SI! so sanh nao cling de lam cho<br />

nguoi ta dau long va sI! thua thi~t nao<br />

cling de lam cho nguoi ta cay dang.<br />

Nhiing nguoi k~t å I~i va nhung<br />

nguai di truac, xin dung tI! d6i long<br />

mlnh de båo ding chung ta chång c6<br />

gl khac nhau ca. Kh6ng! Mu6n n6i gi<br />

thl n6i, giua chung ta c6 mQt khoang<br />

cach g'an 20 nåm. Va 20 nåm troi d6i<br />

voi mQt doi nguoi trung blnh c6 60<br />

nåm la mQt phan ba cuQc daL MQt<br />

ph'an ba kMng phåi å lua tUOi gia<br />

"em nhu lan kh6i lung troi", khOng<br />

ph ai å lua tUOi tho hoa mQng, rna la<br />

mQt ph'an ba cua nhung thang ngay<br />

quy h6a nhlit, tran tre sinh ll!c nhlit<br />

doi mlnh då tan thånh may,kh6i.<br />

V~y thl, cau hoi h9P m~t phi do an<br />

tOi de nghi xin de danh l~i cho anh<br />

em If6ng Ha Oanh Li~t (H.O.) mai<br />

qua. Anh em mu6n hQp thl c6 hQp<br />

lien. Nhung bie't chltng nao anh em .<br />

moi sån sang hay du dieu ki~n de<br />

hQp? 5 nåm nua, 10 nåm nua chång?<br />

Nåm 1985, sau 10 nåm dinh cu å dlit<br />

My, h~i d6 t6i con tre mång, då dua<br />

ra y kie'n hQp m~t phi doan, v~y rna<br />

då 8 nåm qua r~i, t6c t6i g'an b~c r~i<br />

rna khOng cach gl g~p nhau duqc du<br />

chi mQt l'an.<br />

C6 le, 10 nåm nua, 20 nåm nua,<br />

khi anh em ve huu ca thl cMng ta<br />

moi c6 thl gio de g~p nhau. Ngay d6,<br />

kh6ng bie't c6 con d'ay du anh em<br />

kh6ng. Ngay d6, chac phai u6ng<br />

nuoc tra the' bia. Va mai u6ng mQt<br />

hai ly thl då lo chuån bi xe'p hang ...<br />

di dai VI ye'u th~n. Ngay d6, c6 nhieu<br />

nguoi chac ph ai ch6ng g~y...<br />

Hoang De' Nå Pha Luan c6 n6i<br />

ding: "Nguoi h~nh pMc la nguoi c6<br />

mQt di vång de hånh di~n, mQt hi~n<br />

t~i de phlin dliu, va mQt tuong lai de<br />

hy vQng." CMng ta day, nhung nguoi<br />

!fnh då chie'n dliu de båo v~ que<br />

huong, cho du då thua tr~n de My gio<br />

trå thanh nhung ke lUll l~c, cho du<br />

nhieu nguoi trong chung ta då bi tu<br />

tQi, bi nh\lc nhå du tM, nhung, nhu<br />

dii n6i, nhin l~i cuQc dai, cMng ta c6<br />

quyen hanh di~n VI då lam tron bOn<br />

ph~n mlnh. Nhi~u nguai trong cMng<br />

ta, ke ca t6i, ngay xua ne'u mu6n tr6n<br />

tranh nhi~m V\l, ne'u mu6n s6ng mQt<br />

cuQc doi an nhan trong cuQc chie'n<br />

cMng ta da lam duqc. CMng ta, c6<br />

the, du yeu tO qu6c th~t sI! hay chi<br />

yeu b'au troi cao xanh tham, ho~c chi<br />

yeu chie'c ao phi hi:\nh mau xanh c6<br />

muoi b6n tui di nua, cMng ta dung<br />

len dap lai s6ng nui. Chung ta då dO<br />

m~ hOi, mau va nuoc mat cho que<br />

huang mlnh. CMng ta då lam vi~c<br />

phai lam nhu nhung nguoi trai nuoc<br />

Vi~t truOc d6 då lam trong su6t thoi<br />

gian bi hUng clIa b6n ngan nåm l~p<br />

qu6c. Chfnh nho chung ta va quan<br />

dQi cMng ta rna d~ng bao ruQt thit<br />

mien N am con s6ng duqc them mliy<br />

ch\lc nåm trong sung suong thanh<br />

blnh. Chi'tng d6 thOi cling dlI lam cho<br />

chung ta ph'an nao mån nguy~n, thAy<br />

sI! hy sinh elIa mlnh kh6ng phåi la<br />

ho an toan v6 nghia. C6 the chang<br />

con ai nho den nhiing cOng lao Ay<br />

nua nhung chuy~n d6 khOng quan<br />

trQng. Quan trQng la the' h~ clIa con<br />

chau chung ta. Chung n6, ne'u khOng<br />

hånh di~n duqc båi cuQc chie'n dliu<br />

hao hung clIa chung ta thl It nhAt,<br />

di'tng de chung n6 bi hO thyn khi nghe<br />

nguoi ta nbac de'n cha Ong mlnh.<br />

Chung n6 c'an bie't ro dieu nay de lam<br />

hanh trang buoc, xu6ng daL Chung<br />

n6 se phAn dAu va ngång m~t len voi<br />

daL<br />

V~y thi, ti't nhUng suy lu~n tren,<br />

tOi nghi, cMng ta nen g~p nhau de<br />

nhin l~i di vang, de giup nhau s6ng<br />

trong giai do~n hi~n t~i nai dAt<br />

nguai, va, quan trQng nhAt, de cung<br />

nhau nhln ve tuang lai rna phlin dliu<br />

va hy vQng.<br />

Phåi, Phlln D4u va Hy VQng, mliy<br />

chu d~p nh4t tren tr'an gian nay.<br />

Ngay thua tr~n, cMng ta da bi ke thU<br />

tuoc do~t tlit ca nhung c6 hai thu rna<br />

chång ai c6 the cUOp duqc, d6 la Y<br />

Chf Phlln Dliu va ni~m Hy VQng.<br />

Ngay nao chUng ta con c6 trong day<br />

long nhung cai d6 thi chung ta cMng<br />

phai sq gl ca.<br />

Chung ta chang c6 gl phai sq ca.<br />

CMng ta se thang!<br />

•<br />

langvdn 67


Vi Sao <br />

QUfl Den <br />

Luu Hai San<br />

Mua dOng, canh v~t aRung Ma<br />

th~t u rii. Bu6i sang, Mn 8 gia rna bau<br />

trai vån con nha nha mOt mau xam<br />

chl. Nhung tan cAy xanh Mm nao<br />

nay då tro nen vang ua dung co ro.<br />

KhOng c6 hoa no, khOng ti€ng gi6.<br />

reo. Thinh thoang moi thåy mOt dan<br />

chim gny cuOng dng v6 canh bay<br />

len, luqn vu va rOi lån vao nhung lan<br />

.suang rna dl:lC.<br />

Khung canh Am tham, th~t chång<br />

thkh hqp voi ban tinh nao nhi~t da<br />

bay chim s6ng nai dAy. Su6t ngay<br />

nhung con chim tranh ret nAm n<br />

trong t6 ho~c !ln nau trong nhung bl:li<br />

cAy r~m r!.lp. Nha nao biet nM nåy.<br />

KMng chuy~n gau, kMng h6t thi,<br />

bay thi, khOng ganh dua hay cåi vå<br />

ti cMt thl dai s6ng ke ·cOng nh!.lt.<br />

Nhung rna trai ret the nay! L!.li nua,<br />

lO chim nai dåy då thuOc ro tu tOng<br />

tich Mn tinh n~t nhau qua rOi, c6<br />

tång b6c hay chåm chQc nhau thl<br />

cilng lam chan che rOi. Mu6n khuåy<br />

dQng khOng khi len åt P9åi c6 mOt d~<br />

tai nao moi kfch thkh. Ay v~y rna d~<br />

tai moi khOng phåi luc nao cling sAn.<br />

HoiT"~o<br />

•<br />

MOt hOrn, hQc giå V~t båt nga<br />

cOng b6 mOt kMm pM moi trong<br />

kho tang vlin hQc så v~ nguOn g6c<br />

. mau 10ng cua loai qu!.l. COng trlnh<br />

dt!a tren ca sa mOt truy~n c6 tfch råt<br />

låu dai vua suu t~p duqc, voi ghi chu<br />

tai li~u c6 trong tay hQc gia V~t la<br />

vlin bån duy nMt. KMm pha nay vua<br />

dOc dao, vua gqi duqc St! chu y cao,<br />

VI tu truoc Mn nay lO chim aRung<br />

Ma khOng ua gl loai qu'.l. MOi con<br />

mOi nh~n xet nhung deu ac cåm voi<br />

hlnh hai du xi cua qu '.l , ti€ng keu<br />

khan khan va bO IOng mau den luOn<br />

gqi am anh ve st! rui ro, den duL<br />

COng bAng rna n6i thl cuOc s6ng cua<br />

loai qu!.l cOng khOng phåi c6 di~u gl<br />

kMng duqc minh b!.lch, nhung ti~ng<br />

dOn dåy d6 luu truyen ve qu'.l th~t<br />

chång d~p chut nao! QU'.llin xac ch~t,<br />

qu'.l lin bån, qu'.l båt trOm ga con ....<br />

Ngay cAu dOng dao trong dån gian da<br />

ham y nguyen rua:<br />

QU{l, qU{l, qU{l!<br />

B6 may che, dtfng r{l,<br />

M~ may che, dtfng rom<br />

Ai th6i com cho may...<br />

Truy~n ke rllng ngay xua, cac loai<br />

chim d'eu chua c6 mau slk. MOt Hin<br />

qu'.l va cOng ru nhau di chai, ngang<br />

duang tMy mOt ho'.l si dang mai me<br />

ve phong cånh. Hai dua dti'ng xem<br />

thkh låm va deu uoc ao gia mlnh c6<br />

duqc bO IOng voi mau såc s~c s~ nhu<br />

bUc tranh kia. Thua luc Ong ho'.l si bO<br />

di, qu'.l va cOng nay y dung mau hOi<br />

len 10ng trång, ve ao cho nhau.<br />

CMng thoa thu~n qu!.l ve cho cOng<br />

truoc rOi sau cOng ve cho qu!.l. The' la<br />

qu'.l cam låy but, chåm mau, chlim<br />

chu ve. Nhung net ban dau con<br />

nguqng nMp, vl:lng ve; rOi cang ve<br />

cang deo tay, qu'.l dOn het tårn tri va<br />

cam hung tO diem bO canh cho cOng.<br />

Tac ph!lm d~p khOng nga. Ca hai con<br />

d~u sung suong. Gia d~n phien cOng<br />

ve cho qu'.l. N6 hOi hOp cam bUt, cAn<br />

nhåc, thå mau, ngåm nghia. N6<br />

mu6n ve cho qu'.l mOt t4m ao th~t<br />

d~p, it ra cOng phåi d~p wang duoog<br />

voi tårn ao rna qu'.l ve cho n6. Dang<br />

con dån do thl nghe ti~ng lqn keu ec<br />

ec! Gan dlf y , mOt gia dlnh c6 dam<br />

rna, hQ dang chQc ti~t lqn de lam c6.<br />

Nghe ti€ng Iqn keu, m~t · qu!.l nglln ra.<br />

N6 bao cOng:<br />

- Ve nhanh len. To phai di glfp<br />

dåy.<br />

- Ay, tu tu då! De to con chQn<br />

mau. C~u thkh mau gl nao? Nen nM<br />

la m6i mau såc deu c6 y nghia rieng<br />

cua n6 dlf y nM! Mau do tuqng trung<br />

cho suc s6ng m'.lnh me, mau xanh la .<br />

bieu tuqng cua tlnh yeu, mau Hm<br />

tMy chung, mau vang uyen båc ...<br />

COng huyen thuyen måi. Trong<br />

khi d6 tieng Iqn keu cang luc cang<br />

glfp. Qu'.l bUt rUt låm. N6 tuang tuqng<br />

ra con Iqn beo'bi mO phanh thåy va<br />

Ong chu dang cam khuc long thua<br />

n6ng h6i vut ra cAu ao cho ca ria.<br />

Bl:lng d6i cOn CaD va nuoc bQt ua ra,<br />

n6 gil:lc cOng:<br />

- Thl c(t ve d'.li di, mau quai gl cha<br />

duqc! Chi la bO 10ng, cai må ben<br />

ngoai thOi rna. Nhanh de ta con di<br />

kiem khuc long dåy. D~n ch~m dua<br />

kMc n6 xai mlft toi, con gl!<br />

Thåy cOng cu u6n 150 yeu di~u<br />

måi moi tO duqc mlfy net "tfm thuy<br />

chung", qu'.l ta s6t ruOt qua, nhay bua<br />

~ ,<br />

68 lang van


VaD blnh mau de nhu(}m IOng. Ai de<br />

d6 la blnh ml!c den. The la khåp<br />

mlnh mAy qu~ d~u m(}t mau den<br />

nhuc. Nhung n6 chang h~ b~n tAm, ru<br />

16ng m~y cai cho kh6 r'6i v(}i va bay<br />

thang Mn nai c6 Heng lqn keu thåm<br />

thiet.<br />

CAu chuy~n c6 tir ngan nam c6 y<br />

nghia nhu m('>t bang chung lich su<br />

khOng the ch6i cai duqc. Tham thl<br />

thåm. Ro rang chi VI cai tinh tham<br />

lam xOi thit bån ch~t cua loai qu~ cho<br />

nen r6t cu(}c ca giong gi6ng con chau<br />

n6 phåi mang di mau den x~u xi den<br />

t~n ngay nay. Lu chim 111m di~u a<br />

Rirng Ma hå he låm. Neu truqc dAy<br />

c6 ghet bo loai qu~ thl con båo la do<br />

dinh kien, dem pha nay n, nay da c6<br />

bang chU'ng lich su rN ai rna khOng<br />

tin cho duqc!<br />

The nhung chuy~n kh6ng dirng a<br />

d~y. COng trinh eua hc giå Vyt chi<br />

mang tirih eh~t nghien cUu thuAn tuy<br />

va dua ra nhung gqi y. Da la d~ tai<br />

nghien CUu åt han se phat sinh chung<br />

quanh n6 rllt nhi'eu y kien tranh lu~n,<br />

nh~t la trong bAu khOng kM dAy åp<br />

dAn chu va du thira nang ll!e nay.<br />

X6m chim l~i xOn xao bai quan<br />

diem cua m(}t nh6m chim tre cho<br />

ding de truy~n c6 tich ~y rna v(}i va<br />

ket lu~n VI tinh tham lam rna lo~i qu~<br />

phåi mang mau den la kh6ng biet<br />

dc, hieu sai y cua ngu yen ban, dem<br />

nhung quan ni~m h'6 d'6 th6 thien cua<br />

thai nay gan ep eho tåe phAm. Thl!e<br />

ra vi~c tim duqe eAu ehuy~n c6 ~y<br />

truac het la m(}t sl! ph at hi~n lon v'e<br />

lich su h(}i ha. Truac nay ai cung<br />

phåi thira nh~n<br />

la cOng c6 b(} IOng<br />

dyp sl)c sa va tinh xåo nh~t trong loai<br />

ehim. B('> 16ng c6ng, tac phAm h(}i<br />

ho~ d~t toi sl! tuy~t håo Ily baodai<br />

nay khuyet danh. Chinh qu~ moi la<br />

6ng t6 da h('>i ho~, la ho~ Sl VI d~i da<br />

de ll,li eho dai m(}t tac phAm Mt hu.<br />

Bang chung lich su nay se danh d6 be<br />

bang nhung quan ni~m IAu nay cho<br />

ding h(}i ho~ la m(}t nganh ngh~ thu~t<br />

c6 tinh truang giå, chi danh cho<br />

nhung 10l,li chim a tAng lop cao.<br />

Nh6m thu hai khang dinh cAu<br />

chuy~n c6 ~y chang phåi ehu y v~eh<br />

trAn bån tinh tham lam cua loai qul,l,<br />

cung chang phåi la tai li~u v'e lieh su<br />

h('>i ha, rna l~ m(}t cAu ehuy~n ngl:l<br />

ngOn c6 tinh khai quat va triet ly cao.<br />

N6 bieu hi~n tinh thAn thl!c tien, c6<br />

thl!c mai vl!e duqe d~o. Truoc het cai<br />

d~ day phåi no, phåi kiem an, phåi<br />

t'6n t~i; khOng yeu du6i, åo tubng,<br />

kh6ng hl!1h thuc, mau me. Chinh VI<br />

c6 tinh than hanh d(}ng thl!c tien ~y<br />

rna Mn nay loai qul,l sinh trubng dan<br />

dan lu lii, kho~ ml,lnh va banh truong,<br />

trong khi loai c6ng yeu di~u chi biet<br />

mua may eham cMt b(} IOng thl ngay<br />

dng c6 nguy ca di~t chung.<br />

. BAu khOng khi åm d~m ret muOt<br />

. a Rirng Ma duqe thay the bang sl! sOi<br />

n6i b~t nga bai nhung tranh lu~n<br />

xung quanh d'e tai qu~. Con ung h(} .<br />

phe nay, con tan thanh nMm kia. Le<br />

te da xåy ra nhung Vl:l eai va chi choe,<br />

th~m ehi m6 nhau Mn sUt dAu me<br />

tran chl VI b~t d'6ng y kien. Hc giå<br />

Vyt cung ngl,lc nhien, tir ng~c nhien<br />

den lo Au. t mai thuyet trinh<br />

v'e lieh su h(}i ha. M(}t mai thuyet<br />

trinh v'e tinh thAn thl!c tien. Qu~ b6<br />

ngl,lc nhien qua! Tir xua Mn nay n6<br />

chua baD gia nh~n<br />

duqc thu, ehu<br />

dirng n6i la gi~y mai di thuyet trlnh.<br />

N6 båo Qu~ my:<br />

. - Ba xem nay. L~ qua!<br />

QUl,l my cung gM måt de r'6i ehe<br />

mi~n.g cuai khuc khich:<br />

- ff nhi, ll,l quå!<br />

Qul,l b6 l~y but g~ch d~m duoi<br />

hang ehu d'eu c6 a trong hai gi~y<br />

mai: "TM'lao cho dien giå cung nhu<br />

mi chi phi di ll,li do ban t6 chuc dai<br />

th", cuai lon:<br />

- Cai nay moi tM dåy!<br />

Xem ll,li ·ngay, giø t6 chue, n6<br />

chl)e luiJi:<br />

- Ai cha, eå hai bu6i thuyet trlnh<br />

d~u trung VaD chi'eu thu båy the nay.<br />

Gay nhi!<br />

- V~y 6ng chn di m(}t nai thOi.<br />

- Kh6ng duqc. Nhu tM thi bo phi<br />

milt m(}t khoån, ~l,li ben trng ben<br />

khinh, dåm ra m~t long. Hay la the<br />

nay nhe, mlnh ehia ra, tOi di m(}t cM,<br />

ba di m(}t ch6.<br />

Ql!l,l my giay nay:<br />

- Ay ehet, tOi thl biet gl rna an vai<br />

ltlngvdn 69


n6i!<br />

- He he! -QU/,l b6 cuai- Thl tOi<br />

ding c6 bie't quai gl dAu! Nhung hQ<br />

da mai thl mlnh phai Mn cM, vua t/,lo<br />

quan h~, vua c6 Iqi ca rna. De tOi<br />

thuye't tdnh v~ tinh thAn thl!c tien,<br />

con ba sang nMm h('>i hQa. HQ då<br />

vinh danh Ong tO mlnh la nha danh<br />

hQa thl mlnh cu dl!a theo y S:y rna<br />

khai trien, d~i de 11\ nhiing ho/,l si<br />

chAn chfnh c6 thl!c tai thuang s6ng<br />

d/,lm b/,lc, ån d~t, con chau dai dai sau<br />

nay cling noi theo tS:m guang sang S:y<br />

cho du mi~ng luåi th! gian c6 dieu<br />

ngoa, xuc xiem ...<br />

- Nhung rna tOi run 111m... QU/,l m~<br />

ngAn ngu.<br />

- Thl cu n6i dAm bay cau, rOi tI!<br />

chung n6 l/,li tranh cai voi nhau rna!<br />

Mien sao cu6i bUOi m'inh thu lS:y m6n<br />

thU lao v~. MS:t gl!<br />

The' la chi~u thu bay, khac voi<br />

th6i quen bay vong quanh nghia dia,<br />

Qu/,l b6 Qu/,l m~ d~u chai chu6t chinh<br />

t~ chia nhau d!n hai dia diem n6i<br />

chuy~n. Cu('>c tQa dam ' rS:t thanh<br />

cOng. Ben phfa Qu/,l b6, ti!ng huyt<br />

gi6, ho reo khOng ngtrng. Ben phfa<br />

QU/,l m~, ti!ng d~p canh tan thuang<br />

cua cu tQa rao rao nhu ngO rang, nhu<br />

sung nO. Lii chim xOc nOi va nh~ d/,l<br />

d6ng ti~n cho ban t6 chuc de di dl!<br />

Mi thao &u rS:t thoa man. CMc chl1n<br />

sau cu('>c h('>i thao nay, voi SI! hi~n<br />

di~n dAy thuy!t phl,!c cua dien gia<br />

Qu/,l den, ngay mai tren bao chr se<br />

xuS:t hi~n nhii'ng bai vi!t voi lu~n cu<br />

dng sAu sl1c va thAm tMy han nii'a.<br />

Chi~u t6i, QU/,l bO QU/,l m~ dl!<br />

chieu dåi xong bay v~ t6, sam mu('>n<br />

han nhau chtrng nAm phUt. Ca hai<br />

d~u tha v~ hAu bao n~ng, hoan hi dO<br />

ra Mm. ThS:y bO m~ hOrn nay vui ve,<br />

anh em QU/,l san l/,li, nMn the dua<br />

mS:y bai håo rna cMng dQc gAn dAy<br />

ra hoi:<br />

- BO ai, VI sao rna IOng cua tl,!i con<br />

den thui v~y?<br />

Qu/,l bO vua Mm ti~n vua cuai he<br />

M:<br />

- Th'i bai bO m~ cling den thui dAy<br />

thOi. Dan gian tM rna ciing hoi! - The'<br />

VI sao bO m~ den?<br />

- Yl Ong ba den.<br />

- TM VI sao Ong ba den?<br />

- He he ... 6ng ba den VI cl,! den.<br />

Cl,! cua mlnh la qu/,l rna, ro chua?<br />

ThOi cMng bay di ngu di, sam mai<br />

con di hQc. A, mai m~ n6 nho mua<br />

qua cho hai dua nM!<br />

Hai anh em qu/,l duqc giai thieh ro<br />

rang dAy du, l/,li duqc hua mua qua<br />

nen hf hling di ngu. Chi lat sau cMng<br />

da chlm vao giS:c rna tre tha. QU/,l b6<br />

con thl1p den dQc mS:y manh bao but<br />

chie'n, vua dQc vua cuai turn lim. QU/,l<br />

m~ nhanh nhau thu dQn di nhm ngay.<br />

Sau m('>t bUOi bi cAng thång thAn kinh<br />

nhu the', n6 ho ang 111m. Nhung dåu<br />

sao voi m6n thu lao b~t nga lly, n6<br />

cling duqc an ui VI se då vllt va han<br />

trong viec kie'm An cho gia dlnh vao<br />

mua dOng nay.<br />

•<br />

TIN VUI CHO DOC-GIA DÅI HAN <br />

• • <br />

LÅNG vÅN TAl<br />

• PHÅP<br />

TAT cA Qui DQC-GIA T~ PHÅP:<br />

- Blit dAu mua dai h~, ho~c tai h~ såm trong vang tlf 15.2.1994 d~n 15.6.1994 <br />

