02.04.2015 Views

Lang Van 113

Lang Van 113. Jan 1994

Lang Van 113. Jan 1994

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

..<br />

'.<br />

N ghe ehoi eling lam e6ng-phu! <br />

Gia sach: 10 my-kim (14 gia-kim)<br />

Xin giri chi-phieu ve:<br />

LANG VAN<br />

P.O. Box 218, Station "U"<br />

Toronto, Ontario M8Z SPI<br />

Canada<br />

D9c-giå dai h(;ln <strong>Lang</strong> <strong>Van</strong><br />

duac bOt 10% ve "bonsai." ~<br />

'.<br />

Du chO'i "bonsai" hay chi<br />

chung "bonsai", b~n ciing cån<br />

cu6n sach nay de giu cho<br />

cåy ... khåi chet va kh6ng bien<br />

d~ng thanh mQt ch~u kieng<br />

tåm-thuemg.<br />

ChO'i "bonsai" kh6ng ph ai la<br />

tieu-xao, rna la nghe-thu~t.<br />

MQt lo~i "sieu nghe-thu~t",<br />

baD ham'y-nghia triet-Iy<br />

huyen-vi ve nhån-sinh-quan va<br />

vii-tfl:l-quan<br />

"Kj-thufji bonsai" kh6ng<br />

chi n6i ve ky-thu~t rna con dua<br />

ra net chfnh ve triet-Iy "bonsai",<br />

giup b~n lam di em t1;la de<br />

suy ngåm.<br />

"Kj-thu(it bonsai", cu6n<br />

s6 tay cåy canh cua b~n, do<br />

nha van Tụ Tinh, tuc hoa-sl .<br />

Nguyen Nh~t Tån, mQt nghe-sl<br />

Hio-thanh, gia d~n kinhnghiem<br />

ve cach .chO'i va glngiu<br />

"bonsai" t~i cac vung khfhåu<br />

khac nhau.<br />

o'<br />

;<br />

"Kj-thutj.t bonslii" bao<br />

gom nhieu hlnh-anh va minh­<br />

. hQa ,my-ihu~t, gian-di. Kh6ng<br />

, cån doc chu, chi xem tranh­<br />

?mh cUng hieu " d~qc r~t nhieu


TRUONG THf KIM ANH<br />

NORWAY<br />

Trang-trQng kinh chilc<br />

qui dQc-giå, van-huu<br />

nam moi an-khang,<br />

thinh-vuQng<br />

Toa-sOfln <strong>Lang</strong> <strong>Van</strong><br />

ldngvdn 1


langvan<br />

•<br />

P.O. Box 218, Statlon "U,i<br />

Toronto, On1., M8Z 5Pl, Canada<br />

ril: (905) 607·8010 I Fu: (905) 607.8011<br />

Published 12 limes a year <br />

Publira/ions C/ass Mai! Reg. No: 8040 <br />

ISSN : 0832·1922 • LON: 310578 <br />

Vo/urne 11 - No <strong>113</strong> -January 1994 <br />

B() Il - s6 l 13 - thiing 1,1994 <br />

TRONG 56 NAy:<br />

Tin viln th!'-gim ......................................................................................... 3 <br />

Tin Viet-nam.............................................................................................6 <br />

CSVN 'chut(n-bj thay hlnh dOi d~ng. Nguy!n HihJ Nghia............... 12 <br />

Trong Iling....... ........................................................................................ 13 <br />

D~i-hQi th!'-gim Vlin bilt Viet-nam håi-ngo~i. ..................................... 14 <br />

Ngolli ngo................................................................................................ 16 <br />

HQi-thåo nhån-quy~n t~i Gia-nli-d~i.. ................................................ 18 <br />

"Phåt-tri6n kinh -t~' t~i Viet-nam, Nguy!n HihJ Nghia........................20 <br />

Tin ti-n~n.................................................................................................. 21 <br />

Th!'-gi6i nAm 1993, Kien Trung................................. .............. ...........24 <br />

Viet-nam, mQt nllm dø:u-tranh cho nhan-quy~n, 0110 Trubng PhI1c...... 27 <br />

SO tay vlln-nghe 365 nglly qua, Nguy!n HihJ Nghia............................31 <br />

xuan cllm, tha Cao Tieu.......................................................................37 <br />

ChuOng trlr-tich Vi An.................................................................... ,... 38 <br />

Nam tuø:t va~ hQc, Trlln Vln Trch........................................................42 <br />

Mi)a xuan dl! I~, tha Kha Huy~n..............................................................45 <br />

Bien-khåo v~ ch6, Zeng Sen................................................................ 47 <br />

Khåch-dia xuAn tha ThI1y San............................................................52 <br />

Ttlu oan' cho mi~ng mQc-t~n, Le Vln Lan.............................................53 <br />

NQ Mc du-cfO thu d.mg coi, Thåi Vln Ki!m.......................................... 58 <br />

XuAn trong h~n, tha Duang Hold Ninh................................................ 62 <br />

Mi)a xuAn nllm «y, Viet Phuang............................................................ 63 <br />

Ch6 Mn nhll thl gillu, Trlln Ngan Tieu....................................................69 <br />

HlInh-trang cua Ong Vi, mng Huy;.......................................................73 <br />

Tha ~t 'nlm nlly, tha Nguy!n Huy Phu6c ................................................71 <br />

xuan muQn, Hollng Chfnh ... ................................................................. 79 <br />

Khai but, tha Trlln Vl.n 4 ..................................................................81 <br />

Tim lai mi)a xuan, tha Cao HoAng Nhan.................................. \ .......83 <br />

Tha Nguy!n Vln NgQc...... ................................................................ 84 <br />

Ch6 khOng che chu ngMo, Minh 0'0................................................. 87 <br />

Mi)a xuan cua m~, Nguy!n Vln Ba....................................................89 <br />

xuan tha-huang, tha Minh Tuø:n................................................... :.. 90 <br />

Thi~n hllnh ban mai vll rang, tha Phan 4c Tie'p.................................93 <br />

Hoa xuan, tha VAn Nuang.................................................................. 94 <br />

X6m mlng: Ba con gli måi, NgO Nguyen oong................................. 95 <br />

NgQc sång trong hoa sen, Nguyen Phong............................................ 97 <br />

Blii gi6 c~n trllng, m Trubng An .....................................................................99 <br />

f Quay trong can 16c, tru yen dåi Nguy!n NgQc Ng"m.......................... ]04 <br />

Ta vll em, tha DOng VIl................................................................... I07 <br />

Dieu vQi, tha Trlln Phi)ng Linh Duyen............................................. 108 <br />

xuan v~, tha Truang Ai Minh......................................................... l]O <br />

N6i am hao cua dm, tha Huynh Li!u Ng'n........................................ 1l2 <br />

X~p AI Capone, truy~n dlli Le XuAn Nhj........................................ llS <br />

XuAn muQn, tha V,n Giå................................................................. 118 <br />

DQc giå thilc-milc, But Chl ......................................................... ..... 124 <br />

CAu d6i T!'t cua Thanh HihJ Huy~n ...... .......................................... 126 <br />

Gi6i-thieu såch ' m6i. ..............................................................................127 <br />

Di!n-dll~: Trlln Vln Tfch, Trln Vlln Thanh, Trlln van Thllnh,......... 129 <br />

Tin cQng-d~ng håi-ngo~i, tha Nam Chi ThuQng NhAn......................... 132 <br />

Thu di tin I~i, N1~~e~la~~c;!j;i~~:~~~ ·~~~.c~~~.v·Q· ....·......,........·136 <br />

Chu-nhi~m: Nguy4n Huong <br />

Chu·but: Nguyl1/? Hllu Nghia <br />

TJng Thu-ky: H~ Tnrb'ng An <br />

Thu~k'j toa-sofln: Nguytn NghTa <br />

Ban bi~\').·t.p:<br />

B9th Th/fi HtJ - 811t Chl - Coo Tieu • Dan Qul1' <br />

Ddo Huy Ddn • Hd Huy~n Chi - Hoång Chfnh <br />

Hoa"" Du TIi'ty • KUn Ttung • <strong>Lang</strong> Nhdn <br />

LAm HfilJ Diing. UViJn Un • Ng" Nguyen Diing <br />

N,uy~n Phong • Nguybt 84 Dinh • Nguyln Hlly Phutle <br />

NII'yln M9nh All D6n - Nguyln Ng(>c NS,!!I <br />

Nguylll V4h Ng(le • Nguyln Viln TMng <br />

Pht;tm Quang Ng(>c - Pht;tm Thtfng - 'TI{ Tlnh <br />

TMI Vdn [(11m. TFl/tmg Sdn LI ){udn Nh; <br />

TIl~ Nga • Tran Th;fn Hifp . TJ'an Viln Tfch <br />

Vdn NUdng • ViVi 'ilO' Hu?g Ki~1 <br />

CQng-låc: <br />

Cao Hadng Nhdn • Coo Xudn Ly . Cao Xudn Tit <br />

Dltu TiJlI • Duong Kim • D~ng Thi Qul Phll(1n$ <br />

f)t)o Trilling Phue • Doan Tam· fJ6 KhQnh Hoan <br />

H'u'nh Lilu "Ngt;tn • Hoa; Chau • Ha 611g - H~ng Huy <br />

Kho HUJ~n • LI Thu,y Vi· Ngd Du Tr"'"g <br />

Nguyln :itlc:B(l1 Ngan - Nguyln D(((' LØp <br />

Ng"ylll D((e Tung - Ngl4y/n Qude TrI! <br />

Nguy/n Vdn Ba • Ng",yln Håi Hil • <br />

Nguyln Vt~1 • Nguyln TI( . Nguyln Thi Vinh <br />

Nguy/n Httu Nh~t • Pht;tm Hodng HØ' - Quy H/tung <br />

Phan Th;nll " Phullg Nhdn • Son Tung· TMy Trang <br />

Thay Sun. TriJn Ngdn TI~", • Tran Quang lIdJ <br />

Trin V4n LI • Trinh Gia MJ - TrI/ung My Vdn <br />

Vi An • Vift Chl • Vift PhllOng • VTnh Hdo <br />

'110' pMln - Xudn TI(t/c <br />

Minh·ho~:<br />

Nguyln Nh4t Tdn<br />

G6p tranh:<br />

Bobu; Nguyln Tdn Phil - Hil", Df - Nguytn Khoi<br />

Nguyln D3,rg • Nguyln TM H(lp . Pht;lm TM Trung<br />

Thåi Tudn • H3 Dde Vii (V~t)· Viti V5 H!lng Kift<br />

va Thåi HtJa<br />

G6p ånh:<br />

Lt Quang Xu6n • Cung va<br />

'O,i-di~n dja-phuang:<br />

Phdp: 8(lch Thdi Hd<br />

Ofte: Ngd Vlfl Dung HIla·IalI: m Th; ehiln<br />

Na.uy: Dllt1fIg Kim Nh~t: oJ Th6ng Minh<br />

(Jc; Ph(lm Quang Ngf/c<br />

Hoa'''''; U Kudn PhI/ung (Dallas)<br />

T'I/~ Sf Ll/t1fIg (Arlington)<br />

V6 TM"g Tllt (Nom California)<br />

Nguylll Hllllg (84e California)<br />

Lillh Phlldng (Florida)<br />

Ngu,11I Huy Phll6c (New Jersey & Philadelphia)<br />

Gla b60 ban le:<br />

Gio-1I4·dt;ti: 6 gia·kim; Hoa·kY: 5 mY·kim; <br />

Phåp: 50 quon; Oe; 12$; No-uy: 50 krone; <br />

Nh4t: 1000 yen; eae m(&c khae; 5 my·kim <br />

Giå båll dåi h~n, the·l~ mua bao <br />

va gi4 bieu quång·c4o: trang 133 <br />

2 lang vdn


TRUONG THI KrM ANH<br />

NORWAY<br />

tin vin<br />

Kien Trung ph\l-tnich<br />

NGA THAY D61 QU6C-HUY<br />

TOng-th6ng Nga Boris Yeltsin da<br />

ky såc-l~nh bo dåu hi~u bUa li~m,<br />

dåu-tich cu6i-cung cua c~ng-sån tren<br />

qu6c-huy cua Nga. Thay VaD d6 la<br />

hlnh con 6 hai dau d~i ba vuangmi~n,<br />

m~t dau tr6ng v~ d6ng, m~t<br />

dau ngånh v~ Ul.y, m~t chAn cåp qua<br />

cau, chAn kia cAp vuong truqng.<br />

Hlnh-anh nay v6n da dU


Ai nhi lan con canh cao r~ng IRA se<br />

bi thi~t thoi ne'u hQ khOng ch9:p<br />

nh~n d~ nghi holl. blnh do cOng uoe<br />

dua ra.<br />

Bån COng uoe duge eoi la ml>t<br />

. buoe tie'n lieh su trong cu~e tranh .<br />

ehåp gifta Anh qu6e va Ai nhi lan v~<br />

ehu quy~n Bi1e Ai nhi lan. Hai ehfnh<br />

phil da e6 nhftng tuang nhugng<br />

dang kt de di de'n quye't dinh nay,<br />

ml>t quye't dinh e6 the ehåm dm eae<br />

man khilng b6, tan sat dAm mau da<br />

gAy b9:t On trong dbi s6ng va pha<br />

hOl,li kinh te' Anh qu6e va Bi1e Ai nhi<br />

lan ml>t phAn tu the' ky nay.<br />

Cae It!e lugng vii trang Tin lanh<br />

(doi gift B~e Ai nhi lan eho Anh<br />

qu6e) va Thien ehUa giao (doi trå<br />

B~e Ai nhi lan v~ eho Ai nhi lan) tt;ti<br />

phAn dåt tranh ehå'p d~u trå lbi se<br />

nghien eUu bån cOng uoe truoc khi<br />

di de'n quye't dinh.<br />

Ngay 19. 12, bom khung b6 lt;ti<br />

nO tt;ti Londonderry (Blle Ai nhi 1an).<br />

DO THAI eHUA RUT QUAN<br />

KH6IGAZA<br />

Thbi ht;tn khåi st,r rut quan dl>i Do<br />

thai khoi Gaza va cO thanh Jericho<br />

(Palestine) thea thoa hi~p holl. blnh<br />

ky ke't gifta lanh t1,l Yasser Arafat<br />

(PLO) va Thu tuoog Rabin (Do thai)<br />

da qua tu lau, quAn dl>i Do thai vAn<br />

chua rut va cac cul>c d1,lng chl,lm vAn<br />

tie'p dien trong khu vt,rc chie'm d6ng.<br />

Tt;ti ban hl>i nghi å Na uy, cac<br />

chuyen vien thuoog thuye't Do thåi<br />

va PLO van con nhi~u diem ky thu~t<br />

chua thoå thu~n dugc voi nhau nhu<br />

v~ di~n tfeh cua Jericho, ve bien gioi<br />

giua Jerieho va Jordan, giua Gaza va<br />

Ai c~p ...<br />

Hai ben da huy bo cul>c hQp<br />

thugng dinh dugc dt,r tru tl,li Cairo (Ai<br />

c~p) trung tuAn thang 12.<br />

St,r t~n tt;ti cua quAn dOi Do thai<br />

trong vung chie'm d6ng sau ngay ån<br />

dinh rut quan da lam tOn thuang<br />

them uy tfn cua thu lanh Arafat trong<br />

luc nhfi'ng V1,l am sat, gie't ch6e ngubi<br />

Do thai trong vung lam du lu~n Do<br />

thai phån d6i Thu tuong Rabin nhi~u<br />

han. (kt)<br />

SYRIA eHAP NHAN TItpTUe<br />

HOÅ DÅM voi DO THAI .<br />

C6 the la VaD thang 1.94 Syria se<br />

tie'p t1,lC cuOc holl. dam vm Do thai (bi<br />

dO vf'J h~i thang 9. 93, khi PLO ky<br />

holl. uoc vm Do thai).<br />

TOng th6ng Syria Hafez Assad da<br />

to thi~n ehf b~ng eåeh thOng baD<br />

Syria se giup m~t tay vao vi~c dn~u<br />

tra s6 ph~n nhfi'ng binh si Do thåi bi<br />

måt tfch tt;ti Lebanon h~i th~p nil~n<br />

80, d~ng thbi se eåp ehie'u khan eho<br />

nhftng ngubi g6c Do thai mu6n rbi<br />

khoi Syria vao cu6i thang 12 nay.<br />

Day la ke't qua cul>c v~n dl>ng<br />

tkh ct,rc cua ngot;ti truång Hoa ky<br />

Warren Christopher. TOng th6ng<br />

Assad cling da d~ng y g~p TOng<br />

th6ng Hoa ky Clinton VaD giua thang<br />

1.94 tt;ti Geneva.(kt)<br />

LIBY A TRO THÅNH THANH <br />

D,A eVA KHlING B6 <br />

Liinh tv Libya Moammar Qadhafi<br />

da cOng b6 thu dO Tripoli se tra<br />

thanh "thanh dia cho dc chien si tt,r<br />

do." 6ng cOng khai mbi gQi cac<br />

nh6m khang chie'n, kt cå cae phAn tu<br />

bi the' gioi len an la khung b6 den ta<br />

tuc duoi st,r båo v~ eua Libya.<br />

Libya da bi phong toå ml>t phln<br />

thea l~nh cua Lien Hi~p Qu6c tu<br />

nåm 1992 vl chfnh phu nuoc nay da<br />

tu cMi khOng giao hai ngubi Libya<br />

bi t'lnh nghi la thu pht;tm trong V1,l<br />

lam nO chie'c phi ca eua hang hang<br />

khOng Pan Am nåm 1988, lam thi~t<br />

ml,lng 270 hanh khach tl,li Lockerbie,<br />

TO caeh lan.<br />

H~i dAu thang 12, them nhi~u<br />

bi~n phåp phong toa ke' tie'p e6 hi~u<br />

It,rc, bao g~m ca vi~c phong toa tai<br />

san cua Libya tl,li ngol,li qu6c.<br />

Chång nhfi'ng khOng ehiu giao<br />

hai ke tlnh nghi cho Hoa ky va Anh<br />

qU6e, Qadhafi con yeu elu Lien Hi~p<br />

Qu6c dem ct,ru Tong th6ng Hoa ky<br />

Ronald Reagan va et,ru Thu tuoog<br />

Anh Margaret Thatcher ra xu v~ t~i<br />

da ra I~nh oanh tt;te Libya nåm 86,<br />

lam 41 ngubi che't. Liinh tv Libya<br />

con håm dQa se rut ra khoi LHQ ne'u<br />

d~ nghi xu Reagan va Thatcher<br />

khOng duge tht,re hi~n.<br />

41L1ngvdn


ALGERIA BtNBO N()I CHl~N<br />

Sau vt.t tham sat 12 c6ng nhån<br />

nguoi Tåy phuang thang Il; d'au<br />

thang 12.93, them ba nguoi Tay<br />

phuang bi sat hl,li tl,li Algeria. Nguoi<br />

ta cho ding dAy la hOl,lt dng cua<br />

nh6m Armed Islamic Group (Nh6m<br />

ff6i giao Vii trang). ffOi thang 10,<br />

nh6m nay da dua t6i h~u thu ra l~nh<br />

cho Ult d nhfi'ng nguoi kh6ng ph ai<br />

dån Algeria phai rai khOi nuac nay<br />

truac ngay 1.12.93.<br />

TInh hlnh qu6c gia nay dang r9:t<br />

hOn lo~n, c6 the dån den tlnh tr~ng<br />

v~ chanh phU va ni chien khi Hi<br />

d~ng ch9:p chanh tu nhi~m. Algeria<br />

da å trong tlnh trl,lng b~o dng tu hai<br />

nam nay, khi quån di huy bo cuc<br />

b'au cir (trong d6 phe ff6i giao tMng<br />

the) de dua mt hQi d~ng ch9:p chanh<br />

len nam ch:inh quyen. Da c6 hang<br />

ngan nguoi chet trong cac vt.t khung<br />

b6 do nh6m H'6i giao qua khfch thl,1c<br />

hi~n, va cac cuc dt.tng d(> gifi'a quån<br />

di va cac phe nay. Chinh phu nhieu<br />

qu6c gia Tay phuang da khuyen cao<br />

c6ng ,dAn nuac hQ kh6ng ,nen den<br />

Algeria. Toa Dl,li sa Gia na d~i da di<br />

tan gia dlnh nhAn vien. (kt)<br />

TH6NG ø6c HlfONG CANG<br />

NHATØ~NHQUAM~T<br />

TRUNGC()NG<br />

B9:t ch9:p sl,1 phan d6i va ham dQa<br />

cua Trung cng, Th6ng d6c Chris<br />

Patten se d~ trlnh ca quan l~p phap<br />

nhfi'ng de nghi cua 6ng ve vi~c dÅY<br />

ml,lnhvi~c dAn chu hoa Huang dng.<br />

Cac d~ nghj nay bao g~m vi~c cåi<br />

cach ca cA'u cac Mi d~ng dif! phuang<br />

bAng vi~c x6a bo cac ghe d~i bieu<br />

truac dåy dugc chi djnh de thay vao<br />

bAng cac dl,li b~eu dAn Clt, giam tu6i<br />

di b'au xu6ng 18 (hi~n nay dang la<br />

21).<br />

, Phån ang, du di tmac nuac co<br />

eua Patten, Trung eng ham dQa<br />

chång nhfi'ng se d~p het eac d~i bie u<br />

dAn cir t~i Huang cang sau khi nh~n<br />

ll,li han dao nay, hQ con d~p lu6n cac<br />

khe uac thuang ml,li vai chfnh phu<br />

Huang cang.<br />

Huang eång se duqe Anh qu6c<br />

trao trå cho Trung c(mg nam 1997,<br />

sau 150 nam cai trj.(kt)<br />

CHltN TRANH TAl BOSNIA<br />

SE CON KRO DÅI<br />

Ni chien t~i Bosnia se keo dai<br />

' sang nam 1994, nhung cuc tan sat<br />

dåm mau se tiep dien va nhung n~n<br />

nhAn chien tranh se tiep Wc chiu<br />

dl,1ng nOi th6ng khO cua hQ qua mua<br />

d6ng tha ba.<br />

'<br />

Cu


tin viet-nam<br />

•<br />

. DU(Jng Thuqng N gli ph,=,-trach<br />

Thoi de nhi Cl)ng-hOa, Vii H'Ong<br />

Khanh dua Viet-nam Qu6c-dån-dång<br />

cai-cach lien-ke't våi Dl;li Vi~t duy<br />

dån (Le Vinh) va kh6i Dån-ehu<br />

(Hoang Ca Th,=,y) thanh Lien-minh<br />

DAn-ehu. Thoi-gian nay Ong ke't-hng<br />

cach-m~ng.<br />

Cu!'>c khåi-nghia Ki!n-an thÆtbl;li,<br />

Ong tr6n thoat sang Trung-hoa<br />

nam 1930. Phåp bilt dui-dung g~m<br />

3 diem chinh, tuyen-b6 dOi ben<br />

Qu6c-COng dlnh-chi vi~c c6ng-kfch<br />

nhau k~ ca Mnh-dOng lån ng6n-ngu.<br />

6ng tham-gia Qu6c-hOi lien-hi~p<br />

Qu6c-C!,>ng, luc d6 Vi~t-nam Qu6cdån-dång<br />

c6 70 gh! d~i-bieu Qu6ch!,>i<br />

va trong chfnh-phu, Vi~t-nam<br />

Qu6c-dån-dång nl1m 2 bO Kinh-t! va<br />

V~-sinh. Vil Hbng Khanh lam lånh-tl:l<br />

cac dång-phåi kMng ~Ong~sån va<br />

ph6 chu-tjch He)i-dbng qiJ6c-gia<br />

khang-chie'n.<br />

Ngay 6.3.1946, H'6 Chf Minh va<br />

Vil Hbng Khanh dl;li-di~n cho Vi~tnam,<br />

ky hi~p-uåc sa-be) cho phep<br />

Phåp trå l~i thay quAn-de)i Trungho<br />

a, ki~m-soat tiT vi-tuye'n 16 trå ra<br />

Bk<br />

Khi chi!n-tranh Vi~t Phap taiphåt,<br />

Vil H'Ong Khanh cung Nguyen<br />

Håi Than, Nguyen TUOng Tam tro<br />

qua Trung-qu6c. Nam 1949 Ong<br />

mang thea 10.000 quAn Hoa-Vi~t v!<br />

nuåc, tham-gia Vi~t Tuye'n (Vi~tnam<br />

nhAn-dån phån-Ce)ng tr~n<br />

tuye'n). Nam 1952, 6ng nl1m bl)<br />

Tharih-nien va th~-thao trong ne)icac<br />

Nguyen van TAm, våi Qu6c<br />

truang Båo DI;li.<br />

Thoi d~ nh4t Ce)ng-hOa, Vil I{Ong<br />

Khanh lånh-dl!-o M-phåi Vi~t-nam<br />

Qu6c-dAn-dång cai-tie'n.<br />

Nam 1967, Ong tranh-cu t6ngth6ng<br />

nhung khOng thl1ng.<br />

Nhhm m,=,c-dfch ve vu6t giao<br />

dAn sau v\l phan-khång giao-l~nh<br />

cua toa thånh La-rna, CSVN då cho<br />

tO-ch~c "D~i-Mi nhung nguoi COnggiao<br />

thanh-ph6 H'O Chf Minh dydl,hlg<br />

va bao-v~ tO-qu6c, bao-ve hoablnh"<br />

Mm 11.11.1993 vtra qua, giao<br />

cho Vy ban doan-k!t C6ng-giao<br />

d~g len trieu-t~p.<br />

D~i-hl)i nh6m ll;li nha vltn-h6a<br />

Thie'u-nhi thanh-ph6, c6 Nguyen Vån<br />

Linh (c6-v4n ban ch4p-Mnh Trunguang<br />

dang) va cac uy vien Trunguang<br />

dang nhu Tran TrQng TAn (ph6<br />

Bf-thuThanh-uy), Nguyen Vltn Hanh<br />

(ChU-tich Vy ban M~t tr~n '1'0­<br />

qu6c), .. låi dQc dien-vltn.<br />

Trong bai phåt-bieu, Nguyen Vån<br />

Linh khoe rhng trong 18 nåm qua,<br />

Ha-nl)i da th6a-thu~n cho phep bOnhiem<br />

18 vi giam-m,=,c; chi e6 vi~c<br />

bO-nhiem Giam-quan TOng toa t~i<br />

Ha-n!,>i nåm 1990 va tl;li Sai-gon<br />

trong nam nay la khOng du


hi~n-di~n.<br />

D~i-h(>i C~ng-giao dolm-k€t då<br />

neu ra nhung "thAnh-tich yeu mrae<br />

eua d(-,ng-bao C~ng-giao th~ - hi~n<br />

qua vai-tro xung-phong trong vi~e<br />

d(>ng-vien d(-,ng bao tham-gia xåydJ!Ilg<br />

va båo-v~ d9:t nuae" trong<br />

nguyen-tåe "s6ng phUe-åm va dem<br />

phUe-åm vao eu(>e s6ng" dbng tMi<br />

"huy-d(>ng nhi~t-tlnh d6ng-g6p eua<br />

mQi thAnh-ph'an xå-Mi trong C(}nggiao<br />

va nång eao quan-h~ vai nhung<br />

td-ehue b~n hUll ti€n-b(> qu6e-t€ d~<br />

mang l~i lqi-fch eho e~ng-eu(>e xåydl!ng<br />

dåt nuae."<br />

Cu6i ciing, D~i-Mi då tMng qua<br />

(kh~ng bau-dr) danh-saeh 68 uyvien<br />

thu(>e Vy ban Doan-k€t C~nggiao<br />

do Linh-ml:le Vuong Dlnh Bieh<br />

lam ehu-tieh, vai 9 ph6 ehU-tieh la<br />

eae linh-m,l:Ie Vi)'van Anh, Nguyen<br />

C~ng Danh, Truong Ba On, Nguyen<br />

Dlnh Dau, Nguyen van D6ng,<br />

Nguyen Huy Lieh, Nguyen Thi~n<br />

Toan, Phan Khåe Tlr va nu tu Nguyen<br />

ThjMY·<br />

Trong giai-dol;\n båt dn ehinh-tri<br />

truae Dl;\i-h(>i dang hi~n nay, CSVN<br />

thåt eh~t mQi sinh-ho~t t~n-giao,<br />

doan-the, dung hQ d~ trang-tri eho<br />

sinh-hol;\t eua dang. Du v~y, Ha-n(>i<br />

ciing kMng the bung bit duqe nhUng<br />

ti€ng n6i yeu nuae yeu dån ehån<br />

ehfnh ngay trong nhung doan-th~ dd<br />

dång thAnh-l~p va 'dreu-khien. Dång<br />

va nhA nuae ehi e6 tinh-eaeh giaido~n;<br />

t(}n-giao, dån-t(>e mai ehinh la<br />

nhunggia-tri truemg-dtu.<br />

GIÅI-TOA 7000 CAN NHA<br />

TRIl:N KINH THJ-NGHE<br />

D~ ehao inung 20 nam ngay<br />

"giai-ph6ng" Sai-gon, Vy ban nhåridån<br />

thanh ff(} då ra quy€t-dinh s6<br />

1202/QD-UB, giåi-toa 7000 can nha<br />

dQe theo kinh Thi-nghe. Cae can nha<br />

nay nam trong eae qu~n l, 3, Phunhu~n,<br />

Binh-thl;\nh va Tån-blnh.<br />

PIERRE CARDIN BIfu-Dl~N <br />

TH(j}-TRANG T ~I THANH Hb <br />

NM ve kieu qu'an ao Pierre<br />

Cardin då sang Vi~t-nam dl! bu6i<br />

trlnh-dien thcri-trang eua hång (}ng<br />

t~i nha hat Hoa-blnh, thAnh ff() Mm<br />

14.1'1.1993 vua qua. Truae 2000 <br />

khån-giå eua m(>t qu6e-gia e6 tai <br />

98% dån-s6 thi€u an, nha ve kieu <br />

, Pierre Cardin, 71 ,tudi, 'då mang tu <br />

Paris sang 120 kieu trang-phl:le phl:l­<br />

nu .va 70 trang-phl:le nam da nam <br />

1993.<br />

M(>t nha Mo CSVN då tro vao b(><br />

ao veste eua ~ng dang m~e va hoi<br />

gia. Sau khi nha kieu måu eho bi€t<br />

gia, nha bao nhåm tinh va eho bitt<br />

n6 tuong-duong vai 800 thang hay<br />

66 nam va 8 thang luong elIa anh ta.<br />

Sau budi trinh-dien va hoi -tham<br />

d~ tlm hieu them ve llnh-hlnh kinht€<br />

tl;\i Vi~t-nam, nhA ve kieu khuyen<br />

ngucri Vi~t håy giu ve dyp truyenth6ng<br />

eua ehie"e ao dai va ba-ba Vi~tnam.<br />

vu AN PHÅ T -GIAO<br />

. J\.1ItN TRUNG<br />

D~ dan m~t Ph~t-giao, CSVN då<br />

nh6m phien toa an "nhån-dån" t~i<br />

Hu€ h~m 15.11 vua qua de xet-xlr<br />

eae tang-~i va Ph~t-tlr bi båt trong VI:I<br />

phån-d6i nhA nuae hN thång 5 vua<br />

qua.<br />

Chanh an la can-b(> Tran NgQe<br />

Trung, eOng-t6-vien la Låm Th6"Nam.<br />

Can-b(> VC då b6p meo VI:I tl!­<br />

thieu tranh-d9:u båo-v~ dl;\o phåp eua<br />

ph~t-tlr ml.O Quang H(> tl;\i Hu€ la mt<br />

Vl,l tl!-tlr VI "bu(-,n ehuy~n gia-dinh",<br />

VI:I bieu-tinh doi tl!-do eho D~i-due<br />

Thieh Tri T1!U la "pha-r6i tri-an".<br />

Truae toa; Dl;\i-due Thieh Tri<br />

T1!u sue khoe r9:t kem, truae sau ehi<br />

n6i mt eåu ngån la "tbi kMng lam<br />

dieu gi sai trai vai d(w phap va ddntqc,<br />

neu toa muon thl cu tuy ti~n<br />

buqc tqi 'hay Ut an."<br />

D~i-due Thfch Håi T~ng dung<br />

truae "toa an nhån-dån" då sangsang<br />

len an b~o-quyen Ha-ni då<br />

dan-ap PMt giao mub'i m9:y nam nay.<br />

"Toa" phåi cup di~n may vi-åm eua<br />

~ng nhieu lan M canh-cao.<br />

Cu6i eung, "toa" tuyen-d(>c ban<br />

an do Ha-n(>i då ky sAn, nhu sau:<br />

- D~i-due Thich" Tri T1!u (tl:lC<br />

danh Le Quang Vinh, giam-tl! ehua<br />

Linh-ml,le, Hue); D~i-due Thich Håi<br />

T~ng (we-danh Nguyen Dlnh Hoa,<br />

tru-tri ehua Long-an, Quang-trj) v'a ,<br />

(}ng Nguyen <strong>Van</strong> Minh: 4 nam tu<br />

giam. Rieng ~ng Minh phåi b(-,i-,<br />

thub'ng 226.347.000 d(-,ng tien ffo<br />

(khoång 22.000 my-kim) ,eho chi€e<br />

e~ng-xa bi ~ng d6t ehay.<br />

- D~i-duc Thfch Hai Chanh (tl:ledanh<br />

Nguyen Chon Tårn, ehua Linhml,l)<br />

va D~i-duc Thfch Håi Thinh (tl:le<br />

danh Le Phu Thinh, ehua Linh-ml:l):<br />

3 nam tu giam.<br />

- Tu-si Thich Håi Tri va eae Ph~ttlr<br />

Nguyen Hoang, Nguyen Khuong,<br />

Tran Xuån Quyen va Nguyen <strong>Van</strong><br />

Vinh: tu 6 thång Mn 2 nam tu giam.<br />

Sau khi nghe ban an, hai.Di;li-dlre<br />

Thich Håi Thinh va Thich Håi Chanh<br />

yeu-cau "toa" eho ehiu thay cae bån<br />

an eua hai thay Tri T1!U va Håi T~ng,<br />

de hai vi nay duqe ve ehua lo Ph~t<br />

sl!.<br />

Phien Xli' vi-vang, lu6ng-eu6ng<br />

elIa CSVN eho thåy Ha-n(>i råt lungtung<br />

truac phong-trao dåu-tranh eua<br />

Ph~t-giao. CSVN vai b~o -ll!e trong<br />

tay tuy t~m thb'i giam giu duqe d.c<br />

tang-si va Ph~t-tlr nhung phåi tra gia<br />

truae toa an elIa luong-tåm va c~ngehUng:<br />

Tren cae dien-dan qu6e-t€, e~nglu~n<br />

tM-giåi då len an gay-gåt h~mhdng<br />

dan-ap tOn-giao eua CSVN.<br />

Nghi-si Hoa-ky Bob Kerry (Dån-ehu)<br />

nh~n-xet: "ddng CSVN tiep-tlfccoi<br />

quan-chUng la kl thu cua che:dq."<br />

Linh-ml,lc Pedro, n.y-ban-nha phåtbieu<br />

t~i D~i -hi C6ng-giao C! Madrid:<br />

"Ddy la cuqc chiln-dd'u giila ac-qul<br />

va nguoi lanh; ac-qui cho du ldnluat<br />

trong nhilng tr(in dau nhung se<br />

bj dtly lui ve håa nglfc sau tr(in cuoi<br />

cung."<br />

BAo KYLE: 122 CHt:T<br />

C6 it nbåt 122 ngub'ieh6"t va 98<br />

ngub'i bi thuong khi båo Kyle dd b(><br />

vao bb' bien mien Nam Trung-pban<br />

Mm 26.11 vua qua.<br />

Ngoai thi~t-hl;\i nhån-m~ng, con<br />

,ldngvan 7


e6 212 thuy~n danh ca va han 1000<br />

eån nha bi pha hong. V! giao-thOng,<br />

e6 4 do~n qu6e-l~ s6 1 va 2 do~n<br />

duong såt xuyen Vi~t bi hu hl:li va<br />

gian-do~n trong 6 ngay.<br />

Tru6'e dAy t~i mi~n Trung da e6<br />

82 nguoi thi~t-m~ng trong eae Vl;l<br />

bao ll;lt.<br />

TlfTirT~P.THt å SON·LA .<br />

T1I:t eå c6 53 nguoi ch!t va 3<br />

nguoi bi thuang trong Vl;l tl,l-sat t~pthe<br />

ath~n PaM, xa Tranh-d1l:u huy~n<br />

Thu~n-chAu, dnh San-la.<br />

PaM la la m~t bån th~n heo-lanh<br />

eaeh huy~n-ly' 20 eAy s6. DAn bån la<br />

nguoi Thai, s6ng b~ng ngh~ nu~i<br />

ong. Ta nåm 1979, dAn trong bån<br />

sung-mQ Ca Vån Lieng, m('lt thanhni!n<br />

mu va el;lt eå hai tay. Anh nay<br />

tuyen-b6 VaD nåm 2000 trai d1l:t se<br />

lAm n~n h~ng tMy, eh!t h!t, ai<br />

mu6n s6ng phåi thea anh ta dc;>n ve<br />

th!-gi6'i khae.<br />

Dung hai gio sang ngay "hCfn",<br />

t4t eå 55 nguoi tl;l-t~P tl:li nha Ca Vån<br />

Lieng lam le ra di. MOi nguoi dUc;1e<br />

phat eho hai d~ng b~e trling eai VaD<br />

cd ao thea phong-tl;le eua nguoi Thai<br />

tru6'e khi eh!t. T1I:t eå mc;>i nguoi<br />

eung hO to: "Hay gi!t t~i tru6'e!" Th!<br />

r~i m('lt nguoi dAm Ca Vån Li!ng eh!t<br />

tru6'e, xong nguoi tM hai dam ~ng<br />

ta, va eu th! eho Mn nguoieu6i<br />

eung tl,l dAm VaD cd mlnh.<br />

Khi n('li-vl;l t6'i tai ngum ngoai,<br />

trong s6 56 nguoi lam lt~ "ra di" ehi<br />

c6 3 nguoi s6ng-s6t trong t1nh-tr~ng<br />

hd'p-h6i.<br />

B~NH LI~T.KHANG (AIDS)<br />

T~INHA.TRANG<br />

HÅI.T~CTHÅI.LAN<br />

Bao Tut1i tre s6 ra ngay 4.11.93<br />

loan tin, trong thoi-gian gAn dAy<br />

nhi~u bang cu6'p bien då ho~t-dQng<br />

m~nh tra l~ t~i vung bien Ha-tien.<br />

Trong 10 thang dAu nAm 1993,<br />

då xåy ra 35 Vl;l cu6'p tren bien. BQn<br />

håi-t~c di tr!n 4 thuy~n l6'n, nup a<br />

phfa bile hon Tre Cua thu('lc xa Ti~nhåi<br />

huy~n Ha-ti!n, nhllm thuy'en nao<br />

c6 the "lam An" dUc;1c H!n ~p t6'i td'ne~ng.<br />

CMng dung sung tieu~lien AK<br />

va ph6ng-lt,tu B-40 uy-hi6p ngu dAn,<br />

l('lt s~ch cua eåi tren thuy~n.<br />

Ngay 2.6.93, sau khi An hang<br />

xong, bc;>n eu6'p bilt 8 ngu dAn dem<br />

len bo, tr6i g~ ben e~nh ti~e nh~u<br />

cua cMng. Sau khi no say, bQn eu6'p<br />

xå sung Mn VaD cae n~n-nhAn khi6n<br />

5 nguoi ch6t t~i chO, 3 bi trc;>ng<br />

thuang. Nho mQt thuyen ehai khae<br />

kham-pha kip, cac nguoi bi thuang<br />

da dUc;1c cUu eh\l'a.<br />

Ngay 1.7.93, bQn eu6'p ~p d6n<br />

kh6ng-ch6 thuyen danh ca elia mQt<br />

ngu-dan ten Le van Vui. Kh~ng tlm<br />

thiy v~t gl dang gia, bQn cu6'p xoay<br />

ra dICm-da n~n-nhAn eh6t di s6ng l~i<br />

de giåi khuay.<br />

Ngay 4.7.93, bQn cu6'p t1l:n-c~ng<br />

thuyen clIa ngu-dan Le Thanh Tinh,<br />

eu6'p h6t tai-sån tren thuyen, danh 2<br />

nguoi ng4t "iu, 1 nguoi ch6t va 1<br />

nguoi mi xu6ng bien.<br />

Thinh-thoång bc;>n eu6'p bien con<br />

x~ng len c~n, nou Vl;l td'n-c~ng vao<br />

1I:p C6ng Cå xå Vinh-dieu, dung sung<br />

tieu-li!n tan-sat dan Vi~t, d6t nha,<br />

cu6'p clla va Mt dan di bi~t tich m('lt<br />

s6 nguoi.<br />

nnh-tr~ng b4t-6n nay khi!n d,anchung<br />

trong vung phåieh~n gid'u<br />

elia eåi, ban d!m b~ng b6 nhau di<br />

lanh n~n, doi s6ng vO eung kh6-cl,le.<br />

COng-an dnh Kien-grang cho bi!t<br />

da ph6i-hc;1P v6'i cac ea-quan lienh~,<br />

va doi phåi e6 tau chi6n, trl,lethång<br />

m6'i chiu can-quet bc;>n eu6'p.<br />

Ct'r tr~ng vaD vil-kM clla håi-t~e<br />

Thai-lan, nguoi ta bi6t be;>n nay da<br />

mua l~u sung d~n elia e~ng an Vi~t<br />

eQng, va vl th!"hai ben" Om eaeh ne<br />

tranh de khOi dl;lng m~t nhau tren<br />

bien. Chi e6 dan lanh ehiu n~n, taihc;>a<br />

nay ehua qua, tai-hQa khac da<br />

t6'i.<br />

Vi~e nay khi6n nguoi ta khOng<br />

khoi lien-tuang d6n loi Ong Nguyen<br />

Dlnh Huy (Phong-trao th6ng-nh4t<br />

dAn-t('le va xAy-dl,lng dAn-cM) ding,<br />

khOng nen giåi-the dång C('Ing-sån,<br />

eling nhu phåi luu lllli gu~ng may<br />

eOng-an, bQ-d('li de nho he;> "båo-v~<br />

dd't nu6'e." Phåi chång dAy la mOt<br />

trong nhung hlnh-thue "båo-v~" rna<br />

Ong


SAN cv MOC LtN NHUNAM<br />

M~e eho dAn th~t-nghi~p, thie'u<br />

an, kh6ng nha å, s6ng lang-thang<br />

raeh-ruai, nha nuae vAn d6e tui ra<br />

xåy-dl,11lg eae sAn ci'! (danh golf)<br />

sang-tr


TU'QNG DAl CHltN-THANG<br />

30 THANG 4, 1975<br />

Trong khi reu rao "hOa-hf!p hoagiåi",<br />

"x6a bå hq.n-thu, "doan klt<br />

dan-trie" , CSVN dii lam le khåi c~ng<br />

xAy-d\l'I1g tuqng dai ky-ni~m chienth~ng<br />

30 thang 4 cua doan Phåobinh<br />

Bien-hoa.<br />

C~ng-tr~ng cua don-vi nay la då<br />

"dfmh dq.p dl2u My Ng/!-y ae-6n" ,<br />

nen nba nuac CSVN phåi "danh gia<br />

dung ti2m-voc ljch-su eua qudn-drii<br />

nhdn-dan anh-hung ch6ng My dj~t<br />

Ng/!-y" bhng cåch dlJng tuqng-dai de<br />

vinh-danh. Kinh-phf xay-d\l'I1g ·<br />

tuqng-dai len tai l ty d~ng ti~n<br />

ff~,<br />

dlJ-tru hoan-t~t truac ngay 30 thång<br />

4 nAm 1994 slip tai.<br />

DAy la bhng-chung hien-nhien<br />

nh~t chll'ng-minh slJ d6i-tra cua CSVN<br />

khi reu-rao "x6a bo h~n-thU",<br />

"kh~ng nhttc tai quå-khu, chi nhin<br />

v'! tuong-lai!"<br />

DAo DU'OC CHUONG c6<br />

Cåc thq dao gieng å xii Thanhmai,<br />

huy~n Thanh-oai (Ha-tAy) trong<br />

khi lam vi~c da tlnh-ca dao dU


Nguoi mua da s6 la my min va<br />

cacduOng dåy an xin. Dua tre se b!<br />

be eho que "tay, que ehån, ehe eho<br />

mu mat d~ gqi long thucmg eua<br />

nguoi qua dUOng, r~i giao eho mlit<br />

nguoi an xin be le-let di hanh nghe.<br />

Tien kiem duqe se ehia tu-ll;le (nguoi<br />

an xin lå'y 40%, "chu" cua dua be lå'y<br />

60%). Neu lam an xuOi eheo mat<br />

mai, ehi khoång hai thang la ehU<br />

thau da lå'y' l~i du v6n va bat dau<br />

sinh lqi.<br />

Bao Sai gan giåi-ph6ng s6 ra<br />

ngay 8.12.93 loan tin, do SI! khieut6<br />

quyet-li~t eua gia-dinh sån-phl;l<br />

må't con Lam th! Bfeh Lieu, COng-an<br />

qu$n 5 da phåi rna culie di'eu-tra va<br />

bat giam 4 thU-ph~m, g~m: hli-ly<br />

Nguyen th! My VAn (42 tu6i) va 3 y­<br />

tå VB th! Kim Ngc (35 tu6i), Ph~m<br />

Th! Lieu (27 tu6i) va Nguyen th!<br />

TM (39 tu6i). Theo lai khai eua eae<br />

thU-ph~m, dua tre ho~n-n~n da mayman<br />

duqc eau thoat k!p thoi truae<br />

khi b! bien tbanh phe-nMn.<br />

06 MUOI: CACH.MANG<br />

OÅ Ol OUNG HUONG<br />

T~i Ha-nlii hOrn 1.12.93, trong<br />

bai dien-van dai 2 gio 26 phut de<br />

truae Hlii-ngh! lan thu 6 ban chå'phanh<br />

Trung-uang dang CSVN kh6a<br />

7, T6ng bf-thu D8 Muoi xae-d!nh:<br />

"Cach-m(lng nutYc ta då di dung<br />

huting theo con dUClng dØc-l~p dantøe<br />

va ehu-nghTa xå-hØi."<br />

Danh gia dnh-hinh ehfnh-tr!<br />

trong nuae, DO Muoi n6i, sau 7 nam<br />

"d6i mai" va 2 nam ruai thl!e-hi~n<br />

Ngh!-quyet D~i-hlii 7, dång da d~t<br />

duqc nhieu thanh-tl;lU quan-trng nhu<br />

6n-djnh chfnh-trj, cung-c6 an-ninh<br />

va giii' vii'ng dU


CQng-San Vi~t-Nam ChuAn-Bi Thay <br />

Hlnh D6i D(;Ulg: <br />

Dang CQng-Sån Bien ThAnh <br />

M~t Tr~n T6-Qu6c; <br />

M~t Tr~n T6-Qu6c Bien Thanh <br />

M~t Tr~n Dån-TQc Th6ng-Nh~t<br />

Ngay 17.11.1993, bl) Chfnh-trj<br />

thul)e ban ehÆp-hanh trung-uong,<br />

eo-quan t6i-eao eua dång Cl)ng-sån<br />

Vi~t-nam da ra nghj-quy~t 3 di~m,<br />

nl)i-dung t6m-Uh nhu sau:<br />

l. D~ thu tMng trong tlnh-hlnh<br />

mai, vuqt qua eae kh6-kMn v'e kinht~,<br />

ehfnh-trj, Dång phåi ra sue "dl;\idoan-k~t",<br />

bl\ng eOng-tae truae ml1t<br />

la eung-e6 "M~t tr~n dan-tl)e th6ngnhÆt."<br />

2. Nhi~m-vl,l eua M~t tr~n dantl)e<br />

th6ng-nhÆt la doan-k~t nhung<br />

nguai Vi~t-nam tan-thanh eOng-eul)e<br />

"dOi mai" d~ båo-v~ quy'en-Ive eua<br />

Dång.<br />

De hoan-thanh nhi~m-vl,l, M~t<br />

tr~n dan-tl)e th6ng-nhÆt phåi quantri~t<br />

4 ehu-truong:<br />

- Dl;\i doan-k~t dan-tl)e, ehÆpnh~n<br />

nhiing diem "khåe nhau" mitn<br />

"khOng trai vai lqi-kh ehung eua<br />

dan-tl)e."<br />

- Uy dl;\i-doan-k~t lam dUOng 16i<br />

co-hån eho Nha nuae.<br />

- Cung-e6 qu6e-phOng, mo rl)ng<br />

d6i ngol;\i.<br />

- Mo rl)ng dl;\i doan-k~t bl\ng<br />

hlnh-thue da dl;\ng. TO-ehue va phattri~n<br />

eae phong-trao qu'an-ehUng tu<br />

Tin va nhØn-djnh eua<br />

Nguyen Hitu Nghia<br />

thÆp Mn eao, sang-tl;\o them nhi'eu<br />

hlnh-thUe hOl;\t-dl)ng phu-hqp vai<br />

tung thanh-phan trong xii-hQi.<br />

3. Rieng v'e M~t tr~n To-qu6e<br />

Vi~t-nam, de eung-e6 va mo rl)ng<br />

M~t tr~n nay, bån nghj-quy~t xaedjnh:<br />

- M~t tr~n TO-qu6e Yi~t-nam la<br />

lien-minh ehfnh-trj, ph6i-hqp vai<br />

ehfnh-quy~n de hoa-giåi nhung<br />

d6i-ehQi giil'a nhan-dan va nha<br />

nuae.<br />

- Nha nuae "the-eh~-h6a" traehnhi~m<br />

va quy'en-hl;\n eua M~t tr~n.<br />

- Dång Cl)ng-sån Vi~t-nam vi'ra l~<br />

thanh-vien, vua la nguai lanh-dl;\o<br />

M~t tr~n TO-qu6e Vi~t-nam.<br />

Nhu v~y, bån Nghi-quy~t da bl)<br />

Chfnh-trj trung-uClng dång CSVN d'ee~p<br />

tai hai tO-ehUe: M~t tr~n dan-tl)e<br />

th6ng-nhÆt va M~t tr~n To-qu6e Vi~tnam.<br />

M~t tr~n To-qu6e Vi~t-nam v6n<br />

la h~u-than eua M~t tr~n th6ng-nhÆt<br />

Vi~t-nam (ra dai ngay 18.11 .1930)<br />

. C6 gl khåe nhau giUa "M~t tr~n<br />

th6ng-nhÆt Vi~t-nam" va "M~t tr~n<br />

dan-t()e th6ng-nhÆt"? Oan-t()e nao,<br />

n~u khOng phåi la dan-tQe Vi~t?<br />

<br />

Oanh xung "dan-t()e th6ng-nhå't" gan<br />

nhu dOng-nghia vai "th6ng-nhÆt<br />

Vi~t-nam." Nhu th~, dil c6 "M~t tr~n<br />

TO-qu6e Vi~t-nam" (tue M~t tr~n<br />

Th6ng-nhå't Vi~t-nam), tl;\i sao Dång<br />

con dl,lng eOng eh~-tae thtm ml)t<br />

M~t tr~n nua: M~t tr~n dan-t()c th6ngnhÆt?<br />

Ml;\ng luai tO-chue eua eQng-sån<br />

baD gia eling gOm b6n bQ-ph~n:<br />

Dång, Qu6c-hl)i, Nha nuae va M~t<br />

tr~n.<br />

Dång la thanh-ph'an e6t 10i. Dång<br />

lva-ehQn va dua ean-b() ra nl1m Qu6ehQi.<br />

Qu6e-hl)i bau ra thanh-ph'an<br />

lanh-dl;\o Nha nuae. V'e m~t eai-tri,<br />

Nha nuae la co-quan hanh-ehanh<br />

nhan-dån eua Dang, m()t IOl;\i "uy<br />

ban nhan-dan" cÆp qu6e-gia.<br />

M~t tr~n TO-qu6e Vi~t-nam la toehue<br />

quan-ehUng e6 tfnh-caeh ngol;\ivi<br />

eua Dång, do Dång lanh-dll-o.<br />

Khi Dang mll-nh, M~t Tr~n vin<br />

duqe duy-trl de nl1m cac thanh-phan<br />

xa-hl)i: tUOi-tae, phåi tfnh (Hio Ong<br />

låo ba, thanh-nien, thi~u-nien, ph\!­<br />

nu), nganh ngh'e (eOng-nhan, nOngdan,<br />

ngu-dan, ..), tOn-giao (Ph~t giao,<br />

COng giao, Tin lanh, Cao-dai, Hoahåo,..),<br />

sl1e-tl)c (Tay, Nung, Thåi, Rade,<br />

LO-lO, Cham,..)<br />

Khi dång Cl)ng-sån y~u-th~, can<br />

lien-k~t<br />

giai-doll-n hay gin-va ehA'pnh~n<br />

cac th~-lvc ehfnh-tri khae, M~t<br />

tr~n TO-qu6e e6 nhi~m-v\! "doank~t"<br />

tå't ca eae dång nho, d~t duai<br />

quy'en th6ng-nhå't lånh-dll-o eua dång<br />

CQng-san.<br />

Tuy-nhitn, trong ljeh-slr dång<br />

Cl)ng-sån Vi~t-nam, hQ ehua baD gia<br />

tae-bl;\eh vai-tro lilnh-dll-o eua hQ<br />

trong M~t tr~n TO-qu6e nhu thaigian<br />

g'an dtty. Yl sq bi ehia-xe quy'enllJc,<br />

Dång nhÆn ml;\nh quy'en lånhdl;\o<br />

M~t tr~n TO-qu6c, va rna ra cho<br />

eae dång-phai tuong-lai (van do ·<br />

Dång bf-m~t lilnh-dl;\o) m()t tO-ehUc<br />

mai: M~t tr~n Oan-tQe Th6ng-nhÆt.<br />

Nhi~m-vl;l va quy'en-hll-n da tOchue<br />

mai nay duqe qui-dinh ro trong<br />

Nghi-quy~t 17.11.93 cua b() Chfnhtri:<br />

- phat-huy lang ytu nuae va<br />

tinh-than tlJ-hao dan-tl)e.<br />

12ldngvdn


- cO-va tl!-h,re tI! euong.<br />

- g6p ph'an xåy-dl!ng hoa-blnh,<br />

di>e-I~p, dån-ehu va giau m~nh.<br />

- doan-ke't mQi gia-dlnh Vi~tnam.<br />

- khuye'n-khfch san-xuat.<br />

KhOng thay mi>t dieu-khoan nao<br />

eho phep thanh-vien M~t tr~n Dånti>e<br />

Th6ng-nhat dUe Th6ngnhåt,<br />

mi>t hlnh thue ngo~i vi, ehi e6<br />

quyen ehåp-hanh, khOng dUe, phai tuyen-b6<br />

giai-the.<br />

Mat trån TO-qu6e Vi~t-nam se<br />

"tie'p-quan;' toan bi> ca-sa, tai-san va<br />

gubng may dieu-hanh eua Dang. D6i<br />

vai eOng-Iu~n th€-giai, dang Cc:>ngsan<br />

Viet-nam e6 ve nhu lui vao b6ng<br />

t6i; nh~ng sI! thl!e khOng ph ai v~y!<br />

Dang ehi ehuyen quyen-h,re tlt tay<br />

nay sang tay kia rna thOi. •<br />

Thay vao vi-trf eua M~t tr~n Toqu6e<br />

Vi~t-nam trong vai-tro tO-ehue<br />

qu'ån-ehung, se la M~t tr~n Dån-tc:>e<br />

th6ng-nhåt.<br />

Dang dung tay ph ai qu6t mc:>t lap<br />

san hbng len tay trai, rbi dung tay<br />

trai tO I\le len tay phai. D'åu nay ehua<br />

ehåt da moe vOi d'åu khae de thaythi.<br />

Cc:>ng-~ an Lien-sO, DOng Au bi<br />

quet mc:>t me tan-tåe nhu la mua thu<br />

xong rbi mai våt-va ai ai gQi nhau<br />

n6i vong tay lan, I~p ra hang eh\le<br />

dang nho. Dang Cc:>ng-sån Vi ~t -nam<br />

nhln xa trOng ri>ng, dang eti con kia,<br />

da tru-li~u I~p them dam ba eai mai<br />

de phong ll~u-sl!. So vai ei>ng-san<br />

Lien-sO, DOng-Au, CSVN da "khOn"<br />

han mi>t bl!e; rna dQ vai ta Ph!,lm<br />

Nhan, ta H'