- tra bhng quan Phap (ti~n m~t ho~c chi-phi~u I cheque) <br />

- giri thang v~ taa-so\ln t\li Canada. <br />

DU"QC HU"ONG GlA BlEU SAU:<br />

ni~t nlim (12' s6) gui bhng may bay: 450 quan duang thuy: 270 quan<br />

hai nåm (24 s6) gui bhng may bay: 875 quan duang thuy: 510 quan<br />

ba nåm (36 s6) gui bhng may bay: 1280 quan duang thuy: 725 quan<br />

b6n nAm (48 s6) gui bhng may bay: 1665 quan duang thuy: 1000 quan<br />

nAmnAm (69 s6) gui bhng may bay: 2000 quan duCtng thuy: 1200 quan<br />

Chi-phieu (cheque) xin de: "<strong>Lang</strong> <strong>Van</strong>", gili bOng (hil thlliYng;<br />

tien m~t xin g6i kfn va gm bOng thll bdo-ddm, vedta-chi:<br />

LANG vAN<br />

P.O. Box 218, Station "U"<br />

Toronto, Ontario M8Z 5P1, Canada \<br />

70 lang van


Th6ng Di~p eua <br />

Nhi1ng NguOi Anh <br />

LDG: Thfmg 10 vlia qua, dai BBC<br />

t{li Ludn D6n va PBS t{li Hoa ky da<br />

cho pMt hinh møt (ai li4u dq,c bi4t<br />

ghi nh(in nep stfng da møt bØ l{lc<br />

thilu stft{li Nam My. CuiJn phim nay<br />

da gdy chtin dØng du lu(in the' gifYi va<br />

hien la m6t de tai duoc ban cai rtit<br />

nhieu tro~g gioi khdo ~6, m6i sinh va<br />

nhtin chUng h(Jc. Lan ddu tien dUf!c<br />

trinh chilu trong ky d{li hØi t6n gifw<br />

hoan cau t6 ch((c t{li Chicago, n6 da<br />

gdy møt xuc dØng lon cho toan thlcU<br />

't(Ja. ChUng t6i ghi nh(in l{li ddy bai<br />

thuyet trlnh "Elder Brother's<br />

Warning" cua ky gid Alan Ereira dl<br />

b{ln d{Jc cung suy gdm.<br />

Alan Ereira<br />

Nguyen Phong<br />

djch<br />

Kim TI! Thap Nam My m~c du tl,\i<br />

dAy s6 Kim TI! Thap con nhieu høn,<br />

d~c bi~t høn va bao trum nhieu bi<br />

m~t ky di høn. C6 le VI phan lon Kim<br />

TI! Thap t~i Nam my bi bao phu bO'i<br />

rung r~m, kMng thu~n ti~n cho vi~c<br />

nghien cUu, khao sat.<br />

Columbia la mOt qu6c gia nam a<br />

phfa nam My chau. Phan 160 lanh th6<br />

xu nay dUQc bao phu bai nhung khu<br />

rung r~m rl,\p chua dUQc khai pha,<br />

d~c bi~t la cac rung quanh r~ng<br />

Sierra thl gan nhu con ngu yen vc;:n tu<br />

may ngan nam nay, khOng may ai d~t<br />

chan d~n. D6i voi dAn xu nay thi r~ng<br />

Sierra van dUQc coi la mOt nøi ch6n<br />

linh thieng chua dl!Ug nhieu bi m~t.<br />

Huy~n thol,\i xu nay n6i rang d6 la<br />

cM acua nhung b~c than linh, c6<br />

nhi~m v\l -che cha cho nMn lol,\i. Yl<br />

dinh nui luc nao cling bi che phu bai<br />

nhung dam may mu, them vao d6 khi<br />

h~u 11m u6t quanh nam nen cay c6i<br />

mQc chang chit, kh6 ai c6 the vuQt<br />

rung Mn d6 dUQc. Nåm 1974, mOt<br />

Tu nglm xua, nhAn lo~i da c6<br />

nhiing n~n van minh lon. Nhiing n~n<br />

vån minh da t~o ra cac ki~n truc VI<br />

d~i nhu Kim TI! Thap, Vuo-n tre o .<br />

Babylon, V~n ly Truo-ng th~mh.v.v...<br />

Tuy nhien du phåt tri en Mn dAu<br />

chang niia, n~n van minh nao cling<br />

chju sI! chi ph6i cua lu~t vO thuo-ng,<br />

nay con mai mat, cai gl cl!c thjnh thl<br />

cling c61uc suy tan. Lich su da chung<br />

minh di~u d6 mOt cach hien nhien VI<br />

ngay nay khOng may ai nhl1c nhO' gl<br />

·Mn nhiing nh van minh c6 xua d6<br />

nua ngol,\i tru nhung giai thol,\i rO-i<br />

rl,\c, pha trOn nhieu hu cau, kh6 tin.<br />

N6i d€n Kim TI! Thap, nguo-i ta<br />

phi cOng bay l~c vao phfa dOng bek<br />

cua r~ng Sierra va phat hi~n mOt Kim<br />

TI! Thap rat lon tOI,\ ll,\c giua rung.<br />

Vi~c kham pha ra Kim TI! Thap nay<br />

da tMc dlly nhieu phai doan khao cd<br />

da cac qu6c gia khac nhau keo nhau<br />

Mn day nghien cuu. HQ k~t lu~n rang<br />

chi~c Kim TI! Thap xay bang da rat<br />

cOng phunay c6 nhung duang net<br />

ki~n truc khac hån nhung Kim TI!<br />

thuang nghlMn nhung Kim TI! Thap Thap khac t~i Nam My, do d6 n6<br />

Ai C~p, chu ft ai nhac d€n nhung thuOc mOt nen vån minh rieng bi~t<br />

nao khac chu khOng phåi nen vån<br />

minh Incas hay Maya. Quanh Kim<br />

TI! Thap la mt thanh ph6 bO hoang<br />

voi nhiing h~ th6ng duang xa dUQc<br />

16t bang da h~t suc cOng phu. D~c<br />

bi~t høn nua, quanh thånh ph6 con c6<br />

mt h~ th6ng 6ng c6ng thoat nuoc rat<br />

hfi'u hi~u, chung to nguaixua da hieu<br />

bi~t ranh rQt ve vå'n d~ v~ sinh.Theo<br />

cac nha khao cd thl thånh ph6 nay da<br />

dUQc xay cat tren bay ngan nåm,<br />

truoc khi nen van minh Incas va<br />

Maya phat tri8n va c6 le la mt trong<br />

nhung nen vån minh cd nMt O' Nam<br />

My. N~u th€, lich su nen vån minh<br />

nay nhu tM nao? Chung tOc nao da<br />

s6ng tl,\i day? T~i sao hQ ll,\i bi€n mat,<br />

khOng de ll,\i m(H dau HcIt gl tru chi€c .<br />

Kim TI! Thap va h~ th6ng duo-ng xa<br />

tinh vi kia?<br />

Cac nha nghien cuu nh~n xet<br />

rang, du da trai quabay tam ngan<br />

nåm rna h~ th6ng duo-ng xa van con<br />

rat t6t, kMng bi hu h~i, trong khi h~<br />

th6ng xa lO t6i tan nhat tl,\i Hoa ky<br />

ngay nay n~u khOng dUQc tu sua, båo<br />

trl thl chi vai ch\lc nåm da hu hl,\i chu<br />

drrng n6i Mn tram hay ngan nåm.<br />

DQc th~o nhung con duo-ng 16t bang<br />

da la nhiing thua ruOng trbng lUa va<br />

khoai chung to nen vån minh nay chu<br />

trQng nhieu ve nOng nghi~p. M~t<br />

diem d~c bi~t la mOi nga tu duang ll,\i<br />

c6 nhung tang da 16n, khåc ghi<br />

nhung ky hi~u 11,\ lung trOng nhu mOt<br />

tam ban db. Bån db duo-ng xa hay bån<br />

db chi dÅn dieu gi vÅn con la mOt cAu<br />

hoi lon. TMng thuo-ng cac nen vån<br />

minh cd thuo-ng de ll,\i nhieu dau tfch<br />

hay tai li~u ghi khåc ve lich su,<br />

phong t\lC, t~p quan nhung kMng<br />

hieu sao tl,\i dAy h


suy tan va bie'n m~t, khOng de l~i d~u<br />

tfeh nao? Yl nguai Kogi s6ng bi~t l~p<br />

tren dinh Sierra, khOng tie'p xue va<br />

giao thi~p v6'i ai nen r~t ft nguai bie't<br />

Mn hl? Trong khi nhihlg b!') l~e<br />

quanh vung thuang giao djeh, trao<br />

dOi hang hoa v6'i nhii'ng nguai dnh<br />

thanh thl nguai Kogi r~t th~n trl?ng<br />

va kfn dao, rut len nhihlg vung nui<br />

eao, khOng tie'p xue v6'i ai ho!)e chi<br />

gi6'i h~n vi~e giao thi~p v6'i m!')t vai<br />

b!') l~e IAn e~n rna tMi.<br />

DAu nåm nay, ky giå Alan Ereira,<br />

ph6ng vien cua dai BBC t~i<br />

Columbia, nh~n duge tin b!') l~e Kogi<br />

tlt IAu kMng tie'p xue v6'i ai, da ehO:p<br />

thu~n eho anh dU


Ham rang cua hQ rå't t6t, ngay ca tri~u<br />

chung sAu rang thuong thå'y t(!.i d.c<br />

bl) l(!.c khac cung khOng h~ c6 t(!.i dAy.<br />

TOi xin xac nh~n rling tå't ca nhCing gi<br />

chUng teli ghi nh~n dugc d~u kiem<br />

chung dn th~n de bao dam tinh cach<br />

trung thl!c cua n6. Vi thoi gian qua it,<br />

chUng tOi ch! lam dugc nhung gi c6<br />

the lam va chAc chån c6 nhi~u thieu<br />

s6t. TOi dugc biet c6 Mn han hai<br />

muai lang m(!.c rai rac tren d!nh<br />

Sierra, nhung chung tOi ch! dugc den<br />

tham ml)t lang duy nhå't rna thOi.<br />

ChAc hÅn nguoi Kogi da c6 ml)t ly do<br />

rieng nao d6 nen khOng mu6n chung<br />

tOi di tham nhung nai khac, nhung<br />

chUng tOi cung khOng mu6n to mo<br />

nm hieu them lam gl. Cac truang lao<br />

xac nh ~n ding he;> khOng giå'u giem<br />

chUng tOi di~u gi nhung cung khOng<br />

mu6n sl! c6 m~t cua chUng tOi gAy<br />

xao trl)n cho doi s6ng yen lanh cua<br />

nhung nguoi dAn trong vung.<br />

" Di~u d~c bi ~ t dau tien rna chung<br />

tOL thå'y la nhung nguoi dAn Kogi<br />

thuong sinh ho(!.t chung. MOi khi can<br />

lam vi~c gl thi mQi nguoi keo nhau<br />

ra lam vi~c d6 ml)t cach rå't tl! nhien.<br />

Chung tOi da chung kien vi~c toan<br />

the dAn chUng trong lang keo nhau<br />

dåp l(!.i con duong bling da dån VaD<br />

lang. HQ tl! dl)ng phAn chia ra nhi'eu<br />

nh6m nho, mOi nh6m lam ml)t phan<br />

rna khOng can phai c6 nguoi huong<br />

dån hay ch! huy. Vi con duong nay<br />

n6i li'en hai lang nen dAn ca hai lang<br />

keo nhau ra lam vi~c ml)t cach het<br />

suc tr~t<br />

tl!.<br />

"ChUng tOi dugc bi~t mOi lang c6<br />

mQt HQi dbng Truang lao. Nhung<br />

nguoi nay thuong cam mQt chiec 6ng<br />

nho bling gO, ben trong dl!ng vOL HQ<br />

cam ml)t chiec que xoay qua xoay I(!.i<br />

de tan nhung manh da vOi ra thanh<br />

bl)t, thinh thoang l(!.i dua len mi~ng<br />

chå'm mQt chut vOi VaD d'Au lucri. MQt<br />

truang lao cho biet: chiec 6ng vOi<br />

tugng trung cho doi s6ng. HQ luOn<br />

tay xoay chiec 6ng d6 VI doi s6ng<br />

luOn luOn thay ddi, tiep dien khOng<br />

ngi'rng. Da vOi tuqng trung cho chå't<br />

li~u cua doi s6ng. Sa di hQ nghi~n nat<br />

nhUng mi~ng voi rbi dua len mi~ng<br />

VI hanh dl)ng d6 lam cho doi song tro<br />

nen y nghia han. TOi khOng hieu r6<br />

nghia cua cAu d6 nen yeu cau Ong<br />

giai thich them. Vi truang laD da n6i:<br />

'Doi s6ng la m(>t Sl! mau nhi~m . Neu<br />

con nguoi biet mai dua thAn va tAm<br />

de y thuc doi s6ng ml)t cach trQn v~n<br />

thi nguoi ta se y thuc dugc nhCing<br />

vi~c khac phi thuong han".<br />

Ky gia Ereira ket lu~n: "T6i da<br />

quan sat vi~c nay rå't lau rna kh6ng<br />

the giai thich gi han. Theo teli thl c6<br />

le dAy la ml)t phuang phap tinh tAm,<br />

y thuc h?mh dl)ng cua minh, ml)t<br />

phuang phap gi6ng nhu cach thl!c<br />

hanh thi~n dinh cua nguoi A chAu.<br />

Vi~c mai dUa tam va than qua hanh<br />

dl)ng xoay xoay chiec 6ng v6i nho<br />

tren tay la ml)t di~u l(!. lung rå't kh6<br />

giai thich".<br />

Chinh gtua lang c6 mOt can nha<br />

rå't lon cå't bling la cAy. DAy la nai h(>i<br />

hQp cua dan lang mOi khi c6 vi~c<br />

quan trQng. Khac hån voi nhung bl)<br />

l(!.c khac, chUng t6i kh6ng h~ nhln<br />

thå'y cac bieu tugng tOn giao, tin<br />

ngucrng gi. Can nha ho an to an tr6ng<br />

tran va rå't s(!.ch se. Ml)t vi truang 11io<br />

cho biet dAy la trung tAm sinh ho(!.t<br />

\ cua lang, mQi vi ~c quan trQng nhu<br />

cuoi hoi, chOn cå't, trbng trQt, cay<br />

cå'y, tien doan thoi tiet &u dugc<br />

mang ra thao lu~n t(!.i day de lå'y<br />

quyet dinh chung. Tå't ca mQi nguoi<br />

d~uc6 quy~n phat bieu y kien, khOng<br />

c6 tu truang hay Il1Qt ai nåm quy~n<br />

hanh ca. Ky gia Ereira ghi nh~n:<br />

"Th~t la m(>t di~u l(!. lUGg chua tung<br />

thå'y. Ml)t bl) I(!.c khOng c6 tu truang,<br />

khOng c6 nguoi lanh d(!.o, mQi quyet<br />

dinh d~u la quyet dinh chung. Phåi<br />

chang dAy la m(>t hinh thuc dAn cM<br />

th6 sa nhå't va chAn chinh nhå't da c6<br />

tu ngan xua? Theo chO chUng t6i do<br />

hoi thi khOng c6 ml)t di~u gl dugc<br />

lam neu khOng c6 sl! dbng y chung;<br />

nhung quyet dinh chung adAy khOng<br />

c6 nghia la da s6 tren thieu s6 rna la<br />

quyet dinh cua to an the mQi nguoi<br />

(Concensus). Th ~ t kh6 c6 the tuang<br />

tugng ml)t bl) I(!.c s6ng bi~t I~p I(!.i c6<br />

m(>t truy~n th6ng dAn cM d~c bi~t<br />

nhu v~y! Phai chang n~n van minh<br />

cd xua ngay truoc la m(>t nh van<br />

minh dl!a tren can ban dAn chu?"<br />

Dan vi nho nhå't cua xa h(>i Kogi<br />

la dan vi gia dlnh. Trung blnh mQt<br />

gia dinh gbm cha m~ va cac con nho.<br />

Khi tre em con nho chung dugc nu6i<br />

ducrng bai cha m~, phan lon la nguoi<br />

m~ trl!c tiep nu6i nå'ng con cai. Neu<br />

c6 b~nh * thl cac em dugc dua Mn<br />

cho cac truang lao chua b~nh. DOi<br />

khi cae truang 11io eling b6 tay va em<br />

nho kMng the s6ng nhung cha my<br />

chung eMp nh~n, cho ding d6 la lu~t<br />

thien nhien. Neu s6ng dugc den luc<br />

truång thanh thi nguoi Kogi c6 tu6i<br />

thQ rå't cao, tu6i trung binh cua hQ la<br />

khoang ml)t tr~m hay han the nua.<br />

M(>t truång lao eho biet: "Theo quan<br />

ni~m cua ehUng t6i thi s6ng thu~n<br />

theo thien nhien khOng the c6 b~nh.<br />

B~nh t~t ch! la h~uqua eua nhung gi<br />

trai voi thien nhien. Ngoai ra sl!<br />

tuang giao giUa con' nguoi voi thien<br />

nhien het sue m~t thiet va khi thien<br />

nhien bi pha ho(!.i, ehae ehan con<br />

nguoi se bi anh huång theo, do d6<br />

con nguoi phai biet nm mOi truong<br />

thich hqp de s6ng. Chinh VI s6ng trai<br />

voi cac dinh lu~t thien nhien rna c6<br />

du thu b~nh ky I(!. xay ra, day la bling<br />

chung hien nhien rling con nguoi<br />

chiu anh huång nhi~u v'e m6i truong<br />

va cach thuc rna hQ sinh s6ng". Khi<br />

dua nht 16i<br />

s6ng het suc tM sa thuong dugc gan<br />

cho eac dan t(>c con man da. Phuang<br />

phap trbng trQt cua hQ cUng rå't gian<br />

di. HQ dung m(>t cAy nhQn de xan då't,<br />

thay VaD d6 vai h(!.t d~u rbi Iå'p I(!.i.<br />

Vi~c trbng tr«;>t hay gieo h(!.t dugc<br />

danh cho phåi nu, VI nguoi nu "mat<br />

tay" han nguoi nam. Ml)t truång lao<br />

cho biet: "ChUng t6i vån biet c6<br />

nhung phuang phap trbng tr«;>t, canh<br />

tae khae co the lam hoa mau nay sinh<br />

rå't nhi~u nhung c6 nhi~u de lam gi?<br />

lang ~dn 73


Gia dlnh nao thl cting chi ån ngay ba<br />

bUa. C6 nhfeu se t~o nen tlnh tr~ng<br />

tham lam, t~o ra phi'!n toai vO fch.<br />

Thitn nhitn då lo li~u chu toan thl cu<br />

theo d6 rna s6ng. Cac Ong håy nhln<br />

kia, chim ch6c khOng gieo h~t rna<br />

thien nhitn c6 de cho cMng cM't d6i<br />

dAu? Cac thu riJng khac cting th~, chå<br />

loai nao thi~u ån cå, v~y t~i sao con<br />

nguai l~i phåi lo tång tru, gia tång thu<br />

ho~ch thl!c phåm? C6 du lam r6i lo~n<br />

tr~t tl! thitn nhitn, c6 nhi'!u hO'll cai<br />

mlnh cAn la låy di mlit pMn cua<br />

nguai khåc hay sinh v~t khåc va nhu<br />

th~ la vi ph~m m!')t dinh lu~t cån bån<br />

cua thitn nhitn va truyen th6ng sån<br />

c6 cua dAn Kogi. Cac Ong ntn bi~t<br />

ngum Kogi chi s6ng vua du, hoan<br />

toan khOng c6 gl du thua va do d6 t~i<br />

dAy khOng he c6 tr!')m cUOp hay cac<br />

t~ n~n nhu cac be:) l~c khac".<br />

Me:)t diem rlit d~c bi~t la nguai<br />

Kogi khOng he ån thit ca. Khåc hån<br />

vm nhii'ng b!') l~c khac, hQ khOng he<br />

sån Mn hay c6 v6 kM. Truyen th6ng<br />

cua hQ khOng he c6 vlin de gi~t h~i<br />

blit cu me:)t sinh v~t nao, du lon hay<br />

nho. DAy la m!')t chi ti~t dang lam<br />

nhuc dAu nhieu nha nhAn cMng hQc<br />

va xå Mi hQc. Tu truoc d~n nay, cac<br />

ly thuy~t deu cho rhng, nhii'ng be:) I~c<br />

då man deu sinh s6ng bling sån Mn<br />

va ån cAy trai trong rung. Vi~c me:)t<br />

be:) l~c khOng he c6 t~p tl,lC ~n thit ca<br />

la me:)t sl! ki~n de:)c dao, l~ lung hi~m<br />

c6 va kh6 giåi thfch. Nguai Kogi cho<br />

rhng gi~t h~i sinh v~t la trai voi lu~t<br />

thitn nhitn, c6 le VI ly do d6 trong<br />

thai gian quay phim, phai doan dai<br />

BBC dii thliy rlit nhieu hu


nhu eau nhu lin u6ng ehi la phI,!<br />

thu()e. Nguai ta ehi bo ra vai gia vao<br />

rltng hai trai eay, u6ng nuoe su6i la<br />

du rOi nhung nguai ta kMng the s6ng<br />

rna thieu y thue v~ mlnh duqe.<br />

M()t vt truång Hio eho bie't: "Vii<br />

trI,! la m()t tårn gUng voi vii trI,! la bi~t quan xet<br />

tå'm gU


thOng di~p rna hQ ri1UOn giti cho tht<br />

giai. D6 la m!'>t Ong Hio 16n tuOi<br />

nhoog con khoe. Nhln ham rång con<br />

ngu yen vt(n, mQi ngu~i nghT Ong 11io .<br />

chi vao khoång sau muoi la nhi~u<br />

nhung v~ sau ky giå Ereira dugc bitt,<br />

vi truång Uio nay då sOng tren mOt<br />

tråm nåm r~i. Hau nhu vi truång Hio<br />

nao eling d~u tren m!'>t tråm tuOi trå<br />

len eå. CMng tOi khOng nhln thÆy<br />

nhiIng d1(u ve't gia ye'u, b~nh t~t tren<br />

thAn the hQ nhu van thu?1ng thÆy å<br />

eae bO l~e khåe.<br />

Vi truång Uio len tie'ng: "CMng ta<br />

tOi då thåo lu~n rÆt ky v~ di~u ehUng<br />

tOi mu6n n6i. CMng tOi mu6n giti<br />

mOt thOng di~p eho eae em trong gia<br />

dlnh nMn lo~i. CMng tOi n6i bling<br />

trai tim, nhiIng l~i n6i ehAn thanh<br />

nhÆt, rling hi~n nay nMn lo~i dp<br />

buac vao mOt thåm ho~ rÆt 16n rna tu<br />

truac de'n nay ehua h~ xåy ra.<br />

"Thu nMt, nhAn lo~i cAn bie't rling<br />

tÆt eå ehung ta d~u la anh em mOt<br />

nha, d~u la con eung mOt mCf. Du<br />

ehUng ta c6 mau da kMe nhau, m~e<br />

quln ao kMe nhau, e6 nhiIng truy!n<br />

th6ng kMe nhau, tuAn theo nhiIng<br />

quan ni~m khae nhau, s6ng trong<br />

nhiIng di~u ki~n khae nhau nhoog tÆt<br />

eå ehi la b! ngoai rna thOi. Ben trong<br />

ehung ta dAu h! khac bi~t. Khi d6i<br />

eMng ta d!u d6i nhu nhau, lue kMt<br />

chung ta d!u khat nhu nhau, ehung ta<br />

d~u e6 eåm giae vui bu~n nhu nhau.<br />

Hien nhien phåi nhu v~y r~i VI eMng<br />

ta d!u la con eung mOt mCf nhoog tie'e<br />

la cae em då khOng ehu y Mn di!u<br />

nay VI cac em då quen mÆt ngu~n gOe<br />

thieng Heng elIa eae em r~i.<br />

"S6ng xa mCf då lAu, cae em då<br />

quen han ngu~i mCf sinh ra cae em,<br />

sån s6e, che chå, nuOi ducmg eac em.<br />

Yl thie'u y thuc, cae em då pha nat gia<br />

lai mCf cha de l~i, pM ho~i mOt each<br />

khOng thuong titc, khOng m!'>t måy<br />

may thuong tie'e! Cae anh dAy sinh<br />

truae, gln cha mCf"hon n!n hieu dugc<br />

long mCf cha dang tan nat, dau khO.<br />

Mt( då bu~n VI eae con sinh sau nå<br />

mu()n då khOng bie't thuong y!u nhau<br />

rna trai l~i eu ehem gitt, h~n thu<br />

nhau, lam h~ lan nhau khie'n mCf cha<br />

khO så vO eung. Kh6ng nhiIng tM,<br />

cae em con dAy xeo len tMn tM mt(<br />

cha rna khOng bie't rling cac em dang<br />

gie't h~i ehfnh d4"ng då sinh ra eac em.<br />

Cac anh bitt ro vi~e nay nen ehi<br />

mu6n khuy!n eae em hay dUng l~i,<br />

quan sat va y thUe vi~c lam hi~n nay<br />

elIa cae em VI gie't h~i dÆng sinh<br />

thanh ra mlnh chfnh la gie't h~i ehfnh<br />

mlnh d6.<br />

"Mt( eua eac em la ai? Chfnh la<br />

trai d4"t nay. Long mCf ehfnh la bien<br />

eå va trai tim clIa mCf ehfnh la nhiIng<br />

dåy nui eao e6 m~t khilp noi. Nay eae<br />

em, d6t rUng, pha nui, dO d~ O ue'<br />

xu6ng bien chfnh la cha d~p len tMn<br />

the cua mt( d6. MCf la ngu~n s6ng<br />

ehung va con ngu~i khOng tM s6ng<br />

rna khOng e6 mt(. Ne'u trai dÆt bi huy<br />

ho~i thl ehUng ta se s6ng å dAu? DAy<br />

la mOt v4"n d! he't sue quan trQng va<br />

cln xet doan mOt each nghiem ehinh.<br />

Cae anh khOng bie't trong vong vai<br />

nåm nfia tht giai se bie'n dOi nhu the'<br />

nao? Ch~c khOng l4"y gl t6t dCfP Mm<br />

dAu ne'u eae em eu tie'p tl,le pha ho~i<br />

rna khOng bie't båo trl mOi truoog<br />

sinh s6ng. T~i sao dugc thua huång<br />

m()t gia tai t6t dCfP nhu the' rna eMng<br />

ta l~i pM ho~i n6 di v~y? T~i sao eae<br />

em khOng nghT rling tråi qua måy<br />

ngan nåm nay, the' h~ truae då giil' gin<br />

eÅn th~n, då trAn trQng tUng t4"c dåt,<br />

tUng ngQn suoi, tUng kh6m eAy, ngQn<br />

co rna ngay nay eae em l~i pM nåt<br />

khOng h! thuong titc? Um sao eae<br />

em e6 the t\1 hao rling mlnh vAn minh<br />

khi nMn lo~i va mQi sinh v~t mOi<br />

ngay m()t khO dau nhi!u hon xua?<br />

Um sao e6 the n6i rling nhan lo~i då<br />

titn bO khi con ngum ngay eang gia<br />

tAng thu h~n, chi thfch gAy ehien<br />

tranh khåp noi? Cac anh bie't v~y<br />

nhoog phåi lam sao dAy? Um sao c6<br />

tM n6i eho cac em biet rling vii trl,l<br />

c6 nhll'ng djnh lu~t vO eung 16n lao,<br />

khOng thi vi ph~m dugc? Long eae<br />

anh vO eung dau d6n VI cae anh tMy<br />

rling trai Mt då khO ki~t r~i, mQi s\1<br />

song dang lAm nguy va thåm hQa di~t<br />

vong ehl con trong giAy lat. Do d6<br />

cae anh mu6n k!u gQi khÅn thie't<br />

rling, My thuc dnh, ngoog ngay<br />

nhil'ng vi~e c6 tfnh each pha ho~i d6<br />

I~i, ne'u khOng thl tr! qua måt r~i!"<br />

Ky giå Ereira ghi nh~n: "Th~t kM<br />

c6 the tin rang nhil'ng nguai Kogi l~i<br />

bie't ro tlnh tr~ng pM ho~i mOi sinh<br />

va ehie'n tranh dang xåy ra tren the'<br />

giai hi~n nay khi hQ khOng h~ r~i<br />

khoi ph~m vi da dinh Sierra. Tuy<br />

nhien di'eu nay e6 le eling khOng sai<br />

vl e6 nhi'eu bling ehUng rling mOi<br />

truoog sinh s6ng elIa nMn lo~i dang<br />

buac vao mOt giai do~n nguy kjch ro<br />

r~t. "MQt bling ehung hien nhien la<br />

16p tuye't tren dinh Sierra truoe nay<br />

vin d6ng r4"t day rna nay ehi con tro<br />

l~i mOt vai mång rna thOi. Gln dinh<br />

nui e6 mOt h~ nuac råt 16n, v6n la noi "<br />

luu trfi nuoe khi tuye't tan vao mua<br />

be. Ho nuae nay se dO xu6ng eae<br />

sOng ngoi, ehåy qua nhiIng d~ng<br />

bAng truae khi ehåy ra bien. Hi~n<br />

nay h~ nuoe nay eling då gln e~n<br />

khO, m\1e nuoe t~i sOng ngoi quanh<br />

vung d!u xu6ng rÆt thÆp va dAn<br />

ehung å vung d~ng bAng da than la<br />

su6t måy nåm nay, n~n h~ hån då<br />

hoanh hanh du dOi, s61ugng th6e lua<br />

thu ho~ch duge eang ngay dng<br />

xu6ng rÆt thÆp. Khåp noi tren the'<br />

giai, ngu~i ta n6i v! tlnh tr~ng nhi~t<br />

d!,> gia tång (Global Warming) gay ra<br />

bai n~n d6t rUng, pM nui, xe duoog<br />

va h~u<br />

quå eua nhiIng O nhi!m ky<br />

ngM. Them vao d6 bien eå eling g~p<br />

nhi!u kh6 kMn båi vi~e cae chåt e~n<br />

bå gia tång, giet h~i cac vi sinh v~t,<br />

eån bån etla d~i s6ng eae loai thuy<br />

tOe. Them vao d6, vi~e phat trien eac<br />

ky thu~t danh ca t6i tAn bAng eae tårn<br />

luai khOng l~, nhu luai vet (Drift net)<br />

eua eae qu6e gia tan tie'n då lam<br />

nhi'eu dAn tQc s6ng a ven bien Mp<br />

kh6 kMn vl th\1e phåm VI chang con<br />

e6 ca de ån".<br />

Ngu~i ta då tien doan rAng, ehi<br />

vai nAm nfia the' giai se lAm vao tlnh<br />

tr~ng suy ki~t dinh ducmg. N~n d6i<br />

kem se xåy ra khåp noi. va nhiIng<br />

qu6e gia lam ehu duge th\1e phåm se<br />

la nhiIng qu6e gia e6 quy!n Il,I"c m~nh<br />

nhåt. Bie't ro nguy nan nay, eae qu6e<br />

gia tan tie'n dang phat dOng nhil'ng<br />

eån bån kinh te', ky ngh~ mai d~t tren<br />

vån d'e mOi sinh rna n~n nhan


se tro th~mh mie'ng m()i ngon de cac<br />

qu6c gia tAn tie'n keo de'n mo mang<br />

ky ngh~, ph6ng u€ btra bai cac ehift<br />

c~n ba, va pM hOl;\i mOi sinh. NhAn<br />

danh khoa hQc ky thu~t, cae qu6e gia<br />

tAa tie'n dang cho thuyen ehuyen<br />

nhfrng nha may, ky ngh~ ttr xu hQ qua<br />

nhfrng qu6c gia kMe duai nhfrng<br />

danh nghia råt t6t d~p nhu hqp tae,<br />

pMt trien ky thu~t. Hien nhien hQ da<br />

y thae tlnh trl;\ng pM hOl;\i mN sinh<br />

Nhiing<br />

Kham<br />

Pha<br />

va h~u qua cua n6 trong qu6cgia cua<br />

he;> va quye't dinh ne'u ky ngh~ la cAn<br />

Vgt Ly .<br />

thie't thl h~u qua tua n6 phai xay ra<br />

o m(?t nai nao kMc cha khOng phåi<br />

tren liinh thO cua hQ.<br />

Thien<br />

N6i m(?t cach khac, chfnh sach<br />

"thl!c dAn mai" se khOng xAy dl!ng<br />

The?<br />

tren tlnh trl;\ng chi~m dåt, nhung se<br />

d~t tren can ban pM hOl;\i mOi sinh tl;\i<br />

nhfrng nai khac VI dAy la m(?t sI! pha<br />

hOl;\i c6 tfnh cach vinh vien, khOng<br />

the phl}C Mi. Nhfrng qu6c gia rna<br />

mOi sinh bi pha hOl;\i se khOng baD<br />

gia ng6c dau len duqc khi tIng trl;\ng<br />

thl!c phåm thie'u s6t vIdåt mau bi pha<br />

hOl;\i, rtrng r~m bi pM huy, bien ca va<br />

dåt dai chaa d\l'ng toan nhfrng chift O<br />

Di nhien dAn chung se bi<br />

nhil~m.<br />

nhfrng b~nh * ky di khOng the chfra,<br />

nhfrng thu b~nhc6 the gAy tOn thuang<br />

Mn ye'u tO' di tru yen va hoan toan suy<br />

ki~t nhAn II!C (Oligarchy) bai cac hoa<br />

chåt ky ngh~.<br />

The' gi ai ngay nay dang buac VaD<br />

m(H khuc quanh lich su rna trong d6<br />

tlnh trl;\ng mOi sinh se d6ng m(?t vai<br />

tro thie't ye'u, quan trQng. Khi pMi<br />

doan ky gia dai BBC rai r~ng Sierra<br />

VaD thang hai nam 1993, nhfrng<br />

nguai Kogi da An cAn nMn nhu: "Xin<br />

cac Ong håy mang thOng di~p nay ra<br />

gui cho tM giai ben ngoai de nhAn<br />

10l;\i bi~t ding tlnh trl;\ng da thl!c sI!<br />

nguy kich låm r()i! N~u hQ khOng<br />

chju thac dnh thl dqi Mn bao gia nfra ,<br />

dAy?"<br />

•<br />

(Phong thea bai n6i etiuy~n eua Alan<br />

Ereira trong dl,li h~i tOn giao ho~m e'llu hc;>p<br />

tl,li Chicago vao thang 9 nåm 1993. Cu6n<br />

phim Elder Brother's Warning ghi nh~n<br />

dm s6ng eua dan Kogi eilng da duge tdnh<br />

ehi~u tren eae bAng fAn eua dai truy~n<br />

hinh BBC tl,li Anh va PBS tl,li Hoa kY).<br />

(Ky 4)<br />

. Måt con nguai ehi thAu nh~n<br />

duqc UIO s6ng trung blnh cua tia vu<br />

trI}, d6 la tia anh sang. N(?i trong tia<br />

anh sang då c6 bay mau ehfnh, ttr<br />

mau do tai mau tim. Do d(? dai s6ng<br />

wang d6i kMc nhau trong giai hl;\n<br />

anh sang rna ta ph An bi~t duqc bay<br />

mau khac nhau åy. N~u d


Cåe nha khoa hQe bi!'t rhng, khi m~t<br />

lubng anh sang chi!u xuyen qua m~t<br />

the eMt nhu bl}i hai trong tAng khf<br />

quyen eua cåe thien the, thl lubng<br />

ånh sång d6 ho~e Ul bi hAp thl} vao<br />

bl}i hai (truang hqp bl}i hai c6 nhi~t<br />

d~ thAp han lubng ånh sång ehie'u<br />

vao), ho~c la phåt quang thanh lubng<br />

eh6i chang han (truang hqp bl}i hai<br />

e6 nhi~t d~ cao han lu'ong ånh sång<br />

ehi!u vao). Anh sång bi Mp thl} the<br />

hi~n vao quang phO thanh v1;\ch t6i<br />

(dark line - the absorption speetrum).<br />

Va ånh sång pMt quang the hi~n vao<br />

quang pM thanh Vl;lch sång (bright<br />

line - the emission spectrum). Cåc<br />

v1;\eh t6i, sång nay chi ro chAt thu~c<br />

101;\i nao d6. V~y du tAng khf quyen<br />

nguQi hay n6ng thl lubng ånh sång<br />

chie'u vao ciing pMt hi~n dung v~t<br />

chAt hi~n di~n trong tAng khf quyen.<br />

Bhng eåeh Ay, eåc khoa hQe gia då<br />

bie't duge tAng kh! quyen bao quanh<br />

eåc hanh tinh Venus va Mars chua rAt<br />

nhi!u tMn khf, va to an the vii .trl}<br />

chua rAt nhi!u khf hydrogen va<br />

helium; rai råc la eåc kh! oxygen,<br />

ChOm sao Orion Chl!P tu phi-thuy~n ViI-m.l (hlnh tren). va qua hinh ve (xem trang<br />

trllbc) . Sao Mng d(li kht1ng-llJ ndm å vai phåi hi~p-si (sao Betelgeuse). Sao xanh kht1ng-llJ<br />

Rigel å vi-trf chdn tråi.<br />

Phån-ung h(lt nhdn Ii~n-tl!c trong /oi m


Loi saG xanh kM'ng-llJ Rigel (thu(jc chom saG Orion) da bien-h6a thanh sat thep. PMn Mn<br />

sdt thep kMng bien-lz6a thilllh chtft n{lng han vi kMlIg thte6 nhi4t-d(j khUng-khilp hall nila Iren<br />

tinh-tu (khUng-khilp nhll nhi4t-d(j eua tn;!n Ilt)' Big Bang). Phån-ung 11(;11 nMn trong loi saG<br />

ngllng, kMng cung-ceip du ndng-lllqng cho lap vo ngoai phån-ung dl"thåi Mt w;lt-cheft ra ngoai<br />

Mng ph6ng-xt;l. Sao c6 thl bi s~p vao, do tr{mg-I(le cua ehinh n6. Sao Rigel c6 tr{Jng kMfi gåp<br />