Dai-H6i The-Gim <br />

• •<br />

<strong>Van</strong> But Vi~t-Nam Håi-Ngo~i <br />

kyIV <br />

t~i San Jose, Hoa-ky <br />

Hai ngay hQp, <br />

7 trung-tåm ve dt,t <br />

Vån But Vi~t-nam håi-ngo~i då<br />

nh6m D~i-h


O<br />

Sau d6 D~i-h~i thåo-lu~n va o bi~u­<br />

quy~t tu-chfnh-an sira-ddi m~t phAn<br />

bån Di'!u-l~; cu6i cung d'! ra chuongtdnh<br />

ho~t-d~ng hai nåm 1994~ 1995<br />

va bAu ban chÆp-hanh mai.<br />

Nha vån Vien Linh, tht.J uy lien<br />

danh duy nhÆt, da dl1c eir chu-tjch<br />

tan ban chÆp-Mnh, vai nM vån<br />

Nguytn Vån Sam lam ph6 chu-tjch<br />

va nh~c-si Nguyen Hi'!n tdng thukY·<br />

D~i h~i-dOng ciing da thåo-lu~n<br />

n~i­<br />

va dua ra m~t bån nghj-quy~t,<br />

dung nhu sau:<br />

cung quan-khåch tit khl1p nai v'!.<br />

PhAn vån-ngM, c6 cac nh~c si Lu<br />

Lien, Nguytn Hi'!n, ban kjch KOn<br />

Nuac cung nhi'!u vltn-ngh~-si danhti~ng<br />

t~i håi-ngo~i. o<br />

V'! phfa vltn-nghe-si, ngoai cac<br />

d~i-bi~u va h~i-vien Vltn But, con c6<br />

con nhi'!u vltn-nghe-si tai dt;t cac<br />

bu6i h~i-thåo ho~e tie'p-tan, nhu eac<br />

nha van Hoang Lien, Duong Dien<br />

Nghj, Vi Khue, Giao Chi; cac thi-si<br />

Thuy San, Tu~ Nga, TrAn VÆn Le,<br />

Nguytn Ba ninh, Khanh Ha; nh~e-si<br />

Vii Duc Nghiem; hQa-si KO Dåc Vii;<br />

ky-giå Vltn Bia; ca~ nhan-si Ph~m<br />

NgQc Luy, L~i Th~ Hung, L~i Duc<br />

Hung, TrAn Huu Phuc ..<br />

Nhin chung, D~i-h~i Vltn But ky<br />

IV dao sau duqc nhi'eu v:fn-d~ quantrQng,<br />

va nhÆt la giu vung l~p-truemg<br />

qu6c-gia dan-t~c.<br />

"QurlT-NGH!<br />

"Sau hai ngay 26 va 27 tMng 11<br />

nam 1993 thåo-lui;2n rØng-riii cac<br />

de-tai liin-quan o<br />

dln sinh-hoq.t va<br />

trach-nhi~m da nglloi dim but Vi~tnam<br />

til-do Q håi-ngoq.i, Dq.i-hØi <strong>Van</strong><br />

But Vift-nam håi-ngoq.i ky W h9P tq.i<br />

San Jose, California, Hoa-ky d15ng<br />

thanh quylt-nghi:<br />

"l. <strong>Van</strong> But Vift-nam håi-ngoq.i<br />

khdng-djnh I~p-trlltmg qu6c-gia ddntøc,<br />

t6n-tr9ng til-do ddn-chu, nMnquyen<br />

va ch6ng lq.i m9i hinh-thuc<br />

dØc-tai, thea dung tinh-thi:ln Hilnchlldng<br />

<strong>Van</strong> But qu6c-tl va bån<br />

Tuyin-ng6n qu6c-tl nMn-quyen.<br />

"2. <strong>Van</strong> But Vift-nam håi-ngoq.i<br />

lam vifc chijt-chevf1i trung-tam <strong>Van</strong><br />

But da cac qu6


,. AI<br />

ng~alngo <br />

DAUTRANHCHOTUDovA <br />

NHAN QUytN T A-I Vi~T NAM <br />

NHAN KV HOP APEC <br />

OSEATLE ROA KV <br />

Nhån djp eae b() tntCmg kinh te'<br />

va ngu yen thu eae qu6e gia vung<br />

Thai blnh dU Huy~n tho~i<br />

fro Chf Minh (NO HO) duge thanh<br />

I~p thång 12.91 nhhm eae ml;!e dfch:<br />

- Xoa bO huy~n thol,li fro Chr<br />

Minh d6i vai dulu~n qu6e te' va dån<br />

ehung VN,<br />

- Tranh dB:u eho TI! do va Nhan<br />

quyen tl,li VN.<br />

De'n nay, Phong trao dA c6 cåc Vy<br />

ban tl,li Canada va ÅU ehAu. Theo bån<br />

tOng ke't hai nåm ho~t dc)ng, thm<br />

gian qua, Phong trao da thl!e hi~n<br />

duge mc)t s6 thanh quå dång k~<br />

nhlim eae ml;!e tieu tren. Thanh quå<br />

quan trng nhB:t, thea Phong trao, la<br />

v~n de)ng va eung eB:p duge eho<br />

ehfnh giai Hoa ky va baD ehf ngol,li<br />

qu6e (bao g~m eåe baD Anh ngu, eåe<br />

dai phåt thanh, truy~n hlnh ...) nhang<br />

tai Ii~u va nh~n dinh dung diln v~ be)<br />

m~t th~t eua ~ chr Minh va eu()e<br />

tranh dB:u eua ngu~i Vi~t håi ngo~i<br />

va trong nuae eh6ng b~o quy~n cs.<br />

Phong trao eung hgp tae vai eåe<br />

doan the, tO ehue ngu~i Vi~t håi<br />

ngol,li de hO trg eae euc)e tranh dAu<br />

eua Ph~t giåo, tham gia eae eu()e dåu<br />

tranh eho nhån quy~n, eh6ng eae<br />

eu()e v~n d()ng eua VC tl,li Hoa kY .. .<br />

Phong trao hi~n do Ong D~ng<br />

Thien S


Ul m('>t trong nhung hQi do an Vi~t<br />

dOng h('>i vien nh{(t Gia na d!,!.i, ho!,!.t<br />

d('>ng d~u d~n vai nhCtng sinh ho!,!.t<br />

b6 feh va g6p ph'ån dÅC h,rc trong<br />

nhung sinh ho!,!.t c('>ng d~ng Vi~t<br />

Toronto.<br />

Trong thång 11. 93, c6 hai h('>i<br />

vien clia H()i nh~n duqc sI! tuyen<br />

duang clia ' chinh phil v·acac hQi<br />

thi~n nguy~n Gia na d!,!.L Bac ,s1<br />

Nguyen Duy San duqc chfnh phu<br />

Gia-na-d!,!.i t~ng huy chuang nMn ky<br />

ni~m 125 nam thanh l~p Lien , bang<br />

Gia na d!,!.i; va Ong D~ Trng d~ng<br />

nguai Vi~t, chfnh quy'en thu dO Ottawa<br />

da eh{(p thu~n danh cho nguai<br />

Vi~t m()t vi trI trong cOng vien g6c<br />

duang Preston va Somerset (Ottawa)<br />

de xAy dl!ng dai ky ni~m. MO hlnh<br />

xAy dl!ng la tac phåm "Nguoi ml! ti<br />

n{ln" cua dieu khåc gia Ph!,im TM<br />

Trung (Toronto). ,<br />

Gia-na-d1:ii la qu6c-gia duy-nh{(t<br />

tren hoan-du hi ~n nay cho phep<br />

m()t cQng-d~ng ti-n~m dl!ng dai kyni~m<br />

ngay c!,inh trung-tAm thu-dO<br />

cua mlnh; va Vi~t-nam la eQng-d~ng<br />

såc-tQC d'åu-tien c6 tuqng-dai t!,ii<br />

qu6c-gia nay.<br />

<strong>Lang</strong> <strong>Van</strong> keu-gQi quf hQ.i-doan,<br />

cOng-chUng va qui dQc-gia cua lang<br />

eung g6p såc de xAy-dl!ng ky-ni~m<br />

chung nay. Mai sau c6 djp dua gia­<br />

, dlnh du-Ijeh ngang qua thU-dO xinhd~p<br />

eua Gia-na-d!,ii, quf vi My dua<br />

, thAn-nhAn Mn thåm tuqng-dai, va se<br />

thfeh-thu Hm th{(y ten mlnh kMc<br />

tren bang luu-ni~m.<br />

Chi-phi~u d6ng g6p xin ghi ten<br />

va' gui trl!e-ti~p eho: <br />

Vietnamese Monument Fund <br />

249 Roehester St. <br />

Ottawa, Ontario KIR 7M9 <br />

Canada <br />

TItc TAT NlltN<br />

CONGDbNGVNTORONTO<br />

Ti~c T{(t nien cQng d~ng Vi~t<br />

Nam Toronto nam nay se duqc t6<br />

chuc t1:ii nha hang International, s6<br />

421 Dundas St. West, Toronto, vao<br />

chi~u chU nh~t 30.1.1994.<br />

Ti~c do cac hQi doan va ca quan<br />

truy~n thOng t1:ii Toronto t6 chuc<br />

chung. Ve an 25 gia kim mOi nguai,<br />

ngoai bua an chi~u thjnh-so!,in con<br />

c6 ph'ån van ngh~ chQn IQc g6p vuL<br />

Lien l!,ic giu ve:<br />

- HQi Cao Nien: 588-8532<br />

- HQi Nguoi Vi~t: 536-3611<br />

NHÅ XUAT BÅN TAN V AN<br />

(NH~T BÅN) RA MAT SACH<br />

Nha xu{(t ban Hn <strong>Van</strong>lMekøng<br />

Center (DOng Kinh, Nh~t bån), do<br />

hQc-giå DO ThOng Minh chu truong,<br />

trong thång Il va 12 da t6 chuc ba<br />

bu6i ra måt cae saeh mm t!,!.i Hoa ky<br />

t!,ii Virginia va Nam, Båc California.<br />

Cae saeh duqc ra måt trong djp<br />

nay g~m c6:<br />

- N g/:l ng6n La F ontaine (I va Il)<br />

- Tl! diln Giåi N ghTa Di~n toan<br />

(Le Thi~u<br />

(Anh-PMp-Duc-Vi~t)<br />

Luang bien sO!,in, DO ThOng Minh<br />

hi~u dinh). _<br />

- Hbi Kf MØt Doi Nguoi (tac giå<br />

Ph1:im NgQc Liiy)<br />

- Phien dich Sach Mo Anh Vi~t<br />

(tacgiåNguyen <strong>Van</strong> T1:io, LuTuAn va<br />

DO KMc Xiem hi~u dfnh, DO ThOng<br />

Minh b6 xung)<br />

- Super-Mini Dictionary ({(n bån<br />

ti~ng Anh, 1006 ehu Han, d6i chi~u<br />

5 tM ti~ng Han-Nh~t-Anh-Hoa-Vi~t<br />

do Do ThOng Minh ehu bien) . .<br />

BS NGUVtN DAN Qut Dt!OC <br />

TRAO GIÅI NHAN-QUV~N <br />

Nghj-h('>i NMn-quy~n da Hoaky<br />

Vlta lo an Mo quy~t-dinh trao giåi<br />

nhan-quy'~n Raou/ Wallenberg Human<br />

Rights Award nam 1994cho BS<br />

Nguyen Dan Qu~, nguoi bi CSVN k~t<br />

an 20 nåm tu v~ "t~i" v~n-d{)ng dAnchu<br />

cho Vi~t-nam.<br />

T6-chuc Nghi-h('>i NhAn-quy'en la<br />

mQt t6-chåe ngo!,ii-chfnh-quy~n<br />

(non-governmental organization) do<br />

eac dAn-bieu 'va nghi-sl Hoa-ky<br />

thanh-l~p nåm 1985, nham båo-v~ '<br />

cac phong-trao nhan-quy~n va dAnchu<br />

tren th~-giai.<br />

Giåi NhAn-quy~n duqc l~p ra de<br />

trao cho cac ca-nhAn xu{(t-sÅc trong<br />

hlmh-dQng va c6 duc hi-sinh cao-dQ.<br />

Giåi nay duqc l~p ra tlt nam 1989,<br />

mOi nam trao cho m{)t nguai. Nhii'ng<br />

nguoi da duqc trao giai, g~m c6:<br />

- Thi-sl Vaclav Havel, hien Hl<br />

t6ng-th6ng Hung-gia-Iqi. .<br />

- Duc D1:it-Iai L!,it-ma elia TAyt1:ing.<br />

- Chai Ling va Li Lu, hai sinhvien<br />

Trung-hoa trong V\l Thien-anmOn.<br />

Thang 5.1994, Nghi-h('>i NhAnquy~n<br />

se chfnh-thuc lam le trao giåi<br />

cho BS Nguyen Dim Qu~ .<br />

BS Nguyln Dan Que'<br />

langvdn 17


Hl?i-Thåo Nhan-Quy~n<br />

t~i Montreal, Gia-Na-Dcp<br />

Nhan dip ky-ni~m ngay ban-hånh<br />

bån Tuyen-ng6n Qu6e-te' NMnquy!n,<br />

Cl)ng-dOng nguoi Vi~t qu6egia<br />

va eac t6-ehue tranh-då'u eho<br />

nhAn-quy!n t~i Gia-nå-d~i da t6­<br />

ehUe cul)e hl)i-thåo v~ nhAn-quy!n<br />

vao lue 2 giQ' ehi~u ngay 12.12.1993<br />

t~i nha hang Jardin Tiki, duang<br />

Sherbrooke, thanh-ph6 Montreal.<br />

Bu6i hl)i-thåo qui-tl,l gnn 300<br />

nguai dl,l, Ilfy ehu-d! Nhån-quyen<br />

va thl!c-fn;mg kinh-fe' ({li Vi4f-nam.<br />

Hai dien-giå ehfnh la 6ng Ph~m<br />

Huy Ty, qru d~i-su Vi~t-nam Cl)nghoa<br />

t~i Thåi-lan va · Hoa-ky; eung<br />

ky-giå Mare Laurendo eua dai Radio<br />

Canada va nh~t-båo La Presse.<br />

Giao-su Le Vån Mao va ky-giå<br />

Nguyen Huu Nghia ngOi ghe' ehutQa.<br />

Tham-Iu~n doan, ngoai GS Le<br />

Vån Mao va ky-giå Nguyen Hfru<br />

Nghia kiem nhi~m, con e6 Tie'n si<br />

Tång Quy~n Vinh (Ottawa), Bae si<br />

fin va ånh eua<br />

Di;ing Tuan<br />

Nguy!n thi An Nhan (Hamilton), Ky<br />

suD6 Ky Hiin (Ottawa) va sinh-vien<br />

Doan Hung Long (con trai Giao su<br />

Doan Vie't Ho~t, tu Minnesota sang).<br />

Sau nghi-l! ehao co, el,lU d~i-ta Vii<br />

XuAn An, T6ng Thu-ky Lien hl)i<br />

Nguai Vi~t Canada trong bai di!nvån<br />

khai-m~e da nhå'n m~nh Mn<br />

ye'u-t6 nhan-quy~n<br />

trong sinh-ho~t<br />

ehfnh-tri t~i Vi~t-nam.<br />

CI,lU d~i-su Ph~m Huy Ty,dång<br />

dan dau-tien n6i v~ t1nh-tr~ng nhAnquy~n<br />

duoi ehe'-dl) cl)ng-sån va traehnhi~m<br />

eua nhung nguoi gi up phattrien<br />

kinh-te' t~i Vi~t-nam. Du tu6itae<br />

då eao, phong-eaeh eua el,l vAn<br />

rå't rlin-roi, trlnh-bay vå'n-d~ ml)t eaeh<br />

khoa-hQe va slic ben.<br />

Tie'p theo, ky-giå Nguyen Hii'u<br />

Nghia, Tie'n si Tång Quy~n Vinh va<br />

sinh-vien Doan Hung Long trlnhbay<br />

phM tham-lu~n eua mlnh.<br />

Ky-giå Nguyen Hfru Nghia xoay<br />

m~nh VaD tlnh-tr~ng tham-nhfing t~i<br />

Vi~t-na'm va eånh-eao rhog dong ti'en<br />

vi~n-tr~ eua the'-giai se ehui he't VaD<br />

tui eua can-bl) nha nuoe va eae the'­<br />

h~ mai sau· se phåi keo eay trå n~<br />

qu6e-te', khie'n qu6e-gia kMng con<br />

ti~m nång de tai-thie't.<br />

Tie'n-si Tång Quy'en Vinh tdnhbay<br />

thl,le-eh(t da ehinh-sach d6i<br />

mai giå va eua CSVN va vå'n-d~ danap<br />

nhii'ng tie'ng n6i luang-tam.<br />

Sinh-vien Doan Hung Long ki l~i<br />

truang-hgp eOng-an el)ng-san blit giu<br />

phl,l-than eua anh, Giao su Doan Vie't<br />

H'o~t Mi thang 8 nåm 1976, giam 12<br />

nåm rOi blit I~i nåm 1990. Anh n6i,<br />

sau khi ra khoi tu, thAn-phl,l eua anh<br />

huång-ung ehfnh-saeh "d6i mai" eua<br />

nha nuae, mu6n d6ng~g6p VaD vi~e<br />

eanh-tan di Vi~t-nam sOm tie'n-bl) va<br />

sung-tue, nen då dua ra ml)t s6 d~nghi<br />

xAy-d\lng då't nuae tren ta Di/ndan<br />

tl!-do. Tuy gQi la "bao", nhung<br />

thl,le-te' Diln-dan tll-do ehi ra e6 3<br />

s6, m6i s6 10 trang danh may, khOng<br />

h~ du~e in va ehi ph6-bie'n duqe rå't<br />

ft trong ml)t nh6m trf-thue. TMnphI,!<br />

anh dil bi ke't an 20 nåm kh6 sai<br />

vai bån an "am-muu l~t-d6 ehfnhquy~n<br />

xii-hOi ehu-nghia."<br />

Tie'p-theo, ky-giå Mare Laurendo,<br />

nguai vua tu Vi~t-nam trå v~, dillen<br />

dien-dlln thuye't-trlnh v~ mO-th6'e<br />

kinh-te' "kieu Tan-gia-ba" rna nha<br />

nuae Vi~t-nam dang theo-du6i. ·<br />

6ng Laurendo qua nhån-quan eua<br />

mOt nguoi tay-phuang, då nhln vå'nd~<br />

Vi~t-nam ml)t eaeh l~e-quan, phnn<br />

Tit trai sang phåi: Sinh-vien Doan Hltng Long (con trai GS Doan<br />

Viet Hoqt), ky-giå Nguyln Hilu NghTa va GS Le Vdn Måo<br />

Cl!u d{li-s« Ph{lm Huy Ty<br />

Ong Kabakov (Chu-tfch<br />

h9i Nhdn-quy~n Nga)<br />

18ldngvdn


- I<br />

lon cån-cu tren Uli-li~u do cl)ng-sån<br />

dua ra, va do phong-vlfn ml)t s6<br />

"cOng-dån" Vi~t-nam nhu ... Trinh<br />

COng S


<strong>Van</strong>-De Phåt-Trien<br />

Kinh-Te Theo<br />

CO'-CheThi-TnrOng<br />

tai Viet -Nam<br />

• •<br />

Nguyln Hi1u Nghia<br />

(d c t!,li HQi-thao Nhan-quy~n Montreal 12.12.1993)<br />

T nrac sl! sl,lp-d6 cua n~n kinhte<br />

xå-Mi chu-nghia tren toan eAu,<br />

C('Jng-san Vi(!t-nam bl1t-bu('Jc phai<br />

cl!a qu~y d~ Hm 16i-thoat hau båo­<br />

V(! sl! tbn-t!.li cua che-dQ.<br />

Sau thoi-ky chi~n-tranh (1980),<br />

CQng-sån Vi ~ t-nam mAt dan va rbi<br />

mAt han cac ngubn vi~n-trg cua cac<br />

mrac cQng-san. D!n khi kh6i Liens~<br />

tan-rå, D6ng Duc sat-nh~p va<br />

Ttly Duc, kh6i D6ng Au chuy~n<br />

sang kinh-t! thj-tnrong va Trung<br />

C('Jng xam-lang (chi!m Hoang-sa,<br />

Tnrong-sa), ghe ll;lnh,.. Ha-n('Ji<br />

hoan-toan måt huang v~ kinh-te.<br />

KMng th~ tiep-tl,lc thea dUOi<br />

duang 16i kinh-t! xå-h('Ji chu-nghia,<br />

Ha-n('Ji bl1t-bu('Jc phåi chuy~n sang<br />

co-ch! thj-tnrong. Theo djnh-nghia<br />

(con mo-hb) cua Ha-nQi, co-ch!<br />

thj-tnrong la m('Jt IO!.li kinh-t! th j­<br />

tnrang c6 ki~m - soat.<br />

Ttr ben trong nhln ra, co-ch! thi- .<br />

tnrang c6 ve nhu rAt gan vai kinht~<br />

tl!-do haykinh-t~ thi-truong. Ttr<br />

ngoai tr6ng vao, sinh-hol)t kinh-t!<br />

nhu dang trong thoi-ky 10l)n phat:<br />

ml)nh phuang phuang xoay, ml)nh<br />

qu~n qu~n ban, c~ng-an kinh-doanh,<br />

quan-d('Ji kinh-doanh, co-quan nQ<br />

dåm len ca-quan kia. Thl!c-sl!,<br />

tr6ng ky ll)i, kh~ng phåi. Trong cai<br />

chg h6n-dQn vAn c6 nhung ky<br />

wang cua n6. Nha nuac C('Jng-sån<br />

Vi~t-nam d6ng vai Ong chu chg,<br />

vAn la nguoi nam can tAt ca. Bhng<br />

phap-Iu~t xa-h('Ji chu-nghia, m('Jt<br />

thu pMp-lu~t tuy thanh van, nhung<br />

nha nuac to an quy~n giåi-thfch, c6<br />

gubng may c~ng-an-tri, nha giam,<br />

trl)i tu, ltim le va bang sung hO-trg.<br />

Ta't ca nhUng lai hoa my, nhung<br />

cau van mai-me trang lu~t Dau-tu<br />

1991, trang Hien-phåp 1992, d~u<br />

g6i tron trong m('Jt nguyen-tl1c canbån:<br />

nha nuac (tuc la co-quan caitri<br />

cua dang C('Jng-san Vi~t-nam) c6<br />

quy~n kiem-soat va chi-ph6itAt ca<br />

cac hOl)t-d('Jng kinh-t~. Quy~n nay<br />

bao gbm ca quy~n qu6c-hii'u-h6a tAt<br />

ca tai-san khOng thuQC ve nha nuac,<br />

quyen giai-tht cOng-ty, hay rut ll)i<br />

quyen "su-dl,lng dAt", thea lu~t DAt.<br />

dai 1993.<br />

Du nha nuac thea hlnh-thuc<br />

kinh-te nao, kinh-t~ xå-h('Ji chunghia<br />

hay co-che thHruong, thl<br />

cting chi c6 giai-cAp can-bQ va<br />

thieu-s6 con buOn huång lQi; dl)i da<br />

s6 dAn ngheo vAn cu ngheo, phan<br />

lan con ngheo-khO han xua va gia<br />

ca bi giai-ca'p mai lam tan'g cao.<br />

Ve phia nha nuac, nho co-che<br />

thi-tnrong, CQng-san Vi~t-nam tl)O<br />

duqc bQ m~t kinh-te tl!-do, cåi må<br />

(giå tl)O) de vtra quyen-rii dau-tu<br />

vtra thu-hut du-khach.<br />

Nhung dieu ma CQng-san Vi~tnam<br />

thl!c-Sl! tr~ng dqi va v~n-dl,lng<br />

inQi n6-1l!C de dl;lt tai cha bhng<br />

duqc, la yeu-cau Hoa-ky gi ai-toa<br />

hoan-toan lenh cAm-vAn Viet-nam.<br />

DAy la chla kh6a ch'fnh giup Han('Ji<br />

må cua nhieu kho tien vi~n-trg,<br />

quy dau-tu. Quan-trQng nMt, la<br />

giup hQ vay NgAn-hang qu6c-t~<br />

nhii'ng m6n nq kh6ng-lb, chu kMng<br />

chi nho giQt nhu hi~n nay.<br />

MQt vai nguoi trong cMng ta ll)c<br />

quan cho rhng he CQng-san Vi~tnam<br />

vay duqc nhieu tien thl the nao<br />

dAn-chung cling bat khO, nen ho<br />

cam thAy kh6ng can ch6ng ll)i vi~~<br />

gi ai-toa cAm v~n.<br />

Thl!c-sl! khOng phai v~y.<br />

C('Jng-san Vi~t-nam dng vay<br />

dugc nhieu tien chtrng nao, dAn ta<br />

trong nuac dng kh6 nhieu chlrng<br />

na'y.<br />

Han bAt cu ai h!t, dång va nha<br />

nuac C('Jng-sån Vi~t-nam hieu rhng<br />

ngay tan da che-dQ då het suc k~c~n<br />

. HQ kMng con b~n tAm vi~c<br />

sua-chua ll)i ng~i nha ml,lc nat, rna<br />

chfnh-y!u la san ph!t vQi-vang de<br />

ban cha dugc gia. hay dung n6 lam<br />

v~t the chan ma vay tien.<br />

. Dbng-ti~n vay dugc m('Jt ph'an<br />

nho de tiep-tl,lc quang-cao cho<br />

chieu-bai "phat-trien kinh-t!", con<br />

Il)i la de lo bbi-dlip buac duong v~<br />

sau ctla giai can-b('J lånh-dl)o. Ti~n<br />

Ay se chl;ly trå qua ngAn-hang Thl,lysi,<br />

duai ten vq 1an vg be ctla hQ.<br />

Tien Ay dung de mua ba't dQng sån<br />

tl;li ngol)i-qu6c. duai ten con chau.<br />

dau re hl? Dbng bao ta ben Phap då<br />

20 ldngvdn


t~n mllt chung-kie'n canh nhii'ng<br />

gia-dlnh can-b~ caD cllp vcri luang<br />

thang 100 my-kim, da t~u duQ'c<br />

nhii'ng bi~t-thl! khang-trang tri gia<br />

hang tri~u my-kim å cac khu-vl!c<br />

sang-trQng t~i ngo~i-6 Paris. Ti'en<br />

d.y can-b~ nha nucrc chuyen-chfnh<br />

vO-san, ly-ljch caeh-m~ng vcri ba<br />

doi bAn-c6-nOng, hl? Hiy Cl dåu ra?<br />

Thua: Ngån-hang the'-gicri, ti'en dAutu,<br />

ti'en vi~n-trQ' nhån-d~o, ti'en<br />

tham-nhling, v.v.<br />

Nhii'ng m6n nQ' oan-khien ay,<br />

vcri låi mt( sinh lai con, li~u con<br />

chau chung ta mai nay khi Mt nucrc<br />

\<br />

da gianh l~i duQ'c tl!-do, phåi e c6<br />

ra rna trå baD nhieu doi mcri he't? Va<br />

trong finh-trl;lng nQ'-nån tu giang<br />

nhu v~y, con ti'em nang nao khå<br />

d\mg d~ tai-thie't xu-så?<br />

D~ cd.t bat ganh n~ng cho mai<br />

sau, d~ giup dån-chung da phai keo<br />

cay trå nQ' qu6c-te' sau nay, chung<br />

ta phåi c6 thai-d~.<br />

Mu6n khoi trå nQ' thi dung vay<br />

nQ'. Thai-d~ cua chung ta la kMng<br />

d~ cho C~ng-san Vi?t-nam c6 di'euki?n<br />

d~ gåy them nQ'. ChUng ta phai<br />

tie'p-t1,lc tranh-dau d~ duy-tri l?nh<br />

c4m-v~n, nhu m~t trong nhfrng<br />

cach ngan ch~n kMng cho C~ngsån<br />

Vi?t-nam vay ti'en the'-gicri.<br />

Chung ta phåi vie't sach, vie't<br />

håo, dien-thuye't, n6i chuy?n va<br />

khuyen nhfrng c6ng-ty qu6c-te'<br />

khoan håy dåu-tu VaD Vi?t-nam,<br />

trong khi dat nucre ta chua e6 m~t<br />

th~-che' chinh-tri bie't t6n-trl?ng<br />

c6ng-phap qu6c-te', t6n-trl?ng taisån<br />

cua cac c6ng-ty ngo~i-qu6c va<br />

tai-sån clIa dån-chung.<br />

Båo vcri nhfrng nguai khåch quf<br />

bie't, la chung ta dang sua chfra nha<br />

etta, dl?n-dt(p rac-rucri, thanh-toan<br />

gian chu(H. d~ håo-v? SI! an-toan<br />

cho hl?<br />

. Chung ta se hån-hoan chao-d6n<br />

hl? khi da e6 nhii'ng di'eu-ki?n t6t<br />

han la m~t cai nhån "phåt-trien<br />

kinh-te'" khOng c6 thl!c-chat.<br />

•<br />

tin tj-n(ln <br />

. Kien Trung ph~-tråch<br />

NH1JNG Un Ktu ciJlJ Tir<br />

CAC TR~I Tl N~N MÅ LAI v Å<br />

NAMDU'ONG<br />

Cu6i thang 10. 93, eac ke't qua<br />

thanh ll?c va khie'u q~i cu6i elIng t~i<br />

cac trl;li Cl Må lai a va Nam duang<br />

dugc eOng b6. Cac qu6c gia ehfnh<br />

trong Chuang Trlnh Hanh D~ng<br />

Toan Di?n (CPA) hl?P sa b() t~i<br />

Geneva vcri Cao uy Ti N~n LHQ de<br />

tim giåi phap dat diem van d'e thuy'en<br />

nhån cho kjp thai di~m d6ng dta cac<br />

tr~i (duge uac djnh la thang 10. 94).<br />

Ke tU d6, thuy'en nhån VN då lien<br />

tie'p giri lai keu CUu Mn qu6c te' va<br />

e()ng d'Ong Vi?t hai ngo~i.<br />

Thuy'en nhån t~i Sungei Besi, Må<br />

lai a, qua C()ng d'Ong Nguai Vi?t Ti<br />

N~n CS va Phong Trao Dau Tranh<br />

Båo V? Nhån Quy'en t~i chO, då gui<br />

Thinh Nguy?n Thu va Lai Keu Gl?i<br />

de'n chfnh quy'en va nhån dån cae<br />

nucrc, cae t6 chuc nMn d~o va toan<br />

the nguai Vi?t håi ngo~i.<br />

Thinh nguy?n thu va Uti keu<br />

cUu bao d()ng t1nh hinh nguy ng~p<br />

cua gAn 8 ngan nguai dang bi nguy<br />

ca cuang buc h'Oi huang sau khi då<br />

trå i qua nhiing eu()e thanh IQc dAy<br />

bilt e6ng, vO ly, euOp di eua hQ<br />

khOng nhfrng quy~n ti nl;ln rna con cå<br />

nhån quy'en. Cae nl;ln nMn naykhång<br />

dinh khOng ehilp nh~n tra v'e nai hQ<br />

då ra di vi kh6ng ehtfp nh~n dugc bilt<br />

cOng, ngugc dåi, nai hl? chac chan se<br />

bi trå thu tan b~o vi ehfnh th~ C()ng<br />

san con t'On t~i, ' nai rna ngay eå<br />

nhfrng nguai t1nh nguy?n h'Oi huang<br />

cling då bi trung ph~t va trå thu då<br />

man.<br />

Thinh nguy?n thu va Lai keu<br />

cUu keu gQi c()ng d'Ong the' gicri My<br />

danh cho cae thuy'en nhan m()t nghia<br />

eu nhån d~o cu6i elIng d~ xay dl!Og<br />

l~i cu()c dai sau nhi'eu dau kh6 qua<br />

eae bi?n phap:<br />

l. Xin tåi xet tu each ti n~n dl!a<br />

tren ye'u t6 ehfnh tri: Vi?t Nam van<br />

con la m()t nucre d~e tai c()ng san,<br />

nguai h'Oi huang kh6ng duge båo<br />

dåm an toan.<br />

2. Xin eho dinh eu t~i Må lai a<br />

nhfrng nguoi kMng dugc cae nucrc<br />

eho dinh eu nh~n va eling khOng the<br />

tra v'e Vi?t Nam.<br />

Cung trcmg Thinh nguy?n thu va<br />

Lai keu euu, thuy'en nhan då khån<br />

nai e()ng d'Ong nguai Vi?t håi ngo~i<br />

CUu giup bllng eaeh d'e xu6ng bi?n<br />

phap "nguai Vi?t båo trg nguai Vi?t",<br />

dung ra xin v6'i chfnh phu eae nu6'c<br />

e6 nguai Vi?t dang dinh eu eho phep<br />

bao trg nhfrng thuy'en nhan trong eae<br />

tr~i ti nl;ln, m~t hinh thue ODP tl;li<br />

trl;li.<br />

Tin tu Sungei Besi eho bie't Ban<br />

hu6ng dan tai CUu xet (c ho nhii'ng<br />

nguai bi tu ch6i quy'en ti n~n) da bi<br />

giåi tan ngay 15.10.93. Hi?n con<br />

khoång 4 ngan nguai dang cha ke't<br />

quå thanh lQe dQ't hai. Trong tr~i, eae<br />

gi6'i ehue då loan truy'en tin tue ding<br />

ngay 30.6.94 se la ngay d6ng eua<br />

trl;li va thang 10.94 se la thoi di em<br />

thl!e hi?n eUO'ng bue h'Oi hucmg.<br />

Theo tin cua th6ng tin vien Limg<br />

<strong>Van</strong> gui tu Galang, eu6i thang 10.<br />

93, m~t phai doan eua VC do Thu<br />

truång N()i VI,! es Phan DOng cAm<br />

dAu då Mn tr~i va "phong vån"<br />

nhfrng nguai ghi ten tinh nguy?n<br />

h'Oi hucmg. S6 nguoi nay tru6'e dåy<br />

bi r6't thanh IQe. ehan nån ghi ten h'Oi<br />

huang nhung sau rut l~i quy~t dinh<br />

langvdn 21


khOng dam v~ nua.<br />

Theo tin eua thOng Ufn xa<br />

Reuteur, ehfnh phu Nam duong da<br />

ky ke't m~t thoa uoe voi C~ng san VN<br />

v~ vi~e h~i huong 8.500 thuyh<br />

nhAn VN trong nhung thang tai M<br />

"giai ph6ng" dao Galang Utm khu<br />

vl!e cM xuåt (ehung voi Singapore).<br />

Khoang hon 2000


t!,li Pudu tu thang 3. 93.<br />

3. Ong TrAn Minh Anh, vugt bien<br />

tu Cam b6t thang 4. 92. Tau eua 6ng<br />

bi hai t~e t~n c6ng, 6ng la nguai<br />

s6ng 86t duy nh~t tren tau duge ngu<br />

pM Må lai eau. T!,li Kuala Lumpur,<br />

6ng g~p ' Cao uy Ti n!,ln. Cao uy<br />

phOng v~n sa sai, giao 6ng cho eanh<br />

sat Må lai giam gift.<br />

Theo tha keu eau eua cac n!,ln<br />

nhån gui len ra ngoai, hQ då lien tt.lc<br />

keu cuu voi Cao uy Ti n!,ln nhung<br />

kMng dugc trå loi. D€n thang 5, 93,<br />

hQ g~p hai lu1).t su eua Cao uy va<br />

dugc nhung nguai nay tMng båo<br />

ding cac tr!,li t!,lm dung då d6ng eua<br />

va hQ chi con con duong tI! nguy~n<br />

h(}i huang. Cac n!,ln nMn kh6ng con<br />

each nao thoat khoi nha tu nen bu


Th€GiOi Nåm 1993 <br />

Sl! ki~n duqe nhi~u nguai eoi la<br />

dien tie'n ehtnh tri quan tn;mg hang<br />

dAu trong nåm 1993 la vi~e Do Thai<br />

va T6 ehue Giåi Ph6ng Palestine ky<br />

thoå uoe hoa blnh.<br />

Hai tu thu rna the' gioi tuong<br />

chung nhu khOng bao gia ehiu ng~i<br />

ehung voi nhau da trao d6i mOt eai<br />

bitt tay lieh su truoe Toa B~eh 6e<br />

, ngay 13.9.93, (sau eu dåy nhy eiia<br />

TOng th6ng Hoa ky Bill Clinton).<br />

Nhung hoa blnh thl!e sl! ehua de'n<br />

å Trung DOng, hai phe chua d~ng y<br />

duqe voi nhau v~ nhCl'ng ehi tie't ky<br />

thu~t t~i euoe hoa hOi thang 12. 93<br />

va Do Thai da khOng rut quan khoi<br />

Jericho.<br />

eung mQt ehi~u huong d6, lich<br />

su Nam Phi da sang trang trong nam<br />

1993 voi sl! ki~n Qu6e hOi Nam Phi<br />

(23.9.93) ehåp nh~n eho nguai da<br />

den duqe quy~n tham dl! vao vi~e<br />

cai tri qu6c gia, thanh I~p mQt hQi<br />

d~ng chuyen tie'p g~m 20 thanh<br />

vi~n, trong d6 da den nhi~u han da<br />

trllng, de kiem soat chlnh phu hi~n<br />

hCl'u cho de'n euQe ph6 thOng dAu<br />

phie'u thang 4. 94.<br />

M~e du nhCl'ng nguai el!c doan da<br />

trllng va da den vån tie'p t1,le eh6ng<br />

d6i va pha ho~i, Nam Phi da buoe<br />

sang mOt thai d~i moi va ehue v1,l<br />

TOng th6ng Nam Phi ehlle ehlln se<br />

nhm trong tay lanh t1,l Nelson<br />

Mandela.<br />

Trong ca hai V1,l "lam hoa" nay,<br />

the o eae quan sat vien chfnh tri, eae<br />

phe phai lien h~ d~u å trong tu the'<br />

"he't thu6e ehua" truoe nhCl'ng hoan<br />

Kien Trung<br />

eanh ehu quan va khaeh quan va<br />

tmO'e thl!e t! eua lieh su. Th~t th!,<br />

"hoa blnh la giåi phap eu6i eung sau<br />

khi m9i bi~n pMp khae da hong"<br />

(Time, s6 ngay 3 thang 1,94).<br />

Cung trong kieu dien bi!n "anh<br />

sang eu6i duang hAm" nhu hai sl!<br />

ki~n tren la vi~c Anh qu6c va Ai nhi<br />

lan ky thOng cao chung voi nhau,<br />

eung keu g9i tO ehue Sin Fein va Il!e<br />

luqng Quan DOi Cong Hoa Ai nhi lan<br />

(IRA) chåm dilt dåu tranh bhng b~o<br />

Il!e de eung ng~i I~i nghe ti!ng n6i<br />

cua nguai dan Bllc Ai nhi lan. Va<br />

eung gi6ng nhu hai sl! ki~n å Trung<br />

DOng va Nam Phi, chuy~n ehua di<br />

toi dau, bom van nO tr~n hOn dao<br />

Anh qu6e, eå å Luan dOn lån Ulster.<br />

Nhi~u ehuyen vien thai Sl! khac, x!p<br />

bi!n c6 ehfnh tri "Thang l O Do" t~i<br />

Nga len hang dAu trong nhung dien<br />

bi!n ehtnh tri eua nåm 1993. Chiu<br />

dl!ng h!t n6i nhCl'ng con ong trong<br />

tay ao, T6ng th6ng Boris Yeltsin da<br />

giåi tan Qu6e hOi. Muai ba ngay sau<br />

khi phe eh6ng d6i chi!m d6ng toa<br />

nha Qu6c hOi, YeltSin då eho xe tång<br />

tån eOng, ru s~ch eae ehuong ng~i<br />

tren duang eåi eaeh nuoc Nga<br />

(4.10.93). Tuy nhien ke thu ehfnh<br />

eua Yeltsin hi~n nay la kinh t! suy<br />

S1,lp va ngheo d6i. CuQe b'au cu thang<br />

12 da vua eung cåp eho Ong ta mOt<br />

tan Qu6e hOi con t~ han eai qu6c hOi<br />

rna Ong ta då giai tan voi sl! xuat<br />

hi~n eua mOt kh6i kha lon nhung<br />

ph'an tir qu6e gia el!e do an va nhan<br />

v~t Vladimir Zhirinovsky c6 lu~n<br />

di~u kieu Hitler thai ti~n d~ nhi th€<br />

ehi€n. Yeltsin ehi con tu gia den<br />

ngay bau cu T6ng th6ng (1996) de<br />

thl!e hi~n ehuang trlnh eai cach<br />

nuoc Nga.<br />

CuOc chi!n tranh giCl'a nhung<br />

nguai trong nåm 1991 vAn con la<br />

nhung hang x6m t6t voi nhau t~i<br />

Bosnia då khOng chåm dut. Hang<br />

tram ngrtn nguai, ph'an lon la dan<br />

thuctng, dan ba va tre con da bi<br />

thuang, thi~t m~ng. Hang tri~u nguai<br />

da måt h!t nha cua trå thanh dan ti<br />

n~n. M~e du ca ba phe eung hO hoan<br />

la ehiu thi~t h~i n~ng, cOng them<br />

h~u quå eua euQc phong toå kinh t!,<br />

h9 vAn tie'p t1,le danh nhau. Cae e6<br />

gllng eua qu6c te', trong d6 e6 eå Hoa<br />

ky, vAn khOng dua d!n mOt ke't quå<br />

nao. Cae thanh ph6 vAn tie'p t1,le bi<br />

phong toa, Il!e luqng Mu Xanh Lien<br />

Hi~p Qu6c bat Il!c ngay trong vi~c<br />

dua thl!c phåm va thu6e men eUu trq<br />

Mn eae n~n nhan ehi!n tranh. Khach<br />

quan rna n6i, Sl! can thi~p cua qu6e<br />

te' trong vi~e giai quye't euOe chie'n<br />

nay qua y!u.<br />

Chuy~n lon k! tie'p trong nåm 93<br />

la ho~t canh "chau ehau da xe" å<br />

Somalia. Nuoe My mOt l'an nCl'a l~i<br />

n6i can ac mong khi chUng ki!n<br />

hlnh ånh tu thi mOt quan nhan Hoa<br />

ky bi IQt tr'an keo le tren duang ph6<br />

å Mogadishu (thang 10.93). Lam an<br />

mlle oan, su m~ng "bao v~ hoa blnh"<br />

va euu d6i t~i Somalia cua lien quån<br />

Lien Hi~p Qu6c suyt nua da trå<br />

thanh euoe chi!n tranh giCl'a "de'<br />

qu6e Mf' va "nguai hung Aideed".<br />

Quån doi My då duqc I~nh rut khoi<br />

Somalia sau d6 va thu ph~m sat h~i<br />

lfnh My Mohamed Aideed duqe dua<br />

di ... ph6 hQi hoa blnh voi eac su<br />

quan khåc bhng may bay cua khOng<br />

Il!c Hoa ky!<br />

Sau Bosnia va Somalia, nhi~u<br />

nuoc da nghi Mn vi~e phai xet I~i<br />

vai tro eua LHQ va vi~c huy dong<br />

quån dOi eae nuoe vao Il!c luqng Mu<br />

Xanh gin giu hoa blnh. Ai cung tMy<br />

t6 chue qu6c t! nay då to ra 16i thai,<br />

thi!u ki!n hi~u, n6i nhi~u, n6i m~nh<br />

nhung lam thl y!u xlu.<br />

Ngoai nhCl'ng ehuy~n tr9ng d~i ke<br />

tren, tren tung khu vl!e, nåm 93 la<br />

24ldngvdn


m(lt nåm kha nhieu ehu y ~n . Ph'An hll-i hon 12 ti My kim. Sau 11,lt Mn m~t n(li tri, Nhung ehfnh saeh va ket<br />

lon la nhung ehuy~n kh6ng vui, e6 ehay. Con båo lua keo ca thang qua cae hOll-t d(lng d6i ngoll-i eua Hoa<br />

le do tlnh hlnh kinh t~ tu Au sang A (thang Muai) trai dai g'ån su6t ven­ ky eoi bO kha b~t, ket thue vai sI! ra<br />

eh6 nao eling kh6ng kha. ba Thai blnh duong, lam thi~t hl.li di eua Ph1,l ta ngoll-i tmang Les Aspin<br />

å ehau My, Hoa ky dang lån mo eling ca ti My kim.<br />

vao eu6i nåm.<br />

ra khoi con suy thoai kinh te nhung Chau My nåm 93 dll hlnh thanh å Gia nå dll-i, kinh te suy thoai la<br />

trong nåm 93 d'Ay dy nhung r6i l0ll-n m(lt thj truang lan nhåt the giai vai ngu yen nMn lam tri~t tieu dang Bao<br />

xå h(li va tai trai aeh Olrae. Du am vi~e ba nuae Hoa ky, Gia nå dll-i va thu Cåp Tien (PC), m(lt trong ba<br />

etla VI;I da den da trång Rodney King .M~ Tay Co ky k~t Thoa uae TI! Do , dang lan nhåt nuae dll e6 m~t tu<br />

ehua tan dll d~n v1,l 6ng dll-O khUng M~u Dieh Bik My (NAFTA). Vi T6ng ngay l~p qu6e, Cu(le b'åu eu eling<br />