2,5 Idn va duong kfnh gåp dbi m{ft trai.<br />

pha mng cua tr~n n6<br />

Big Bang khai thien vii tr\l (cosmic<br />

background) ...<br />

Tai hQa xay den cho trål dÅt, cho<br />

loai khung long, khi m


Chuyfn ma d6ng que miin Nam<br />

(tilp theo)<br />

Chuang sau<br />

BA Bang bi~n Huån vA hai cO<br />

CÅm sua so~n di len Tri TOn de<br />

chuQc bua ngåi, tr9:n !m nhU'ng oan<br />

h~m såp thea bao my con ba. 6ng<br />

Bang bi~n Huån vA c~u Hai kinh ly<br />

Luy~n tha phAo ml)t cai tha thai nhy<br />

nhang. 6pg Bang bi~n thl lo tM t~c<br />

gi9:y t~ de mua re mi!ng d9:t cua<br />

Huang bQ L~i va tlm cach dem ml} vq<br />

chua cua Cai tuAn H~p v~ tO qui de<br />

"nup go m6i dåm heo".<br />

Vao sang hOrn n, Ong Bang bi~n<br />

Huån h~n vai Ong Huang bl) L~i ra<br />

sa truac b~ de ky gi9:y hån d9:t va ghi<br />

vO sO hO di~n ten chu nhan mai cua<br />

.mi!ng d9:t. Sau d6, Ong Bang bi~n<br />

HuOn d6ng bach ph!n cho mi!ng d9:t<br />

så hihJ mai cua mlnh. Nhln Ong<br />

Huang bQ L~i nuac måt doanh trong,<br />

Ong Bang bi~n giå nhan giå nghia:<br />

- Xin anh Huang bQ cha buOn.<br />

Tui dåu c6 kyt ti~n, gi up anh mua<br />

mi!ng Mt d6 ke eling quå suc tui rOi!<br />

Anh chi con khoe m~nh, cac chåu da<br />

bili <br />

. ~<br />

glO<br />

con<br />

'A<br />

<br />

trdng <br />

Ho Tnlang An<br />

lan khOn, nguoi con thl cua con.<br />

ROi Ong am~:<br />

- Tui nghe n6i chOng cO Ba Tfnh<br />

dau 6m sao d6 rnA nMm måt xuOi tay<br />

qua sam, d~ cho cO cu ba cu Mt trong<br />

cånh goa b~a v~y anh?<br />

CO Ba Tfnh la em k! Ong Huang<br />

bQ L~i, 19:y chOng ngu~i Trieu Chau<br />

c6 hai måu d9:t trOng råy. Thång vaa<br />

rOi, anh ta bi m~n b~c dAu tren m~t,<br />

khOng g~p th!y g~p thu6c gioi nen<br />

phåi ch!t tue tuåi, de l~i ngu~i vq tre<br />

mang thai ba thång va hai dua con<br />

trai tuOi chua len mu~i. 6ng Bang<br />

bi~n Huan nghe v~y ua låm, tim cach<br />

"nup go m6i dAm heo" vm cO ta,<br />

nhung tanh Ong ky qu~c, Ong thfch<br />

thOng dAm vai thu dbn ba chua<br />

nhung chOng con s6ng han. Dbn ba<br />

goa c6 chua khOng kfch thfch Ong<br />

nhi~u bling. Theo Ong, con gl thfch<br />

cho bling vaa trang men dua hAi nhi<br />

vtra c~m mQt c~p sUng cong vut len<br />

dAu thling tfa b~c phuac cua n6.<br />

6ng c6 d~n Cai tuAn XU6'ng, ten<br />

ta dien tMn tln cua Ong:<br />

- May li~u lai ma n6i vai Cai tuAn<br />

H~p. N!u n6 bling long thl taD se<br />

thuang cho con vq n6 chi!c ki~ng<br />

ch~m bling vang n~ng mQt luqng, I~i<br />

de cho n6 ti!p t\lC lam muan hai dAy<br />

ruQng nhu cll. Con bling khOng thl<br />

sau mua Mt, n6 My gia choi, tu6t<br />

mung bå vO thung rOi vq chOng cung<br />

xu6ng ghe d!n xU khåc muan rUQng<br />

lam An.<br />

HOrn qua Ong Bang bi~n Huån da<br />

An nlim vai thfm Båy Bånh. Y th! bj<br />

c$u Hai Luy~n dem tien b~c va cai<br />

rna hao hue cua dAn tinh thanh ra d~<br />

dO. Thiet tlnh cAu khac tanh cha a<br />

cM r9:t ~q An nli~ vai dim ba chua.<br />

C$u ua pha trinh con gåi han. C$u<br />

chi gi6ng tanh cha la thfch An nlim<br />

vai d~n ba c6 chOng. Thlm Båy Bånh<br />

trång treo, mlnh dAy, c~p gio dai, c~p<br />

mOng tron hoay, bQ ngl,fc caD va sAn<br />

chåc, c~p måt thi~t lång, c~p mOi<br />

thi~t tuai. OOng cho thfm 19:y nhlim<br />

Ong chOng thi~t tha, chi bi!t lo lam<br />

An, lo cung vq ma khOng bi!t o b!<br />

quAn ao, khOng bi!t dua doi cach<br />

s6ng hao hue.<br />

C~u Hai Luy~n g~p thfm nhu meo<br />

g~p rna, nhu rOng g~p mAy, chinh<br />

phl}c thlm tuy kh6 khan nhung rOi<br />

nuac chåy hoai thl da eling hao mon.<br />

KhOng phåi thfm sq cMng hanh<br />

hung, rna thfm chi ng~i vi~c tling t!U<br />

cua thfm dO b! ra th} ba Bang bi~n<br />

Huan se 19:y d9:t l~i, khOng cho chOng<br />

thfm lam ta di~n nua. NAm ngoai,<br />

cM Båy Bånh bå ngh~ lam ruQng<br />

muan aAn Huang, ve c9:t cMi å Cåi<br />

San Be, ma quan ban tra hu! va hang<br />

xen nhu g~o cui, than, dAu lua, nuac<br />

måm, kim chi, k~o banh ... C~u Hai<br />

Luy~n di chua San Thång de ve vin<br />

cac cO di' chUa dung huang ngay rlim,<br />

dnh c~ g~p chO dung thAn mai cua vq<br />

chOng nguoi tå di~n cli. Nho å trong<br />

quan t6i ngay nen da de thfm Båy<br />

khOng con den dui n4ng tap nil'a ma<br />

tra nen trång trea hOng hao. Tuy<br />

thfm m~c qUAn ao våi bO, hai ban<br />

chan to phe nhung c$u da th9:y trong<br />

cai d~p thien chan 9:y mQt ngn lua<br />

kfch d~c hao hUfig. C~u tlm cach ve<br />

van, hua cho thfm mQt chi!c vong<br />

cåm th~ch va mQt sqi dAy chuyen<br />

vang. Chi!c vong t~ng chi la chi!c<br />

vong rna nao tuy xanh l~t na nhung<br />

Ung anh vang ngh~ . Con sqi dAy<br />

80 lang van


chuy'en t~ng bhng vang tam, mi~ng<br />

m'e day hinh trai tim nho xiu cha<br />

khOng phåi la sqi (Jåy chuy'en bhng<br />

vang muai, mi eng m'e day lan ca<br />

dOng xu la bai in hlnh chu phuac nhu<br />

thfm hhng ao uac.<br />

Tuy nhien, nguai dan ba que mua<br />

kia ml>t khi då sa chan vao chuy~n<br />

phong tlnh nguy~t trai rOi thl dåm ra<br />

ghi'en cai mui dan Ong thi thanh.<br />

ChOng thfm du c6 tinh Itlc nhu s6i<br />

cQP nhung vån la ke que mua, khOng<br />

ranh chuy~n g6i cMn. Khi c~u Hai<br />

Luy~n ngo ydua thim cho cha c~u hU<br />

hi ml>t dem thl thim lam m~t gi~n.<br />

()ng Bang bi~n tu6i tuy nåm muai rna<br />

da m~t chua dun, thån v6c con deo,<br />

t6c chi diem vai sqi hoa råm. Vå ll;li<br />

m~t may Ong cling khå khOi ngO. Da<br />

la hu thi thfm cho hu luOn. Khi Ong<br />

Bang bi~n nMt vao tay thim chi~c ca<br />

ra dm thach cAt hinh hOt dua thi<br />

thim chiu ti!p Ong acai l6 qui cua<br />

c~u Hai ben cAu Kinh C\lt.<br />

Sau khi hU hi da dai vai thim Båy<br />

Bånh, hai cha con theo du6i m\lc<br />

dfch rieng. C~u Hai Luy~n chuån bi<br />

di My An de do dA"t va c~u da sai<br />

thhng ta trai tårn phuc ten Yem do la<br />

ki~m gai trinh, m~t may xinh d~p de<br />

c~u d\l dO. Con Ong Bang bi~n Huan<br />

thi mu6n mua bl> divan bhng gO cåm<br />

lai då giOi m~t b6ng ll>n. Bl> divan d6<br />

rna d~t trong cai t6 qui cua thltng con<br />

trai bien cua Ong, de Ong dua vg Cai<br />

tuAn Hl;lP len nhm va "nup go m6i<br />

dåm heo" thi th~p phAn khoai Il;lC!<br />

May mAn thay, chu bl> divan la thAy<br />

giao Ll;lC. ThAy dang g~p nhi'eu slJ b6i<br />

r6i trong gia dinh: m~ thAy bi xa gan<br />

phåi nhm nM thuang ba thång, vg<br />

thAy sanh dOi, dua em gai bi up h\lL...<br />

()ng Bang bi~n Huan li'en lam tranh<br />

lam treo mua re m6n danh ml>c kia.<br />

Khi m4y nguai llJc di'en thån trn<br />

d~t chi~c divan vao trong t6 qui thl<br />

Ong Bang bi~n Huan leo len nhm ngu<br />

trua. Yl ti~t trai viem nhi~t, Ong<br />

khOng tråi chi~u, chi ke chi~c g6i len<br />

dAu rOi minh trAn, nhm lån tren m~t<br />

gO b6ng loang de nghe cai mat rugi<br />

tu m~t gIS thåm vao chåu thån. Cån<br />

nha da d6ng kin c lia, chim · trong<br />

b6ng rna xam nh~t. ThAn tri Ong lun<br />

dAn vao can nua thuc nua ngu, nhung<br />

Ong vån con nghe ro ti!ng ga trong<br />

x6m gay te te, ti~ng ch6 sua ång<br />

ång ... Tay chån Ong bOng n~ng chiu<br />

nhu dan xu6ng m~t gO, nhu bi tung<br />

tång da n~ng de len. Mau huy~t ong<br />

dAn da nhu bi~n thanh keo d~c s~t,<br />

kh6 the luu thOng. Tårn tri Ong chim<br />

vao tung gi4c ngu l\ln v\ln, nhung khi<br />

tan giåc, Ong vån khOng the ma mAt<br />

de thoat kh6i tr~ng thåi la rna n~ng<br />

n'e kia. Via Ong luc d6 binh bOng trOi<br />

gil;lt vao ml>t vung lAy l\la nhl nhhng<br />

nhu trong chi~c luai uat nuac. ()ng<br />

thet th~t lan, nhung ti~ng thet chi dl>i<br />

:vao thAn trf moi m~t cua Ong cM<br />

khOng the vQng ra coi ngoai. Ml)t tia<br />

sang VÅt qua 6c Ong: Hay la minh bi<br />

ml>c de? ()ng gia ba cå a thOn que<br />

thuang bao rhng thu cåy d6ng van<br />

giuang n!u c6 con v~t gi nhm ch!t<br />

tren d6 thuang gåy cho nguai nhm<br />

ngu chung m()c de. Ke nao xe gIS<br />

quan tai lam bl) van ngu la vO dnh<br />

nuOi vong hOn cho bQ van åy. LOl;li<br />

gIS cua nhung cåy s6ng tren nua the<br />

ky, då thanh tinh tMnh yeu, cling gåy<br />

tinh trl;lng m()c de nhu gO d6ng quan<br />

tai hay gIS c6 v~t che't -tren d6.<br />

Khi Ong Bang bi~n Huan nghi Wi<br />

dåy, thi m()t khuOn m~t ba gia, da<br />

nhån nheo, m6c m6c nhu vo cåy låu<br />

dai d6ng meo, t6c trAng nhu bUn tau,<br />

ap k'e khuOn m~t Ong. Ba gia le cai<br />

luOi do lom, hå hQng tac hoac la lan:<br />

- Thhng On dich! Sao mAy mua<br />

thån tao v'e dåy de cha con bay ruac<br />

ph\l nu v'e hanh ll;lC? Tao n6i cho mAy<br />

biet, tao la con tinh cåy dm lai. S6 .<br />

tao phåi tai m()t tråm nåm mai man,<br />

ai de thhng Tåy kiem låm d6n tao,<br />

cua tilng dOl;ln xe gO d6ng tu, d6ng<br />

divan. Tao ch~t tuc tuai, hOn phach<br />

khOng tan nen nuang theo khuc g6c<br />

la khUc xe ra d6ng divan nAy. Båy rna<br />

lam O u! thån tao, tao se v~n hQng hai<br />

Ha con cho tai tr~c c6 mai da nu tao!<br />

Tai dåy Ong Bang bi~n Huan dnh<br />

gi4c ml>ng giCi'a ngay, mO hOi thåo ra<br />

nhu tAm. Su6t khoang ngay' con l~i<br />

hOrn d6, Ong cu bAn thAn suy nghi.<br />

Theo nhu lai th'åy giao L~c ke l~i thi<br />

thAy då mua bl> divan nAy hOi hai<br />

nåm v'e truac. ThAy ke n6 trong<br />

phong dQc sach va khOng c6 hi~n<br />

tugng gi xay ra. Gib dåy, Ong chi mai<br />

d~t lung len divan c6 ml>t lAn rna då<br />

g~p thAn cåy v'e Mm dQa. Hay la<br />

mlnh chi chiem bao quang xien? Chi<br />

bhng dqi thhng quy tu v'e, de n6 nhm<br />

vai keo thi se ro hu thlJc!<br />

Cu6i tuAn, c~u Hai Luy~n tu My<br />

An qua giang ghe cha lua v'e nha. Ba<br />

Bang bi~n Huan va hai cO cåm vån<br />

chua v'e tai. Nha chi c6 Ong ba Nam<br />

D~ng trorig coi mQi vi~c. ()ng Bang<br />

bi~n Huan ngo y vai ba Nam D~ng:<br />

- Thhng Hai v'e nghi cu6i tuAn, dl<br />

nen lam bua ån d~c bi~t d~ng t6i nay<br />

tia con tui c\lng ly vai dugng Nåm.<br />

Ba Nåm li'en xach gio di chg mua<br />

thit ca, tOm cua. C~u Hai Luy~n ml>t<br />

khi v'e thanh ph6 la nhu rOng g~p<br />

måy, lån g~p phåo. C~u den tham cac<br />

. cO gai chiu chai trong tinh truac khi<br />

v'e nha dung cam trua vai cha va dl<br />

dugng. Sau d6, c~u lon tan tha bl> ra<br />

ti~m may cua cO Bay CAm Th~ch a<br />

hOng nha 10ng chg. CO nAy v6n la<br />

. nhan tlnh cli cua c~u, tu khi goa<br />

chOng cu th~m th\lt an nhm vai c~u<br />

hoai.<br />

Vua th4y c~u, cO re len rua:<br />

- MAc dich mAc gi6 thhng cha<br />

doan h~u nAy! Tu ca thang nay,<br />

thling chi chui ruc a lO ne n~o rna<br />

bi~t tam bi~t dl,lng v~y ca? HOrn nay<br />

thhng cha tai dåy, chåc gi6 båo såp<br />

th6i tai thanh ph6 nAy cM chång<br />

khOng!<br />

C~u Hai Luy~n båi buOi:<br />

- Ml,lnh gioi, em Båy! B4y lau nay<br />

qua b~n vi~c nM nuac nen lqt ll,lt tlnh<br />

em, cha thi~t ra long dl,l qua truac sao<br />

sau v~y!<br />

CO Bay hOrn nay b~n bl> dO xAm<br />

bhng l\la dm chåu, lai ao lai quAn<br />

the u bOng bhng chi ngli sAc. T6c cO<br />

danh bim con rit rOi bai thanh cai<br />

banh tieu.btJ chem 1;>~p sau 6t. CO deo<br />

suu bl> dm thl,lch xanh l~t Ha gOm<br />

dOi vong tay, dOi bOng tai, xau chulSi<br />

h()t, ca ra, tram giåt bui t6c. Ten thi~t<br />

cua cO la Bay TMnh nhung VI cO ua<br />

deo dm thl,lch nen mai c6 ten Bay<br />

CAm Thl,lch nhu v~y. Ti~m cO chuyen<br />

may y ph\lc ph\l nu lån ao dam cho<br />

måy dua con gai nho.<br />

langvdn 81


cc, Bay cåm Th1;\eh ehum ehfm<br />

mi~ng euai, long lanh s6ng ml1t, ling<br />

sao rna ling nhue nh6i, ae C,n! cc, tr~<br />

mC,i:<br />

- Anh la thu ehua X1;\0, long d1;\<br />

quanh co khue ml1e, ai rna do d~ng<br />

long anh! Anh thl1m eh6 nao, phai<br />

eh6 nao, l


dmh tuong s6, nhung c6 nghi rång<br />

sik di~n u am duang Ily la tri~u<br />

chang cua m~t the chllt dang h(}i binh<br />

ho~n.<br />

Sau chAu cam chien ån c~p vai ga<br />

r6-ti, ca hai cung leo len xe keo v~<br />

cai t6 qui cua c~u acAu Kinh Cl;!t. o<br />

dAy, ban ghe' van giuang duqc thling<br />

Xiein quet dQn ti'r sang som.<br />

Sau hai hi~p mAy giång mu mit<br />

mua rOt d~m d~, c6 Båy CÅm Th~ch<br />

Vl;!t cam thlly bao xao xao xuye'n vai<br />

m~t cam giac kho hieu. C6 vl;!t ch6i<br />

d~y m~c quAn ao va bao tlnh nhan:<br />

- KMng hieu t~i sao em h(}i h~p<br />

qua, chik ati~m co chuy~n gl xay ra.<br />

TMi de em ve. T6i ne'u anh ranh, toi<br />

tlm em.<br />

C~u Hai Luy~n van nlim dai thAy<br />

tren chie'c divan dm lai. C~u thllm<br />

m~t VI hai keo An ai nen chi mu6n<br />

nlim m~t mlnh a dAy danh m~t gillc<br />

trua, kMng co con dan ba nao Iling<br />

nhling vuang v~n ben c~nh c~u. C~u<br />

li~n noi dÅY dua:<br />

- 0', ne'u em cam th~y bilt an thl ca<br />

v~.<br />

Mi miit c~u n~ng chiu. Can luai<br />

bie'ng b~c nhuqc lam the xac c~u<br />

m~m nhun. C6 Båy CÅm Th~ch lie'c<br />

qua c~u, kin dao' tr~ m6i nguyt hay<br />

r(}i rna Mp I~y hQp phlln h6,ng t6 len<br />

rna, I~y thoi son thoa c~p m6i Khi c6<br />

trang diem xong thl c~u Hai Luy~n<br />

dii ngay lanh lot. Xai ai, dan 6ng gl<br />

rna... thie'u te' nh!. No chai mlnh xong<br />

la lån klnh ra ngu, kMng bie't ve vu6t<br />

mlnh, kMng bie't ngQt bui gl rao! N6<br />

coi mlnh nhu m~t con die'm, m~t<br />

mon d(} chai kMng bling. Chi~u nay<br />

rna no xach dit toi ti~m may, tui se<br />

d~p dit no du6i ra khoi cua r~i h6t<br />

g~o mu6i viii v6 no nhu du6i phong<br />

long, du6i ta...<br />

C6 Bay CÅm Th~ch vung Yling<br />

rna cua buac ra ngoai, cu6c b~ m~t<br />

khuc duang moi tlm duqc xe 16i de<br />

v~ nha.<br />

Trong t6 qui, c~u Hai Luy~n chlm<br />

trong gillc ngu n~ng nhu chl. Tay<br />

chan c~u nhu dong dinh vao m~t g6,<br />

ngl!c c~u n~ng chiu nhung c~u van y<br />

thac duqc c~u dang bi m~c de, chi<br />

can c6 nguai khua dQng ben tai Ul c~u<br />

se ra khoi can nua me nua dnh d6.<br />

B6ng mQt khu6n m~t dan ba gia nua<br />

du Xl nhån nheo g&n ghie'c ap gan<br />

m~t c~u. Ml;! het:<br />

- QuAn dAm dl;!c dih gai v~ dåy xo<br />

16 lam nha nhOp thAn tao. Tao se va<br />

cho mAy trlfo quai ham.<br />

qu Hai Luy~n het len va dnh<br />

d~y, nghe dau bu6t ca ham. C~u buac<br />

I~i kie'ng soi m~t thl thlly m~t ben<br />

dm mlnh sung vu va do ung, nhung<br />

may lami~ng c~u kh6ng meo va quai<br />

ham kh6ng trlfo.<br />

Tuy v~y c~u Hai Luy~n chua tin<br />

hån mlnh bi m~c de, bai c~u nhiem<br />

TAy hQc, lu6n nghi rling mlnh kh6ng<br />

nen tin di doan. C~u tlm khån lau sua<br />

so~n di tam, danh rång, chåi d'åu.<br />

Nhln vao guang, c~u th~y m~t mlnh<br />

sang lang, c~p matlinh ho~t, nl;! cuai<br />

loang anh men rl!c ra. Ng~t m~t n6i<br />

ve't sung dang ti'r mau do ung chuyen<br />

sang mau do barn pha cMt tim tim<br />

nen c~u rna chai d'åu phong ra thoa<br />

len ve't barn. qu di~n qu'ån ao mai,<br />

quan vai kaki trang, ao banh t6 cung<br />

bling kaki trang tra nut h6 phach,<br />

giay tåy da vang. Sau d6 c~u d6ng<br />

cua t6 qui, khoa cÅn th~n r~i ngoac<br />

xe keo Mn ti~m may c6 Bay CÅm<br />

Th~ch. Luc d6 c6 Tam CÅm Vån<br />

dang coi ti~m. Vi'ra thlly c~u Hai<br />

Luy~n, m~t cO ta chu l;!li~n.<br />

da la:<br />

- Ne em Tam, chång hay em Bay<br />

dAu r(}i?<br />

C6 Tam CÅm Vån dllm dån:<br />

- Anh dua ml;! chi tui di ngao du<br />

san thuy dAu kMng bie't, r(}i danh<br />

do~n de ml;! v~ nha mQt mlnh, m~t<br />

may do r'ån vI len can s6t. BAy gia ml;!<br />

nlim trum m~n tren l'åu. Tui co sai<br />

con aruoc th'åy y ta adiiy ph6 tren<br />

Qu L~, chich cho mu hai mOi thu6c,<br />

C~u Hai<br />

v~y rna can n6ng s6t chua chju h~<br />

xu6ng.<br />

C~u Hai Luy~n nån ni:<br />

- Cho anh len thåm chi Bayern<br />

m~t chut.<br />

CO Tam Cåm Vån nguyt c~u Hai ,<br />

m~t cai dai sOQc r(}i cam cui dam nut<br />

ke't khuy. C~u Hai Luy~n xiing viing<br />

buoc len IAu, long ng6n ngang nhiing<br />

cam nghi kho chiu. Cai divan dm lai<br />

gieo vao ynghi c~u nhiing am anh la ,<br />

rna tren su6t con duang ti'r t6 qui de'n<br />

dåy, b6ng dung lam c~u cam thlly tay<br />

chan mlnh I~nh ngat VI sq hai.<br />

CO Bay CÅm Th~ch<br />

dang nlim<br />

thiem thie'p tren giuang, chie'c m~n ni<br />

do keo tai c6. C~u Hai Luy~n ron ren<br />

buac I~i giuang, d~t tay len tran c6.<br />

Cha cha, bjnh nay kMng nhif dåu!<br />

Can s6t dang len cao nen m~t mOi y<br />

thj do nhu say ruqu. C6 Bay CÅm<br />

Th~ch rna mat ra, m~t nhQc bao:<br />

- Em vi'ra ngu m~t giåc ngan.<br />

Trong chiem bao em thlly mQt ml;! gia<br />

cung hung cl!c ac de'n ham he em<br />

ding: "M"ay va thang qui dåm dl;!c kia<br />

dam len thån tao bay chuy~n gi6<br />

trang, tao se himh cho mAy bj huye't<br />

trang ho~c sa tu cung cho da tuc".<br />

Khi tinh d~y, em an I~nh khap mlnh<br />

mÅY, sån cam gi6 say nang, em phat<br />

bjnh r(}i anh a!<br />

qu Hai Kinh ly Luy~n n6i at:<br />

- lfOi sang trai mua, gia nang len<br />

ch6i chan, cho nen khi d~c ti'r dilt<br />

xOng len nghi ngut. Ai rna sån nhuqc<br />

cMt lieu b(} nhu em de bj cam cum<br />

lam! He luc dau 6m, nguai ta thuang<br />

nam me man, Mp to an ac mQng. Hai<br />

dåu rna em thac mac cho m~t!<br />

Mi~ng c~u tuy n6i cung, nhung<br />

long c~u da bilt dAu dao d~ng. C~u<br />

quanh quån ben cO Bay them m~t<br />

ch~p niia r~i mai kie'u ti'r ra v~. C~u<br />

nghi mlnh phåi tM thi~t cling cha,<br />

ban cai divan ac 6n d6 di.<br />

Ra khoi ti~m may, c~u Hai Luy~n<br />

thlly trai u6i u6i nang nen tha bQ r~<br />

re v~ nha. Khi tai sa C6ng Chanh,<br />

c~u Mp chie'c xe hai Renault ch~y<br />

chAm ch~m v~ phia nguqc chieu.<br />

Chie'c xe b6ng ngi'rng I~i ben le<br />

duang, mQt nguai dan (mg tu6i ca<br />

ngoai ba muai m~c Au phl;!C buac<br />

xu6ng gQi:<br />

- qu Luy~n d6 ha? Anh Nåm<br />

dåy!<br />

C~u Hai Luy~n mi'rng ra:<br />

- Da, anh Nam! Anh len dlly hN<br />

nao?<br />

- lfoi sang. Anh c6 qua thåm chu<br />

thim Bang bi~n a Cåu Dao.<br />

Nguyen nguai dan Ong nay v6n la<br />

ch(}ng cua nguai chi con nha bac cua<br />

liUlgvdn 83


e~u Hai Luy~n. Ong ta t~n la Nguytn<br />

VAn Khåi, g6e nguai qu~n Tam Blnh.<br />

Cha eua Ong truae kia Utm bi~n eho<br />

thay Cai t6ng Nhung. Sau do, gia<br />

dlnh thay Bi~n Nguytn Vån Khåo<br />

dem gia dlnh v~ ogan xom Khuang<br />

HihJ Pht,mg. Nghe noi giua e~u Khåi<br />

va cO Minh N gQe, tritong nu eua thay<br />

Cai t6ng Nhung co tu uae tu tlnh vai<br />

nhau. Vq eh~ng th'ay Cai t6ng cM<br />

gia dlnh cM Bi~n Khåo thÆp thoi han<br />

mlnh n~n tlm eaeh eh~t dat m6i tlnh<br />

giua con gai eung va anh hQe tro<br />

ngheo t~n Khåi. Thay haeh djeh båo<br />

ehu Bi~n:<br />

- May mu6n lam suOi gia vai tao<br />

thl gling rna lam giau, gling eh!;ly ehl?t<br />

quan tren M lam thay bang bi~n. Tao<br />

khOng thfch suOi eua tao duqe thi~n<br />

h!;l k~u bang ehu bi~n trem lu. Th'ay<br />

eai t6ng phåi lam suOi vai thay bang<br />

bi~n mai xang!<br />

CO Minh NgQe thÆt vQng qua,<br />

mua li phi~n tr~n glÆm thanh tl! tu,<br />

sau khi goi bUe thu tuy~t m!;lng eho<br />

tlnh quAn. C~u Khåi dau kh6 mu6n<br />

phat di~n, bo nha di lang thang m~t<br />

d!;lo. Sau d6 e~u duqe nguai bae ru~t<br />

co eua ti~m ban den mång-sOng, dan<br />

hat may va dia hat '" Sai gon nuOi ån<br />

hl?e thanh tai, fan h~i len tai tri<br />

huy~n. Sau nåm truae, Ong Khåi k!t<br />

hOn vai cO Ba Kim Chuong, con gai<br />

eua Ong Cai t6ng ChÆt. 6ng n'ay la<br />

anh m~t cha kMe my vai Ong Bang<br />

bi~n Huan. Tuy nhien eu~e hOn nhan<br />

do khOng dem l!;li h!;lnh phue eho dOi<br />

b~n. CO Ba it lau sau tir tran VI binh<br />

lao. Tir do Ong Huy~n Khåi khOng<br />

nghi tai vi~e t1;le huy~n nua. Hi~n gia<br />

Ong duqe b6 v~ lam vi~e o huy~n<br />

Tieu can thu~e tinh Tra 'vinh.<br />

C~u Hai Luy~n mirng ra:<br />

- Ne anh Nåm, eh6e nua anh co v~<br />

nha t1a em khOng? Hay. la anh v~<br />

thång Tieu can?<br />

6ng Huy~n Khåi trå lai:<br />

- Sang m6t anh mai v~ Tieu can.<br />

Anh len Vlnh Long M lo vai ba vi~e.<br />

Chu Bang bi~n giiI anh o C'au Dao<br />

cha khOng eho anh oeh6 nao kMe.<br />

C~u Hai noi xuoi:<br />

- ThOi, de em v~ Ou Dao truae.<br />

Lat nua anh em mlnh m~e sae rna<br />

e1;lng ly va han huy~n vai nhau.<br />

Quanh mAm cam chi~u hOrn do,<br />

e~u Hai Luy~n thu~t eho cha va Ong<br />

huy~n Khåi nghe quåi tr!;lng v~ ehi!c<br />

divan cÅm lai. Ong Bang bi~n Huan<br />

eling ke cho con va cMu re nghe giÆe<br />

ehi~m baD vao hOrn Ong ngu trua lan<br />

d'au ti~n tr~n chi!c divan å'y. 6ng<br />

Huy~n Khåi khuyen:<br />

- V~y thl n~n dOt cåi divan do di,<br />

de eho tinh linh eAy dm lai duqc si~u<br />

sanh.<br />

6ng Bang bi~n Huan llie dau:<br />

- CMu dirng nghi v~y. De r~i chu<br />

Hm cåeh ban re cho ke thfch xai ban<br />

gM xua.<br />

6ng Huy~n Khåi chi euai euai<br />

khOng n6i gl them. Sau cung, Ong to<br />

thi~t vai cha con Ong Bang bi~n<br />

Huan:<br />

- Chau I~n dAy eling c6 ehut vi~c.<br />

S6 la nguai em con nha cM cua chåu<br />

må'y nåm gan dAy duqc Mc si cho<br />

bitt n6 c6 tri~u ehang bi binh eui. Tfa<br />

rna n6 sq n6 bi nha nuac blit vO tr!;li<br />

eui oeu lao R~ng gan chq My Tho.<br />

Chau e6 nghe Ong Nåm Tåo ogan<br />

day la tay than y, bitt dau nho 6ng<br />

di~u tri rna binh nan y duqc thuy~n<br />

giåm eMng!<br />

C~u Hai Luy~n ch'c luOi:<br />

- Coi b~ kh6 d6 da! Binh lao, binh<br />

eui la binh ng~t, DOng y ny y ~u<br />

bo tay, anh qu~n r~i sao?<br />

6ng Huy~n Khåi eh~m rai:<br />

- Biet v~y, nhung bjnh no ehua<br />

phat tae, v~y thl mlnh eling n~n hy<br />

vl?ng ehut ft cha. Vå l!;li nganh D()ng<br />

y dOi khi dIng tri duqe binh lao binh<br />

cui v~y.<br />

B~ em chua coi tu~ng Mt<br />

b~i Kim Thqch ky duyen cua nha cM<br />

si Bui HihJ Nghia hay sao? Chang<br />

Kim NgQc duqc Ong thay thu6c<br />

Th!;lch D!;lo Toan tri dat binh cui de<br />

sau nay di danh gi~c I~p cOng, duqe<br />

vua phong vuang tuae d6. Em nen<br />

nha C1;l Bui Hihi Nghia thOng hieu y<br />

ly cling nhu nho y Nguytn Dlnh<br />

Chieu v~y.<br />

6ng Bang bi~n HuOo de nghi:<br />

- tr, ca cho nguoi em con nha chu<br />

cua eMu den dAy tri eau may. Phåi<br />

ki!m nha cho y ta Cl vl binh cui phåi<br />

duqe dieu tri qua nåm nay thang nQ,<br />

cha khOng phåi ehi tri m~t vai ngay<br />

dAu!<br />

Ong Huy~n Khåi tan thanh:<br />

- Lai cM ban rÆt hi~p y eMu.<br />

Nhung lam sao ki!m nha cho thhng<br />

em chau odAy?<br />

6ng Bang bi~n c6 ve suy nghi:<br />

- å x6m Chu~ng Ga e6 tup nha la<br />

cua ba Båy Ll!C bo hoang tir m~t nam<br />

nay. Bå doi ra Ou Dai de mo vl!a<br />

mlim. De r~i ehu t1nh cho eMu.<br />

N6i tai dAy, Ong Bang bi~n thlm<br />

tfnh trong b1;lng, sau khi sua ehua tup<br />

nha la cho nguoi em con nha cM eua<br />

Ong Huy~n Khåi, Ong se g!;l gAm<br />

duang Sl! de ban t6ng ehi!c divan ae<br />

On kia di.<br />

Cam nuae xong, ehi b!p lo nå'u<br />

ehao ga va ehe thung de eae tay binh<br />

x~p xam va xoa m!;lt ehuqe ån giåi lao<br />

lue khuya. Ong Bang bi~n Huan hoi<br />

cMu re:<br />

- T6i nay e6 må'y tay tai dAy ehai<br />

bai, eMu c6 quen ti!ng ~n ao khOng?<br />

Ong Huy~n Khåi euoi guqng.<br />

qu Hai Kinh ly thå'y v~y hieu y Ong<br />

anh re hl? eua mlnh, ben de nghi vOi<br />

cha:<br />

- N!u anh Huy~n sq ~n, con se<br />

dua ånh len t6 qui eua cha con mlnh<br />

tren eau.Kinh C1;It. å d6 yen tinh llim,<br />

chi sq anh Huy~n ngan eai divan rna<br />

qui va cai bai tha rna m~ dia truae<br />

cua d6 thOi.<br />

6ng Huy~n Khåi tuai net m~t:<br />

- Anh khOng sq dAu. C6 nhan c6<br />

eAu "dac trl?ng qui than kinh", em<br />

hay dua anh tai d6 ngu d~m. Ma qui<br />

anh khOng sq, ehi sq tieng ~n.<br />

Ong Bang bi~n Huan vui ve:<br />

- Duqe v~y thl t6t llim! CM eling<br />

nghi rhng tu sanh hUll m!;lng. Gan<br />

nghia dia thi!u gl nha cÆt san sat. De<br />

chu sai thhng Xi~m dem mung men<br />

ehi!u g6i mai l~n thay lap eli. N6 se<br />

Cl d6 hu hi vai ehau va thhng tai X!.<br />

Truae ba nguoi don Ong n~ng bong<br />

via thl rna nao dam l~ng, qui nao dam<br />

pha?<br />

Ong Huy~n Khåi ngon lanh:<br />

- Ngu m~t mlnh t!;li dO, ehau cling<br />

chång sql<br />

Ong Bang bi~n cuoi:<br />

84 lang van


- CU de thhng Xiem a d6 phl,le<br />

d~eh ehau. å d6 e6 mrae tl1m, e6 nuae<br />

mUa de phil tra, pha ca phe.<br />

V~y la dem d6 Ong Huy~n Khåi<br />

ngu aeAu Kinh Cl,lt. 6ng danh nhm<br />

tren eh i~e divan dm lai. Con thhng<br />

Xiem va anh tai x~ thl ngu tren ehi~e<br />

giuang dt">ng. Thllng Xiem sg b~ tia<br />

con Ong Bang bi~n Huan tnich ml1ng<br />

nen eu6n g6i n~m va drap bay tren<br />

giuang dt">ng, thay th~ bhng ehi~e g6i<br />

ram va eai ehi~u dåu.<br />

6ng Huy~n Khåi bhng long ehO<br />

ngu don giån. Trai nge, dugc nhm<br />

tren m ~U dm lai b6ng lang, Ong eåm<br />

thå'y mat me de eh~u nhu nhm tren<br />

m ~ t da hoa euong. Ben hOng nM,<br />

dong nuae tu con kinh COng-xi heo<br />

dO ra kinh Huynh Ta rl rao. Thhng<br />

Xiem va anh tai x~ ru nhau ra truac<br />

nha xem den rna tu eae ngOi m~ b6e<br />

ra bay phå't pho rt">i tån m~n truae gi6.<br />

Thllng Xiem båo:<br />

- Coi v~y cM den rna hih 111m,<br />

ehång lam h~i ai h~t.<br />

Con eh6 aeu6i x6m phfa sau dlnh<br />

TAn Giai thinh thoång sua Ang ång.<br />

M~ t ehi thuong ht"> khi eheo ghe qua<br />

b~n nuae sau nha, dt giQng ho:<br />

Con ca ddi nam trin cdi da<br />

Con co lua dftng trutYc da lo<br />

GMt anh long d(l quanh co<br />

NgiJ,t em con tUdng git;mg hO dl<br />

thuong.<br />

Ua l~, må'y eåu hat nAy hOrn nay<br />

sao l~i trOi len? 6ng Huy~n Khåi nM<br />

l~i Mi muai tam nAm truae, cO Minh<br />

NgQe mOi khi nhm tren vong de ru<br />

thhng ehau keu bang dl ngu efing<br />

thuang ru bhng må'y eåu Mt d6. Gia<br />

dåy thjt cO då rå tan, nhung xuong cO<br />

con vui såu duai nå'm m~ dn da ll,lc<br />

lAng trong eu~e då't huong hoå eua<br />

dong hQ cO. 6ng eu mOi nAm Mn d6<br />

d~t len m~ m~t b6 bOng sen trl1ng,<br />

tMp m~t nen nhang de tuang ni~m<br />

nguai yeu eG. 6ng ba Cai t6ng<br />

Nhung da IAn lugt qua dai ht">i båy<br />

nAm truae. Con truang Ong la thAy<br />

Huong quån Gå'm vAn con aehAm<br />

nom ngOi nha thua tg, be sanh s6ng<br />

efing kM vihlg vang.<br />

6ng Huy~n Khåi låm nhåm dQe<br />

l~i bUe thu tuy~t m~ng eua cO Minh<br />

NgQe rna Ong då thu~e lau tu muai<br />

,tam nAm qua. 6ng khe khe ngåm hai<br />

eåu tho trong bue thu å'y:<br />

, T ai sanh bu6m l(li giJ,p hoa<br />

Th~ xua hf!n cu ai ma dam quen!<br />

6i, trai dAt menh mOng, neo u<br />

minh xa 111e, can khOn vfi trl,l t6i rna,<br />

lam sao Ong dam tin tuang se e6 ngay<br />

tai nM vai nguai yeu?<br />

Khi tr6ng di!m eanh ba, thAn tri<br />

Ong Huy~n Khåi mai ehlm dAn vao<br />

giå'c ngu. BOng dung Ong thå'y mlnh<br />

dUng giua cAn nha 19p la cfi eua tia<br />

rna Ong Mi muai tam nAm ve truae.<br />

NM d6 då bj gia tu låu, muai eOng<br />

Mt efi eua cM Bi~n Khåo efing da<br />

ban må't. M~t ba gia Q1.~t miii nhAn<br />

nheo du tgn d~n gAn Ong. 6ng ehgt<br />

lui l~i VI anh hung quang tu e~p ml1t<br />

ba ta lam d~ Ong Mn eht">n. Bli gia<br />

lien trå'n an:<br />

- Quan huy~n cM sg! Tui la con<br />

tinh gia eua eåy eåm lai tren rUng<br />

Xuån L~e. Thån tui bi d6n, bi eua xe<br />

lam ban, lam tu, lam b~ "di-quAng"<br />

ehån quy rna quan huy~n duong nhm<br />

d6. Bai kMe lam "di-quAng" nAy la<br />

khue g6e nen ht">n tui eu the o b~ "diquAng"<br />

hoai hoai. Ai la ke tu nhon<br />

, tieh due, ai la nguai quån tir hien<br />

nhon, ai la bge trinh li~t ti~t tMo rna<br />

nam tren "di-quAng" thl ht">n tui sam<br />

duge dAu thai vao eånh giai t6t. Ng~t<br />

la bQn cuang Mo ac ba nhu ten Bang<br />

bi~n Huan, pht">n tham dåm håo sl1c<br />

nhu thang con hl1n cu dem gai ve<br />

hanh l~c tren mlnh tui thl lam sao<br />

ht">n tui sam di dAu thai cho dugc!<br />

Nay g~p dugc m~t nguai lamquan<br />

thanh lienl nhu quan dåy, tui mai<br />

hi~n h'On trong gillc ehiem bao cua<br />

quan d! th61~ vai dieu. Xin quan bo<br />

tien ra mua ehi~c "di-quAng" rt">i d~t<br />

vao nha nguai em con nha ehu dang<br />

måe binh cui eua qU\ln. 6ng ta tuy<br />

mang bjnh nan y nhung la ke minh<br />

,tårn ki~t tanh, bi~t trQng Ph~t kinh<br />

tAng. C6 v~y tui se pho h~ Ong d!<br />

bjnh ngl),t c6 co h~i chiia lanh. Ma tui<br />

eUng c6 co h~i rai , coi trAn gian u~<br />

trugc nAy de tMc sanh vao c6i trai Tu<br />

Thien Vuong lam cåy quynh trO<br />

bOng ngU sl1c cho chu tien cung Ph~t.<br />

Via Ong Huy~n Khåi båo:<br />

- N~u ba c6 long chi d~y nhu v~y<br />

th. le nao tOi chång vung lai!<br />

HOn con tinh cåy cåm lai n6i<br />

them:<br />

- LuOn ti~n dåy, tui bao cho quan<br />

ro: HOn tui dem nay se dua via quan<br />

tai noi cu ngl,l cfi de chi cho quan<br />

thå'y a g6c nM cfi, tuc la trong bl,li<br />

cåy mua hoa Hm, chu då't b6n dai<br />

truac c6 chOn m~t hfi vang ngQc.<br />

Quan My 11m cach mua l~i då't cU va<br />

moi hU len, lå'y c~p vong dm th~ch<br />

trong hU lam sinh le cuai vg.<br />

6ng Huy~n Khåi Ilk dAu:<br />

- N~u tOi dac dugc. hfi chåu bau d6<br />

th. tOi phåi tlm con chau chu cU d~ng<br />

giao trå l~i, le nao tOi hubng eua phi<br />

nghia cho danh!<br />

Ba ,gia cuai:<br />

- Tui bi~t cai tårn quang minh<br />

chfnh d~i cua·quan Mm, nhung xin<br />

, quan yen long! Bai nguai cM eU la<br />

tM cuang hao ae ba, tanh bon tro dai<br />

trå'u, rut.iia cua cåi dån lanh de sl1m<br />

vang ngQc, cho nen khi hQ ch!t di th.<br />

con cMu til tan mai m~t dAn dAn. DOi<br />

vong ngQc cfing la eua t6 tien quan<br />

b~ hQ trong treo de mua re. Gia dOi<br />

vong d6 tro l~i tay quan la thea le<br />

Hi~p Ph6 huan ehåu cM c6 gl l~!<br />

Con cac m6n vang ngQC ehåu bau<br />

kMc thl quan mu6n cho ai tuy y!<br />

langvd n 85


6ng Huy~n Khåi I~i hoi:<br />

- Ba biet nai nao de, tOi chc;m<br />

nguoi ph6i ngAu khOng?<br />

Ba gia cuoi thi ~t tuai:<br />

- Sang mai dåy quan se ro nguoi<br />

d61a ai. V6n la h~u thån cua c6 nhan<br />

quan, tUc la cO Trinh thi Minh NgQc<br />

dftu thai cM khOng ai xa I~ dåu!<br />

Ba gia bien mlft. 6ng Huy~n Khåi<br />

gil!t mlnh thuc giå'c thl troi då sang<br />

trång. Ngoai duong c6 tieng b


nhung Ong Huy~n Khåi quen t~ hi~m,<br />

da cO ll;li bl) ngl,fa bllng g6 giang<br />

huemg. Ba Nåm Tåo va cO Ba Tuy<br />

Nguy~t å trong nba tua ra xue dau,<br />

gil,ft t6e mai, keu cO lai dnh. 6ng<br />

Huy~n Khåi dU'ng nhin, nuåe måt<br />

nhu mua.<br />

Khi hOi tinh, cO Hai Tuy NgQe<br />

cht1p tay thua:<br />

- Thua Mc Bang bi~n, thua tia rna,<br />

hOrn nay vua thå'y m~t Ong Huy~n<br />

dAy, con vl,lt nhå ll;li ti~n ki6p eua<br />

. con. S6 la ki6p truåe hai dua tl,li con<br />

e6 tu uåe våi nhau, nhung duyen ng<br />

. khOng tbanh nen con tl! v~n. Truåc<br />

khi cam ehen thu6e phi~n tr~m giå'm<br />

thanh dua len mi~ng, con e6 eau Ph~t<br />

trai eho con dau thai ki6p sau duge<br />

k6t duyen våi nguai tlnh xua. Cfing<br />

båi ba rna ki6p truåe eua con bUe<br />

ng~t con phåi lå'y thllng ehOng dl;li vl<br />

n6 la con Ong tri phU Tam Blnh nen<br />

con quan trf lanh ng dai d6 thOi.<br />

Nghe cO thu~t ll;li mQi sl! xåy ra<br />

hOi muai tam nåm v~ truåe, mQi<br />

nguai d~u simg s6t. 6ng Huy~n Khåi<br />

hoi:<br />

- Em con nhå hai eAu tha em vi6t<br />

trong bue thu tuy~t ml;lng gåi eho anh<br />

khOng?<br />

CO Hai Tuy NgQe e6 ve suy nghi:<br />

- Anh thu nhåe eåu dau, rOi em se<br />

ti6p eåu k6.<br />

6ng Huy~n Khåi dQe:<br />

- T ai sanh buom lt,li gi;ip hoa., .<br />

CO Hai Tuy NgQc tuai euai:<br />

- ThOi em nhå rOi! The xua, h~n<br />

cii ai mO. dam quen, .. C6 phåi v~y<br />

khOng anh?<br />

6ng Huy~n Khåi mui long qua,<br />

nåm tay cO Hai Tuy NgQe va eling<br />

kh6e våi cO. Tru Ong Bang bi~n<br />

Huon ra, ai efing' giQt vår{ giQt dai<br />

theo e~p tlnh nhan qua su6t h'ai ki6p<br />

duge tai h~i våi nhau.<br />

6ng Huy~n Khåi n6i:<br />

. - Ai de trong eoi minh mOng, c6<br />

ngay anh ll;li duge g~p em, nhung anh<br />