David Koresh a Waeo, Texas (tu th6ng tre tu6i Bill Clinton Mp hen<br />

thang Hai Mn thang Tu, 93). L1,lt l(li trong nåm d'åu tien tll-i toa Bl.Ieh 6e.<br />

hoanh hanh hon ba thang (thang Tu Nha kinh te My guqng d~y dung lue,<br />

Mn thang Tam) trong vlIng' Trung 6ng thl!e hi ~n duqe kha nhi~u vi~e<br />

H\y Hoa ky, duqe,m~nh danh la thien trong nu6'e duqe dan ehung My eho<br />

tai lon hang thu nhl ljeh su, gay t6n diem khå eao, eoi nhu thanh e6ng v~<br />

86'n khu6n mtJl ca c6ng vai nen hoa-blnh Ihe-giai, dUflc Iu Time chon lam "Men of<br />

the Year" (11'1 tl-ai sang ph(ii, 1/'1 tren xuong): Arafat va Rabin, bill ' tay nhau xaydlfng<br />

hoa-blnh giiia Do-tMi \'a kM'; Æ-n;ip; Mandela va De Klerk, ehtim dilt giaidO(ln<br />

phdn- bi ~1 ehling-IQe 1(li Nam Phi<br />

ehåm dur lu6n sI! nghi~p ehfnh tri<br />

eua ba Kim Campbell, vi nu thu<br />

tu6'ng dau tien eua Gia nll dll-L Xui<br />

eho dång PC, v6'i tlnh h'inh kinh te<br />

ba nåm vtra qua, dang nao cam '<br />

quyh eling phai tra thanh ke thU<br />

eua qu'ån ehung, eu nhln eae ehfnh<br />

phu eae tinh bang thl thå'y ro di~u<br />

nay,<br />

Trong khu vl!e Nam My, m(lt lan<br />

nua nguai ta thåy eai yeu eua LHQ<br />

(va eua ca Hoa ky), T6ng th6ng hqp<br />

hien Aristide eua Haiti van luu vong<br />

aMy m~e du LHQ då ho het, rån de<br />

nhung phe quan st! trong nu6'e eu<br />

tinh nhu kh6ng, Ill-i con du6i ca lfnh<br />

Mil Xanh,<br />

Tlnh hlnh ehfnh tri va xå h(li tll-i<br />

Au ehau kh6ng tuoi sang gl hon, va<br />

adåy, ngu yen nhan kinh te eling la<br />

ehfnh, Ta Due sang Phåp, nhung<br />

kieu mau hoa hqp ehung t(le då dan<br />

thay d6i, eae phong trao bai di dan<br />

len eao eung vai nhung ehu tmong<br />

kh6 khån hon ve m~t di tru, TlI-i eae<br />

qu6e gia vua eai xong aeh c(lng san<br />

h6i dau th~p<br />

nien 90, nhiing nguai<br />

hung dan ehu sau khi hoan thanh<br />

nhi~m v1,l då bi dåy sang mOt ben via<br />

he lieh su. Ti~p Khae taeh lam d6i<br />

(thang 1.93), va ca hai nu6'e Ti~p<br />

(Czeeh) va Khåe (Slovak) d~u ngoånh<br />

m~t lam ngo v6'i Dien dan Dan ehu<br />

eua nha van T6ng th6ng Vaclav<br />

Havel. Trong eu(le bau eu thang 9.93<br />

tll-i Ba lan eling the. Nhung ly thuyet<br />

gia bi dao thai nhanh eh6ng va thay<br />

the bang eae ehfnh trj gia ehuyen<br />

nghi~p, ke ca cae thanh phan C(jng<br />

san duqe "tai hoa" qua eae cu(le bau<br />

eu dan ehu dang hoang. å cae nuae<br />

nay, eling nhu aNga m6'i day, dll<br />

xuåt hi~n 10ll-i ehfnh khåeh qu6e gia<br />

et!e doan. Vi dap Ung duqe dung nhu<br />

lang'van 25


eAu Hm I~i "ni~m tI! hilO dån tQe" elia<br />

nguai dån trong lue mai ngo ngae<br />

thoat ra khoi ehu nghia eQng sån rna<br />

b\mg dng lUe eang doi, khuynh<br />

huang ehfnh tri nay dang duge quan<br />

ehung cae nuae D6ng Au ung h".<br />

Con duang kinh t€ thi truOng quå<br />

th~t qua gian truAn vai nhfi'ng nguai<br />

hang nua th€ ky nay dii quen s6ng<br />

duai sI! "l1inh-d~o", bi€t eaeh ne<br />

tranh lao-d"ng, kh6ng cAn lam ehllmehi<br />

van co an, m~e du an d6i va phåi<br />

hoan h6 lanh t\l.<br />

Chåu Au da "th6ng nhåt" tren ly<br />

thuyet sau vi~e phe ehuån thoå hi~p<br />

Maastrieh eua Due (thang 10.93).<br />

Tuy nhien, trong ttnh hlnh kinh t€<br />

hien t~i, ehåe eling con låu låm vi~e<br />

th6ng nhat nay mai thl!e sl! dem I~i<br />

Igi feh eho el!u I\le dia nhu hoai biio<br />

eua eae tåe giå m6 hinh CQng dOng<br />

Au ehåu.<br />

T~i Å Chåu, nam 93 la mQt nam<br />

dQng dat elt v~ ehfnh tri lan kinh t€<br />

eua Nh ~ t Ban. Dang Dån ehu TI! do<br />

(LDP), lien t\le nåm ehfnh pM til'<br />

nåm 1955 de-n nay da bi mat quy~n,<br />

thay the bAng mQt ehfnh phu lien<br />

hi~p. C6ng nhån Nh~t bån båt dAu<br />

ehia se nCii kinh hoang VI thåt nghi~p,<br />

sa thåi nhån e6ng vai anh em lao<br />

dQng toan tM giai; mQt ehuy~n II;l<br />

d6i vai t~p quan lam eho mQt hang<br />

til' dai cha Mn dai con eua Nh~t.<br />

T~i ff6i qu6e (Pakistan), ba Benazhir<br />

Bhutto Il;li trå v~ · vai tro Thu tuoog,<br />

ba nam sau ngay bi eaeh ehuc VI<br />

"tham nhling va Il;lm quye,n". Gan<br />

ben ff6i qu6e, chfnh phu An d" van<br />

tiep t\le nhue dau vai nhfi'ng eue<br />

bl;lO dng do ky thi t6n giao. Sri<br />

Lanka (Tfeh lan eii) van chlm trong<br />

ni chien, kh6e li~t hon vqi cai chet<br />

cua TOng th6ng Premadasa.<br />

Trong viing D6ng duong, sU m~ng<br />

lan nhåt cua LHQ da chåm dm sau<br />

khi Cam b6t tO chue xong bau cu<br />

(thang 5.93). CuQe bau cu t6n kem<br />

nhåt lich su nay da ll;li dua 6ng<br />

Hoang "chong ch6ng" Sihanouk v~<br />

ng6i vua, vai con 6ng lam dOng Thu<br />

tuang cung vai Hun Sen, nhAn v~t do<br />

CSVN dl!Og len.<br />

Cilng t~i chåu A, Trung Hoa Do<br />

båt dåu vuon mlnh trong chieu<br />

huoog tu bån va hi~n dang la thi<br />

tmang nhån II!C lan nhåt, ngon lanh<br />

nhåt the giai. Ben c~nh ngu~i anh<br />

khOng 10, Huong Cång dang Mm<br />

til'ng ngay cha dugc trå v~ cho Trung<br />

cng. Vi Toan quyen cu6i ciing nguai<br />

Anh, 6ng Patten, dang lam quan he<br />

Anh - Trung hoa trå nen cang thang<br />

vai vi~e khllng khång doi må r"ng<br />

dån cM t~i Cång thom truac 1997.<br />

~ m~t kinh te, cac con rOng chåu A<br />

Nam Han, Tan-gia-ba, Dai loan,<br />

Huong Cång va con C


Viet Nam, Mot Nåm <br />

• •<br />

Dåu-Tranh Cha <br />

Nhån-Quyen <br />

Dung m~t nAm truac dAy, trong<br />

bai phan tich thai cu~c nhAn dip d'åu<br />

nAm Am lich Quy D~u 1993, nu ky<br />

gia Kathleen Callo cua hang thOng<br />

tful Reuter dua ra nh~n dinh: Ni~m<br />

mo uac lOn nh~t cua nha cAm quy!n<br />

c~ng sån Ha N~i khOng gi kbac hon<br />

la Hoa ky se giai toa l~nh cAm v~n va<br />

blnh thuang hoa bang giao vai bQn<br />

cMng trong nAm Con Ga. Bai phAn<br />

tich thai cu~c d! c~p den La thu d~u<br />

xudn do ThU tuang Vi~t c~ng VO VAn<br />

Ki~t gui tuAn Mo Time vai n~i dung<br />

tha thiet keu gQi Hoa ky håy "xi xoa<br />

nhfi'ng h~n thU cli de tai l~p quan h~<br />

than hihl va hqp tac giua nhan dAn<br />

hai nuac". Nhung m~t kbac, bån<br />

phAn tich thai cu~c cling d! c~p den<br />

bån tuyen b6 chfnh th~c do nha cAm<br />

quy!n Ha N~i phO bien den cac co<br />

quan truy!n thOng qu6c te nhan dip<br />

dAu nAm 1993, chåa dlJng dAy nhfi'ng<br />

lai le h~m hlJc cay cu truac vi~c Hoa<br />

ky tiep t\lc doi Mi giåi quyet thoa<br />

dang v~n d~ tu binh My m~t tfch<br />

(MIA) cling nhu d~t vå'n d~ cåi thi~n<br />

nhAn quy~n tl,\i Vi~tNam. Ban tuyen<br />

b6 cua nM cAm quy~n Ha N~i dua ra<br />

lai yeu eAu Hoa ky "Hay chå'm dm<br />

vi~c lien ket vå'n d~ b"inh thuang hoa<br />

bang giao vai vAn d~ MIA", va nhå'n<br />

ml,\nh: "Quan M giua hai nuac phåi<br />

duqc xAy dlJng tren cAn bån tOn<br />

trQng lå.n nhau va c6 lqi cho cå dOi<br />

DaD TruOng fhuc<br />

ben, blnh ding va kMng ai can<br />

thi~p vao chuy~n n~i b~ cua ai cå".<br />

Kieu ly lu~n quanh co l~p la tren<br />

dAy, vua nhAm m\lc dfch bung bit<br />

thlJc trl,\ng nMn quy~n tiep t\lC bi<br />

cha dl,\p tritng trqn tren då't nuac Vi~t<br />

Nam, vua nhlim m\lc dfch bip bqm<br />

d\l dO de mong tbao ga m~t nut thitt<br />

ng~t ngheo v~ cå hai m~t kinh te lAn<br />

chfnh tri, da n6i len ro r~t them lAn<br />

nua bån chå't tri tra cua t~p doan lanh<br />

dl,\o c~ng san Ha N~i va dOng thai<br />

phån anh nhung dien bien chfnh yeu<br />

trong tlnh hlnh chung tl,\i Vi~t Nam,<br />

m~t nAm qua.<br />

Truac het, dång v~ m~t d6i n~i,<br />

c6 tM n6i nAm Quy D~u 1993 la m~t<br />

nAm gAy nhf!u Mi r6i nhå't cho nha<br />

cAm quy~n Vi~t c~ng. Su6t trong<br />

nåm, bQn chung khOng ng~'rng phåi<br />

loay hoay da gl,\t nhung mfii tå'n<br />

cOng tu nhi~u phfa, - cac ll!c luqng<br />

ch6ng d6i a trong nuac, cac llJc<br />

luqng xAm nh~p tu hai ngo~i - duai<br />

cå hai hlnh thåc bl,\o d~ng va bå't bl,\o<br />

d~ng, cung chung m\lc dfch tranh<br />

då'u cho tI! do, dAn chu. Le ru nhien,<br />

phuong sach va phuong ti~n duy<br />

nhAt cua Vi~t c~ng nhlim d6i pM vai<br />

nhii'ng cu~c tå'n cOng Ay vAn la<br />

phuong sach va phuong ti~n c6 hihl,<br />

Mt bien: "Bl,\o ll!c chuyen chinh vO<br />

sån".<br />

Ban an tu dAu tien trong nAm<br />

1993 rna nM dIm quy~n Ha N~i<br />

tuyen xu - nhu m~t hlnh thåc khung<br />

b6 tinh thAn du lu~n quAn chUng - la<br />

ban an tu 20 nam danh cho Ly T6ng,<br />

nguai phi cOng VNCH da uy hiep<br />

chiec phi co Airbus cua Vi~t c~ng de<br />

thå 10.000 truy~n don ch6ng c~ng<br />

xu6ng thanh ph6 Sai gon hOi thang<br />

9.1992. Cung luc vai vi~c cOng b6<br />

ban an ngay 25.2.1993, Mo chi trong<br />

nuac duqc chi thi dOng lo~t viet bai<br />

cOng kfch, Mi nhQ Ly T6ng, va "dlin<br />

m~t" nhung thanh phAn ch6ng d6i<br />

bling du thå lai le uy hiep, de dQa.<br />

Nhung chi dung m~t tuAn sau d6,<br />

toan b~ mang luai cOng an th~mh HO<br />

da phåi tung ra de thlJC hi~n m~t<br />

chien dich b6 rap keo dai 10 ngay<br />

trai, nhlim d6i pho vai m~t ke hOl,\ch<br />

d~t ch4t nO tl,\i ·nhi~u noi trong Sai<br />

gon vao dAu thang 3, rna hang tMng<br />

tå'n Reuter gQi la "bien c6 nghiem<br />

trQng nhå't v~ m~t an ninh n~i chinh<br />

cua Vi~t Nam tu nhi~u nAm qua".<br />

Cu


thang 3.1993. Nhung mai Mn nhi!u<br />

thang sau, d6, nguoi ta mai biet duge<br />

ding, vt.l Mo dl)ng n6i tren kMng<br />

phåi ehi nham vao "nh6m TrAn M~nh<br />

Quynh", va ke ho~eh eua nh6m nay<br />

khOng phåi Ul ke ho~eh dåu tranh<br />

b~o dl)ng duy nhåt duge dl! tinh thl!e<br />

hi~n VaD d'åu nåm 1993 nhhm l~t dO<br />

ehe dl) el)ng sån. Bao ehi trong nuae<br />

eho Mn thang 8 mai duqe


'tlinh, Dai due Thieh Tri Lue, tra tån<br />

d~n eh~t D~i due Thich Thl~n An,<br />

Mt qiJan tM'e nghiem ng~tt va bUe<br />

eu~g Thugng tqa Thieh Nh~t Lien,<br />

m(H tu Sl da 70 tu6i, nhhm ep bu~e<br />

Thugng tqa phai ky ten trong m~t<br />

van ban duge sOl;\n san de vu eao bue<br />

di ehUe eua e6 Hoa thugng Thieh<br />

DOn H~u.<br />

Buae sang nam 1993, nha dm<br />

quy'en Vi~t el)ng l~i gia tang mue dl)<br />

khUng b6 va ap eh~ them nua qua<br />

vi~e bilO vay ehua Hl)i Phuae, neli<br />

Hoa thugng Thich Huy'en Quang bi<br />

quan tMe va d~t van phong hru<br />

vong eua Vi~n Hoa Dl;\o, kiem soat<br />

va båt giu tåt ca cae tang Sl lui tai<br />

thlim vi~ng Hoa thugng. D6 la buae<br />

thU hai eua Chi~n dieh Nuae Lli rna<br />

bl;\O quy'en da ehi thi phat d~ng tren<br />

blnh di~n ca nuae, nhhm tieu di~t<br />

Mn g6e re mqi sinh hOl;\t eua GiaQ<br />

hl)i Ph~t giao Vi~t nam Th6ng nhåt;<br />

ml)t ehi~n dieh quy m6, tan nhAn Mn<br />

dl) n~u kh6ng duge bao dl)ng båi<br />

Hoa thugng Thieh Huy'~n Quang<br />

qua eae tin tue va thOng bl;\eh len<br />

ehuyen ra ngol;\i qu6e thi ehåe kh6 ai<br />

e6 the tuång tugng n6i la e6 th~t!<br />

Nhung di'eu rna nhung ke lanh<br />

d~o t~p doan el)ng san Ha N~i khOng<br />

nga tai la, bqn eMng eang ra tay ap ,<br />

dl;mg nhung bi~n phap gay gåt va ti<br />

ti~n bao nhieu thl sue b~t eua quAn<br />

ehung - tang ni, Ph~t tir va dOng bao<br />

- eang trå nen manh li~t båy nhieu,<br />

khie'n eho ml)t s6 nhii'ng bie'n e6 da<br />

xay ra vai mue dl) ngoai tien li~u va<br />

kh6ng the nao bung bit, eh6i eai<br />

duge.<br />

'<br />

Chi trong thang 4.1993 va thang<br />

5.1993, b6n vI:' tI! thieu da lien ti~p<br />

xåy ra å trong nuae: Ml)t ni cO 16<br />

tu6i tI! thieu tl;\i Quang Ngai trong<br />

dip le ky. giap nam eua e6 Hoa<br />

thugng Thich DOn H~u; mOt Ph~t tir<br />

lao thanh 80 tu6i tI! ~hieu ciing tl;\i<br />

dnh Quang Ngai, va ml)t Ph~t tir<br />

kh~etl! thieu ngay truae m~t rl;\p ,<br />

ehi~u b6ng Rex giua thanh ph6 Sai<br />

gon. Nha dm quy'enVi~t el)ng da sir<br />

dl:!ng mqi phuelng ti~n de em nhym<br />

tintue ve 3 VI:! tI! thieu n6i tren,<br />

nhttng bqn ehung då. thå:t bl;\i va<br />

ho an to an khOng luang duge h~u<br />

qua eua nhii'ng bi~n phap do bqn<br />

eMng ap dl:'ng nhhm d6i ph6 vai<br />

eul)e vi phap thieu than thu tu, xåy<br />

ra lue 9 gia sang ngay 21.5.1993,<br />

tmae ng6i bao thap tha e6 Hoa<br />

thugng Thich DOn H~u trong khuOn<br />

vien ehUa Linh MI:!, Hu~. Nguai tI!<br />

thieu la ml)t nam Ph~t tir ten 0110 Gia<br />

Hl). Khi vua duge tin Mo, e6ng an<br />

Vi~t el)ng da l~p tue ~p d~n ehua,<br />

bao vay eh~t ehe va dung blW ll!e de<br />

euOp xae eung tåt ca tai li~u (gOm<br />

ml)t la tam thu, giåy ta) va eå ml)t<br />

tårn anh do m~t du khaeh ehl:'P duge<br />

ngay lue dien ra eul)e tI! thieu. Nguai<br />

du khaeh nay eling bi Mt giii' de di'eu<br />

tra eung vai ml)t s6 tang eMng.<br />

VI e6 nhi'eu nguai ehUng kie'n va<br />

hein nua eae ban tin th(}ng tån ngol;\i<br />

qu6e da dOng 10l;\t loan tåi di ngay<br />

trong ngay hOrn d6, nha e'llm quy'en<br />

Vi~t el)ng bi~t khOng the em nhym<br />

nl)i VI:!, da l~p tue xoay sang ml)t thu<br />

dOl;\n de ti~n e6 hii'u la ehi thi eho dai<br />

phat thanh va bao ehi trong nuae<br />

dung nhung ngOn tu hl;\ eåp de Mi Iq<br />

va xuyen tl;\e VI:! vi phap thieu tRan<br />

nay. (Dai phat thanh Hu~ loan bao:<br />

,"MØt thanh nien nghifn ngt;2p, mac<br />

bfnh Sida ,da quo' thfit V9ng vifc dai<br />

nen da chet bong vi tI! thieu"). COng<br />

an Vi~t el)ng xOng vao ehua, dyp ban<br />

vong do ehu tang thi~t tri de eung<br />

eho nguai qua vang, va Mn sang<br />

ngay 14.5.1993 thl båt giu Dl;\i due<br />

Thich Tri Tt,ru, Giam tI! ehua Linh<br />

MI:!, khi D~i due Tri Tt,tu xin lanh<br />

xae nguai Ph~t tir de lo tang le va<br />

yeu du trå ll;\i ehi~e xaeh tay bi tieh<br />

fhu.<br />

Nhung hanh dl)ng ngang nguqC<br />

nay da cham ngo i eho m~t bi~n e6<br />

lan tl;\i thanh ph6 Hue' trong ngay<br />

n6i tren: 20 tang ni Mn ngOi tuy~t<br />

thl!e tmae trI:! så Vy ban Nhan dAn<br />

dnh Thua Thien, va dOng bao Ph~t<br />

tu 1ii lugt keo nhau Mn bieu tlnh<br />

su6t tu 9 gia sang eho Mn 2 gia 30<br />

ehi'eu, eh~t kin eae khu ph6 d6i di~n<br />

e'llu Tmang Ti'en, dOng IOl;\tdoi trå tI!<br />

do eho Dai due Tri Tuu. Con s6<br />

nguai bieu' tlnh duge ua~ lugng len<br />

tai khoang 40.000 nguai. Nha nuae<br />

Vi~t el)ng huy dl)ng lt,re lugng eO~g<br />

an, bl) d~i de'n d6i pM, dung bl;\o ll!e<br />

båt Dl;\i due Tri Tl!u len xe bH bUng,<br />

nem lt,tu dl;\n eay va eho xe voi rOng<br />

phun nu& de giåi tan dam 'bieu Hnh.<br />

DOng bao phån uåt, li'en pha eira<br />

kinh xe bl) dl)i, l~t nguge ml)t ehi€e<br />

xe eOng an va ph6ng hoa d6t tl;\i eh6.<br />

Trong bie-n c6 nay, han 50 nguo-i<br />

da bi bl;\o quy'en danh d~p va båt<br />

giam, phAn lan la eae sinh vien va<br />

thanh ph'lln qu'lln eMng lao dl)ng<br />

nhu xich 10, xe thO.v.v ... Muai ngay<br />

sau d6, de'n lugt ba vi tu Sl ehUa Linh<br />

MI:! .la eae Dl;\i due Thich Tri Tt,tu,<br />

Thieh HM Tl;\ng va Thieh Håi Thinh<br />

bi båt giam va eao bul)e t~i "xui gil:!e<br />

qu'lln ehung n6i lo~n".<br />

Cu~e bieu tlnh VI dl;\i ngay<br />

24.5.1993 tl;\i Hu~ duge eoi nhu ml)t<br />

eao diem trong eu~e Mu tranh doi tI!<br />

do tin nguang eua dOng bao va Giao<br />

hOi Ph~t giao tl;\i que nha, nhung<br />

khOng phåi la bi€n e6 eu6i eung eua<br />

nam 1993 n6i len phan ung båt blnh<br />

thuang eua dAn ,ehung truae ehinh<br />

saeh dim ap t6n giao va cha dl;\p<br />

nhAn quy'en eua nha nuae Vi~t eOng.<br />

Trong nhung thang sau d6, hang 10l;\t<br />

nhung euOe bieu tlnh khae dien ra a<br />

nhi'eu tinh mi'en Trung va mi'en Nam,<br />

khien eho tlnh hlnh an ninh trå nen<br />

et,re ky eang th~ng, va bl) nl)i VI:! Vi~t<br />

el)ng phåi ehi thj toan bl) ll!e lugng<br />

eOng an d~t trong' tlnh trl;\og ' ung<br />

ehi~n, san sang dung bl;\o ll!e de d6i<br />

ph6 vai dAn eMng. Tmae sI! khung<br />

b6 va de dqa åy, eul)e dåu tranh doi<br />

tI! do tin nguang vAn tiep Wc lan<br />

rOng, va ngay ca den eae tu Sl thul)e<br />

"giao hl)i qu6e doanh" do nha nuae<br />

dl!ng len eling l'lln lugt tham gia V~lO<br />

eul)e dåu tranh ehung nay.<br />

Hi~n tugng nghjeh thuang d6 da<br />

. dua tai ml)t bi~n e6 khae xay ra vao<br />

ngay 9.7.1993, khi bl;\o quy'en ra<br />

l~nh tån eOng ehUa Sein Linh tl;\i Ba<br />

Ria, Viing Tau de båt Dl;\i due Thich<br />

Hl;\nh Due eung ehu tang tl;\i ehUa .<br />

nay. GAn 2000 dOng Mo Ph~t tu khi<br />

nghe tin da keo den de lam thånh<br />

"vong dai båo ve" eho ehua; nhung<br />

kh6ng the eh6ng ehqi n6i vai bl;\o<br />

lt,re VI eOng an va bl) dl)i da duqe ehi<br />

<strong>Lang</strong>vdn 29


thi huy dl)ng cå xe tang Mn t~n<br />

cOng, dan ap tan nhån dam bi!u tlnh<br />

va xOng thång VaD chUa. Ngoai D~i<br />

dU-c Thfch H~nh I>u-c eling 25 tang si<br />

khac bi bilt, con c6 khoång l 00 d~ng<br />

baD Ph~t tu cung bi hanh h~ va giam<br />

gili nhån bien c6 n6i tren.<br />

Vi dllu 6c cu~ng tfn, vl bån ch~t<br />

trf tra va dQc ac c6 hliu, vl nhu c'åu<br />

bam vfu mQt cach tuy~t vQng VaD<br />

quy~n ll!c, nhling ke lånh d~o t~p<br />

do~m cQng sån Ha NQi da khOng ll!a<br />

chQn b~t cu- ml)t duang 16i nao khac<br />

han la tiep tt,lC dung b~o ll!c d~ d6i<br />

pM vai nMng doi hoi tI! do dån chu<br />

cua nguai dlln Vi~t Nam, b~t ch~p<br />

ml)t sI! th~t hi!n hien la cang ngay<br />

bQn cMng dmg du6i sU-c truac caD<br />

trao TI! do Dlln chu dang tran dllng<br />

tren toan the giai, va Mt ch!'p nhling<br />

h~u quå ro r~t nh~t cho th~y bQn<br />

cMog dang gl)p het th!'t b~i nay den<br />

; th!'t b~i khac trong lånh vl!c d6i<br />

ngo~i, do phån u-ng båt ·lqi da du<br />

lu~n quO'c te.<br />

Khi nhung hAnh dQng vi ph~m<br />

nhån quy~n triing trgn cua bQn chung<br />

bi ran luqt phanh phui truac d~i hQi<br />

Nhlln quy~n The giai (Vienna,<br />

10.6.1993) va khoa hQp quan trQng<br />

ngay 6.8.1993 cua Trung tllm Nhån<br />

quy~n Lien Hi~pQuO'c, nh~n th~y ro<br />

khOng th~ låp liem che gi!'u duqc sI!<br />

th~t nO'a, phai doan cl)ng sån Ha Nl)i<br />

då tra tren dua ra ml)t lu~n cu- quai gå<br />

de ch~y tQi: "Quy~n eua m9i ea thl<br />

phdi lien h~ vai quy~n eua ed dan<br />

tøe va eøng d"ng, eae quyen tI! do<br />

ph di di ehung vai bOn ph~n, etle<br />

quy~n eong ddn va ehfnh tri ph di di<br />

doi vai quy~n kinh tlva xå hØi. Quo<br />

nhien, m9i ca nhtin trong møt dan<br />

tøe khong d~qe h~ang nhan quy~n<br />

khi dan tøe dy eon bi ehlm ng~p<br />

trong ednh kem phOt triln va ngheo<br />

d6i" (1)<br />

Lu~n CU- ngang nguqc cua cQng<br />

sån Ha NQi khOng thuyet ph\lc duqc<br />

b~t cu- ai. D~i Mi d~ng Lien Hi~p<br />

Qu6c da d~ng thanh bi~u quyet ch!'p<br />

thu~n ban hanh bån Quyet nghi<br />

CMng Dan Ap TOn Giao do Trung<br />

tllm Nhån quy~n d~ trlnh, va da<br />

thOng d~t lai cånh cao chfnh thu-c<br />

Mn nhung ke c'åm quy'en t~i Ha Nl)i.<br />

Dlly la mQt thling Iqi ro r~t cho<br />

. phong trao tranh dåu doi tI! do tfn<br />

nguimg n6irieng va cac quy'en tI! do<br />

dlln chU khac n6i chung cua toan<br />

dlln Vi~t Nam, mQt dåu hi~u C\l th~<br />

cho thåy cul)c tranh dåu nay då d~t<br />

duqc thanh quå d'åu tien va se dn<br />

phåi tiep t\lC ddy m~nh cho Mn khi<br />

d~t tai thanh quå sau cung.<br />

. Nam Quy D~u 1993 c6 tM duqc<br />

nhln l~i nhu mQt nåm chu-a dl!Og<br />

. nhi'eu thåm cånh cua nguai dlln Vi~t.<br />

å Cam 86t, hang ch\lC cuQc sat h~i<br />

t~p the då xåy ra lien tiep do ban tay<br />

dAm mau cua du kfch Khmer Do<br />

nMm vao cac gia dlnh ngu phu Vi~t<br />

Nam, khien cho cå ch\lc ngan nguai<br />

phåi lu luqt dung thuy'en bO trO'n<br />

khOi Cam &6t VaD d'åu thang 3, t~o<br />

nen ml)t dqt s6ng ti n~n mai va glly<br />

ra mQt vån d~ chung tQC cho tai blly<br />

gia vAn chua duqc giåi quyet.<br />

å cac tr~i ti n~n DOng Nam A,<br />

thuy'en nhlln Vi~t Nam vAn tiep tl,lC<br />

~ nguqc dai tan nhAn va cuang bach<br />

h~i huang. Nhi'eu cuQc li! sat da xåy<br />

ra trong tr~i de phån dO'i chfnh sach<br />

thanh IQc d'åy båt cOng va vO nhan<br />

d~o, dl)t ra mQt vån d~ luang tllm<br />

khOng the chO'i bo d6i vai tåt cå mQi<br />

nguai.<br />

å trong nuac, nhån quy~n dang<br />

tiep t\lC bi cha d~p bhng nhling h?mh<br />

dQng da man va thO b~o nhåt, I'I1Qi<br />

doi hoi tI! do dlln chu d'eu vAn bi dap<br />

I~i bing sung d~n va nha tu. "Vi~t<br />

Nam ngdy nay e6 thl d~qe xlp VQO<br />

møt trong s6nhung qu6e gia vi ph{lm<br />

nhtin quyen vai mue dØ t~ h{li nh()'t<br />

tren toan thl giai" (Vietnam ranks<br />

among the worst abusers of human<br />

rights in the world today): D6 la<br />

nh~n dinh cua tO chuc Nhlln quy'en<br />

COng giao Hoa ky The Puebla Insti~<br />

tute, khi tO chu-c nay cOng bO' bån<br />

tuang trlnh dl)c bi~t vao thang<br />

8.1993, vai danh sachd'åy du clla<br />

133 tu si va tfn d~ cac tOn giao hi~n<br />

dang bi nha c'åm quy'en Vi~t cQng<br />

giam gili va quån che, trong d6 c6 72<br />

tang ni va PMt tu, 37 m\lc su va tln<br />

hliu Tin Umh, 24 tu si va giao dlln<br />

COng giao.<br />

Nhling tai li~u va bllng chU'ng c\l<br />

the nhu tren, cung vai sI! len tieng va<br />

can thi~p chfnh thuc cua cac tO chuc<br />

nhån quy'en quO'c te, da trå thanh<br />

nhling lai bao dQng khcin thiet truac<br />

du lu~n the giai va do d6 da t~o nen<br />

nhilng chuOog ng~i ma b~o quy'en<br />

Vi~t cOng khOng tM nao vuqt qua<br />

nOi de h~>ng d~t duqc cac buac tien<br />

chfnh tri va ngo~i giao d6i vai cQng<br />

d~ng qu6c te. Til cac vi ngu yen thU<br />

clla Vc, Anh, Phap, Gia nå d~i, cho<br />

tai qu6c hOi va hanh phap Hoa ky,<br />

tåt cå d~u l'ån luP,1 len tieng clHnh<br />

thuc cånh cao nha dm quy'en Ha NQi<br />

v'e tlnh tr~ng nMn quy~n t~i Vi~t<br />

Nam, va khång dinh rllng chilng nao<br />

vån d~ nay con chua duqc cåi thi~n<br />

th} d6 se vAn la mQt ap II!C nghiem<br />

trQng d6i vai bQn chung tren lånh<br />

vt!c ngo~i giao. Vi~t cOng da cO'<br />

gl1ng mOt cach tuy~t vQng d! mong<br />

dung thll do~n trI tra d~t tai nhilng<br />

m\lc tieu giai do~n, nhung bång ket<br />

toan cu6i nam dil cho tMy bQn<br />

cMng tMt b~i vAn hoan toan th!'t<br />

b~i.<br />

Nam Quy D~u 1993 duqc må d'åu<br />

vai bån an 20 nam tu ngay 25.2 danh<br />

cho nguai phi cOng VNCH anh dung<br />

Ly TO'ng, va ket thuc voi nMng bån<br />

an tu til 3 nam Mn 4 nam danh cho<br />

4 vi tu si Ph~t giao, til 6 thang den<br />

4 nam danh cho nhling Ph~t tu c6<br />

lien quan Mn VI,I bieu tlnh vi d~i å<br />

Hue, trong phien XU clla toa an Vi~t<br />

cQng ngay 15.11.1993. V\I xu an<br />

cuO'i nam nay I~i mOt l'ån nlia n6i len<br />

bån ch!'t ngoan cO', 'chfnh sach dQc<br />

tai, va chU truang cha d~p nhlln<br />

quy'en clla t~p do an lånh d~o Vi~t<br />

cQng. Nhung ml)t khac, VI,I xu an nay,<br />

qua thai dO kien cuang Mt khuåt<br />

truac toa cua nhling tu si Ph~t giao<br />

cung nhu qua nhling phån ung chO'ng<br />

dO'i manh li~t cua gioi chfnh tri,<br />

truy'en thOng va cac tO chuc qu6c te<br />

nMn quy~n hgay sau d6, cung n6i<br />

len them l'ån nlia ni'em tin båt di~t<br />

cua nhling nguai dang tranh dåu cho<br />

tI! do dlln chu, va ghi them mQt dåu<br />

hi~u d'åy y nghia, baD truac ngay tan<br />

slip tai cua che dQ vO th'ån dang<br />

thO'ng tri d!'t nuac Vi~t Nam. •<br />

30IQngvdn


sd Tay V an- Ngh~ <br />

Håi-Ngor;zi <br />

365 Ngay Qua <br />

Vi~t-Nqm<br />

Nguyen Hfru Nghia<br />

Sinh-ho~t van-ngh~ nam 1993<br />

tuang-d6i 6n-d!nh, ft s6ng-gi6 giua<br />

cac khuynh-hu&1g chfnh-tr! trong<br />

van-chuong, khOng c6 khuynhhu&1g<br />

n6i b~t, cling nhu khOng c6<br />

nhan-v~t n~o moi dQt khai tren vandan.<br />

Sau khi can "bao v an-ngh~" chåm<br />

dat nam 1992, me;>i nguoi da blnhtam,<br />

nh~t-nh~nh nip-n6i I~i nhiing<br />

månh va, di tlm nhung di~Q1 d~ng<br />

thu~n lam can-bån hqp-tac.<br />

KhOng-khf van-ngh~ sau m~t thoi<br />

gian vån d\1c, nhiing c~n-cao trltre;>ng<br />

lång xu6ng. MQi nguoi dlln<br />

dlln nhln ro m~t nhau. Me;>i chuy~n<br />

khuåt-Iap d~u ro o.e\. Cai "Ihn ranh<br />

Qu6c CQng" hai ben danh nhau chf .<br />

chtt - ke doi bOi nguoi mu6n giil - då<br />

hi~n-hi~n y nguyen. L~p-truOng ai<br />

nåy ro-rang, ho~c dU'ng ben nay ho~c<br />

a ben kia, khOng con nh~p-nhhng<br />

che giau nhu truoc.<br />

, Du sao thoi-gian xao-trQn keo<br />

daimay nam ~ruoc d6 cling d~ I~i<br />

nhi~u dau-vet. Nhip dQ sang-tik cua<br />

nhi~u nguoi trong cuQc da 'khl!ng<br />

l~i, mQt s6 bi dåy b~t hån ra ngoai<br />

dong sinh-ho~t, te-li~t, khOng 'con<br />

vitt-Iach gl nua.<br />

Bu I~i, c6 them nhi~1,l cayMt moi<br />

gifta dong ngum. ra di trong Chitndich<br />

Nhdn-d{lo (HO). Trong khi<br />

nhiing ten tu6i cli ngu yen trong<br />

hao-quang då tåt, hllu nhu khOng<br />

dQng den but ml!c nila, lap nguoi<br />

mm da m~nh-d~n len dUOng, va<br />

ngay tu buoc dllu, c6 nguoi da tien<br />

råt nhanh va råt xa.<br />

. Cu6i nam, ben chung tra n6ng,<br />

cMt mat cay, chung ta cung nhau<br />

tfnh s6 van-ngM ...<br />

BAo-cHI<br />

Trong sinh-ho~t van-ngh~ Vi~tnam<br />

t~i håi-ngo~i, Mo-chf d6ng vai<br />

chfnh.<br />

Phlln 1&1 cac tac-phåm vanchuang<br />

truoc khi in thanh sach, d~u<br />

da dang Mo. Cho toi nay trong s6<br />

cac tac-giå thanh cOng 1&1, nguoi<br />

nao ciing da tUng qua du bao-chf.<br />

Bao-chf la phuang-ti~!1 truy~nthOng<br />

va v~n-dQng hiiu hi~u, c6 tllm<br />

xa.<br />

Bao-chf con la nganh m~nh nhåt<br />

trong sinh-ho~t chil-nghia t~i håingo~i.<br />

Ky-giå - khOng phåi nha van<br />

- la nguoi viet nhi~u nhat, va viet du<br />

me;>i th~-Io~i: tin-tue, ph6ng-sl!, blnh ~<br />

lu~n, biem van, suu-tllm, luc;nn-l~t,<br />

chuy~n cuoi, linh-tinh; c6 nguoi<br />

con vi~tcå bien khåo, bUt ky, truy~n<br />

dai, truy~n ngån, truy~n dich,..<br />

Nhu-cllu cua bao-chf lon qua.<br />

Lam Mo ba thang, bao hai tMng hay<br />

bao thang nhi~u khi da "m~t"; lam<br />

bao hai tulln, bao tu'lln, Mo cach<br />

ngay hay Mo hang ngay, cang "ngåtngu"<br />

v~ bai va. Lay chil nghia dau<br />

rna tram cho d'lly trang bao, neu<br />

khOng viet!<br />

Sån-phåm cua nha Mo c6 th~<br />

khOng hay v~ phåm, nhung råt d~i­<br />

, dao v~ lugng. Tram hay khOng bhng<br />

tay quen, he;> vitt rat nhanh, råt de va<br />

båt-buQc phåi titn. Titn nhanh hay<br />

tien ch~m, tien glln hay tien xa tily<br />

khå nang tUng nguai, nhung phåi<br />

tien. He;> tien hang ngay, hang tu'lln,<br />

hang tMng nen du glln hay xa,<br />

nhanh hay ch~m, van han nhung cay<br />

bUt chuyen-nghi~p da trum chan<br />

ngu ky tu bao nhieu nåm.<br />

Bao-chf då t~o sinh-khf cho sinhho~t<br />

vån-ngh~, nuOi s6ng vån-ngh~<br />

va dåy vån-ngh~ di len.<br />

liZngvdn 31


S6 hrQ'ng Mo-ehf sau thoi-ky<br />

lo~n-phåt giua th~p-nien 80, da dån<br />

dAn tv dåi-IQe. Thanh-phAn kMng<br />

ehuyen, "ghe vao" bi lo~i tru dAn<br />

khoi lang bao. Hang nåm s6 baD<br />

d6ng eua nhi~u han s6 baD moi ra.<br />

Sv ki~n nay n6i len mQt di~u, lam<br />

baD khOng phåi la mQt sinh-k~ dedang.<br />

Cu6i eung, ehl e6 nhung nguoi<br />

thve tårn yeu ngh~, vung tay ngh~<br />

mai di duQ'c duong daL<br />

Trong nåm qua e6 han 90 to bo<br />

euQe, va e6 31 to mai ra.<br />

T~i Hoa-ky, trong s6 cae baD mai,<br />

t~i California e6 to Viln-d6ng kinhtl<br />

tMi Mo etla Bae si Ph~m D~ng<br />

Long Ca, do Nguyen Due Quang<br />

thlJe-hi~n. BS Ca bi eQng-dt"Jng ehltrfch<br />

gay-gih sau vI,! tO-ehue ti~pd6nd~i-suVC<br />

Le Vån Bang. ToVilnd6ng<br />

bi . v~ låy, khOng thu dUQ'e<br />

nhi~u quång-eao trong eQng-dt"Jng<br />

nhu cac Mo khåe.<br />

C~p NM Ca, TrAn D~ Tu bi~n<br />

Vi4t-bOo kinh-te' tu tuAn baD thanh<br />

eaeh-nh~t-bao, rt"Ji ra nåm ky mOi<br />

tu'An (nghl thu bay, ehtl-nh~t). Bao<br />

Nglloi Vi4t etla DO NgQe Y~n li!n ra<br />

luOn båy s6 m(>t tuån, khOng nghl<br />

ngay nao de giCi' ngOi vi "hang dAu"<br />

trong lang baD Vi~t t~i Nam Cali.<br />

To Diln-dem, h~u-thån etla Dilndan<br />

chu-nh~t do Ph~m Qu6e Båo,<br />

Ph~m Qu6e Nam thlJe-hi~n ra dUQ'e<br />

12 s6, lO 100.000 my-kim va dinhien<br />

d6ng eua.<br />

Ha Mai Phuang va Giao su<br />

Nguyen Dlnh Hoa xu~t-bån t~p-san<br />

Dang Vi4t, s6 dAu ky-ni~m Giao su,<br />

Linh-mt.le Le Vån Ly.<br />

Le Kim PhuQ'ng ra nguy~t-san<br />

Nguf5n vui t~i tieu-bang Washington.<br />

M~t tr~n Vi~t-nam TlJ-do xu~tbån<br />

qu(-san (ba thang ra mQt ky)<br />

NMn-quyen t~i Houston, Hoa-ky,<br />

ehtl-y~u gui v! qu6e nQi.<br />

Hai thi-si Du Tu Le va Cao Dt"Jng<br />

Khanh ra to V iin-ngh4 t~i Houston,<br />

Hoa-kY·<br />

T~i Gia-na-d~i, thi-si Le San Ha ra<br />

Tlf-Do, tln-bån <strong>Van</strong>couver.<br />

T~i Phåp, Due Ong TrAn Vån Hoai<br />

xutlt-bån quf-san COng-giao Dinh<br />

hIlang.<br />

D6 la nhung ea-quan truy~ntMng<br />

dUQ'e ehU-y nhi!u nhtlt. Ngoiii<br />

ra con e6 nhi~u m~t baD khae ehl<br />

luu-hanh trong mQt vung, mQt hQi<br />

hay mQt giai, khOng the li~t-ke dåydtl..<br />

.<br />

XUAT-BAN<br />

Nåm 1993 dUQ'e mua xu~t-bån.<br />

GAn 120 tva saeh mai, dtl lo~i thelo~i<br />

då ra mlit dQe-giå trong nåm. Xin<br />

IUQ'e ke mQt phAn (theo thu-tV må-utV)<br />

:<br />

~ vån, e6:<br />

- ÅO-v9ng mua (hu. truy~n ky etla<br />

Hoang Thi, Nguoi Dån xuåt-ban.<br />

- Bt;m tram etla Hoang Du Tht.ly,<br />

Mi~t Vuon xutlt-bån.<br />

. - Bie'n doi mu6n thua, t~p truy~n<br />

etla Vinh Håo, Chån Nguyeri xu~tbån.<br />

- B6 chdn mu slIO'ng. t~p truy~n<br />

etla Song Tltao, Kinh DO xuåt-bån.<br />

- B6ng mdy. truy~n nglin Le Thao<br />

Chuyen, xuan Thu xuåt-bån.<br />

- B6ng mO hiu-quqnh, truy~n diii<br />

Le Thao Chuyen, Xuån Thu xUtltbån.<br />

- Cu6'i dem dai. t~p lruy~n ngan<br />

etla Nguyen thi Thanh Blnh, An<br />

Tiem xutlt-bån.<br />

. . - D6i M, t~p truy~n etla Le Ihi<br />

Th~m van, tae-giå xu~t-bån.<br />

- Dbi la kM. truy~n dai etla<br />

Nguyen Tu, Ung Vån xutll-ban.<br />

- Dllong xlla mdy trang truy~n ke<br />

etla Nh~t H~nh, La B6i xutlt-bån.<br />

- Dua con trong thoi chie'n. truy~n<br />

dai etla Nguyen Ba, Ung Vån xuåt<br />

bån.<br />

- Gia-dinh Cun, t~p truy~n thi~unhi<br />

etla NgO Nguyen Dung, <strong>Lang</strong><br />

Vån xuåt-bån.<br />

- Gid'c mO' 3. lruy~n dai etla<br />

Nguyen Sa, Doi xutlt-bån.<br />

- HØi rdy vllOn s6ng r\lch, t ~p<br />

truy~n etla Ifo Trubng An, Mi~t Vubn<br />

xutlt-bån.<br />

- Unh danh thue. truy~n dai etla<br />

Nguyen Dung Ti~n, Hoa Btnh xutltbåi!.<br />

- Ldi cu eheing sao quen. ky etla<br />

Bfeh Huyh, Le's Media xuAt-bån.<br />

- Mien ddt hua etla Tra Lu, <strong>Lang</strong><br />

Vån xuåt-bån.<br />

- N gay xlla que m~ truy~n nglin<br />

Ph~m Vi~t Quy, Nam Phuang xutltbån.<br />

- N glloi bqn gai. truy~n dai etla<br />

Xuån Tuae, Vån-ngh~ ti!n-phong<br />

xutlt-bån.<br />

- Ngh4-si Vi4t-nam a hdi-ngoqi.<br />

eua Nguyen Sa, Dbi xuåt-bån.<br />

- Nguyln Ang Ca. tuyen-t~p eae<br />

bai vi~t da Nguyen Ang Ca, Vien<br />

Giae xuåt-bån.<br />

- Que. tuy bUt etla VB Phi~n, van<br />

Ngh~ xutlt-bån.<br />

- PhllO'ng trOi eaa rt?ng, truy~n<br />

dai etla Vinh Håo, tae-giå xuåt-bån.<br />

- Tieng hat tren eanh dbng xanh.<br />

t~p truy~n eua Phl;lm Thanh Quang,<br />

Th~-Giai xuåt-ban.<br />

- Thien-thCzn quet la, truy~n dai<br />

etla Vinh Håo, tae-giå xuåt-bån tl;li<br />

Hoa-kY·<br />

- Trang hoang cung etla Phung<br />

Quan, Thanh van xuåt-bån.<br />

- Tren lung tinh bubn truy~n ngan<br />

etla PhuQ'ng Khånh, DOng-phuang<br />

xUtlt-bån tl;li Hoa-kY.<br />

- Tru&' ben <strong>Van</strong> Ldu truy~n ngån<br />

etla Vi~t Phuang (Le Xuån Phuang),<br />

Ung van xutlt-bån.<br />

- Tuye'n-tøp truY4n ngan etla Th~<br />

Vyen (Nguyen Kim Dung). Xuån Thu<br />

xuåt-bån.<br />

- Vdn choxe thd-mt? elIa Vi Khue,<br />

Sao xuåt-bån.<br />

- <strong>Van</strong>g trang trong mila, t~p truy~n<br />

DO Tien Due, Thbi Lu~n xutlt-bån.<br />

- Vet llluO'ng, t~p truy~ n etla San<br />

Tung, Alpha xuåt-bån.<br />

- VTnh-bi4t tlnh em elIa Bui TInh,<br />

Ung van xuåt-ban.<br />

Ve truy~n dieh, e6:<br />

- Cay dan Miln-di4n Ctla<br />

Takeyama Miehio, DO Khånh Hoan<br />

djeh, Nång Mai xu{ft-bån.<br />

- Khunl( etla h~p, nguyen-tae<br />

Andre Gide, Vån MOng dieh, An<br />

Tiem xu{ft-bån.<br />

- Moi tinh dau, Hoang NgQe Bien<br />

dieh Samuel Beekett, Trlnh Bay xuåt­<br />

321Q;ngvdn


ån.<br />

ve tha, e6:<br />

- Chåm dUr luån-hi5i em butle ra<br />

elia Du Til Le, Nhån-ehung xuåt-bån.<br />

- Biln nhtl eua Thanh Hi'en, taegiå<br />

xuå't-bån.<br />

- DtJi cd thien-thu tilng m~ cuoi,<br />

tha Tr'an Trung D!J.o, tae-giå xuåtbån.<br />

- Di5ng xanh eua Huy Tram, taegiå<br />

xutlt bån.<br />

- Duong nao e6 hoa dao tha<br />

Duang Hu~ Anh, Phuang DOng xuå'tbån.<br />

- Gil}t nutle mat cho que-huong<br />

elia Nguyen The' Giae, tae-giå xuå'tbån.<br />

- Hoa t"mg trdm tueua Tinh Lien<br />

Nghiem Xuån ffi)ng, Thanh Vån x~å'tbån.<br />

- Hi5n tan trong tho eua Tr'an Vå'n<br />

L~, Khånh Ha xutlt-bån.<br />

- Huyen ca, dilm dnh eua DUC1l1g<br />

Hu~ Anh, tae giå xutlt-bån.<br />

- Mllm xanh trong da, tha TO<br />

Giang, Thai nay xutlt-bån.<br />

- Måy trang thong-dong elia<br />

Huy'~n KhOng, Thanh Vån xutlt-bån.<br />

- Måy trm ai nhuØm tfm eua U<br />

Quang PhUe, tae-giå xuåt-bån.<br />

- N gay qua råt vØi elia Luu<br />

Nguyen, Nl1ng MOi xutlt-bån.<br />

- Quan thu phong eua Hoang<br />

Tuang, Kim Lo xutlt-bån.<br />

- Que ngo{li Il, tilng hat thien nga<br />

elia lfO Dze'nh, Thanh Vån xutlt-bån.<br />

- Tåm-sl! møt dang s6ng, tha<br />

Nguyen The' Giåe, tae-giå xutlt-bån.<br />

-Tha-huong muoi tam nam sdu e6<br />

ai elia DUC1l1g Hu~ Anh, Phuang<br />

DOng xutlt-bån.<br />

- Thobang eua Bång Dinh, tae giå<br />

xutlt bån.<br />

-Tren dinh mua d6ng, tha Nguyen<br />

The' Giae, tae-giå xUtlt-bån t~i HoakY·<br />

- Viet eho nguoi tinh, tha ThUy<br />

True, Hoang Long xutlt-bån.<br />

Tha . dieh, e6:<br />

- The Stone that Generates Fire,<br />

tha Tr'an D!J. Tu, Cuong Nguyen dieh<br />

ra anh-vån.<br />

- ThoDuong, Tr'an Trqng San dieh<br />

tu tae-pham eua 96 tåe-giå dai<br />

Duang, Bl1e Dåu xutlt-bån.<br />

- Tho Jacques Privert, Nguytn<br />

Dång Thuang va Diem Chåu dieh,<br />

Trlnh Bay xuå't bån.<br />

-.Tho thång dung eua Diem Chåu,<br />

dieh Roberto Juarroz, Trlnh Bay xutltbån.<br />

Ve saeh t!J.p-Io~i, e6:<br />

- Chuy~n møt nguoi di-eu nhuc<br />

dau vua phdi gOm tuy-but, truy~n<br />

ngan, tha, t~p ky, phie'm-Iu~n,.. elia<br />

Nguyen Bå Tr~e, Vån Ngh~ xutltbån.<br />

- Di-edo Nguyln Ngge Huy, t~p<br />

IV, Mekong ti-n~n xutlt-bån.<br />

- Hi-ho", Hrm, gOm tranh vui va<br />

truy~n euai elia Him, Thai Båo xutltbån.<br />

- Ly Tang trong lang dån-tØe<br />

nhi'eu tae-giå, Truang Sy Luang ehutruang,<br />

in t~i Houston, Hoa-kY.<br />

- Quan hai lang tåy /fnh thuy<br />

danh bØ, Mt ky elia TOn Kan, T~psan<br />

Y-si xutlt-bån.<br />

- Soi lang elia Tr'!ln Tung Nguyen,<br />

Hl1Ilg D~o xutlt-bån.<br />

- Tieng s6ng Huong, tha, vån,<br />

nh~e, bien-khåo, Phuang Anh Trang<br />

ehu-trtrang bien-t~p, xUtlt-bån t~i<br />

Dallas, Hoa-kY.<br />

- Tinh-yeu trong danh-ng6n va<br />

thi-ea, gOm ea-dao va tha tlnh,<br />

Nguyen Hoai Thuang suu-t~p.<br />

- Trai tim h{lnh-phUc , t~p-Mt eua<br />

Huy Phong va Ye'n Anh, Mekong tin~n<br />

xuå't-bån.<br />

- Tuyln t~p tho van eua Hoang<br />

M(mg Thu, ThOi Vån xuå't-bån.<br />

- Tuyln t{ip tho van PhtJt-giao,<br />

Thåi Tu H~p thl!e-hi~n, SOng Thu<br />

xutlt-bån.<br />

ltlngvan 33


- V~ Vi~t-nam, 6 bAi giång eua<br />

thf!n-su Nh4t H~nh, U B6i xu4tbån.<br />

- Vi~t-nam mat, Mi t(li ai? eua<br />

Nguy!n Due Chieu, tåe giå xuå't-bån.<br />

V! h~i-ky, e6: ' <br />

- Hi5 Dzenh, quyln truy~n kMng <br />

fin, Thanh Vltn xu4t-bån.<br />

- Hi5i-ky møt dm ngum eua Ph~m<br />

NgQe Lily, TAn VAn xu4t-bån.<br />

- MØt khoånh VNCH ndi dai eua<br />

T~ Chf D~i Truang, Thanh Vltn xuå'tbån.<br />

- Nulle Mi dån t~i, IfOng Ha djeh<br />

ttr h~i-ky eua due D~t-Iai L4t-ma.<br />

- Tilm mau den, h~i-ky eua Vo D~i<br />

TOn, Vi~t Lu~n xu4t-bån.<br />

-Til kham lem tm C~n-dåo eua An<br />

KM (Nguy!n Bfnh Thinh), Ung VAn<br />

xu4t-bån.<br />

- Tl/-do trong luu-day eua Tenzin<br />

Gyatso, Chan <strong>Van</strong> va ChAn Huy~n<br />

djeh.<br />

V! bien-khåo va nghj-Iu~n e6:<br />

- Bl-On ve tien-kiep va h(fu-kiip<br />

eua Doan <strong>Van</strong> ThOng, Ngu~n S6ng<br />

xu4t-bån.<br />

- But-khåo ve An eua Le Vltn Un,<br />

Ung VAn xu4t-bån.<br />

- Cach dung Lotus 1-2-3 såeh<br />

hu~ng dan dung thåo-trlnh måy vitfnh<br />

eua Tr'an Trung Nbi, tåe giå<br />

xuit-bån.<br />

- Dinh-dUiJng tri-li~u eua Nguyen<br />

Th~ Thu, NgO Xuån Phuang xuå'tbån.<br />

- Duung Thu Huung, con hum<br />

ngu eua Nguy~n Vi~t Nu, D~i dåntl)e<br />

xu4t-bån.<br />

- DlIi ngh~-sr eua Nguy~n Hi~n<br />

Le, Viin NgM xuit-bån.<br />

- Hi5 CM Minh, con ngulli va<br />

huyen-tho(li Il eua Chfnh DII-0, Viin<br />

H6a xu&:t-bån.<br />

- Hi5 CMMinh, Ng~ Dinh Di~m va<br />

Mi)tTr(fn Giåi-Ph6ng eua Ifo Si Khue,<br />

<strong>Van</strong>-Ngh~ xuit-bån.<br />

- Hi5-su vua Duy Tån, eua Hoang<br />

Tn;mg Thuqe, Mo Ung xu4t-bån.<br />

- Hue trong m6i chung ta eua<br />

Kiem TMm, DII-i Nam xu&:t-bån.<br />

- Huung hoa dån Vift eua U<br />

MQng Thuang, XuAn Thu xu&:t-bån.<br />

- Huung sile qul minh eua Ung<br />

NhAn; Ung van xuit bån.<br />

- Kien-thiet Vi~t-nam tuung-lai<br />

eua Ph~m Vi~t Chuang va Nguy!n<br />

Vi~t mng, Thien Nga xuit-bån.<br />

- Ljch-så vtln-minh Trung-qu6c<br />

Chft, TrQng Minh xua:t-bån.<br />

- Vift-nam binh så vo d(Jo eua<br />

Cao Th~ Dung, Ti~ng MI( xu4t-bån.<br />

- Vi~t-nam va silu cach-m4nh eua<br />

Mil-C NgQe Pha, Hoa Th~ Nguyen<br />

xu&:t-bån.<br />

V! såeh nh~e, e6:<br />

- NhtJ-nhung, g~m 30 ea-khue<br />

eua ThÅm Oånh.<br />

- Phu(Jng con xanh, 10 ea-khUe<br />

Doan Xuån Kien, Ph6Tinh xu&:t-bån.<br />

- Tinh khUc hoai huung eua Ph~m<br />

Anh DUng, Le's Media xuft bån.<br />

-Tutfi thu ngåy eua nhieu tåe-giå<br />

phO tha Le Vltn Håi, Phll-m van Håi<br />

xuÆt-bån.<br />

V! mue dl) ti~p-nh~n da dQe-giå<br />

trong nAm qua, diem dång n6i la hau<br />

he-t eae t~p tha d~u khOng ban duqe;<br />

truy~n ngÅn, truy~n dAi d~u ban<br />

eh~m, trong khi eae IOll-i saeh thi~n<br />

va ehfnh-tri trå nen nhfing m~t hang<br />

"iin khaeh".<br />

KlCH-NGHt<br />

Trong nam qua, ba nh6m kieh<br />

mai da thanh hlnh til-i California.<br />

Nh6m thu nhÆt m~nh-danh la<br />

eua Nguyen Hi~n Le (djeh Will<br />

Durant), van Ngh~ xuit-bån.<br />

- Lut;2n ve nen vtln-h6a ttSng-h(Jp<br />

cua dån-tØc Vi~t-nam eua Khi~u Due<br />

Long, Dån Vi~t xuit bån.<br />

- Minh-triet trong dlli sdng,<br />

Nguyen Phong djeh Darshani Deane,<br />

Vltn Ngh~ xuft-bån.<br />

- Nguyln Chf Thifn, Echo aus<br />

dem Abgrund, såeh song ngu Vi~t<br />

Due eua Bui HII-nh Nghi, xuit-bån t~i<br />

Due.<br />

- Nguyln C~ngTru, Sl/-nghifp va<br />

thi-vtln eua True Um, Thbi Vltn<br />

xu4t-bån.<br />

- Nho y Nguyln Dinh Chilu eua<br />

Tr'ln Viin Tfeh, An Tiem xuit-bån.<br />

- Nhilng g(Ji Ycho tuung-lai, tai­<br />

Ii~u hQi-thåo, HQi Vltn~h6a khoa-hQe<br />

Vi~t-nam xuå't-bån.<br />

- Nhilng ngay mu6n quen, ghi<br />

ehep eua Doan Them, TO hqp Mi~n<br />

DOng xuå't-bån.<br />

- Nhilng ngulli nghifn rU(Ju Ondanh,<br />

Huy Ll!e djeh, Bui Ti~n KhOi<br />

xu&:t-bån.<br />

- Ph(Jm Quynh, tuyln-tt;2p va dicåo,<br />

An Tiem xuå't-bån.<br />

- Phllung-ti~n thifn xåo eua Phll-m<br />

COng Thi~n (djeh Tarthang Tulku),<br />

Viin Ngh~ xuit-bån.<br />

- Shakespeare, cuØc dm va tocphOm<br />

eua DO Khånh Hoan, N4ng<br />

M~i xuft-bån.<br />

- Tinh th(jn LyT6ng, Vy ban phåthuy<br />

tinh-th'an Ly T6ng xu&:t-bån til-i<br />

San Jose, Hoa-kY.<br />

- Thi-ca nu tllemg-mfnh, eua Thai<br />

Lam, tåe-giå xu&:t-bån.<br />

- Thu Dilling eua TrAn TrQng San,<br />

BÅe Ddu xu&:t-bån.<br />

- ThlIi-d(Ji mm, nh$n-djnh eua<br />

TrAn VAn Kha, tåe-giå xu&:t-bån.<br />

- Tim neo dUllng ve, tham lu~n<br />

ehfnh-trj eua Vii NgQe Long, tåe-giå<br />

xu&:t-bån.<br />

- Vevang dån Vift Il eua Le TrQng<br />

34 ldngvtJn


Cåu-l(}c-bØ Mi sqi (Club O'Noodles),<br />

do nh6m sinh-vien va chuyen-gia tre<br />

nhu Cao. Hung, ,Phi Long, NgQc<br />

Trllm,.. Nh6m nay dien kjch n6i<br />

tie'ng Anh va dic man vii.<br />

Nh6m thu hai do Kieu Loan (con<br />

gåi cua thi-sl Hoang Qm) tQ.p-hqp,<br />

da tai dl!ng vå Kieu-loan. Kieu­<br />

Loan, Sao Bien, Ngåu KO, Qu6c<br />

Chfnh va HfiU Hulln da dien t1,li<br />

Houston, Nam va Bik Cali, kha thanh<br />

cOng.<br />

Nh6m thu ba la ban kjeh !-fOn<br />

Nuae do b


Tån vAn ve d!u.<br />

ve eae nganh khae, eae hoa-si<br />

Phl,lm The' Trung, Nguyen D~ng,<br />

Nguyen Thi Hgp, Hoang Ke' Vi~m,<br />

Nghi~u D!, Vii H6i, .. da My tranh va<br />

gåy duqe tie'ng vang trong nåm.<br />

TtNH-HINH NHÅN-SU'<br />

TRONGNÅM: .<br />

Mai sang:<br />

Nhl,lc-si Thåm Oanh doan-tl! giad'inh<br />

tl,li vimg thu-d() Hoa-thinh-d6n,<br />

Hoa-ky, duqe bllng-huu trong gioi<br />

vån-ngh~ t6-ehue h(li-dien ehao<br />

mitng, e6 sl! g6p giQng eua Thåi<br />

Thanh, YLan, Tit C()ng Phl!ng, ..<br />

Hai thi-si Cung TrAm Tu


Bao cQng-sån t~i håi-ngo~i:<br />

Cae håo giao-luu nua vai nhu<br />

H9P-ll,cu, Tram con sau khi ho~mthanh<br />

nhi~m-v\l dQn duapg, då<br />

ehuÅn-b! nhuang ehb eho eae bao<br />

e~ng-san ehuyen-d~. Giai-do~n "thunghi~m",<br />

nup duai gllu ao qu6e-gia<br />

då ehllm-dut. Bao dang se xullt-hi~n<br />

e6ng-khai. Ngu6n ti~n nu6i "con<br />

gbe" se bi eat, d6n l~i d~ nu6i "con<br />

ru~t." Nhung eai vo ehanh såp bi vut<br />

b~t xu6ng dÅt!.. .<br />

Trao-Iuu nha vAn nfr: .<br />

Hi~n-tuqng cae nha van nu keo<br />

dai duqe vai nam vao eu6i th~p nien<br />

80 va d'åu th~p-nie n 90, nay då bi~n<br />

mÅt. Tru Nguyen thi Hoang Bae,<br />

Tr'ån M~ng Tu va Vi Khue vAn vi~t<br />

d~u, nhung ten tu6i eii dang di d'ån<br />

vao st! lång quen elia qu'ån-ehling.<br />

Trong khi d6 nhung nguai mai<br />

nhu Hoang Du ThI;lY, Le Thao<br />

Chuyen, Hoang th! Dao Ti~p, Nguyen<br />

th! Thanh Binh ti~p-tI;Ie ra saeh,<br />

nhung hQ kMng phåi la du-huång<br />

elia trao-luu eae eåy but nu truae<br />

d6...<br />

T6m uh, Qui D~u 1993 la m~t<br />

nam blnh-thuang trong sinh-ho~t<br />

van-ngh~. Kh6ng e6 bi~n-e6 nao<br />

lan. KMng e6 nhung thay-d6i trong<br />

d~i. KMng e6 nhi~u nhån-tai xullthi~n.<br />

KMng e6 bao lon ra dai, hay<br />

qua dai.<br />

Nhin v~ ehån trai 1994: khuynhhuang<br />

d!eh-thu~t ti~p-tl;le i>hat-tri~n,<br />

må eua tr6ng vao vuan van th ~-g iai.<br />

D6ng-thai, nam mai Giap Tullt eiing<br />

må d'åu giai-do~n huang v~ qu6e<br />

nl')i, nha dC)'t s6ng lon v~ nMn-su<br />

trong nuae mai ra, mang thea tåm~<br />

t'inh con n6ng h6i, khae hån tåmthue<br />

luu-vong elia lap nguai ra di tu<br />

eae th~p nien truae. D6ng-bao trong<br />

va ngoai nuae hieu nhau han, nhln<br />

nhau bang di nhin ehån-thue elia<br />

mbi nguai, kMng qua 11l.ng-kf~h elia<br />

håo Dang.<br />

Nam mai, nam con eh6, nam eua<br />

Sl! trung-thanh. Chling ta e6 quy~n<br />

ky-vQng vao tllm long sat son, truae<br />

sau nhu ml')t elia nhung nguai e'åm<br />

bUt trong giai-dolJ,n mai, giai-dolJ,n<br />

elia ni~m tin va St! th~t. ' .<br />

xuan Cam<br />

Xuan cCim til dieu thu<br />

Til dilm pMt, haa y<br />

Thuyen hØi giang thanh dt5<br />

Sllong lung /itu bfch ti .<br />

Cåm quan ca chuc tuu<br />

TMi ngii tuy de thi<br />

Tuy dllong xuan nhq,p møng<br />

Thuy anh nguy~n lltU ly.<br />

caD tieu<br />

ltlngvan 37


Cau chuy~n<br />

xu ngrrOi:<br />

Chu6ng Trit-Tich<br />

Vi An <br />

Xu m~t trai mQe dang rOn rang<br />

d6n Te't nåm con eh6 IOng xu. Du<br />

n~n kinh te' ehua må'y phl,le hOi eOng<br />

nl;ln må't mua khie'n gia gl;lo tång len<br />

60-70 dO my 10 kg, ehinh phu Nh~t<br />

van khuyen dån ehung eu an tam vui<br />

T~t, dung tfeh e6e phong eCl. Va Il;li<br />

ti'en bl;le danh dl,lm tfeh tru trong nhl\.<br />

Mng con nhi!u, dån Nh~t e6 lo eling<br />

ehi ti ti thOi vl n~u e'An gl;l0 ne'p de<br />

lam banh d'Ay eling Thai DUClng th'An<br />

nu thl da e6 Thai Lan, Dl;li Han giCl<br />

tay xin gilip. On thit ca rau qua, bia<br />

ehai bia lon nh~u suong suong? C6<br />

ehu Sam eung ene el,l å xu Tuye't<br />

Canada lo gium eho rOL CAn uyt-ki<br />

nhAm nhi? Cne nha quf phai Ang-le<br />

se sai ta-IQt bung Mn. On... gai h'Au<br />

ruqu, gni "hO W'? Kla doan nu binh<br />

mua thu, mOt t~p hQ'P nguai dyp b6n<br />

phuClng dOng dao hang ehl,le v~n tu<br />

eae nuae, nhÅt la tu Phi, tu Thai, boi<br />

dn ti!n nuam nuQ'P keo Mn tlnh<br />

nguy~n gilip vui van ngh~. MQi thU<br />

d!u sAn ca, ehi con thi~u eni... sao<br />

tren trai, phåi dqi toi the' ky 21, the'<br />

ky eua nguoi Nht)t nhu eae nha quan<br />

sat dl! doan, dan NMt se hai v! ngam<br />

giÅm ehung voi eu ki~u nua la xOm<br />

tro.<br />

Nh~t Ban ån T~t theo dUClng lieh.<br />

Tuy la nuoe A DOng, hQ da bo hån<br />

ngay Te't dan tOe ån theo lieh Tau ca<br />

th~ ky tmoe, dan Nh~t nay khOng<br />

con mOt Yni~m nao v'e dip Te't åm<br />

lieh nua. Tuy ti~n Iqi eho sl! giao<br />

dieh buOn ban lam an eung Tay<br />

phuClng nhung T~t nhu v~y rCli VaD<br />

mua dOng Il;lnh, mua eua Sl! ehe't ehu<br />

khOng phåi vao<br />

d'Au xuån, mua<br />

phl,le hOi, mua<br />

nå ra v~n hOi<br />

moi, mua vl;ln<br />