da' gia rOi!<br />

6ng Nåm Tåo båo:<br />

- Thua quan lån, trOng quan lån<br />

ehi ca 30' tu6i la eling.<br />

6ng Huy~n Khåi tM th~t:<br />

- TOi da ba muai tam tu6i rOi!<br />

CO Hai Tuy NgQe lau nuåc måt:<br />

- Anh dung n6i v~y. Dli anh tudi<br />

tåi sau muai va xliu Xl nhu Ong tien<br />

Ly Thi6t Quay trong hang bat tien di<br />

nua, em efing nguy~n nung ~hån sua<br />

tui cho anh.<br />

6ng Nåm Tåo tan tbanh:<br />

- Con gai tui phån rå't ehi ly. Xin<br />

quan 16'0 cha ngl;li.<br />

Ba Nåm Tåo ti6p lai:<br />

- Chi sg quan lån cM nha vg<br />

ehOng tui ngbeo hen rna khOng cuåi<br />

con gai tui thOi.<br />

6ng Huy~n Khåi khång khai båo:<br />

- Dli phåi tu quan M duge euåi<br />

con gai Ong ba tOi efing khOng n~ ba.<br />

Xin dung t! hi~m v~ giai eå'p thlip<br />

eao. Cfing tl;li ba eai giai eåp rna su6t<br />

muai tam nåm qua tOi t6n bao nhieu<br />

la nuåe måt, con em NgQe phåi ch~u<br />

vliid~p qua hai ki6p 1uån hOi!<br />

Ll;li hOi v~ tu6i tae Ong ba Nåm<br />

Tåo, Ong Huy~n vui ve båo:<br />

- V~y la Ong dåy lån han tOi sau<br />

tu6i, ba lån hem nåm tu6i. Dli sao tOi<br />

efing la ph~n re, xin keu Ong ba bllng<br />

tfa rna eho phåi dl;lO.<br />

Ba Nåm Tåo mau mån:<br />

- Chung nao con gai tui trå thanh<br />

vg quan lån se hay. Gia dåy, xin mai<br />

Ong Bang bi~n va quan lån å ll;li dling<br />

bua cam dl;lm bl;le våi vg ehOng tui de<br />

danh dåu ngay tai hi~p nay.<br />

Ba quay qua cO Hai Tuy NgQe:<br />

- Con å hau ehuy~n quan lån eling<br />

bae Bang bi~n va tia con, de rna va<br />

em con nliu nuång efing duge.<br />

Ba cling cO Ba Tuy Nguy~t xu6ng<br />

b6p. Ba sai cO Ba qua nM eh! Tam<br />

Kheo mua tOm cang, con ba båe nuåe<br />

lam vit.<br />

å 'tl;li trung duang, Ong Huy~n<br />

Khåi yeu eau Ong Bang bi~n HuO'n va<br />

Ong Nåm Tåo:<br />

- Xin dc bl!e ti~n b6i giu kin Vl,l<br />

nay. N6u minh ti6t l~ ra thi thien hl;l<br />

bu ll;li hoi tåi hOi lui, IOi thOi phi~n<br />

phue låm! Minh eu bi ke to mo quliy<br />

nhleu hoai thi lam ån gi duge!<br />

6ng Bang bi~n HuO'n tan thanh:<br />

- Chåu n6i phåi d6.<br />

CO Hai Tuy NgQc eling Ong Huy~n<br />

Khåi nhåe nhung nguai quen thån å<br />

Tam Blnh ngay truae, nhåe v~ gia<br />

,<br />

va...<br />

va IQ moi<br />

nang ng9t ngao tinh tI!<br />

va em ve<br />

hoa ngat th


quay<br />

trong<br />

con<br />

Ioc<br />

Nguyen<br />

NgQc<br />

Ng(;ln<br />

(ti€p thea)<br />

Chuang 14<br />

Budi sang, Nhung tie'ng ~n ao tu<br />

con hem b~n h~ng nha v9ng vao,<br />

danh thue Hoang Tie'n d~y. Dng rna<br />

milt, nåm yen mt lue mo.i sl!e nghi<br />

ra mlnh dang aSai gon trong can nha<br />

eua thång em, va quan tr9ng hem nua,<br />

~ng nhO Il,li dem qua 6ng då ngu voi<br />

Ll!u, ngl1ai giup vi~e eho Hoang<br />

TIln. Dng ng~i b~t d~y, nga ngae<br />

nhln quanh. Nång ngo ai kia då len<br />

eao, sue n6ng hAm h~p IQt qua khe<br />

eua sO lam 6ng th~y ngt ng~t kh6<br />

ehju. Dng nhoai nguai voi tay b~t<br />

ehie'e qUl,lt d~t tren eai ghe' dÅu ben<br />

e~nh giUOng va Mn lue d6 6ng moi<br />

bie't mlnh kMng e6 manh vai ehe<br />

thAn. mm 6ng eai tru~ng, n6i ehung,<br />

nom ehan låm! Hu6ng ehi atudi eua<br />

6ng, thAn hlnh då nhåo nhoCft, bl;lng<br />

lon han ngl!e, tr6ng I~i cang mlft<br />

thåm my giua thanh thien bl,lch nMt.<br />

Dng buoc xu6ng, xo chAn VaD d6i<br />

dep nh~t, buoc Il,li sau canh cua, m~c<br />

quAn ao. R~i Ong trå Il,li giuang va<br />

nåm xu6ng, dan hai ban tay VaD<br />

nhau, ke duoi gay. Dng th~y trong<br />

long Mt suc hoang mang, lån IQn<br />

nhi'eu cam giac giling co, cAn blnh<br />

tinh de djnh huong cho nhung suy<br />

tfnh cua mlnh. M~y tie'ng d~ng h~<br />

ngAy ng~t ben Ll!u, dua con gai hi!n<br />

lanh cet tuOi con gai Ong, då dem Il,li<br />

eho 6ng ni'em hl,lnh phue xac thjt th~t<br />

thoa mån. Nhl1ng bAy gia nlim dAy,<br />

tinh taD suy xet thl 6ng Il,li th~y nao<br />

nao bu~n va lo sC/ vÅn va. Oan h~n<br />

If~ng, Ong 6m gittc m('lng v! Vi~t<br />

Nam cuoi hoa h~u, khOng ngo Il,li chi<br />

duC/c 6m ttp dua a cua thling em!<br />

Ngay mai Hoang TIln trå v'e, n~u<br />

khåm phå ra vi~c nay, kh~ng hi!u<br />

6ng se xu tri ra sao!<br />

Nghi Mn Ll!U, Hoang Ti~n ng~i<br />

b~t d~y, buoc nhanh ra cua. Dng<br />

dung ahanh limg, nhln qua khu sAn<br />

nho n6i Ii!n nha be'p. KMng thlfy<br />

Ll!u dAu. Dng quay VaD phong khach,<br />

rOi di thång ra sAn tru6c, vAn khOng<br />

th~y Ll!u. CAn nha ho an to an im<br />

l~ng, ehi e6 tie'ng ~n ao tu eua hang<br />

ban banh mut ben kia dl1ang v9ng<br />

sang. Hoang Tie'n tra l!.li sAn sau, v~n<br />

nuoc danh rAng rua m~t. Dng nhln<br />

mlnh trong tttm guang nho, tMy d6i<br />

måt con do hoe VI thie'u ngu va rAu<br />

ria m9c låm cham nhu nguai thuc<br />

dem danh b~c. Dng vao phong tårn,<br />

c~o rAu x6i nuoc va thay quAn ao.<br />

M9i d()ng tac dien ra chap nhoang,<br />

6ng dnh tao va thoai mai vao be'p<br />

nh6m lua n~u nuoc pha ca pM.<br />

Hoang Tie'n ngOi xu6ng chie'c ghe'<br />

mAy cli ky ke sat tUOng, nhln ng9n<br />

lua b~p bung, th6t nhO Il,li nhilng<br />

ngay s6ng chung voi Cdn, sang nao<br />

thuc gilfc ng~i u6ng ca phe voi ga,<br />

cling thtty long n~ng triu u bu~n VI<br />

cu('le s6ng v~ nghia. H6m nay, tlnh<br />

hlnh van ehång c6 gl thay dOi, ~ng<br />

van trång tay, vån chua Hm ra 16i<br />

thoat, nhung v'e ng~i dAy, trong<br />

khOng khf khåc I~, ~ng thtty mlnh det<br />

bi quan hem, boi quanh Ong nhan<br />

nhan hang ngan hang v!.ln nguai lam<br />

lli, chi mong m()t ngay hai bua cam<br />

no.<br />

Hoang Tie'n pha xong taeh ca phe<br />

thl Ll!U di chC/ v!. Un dAu tien<br />

Hoang Tie'n nhln Ll!u chåm ehu va<br />

thtty a cO nhi!u net khåc l!.l rna tu<br />

truoe Mn nay 6ng kMng d! y. C~<br />

m~c d~ b('l mau vang nh~t, ca quAn<br />

lan ao d'eu b6 sat vao nguai. c6 le VI<br />

ft l1\u nay å voi Hoang TIln, c6 len<br />

88 lang vdn


can, nen b nao cling ch~t ca. M~c<br />

'dAu trai van n6ng, nhung Mm nay<br />

L\fU khOng c


ehl;lY qua. Dng khOng bitt mlnh nen<br />

xu våi thhng em nhu the' nao. 1m l~ng<br />

thl ø:m ue, khOng phåi ehi vI .tite ti!n<br />

rna VI måi måi n6 se euai Ong la thhng<br />

ngu! Dng ngOi b~t d~y, ehl;lY nhanh<br />

sang buOng ngu eua Hoang nn de<br />

ll;le IQi, mong Hm ra dø:u tfeh etla<br />

Dao. Nhttng Ong vao khOng duge.<br />

Cai giang son ø:y, he buae ehan ra<br />

khoi nha la bao gia Hoang nn eling<br />

khoa eh~t, ehång phåi VI ao quAn va<br />

tu trang eua Dao ehø:t dAy trong d6,<br />

rna VI ti!n va vang eua Hoang nn<br />

giø:u duai vien gl;leh hoa, trong m~t<br />

eai h6 nho khoet sAu duai Mm<br />

giuang.<br />

Hoang Tie'n tMt vQng quay ve<br />

phong mlnh va I~i nhm xu6ng. Dng<br />

nMm milt l~i va nghi ra hai giåi<br />

pMp: MQt la bo ve My truae h~n<br />

dinh, vie't la thu gay gih hoi t~i thllng<br />

em va tuy~t giao. Hai la eu aI~i, gAn<br />

Mn ngay len duang mai ehui eho gå<br />

m~t tr~n rOi eling vinh vien ehia tay.<br />

ang suy tfnh mQt lue rOi h! nhu se<br />

ehQn phuong an thu hai, bai trong<br />

thAm sAu, 6ng khOng mu6n v! Il;li My<br />

ehut nao. Då't Cali bAy gia la tu dia<br />

d6i vai Ong, eå euQe s6ng kinh te' lån<br />

tlnh nguoi. Då tht, ngay sau khi 6ng<br />

d~t ehAn tai Vi~t Nam, I~i nghe tin<br />

Cali dQng dø:t, ehe't hang mø:y ehl;le<br />

nguai. Nuae My må'y nåm nay xay ra<br />

bao nhieu thien tai, Il;It IQi, dOng<br />

bao ... l~i tMm lli da den n6i lo~i va<br />

dåm ba thhng khung di d6t nha thien<br />

h~... C6 le la då'u hi~u t~n the' etla<br />

nam 2000 rna eae tOn giao då tien<br />

doan ehång? Hoang Tie'n thoang lo<br />

sg va dinh bl;lng truae nam 1999, se<br />

dQn ve s6ng hån aVi~t Nam, c6 ehe't<br />

eling vui xae noi que nha!<br />

Duåi be'p, Ll!u vtra tMi su hao<br />

vtra ngAm nghi ve tMi dQ eua Hoang<br />

Tie'n. CO lå'y lam l~ la Hoang Tie'n eu<br />

thfeh hOi ve Dao, rna rOi dang nghe<br />

cO ke Ong da bo ngang eAu ehuy~n,<br />

buOn ba dung d~y di cM khac. Chåe<br />

hån phåi e6 di!u gl uAn khUc. Ll!u<br />

nghi the' va buOng con dao, dl'rng d~y<br />

v~n nuae rua tay rOi eh~y len nha. CO<br />

thå'y Hoang Tie'n nllm trong buOng,<br />

quay m~t vao vaeh, dua Ittng ve phfa<br />

e6. Co buae thång vao, tl! dQng ngOi<br />

xu6ng mep giuang, khOng cha lai<br />

mai gQi nhu dem hOrn qua nfra.<br />

Hoang Tie'n quay Il;li, nguae måt<br />

trOng len. Roi Ong nhfeh vao mQt<br />

eMt de keo Ll,lU nhm xu6ng Mn<br />

c~nh. Chl con mQt ngay hOrn nay<br />

hoan toan tl! do ben e~nh Ll,lU, tQi gl<br />

khOng huang thl;l, eu nghi va vAn d!n<br />

Dao va thhng em lam gl eho mø:t<br />

hung! ang tl! traeh mlnh roi quang<br />

canh tay qua ngl,le Ll,lU va gac mQt<br />

chAn len dui nang. Nhung Ll,lU khe<br />

dAy Ong ra va hoi:<br />

- Con hoi Ong cai nay då. Sao cu<br />

mOi lAn con nhåc de'n cO Dao thl Ong<br />

I~i khOng dugc vui? C6 ehuy~n gl the<br />

ha Ong?<br />

Hoang Titn guqng cuai:<br />

- Thl tOi da båo c6 rOi rna. Em tOi<br />

då e6 gia dlnh, lång nhång nhu the'<br />

lam sao dugc! TOi sg vg n6 bie't duge<br />

, thl gia dlnh tan mit.<br />

Llf-U g~t dAu va ngOi d~y:<br />

- Ay con eling lo nhu the' dø:y. Chå<br />

ch6ng thl ch'lly Ong nhi, the' nao eling<br />

bi pMt hi~n thOi!<br />

Hoang Ti!n keo canh tay Ll,lU :<br />

- Nhung rna thOi, bo chuy~n å'y<br />

di! Nhm xu6ng day da!<br />

Ll,lu dung d~y:<br />

- ang mu6n con nhm vai Ong thl<br />

di con xu6ng b!p tåt be'p då. Con<br />

dang dun då nOi canh, chay nha thl<br />

che't!<br />

Dut lai, Ll!u chl;ly nhanh ra cua.<br />

Hoang Tie'n eling dung d~y, buac Il;li<br />

khep cua s6 rOi len giuang, cåi dAy<br />

thåt lung, cuai cuai cha dgi. ang<br />

nghe tie'ng nuac chåy ngoai sAn, rOi<br />

chi mQt phUt sau, Ll!u chl;ly vao, lau<br />

hai ban tay vao eai khan vai, vui ve<br />

n6i:<br />

90 lang vdn


- Xong r(}il<br />

CO khep cita, di then cån th~n, du<br />

bi~t nha chång con ai. Clin phong t6i<br />

hån ll,li. Ll!U dang ben qnh giuang,<br />

huang ve phfa Hollng Ti~n, tu tu cO-i<br />

nut ao. Hoang Ti~n nfn tho- tr6 mat<br />

nhln. Ll!U cO-i ao, vm len thllnh ghe<br />

ben cl,lnh r(}i lea len nam sat vao<br />

nguai Hollng Ti~n. C6 th~y ban tay<br />

Hoang Ti~n run run d~t len b\mg<br />

mlnh, dua d'An xu6ng phfa duai, lam<br />

cO rung mlnh nham mat Il,li.<br />

Ngoai phong khåch b6ng c6 ti~ng<br />

di~n thol,li vang lanh låRh lam ca<br />

Hoang Ti~n lan Ll!u deu gi~t ban<br />

nguai nhu dang lin trOm bi bat guå<br />

tang. Ll!U keo vOi cai men dap len<br />

ngl!c. Con Hoang Ti~n thl ng(}i b~t<br />

d~y, tho- ml,lnh r(}i nhln Ll!U guqng<br />

cuai va gi1,lc:<br />

- CO ra nghe di~n thol,li di!<br />

Ll!u dang tr'An tru(}ng nen båo<br />

Hoang Ti~n:<br />

- 6ng giå nhai hO con di!<br />

Hoang Ti ~n lea vOi qua nguai<br />

Ll!u, nhåy xu6ng Mt, vua di nut<br />

qu'An vua buac nhanh ra phong khåch.<br />

6ng nMc 6ng nghe va quå dung nhu<br />

Ong dl! doan, Hoang fin tu Thu Dac<br />

gQi ve:<br />

- Allo! Ll,lu d~y phåi kMng?<br />

- TOi dAy: CM fin hå?<br />

- VAng, em. Nha c6 gl Il,l kMng<br />

anh? Anh c6 di choi dAu kMng?<br />

- Cha di dåu cå. CM d~n cha chu<br />

- Vång. Nhung rna em di~n ve la<br />

VI em phåi O- them hai hOrn nua. Chan<br />

qua! ThOi anh chiu kh6 v~y. TMm<br />

hai ngay nua O- dåy thl Mm ve em<br />

duqc nghi låu han, anh em mlnh tha<br />

h(} di choi.<br />

Hoang Tien h~t sac mung ra,<br />

nhung van lam b


ROi ytra m~c quan ao, Lt,tu ytra<br />

cuai ben len:<br />

- C6 m6i nOi canh, nl1u måi cha<br />

chin! ... TMi 6ng nl\m nghi di nhe, de<br />

con xu6ng b!p!<br />

L\I'U buac ra, khep cua buOng I~L<br />

Hoang Ti!n ngOi tram ngAm m~t luc<br />

rOi cung dang d~y m~c quan ao va<br />

buac theo. Lt,ru I~i b~t diem nh6m<br />

hia. Hoang Ti!n d!n sau lung, khe<br />

bao:<br />

- D!nh mua cho c6 It quan ao,<br />

nhung c6 khOng thkh thl tOi ~ng cO<br />

m~t luc;mg vang, cO mu6n lam gl thl<br />

lam! TOi chi yeu eau cO phai giåu kfn<br />

mQi chuy~n giita tOi va cO. Mai kia<br />

em toi v'e, n6 bi!t thl 10i tMi 111m!<br />

L\I'U cam d~ng nMc l~i:<br />

- Con cam


LI!U r6n ren den ben cl;lnh Hoang<br />

Ti~n, hoi nho:<br />

- 6ng con c6 n6i la di Vling Tau<br />

mtty h6m kMng hd 6ng?<br />

Hoang Tien Hk dAu:<br />

- N6 chua n6i gl cå!<br />

Thtty net m~t Lgu c6 ve bu~n,<br />

Hoang Ti~n v6 nhy vaD vai c6 va<br />

båo:<br />

- Chl1c chi vai h6m th6L N6 dAu<br />

c6 du


m~t duffitg Tran Hung Dl;\o. Em cling<br />

ehua bi!t tinh th! nao. N6 th} ca<br />

kMng khång la chi nay mai My voi<br />

ta se bang giao. Luc liy, nha ngoai<br />

m~t pM la mQt nui eua! Kh6i nguai<br />

nghT nhu n6, thanh ra nha cira, ph6 xa<br />

eu dl,fllg len nuam nl1ClP. Anh å nuoe<br />

ngoai ve, chile thliy kMc hån cai dl;\o<br />

anh di, phåi khOng? HOrn nQ em di ån<br />

cam voi mQt Ong Vi~t kieu å Vc ve,<br />

Ong liy cu tram tr~ måi, båo ding<br />

khOng ngo di c6 mliy nåm rna båy gia<br />

thliy kinh t!pMt trien vUQt b\l'e, mien<br />

Nam ph~n vinh hem cå truae giåi<br />

ph6ng!<br />

Hoang Ti!n phi euai:<br />

- Thhng liy n6 n6i xo dliy! Nhln<br />

mliy cai ehg trai voi dam building<br />

mai clit rna eho la kinh t! pMt trien<br />

tue la ehå hieu gl ve kinh t!cå! Mu6n<br />

bi!t kinh t! pMt trien hay khOng thl<br />

phåi nhln vao khåu sån xulit va nhlit<br />

la khåu xulit khåu, nhin vao tOng sån<br />

lugng qu6e gia va 19i tue dau nguai<br />

hang nåm tång hay giåm. Xåy nha,<br />

sira duffitg, må them ehq... tlit cå ehi<br />

hQi trang ram<br />

tMi danh<br />

ddt het thu xUa<br />

mfl tro ky ni~m<br />

ndng mUa<br />

vui bui5n.<br />

nua Mn t6i chet<br />

Mo hon<br />

nua kia con l{li<br />

moi mon<br />

tMng nam.<br />

dim nay<br />

må hØi trang dim<br />

nguai til coi b~i<br />

xa xam<br />

c6 ve.<br />

cho Mi møng<br />

dl t6i mi<br />

trang thu gia l{lnh<br />

LOng ti tai long.<br />

trucmg ai minh<br />

la tieu thl;l chu c6 sån xulit them dugc<br />

tf gl dåu! Gi6ng nhu cM, c6 ti v6n ca<br />

tieu dan måi di rna khOng ki!m them<br />

duqc d~ng nao thl sao ll;\i båo la ph~n<br />

vinh duge! Vi~t Nam la nuoc nOng<br />

nghi~p, th! rna g/ilO SM xulit chua du<br />

ån, e6 nåm con phåi xin qu6c t! cau<br />

d6i, n6i gl d!n eOng nghi~p! Cho nen<br />

daa nao båo rhng kinh t! Vi~t Nam<br />

phOn vinh tUe la n6 n6i xo dliy!<br />

Hoang fin tr6 milt nhin anh, g$.t<br />

gil cåm phl;lC. Chi mQt nMn xet ngiln<br />

ngui liy du eMng to Hoang Ti!n rlit<br />

gioi ve kinh t!. 1m l~ng mQt lue, gå<br />

hoi:<br />

- Theo anh, nuoe ta mu6n pMt<br />

trien kinh t! thl phåi lam sao?<br />

Hoang Ti!n nhu nguai duge gai<br />

trung ehO ngaa, say sua giång:<br />

- O ben My c6 h~ th6ng truffitg<br />

college rlit hay. Mlnh gQi la truffitg<br />

cao dång ehuyen nghi~p hay d/ili hQc<br />

cQng d~ng. Nuoc mlnh luc nao eling<br />

phåi lliy nOng nghi~p va ngu nghi~p<br />

lam g6e. N!u tOi la chfnh phU, tOi se<br />

cho må th$.t nhieu truffitg chuyen dl;\y<br />

ve nOng nghi~p va ngu nghi~p. It<br />

nhÆt mOi dnh phåi e6 mQt truang daa<br />

tl).o chuyen vien, can s\l' cao cÆp va ky<br />

su, dm khoat khOng nhåy vQt. COng<br />

nghi~p hoa la cai dfeh mlnh nh'm<br />

toi, nhung khOng phåi mQt sOm mQt<br />

chieu rna xong duge. COng nghi~p<br />

hoa cung gi6ng nhu vlin de giao dl;lC,<br />

nång cao trlnh dQ quan ehung la<br />

ehuy~n duffitg dai, phåi c6 dieu ki~n<br />

til' til', khOng the nOn n6ng dugc! Cho<br />

nen trong khi cha dqi cOng nghi~p<br />

hoa, cAn bån vAn phåi lo nOng nghi~p<br />

va ngu nghi~p truoc, giåi quy!t vlin<br />

de luemg th\l'c cho cå nuoc då. Nhung<br />

cai kh6 khAn nhlit, theo tOi, la vi~c<br />

kiem soat dån s6, k! ho!:,ch hoa gia<br />

dlnh. ca da nay thl muc sån xulit<br />

khOng the nao duOi kjp mac gia tång<br />

dån s6!<br />

Hoang fin bOng dOi de tai, ng~i<br />

xu6ng gM va hl;\ giQng båo anh:<br />

- Anh båo ben My luc nay kinh t!<br />