v~t tai sinh.<br />

Su6t thnng12,<br />

å eae sieu thi,<br />

eua hang, eOng<br />

så eling nhu nCli<br />

ene nM kha giå, da thlly dl!ng d'Ay<br />

eae eay M6n Tung Kado Matsu tmoe<br />

eua. Trong ba ngay T~t, khåp mQi<br />

eua nM eling nhu tren nhi'eu xe hoi,<br />

nguai ta gån nhung eni ehU Shime<br />

Kazari dan b~n bang mm eung giå'y<br />

trång xe'p gÅP n!p eoi nhu nhung la<br />

bua trU ta va ehao d6n vi phUe th'ån<br />

nåm mai. CAy MOn Tung gOm ba<br />

khlie tre xanh ngån vl;lt xeo mOt d'Au,<br />

khue tre giua nhO len eao, kem mOt<br />

it eanh thOng tung la xanh tuoi.<br />

Xung quanh b6 tre va thOng nay e6<br />

b~n nhiIng eQng rClm eåt xen rå't xinh<br />

kMo voi dl,lng y e'Au mong phUe IOc<br />

thQ du d'Ay. Ne'u di Utm hang xucrng,<br />

dip nay bl;ln se duqe lanh ti'en thuång<br />

va dl! ti~e tå't nien Bonenkai. Sau<br />

nhung thang vÅt vå, ti~e Uft nien vai<br />

ruqu thit d1l.y mam, voi nhung giQng<br />

ca nua vai tren bl,le hat karaoke eua<br />

eae Ong eae ba, ene cO eae e~u bl;ln<br />

d'Ong nghi~p, di båt tay thAn thi~n<br />

eung nl,l euai hie'm e6 nå tren khuOn<br />

m~t kh6 dåm dAm thuang ngay eua...<br />

lao ehu ehåe eh4n se gilip bl;ln t~m<br />

quen nOi nhQe nhan eua ki~p eu li<br />

lao dOng.<br />

Dem giao thua, d'åu ngua tay Mn<br />

dAu bl;ln eling khOng nen d6t phao,<br />

keo nghe tie'ng n6 tl;leh dung, phU Ht<br />

se bu Mn båt bl;ln bo b6t thl Te't mllt<br />

vuL C6 le do nM elta lam bang gt>,<br />

giå'y de båt lua nen nguai Nh~t<br />

khOng e6 tl,le d6t phao d'Au nåm.<br />

Giao thua khOng tie'ng phao, nam<br />

nha euOn mlnh trong ehån nhu con<br />

sAu Ulm t6 ehi tång them nOi s'Au xa<br />

que hUClng nM my hi'en. Mai bl;ln ra<br />

duang, nh~p eung dong nguai lii<br />

Iuc;n tuOn v'e phia d!n ehua di le nua<br />

dem, tmae la Il;ly thanh mo båi xin<br />

IOc, sau la ngåm eae nang ki'eu nu<br />

Phu tang thuOl tha xinh dn voi<br />

nhung ta ao kimono hoa hoe mau såe<br />

eho man nhan. Hang nåm, thea th6ng<br />

ke c6 khoang tren duoi 80 tri~u<br />

nguai Mn ehUa,


Boong .... Namu Amida Butsu Nam<br />

m6 a di da Ph~t. Boong .... An mani<br />

bat me h(}ng.... Hoa lan ti~ng chu6ng<br />

chua ngAn nga u trAm la tie'ng<br />

chu6ng giao duemg thanh th6t. Beng,<br />

beng, Amen .. . Dem trtr tich, dem trai<br />

Mt giao hoa, dem Ph~t, Chua, Thanh<br />

Clinton nMn dip pM h"i APEC Lien<br />

minh Kinh t~ eac nuac A chåu Thåi<br />

Blnh Duang: Ti~n th~, lUc g~p 6ng<br />

Giang Tr~ch DAn, Thu tuang Nh~t da<br />

bay to n6i lo ng~i truac hi~m h


dO... it han mOt tf. ca 800 thuac kh6i<br />

thOi. dang dU


xung kfch e~a tuyen thu Kazu (luang<br />

eao thu hai sau du thu Ba Tåy<br />

Ramos: 100 tri~u yen mQt nam).<br />

Thira thang x6nglen, lån da ke voi<br />

Nam Han, mQt dQi banh låy lirng da<br />

xe ve di dl! giai qu6e te toi hai lån<br />

nam 86 va 90, luoi eua Nam mm bi<br />

ehQe thung voi ti s6 1-0. Dang dung<br />

eh6t bang, dQi Nh~t 1v'Qt len xep<br />

he.mg; dåu, tin tuång lily mQt ve di<br />

My ke nhu eåm ehAe trong tay.<br />

Vao dem Mp dQi Iraq, eho tai<br />

phut thu 89, m~t may dam du thu<br />

Nh~ t vån v6 eung r~n g ra, ehAe m1lm<br />

phen nay ga an b~e V:I da ehi€m ti s6<br />

thuqng phong 2-1. Chi eon 30 giåy<br />

nii'a la ehilm dut tr~n dltu. Dån Nh~t<br />

dan mat len man anh nho trl!e tiep<br />

truyen hlnh, cha tieng eoi dut diem,<br />

ehu1ln bi an mirng thl b8ng dung tir<br />

g6e phai, mQt ga eåu thu Iraq de ria<br />

mep tr6ng h~t nhu lao Saddam dung<br />

gio dua mQt trai du may bay b6ng<br />

nhe nhy luot qua dåu to an h~u v~<br />

Nh ~ t; r(}i mQt ga Iraq khae dung va<br />

v1ln truoe g6n Nh~t nghen cd ra,<br />

dung dåu dua trai b6ng "ca ehOn" d6<br />

van khung th ~m h giUa lue eåu thu<br />

Nh~t dung ngh~t m~t ra ng6. Bang<br />

di~n ghi s6 sang rl!e len ti s6 2-2.<br />

Hue. Hue tue la thua, thua diem lam<br />

ban eua Nam Han (Nam Han bf:mg<br />

diem Nh~t nhung han 2 trai van<br />

g6n).<br />

·Oi, 30 giåy phu du rna .ehet ca<br />

euQe dai eåu thu! lØe vQng di My<br />

tan tanh, ca du truang VI d~i nam<br />

2002 sl,lp dd truae mat dam e'åu thU<br />

Nh1).t. MAt hQ nhoe di, qUI Sl,lp xu6ng<br />

sån co 6m m~t kh6e. Thuqng de hai<br />

e6 thilu: danh vQng, giao keo, mil y<br />

ehl,le tri~u tien thuång do HQi Tue<br />

eåu Nh~t hua hyn eling thea hu<br />

kMng rna di ....<br />

ThQC, lhl,It<br />

Nhu da ke trong s6,truoe, phong<br />

trao bAn, bUng eua t1).p doan manh<br />

mung tir m()t thieu s6 nguai Vi ~t t~i<br />

NMt dang ngon tran thl vilp phåi trå<br />

ng~ i: Nhii'ng lo~i may bAn bi<br />

Paehinko ehuyen h'åu het sang hlnh<br />

thue may x6 s6 di ~n tu, lo~i dang<br />

duqe dån ehai ua ehu()ng. D~e tfnh<br />

eua lo~i nay la eho s6 bi van 18 nhie u<br />

nhu mua bå'e de vang quay eh~y x6<br />

nen phu phep Mi nuoe ehi td må't .<br />

e6ng.<br />

D6i an, dån bAn mQt s6 bo nghe,<br />

ho an luang di lam hang eham ehi trå<br />

l~i; mQt s6 nhay- qua ngh~ "ehuyen<br />

rae ve que huang" ehuyen th'åu eae<br />

thu may m6e phe thåi dua ve Vi~t<br />

Nam ban; m()t s6 xoay ra må "sieu<br />

thi lUll d()ng" tue gia nh1).p giao phai<br />

eua 6ng ... D~o Chfch (e6 dip se viet<br />

r6 han v~ thu "sieu thi luu d()ng"<br />

nay). MQt s6 khae hQe them ng6n<br />

nghe gian 11).n tir eae tay anh chi<br />

Nh~t, tiep tl,lc barn trl,l, kMng rai<br />

khoi lanh vl!e Paehinko. HQ su dl,lng<br />

nhii'ng d(} nghe rieng de dåm thQt<br />

van lang may lå'y bi ra ehai kMng<br />

t6n tien mua, cu v~y rna ban cho toi<br />

lue may xd ~a s6 trung la xong. Cach<br />

nay b~o va ngu y hiem VI hanh vi<br />

gian qua IQ lieu, tang v1).t kyt eUAg<br />

trong tay, trong may de bi ph at giae<br />

nen dån thQt, thl,lt phai di thanh<br />

nh6m d6ng ngN che eho nhau.<br />

Trong ti~m ca b~c Pachinko con<br />

e6 m()t day may Slot Machine rna<br />

nguai Vi~t gQi la "may g~t d6".<br />

Cling dung d(} thQt, thl,lt, dån manh<br />

lå'y de ra chai khoi t6n tj'~n mua, he<br />

thQt eho de ra nhieu thl xach did6i<br />

lå'y ti'~n. Tra nay de "be" v6 eung båi<br />

nhieu may ca b~e slot c6 gan h~<br />

Ith6ng an toan, he may nh~n thå'y sl!<br />

ky I ~ lien nMy de~ båo dQng eho<br />

nhån vien gae biet. L~i nii'a, an thua<br />

da duqc thaoehuang sång bang<br />

computer, dån manh kh6ng eho may<br />

an rna eu c6 de bung di ddi deu d~u<br />

thl de khå nghi lam. Truoe het, ti~m<br />

eho d6ng cua tl! dOng I~i r(}i mai ra<br />

tay t6m bat, dån manh våy vung<br />

tung eua ch~y ra nhung eua da bi<br />

khoa eung r(}i, e6 eh~y dang trai!<br />

The la bi t6m voi du tang v~t, chung<br />

xum l~i t1ln cho mOt tr~n nhirxuang,<br />

canh sat duqc mai Mn dån ve b6t<br />

nh6t dqi ngay ra håu toa lanh an.<br />

Nhii'ng phån tu ngo~i qu6c da c6<br />

an, theo lu1).t dinh, khi giå'y thOng<br />

hanh het h~n, så nh1).p qu6c Nh~t Bån<br />

se kMng ehiu d6ng tMm con då'u<br />

gia h~n eho nii'a: HQ rå't c6 the bi<br />

t6ng xuå't ve Vi~t Nam bå't ca luc nao<br />

nen Sl! V\l chai ca gian b~c l~n ph~m<br />

phap r6 rang la mOt nuoc Ij'~u cua<br />

dån manh mung bån tung sinh d~o<br />

langviin 41


t~c!<br />

Ti nl,ln eu6i mila<br />

Sang Il thång 12, tau tuln duyen<br />

Nh$t da giåi Cll'u eho mQt ehi6c ghe<br />

tren e6 26 thuyen nhan Vi~t Nam bi<br />

mile hrai gln ba dåo Goto, thuOe<br />

tinh Nagasaki, giita lue bien mua<br />

dOng dQng ml;\nh vl thoi ti6t du.<br />

Dåy la chi!c ghe thU' 19 d!n ba<br />

Nh$t trong nåm 1993, nång tOng s6<br />

nguai nh$p trl;\i ti!p eu O Mura å<br />

Nagasaki len d!n gln 600. Toan bO<br />

s6 d'Ong bao nay deu ra di tu mi~~<br />

Bilc. Trong trl;\i chi c6 duy nhåt l ghe<br />

ra di tu nåm 92 la tu mi~n Nam. Trai<br />

O Mura la mOt trl;\i cåm, c6 sU'c ch~a<br />

khoång 200 nguai nay då trå nen<br />

qua ch$t ehQi vl s6 nguai dOng dåo.<br />

Chfnh quyen NhAt ti6n hanh thU tuc<br />

thanh lQc cung råt ch$m. Theo nhit~g<br />

tin tU'c e6 dugc, thai gian sau khi<br />

dugc thanh lQe e6 k!t quå la mQt<br />

nåm trå len. Dien hlnh nhu nh6m<br />

nguai Vi~t Mn nåm 92 dUQc thanh<br />

lQc vai ti s6 d$u 23 tren 28 nguai.<br />

Khi d$u thanh lQc, nguai ti n~n si!<br />

dugc ehuyen Mn Trung tårn<br />

Shinagawa å DOng-kinh. Tl;\i dåy hQ<br />

dugc hQc Nh$t ngit va dugc lo giup<br />

tlmc{)ng ån vi~c lam, chO å khi rCYi<br />

Trung tårn.<br />

S6 d~ng baD dang hQc Nh$t ngu<br />

tl;\i Shinagawa g~m 250 nguai ke cå<br />

nhilng nguai tai NMt do than nhån<br />

båo lanh.<br />

Cl;\ph trl;\i ti!p eu O Mura con c6<br />

mQt trl;\i tu mang ten Trl;\i Thu Dl,lng.<br />

Tl;\i dAy hi~n c6 340 nguai di tu<br />

nhilng nåm truac 93 då bi rat thanh<br />

lQc. Trl;\i Thu Dl,lng ap dl,lng nhieu<br />

bi~n phåp khilt khe nhu khOng cho<br />

phep thåm nu{)i. Truac T!t åm li'ch<br />

nåm ngoai ft ngay, då c6 han 200<br />

ngum rat thanh lQc bi dua ve ll;\i Vi~t<br />

Nam.<br />

S6ng trong tlnh trl;\ng bi c{)<br />

l~p,tuang lai mo mit, cac d'{)ng tJao<br />

trong trl;\i cåm råt hoang mang, lo<br />

lilng, cln dugc an ui, nång d~ ve tinh<br />

thln. Tu truac d!n gia, hQ chi nh~n<br />

dugc moi mOt ta bao dia phuang va '<br />

mOt ta bao C{)ng giao. Phfa <strong>Lang</strong><br />

V dn, khi bi!t tin, toa so~n då bilt dlu<br />

gm båo t~ng cho ba con trong tr~i.•<br />

Ndm Tua! <strong>Van</strong>-Hoc<br />

•<br />

NhAm Tu4't 2879 trUGe e~ng<br />

nguy~n (tr. CN). Sucu chephQ Hong<br />

Bang Mt dau tu nAm nay, vai vi~c<br />

Kinh Duang Vuang thl,l phong cung<br />

tMi vai D! Nghi, 'truyen d!n Hung<br />

Vuang dai cu6i cung nåm Quf Måo<br />

258 tru6'c cOng nguyen, tåt cå la hai<br />

ngan sau tram nAm muai hai nAm.<br />

NhAm tu4't 179 tro CN. Trieu Da<br />

danh chi!m nu6"c ÅU L~c, chå.:n dm<br />

m6i tlnh Mx ChAu-TrQng ThUy rna<br />

dien bi!n va chung euOc då di VaD<br />

kho tang truy~n cO dAn gian.<br />

NhAm Tu4't 2. Nha Tty Han cu<br />

Tfch Quang lam thai tM qu~n Giao<br />

Chi. Nen Han hQc dUQc vi en thåi tM<br />

nay quång ba råt ml;\nh mi!.<br />

Canh Tu4't 190. Khu Lien linh<br />

dl;\o qu'!n chung huy~n Tuqng LAm<br />

khåi nghia thi6m huy~n IX va qu~n<br />

~Mt Nam, l~p nen vtlang qu6c LAm<br />

Ap, Mn khoång th6 ky VII, dOi ten<br />

thanh Hoan Vuang, måy th6 ky sau<br />

l1;\i dOi thanh Chiem Thllnh. M6i<br />

giao luu v6"i dåt nu6"c nay, du6"i<br />

nhieu hinh tMc, si! la mOt dong<br />

m~ch ngAm vinh cua thi vån Vi~t<br />

Nam.<br />

M$u Tu4't 878. Tång COn thay<br />

Cao Tam lam ti6t dQ sU' dåt Giao<br />

ChAu, nhAn d6 so~m sach Giao chdu<br />

ky, mOt ngu~n sir li~u quf gia ve dåt<br />

nu6"c chung ta thCYi thuQng, trung cO.<br />

M$u Tu4't 938. Ng{) Quy~n danh<br />

tan quån Nam Han tren BOng Bl;\ch<br />

Dltng, må dlu thm ky dc)c l$p:<br />

ThuTrung hllng nhi tMnh c(Jm 6<br />

MO Nhi ehi ehitn dia,<br />

Di1 r(eh thtJi NgtJ Ihi pM LIJU<br />

Hodng Thao chi cd ehdu da (...)<br />

Tran <strong>Van</strong> Tfch<br />

Ch( kim giang llJU, chUng bdt<br />

tuy~t sl,<br />

Tai tq.o chi etJng, thiln cd xlIng<br />

my(... )<br />

(Truang Han Sieu,<br />

B{leh ddng giang phU)<br />

(DAy la chi6n dia thuå hai thånh<br />

Trung hung bilt s6ng OMi Nhi,<br />

COng la vung dåt xua thuå ho<br />

Ng{) pha quAn Luu Holtng Thao... .<br />

D6n nay nu6"c s{)ng vAn ehåy rna<br />

nhl,lc quAn tM kMng rua nOi,<br />

COng laD tai tl;\O d6 muOn dai con<br />

ca ngQL.)<br />

GiRP Tu4't 974. Ngay 12 thang<br />

hai (8.3.974) Ly COng Uån sinh å<br />

chau Co Phap, IQ Bilc Giang, sau si!<br />

la vua Ly Thai TO.<br />

Canh Tu4't 1010. Ly COng Uån<br />

dai dO tu Hoa Lu d6n Dl;\i La va dOi<br />

ten la Thång Long, ban hanh ThUn<br />

dtJ chitu, m{) tå kinh d{) mm. la trach<br />

thiln dia khu vl!e chi trung, dde l~ng<br />

Mn hO Cl( ehi Iht (å VaD nai trung<br />

tAm trai dåt, dugc cai th6 r~ng cuQn<br />

hO ng~i). NhA vua phat 1680 luqng<br />

b~c 14y trong kho de duc chuOng lan<br />

treo å chua D~i Giao.<br />

mRp Tu«t 1034. NhA T6ng t~ng<br />

sU' bQ Vi~t Nam kinh Dq.i t{lng.<br />

Canh Tu4't 1070. L$p Vån mi6u,<br />

t~c tuqng Chu COng, KhOng Tu,<br />

Nhan Tu. Ung Tir, Ml;\nh Tir va vi!<br />

hlnh båy muai hai dl;\i ~ d~ bay tha,<br />

b6n mua tO chU'c t6 le. Hoang tir<br />

cOng phåi d6n Vån mi6u hQc t~p.<br />

GiRp Tu4't 1094. Han lAm vi~n<br />

hQc si M~c Hien Tfch di sU' Chiem<br />

Thanh.<br />

M$u Tu4't 1118. Ngay 19 thång<br />

42ldngv4n


10 (3.12.1118) dl!ng bia ehlia Sling<br />

Nghiem Dien Thanh o qu~n Cau<br />

Chån, trA'n Thanh Hoa, eao 202 cm,<br />

r('lng 112 cm, tae gia bi vån la thi'en<br />

su Phap Bao; bia nay nay van con.<br />

Nhåm Tu~t 1142. Thi~n suKhanh<br />

Hy mA't ngay 27 thang gieng<br />

(24.2.1142), tae phåm e6 eu6n Ngt)<br />

d{lo ca thi t{2p nay dli mA't, ehi con l~i<br />

m('lt bai k~ v~ sile, kMng, philm,<br />

thtinh.<br />

Nhåm Tu~t 1202. Vua Ly Cao<br />

TOng sai nh~e eOng so~n nh~e Chiem<br />

Thanh am nghe ai oan, s'åu tham;<br />

Nguyen Thuong can ngån nhung<br />

vua khOng nghe ..<br />

Giap Tu~t 1274. Vua Tr'ån Thanh<br />

TOng thån viet tha de d~y hoang ta<br />

va so~ t~p Di h{2u IlfC, hai quyen.<br />

Canh Tu~t 1310. Lam le t6ng<br />

tang vua Tr'ån Nhån TOng, dån gian<br />

tl,l hp xem qua dOng, quan tai khOng<br />

di ehuyen du,c, may c6 Tr~nh Trng<br />

Ta dl;lt ra khue hat Long ngam eho<br />

quån si dbng ca, moi dån du,e vi~c<br />

dua tang.<br />

Nhåm Tullt 1322. Le Vån Huu<br />

mA't ngay 23 thang ba (9.4.1322),<br />

th 93 tudi. 6ng la tae giå b


nhån trong nuoe Iå'y dO nåm muai<br />

'b6n nguai.<br />

Nhåm TUÅt 1502. TO chuc thi<br />

h(>i cho nam ngan Clt nhan, I~y dO<br />

sau muoi m6t nguoi.<br />

Giåp TUÅt 1514. Thång ba, nam<br />

ngan bay tram nguai d1,l thi h(>i, I~y<br />

dO b6n muoi ba nguai; thang sau thi<br />

dlnh l~y ba nguoi do d~ nh~t giap<br />

ti!n si c~p d~, hai muoi nguoi dO d~<br />

nhi giap tien si xuå't than va hai<br />

muoi nguai dO d~ tam giap d~ng tien<br />

si xu~t than.<br />

Binh TUÅt 1526. Thi h(>i l~y dO<br />

hai muai nguai.<br />

M$u TUÅt 1538. Mua xuan, nha<br />

M\lc må khoa thi h(>i l~y dO ba muoi<br />

sau nguoi. .<br />

Canh TUÅt 1550. Nha Mil-c cho<br />

thi h(>i, llfy hai muai lam nguoi dO.<br />

Linh m\lc Gaspar de Santa Cruz thu(>c<br />

dong Da Minh theo tau buOn B~ Dao<br />

Nha VaD Ha Tien truy!n giao.<br />

Nhåm TUÅt 1562. Nha Mil-c eho<br />

thi h(>i, llfy muoi tam nguoi trung<br />

tuyen. Le Anh TOng tO ch6'c thi<br />

huong å Tay dO.<br />

Giåp TuÅt 1574. Nha Mil-c tO<br />

chuc thi h(>i, tuyen dugc muoi bay<br />

ti!n si.<br />

Bfnh TUÅt 1586. Mua xuan thi<br />

Mi, nM Mil-c tuyen dugc hai muoi<br />

m6t nguai. Hai linh m\lc Georges de<br />

Lamotte, nguoi Phåp va Luis de<br />

Foseca, nguoi B~ Dao Nha, Mn<br />

truy!n giåo å Quång Nam.<br />

M$u TUÅt 1598. Thi h(>i llfy dO<br />

nam nguai.<br />

Canh TUÅt 1610. Mua xuan thi<br />

h(>i IG:y dO bay nguoi.<br />

Giap TUÅt 1634. Thi h(>i lG:y dO<br />

nam nguai. Chua Nguyen Phuc<br />

Nguyen ra l~nh cG:m dll-0 Thien ChUa.<br />

Thang muoi D~o 'Duy Tlr bi b~nh<br />

n~ng r~i ":1G:t sau tam nam lam quan<br />

voi chUa Nguyen å Dang Trong va<br />

dii g6p ph'An xay d1,lng m(>t co så xii<br />

h(>i vung ehl1c, m(>t l1,lc lugng vil<br />

trang hUng mll-nh. Ben cII-nh Til dung<br />

van, Ng9a long ellang van n6i len<br />

tam s1,l, Ychf clla mlnh"Ong con la<br />

tåc giå H6 trllong khu ca, b(> binh<br />

thu duge s0ll-n ra de dll-Y cåc tuang si<br />

clla xu Dang Trong, tai li~u quan s1,l<br />

duy nh~t elia Vi~t Nam con truy!n<br />

l\li duge ngu yen v~n.<br />

Bfnh TUÅt 1646. Dang Ngoai thi<br />

Mi, lG:y dO muai bay nguoi. Dang<br />

Trong,. ehua Nguy!n ~inh phep thi<br />

h(>i mua thu. '<br />

Canh TUÅt 1670. Dang Ngoai thi<br />

h(>i Iå'y dO ba muai m6t nguoi.<br />

Giap TUÅt 1694. Dang Ngoai thi<br />

h(>i IG:y dO nam nguoi.<br />

Bfnh TUÅt 1706. Dang Ngoai thi<br />

h(>i, nam nguoi trung tuyen. Ml,lc<br />

Thien Tfch sinh til-i Ream (Cao Mien),<br />

se ke nghi~p cha la M\lC Cau IalT) dO<br />

d6c trG:n Ha Tien, . khai thåc mi!n<br />

duyen hai tay nam nay thanh m(>t<br />

vung dG:t tru phu; v! van hQc thanh<br />

I~p thi xii Chiiu Anh Cae ma cåc bai<br />

tho xuang hQa t~p hQp tMnh Ha<br />

Ti~n th~p vfnh.<br />

M~u TUÅt 1718. Dang Ngoai thi<br />

h(>i I~y dO ti!n si båy nguoi trong s6<br />

c6 Tr'An Canh, tåc gia Minh n6ng phå<br />

vai n(>i dung ban v! mua mang thOi<br />

tiet va anh huång, kinh nghi~m lien<br />

quan den khf h~u d6i vai ngh! nOng.<br />

Trinh Cuong cG:m dan gian ch6'a cåc<br />

van in sach va sach in bhng chu nOm,<br />

thea Le Cao <strong>Lang</strong> trong Lieh tri~u<br />

t{lP ky: T hang tam nam thu mlloi bdn<br />

,ni~n hi~u VTnh Thfnh doi Le DI!­<br />

TtJng, phu liiu vang 1m truyen eho<br />

dan trong nutJc bitt rang: hlsach vå<br />

nao e6 quan h~ dtn tht giao mai<br />

dUlle lztu hOnh; giO day nhung b{m<br />

hieu Sl! nhiJt bOy eae t~p truy~n va bl<br />

ngu bang qude am kh6ng phdn bi~t<br />

hay då, khi1c g6 in bOn, vi~c dy phåi<br />

nen ngan elim. Tit ray nha nao c6 in<br />

nhiing sach nhu tht, cho tl'inh quan<br />

den bOt va tlch thu van in pha het...<br />

Nguytn COng Hiing di su, nhan d6<br />

viet Tinh tra thi t~p.<br />

Nhåm TUÅt 1742. Nguyen Ki!u<br />

lam chånh su trong chuy!n di su vai<br />

Nguyen TOng Khue. Sau nay, ph'An<br />

tho sang tåc trong luc di su clla ca<br />

hai nguai dugc g6p thanh t~p Su hoa<br />

tung vinh, do lfo Si D6ng d! t1,la.<br />

Chuy!n di su keo dai ba nam, dung<br />

nhu ba ke thÆt Nguytn Ki!u, Doan<br />

Thi Diem, ghi nh~n:<br />

Thu tinh Iqi diln khai ngdy dy,<br />

Ti~n sen nay da nåy /tl ba.<br />

(Chinh phI!- ngdm)<br />

Giåp TUÅt 1754. ChUa Trjnh<br />

Doanh ca'm d~o Thien ChUa. To ch6'c<br />

bien so~n Qudc sU tl!-e biin, 12<br />

quyen, chep tu Le Hy TOng Mn Canh<br />

Hung nam d'Au. Than måu Lån Ong<br />

Le Huu Trac la Bui Thi Thuång mG:t,<br />

Lån 6ng bitt d'Au hanh ngh! y å<br />

Huong Son, Ha TInh.<br />

Binh TUÅt 1766. NgO Thl Trf,<br />

. con th~ sau clla NgO Thl Si, em cung<br />

cha khåc m~ vai, NgO Thl Nh~m,<br />

sinh, cho nen NgO Thl Si gQi la TuG:t<br />

nhi:<br />

Tua! nhi thl hge, Dan nhi tu4.<br />

(Thhng tudi Tuå't ham hc, thhng<br />

tUOi D~n thOng minh).<br />

Tåc ph4m clla NgO Thl Trf c6 S6c<br />

Nam hOnh kfnh. Ngoai ra, Ong con la<br />

nguoi khåi xuang bien sO\ln b(> N g6<br />

gia van pMi.<br />

M~u TUÅt 1778. Sinh måu<br />

Nguyen Du mG:t ngay 6 thang bay<br />

(27.8.1778) luc nha tho mai muoi<br />

hai tuOi, de Ill-i b6n anh em m~ cOi ct\<br />

cha lån m~ ma nguai lan nh(t,<br />

Nguyen D!, mai 17 tuOi va nguoi be<br />

nhG:t, Nguy~n De, mai Il tuOi.<br />

Nguyen COng Tru sinh ngay l thang<br />

11 (19.12.1778), se trå thanh mOt<br />

cay but rG:t phong pM va da d~ng,<br />

nhung thanh cOng nhG:t la trong the<br />

tai håt n6i. Ky thi h(>i nam nay, con<br />

trai Le Quf DOn la Le Quf Ki~t nho<br />

HuG:n dll-0 Dinh Thl Trung ga van. S1,l<br />

vi~c bi phåt giåc, Quf Ki~t phåi trå<br />

v! lam dan, Thl Trung bi phåt ph6i,<br />

cho nen duong thoi c6 cAu:<br />

Thi Trung t6ng pM'i. chtin Yen<br />

Quång ehi van phong;<br />

QUI Ki~t hoan dan, tang Duyen<br />

Haehi dinh sua't.<br />

(Thl Trung bi phat ph6i lam cha'n<br />

d(>ng van phong vung Yen Quang,<br />

Quf Ki~t trå v! lam dan tang them<br />

suG:t dinh cho dG:t Duyen Ha).<br />

Tuy nhien vi~c nay I~i dugc<br />

ellang m'!c chfnh biin chep vao nam<br />

1775 trong khi Le quf dØt su clla Bui<br />

Duong Lich ghi nam 1778.<br />

Canh Tu't 1790. Tri!u d~i Tay<br />

Son, sau chi!n thl1ng nam Ky D~u<br />

1789, dang å dinh cao:<br />

Tai M~u TMn (1788) tit ra ve<br />

44IQngvdn


tlltYng vdn, s6ng nui khi1p nht'l c6ng<br />

dång dich;<br />

Qua Canh Tudt (1790) Iq.i tll6'i<br />

CfJn thui vii, co cdy d~u gØi duc triem<br />

nhu.<br />

(Nguyen Huy Lugng,<br />

Tf!.ng Tdy H~ pM).<br />

Phan Huy feh, Vil Huy TÆn, Doan<br />

Nguyen TuÆn dua Ph~m COng Tri<br />

giå lam vua Quang Trung sang su<br />

Thanh; nMn d6 Ph an Huy feh vi!t<br />

Tinh sa ky hanh:<br />

Huy~n trq,ch sd doanh, hieu Il<br />

hoan,<br />

Hoang hoa daa phf!.ng chieu<br />

thll ban ...<br />

(Vi'ra sira sang phAn mO,ehu<br />

hi!u trQn vl(n,<br />

Nh$n ehi!u thu ti'r xa ban xu6ng<br />

sai di su)<br />

mua xuan da l{l<br />

Co con mua xudn kh6ng em?<br />

Co con mua hoa ben nhi1ng cuØc dt'li tan tq.<br />

T6 qudc ta nhll khu rang trf!.i ta<br />

Nhilng canh kM tdi tå dllai Cdn d6ngl<br />

Dii tan het mua d6ng,<br />

Sao chung quanh em nhi1ng thdn ngllt'li budt Iq.nh<br />

Nhilng khu6n m{it v6 Mn tren m6i bll6c chan di<br />

Di~u gl gqi lq.i sI! chia ly<br />

Tr(>,i ddt, hay nhi1ng cdu chuy~n long tan mlt?<br />

Co phåi em vdn mang ni~m khao khat<br />

Du Mm nay qudn quq.i sdng tang ngay<br />

Ve ngay mai tMi hetnhi1ng dang cay<br />

DI nu lq.i n~ cllt'li ngay Xlla,<br />

Mn nhien trt;m V~!n.<br />

Anh se tMi vilt ve nhilng niem ud! ngh,!n<br />

VI m~t cuØc d6i dt'li<br />

day nll6c mat cua que ta.<br />

Va em di, khi nghi Mi nhi1ng mua hoa<br />

Chi1c em [q.i ngh,!n ngao bt,2t khOcl<br />

Cl ndi ddy m~t trt'li vdn. m9c<br />

La vdn xanh, mdy trang vdn v6 tinh<br />

Anh vdn di v~, nam thang møt minh<br />

Va ciing nhll em<br />

Khi nghT tai mua xudn, anh tUdng chang "ft Iq..<br />

kha huy~n<br />

Vii Huy Tå'n e6 Hoa trinh tuy bØ<br />

t~p, Doan Nguyen Tuå'n e6 tho di -su<br />

trong Håi 6ng thi t~p . Chua Nguyen<br />

Ånh eho l~p Tbai Y vi~n, eho tuyen<br />

muai d


å Serampore, An dl), ghi khoang nåm<br />

ngan tu ti~ng Vi~t.<br />

Canh Tu~t 1850. Su thAn nuac<br />

Ma-li-cltn (Hoa ky) d~n cua bi~n Da<br />

N!ng xin thOng thuang, vua TI! Duc<br />

tu ch6i titp qu6c thu. Biii Duc Ki~m,<br />

NOi cac Thua chi, titn dang hai bl)<br />

sa~h N gh~ an kj va Bui gia hu(l'n hai<br />

do tMn phl;l la Biii Duang Lich, titn<br />

si tri~u L~, sot;tn. Nguyen Dlnh Chi~u<br />

blit dAu må truang dt;ty hQc å Gia<br />

Dinh, qui tl;l hQc tro ca cac viing xa<br />

nhu My Tho, Go COng. C6 le trong<br />

thm gian nay Ong vitt Ll:lc V dn Ti~n:<br />

Nhåm Tu~t 1862. Cao Ba Nht;t b~<br />

Mt vi chu ruQt la Cao Ba Quat truac<br />

d6 tam nåm da tham gia VI;I ndi lo~n<br />

å My Luang. Tlf tlnh khUc k~ lt;ti<br />

chuy~n gia dlnh tan nat, cha phai tI!<br />

sat, mlnh phåi !in tr6n å My Duc, lD:y<br />

ngh~ dt;ty hQc lam kt sinh nhai:<br />

Un Mi trong tam ehfn nien,<br />

Gd; nhan t(lm eh(lp,m6i phj~n t(lm khudy.<br />

nAo nga c6 ke t6 giac n~n:<br />