suy thoai, lam ån kh6 kMn. Sao anh<br />

khOng ve lam mQt cai gl ben nay di,<br />

dl;\y hQc chång h/iln. Anh c6 bhng ph6<br />

ti!n si kinh t! cua My, thi!u gl chO<br />

can! Nh(ffig khoa hQc må ra cho cac<br />

giam d6e XI nghi~p de huang dAn hQ<br />

thea cC! ch~ thj truffitg, hAu nhu tMng<br />

nao em cling thliy. R~i silp toi dåy<br />

nghe n6i c6them mly truffitg d/ili hQe<br />

dån l$.p nua! Sao anh khOng lien l/ilc<br />

hOi xem thir th! do?<br />

Hoang Ti!n g$.t dau:<br />

- Chfnh tOi eOng djnh th! dliy,<br />

nhung quen chua n6i voi ehu.<br />

- Anh ve lue nay la phåi. Dai s6ng<br />

ben My kh6 kMn, ll;\i them chuy~n<br />

~ia dlnh eua anh chå ra lam sao cå.<br />

O ben liy lam gl!<br />

N6i dm cåu, Hoang fin s\l'c nM<br />

ll;\i lan dau Hoang Ti!n trå ve, Om<br />

thea eå d6ng bhng cÆp va vAn thu,<br />

xae minh vai tro quan trQng cua Ong<br />

trong chlnh phu Hoa ky, khi!n Hoang<br />

fin choang vang va c\l'c ky hånh<br />

di~n, dilt Ong di khoe khilp nCli. Chi<br />

mQt thai gian rlit ngiln sau d6, nguai<br />

ta pMt hi~n mQi thu giliy ta eua<br />

Hoang Ti!n deu la giå ml;\o eå, va<br />

Ong ehång c6 vai tro nao dfnh dang<br />

Mn ehfnh gioi My. Hoang fin mu6n<br />

dQn thO vl du hO, th$.m chr c6 lue då<br />

nghi!n rång the voi Dao la til' nay<br />

khOng them Mp l!:,i thhng anh bjp<br />

bqm nila. Chfnh vl tM, m6n tien Dao<br />

lliy cua Hoang Ti!n ngay ly, Hoang<br />

fin cho la chua x(cng dang de triing<br />

ph/ilt thhng anh xåo tra! NM l/ili<br />

chuy~n cu, Hoang fin bOng lo sg.<br />

Bi!t dåu ngay eå cai bhng master rna<br />

Hoang Ti!n c6 til' låu trong tay, cilng<br />

. chi la giå m/ilo! Gå de d~t håi anh:<br />

- De em dua anh di vao chO, g~p<br />

nguai ta. Nhung anh c6 mang bhng<br />

clip ve khOng dliy?<br />

Hoang Ti!n g$.t dau:<br />

- C6, luc nao tOi ciing de trong valy.<br />

Hoang 'Rn nhln m/ilnh bhng mQt<br />

cåu tan nhAn:<br />

- Bån ehfnh eC!! Phåi nQp bån<br />

chfnh nguai ta mOl tin! Bao chf My<br />

cu båo la nhån dan ta å trong nuoc vl<br />

ngheo qua, sinh t$.t hay n6i d6i.<br />

Nhung mliy nåm nay, cae cC! quan<br />

nha nuae deu båo nhau rhng, nhån<br />

dån trong nuoc n6i eon e6 the tin<br />

dugc, chu Vi~t kieu thl chång ai d6i<br />

cå, nhung h~ n6i ra dieu gl thl b't<br />

buQc phåi xac minh l/ili xem e6 dang<br />

tin hay khOng! (con tiep)<br />

94 lang vdn


cHVONG NÅM MUdI TÅM<br />

(tiep thea)<br />

Nghe thhng Caporegime cua xep<br />

noi nhu v~y thl hai cai lO mUi thling<br />

Frank Nitti cling danh hai ra chuy~n<br />

la li~n. No nMn m~t ll!-i, noi nhu gåt:<br />

. - B(;m thling Ness tai pba quan phai<br />

kMng?<br />

Sal lau m~y giQt m6 Mi tren tran<br />

mlnh, meu mao:<br />

- KMng! Thling ... c6 dl!-o Hill dåt<br />

cånh sat tai moi la kh6n nl!-n cbU...<br />

G~p truOng hqp nhu no sang nay,<br />

kMng meu mao lam sao dUt tr~n th~t la t~n<br />

dnh trttae khi ra di. Sau tr~n d~p l('>n<br />

d6, ehu nM hang chi con nuac gQi nha<br />

thAu tai rna sira ehua II!-i toan the. Thoi<br />

d6. chång co bao hiem nao ehju tra<br />

eho m~y di Vl,l l1n qujt va d~p ' le)n<br />

trong quan.<br />

Nban lenh dan anh, b6n thling m~t<br />

rna), hi hfutg leo len xe, phong ao ao<br />

tai quan lao Hamilton. ChUng no<br />

xu6ng xe, eling buae vao ti~m me)t lAn<br />

nhttng chia ra ng6i lam hai ban khac<br />

nhau. Vai chu trttang l1n qujt trong<br />

,dAu, b6n dua r~nh rang gQi d6 l1n thuc<br />

u6ng e h~, nao t6m hum, nao bi tet, du<br />

lue ~y moi la bu6i sang. BQn b6i ban<br />

tuong g~p dUt<br />

nguoi dang co m~t trong quan lue ~y.<br />

Nguoi d6 la 6ng c6 Hill.<br />

C6 dang ng6i Am thAm va khiem<br />

nhuong vai m('>t nguoi nua trong m('>t<br />

goc ti~m, khu~t sau cai eAu thang,<br />

ehång ai de y den.<br />

Ke tu khi ch~p nh~n hqp tae vai<br />

thanh tra Ness, e6 da thuyet phl,le<br />

dU~ di:tng ll!-i trttåe quan, Thoi bu6i<br />

kinh te khung hoang nay chi co quån<br />

dao tl1e måi di xe sang nhu v~y. Do la<br />

chuy~n dang nghi thu nh~t. Di eung<br />

m6t IAn rna vao quan ll!-i chia ra lam .<br />

hai ban khac nhau ng6i la chuy~n<br />

dang nghi thu hai. Chuy~n dang nghi .<br />

thu ba la moi sang sam rna ehung no<br />

gQi d6 l1n thuc u6pg e h~, l1n n.?i vl1ng<br />

ml!-ng, ehiing coi ai ra gl ca. An khoi<br />

tra tih thl phai an nhu v~y ehu sao<br />

nua.<br />

Neu kMng can thi~p lien'thi nguoi<br />

bl!-n gia Hamilton åt g~p nhieu råc r6i.<br />

C6Hill lien co m('>t quyet djnh... C6 k~<br />

tai Tom n6i nho m~y cåur6i bo di ra<br />

sau nha bep. M('>t lue sau, e6 b~t thAn<br />

xu~t hi~n tro II!-i ngay giua nM hang,<br />

, m~t may hAm hAm va trong tay thU<br />

m('>t cåy sung Shotgun to tuang. Hang<br />

quan luc ~y con vång nguoi va ehua c6<br />

ai de 'St Mn e6. C6 Hill dUng gifta<br />

phong, chi vao m~y eai ban c6 bQn c6<br />

h6n ng6i, dong dl!-C het lan:<br />

- M~y thling eho de nay, AI Capone<br />

goi tl,li bay tai dåy de an quit phåi<br />

kh6ng?<br />

GiQng e6 dl!-o nghe ghe qua, åm<br />

thanh yang ren nhu chu6ng nha tho<br />

bu6i sang. Ca nha hang quay nhin<br />

e6... B6n thling l1n qujt dang ng6i hut<br />

thu6e va d~u lao de cho thue l1n mang<br />

len ciing hoang h6t quay II!-i. Thling<br />

nao nhln th~y 6ng e6 dl!-O vai eåy<br />

shotgun trong tay thi eling gi~t th6t<br />

minh. Chung no ehång Il!- gl tfnh dnh<br />

6ng c6 dl!-o nay. OH Il!- la kMng biet c6<br />

dl!-o vao dåy lue nao va e6 dinh dang<br />

gi Mn cai nha hang nay.<br />

- LO tai tl,li bay diee sao ... Nban<br />

danh ChUa, tao hoi thling eh6 de Al<br />

Capone goi bQn bay'tai dåy de l1n quit<br />

r6i pha dam phai kMng?<br />

M('>t thhng m6m mep nh~t trong<br />

bQn li~n lon tieng phån bua:<br />

- d hay, 6ng e6 dl!-o nay hay nhi!<br />

Tl,li t6i tai dåy l1n u6ng dang hoang,<br />

nay gio e61am gi phl!-m pbap, e6 ehQe<br />

ghyo ai dau, tl!-i sao e6 dl!-o ll!-i n6i v~y?<br />

Be) tl,li tui kMng c6' quy~n l1n u6ng<br />

sao?<br />

. lang van ' 95


.A, may dam må mi~ng tM cho ca<br />

b9n. C6 Hilll'åm liii titn tai gAn thhng<br />

vua n6i, bat nga dua tay nAng h9ng<br />

sung len ch'ia ngay vao m~t n6:<br />

- By the name of God, ntu khOng<br />

tinh lin qutt va pM quan thl tl;\i sao t\1i<br />

bay di chung ml)t xe tai day rna vao<br />

quan lI,li chia ra ng'oi thanh hai ban? å<br />

Chicago nay bao nåm, tao con Ii;\ gl cai<br />

tro re tj'~n nay. An u6ng xong t\1i bay<br />

lam bl) danh nhau, pM nat d'0 di;\c hån<br />

ghtr'oi d9t phai khOng? Vi danh CMa,<br />

n6i th~t di?<br />

Dum h9ng sung shotgun den thui<br />

lui, gi9ng thhng du dang nghe c6 ve<br />

hoa hoan han:<br />

- Coi, t\1i nay mai g9i thUc ån rna,<br />

c6 dAu c6 the ktt lu~n ham h'o va mau<br />

nhu tht duqc.<br />

C6 Hill hat dAu sang cai ban ben<br />

ci;\nh, hoi:<br />

- V~y t\1i may c6 di chung vai nhau<br />

khOng?<br />

Ml)t thhng ban ben kia tra lai ap<br />

ung:<br />

-d ... d, cMng tOi chi... qua giang.<br />

C6 Hill dOt nhien tho tay chOp cO<br />

cai thhng ng'oi gAn mlnh nhat, tay kia<br />

ke cAy Shotgun sat vao m~t n6, hoi:<br />

- May dUng tuång tao lam linh<br />

m\1c la khOng bitt blin sung nghe. Ntu<br />

may n6i v~y thl chla khoa xe de dAu?<br />

Qua la mOt doi hoi ky Ii;\. Hai thhng<br />

ng'oi hån ben kia Hen tho tay vao nach,<br />

nhung chua ktp m6c tay ra thl mOt<br />

h9ng shotgun khac da ke ngay vao<br />

gay ch11ng n6 tu phia sau lung. Cai<br />

nong sung den thui lui nhu ra truac<br />

kem theo m(lt gk,mg n6i rå't vui ve tl,l'<br />

nhien:<br />

- Hl hl, xin long tr9ng giai thi~u<br />

vai cac... giai chuc, Tom Calvern,<br />

Federal Agent... Xin dUng låm kM<br />

nhau.<br />

D6i vai quAn d~o t~c Hoa ky, hai<br />

chu "Federal Agent" da c6 m(lt suc<br />

m~nh thAn bL Hai chu thAn bi d61~i di<br />

kem vai m~t h9ng sung thl suc m~nh<br />

dng trå nen ... thAn bi han nila. Hai<br />

canh tay vua tho vao nach da xul)i la<br />

va tu tu rut ra.<br />

C6 HiIIl~p Ii;\i cau hoi:<br />

- Tao hoi chla khoa chi~c xe<br />

Cadillac cua t\1i bay dau?<br />

- Thua.. thua cai thllng hån ben kia<br />

giu...<br />

- T6t, thhng ban ben kia nao d6 c6<br />

nghe tao n6i khOng? M6c n6 ra dua<br />

cho Ong thanh tra Calvern Ji'~n di chu<br />

con cha gl nua?<br />

ChUm chla kMa Ifen duqc mien<br />

cuang thay len hån. C6 Hill buOng cO<br />

ao cai thllng mlnh dang t6m trong tay<br />

ra khi nhln th4y Tom cAm chUm chla<br />

khoa len. C6 hoi:<br />

- 6ng coi Ii;\i coi c6 dung la chla<br />

kMa xe khOng? B9n d~o t~c nay ghe<br />

gam lrun, khOng the tin chUng n6<br />

duqc.<br />

- Thua cha dung la chla khoa xe.<br />

Thhng dua chla kMa nhln c6 Hill<br />

tMc mllc:<br />

- 6ng c6 di;\o mu6n muqn xe tOi<br />

hay lam gl, sao khOng n6i nång dang<br />

hoang, tOi dAu c6 titc, c6 d~o lam v~y<br />

coi ky qua ...<br />

C6 Hill ra d4u cho Tom buac lui ra<br />

sau, mlnh ciing buac lui m4y buac r'oi<br />

n6i:<br />

- Ky vai c9 cai ... dit tao. La mOt su<br />

gia cua Thien· CMa duang hoang<br />

tMnh thi~n nhu tao rna them di muqn<br />

ba chie'c xe da bån cua quAn di;\o t~c<br />

sao? Tao phai giil chla kMa la de<br />

phong t\1i bay ån quit. B9n bay n6i<br />

b9n bay khOng ån qujt thl cu vi~c lin<br />

u6ng di. An u6ng dang hoang xong tai<br />

dAy tra ti'!n d'ly du thl tao dua chla<br />

khoa cho ... Con he cu lam be m~t cai<br />

dia thl tao dOng be mOt cai kfnh xe,<br />

thie'u mOt dO la thl tao nO mOt pMt vao<br />

chi& xe mai tinh kia. Chie'c Cadillac<br />

. lo~i nay nghe n6i ca Hoa Ky chi c6<br />

må'y tråm chie'c thOi rna. De coi thlt<br />

thllng nao lo han thllng nao cho bitt.<br />

R'oi c6 quay sang nhln Tom luc<br />

nay dang dU'ng song song vm c6:<br />

- TOi n6i the' c6 nghe duqc khOng<br />

Ong cam Lien Bang?<br />

Tom Calvern g~t d'lu:<br />

- DU


hai tay de xuOi truoe b\mg eho eai<br />

nong sung ehia xu6ng da-t:<br />

- Nha rna-y ehu nhan ll).i voi thhng<br />

Sal å The Red Horse la e6 Hill ciing<br />

lao Hamilton cam an n6 da gåi mlfy<br />

cM dtn day an u6ng va ll).i eho tien tfp<br />

ra-t h~u, lao Hamilton ra-t cam an. Un<br />

sau c6 ranh va c6 tien thl cu vi~c Mn<br />

day rna an u6ng nM... Bay gia, nha<br />

mÆy ehu v~ n6i voi n6 rhng, n6 da e6<br />

long t6t gai rna-y chu Mn day thi lat<br />

nua, dfch than c6 Hill nay se Mn tMm<br />

The Red Horse de dap ll).i ta-m th!nh<br />

tlnh eua n6 va de lam "b6n ph~n cOng<br />

dån." N6i n6 cha di, c6 se tai.<br />

B6n di mi~ng th!t khOng them n6i<br />

ll).i m~t cau, dung yen m~t luc r()i dÅY<br />

eaa buoc ra. C6 Hill nhln theo chUng<br />

n6 r()i dua tay nhln d()ng h(), bao Tom:<br />

- Mlnh gQi thhng Lite la vira rOi<br />

dlf y ...<br />

Lao Hamilton tir sau ch~y ra Om<br />

eh'a.m llfy e6 Hill...<br />

Phla ngoai, chie'c Cadillac r() may<br />

ph6ng nhu dien cuOng. Naa titng sau,.<br />

tl).i l'a.u hai cua nha hang The Red<br />

Horse, Ong caporegime Sal tai m~t<br />

ng()i nghe dan em tr'lnh ' My mQi<br />

chuy~n. Nghe toi dau, Sal lac d'a.u va<br />

chui th'e toi d6. Nghe chuy~n xong,<br />

Sal nMn m~t ll).i, g'a.m len:<br />

- DO an hl).i, nuOi tQi bay con 16 v6n<br />

han nuOi eh6 trong nM. Con eh6<br />

trong nM n6 con dam bao v~ chu, con<br />

tQi bay, sai di m~t cMt cOng chuy~n<br />

rna eling khOng xong ... Capone rna<br />

bie't ehuy~n nay thi xtp se khOng tha ...<br />

B6n thhng du dang ngOi im chju<br />

dl!flg. Chai eho da m~t thOi, Sal cling<br />

chan, lih d6i mQc tieu:<br />

- Dii m~ cai thhng c6 Hill hung du<br />

tan b~o kia, lau qua roi khOng g~p, tao<br />

da mi'rng vltuang ChUa bat n6 v'e nuoc<br />

trai de giucaa Thien dang r()i, nao nga<br />

n6 con s6ng. Thhng gi~e gia rna nhung<br />

tay vao vl) nay thl tQi mlnh at kh6n<br />

kh6. Con cåi thhng cOm lien bang lun<br />

m~ d() nha que d6 la thhng nao?<br />

- Nghe thhng c6dl).o gQi n61a Tom.<br />

Thhng nay m~t miii hoi Il)., hlnh nhu<br />

chua xuå't hi~n l'a.n nao.<br />

Sal dua tay vu6t dm:<br />

- Quai nhi, dan lien bang dau e6 an<br />

m~e que mua nhu t\li may n6i? KhOng<br />

bitt n6 c6 phai la nguai cua thhng<br />

Ness khOng. Ne'u n6 la nguai cua ,<br />

thhng Ness thl n61a nguai cua mlnh ...<br />

C6 the n6 thu


con nghe thåy nhii'ng ti~ng chat chat<br />

rung rgn. Sal Ilk d'au va chep mi~ng<br />

tho dai. Du my o dAu kh6ng bi~t Ill-i<br />

nay ra them m"t thllng canh sat hung<br />

tgn nhu th~ nay. Gi


nQt tie'ng th~t to. N6 g~p nguai tai<br />

truae vi bi eAy dui eui eua e6 Hill ba:t<br />

nga the sAu vao mQt phat nhu trai<br />

giang V~lO b\mg, dung nhu the' danh<br />

diii eui eua Gary Malone truy~n d~y.<br />

Thling quan ly m~p ehua kip gio nguai<br />

len thl "b6p" them mQt tieng nua tie'p<br />

theo, eAy dui eui da tro nguqe n~n<br />

thAng vao giua dinh


sang tn;mg b(\c nhåt cua thanh ph6<br />

Chicago, chi trong vong vai phut d~ng<br />

h~ da bi~n thanh m(H nai tie u di'eu, d~<br />

d~c ban gh€ dO ngOn ngang, nguai bi<br />

thuoog nåm chong gqng ren xi€t duåi<br />

san nha.<br />

Nhung sl,t tan phil phfa truåc, du<br />

n~ng Mn dAu cilng c6 the thay tM va<br />

sua chua dugc chi trong vong vai<br />

ngay. Sl,t"tan pha" øphla sau, duåi cai<br />

hAm d~c bi~t rna Capone da cho xAy<br />

cåt d~i quy mO de nåu ruqu va cåt ruqu<br />

måi la kinh khung. C6 the n6i, ø<br />

Chicago, ngoai kho dl,t tru chfnh ø<br />

Lexington, cai hAm nay la nai chua<br />

nhi'eu ruqu, bia nhåt va cting la noi sån<br />

xuåt nhi~u bia nhåt cua Capone. The<br />

Red Horse rna khOng xUng dang de c6<br />

sån mOt kho ruqu quy thl chO nao<br />

xUng dang dAy! Måy tråm thung bia<br />

thugng håo h~ng nh(\p cång ti'r Canada<br />

qua bi d\lc thung, chåy lenh lang<br />

xu6ng c6ng. Måy ngan chai ruqu ml1c<br />

ti'en nhåt Hoa Ky thai d6 nh(\p cång ti'r<br />

ÅU ChAu sang cilng cung chung mOt<br />

s6 ph(\n. Mui bia va mui ruqu xOng len<br />

khoi hAm, bay tu6t len nha hang, n?mg<br />

n~c khl1p nai. Bia va ruqu xOng len<br />

n?mg n~c d€n nOi måy em di€m bi bl1t<br />

dUng trong hanh lang gAn d6 ciing<br />

mu6n say ruqu chi vl hlt phåi mui.<br />

Di nhien, tan pha cho Mt xong,<br />

bqn cånh sat khOng quen mang theo<br />

må d~ ngh'e nåu ruqu de lam bång<br />

chung ø toa an.<br />

Sal vi'ra dnh d(\y sau tr(\n don, I~m<br />

cOm bo len, dang dau dån nhln cånh<br />

tan phå tieu di'eu trong ti~m mlnh thl<br />

chgt ngui dugc moi ruqu. Hft hit måy<br />

cai la t6c gay thång chu nha hang<br />

dl,tng ngugc len, Dl,tng th~t finh. Di<br />

tMi thOi, chUng n6 rna keo xu6ng hAm<br />

thl dai mlnh tan. GAn nua tri~u dO la<br />

ti'en ruqu chå ft gl! Salli'en quen Mt<br />

mqi chuy~n, quen luOn cai v€t thuong<br />

tren dAu dang e dm nhue nh6i, h6t<br />

hoång ehl;\y ra sau nha. N6 tung cua<br />

buåe xu6ng hAm. Mui ruqu ti'r duåi<br />

b6e len lam n6 mu6n dOi ngugc ra sau<br />

nhung nhi1'ng gl n6 thåy lam n6 mu6n<br />

te nhao ra truåe ...<br />

Sal buåe ti'rng buåc mQt xu6ng<br />

hAm nhu nguai dang buåc xu6ng dia<br />

ng\le. GAn nua tri~u dO la ti'en ruqu va<br />

bja dang chåy lenh Iång dum san nha.<br />

6ng c6ng chua rut kip nen ruqu va bia<br />

nMp len gAn tåi dAu g6i cua Sal. N6<br />

buåc nhi1'ng buåe bl bOm va n~g<br />

nhqe dau dån trong ... nua tri~u dO la<br />

cua Capone, e~p måt I~e thAn nhu<br />

nguai di trong mo.<br />

Sal di mQt vong, cdn th(\n quan sat<br />

h€t khl1p nai de thåm dinh thi~t h~i.<br />

Bqn nay dung la mQt bQn ngh'e, hay ft<br />

nhåt, da duge huån luy~n ky cang v'e<br />

ky thu(\t. .. båt ruqu. ChUng n6 da ra<br />

qua mOt cai gl thl cai d6 chång con c6<br />

the xai duQ'c. Th(\m chf måy cai 6ng<br />

eao su de sang ruqu eling bi ehUng n6<br />

ch~t dm. 6ng cao su "vO tOi" rna<br />

chung n6 cling khOng tha thl n6i gl<br />

Mn nhi1'ng lo, nhi1'ng blnh cåt ruqu<br />

ml1c ti'en! Nåm cai blnh cåt ruqu lån<br />

nhåt bång ~ng dung lugng 3 ngan ga<br />

10ng mOi eai th} bi chUng n6 r~eh måt<br />

dit. R~ch m()t cach råt can th(\n de<br />

kh6i c6 cai man va vi€c di, chi con<br />

nuåc dem ra nghia dia ban kY. Sal nhln<br />

tåi dAu thl chi thåy mu6n eMt t{1i d6...<br />

å tren ti~m IQn xQn nhu v(\y ma Sal<br />

ehång cAn de y gl d€n nua. N6 di t{1i di<br />

lui m"t luc rOi bu{1c lui, leo len ngOi<br />

m()t d6ng nai chO eAu thang thin tha<br />

nhln xu6ng du{1i...<br />

Nhln xu6ng cai hO ruqu bia ø duåi<br />

hAm m()t lue th} Sal nghi ra m()t<br />

chuy~n : Capone rna bi€t duge tin nay<br />

thl mlnh åt kh6 ma s6ng nOi v{1i x€p.<br />

Nghe n6i ee1 10 ngan dO la trø len I'a<br />

x€p da båt d'en m~ng rOi, n6i gl Mn<br />

nua tri~u . Sal nghi d€n d6 thl tay ehAn<br />

run len I(\t b(\t, nu{1e ml1t mu6n trao<br />

ra ... N6 m6e bao thu6e, låy m()t di€u<br />

kC(p vao mOi rOi mo tui tim bao diem.<br />

Sal m6e ra m()t cAy diem, cui khum<br />

nguai tm tru{1e toan quC(t lua thl bOng<br />

nghe m()t giQng n6i ti'r phfa sau vang<br />

len nhu såm:<br />

- Khoan. N€u tOi la b~n, tOi kMng<br />

lam v(\y n€u tOi khOng mu6n n6 tan<br />

xac.<br />

Sal gi(\t mlnh di'rng tay va nh(\n ra<br />

sl,t ngu xuan cua mlnh. Cai hAm ruqu<br />

nay bAy gia ehAng khae gl m()t eai<br />

b}nh ruqu vi d~i vi'ra mø nl1p. Våi<br />

ehi'rng d6 hoi ruqu tue hoi cOn day d~e<br />

trong khOng khi, chi cAn m()t tia lua<br />

nho la eilng du d~ eå hAm ruqu n6 tung<br />

len nhu m()t vien phåo.<br />

Hu h~m! Sal quay lui va nh$n ra<br />

nguai n6i eAu d6 la thli.ng Lite. Sau<br />

hmg thAy d()i la thhng cha... c6 d~o<br />

hung tgn. Sal khOng bi€t phåi phån<br />

Ung nhu tM nao. Hlnh nhu nhlhtg<br />

ehuy~n xåy ra to lån qua lam Sal måt<br />

h€t phån Ung va sl,t suy nghi thOng<br />

thuang.<br />

Lite blnh thån vO cAy dui eui vao<br />

tay mlnh, buåe ti'rng bu{1e mQt xu6ng<br />

måy b(\e tam cåp, giQng trø nen ti'r t6n<br />

hoo:<br />

- Chuy~n dAu con d6, Ong b~n<br />

khOng mu6n s6ng ,nua hay sao?<br />

Cho MngiaphUtd6, Sal vånkhOng<br />

bi€t thli.ng e{1m nay thu"e phe nao.<br />

N€u n61a phe mlnb thl tQi cua n6 cllng<br />

lån bång t"i eua mlnh vl n6 då de cho<br />

nua tri~u dO la ti!n ruqu eua x€p chåy<br />

xu6ng e6ng rna khOng ehiu can thi~p.<br />

Con n€u n6 ø phe kia thl th(\t la nhUe<br />

dau, mlnh bi€t d6i xu våi n6 eaeh nao<br />

dAy?<br />

Sal nh€eh dit tranh cM va ehi vao<br />

eai b(\e th!m tam eåp ra d!u eho n6<br />

ngOi xu6ng. ThAy d()i ngOi li!n. C6<br />

Hill dung phfa sau va trong giAy phUt<br />

nay, Sal c6 Unh la thllng cha gi~c gia<br />

di.<br />

Lite nhln xu6ng eai "hO ruqu," ll1e<br />

dAu:<br />

- Co bao nhieu ti'en v(\y?<br />

- Han nua tri~u dO la. Dng ø phe<br />

nao v(\y?<br />

Lite 1l1c dAu:<br />

- Phe ehanh.<br />

- Phe ehanh la phe con e. gl?<br />

- Blnh tinh. Phe chanh nghia la<br />

khOng phåi phe ta,la phe vm Ong Ness<br />

va Ong Malone.<br />

GiQng thllng Sal trå nen h6t hoång:<br />

- Ness... Malone... måy Ong ån<br />

luoog da x€p ti'r IAu rOi rna. B() x€p<br />

ehi khOng d'eu sao?<br />

Lite vO eay dui eui vao tay nghe<br />

Mn chat m()t cai, 1l1e dAu, giQng vin<br />

d'eu d'eu blnh thån:<br />

- KhOng! Chuy~n hoi dai nhung<br />

t6m tåt la nhu th€ nay. BQn nay c6 bao<br />

gia chiu theo thhng Capone dAu? D6<br />

chång qua ehi la cai k€ mQn eua Ong<br />

Malone å'y rna ...<br />

Sal nghC(n lai:<br />

100 lang van


- Malone?<br />

- 0', ~ng d6 nhi~u quy ke 111m.<br />

Ngay cå vi~e hanh quan eanh sat aehO<br />

nay eling la'quy ke eua ong nhung t~i<br />

se n6i sau. Tro Ill-i vlfn d~, h~i d6<br />

ehUng t~i het ti~n de bilt euåp nen mai<br />

danh phåi gia b~ tho tay nMn ti~n eua<br />

Capone lfy rna. C6 gl dau, cu tho tay<br />

nh~n ti~n r~i dung ti~n d6 lo eung e6<br />

eC1 sa va n~m im m~t eh6, cha eho den<br />

lue eC1 sa 16'n mll-nh thl nhay ra lam m~t<br />

v6 eho th~t dyp v~y rna. ChUng tOi e6<br />

bao gia them lam bll-n vai quan dll-0 t~e<br />

dau ...<br />

C~p milt Sal loe len tia hia giet<br />

nguai. N6 nhfch di dft mlnh eaeh xa<br />

Lite 'm~t ehut:<br />

- V~y la bay gia mlfy ~ng tro m~t?<br />

Lite Ille dau, gil;mg van d~u d~u<br />

l!eh sl!:<br />

- N6i nhu v~y eling kh~ng phai.<br />

Chung t~i e6 bao gia lam bll-n vai<br />

th~ng Capone dau rna ph ai tro m~t?<br />

ChUng tOi tMy da den gia hanh d~ng<br />

r~i nen mai nhåy ra hanh d~ng.<br />

Sal quay nhln Lite, gam len:<br />

- Du my ... V~y ra mlfy ~ng kh~ng<br />

sg eC1n thinh n" eua Capone a? Mlfy<br />

~ng biet Capone se bilt mlfy ~ng ehet<br />

nhu the nao khOng? .<br />

Lite nhun vai, van eai giQng blnh<br />

than:<br />

- Chung t~i lam gi ph ai sg. ang<br />

Ness da tUng n6'i la "[ come here to get<br />

Capone" rna. Chung t~i lin lUC1ng<br />

ehfnh phU M lam vi~e, neu e6 ehet<br />

trong khi thi hanh eOng vl;! eOng ehing<br />

e6 gl dang sg. N6i v~y nhung Capone<br />

lam sao rna dam dl:mg taiehung t~i rna<br />

ehUng t~i ph ai sg... nguai dang sg phai<br />

n6i la ~ngdlfy...<br />

Sal nghe den do thl m~ hOi toat ra<br />

nhu tl1m. Th~ng eanh sat nay n6i<br />

dung. M!nh la nguai ehiu traeh nhi~m<br />

gin giU di nha hang nay, bay gia de<br />

eho han nlta tri~u d~ la ehay lenh lang<br />

duoi dlft nhu v~y th! biet lin n6i thenao<br />

vai X~P I day? T~i nay la t"i eM't ehu<br />

ehing ph ai t"i thuang.<br />

Lite Ill-i vO eay dui eui vao ban tay<br />

nghe den chat mOt tieng, chile luai dt<br />

duang suy tuang eua thång quan ly<br />

nha hang: .<br />

-COng phai n6i them v6'i ~ng, sa<br />

.di ehUng t~i vie'ng thlim ~ng eOng la<br />

tai do bai di dau eua ~ng Malone.<br />

6ng e6 nhi~u ke' d~e 111m...<br />

Sal nhlin m~t Ill-i. Bay gia n6 mai<br />

nh~n ra r~ng th!mg eanh sat con nay<br />

lam eai gl, lin rl6i di dU'ng d~u mu6n<br />

bilt ehuae eai di~u b~ eua thång eh6 de<br />

Malone.<br />

- ang Malone Ong n6i r~ng neu<br />

mu6n giet th~ng Sal thl ehi can tlfn<br />

e~ng vao The Red Horse va pha nat<br />

eai lo ruCJU eua n6 la xong. Capone se<br />

giet n6 gium mlnh.<br />

Sal gi~t bl1n minh len. Thang<br />

Malone gam th~t! Hen gl aChicago<br />

nay ai eling ngan n6. N6 da di' giay<br />

trong b\mg Al Capone. .<br />

- Tuy nhien, ~ng Malone con n6i<br />

vai t~i la My gia ~ng ehing con mOt<br />

ll!a ehQn nao ca. M~t la ~ng v~ Mp<br />

Capone de bi xu tU.. ~ con neu ' Ong<br />

kh~ng mu6n bi xu tlt thl Malone se<br />

giup ~ng...<br />

- cam hQng di. Capone se khOng<br />

bao gia giet t~i dau.<br />

Lite euai:<br />

- Dung lam b~ ngay tha ~ng bll-n,<br />

bQn mlnh bie't Capone ro qua rna.<br />

Th~ng eh6 de nay, my n6 n6 eOng dam<br />

giet n6i gl den mOt ngum nhu ~ng. T~i<br />

l~p Ill-i, neu ~ng khOng mu6n b!,xu tu,<br />

~ng Malone e6 nhan la...<br />

Sal rung mlnh an III-nh:<br />

- Cam m~m di. T~i kh~ng can ai<br />

giup het. T~i ~6 the tr6n duge.<br />

Lite lae dau:<br />

- ang n6ng gi~n nghi eOng phai<br />

nhung xin di:rng n6i den ehuy~n bo<br />

tr6n nhu tM. Ai eOng e6 the tr6n duge<br />

nhung ~ng thl khOng. Ban tay Cayone<br />

a kMp nai tren the' giai nay. Ay la<br />

ehua n6i Mn eai dam Unione Siciliane<br />

rna bay gia dang nam trong quy~n<br />

kiem soat eua Capone ...<br />

Sal eui xu6ng, dua hai tay bung llfy<br />

dau m"t lue r~i elft giQng rai ril-c:<br />

- Malone nhan gl?<br />

Lite quay Ilui nhln e6 Hill g~t dau<br />

mOt eai. ang e6 dll-0 buae lui khoa trai<br />

hai eanh eua d~ s~ dan xu6ng ham<br />

ruau. Lite k~ tai Sal n6i nM:<br />

.- ang Malone n6i r~ng bll-n ehi con<br />

m~t eaeh la v~ lam vi~e vai ehUng t~i<br />

thOi. Chung t~i se bao v~ eho bll-n rna<br />

khOng ai lam gl bll-n duge ...<br />

Chi nghe tai d6 la Sal day nåy len,<br />

yling t\le um sum:<br />

- C. du my ... khOng bao gi a...Quån<br />

cM de... å~ th6i tha ...<br />

Lite van blnh than truae nhii'ng lai<br />

le thO t\le eua ~ng eaporegime het<br />

thai. N6 nhUn vai:<br />

- Tuy ~ng d6 thOi. TCli ehi I~p Ill-i<br />

nhii'ng gl ~ng<br />

Malone Ong nMn.<br />

Chung tOi ehi mu6n eau ~ng.<br />

Sal Ill-i ehui th~ mOt lue nua r~i tl!<br />

dung ... ngung ehui. N6 hoi nho rna<br />

milt kh~ng dam nhln Lite:<br />

- Mlfy ~ng can nai t~i ehuy~n gl?<br />

T~i lam duge gl?<br />

- ang ehi can ra toa lam ehU'ng la<br />

Capone nlfu ruCJU l~u thl ehUng t~i du<br />

bang ca dequan toa ph~n eho n6 m()t<br />

eu ca 100 nlim.<br />

- Sau d6, lam sao t~i s6ng duge?<br />

- Chinh phU se elfp eho ~ng the eån<br />

euae moi, dua ~ng den s6ng m()t nai<br />

bi m~t, eho ~ng m()t e~ng vi~e lam ån<br />

dang ho ang va se bao v~ ~ng su6t dai.<br />

Sal Ilk dau, ehlm dl1m trong sl! suy<br />

tu. Lite tiep, lan nay giQng thanh khån<br />

hC1n:<br />

- ang ngh'i ky di. Chung tCli biet<br />

chile th~ng Capone se khOng bao gia<br />

tha thu eho ~ng eai V\l nay. Han nua,<br />

ehung t~i bie't trong nhii'ngngay sap<br />

t6'i, eu()e ehien eua ehung t~i vai<br />

Capone se tra nen dam mau v~ eung.<br />

Bi a~n vao duang eung, th~ng Capone<br />

se gi~t, se tra nen tan bli-O ... Kh6 e6 ai,<br />

ngay ca ~ng Ness, ngay ca ~ng<br />

Malone e6 the doan duge thang<br />

Capone se lam gl trong tr~n danh sl1p<br />

tai... Muu ehuae nhu n6 thl n6 khOng<br />

ehiu ng~i yen de nguai ta tai bilt. Yl<br />

v~y, chung t~i can phai hanh d()ng<br />

ngay khi con thl gia. Neu ~ng eh!u<br />

lam ehU'ng atoa, n()i trong ngay mai<br />

ehUng tCli se eong dau n6 li~n va eu()e<br />

ehien tranh dam mau nhlft lieh su<br />

Chicago e6 the tranh duge. Ch6ng t~i<br />

e6 du bUa phep de nh6t n6 trong.xa lim<br />

eho den khi n6 ra toa. Khoi e6 man ky<br />

tih de til-i ngoll-i di. Mlft khoang m()t<br />

thang. Sau d6 thl n6 se v~ nha da ga<br />

m()t tråm eu6n l!eh ... ang suy ngh'i di,<br />

ehung t~i kh~ng sg n6 nhung mau eua<br />

å~ng bao v~ t()i aChicago nay da do<br />

lang vdn 10 1


a nhi!u qua r~i, mlnh khOng the de n6<br />

dO them ...<br />

Ngay luc åy, c6 tieng må hkh cach<br />

nai canh cua cua h'am rllQU. C6 Hill<br />

huyt gi6 mQt tieng lam hi~u. Lite li!n<br />

nhet VaD tay Sal mQt manh giåy nho,<br />

n6i l~ lang:<br />

- S6 phOn lien Il:\c dAy. Neu thay<br />

dOi y kien cli' g9i cho tOi. NM... He du<br />

m~ cai thhng d~o ~c nay, du m~ dli'ng<br />

dang hoang, ch6ng hai tay len tuang<br />

cho tao coi... .<br />

Ngu~i må cua la mQt thhng d~ tu<br />

cua Sal. N6 khOng ng~c nhien khi<br />

nhln thåy dan anh bi båt dli'ng ch6ng<br />

tay VaD tu~ng:<br />

- Trlnh vai dan anh c6 di~n tho~i<br />

cua Lexington.<br />

• Chuy~n gl v~y?<br />

- 6ng Guzick bao c6 bien r~i,<br />

mlnh phåi tråi n~m gåp ...<br />

- Cut cha may di di. Du m~ gi~ nay<br />

ma con n~m vai tham, m9i chuy~n då<br />

nat My het r~i. Cut cha may di va n6i<br />

vai Ong phl;l ta lat nua tao g9i l~i.<br />

Låt sau, ba ngu~i buac ra khOi<br />

h'am. C6 Hill v6 vai Sal, gi9ng hai bui<br />

ngui:<br />

- 6ng bl:\n thOng cåm. Luc nåy tOi<br />

hai qua tay. Dang le tOi khOng nhu<br />

v~y nhung tl:\i bl:\n cli' nhåc den ... con<br />

chim cua tOi.<br />

Sal g~t dAu khOng n6i gi VI d'au 6c<br />

n6 khOng con chO de chli'a sI! cam thu<br />

cua hai pMt dui cui nua. Sal dang am<br />

anh båi mQt chuy~n to lOn han: Nua<br />

tri~u dO la ti!n ruQU cua Capone va cai<br />

ml:\ng s6ng dang trea chi manh cua<br />

n6 ...<br />

Truac khi ra di, c6 Hill n6i vai Sal:<br />

- DOi l~i tMn tlnh. TOi th~t låy lam<br />

tiec v! chuy~n tan pM hOrn nay.<br />

Nhung chuy~n ph ai tai då tai. TOi chi<br />

c6 l~i khuyen la Ong phåi c6 gång coi<br />

chi:!ng, neu thhng 'Capone khOng la<br />

mång rna ll:\i d6i xu ng9t ngao. thl phai<br />

biet...<br />

6ng c6 dl:\o bo lung cAu n6i nhung<br />

Sal hieu c6 mu6n n6i gl. Lite dua t~<br />

bien ban canh sat cho Sal:<br />

- Bay gi~, de cho dung tM tl;lc, nh~<br />

Ong bl:\n cho xin cai chukY ... Ky ngay<br />

VaD ch6 nay n~... m nhien, bl:\n c6<br />

quy!n ti:! ch6i khOng ky nhung neu ti:!<br />

ch6i thl se len xe cay ngay ...<br />

Sal mien cUOng khoanh mQt chu<br />

"S" VaD ph'an cu6i cua bien bån:<br />

- Måy Ong phåi chiu trach nhi~m<br />

hoan toan v! VI;I d~p pM båt hqp pMp<br />

nay. Lu~t su cua Capone se dua måy<br />

Ong ra toa...<br />

Lite k~p t~ bien bån VaD nach,<br />

nhUn vai khOng n6i gl va xoay ngum<br />

buac ra. Vi:!a ra khOi cua la cai mi~ng<br />

th'ay dQi la toang len:<br />

- Tåt cå theo I~nh tOi... Hang mQt...<br />

xep. ChuÅn bi len xe ... len ...<br />

Doan xe canh sat vi:!a dot di thl Sal<br />

ba chAn b6n cÅng chl:\y le'n l'au, b6c<br />

may g9i v! Lexington li!n de xin g~p<br />

Capone gåp. Capone vAn chua v!,<br />

thhng phl;l ta Do TMi u a, chång biet<br />

c ... gl ca chi ra cai l~nh cli: "h~n ai nåy<br />

giu". Sal gac may la het nh~ng len:<br />

- Du m~ chuy~n nguy cåp nhu the'<br />

nay rna xep ll:\i di dAu måt tieu. Tl;li bay<br />

gom g6p tåt ca ll:\i, låy sung 6ng ra ch~<br />

l~nh tao, mlnh phai trå tM c~ii VI;I nay<br />

gåp ...<br />

R~i n6 ll:\i quay them måy con s6<br />

nua, ra l~nh oang oang trong di~n<br />

thOl:\i:<br />

- Tl;li bay sach xe tai nha hang cua<br />

thhng Hamilton cho tao. Di hai chiec,<br />

chiec d'au tai, Mn nat cai quan. Chiec<br />

thli' hai tiep thea sau mu~i lam phut,<br />

nem VaD d6 hai trai mang du. Xong<br />

r~i trå v! dAy. Lam li!n di. Tao ch~.<br />

R~i n6 gQi luOn cho måy thhng<br />

Caporegime kia de thOng baD tin nha<br />

hang The Red Horse vi:!a bi tån cOng<br />

va d~n chUng n6 cAn th~n. R~i Salll:\i<br />

g9i v! Lexington nhung xep vAn chua<br />

v!.<br />

Cd phOn tiep theo Sal g9i vao ty<br />

canh sat Chicago. Thhng trung si trl!c<br />

chua kip mo mi~ng la n6 oang oang<br />

len, lam nhu mu6n trut tåt cå m9i sI!<br />

tli'c gi~n vao ngum cånh sat trl!c dai:<br />

- He, day la Salvadore aThe Red<br />

Horse dAy. Du m~ cho g~p thhng dl:\i<br />

uy Mike Casey gåp, I~ l~, mau mau ...<br />

Sal gi~t ndy mlnh khi nghe dU


canh sat ne'u kMng c6 sl,l d()ng y cua "6ng la caporegime gioi nMt cua tOi,<br />

xe'p Al Capone? Hay n6 cling phan tOi nbO Ong de m~t thea doi, giup da<br />

xe'p mlnh luOn r()i? 6i tMi, ne'u the' thl va chia se trach nhi~m voi n6. Thhng<br />

che't. Sal Hk dAu, lång l~ng ~p 6ng n6i d6 chi c6 tai quan ly nhung khOng<br />

len gia.<br />

phai la d6i thu eua nhlh1g thhng nhu<br />

Dang ng()i tha dai thl cai di~n thol,li thhng Ness. Ne'u The Red Horse e6<br />

quai quy ll,li reng len, tin ta Lexington m~nh h~ nao, Ong chiu chung traeh<br />

cho bie't m~t chuy~n dOng trai kbac. nhi~m voi n6 ..." McGurn då cAn th~n<br />

Chie'n tranh då bUng n6 voi gia dlnh gai nguai vao The Red Horse de theo<br />

O'Bannon. Thltng nay dIng tMng doi va bao cao nhung ehång nga bQn<br />

håo luOn la thltng O'Bannon då che't , lien bang ra tay nhanh qua va tan d~e<br />

r()i. L~nh cua Ong ph~ ta la dlnh chi qua, thltng dan em than tin chång xoay<br />

mQi vi~e gåy hÆn de cha l~nh moi. sa gl duqe. Khi n6 gQi cho McGurn<br />

Xong ngay. Gae may len la n6 thOng håo ttr trong tu thl mQi ehuy~n<br />

phOn lien cho cai thhng vtra nh~n l~nh då xong he't r()i.<br />

di b~n gie't ban nåy:<br />

MeGurn tMy trai da't quay eu()ng, '<br />

- Khoan, ehie'n tranh vtra moi xåy måi m~t lue moi n6i duqc:<br />

ra voi gia dlnh O'Bannon, t\li bay huy - BQn eh6 de, chung n6 ra tay tan<br />

bO cai v~ b~n pha nha hang eua thhng d()c qua ... Cho Mn sang nay, tao<br />

Hamilton ll,li. DctP he't. T~i My keo he't tuang n6 la nguai cua mlnh.<br />

ve The Red Horse de lo phOng bi cho - Thl moi dau tOi cling tuang v~y.<br />

tao.<br />

Thhng c6 Hill, thhng Lite ph ai ehe't ...<br />

R()i Sal nhln xu6ng fAu, noi con lea MeGurn khOng e6 thi gia nghT Mn<br />

teo vai thling dan em vtra d.mg t~p hQp chuyen ai ehe't trong luc nay. Låo l~p<br />

cha nghe l~nh, xu6ng giQng:<br />

ll,li nhu ehua tieu hoa n6i nhlh1g gl xåy<br />

- Lexington vtra cho bie't la bQn ra:<br />

mlnh dang d\lng n~ng voi t\li Do Tbai. - BQn ch6 de choi eu nay tMt la bÆt<br />

BQn may lo ehuAn bi. Toan tie'p vi~n nga, hoan toan ngoai Sl,l tinh toan cua<br />

cua mlnh toi lien bay gia...<br />