Ga eD 6e vUa tan gitle møng.<br />

Nh{lng vo ve sl!e dØng Mn kinh.<br />

Tilu dCJng thdn thfte ehung quanh.<br />

TM nhi 14n 16c bln mlnh kh6c thon ...<br />

Nguyen ThOng duqc bO lam d6c<br />

hoc dnh Vinh Long, blit dlu nhen<br />

nhum phong trao ti dia, chu truang<br />

cua giai si phu Nam ky rai bO nhOng<br />

viing dD:t dich ehitm d~ dtn eac nai<br />

con thuQe quy~n cai tri elia tri~u<br />

dlnh. Tham gia phong trao nay,<br />

Nguyen Dlnh Chi~u rm qu~ vg lA<br />

On GiuOc d~ v~ Ba Tri ta tllc, truae<br />

khi ra di~ vitt bAi Til b;~t cd nhdn:<br />

Chin rrl(1U do IOng xin c(ln chin, <br />

Nhb nhau ngdy khac biEt sao mil. <br />

Chu Manh Trinh sinh å lAng Phu <br />

Thi, huy~~ DOng Y~n, dnh Hung<br />

Y~n se d~ lai cho vAn hQc su 20 bai<br />

tha 'vinh Ki~u, di khitn Ong do~lt<br />

giåi ~hD:t trong m~t cu~c thi tha.<br />

Nguyen Sinh Huy sinh å xi Kim<br />

Li~n, huy~n Nam Dan, dnh Ngh~ An,<br />

nåm Giap N gQ 1894 se dO cu nhan va<br />

nåm Tan SiJu 1901 se do pM bing,<br />

sau d6 lanh chll'c tri huy~n Blnh KM<br />

å Blnh Dinh nhung khOng lau thl bi<br />

"tri~t h~i", thea Qudc trilu ddng<br />

khoa ll:lc, vl l~m quy~n danh chtt<br />

nguai. 6ng se c6 mQt ngum. eon t~n<br />

Nguyen Sinh Cung, sau dOi ra Nguyen<br />

Tit ThAnh, ke ruac d~i hQa c~ng sån<br />

v~ ap dilt l~n dit nuae Vi~t Nam.<br />

Gia'; Tu«t 1874. Nguyen Khuytn<br />

dang lam an sat Thanh Hoa thl mlf<br />

mit tai tinh du?mg, nha tha xin nghi<br />

cu ta~g ba nam. Yl tlnh tr~ng gian<br />

do~n nAy nen ho~n IQ cua vi Tam<br />

ngu yen e6 hai dqt 1871-1874 va<br />

1877-i884:<br />

Th4n 100 nh; th~ th~p nUn gian.<br />

(Trong mum nåm di hai dqt I.n IQi vm<br />

quan trulmg).<br />

Nguyen ThOng dtn Hut nh*m<br />

chuc å bQ Le nhung lt;ti bi b~nh n~n<br />

CaD 6m trå v~ Nam.<br />

Bfnh Tu«t 1886. Vua ~ng Khånh<br />

l~n ngOi, ehi thi må an khoa, t~o CO'<br />

h~i cho Tu Xuang vac l~u eMng dl!<br />

thi huang lAn tM nhit luc mai 17<br />

tuOi va tit nhi~n thi truqt. Cu6n L~c<br />

V an Ti~n do Truang Vinh Ky cM<br />

th{ch duac xuit bin ~ng thai vm<br />

bån djeh ' truy~n tha nay sang titng<br />

Phåp eua Bajot, cå hai bån d~u in<br />

hanh å Sai gon. Ba L~ Thi Di~n, vg<br />

Nguyen Dlnh Chi~u, mD:t.<br />

Måu Tu«t 1898. Truang Vinh Ky<br />

m«t t~i Chg Quan, SAi gon ngay<br />

1.9.1898, sau khi truac tåc ø:n hanh<br />

duqc 118 quyen sach du lo~i va eon<br />

ng6t 20 tac ph4m bi~n so~n då dang.<br />

I.F.M. G6nibrel hoAn tit bi~n so~n<br />

va cho in hanh cu6n Dictionnaire<br />

Annamite-Fran~aise (tlf diln V;~t<br />

Phap) vai UD di6m la c6 tMm nhOng<br />

tM d\l trich tu cac tae phAm vAn hQc<br />

nhu Truy~n Kilu. L~c Vån Ti~n d~<br />

lam dAn chll'ng. Trubng Qu6c hQc<br />

Hue' bu(1c vaD giai do~n 6n djnh,<br />

nh*n hQc sinh dly du, sau hai nlm<br />

thAnh l*p thea dl;l ngay 17.9 nlm<br />

Thanh Thåi tM tåm (23.10.1896),<br />

cOng tru?mg mang bien Phap tlf<br />

qudc h{)c tr/Jbng m"n. Ou Tru?mg<br />

Ti~n dugc dy c~t:<br />

Ci!Ju TrI'OngTi~n sau vai ml/bi ha; nh;p ...<br />

Canh Tu«t 1910. NM in<br />

Schneider, Sli gon, in 2000 cu6n<br />

Phan Yln ngo{li så tilt ph~ gian<br />

trudn eua Truang Duy Toån, eo hlnh<br />

v~ cua Nguyen TrQng Quån. Bån in<br />

b~ng cM qu6c ngil' hi~n d~i. •<br />

46ldngvon


Mitng Xuan Giap Tuat, <br />

Bien-Khåo ve Ch6 <br />

Zeng Sen<br />

Nam Quy D~u da qua, nam Giap<br />

Tuåt dang Mn. Theo th6i quen, dån<br />

Utm bao ll;li c6 dip viet tha van mirng<br />

xuån. De g6p vui voi d('>c giå, Wi<br />

cling xin hien cho bl;ln dQc m(>t bai<br />

bien khao v~ ch6, mong rång khOng<br />

den n6i lam måt thl gia quy bau cua<br />

cac bl;ln m(>t cach v6 feh.<br />

Ngu~n g6c<br />

Theo eac ngu~n tu li~u khåo cO<br />

th} thu tI! gia suc duge loai nguai<br />

thuAn duang la: eh6, de, tråu, bo,<br />

ngl!a, lua ... Nhu v~y, ch6 la loai suc<br />

v~t dAu tien dugc loai nguai nu6i<br />

duong. TO tien xa x6i eua chung<br />

sinh s6ng eaeh dåy 40 tri~u nam.<br />

Ch6 nha xuåt hi~n som nMt vao thai<br />

dl;li d~ da gilia, cach dåy 15.000<br />

nam, ehu yeu do lang (Canis Lupus)<br />

va s6i (Cuon Javanicus) dien bien<br />

thanh. Nhung eh6 nha va eh6 s6i c6<br />

sI! kMe bi~t ro rang. Mi1t ch6 nha<br />

tron vo, con mi1t eh6 s6i nhQn va<br />

xeeh. CM rung nuOi thanh eh6 nha,<br />

aIran cach dåy han 1000 nam; aAnh<br />

caeh dåy d(> 7500 nam; aDan Ml;lCh<br />

6800 nam; a ehåu My khoång<br />

14000-9000 nam, aTrung Hoa 7000<br />

nam.<br />

D$c tinh<br />

Ch6 c6 nhung d~e tfnh: dling<br />

cam, hay cån xe, thi giae, thfnh giae<br />

va khliu giae råt nhl;ly ben. Tuy hay<br />

ngu nhung cling de thue, do d6 ch6<br />

gioi v~ eanh gae ban dem, ll;li c6 tai<br />

thea dUOi dåu tfeh eae loai da thU va<br />

tr(>m eu6p, giup feh cho vi~e sAn båt.<br />

Nho nhung d~e tfnh nay rna ch6<br />

duge loai nguai nu6i duang, thuAn .<br />

hoa thanh gia sue tu thai tien su.<br />

Tac dl;lng<br />

Thai ti~n su, cM chi lam nhung<br />

cOng vi~c phf:! giup cho vi~e san<br />

bån, sau dAn dAn pMt trien thanh<br />

m(>t loai d(>ng v~t da d1,lng: eung eåp<br />

thit cho con nguai, lam v~t te thAn,<br />

lam d(>ng ll!e keo xe, cha hang, ph1,l<br />

trach vi~c canh gac nha cua, phong<br />

gian, truy tAm tung tfeh, båt tr(>m,<br />

duOi cu6p, trg ehien cho quån nMn,<br />

canh sat... va ngay nay, trå thanh<br />

loai d(>ng v~t nu6i de tieu khien. Dia ·<br />

vi eua loai ch6 han håp. eae loai<br />

d(>ng v~t khac trong xa h(>i loåi<br />

nguai va tu låu da duge con nguai<br />

coi trQng. Ngay tit dai nha Chu, tri~u<br />

dlnh da c6 ehuc quan "cau giam"<br />

ehuyen traeh quan ly mQi sI! c6 lien<br />

quan den eh6. T\le ngu Vi~t Nam e6<br />

hang tram cåu n6i ve eh6, ehång h~n<br />

nhu Meo dtn nha Ihi kM, ch6 dtn<br />

nM thi giau; LflC duimg nam dut5i<br />

cM, IflC ngo nam dut5i trau; sang<br />

dUf/c mitng di5i ch6, chet dUf/c b6<br />

vang tam ... phån anh gia tri loai ch6<br />

trong con måt nguai \1i~t chUng ta.<br />

Phån lo~i<br />

Theo th6ng ke cho biet, hi~n nay<br />

tren the' gioi e6 de'nhan 400 gi6ng<br />

eho. Ne'u can eu theo d~e tfnh, hlnh<br />

thu va så truang eua eht1ng rna phån<br />

IOl;li thl dl;li the e6 tM ehia thanh<br />

nhiing gi6ng sau:<br />

- CM giu nha<br />

- Ch6 trinh sat<br />

- Ch6 de an thit<br />

- CM san bi1t<br />

- Ch6 lao dieh<br />

- CM nu6i ehai.<br />

Trong d6, nOi tie'ng nhåt la eae<br />

gi6ng:<br />

Ch6 Bac Kinh: con e6 ten la eh6<br />

Iangvdn 47


Haba, måt 6c nMi, mui d~p, b6n<br />

chan ngån nho, hlnh dang trOng r!ft<br />

bu?m cuai dang yeu. Chung v6n sinh<br />

ra a Trung qu6e, la 10~i eh6 sang<br />

trQng nu6i ehai a ch6n cung dlnh<br />

hay wang phu. D~o nhiing nlim<br />

1900, lien quAn tam nu6'c Anh, Phap,<br />

My, Due, Nga, Nh~t, Y, Åodanh<br />

ehiem Båe Kinh, quAn dQi Anh båt<br />

lo~i eh6 nay dem ve nu6'e gAy gi6ng,<br />

sau pM bien kMp the gi6'i.<br />

Ch6 su tu: dAu va duOi 16ng bu<br />

xu, mlnh nhu su tir nen c6 ten nhu<br />

the. Khoang the ky 17, 18 dai Thanh,<br />

gi6ng eh6 Båe Kinh lai gi6ng cM<br />

Lasha truyen ra nu6'e ngo ai, sau d6<br />

l~i duge dua tro ve Trung qu6c. Yl<br />

v6c dang d~p de nen eung duge gQi<br />

la gi6ng eh6 ny Thi.<br />

Quan khuyln: v6n la gi6ng ch6<br />

Due, tinh khOn nh!ft, tfnh tlrih trAm<br />

l~ng, viing ehk Qua hu!fn luy~n, e6<br />

th~ trg giup quAn canh eanh gae,<br />

truy kleh, thOng tin lien l~e va phI,!<br />

traeh phong v~, giu nha, dån duang<br />

eho nguai mu, keo xe cha hang, euu<br />

giup nhiing nhi~m vI,! nguy e!fp,<br />

duge eOng nhan la ehUa eua lo~i eh6<br />

laD dieh.<br />

CM hufJng d&n: DAy la lo~i ch6<br />

slin n6i tieng cam giae nh~y Mn, c6<br />

th~ lim ra eh6 Ån nilp elia thU rung bi<br />

slin hay chim eMe bi blin rai. Gi6ng<br />

ch6 nay dAu to, tran eao, måt bl!,<br />

mom bAng, c6 dai, IOng thO va eung,<br />

mlnh dai, lung ngån, du6i thAng,<br />

dnh tlnh ho~t bat, ehiu kh6 nhQe<br />

gioi.<br />

Ch6 cuu ret: Gi6ng eh6 nay tai to<br />

va Cl,!p xu6ng, khoe m~nh, 16ng mau<br />

do ho~e trling tnJn muqt, mlnh thon<br />

dai, ca du6i dQ 1m7, caD 91em,<br />

thuang CUu giup nhung nguai bi ret<br />

c6ng a vung nui tuyet.<br />

Ch6 chån eilu: gAy, mom nho va<br />

dai, c6 to, mlit tinh anh, tai nho rna<br />

nhQn, hoi cong xu6ng, 16ng min nhu<br />

16ng dtu, chAn khoe, duOi dai va<br />

cong, hai chAn sau c6 vu6t nhQn,<br />

biet nghe hi~u I~nh clla nguai, gioi<br />

cMn Clru.<br />

Ch6 san: Hlnh dang gi6ng eh6<br />

s6i, m~t nhQn, tai nho dl!Og dung<br />

ho~c el,!p xu6ng, mlit hoi xech, minh<br />

khå to, chAn khoe, du6i 16ng xu. tfnh<br />

dung cam, hay clin xe, thuang dung<br />

d~ canh gåc, giup chu slin ban.<br />

Ch6 da nhOm: to an than 16ng<br />

khit, nglin va eung, da ngoai mem<br />

nhun va nblin nheo xep thanh nhi~u<br />

lap, hlnh dang du xf d~c bi~t.<br />

Ch6 kMng ItJng: da nhieu mau<br />

sac, v6n Cl Trung qu6c tru yen sang<br />

Me ny Co, m6i con n~ng d~ 12<br />

pound.<br />

CM bup be: rilt nho, c6 the cho<br />

VaD tui ao hay tui xach, c6 lo~i l6ng<br />

dai, lo~i l6ng ngan.<br />

Ky thu~t nuoi<br />

Nguai Å D6ng chling ta tu lnu<br />

cung men ch6, nu6i ch6, choi ch6<br />

chång kem dAn phuong ny, hon<br />

nua, con tich lUy khå nhieu tri thuc<br />

va kinh nghi~m ve vi~c nu6i ch6.<br />

NuOi ch6 slin, nguai ta kh6ng de<br />

n6 quå beo VI se kh6ng du6i bat' kip<br />

con mOi. Bai v~y cho nen hlnh ch6<br />

slin trong buc tranh Nguyen TheTtf<br />

xu{{t lf/p d6 gAy den da bQe xuang,<br />

minh eh6 c6 mily khlic xuang suan<br />

tr6ng ro mOn mQt. Mu6n cho ch6 slin<br />

kh6ng Mo, each t6t nh11t la cho eh6<br />

lin vung (me). Saeh <strong>Van</strong> Tien ff/p ky<br />

eua Phung Bao dai Duang c6 do~n<br />

n6i: "L11y vung v6'i ml nuOi eh6 thl<br />

ch6 d~p, l6ng den mugt. Khi di slin,<br />

c6 th~ båt duge nhieu tho va cao.<br />

Ban than ch6 c6 th~ s6ng den 30<br />

tudi".<br />

NuOi eh6 giu nha thl caeh t6t<br />

nMt la khien ch6 ban dem de tMc,<br />

kh6ng me ngu. MOi ch6 r11t sg ret.<br />

Truoe khi ngu, eh6 loay hoay mily<br />

vong moi nhm xu6ng, d6 la th6i<br />

quen elia t6 tien chUng truy'en I~i.<br />

Tl,!c ngu Vi~t Nam e6 nhung cAu<br />

"CM ba quanh mai m'im, nguai ba<br />

lam mai n6i", "Kheo an thl no, kheo<br />

eo thi tim" cung ehung minh di'eu<br />

d6. "Ba quanh m6'i nAm" la ehi tru6'e<br />

khi nhm xu6ng 6, eh6 hay dung hai<br />

chAn truoc va mui xep d~t ch6 nllm<br />

thanh mN 6 tron M khi nAm xu6ng,<br />

dAu du6i e6 th~ khoanh lien nhau,<br />

du6i ehe mui, nhu v~y toan tMn m6'i<br />

ilm, yen giilc Mn sang. Bi~n phap t6t<br />

nhilt cho ch6 ban dem kh6ng me ngu<br />

la ch~t bo du6i eh6 di. Ban dem mOi<br />

ch6 ret l~nh nen de thuc. Chu M~t,<br />

48/angvdn


oguai dai T6ng da vi~t trong Quy<br />

T dn t{lP thuc rllng: "Miii ch6 sC/ ret.<br />

Khi ngu, ch6 tåt låy duOi che miii,<br />

m6i c6 the yen giåc. Yl v~y, mu6n<br />

cho ch6 ban dem dnh tao thi nen<br />

ch~t bO duOi ch6 di. Nhu v~y ca dem<br />

miii bi ll;lnh, ch6 se canh gac cho ta".<br />

Theo sil xua, vi~c nuOi ch6 de<br />

chai tru6c tien xuåt hi~n trong dam<br />

cung tAn cua nM vua, VI 'ch6 trung<br />

tMnh, dang yeu, la bl;ln thAn va v~t<br />

tieu khien . t6t nhåt cua cung phi.<br />

Vuang NhAn Dii, nguai dai Ngii Dl;li,<br />

da vi~t bai "Ch6 con pM roi van<br />

ct/' trong quyen Khai nguyen Thien<br />

. Båo di SIf, ke rllng: "Duang Quy Phi<br />

nuOi mc')t con ch6 con. Con ch6 åy do<br />

vua nu6c Khang ami~n TAy Vl!C, tuc<br />

vung TAn Cuang va Trulig A ngay<br />

nay, ti~n c6ng. Me:)t hOq1, DUO'ng<br />

Minh Hoang cung hoang thån danh<br />

ca. Duang Quy Phi ngOi ben-cl;lnh,<br />

thåy th~ ca cua vua s~p thua, ben ve:)i<br />

nem con ch6 con trong long mlnh<br />

xu6ng ban ca cau nguy cho vua.<br />

Thåy con ch6 con pha r6i van ca,<br />

DUO'ng Minh Hoang thfch chf ca<br />

cuai". Ngoai ra, t1,lc truy~n rllng, Chu<br />

Phong, hQa si n6i ti~ng dai DUO'ng,<br />

khi ve be:) tranh Trdm hoa SI nu, ciing<br />

c6 ve me:)t vi phu nhAn dang dua chai<br />

v6i me:)t con ch6 con.<br />

Ti~u chuÅn chQn cM<br />

~ tieu chuån de chQn ch6,<br />

khoang dai Dl;lO Quang nM Thanh,<br />

tuc tu nåm 1821 Mn 1850, c6 xuåt<br />

bån quyen Ll!-c suc tUfYng pMp, trong<br />

d6 c6 dOl;ln: "Ch6 sinh vao mua xuAn<br />

c6 mui ruOi xanh, d~n mua he hOi<br />

th6i kh6 chiu; ch6 sinh vao mua thu<br />

hay sua b~y. Chi c6 ch6 sinh vao<br />

mua dOng m6i la gi6ng t6t". Ll;li n6i: .<br />

"ChQn ch6 nen chQn gi6ng miii um,<br />

ngl!c n6i, chån sau dai, chAn tru6c<br />

tron rna nhQn". Ngoai ra, sach åy con<br />

n6i: "Ch6 sån mlnh ng~n mom dai la<br />

10l;li ch6 thuC/ng hl;lng; mlnh dai<br />

mom ngan la IOl;li ch6 gitt nM hay<br />

sua. Am he:) hay duang v~t bi IOng la<br />

, che kfn la 10l;li ch6 tlnh dnh hung<br />

hång, n6ng nay. Nhitng ch6 hai mat<br />

tron, sang, gi6 th6i khOng chay nu6c<br />

m~t, tinh thll.n phlfn cMn dIng la<br />

10l;li ch6 t6.t". C6 me:)t bai tha vinh<br />

ch6 slin thu


do~n:<br />

* Hua'n luy~n ttnh phl;1c tung:<br />

d~y ch6 bie't nghe lai. Day la hua'n<br />

luy~n ca bån nha't. CM biet vang lai,<br />

lam theo hi~u l~nh mai c6 the hQC<br />

t~p nhung trf thuc va bån )jnh kMc.<br />

Trong giai do~n nay, hua'n luy~n<br />

vien pMt hi~u l~nh nglin, gQn, ra<br />

da'u tay ro rang de hieu. Khi cAn thie't<br />

phåi ra oai hay triing ph~t. Ne'u ch6<br />

lam dung nen khen thuang, la'y tay<br />

xoa dAu n6 ho~c cho n6 m~t it thuc<br />

ån ngon. D6i vai con nao luai, luc<br />

cAn ciIng phåi cho n6 ån don de rån<br />

de, tru-ng ph~t nhung kMng nen<br />

danh Mn tOn thuang xuang c6t hay<br />

n~i t~ng cua ch6. D6i vai nhCi'ng con<br />

tfnh tlnh hung hång, cAn phåi dung<br />

cach quan tam chåm s6c de Ia'y long<br />

n6.<br />

Qua giai do~n hua'n luy~n nay c6<br />

the nh~n xet du


nguy~n, thuQe nh,!-c khuye'n ( ) v6n<br />

nghia la thjt eh6. Dai xua n6i 11\y<br />

. eh6 Ki~t te trai, tae dem cM di thui,<br />

do~n mang di eung trai dÅt. Qua d6<br />

ehung ta thÅY nguai xua eung t€<br />

bhng thjt eh6 eiing nhu ngay nay ta<br />

dung thjt 19n v~y. Va di nhien sau<br />

khi eung xong, nguai ta dem ra ehen<br />

vai nhau.<br />

Trong bai N guy?t ljnh va N ghi te<br />

Y~n li eling e6 ghi cbep vi~e nÅu va<br />

lin thjt eh6. Saeh Qudc ngu n6i eang<br />

ro: dai xuan Thu, Vi~t VU


Tuy rÆt quan tårn de'n loai eh6<br />

nhung nguai TAy phuang chua he<br />

quan tårn dung muc de'n con nguai.<br />

Chång h~n nhu vÆn de thuyen nhån<br />

eling nhu eac dAn t"e dang s6ng<br />

duai cac 'che' d" dQc tai ehuyen ehe'<br />

o eae nuae eh~m tie'n tren the' giai;<br />

du ai nÆy deu bi~t: con nguai quan<br />

,<br />

I<br />

g<br />

~ <br />

xuan ndi dat khac h<br />

J trqng gÆp mÆy Iln eh6.<br />

Um thu6c<br />

CM ngoai vi~e eung eÆp thjt<br />

ehonguai, . theo eåe saeh Bdn thdo<br />

cuong ml!c. Bi~t Il!c t~p gidi. TMt tu<br />

IO{li edo va Luu thanh nh~t trat elia<br />

Ly Thai Trån dai Minh thi con c6<br />

Xuån ve noi xu Ig. <br />

R(mg ra anh hoa euifi. <br />

Mu6n loa i vui xuån sang. <br />

Chi rieng ttJi ng~m ngui. <br />

N ghe ehim ca rlU rff.<br />

Thuong v~n nUtJc ndi troi.<br />

Ti(ng gi6gao ren xie't. khach dia xuan<br />

Nhtl que buan. than Oi! <br />

Ch&ng biet Dling giang dy. Xuån quang khach dia man hoa khai <br />

S6ng con v6 hay fMi? V{In v~t nghinh xuån dan nga ai. <br />

Nhulinh han fen Th(. Bae dilu minh ca vong qu6e h~n <br />

Sao ehua tMy luån hai? Nam phong ky dØ c.6 huong hoai. <br />

MØt ngay xa que cii. <strong>Van</strong>g giang ky dØ dm ba tai? <br />

T6c b{lc mai rl!ng roi. fen The ha phuong ehlnh khf lai? <br />

Bao nam trO'i ly bi~t. NM!t nMt tha huong silu b{lch pMt. <br />

Chr nhtlp eMn men eay. Da nien 'viln xu chutle tån Mi. <br />

thuy San<br />

thuy san<br />

nhltng tåc d\lng sau:<br />

cåu bien (duang v~t clla ch6):<br />

bOtinh, trj dUc;1c b~nh Ii~t dirang, ye'u<br />

sinh ly clla nam giai va b~nh huye't<br />

trl1ng dllm de elia nil giaL<br />

Thjt ch6 c6 khå nlng an ngll<br />

t~ng, bO tuy~t duang, tång nhi~t dO<br />

trong nguOi v~ cåi thi~n tM chåt hu<br />

nhuc;1c.<br />

Da ch6: trj b~nh dau lung va moi<br />

lung . . Cåch dung: låy da cM vang<br />

n6ng cha xlit khOng ngUng nai cM<br />

dau. Cilng c6 th~ dung d~ che' thu6c<br />

cao dan trj dau lung. Da ch6 d6t<br />

thanh tro dung d~ trj kinh phong.<br />

Mo eh6: trj chl1'l1g chan tay nhlln<br />

nheo, t6t nhåt la rna cM trl1ng.<br />

Slla ch6: chlla b~nh ml1t thanh<br />

quang (b~nh giåm thj h,rc, th~m chr<br />

bj mu do såc ep trong milt ting len<br />

gAy nen), b~nh r\lng t6c va b~nh trQe<br />

dlu.<br />

Nuac dåi ch6: chlla b~nh h6c<br />

xuang hay nu6t nhlm loa i dia, trj tri.<br />

6c ch6: trj kinh phong, thjt thira<br />

trong 16 mOi, ung nhQt o åm hl), hay<br />

bj ch6 d~i cl1n.<br />

Tim ch6: trj b~nh tam thln, lo<br />

bu~n, nhqt dOc o Am hQ va bj ch6 d~i<br />

cl1n.<br />

Th~n ch6: chlla b~nh sån h~u clla<br />

ph\l nil, dau th~n.<br />

Gan ch6: cOng dl:lng nhu tim.<br />

M~t ch6: t6t nhåt la m~t ch6<br />

v~ng, lam sang ml1t, giåm khåt, tan å<br />

måu, nhQt dl)c va chåt mll trong rul)t.<br />

Soi ch6: cilng gQi la s~n ch6, v~t<br />

sinh ra trong bl:lng cM. gi6ng nhu<br />

hOn ' soi trl1ng ho~c xanh, dung chl'ta<br />

eåc ehung ung nhQt, mile ngh~n.<br />

Måu ch6: ehl'ta b~nh ki6t l~. sinh<br />

de trl1c tro. Trl)n vai cam n6ng lin e6<br />

th~ chl'ta dUc;1e chung th~ chåt hu<br />

nhuc;1c.<br />

Nhllng cåch trj Ii~u tren dAy chi<br />

c6 gia trj tham khåo, nguai vi6t chua<br />

tUng ki~m ehl1'l1g.<br />

~ nhltng chuy~n lien quan d~n<br />

ch6. ne'u mu6n k!. con rø:t nhieu...<br />

nhung bai vi~t då quå dai, xin t~m<br />

ngUng t~i dåy. H~n khi khac I~i dugc<br />

tie'p tl:lc hlu ehuy~n vai b~n dQc.•<br />

52ldngvdn


Ttly Oan Cha <br />

Mieng Mt)cTon <br />

Le <strong>Van</strong> Lån<br />

å mrac ta, trong nen v!ln chuong<br />

hi~n dl;\i, nguoi tan h,mg di ngon<br />

cua thjt ch6, xung dang dOl;\t giai .<br />

nhilt, kMng co ai khac hO'n Hi Vii<br />

Bang, tac gia Milng ngon Ha NØi rna<br />

chuong vi€t ve "thjt dy" cua Ong,<br />

theo tOi, la mt bai pM "Tl,mg cÅu<br />

nhl,lc", tru danh khOng thua gi bai<br />

Tucmg tien tuu ca tl,mg ruqu cua Ly<br />

Bl;\ch doi Duong, hOng hbn benh vt!c<br />

thjt ch6 chång kem· nao giQng bi~n<br />

lu~n cua Nguyen Huy Lugng trong<br />

Tf1,ng Tay Ho pM:<br />

"Ro rang la minh du(mg buon<br />

mua'n chlt, nguCti uru ra, ma lam møt<br />

bila vao, cM giay lat la n6 su(mg<br />

tlnh cd nguCt~, khOng chju dUf/c"<br />

(tr.51 ).<br />

Tan tl,lng nhu th€ chua du, Vii<br />

Bang con quang caD: "V{ln duong<br />

xui 'qutfy, an møt bila thit ch6 vao,<br />

nguCti ta rat c6 hy v9ng giåi den.<br />

Danh bCfC thua lien ba dem? Nay, an<br />

møt bila thit cM, c6 nguCti giJ lCfi het<br />

cd tien thua, ma lCfi con dUf/c them la<br />

khtic!" (tr. 153).<br />

Chua h€t, Ong con so sanh cai<br />

ngon cua mi€ng dbi cM vai cai<br />

khoai ... dl,lc tinh, vai mui da thjt gåi<br />

tO': "Nhilng dia doi tuoi hon han,<br />

mieng thi trang, mieng thi hOng,<br />

mieng tEm lf/t, dai cM lCfi ditm nhilng<br />

nhat hanh xanh mau ng9c thCfCh ...<br />

Tat cd tiet ra møt mui thom lan ICft<br />

nhu mui hoa dong thåo ICfi ngon<br />

ngøn nhumui thfr gai to... " (tr. 154);<br />

"Muan cho thlfc ngon, phåi la cai<br />

thu cM khOng gia ma ciing khOng<br />

non, cai thu ch6 chanh ca'm trung<br />

binh tu hai nam den hai nam rUiJi, '<br />

cai thu cM ma nlu cac ba cho phep,<br />

ta c6 tht vE vai cac thilu nil dq.y thi<br />

'xanh len ng9n t6c, nglfa cang vu<br />

dao".<br />

Con ve thO', cåi ngon cua thjt ch6<br />

c6 kha n!lng lam tieu tan n6i vl;\n cO<br />

sAu. Nguoi Vi~t h~u th€ nho chang<br />

bai Hanh ICfC tu bl!.ng chu Han cua<br />

Nguyen Du, dugc Phl;\m Khac Khoan<br />

va Le Thuac dien nOm, co dOl;\n ly<br />

thu nhu sau:<br />

N guCti khOng sang tram tudi<br />

GiJp thi nen vui choi<br />

CM giil nep ngheo kM<br />

Lo ldng sua't dCti nguCti...<br />

TØi gi ngan nam lo<br />

C6 ch6 cu tam thit<br />

C6 ru(IU cu nghieng bau<br />

DUf/c mat tren dCti chua dl biet<br />

Can gi lo tilng håo ve sau ...<br />

Th€ nhung ... tuy tan tl,mg va vi<br />

von h€t loi ve cai ngon cua thjt ch6,<br />

m~c cam "ihi€u v!ln minh" cua st!<br />

vi~c vAn deo dång Vii Bang: "O ma<br />

nlu ca tf1,ng thit cay ma mang tieng<br />

la thilu van minh thi minh cung<br />

danh chiu tieng thilu van minh vq.y,<br />

chu n6i dln mieng ngon Ha NØi ma<br />

khOng n6i den thit cay, nguCti ta quå<br />

la thay thilu thon rat nhieu" .(tr. 15)<br />

TOi ngbi cai m~c cam "thi€u v!ln<br />

minh" d6 khOng chi danh rieng cho<br />

Vii Bang, rna tilt ca chung ta, du co la<br />

Hn db tht!c cÅu nhl,lc hay kMng,<br />

ciing it nhieu mang n~ng trong tam<br />

tu, truac con mat soi m6i, v~n hoi<br />

cua nguOi ngol;\i qu6c. Chfnh vi tqe',<br />

chu diem cua bai nay, n€u kMng du<br />

suc bi~n h(>, ciing xin M tay oan cho<br />

m~c' cam tren.<br />

Con nho cach day vai n!lm, khi<br />

Th€ v~n h(>i tO chuc t~i Han Thanh<br />

(Dl;\i Han), baD chf loan tin cac ti~m<br />

thjt ch6 cua thanh ph6 nay da phai'<br />

t~m thoi d6ng elra ho~c rut lui VaD<br />

cac ngo hem, tranh st! quan chiem de<br />

biu cua du khach b6n phuO'ng. N6i<br />

ve van minh ti€n b(> th. D~i Han<br />

dang la m(>t trong nhung con rbng<br />

kinh t€ å Å DOng, ch€ xe hO'i, cac 10l;\i<br />

may moc di~n tu, c6 tu ban d'llu tu q<br />

ngol;\i qu6c, c6 tien sein cho thien h~<br />

vay. Va Bac Han, chat ciing xO'i thjt<br />

ch6 nhu Nam Han, dang hung hang<br />

b xft ch€ bom ngu yen tu.<br />

Tra cuu sach bao, ta th9:y dan s6<br />

an thjt ch6 tren th€ giai dau co ft! N6<br />

bao gbm dan Tau, dan Melanesie,<br />

dan Hawaii, dån da do å My, dan Phi<br />

chau ...<br />

Vai Båc My va ÅU chau, an -thjt<br />

cho la dieu c9:m ky, dang ghe tårn<br />

nhu mt st! ki~n da man, nhu !In thjt<br />

dbng lo~i vi ch6 la b~n than, chung<br />

's6ng vai nguoi duai cung mai nha.<br />

Nhung bao van minh la tOn trng<br />

m~ng s6ng con nguoi va nhung con<br />

vl).t than thu(>c thi phong tr~o doi<br />

lilngvdn 53


"pha thai hgp phap", tU'c la gi~t<br />

nguai trong giai do~n phOi thai, du<br />

la bi~n minh tM nao di nlta, phåi da<br />

man h


ga ba tien th6c", nhung a My thl<br />

ngugc l!;li, ml)t ti~n th6c bo ra lliy l!;li<br />

dugc ba ti'en ga hay nhi'eu høn, do<br />

v~y ml)t nguai aBtic My VaD lua tu6f<br />

18-20 1\n khoang 2 ounces protein<br />

m6i ngay, tuøng duøng 3 mie'ng<br />

hamburger, chua ke nhung h!;lm An<br />

c6 the An glip nAm sau ran de m~p<br />

phl.<br />

M6i nguai dån Btic My trung<br />

blnh An 125 pounds th!t bO m6i nAm,<br />

va khoang phån nua s61ugng tren v'e<br />

th!t heo. Truac dåy hang the' ky,<br />

flu6i heo la ml)t sI! thanh c6ng lan<br />

nMt vi~c ho an dOi thuc 1\n thao m()c<br />

c6c lo~i ra thit: 20 kf thit heo tu m6i<br />

100 kr thl!C 10l;li. Gifp ba lån cho bO<br />

va hai lån cho ga. Heo ll;li de nhi~u<br />

c()ng them sI! san xuift th~ng du v~<br />

btip thanh ra dån Btic My no ne v~<br />

thit høn cac dån t6c khac.<br />

: Vai sI! dåy du d~n dl) du thua nhu<br />

the', chuy~n "1\n th!t ch6" trong tai<br />

hQ la m()t sI! kMng the hieu. Tre con<br />

Btic My kMng c6 nl;ln them An, trea<br />

me trea sifu, btin chim, cåu ca, vm tep<br />

nhu tre con Vi~t Nam. Con ch6 aBtic<br />

My la con v~t cung, chuc nAng cung<br />

clip thit cho d~ dåy con nguai bi heo,<br />

bo gHlnh mllt r~i, v~y chi con chuc<br />

nAng "lam canh". Ngay ca vi~c giU<br />

nha cua ch6 cling bi may di~n<br />

tu<br />

gianh lu6n. Ne'u thfnh tai thfnh miii<br />

thl dugc trQng d\lng lam ch6 sAn hay<br />

ch6 danh høi dm rna ttiy. Ne'u tinh<br />

kh6n høn, ch6 cQn dugc hulln luy~n<br />

dua dåt ke khie'm thi khie'n chuc<br />

nAng loai ch6 tra nen caD quf hån<br />

len, tra thanh nhung chuyen vien<br />

trong dai s6ng My.<br />

Trong dia vi "lam cånh", cM tra<br />

thanh ban thån thie't vai nhung con<br />

nguai do døn sau khi Mn nhån gåy<br />

dO, chiu dnh goa b\la hay con cai bo<br />

be... T6m l!;li, khi nguai kMng the<br />

chøi vai nguai thl lam bl.ln vai... ch6<br />

v~y! Do d6 ch6 dugc d~t cho nhung<br />

cai ten de thuøng (ten ke ra thanh<br />

sach hån hoi), cO dugc tMt no, 16ng<br />

dugc nh,u(}m mau, dugc di ti~m cåt<br />

xen, cMi chu6t, dugc tM y sAn s6c<br />

khi b~nh t~t, dugc 1\n u6ng dung<br />

phep v~ sinh, bo duang, rAng 19i<br />

dugc sAn s6c ...<br />

C6 lån t6i lai xe di qua m()t tru xa<br />

cho ch6 con (puppies' kennel) thl<br />

thify m()t cai bang d~n do bång Anh<br />

ngu rna t6i dich nhu sau:<br />

CM b6p coi 'inh oi<br />

Dl danh thuc chUng tbi<br />

Nhilng cM con vua de<br />

Dang can ngu thånh thai.<br />

L!;li c6 vai nghia dia cho cM ho~c <br />

nhung tru xa cho ch6 gi,a kh6ng ai <br />

sAri s6c khie'n t6i d6i luc ph ai cam <br />

canh: <br />

Ki€p sau xin chrY lam nguai<br />

Lam tMn con ch6 thånh fhai Hoa<br />

ky<br />

Båy gia tra v~ vai gi6ng cM a<br />

cac xu rna con nguai bi nl.ln thie'u<br />

th!t An n6i chung va aTau, ata n6i<br />

rieng.<br />

Trong chu nho, th!t la nh!f.c, ve<br />

thea cO tri~n la me:)t b6 thit phøi kM<br />

nllm stip lap b6 Il.li.<br />

~- ~ ~~<br />

Chu nh!f.c tra thanh me:)t be:) de<br />

ghep trong sI! cifu tl;lo nhi~u chu<br />

khac lien quan Mn thjt va cø the.<br />

Nguai mlnh thuang n6i chu nhl!c la<br />

nh\lc nha, y n6i con nguai phåi cl!c<br />

khO nh\lc nMn mai kie'm dugc thit<br />

An. Dån que Vi~t Nam thuang An cam<br />

vai ca hay vai thu cua cong, ca måm;<br />

chi ngay gi6 ngay te't, Mi he dlnh<br />

dam mai dugc An mie'ng th!t, lon nh


dung gia vi.<br />

Theo Ly Thoi TrAn ghi trong Bån<br />

thåo cl.tdng m~c th} eh6 a Tau e6<br />

nhi!u lo~i, nhung tJ!U trung dung<br />

ehi e6 ba:<br />

- Lo~i Di!n khuyen mom dai, gioi<br />

v! sån Mn, ta ge;>i la eh6 sån hay li~p<br />

eau.<br />

- Lo~i Ph~ khuyen mom nglln<br />

dung de giu nha (ph~ khuyen la eh6<br />

sua).<br />

- Lo~i Th\1'e khuyen mlnh m~p" de<br />

lam m6n ån ngon.<br />

Nhu v~y ro rang nguoi Tau da<br />

ken ehe;>n cM de ån tuy theo ehUe<br />

nång eua n6. Ngoai ra, t\1' dien Tau<br />

con nhung ehu rieng ehi ti:mg lo~i<br />

eh6 d~e bi~t nhu eh6 10ng xu (bang),<br />

eh6 mom dai (hiem), eh6 mom e\!t<br />

(ytt), eh6 bi thitn (di), eh6 ngao eao<br />

4 feets, eh6 d~i (cM).<br />

DAn Tau eOng d~t eho eh6 nhi!u<br />

xuoe danh nhu de d4t (dia duang) a<br />

San DOng (tue nuoe TI), r~ng (tuy<br />

slle 10ng rna ge;>i, o long la eh6 m\1'e,<br />

b~eh long la eh6 co... ) Tht moi bitt<br />

Tau ta g~p nhau adiem nay! DAn ta<br />

th} ge;>i eh6 bl1ng nai d'Ong que, dy,<br />

su tit d4t ...<br />

Theo saeh Bån thåo, thit eh6<br />

vang t6t nh4t, con lo~i 10ng den va<br />

trllng kem han. Thit eh6 vi kM m~n,<br />

ehua, tfnh &:m, khOng d(le. Thit eh6<br />

e6 d~e dnh eh6ng (phån) vi thuang<br />

I\!e, sg (uy) h~nh nhAn, ån ehung voi<br />

toi th} h~i nguai, an kem voi eu ·4u ·<br />

th} dien eu~ng... Nguoi ån thit eh6<br />

phåi hieu nhung di!u phån, uy, 6<br />

tren keo e6 hli'i. Nhilng d~o si khOng<br />

duge ån thit eh6. An thit eh6 thui<br />

khitn nguoi ta tieu khat. Dan ba e6<br />

thai ån thit eh6 de con bi cAm (nhAm<br />

ph\! th\1'e ehi, )'jnh tit vO thanh!). Sau<br />

khi bi nhi~t b~nh, ån thit eh6 de n6i<br />

xung gitt nguai! Thang ehfn eu ån<br />

thit eh6 v} lam tinh thAn t6n thuang.<br />

Thit eh6 gAy 6m, eh6 d~i hay eh6 t\1'<br />

nhien ehtt kh6ng nen ån.<br />

Bån thåo ke ro thit eh6 e6 e6ng<br />

hi~u sau: an ngO t~ng, b6 tuy~t khf,<br />

khinh thAn feh khf, nghia la ån vO<br />

th4y t~ng ph\! yen 6n, b~i b6 eho<br />

nguoi htl khf l\1'e, eåm th4y phai<br />

phoi khoe khoån. Theo TOn Tit M~o,<br />

thit eh6 b6 vi kM, trang duang d~o<br />

(bd v! tlnh d\!e), noan yeu t4t (eåm<br />

tMy &:m a c:fau g6i va tMt lung).<br />

Ngoai ra vai saeh thu6e khae eOng<br />

n6i tuang t\1' v! eai b6 eua thit eh6<br />

nhu: b6 ngO lao, th&:t thuang feh<br />

duang sl;f, b6 huytt mli'eh, h3.u truang<br />

vi, thl;fe hli' tieu, eh&:n tinh tuy.<br />

Thit eh6 nen hAm voi ngu vi va<br />

ån lue b\!ng d6i moi t6t. An eh6 rna<br />

elt titt bo di th} eOng hi~u giåm<br />

thieu khOng ft.<br />

Tuy nhien thit eh6 van la mQt<br />

m6n "I~", khOng phåi t4t cå me;>i<br />

nguai, me;>i vung d!u ån a m(>t mue<br />

d(> gi6ng nhau du aTau hay Vi~t.<br />

Trong tu~ng cd bån eua kieh<br />

ngh~ doi Minh, m(lt Ong tUOng vling<br />

thåo nguyen N(>i MOng hat ding:<br />

"Hl1ng ngay, ta thuang ån thit eh6<br />

du ba bua" lam khan giå trung<br />

ngu yen euoi Am. DAn Han van<br />

thuang gQi gi6ng dAn aBåe Trung<br />

Hoa la Khuyen Nhung, Khuyen Dieh.<br />

Trong ehu Dieh e6 ehu hoå va<br />

khuyin. Ly do VI gi6ng dAn nay a<br />

mi!n gia lli'nh thuong d6t luaeho 4m<br />

va e6 eh6 eanh quanh doanh tr~i.<br />

Trong Ddt l~ que thoi, tae giå<br />

Nh&:t Thanh VO Vån Khitu e6 nh3.n<br />

xet v! s\1' ån thit eh6 eua dAn Vi~t<br />

nhu sau:<br />

"Thjt cM ciing dUllc nhieu nguai<br />

th{ch an, thfch dtn n6i cho rang<br />

kMng thit gidng v(2t nao co thithom<br />

hdn. Noi nhi~u nguai nhung tinh<br />

the o ti sd thi cu muai ngl.tai V i~t<br />

Nam chua chi1c då co den møt nguai<br />

ua an thit cM; va ciing c€in noi ngay<br />

rang bdt cu ti dåu thit cM chl.ta bao<br />

gia IQ mon an thl.tang trong nhilng<br />

bila cdm hang tu€in cM dimg noi<br />

hang ngay".<br />

Thit eh6 duge nhi!u nguOi thfeh<br />

ån rna he;> n6i la "ghi!n", kMng ån<br />

th} nho cOng nhu nguoi ghi!n sAu<br />

rieng v3.y! nn slu rieng theo Latinh<br />

nghia la "trai ch~n Mi" (Durio<br />

zibethinus).<br />

DAn Tau ghi!n thit ch6 ca t\!ng<br />

n6 la huang nh\!e, dAn Vi~t n6i thit<br />

ch6 ån giåt ke rang, ba ngay sau xia<br />

van con ... tham (sic!). DAn Tau Quång<br />

D6ng cOng .gQi thit ch6 la xam l\!c (3<br />

+ 6 =9 tue la cÅu (dro).<br />

Con v! ly do t~i sao dAn Ble ån<br />

thit ch6 nhi!u han dAn Nam, phåi<br />

. ehång do ånh huang kinh te' khac<br />

nhau eua hai mi!n? Vung d~ng bl1ng<br />

Båe Vi~t bi n~n nhAn man nen nguoi<br />

kMn eua kh6. Con ehAu th6 mi!n<br />

Nam la vung d4t moi mAu mo, ehim<br />

troi ca nuoe nen s\1' s6ng thoåi mai<br />

han. Tuy nhien sau nam 1954, tlt<br />

nhilng khu dinh eu eua dAn Båe di eu<br />

nhu H6 Nai, Gia Ki~m, Cai Sån,v.v ..<br />

phong trao h~ eo tAy eung lan ra.<br />

Nguoi Nam båt dAu th4y thit eh6 e6<br />

.khau vi Mp dan nen tlt tlt huang<br />

ung, gQi n6 la "nai d~ng que".<br />

Tuynhien m6n eh6 mi!n Nam e6<br />

nhi!u net moi, khae han m6n eh6<br />

ngoai Bk Cae ph\! gia ph am quan<br />

trt di!u dang<br />

cM y. L4y nuoe Tau lam vi d\!. DAn<br />

Tau Hoa Blle r4t xa 1~ voi nhung eu<br />

ri!ng eu ngh~. HQ thfch dung gi:mg<br />

de khu han tuy gi:mg, ri!ng, ngh~<br />

eling thu(>e gia dlnh gltng (khuang)<br />

Zingiberaeeae. Trai l~i, nhUng lo~i<br />

eu ba con voi ri'eng, ngh~ nhu san<br />

khuang, lien khuang duge dAn Hoa<br />

Nam ae\1'e nam dung lam gia vi thay<br />

the' eho gltng.<br />

Ca dac Vi~t Nam e6 eau:<br />

Con cho kMc dung khoc ng6i,<br />

Mf! di di chll mua ttJi d6ng ri~ng.<br />

TOi ehua nghe hay ntm m6n thit<br />

eh6 eua dAn Hoa Nam nen kMng<br />

bitt hQ e6 dung ri!ng nhu ta kMng,<br />

duy ehi duge ån m6n huang nhl;le<br />

cua m(>t ti~m eae cM å duong Tieu<br />

La (gAn duong TrAn Qu6e Toån di<br />

xu6ng vung ehg Thite) th} th4y m6n<br />

eh6 n4u tay cAm voi thu6e båe va<br />

ngO vi huang, ån kem voi eåi tAn O<br />

tuai. Mui ri!ng tham håe, vi eay,<br />

tfnh 4m, c6 tae d\!ng 19i tieu hoa nen .<br />

v! eOng hi~u I~i tang cuang khi ån<br />

ph6i hgp voi thit cAy.<br />

Sau khi ehu du chop nho ang<br />

ehi!u dai sau, båy ngan nåm lieh su<br />

va titn trlnh elia mitng thit ch6 d6i<br />

voi bao tu con nguai, xin moi ene<br />

561angvan


~n trå ve chu diem cua bai: an thit<br />

ch6 c6 phai nt hanh d('>ng thi~u van<br />

minh kh6ng?<br />

<strong>Van</strong> minh, dl!a theo dinh nghIa<br />

cua Vi~t Nam fl!diln (U <strong>Van</strong> Duc &<br />

Le NgQc Tr\l), la anh sang cua van<br />

hoa, tue an å, xu SI! cua loai nguai<br />

nho hQc thuc sAu r('>ng rna ti~n tai<br />

chO cao dyp. Ne'u dem dinh ngh'ia ay<br />

ap d\lng vao h~\nh dQng an thit ch6<br />

thl c6 ve vu khoat qua! C6 le ta nen<br />

n6i Mn "d1;\o lf' cua hanh d('>ng gi~t<br />

Sile v~t n6i chung va gi~t ch6 n6i<br />

rieng de Iay thit an cua con nguai<br />

cMng?<br />

Con ch6 chung qui chi III m('>t con<br />

v~t. N~u the o nhu cAu sinh f/}n tlfi an<br />

thjt ch6 cling nhu an thjt cac con v~t<br />

khac, nao c6 t('>i gl! Nhln l~i xuyen<br />

su6t qua trlnh sau, bay nglln nam,<br />

con ch6 da tu m('>t con v~t hoang<br />

duqc thulIn hoa de s6ng thAn c~n vai<br />

nguai. DAy lien h~ giua ch6 va<br />

nguai da tuy theo vai tro chuc nang<br />

cua ch6 rna thay dOi: dung de san, de<br />

giu nha, de lam thjt ... å xa h('>i ÅU<br />

My hi~n d1;\i, chuc nling tren I~i duqc<br />

thay dOi tuy thea vai tro cua ch6:<br />

lam b1;\n vai nguai c6 d('>c, dåt ngubi<br />

mu, ch6 canh sat, ch6 cau thuang,<br />

quAn khuyen, ch6 sa-I6ng, ch6 trang<br />

suc ...<br />

Gi~t hay kh6ng gi~t ch6 chung<br />

qui tuy theo chuc nang va tfnh cach<br />

!qi feh cho nhu diu cua con nguai<br />

trong m6i nen van hoa. å m(H xa h('>i<br />

ngheo d6i bj n1;\n nMn man, chinh<br />

kiep con nguai cling kh6n n1;\n,<br />

hu6ng h~ gl s6 ph~n con ch6, duang<br />

nhien la se phai chui vao bao tu danh. Da the, khi thanh m6n an,<br />

ngubi ta! Con å xa h('>i gUtu c6, du nhieu lue con bi k~t t('>i la chua<br />

thua thit an, s6 ph~n con cho trå nt~n nhi'eu cholesterol!<br />

huy hoang vai nhung chuc nang<br />

duqc trQng vQng han. Hqp ly hay<br />

kh6ng hqp ly la tuy the o sI! nh~n<br />

djnh da m6i dnh.<br />

Nhung con heo, con ga, con bo å<br />

nhung xli h~i nOng nghi~p cO dien<br />

Diem elin nl:u ra Cl dAy la long<br />

nMn cua con ngubi d6i vai cac sinh<br />

v~t. Trong khi tranh gianh de sinh<br />

t6n, tranh sao khOi c6 nhung sinh<br />

v~t nay bi hy sinh lam m6i an cho<br />

nhiing sinh v~t khiic. The' nhung an<br />

co ki~p s6ng tuang d6i IAu han, thjt kh6ng d6ng nghIa vai da man.<br />

thoai mai han VI duqc tha rong Hanh h1;\ con v~t de tim vui hay vO<br />

ngoai sAn, ngoai d~ng, bll.y con duqc<br />

quAy qull.n ben my de bu m6'm, dån di<br />

mO thoc thanh thai. Luc chet duqc<br />

trQng vQng nam tren ban tha de con<br />

nguai xl X\lP eung l1;\y giua huang<br />

hoa den nen sang trrrng. Mi~ng thjt<br />

duqc trAn trQng sua so~n, uap giavi<br />

tham tho. Chuc nang cung cilp thjt<br />

tlnh bom~c no d6i kMt, b~nh ho~n,<br />

dau dan mai la dieu dang trach.<br />

Nguyen Du, nhu nhieu nguai Vi~t<br />

Nam khac, tuy an thjt ch6 nhung<br />

kh6ng he thi~u long nMn. Qua bai<br />

L{lp, tha chu Han trong Thanh Hien<br />

thi t~p, Ong nbac d~n mQt ngu yen<br />

tac s6ng: "Tieu trU loai khac kh6ng<br />

cho con nguai rilt dac dt,mg, xang h~i gl Mn due nhAn" (Blnh tru dj<br />

dang. å Vi~t Nam, con ga khi bj eat lo~i Mt phuang nhAn). Thi Sl da t6<br />

cO con duqc cac ba n('>i trq nbU long<br />

nMn dQc k~ cllu sil:u hoa kie'p cho.<br />

Cling ki€p ,ga, ki~p heo, kie'p bo<br />

rna s6ng å cac xa Mi sil:u ky ngh~<br />

thl ngan ngui, tu tung, o ep du thu<br />

nhu phai s6ng trong khoang ch~t<br />

hyp cua chu6ng nu6i, ga tr6ng nå ra<br />

bi gi~t bat d~n ehfn phll.n mubi, mo<br />

bi eat C\lt de khOi mO dit nhau khi bi<br />

giam chung; con be, Iqn vita lt long<br />

my da bi tach rbi kh6ng cho bu,v.v ...<br />

De eung ung cå:p thai thit cho thi<br />

trrrbng trong mQt thbi gian cang<br />

ngan ding t6t, gia suc duqc nu6i<br />

long thuang ti~c cai ch~t cua con<br />

. ch6 san qua bai Di4u khuyln:<br />

Nghf may la giOng suc<br />

)(l((Jng thit in h~t nglloi<br />

Ham tien, ditng chdng biet<br />

Nu; hoang bo tMy ph(Ji<br />

Bo thån chdng than thei<br />

Thu suc mili c6ng toi<br />

(DaoDuy Anh djch)<br />

De k€t, tOi xin ke m('>t cAu chuy~n<br />

ve hai con chim rna sI! s6ng, ch~t da<br />

n6 tuy thu('>c vao hanh d('>ng h6t hay<br />

khOng h6t.<br />

Hai con chim eung d~u tren m('>t<br />

thUc de mau d~t trQng luqng. Luc nhanh cåy. M('>t con ngua cO etlt<br />

chet, thjt duqc xe cat va g6i trong<br />

nhung g6i giay bong nam trong<br />

giQng veo von. Nguai thq san di<br />

duai dilt phat giac ben nham bl1n. N6<br />

nghIa dia tu I~nh nhu m6 ke vO rai xu6ng dilt, con con chim giu im<br />

I~ng kia duqc s6ng va bay di.<br />

M('>t hoan Ganh khac cling vai hai<br />

con chim, nhung llln nay dang cung<br />

s6ng trong 16ng. MQt con chim h6t<br />

!fu lo duqc chu cung quf giu l~i de<br />

nghe ti~ng h6t, con con chim khOng<br />

h6t kia bi gi€t lam thjt vL. nuOi hoai<br />

t6n g~o.<br />

Theo t6i, cAu chuy~n tren da<br />

chung minh duqc ph'tm nao di le bj<br />

an hay khOng bj an cua loai ch6 d6i<br />

, vai nhu cll.u con nguai. Va nhu th~,<br />

m(H dAn tQc van minh hay khOng<br />

ran minh kh6ng the bj danh gia qua<br />

vi~c an thjt ch6! •<br />

langvdn 57


Tu truac de!n nay, chung ta<br />

thumtg ehu trQng Mn sit hge rna It<br />

khi quan tam Mn dia ly h9c, nMt la<br />

a nuac Vi~t Nam ta. D6 la mOt<br />

khuye!t diem lon dm phåi bO tue vi<br />

xet ra sit h9C va dia hge phåi di d6i<br />

vai nhau nhu hlnh vai b6ng.<br />

Ne!u sit h9C chu tr


trong kinh Thu, eho nen e6 bån ebep<br />

tay lå'y nhan d~ laAn Nam Vit Cong.<br />

Quyen nay luge khåo dia du ehinh<br />

tri eae tri~u tru6'e db'i vua Le Thåi T6,<br />

cI~ep dia du bu6i Le so, ke ro ene d~o<br />

trong nu6'c, rbi ca m6i dl;lO xet v~ nui<br />

sting, san v~t va li~t ke eae phil,<br />

huy~n, ehau, xa.<br />

Vua Le Thåi TOng sai khl1e in vao<br />

b~ Quoc thu båo hutln dr;zi toan.<br />

Du dia cM eua Nguyen Trai la<br />

quyen dia ly hQe xua nhå't con l~i<br />

eho ehUng ta Mn ngay nay.<br />

~åm 1400 tae nlim KOng Dac tha<br />

21, Le Thånh Ttlng sai lam sach<br />

Thien hq bån d(}. De'n the' ky 17,<br />

ngub'i ta da cån ca vao sach Thien he;<br />

bån d(} rna sOl;ln ra Hong Duc bån d(},<br />

trong d6 co ph~1 chep cå bån d(} nåm<br />

Trinh Såm dem quån danh Thu~n<br />

Quång (1774).<br />

Dåu the' ky 18 vao nåm Båo Thåi<br />

tha tu db'i vua Le Dl;! TOng, Trinh<br />

Cuong sai dinh l~i bien gi6'i eae<br />

chåu huy~n r(}i Hlm ra sach Ttm dinh<br />

bån d(}. Cu6i dai vua Le Hien Ttlng,<br />

Duong Nhu Ng9c nguai L~c D~o,<br />

huy~n Gia Låm, vi€t m~t quyen dia<br />

D{li-nam nhtft th5ng toan dl} (1834), xac-djnh cac qulln-dåo Hoiing-sa v~ TfU®g-sa<br />

thuQc v~ Viet-nam tir tau.<br />

ly hQe Vi~t Nam gQi la Thien Nam LØ<br />

d(} thu.<br />

Du6'i thb'i nha Le trung hung, c6<br />

NgO Thb'i Si (1726~ 1784) t1,lThe'L~c,<br />

hi~u Ng9 Phong, nguai xa Thanh<br />

Oai, huy~n Thanh Oai (Ha Dtlng)<br />

tie'n si nam 1766 dO-i Le Canh<br />

d~u<br />

Hung tha 27, lam quan de'n D6c trtfn<br />

L~ng Son. Ong la tnc giå Håi DU(1ng<br />

chf Lu{/c (ho~c Håi D6ng chf LUl/c)<br />

chuyen khåo v~ ljeh su, dia du va<br />

nhån v~t dnh Håi Duong.<br />

Cilng vao cu6i the' ky 18, Ngtl<br />

Thl Si, Nguyen Nghiem, Nguyen<br />

TOn Quai da d1,la vao Du dia chr eua<br />

Nguyen Trai rna so~n sach Nam quoc<br />

vit cong.<br />

D(}ng thai c6 Le Quy Dtln (1726­<br />

1784) t1,l Doan H~u, hi~u Que'Duang,<br />

ngub'i Duyen Ha (Thai Blnh), d~u<br />

bang nhon nåm 27 tu6i. Ong la<br />

ngub'i tMng kim Mc c6, ngoai eae<br />

saeh ban giang v~ kinh truy~n, khao<br />

eau ve c6 thu, suu t~p tho van, ting<br />

con bien so~n nhi~u saeh khao v~ su<br />

ky va dia ly nhu De;i Vi4t tMng sU-,<br />

c6 do~n n6i v~ ta di (cae nu6'c Mn<br />

khai chung quanh nu6'c ta) nhu Phu<br />

bien tr;zp Lf!,-c (ehep lån l~n v~ ehinh<br />

tri eoi bien thuy), g(}m 6 quyen, t1,la<br />

vie't nåm 1776. Sach nay Le Quy DOn<br />

so~n ra trong khi lam Hi~p d(}ng<br />

kinh ly quån S1,l a hai d~o Thu~n<br />

Hoa, Quång Nam nam 1776. Sach<br />

g(}m cae ml.lc sau:<br />

- Lich su vi~e khai thåe va khOi<br />

phl.lC hai d~o Thu~n, Quang, cung<br />

li~t ke ten eae phil, huy~n, xa.<br />

- Nui sting, thanh tri, duang sa.<br />

- Ru~ng då't, thue' khoa, quan cM,<br />

binh ehe', trå'n dinh.<br />

- Vi~c eai tri då't thugng du: thue'<br />

do, thue' ehg, kim khoang, v~n tåi.<br />

- Danh nhån, thi vån.<br />

- TM san, phong tl.lc.<br />

Khi di sa Trung Hoa v~, ting vie't<br />

b~ Bac su tMng lf!,-c (eh6p vi~c di sa<br />

sang Tau) g(}m 4 quyen tua lam nåm<br />

1763, ghi eh6p eac ctlng ~an, thu tu,<br />

nui sting, dub'ng sa, ang d6i trong<br />

khi di sa (1760-1762).<br />

Ngoai "ra, Le Quy DOn con sang<br />

tac b~ Kie'n van titu Lf!,-c (chep v~t<br />

nhiing dr~u nghe thtfy) g(}m 12<br />

lO.ngvdn 59


quyen, tl,la lam nam 1777, ghi chep<br />

nhitng di!u hieu bi!t va suy lu$n<br />

trong khi dQc sc1ch ve lich sir ho~c<br />

vlin minh nuac ta ttr cu6i d~i Trln<br />

Mn d~i tsc giå. Trong b" sc1ch nay,<br />

c6 m"t phln n6i ve phong vl,lc (b~<br />

coi).<br />

Th~i ky Trinh Nguytn pMn tranh,<br />

dja ly hQC ' de qua m"t ~n, nhhm<br />

chuyen lo vi~c chinh chi!n, duQ'C<br />

the hi~n båi sOng Gianh va IOy<br />

Thly, rna tlm muc quan trQng dUQ'c<br />

ghi ro trong nhitng cAu ca daa lich sir<br />

sau dAy:<br />

TM nhot thi sf! LUy ThOy,<br />

Thu nhi Sf! lay ViJ xa.<br />

va<br />

C6 tai Vlif!l n6i s6ng Gianh,<br />

DtIu tMm hai dmh, Trliimg thilnh<br />

kM qua!<br />

ThM L~ m",t, Nguy~n sa<br />

Duai trieu TAy San, m"t s6 sc1ch<br />

ve dia ly hQc Vi~t Nam ra d~i. D6 la<br />

cc1c sc1ch Cdnh Thjnh tdn d6, Cao<br />

Bdng phil toan d6, M~e ma trein<br />

doanh d6 (cc1c sach nay bi ngu~i d~i<br />

sau in lån VaD sc1ch H6ng Due bdn<br />

d6).<br />

Cu6i th! ky 18 dlu 19 c6 Ph~m<br />

Dlnh HO (1768-1839) tl,lTiing Nien,<br />

hi~u DOng Då Tieu, tl,lC gQi la Chieu<br />

HO, ngu~i xli Dan Loan, huy~n<br />

Duoog An (Håi Duclng). ~ng då so~n<br />

rft nhieu sach thu"c lo~i dia ly nhu:<br />

An Nam chr, 6 ehdu l~e. Ki~n kMn<br />

nhot lam (Ng6 qua tr~i dft) trfch sao<br />

cac b" N hdt thtfng chr d~i Thanh va<br />

nhitng bån dl-> cac duoog di å nuac<br />

Nam, Ai Lao sutrinh (duoog di su Ai<br />

Lao).<br />

Nhung b" sach chfnh cua Ong la<br />

va trung t/ly bUt gl->m hai quyen, n6i<br />

ve:<br />

-Tieu truy~n cac danh nhan<br />

- Du lam th4ng cånh<br />

- Khåo CUu ve duyen cach, dia ly<br />

- Khåo CUu ve phong tI,lC,v.v...<br />

DI->ng tMi vai Ph~m Dlnh H6 c6<br />

Nguytn An (1770-1815) tl,lKinh PhU,<br />

hi~u Ngu m, ngu~i lang Du LAm,<br />

huy~n DOng Ng~n, B4c Ninh, dO cu<br />

nhAn nam 1807. 6ng va Ph~m Dlnh<br />

HO cung sang tac quyen Tang thliung<br />

ngdu l~e. Sach in nlim 1896 gl->m hai<br />

quyen chmtg 90 bai c6 ky ten ttrng<br />

tåc glå. Sach gl->m cc1c ml,lc: Danh<br />

nhAn tieu truy~n, tMng cånh, di<br />

tfch.v.v ..<br />

Hai b" va trung tuy bUt va Tang<br />

thliung ngdu l~e då cho ta tai li~u<br />

quy båu ve lich sir, dia ly va phong<br />

tl,lC d~i Le.<br />

ThM nha Nguyen<br />

Sau khi th6ng nMt san ha, vua<br />

Gia Long khuy!n khfch vi~c vi~t<br />

sl1ch ve lich sir va dia du nuac ta.<br />

D~i Gia Long:<br />

Vua Gia Long tru yen quan Binh<br />

b" thuQ'ng thu Le Quang Dinh (1760­<br />

1813) so~n b" Nhdt thtfng dia dit<br />

ehf, gl->m 10 quyen va 1 quyen thu.<br />

Ttr quyen l d~n quyen 4, tac giå<br />

tå duoog b" ttr Quång Duc (kinh dO<br />

Hu!) VaD Trå'n Bien (Bien Hoa) va ttr<br />

Quång Duc ra Mn L~ng San; tå<br />

du~ng thuy tir Gia Dinh (Sai gon)<br />

d!n Vinh Trfn (Vinh Long). Ttrquyen<br />

5 d~n quyen ID, teic giå chep ro ve<br />

cac trå'n, doanh, dinh, cuang giai,<br />

phong tl,lC, thO sån, dich l" (du~ng<br />

tr~m), ph!n h~t (phu, huy~n, chau).<br />

Ngoai ra con c6 Trinh Hoai Duc<br />

(1765-1825) hi~u Cfn Trai, t6 tien<br />

ngu yen la ngu~i PhUc Ki~n ben Tau,<br />

di cu sang Trå'n Bien, gi up vua Gia<br />

Long l$p nhieu cOng tr~ng. ~ng di<br />

su Tau nam 1802, so~n quyen Gia<br />

Dinh tMng chr, chep lich su va dia<br />

ly Gia Dinh ve d~i cac chua Nguytn.<br />

Quyen nay da dUQ'c Gabriel Aubaret,<br />

60 IQngvtln


trung ta Mi quån Phap, dieh 5 thien<br />

sang tie'ng Phåp duai tl!a d'e Histoire<br />

et description de la Basse­<br />

Cochinehine - PaY$ de Gia Dinh t~i<br />

Ba le nam 1863; thien 6 v'e thtmh tri<br />

ehi ehua dugc dieh.<br />

Dai Minh M~nh:<br />

Duai tri~u Minh M~nh, Ph an Huy<br />

CM so~n Dia du chf, mQt ph'an quan<br />

trQng eua Lich trilu hiln chuClng<br />

1017i chf.<br />

Lich trieu hiln chuClng [ot"i chf la<br />

mOt bO bach khoa toan thu v'e nuac<br />

N~m thai cO, tae gia la Phan :Ruy<br />

Chu (1782-1840), tI! Lam Khanh,<br />

hi~u Mai Phong, quan o xa Thu<br />

HOl;\eh, huy~n Thien LQc, xu Ngh~<br />

An nay la Can LQc, Ngh~ TInh. D~u<br />

tu tai hai khoa (1807 va 1810), Ong<br />

duqc bO lam Bien tu Han låm. Thang<br />

tu nam ~y, Ong dång Lich trilu hiln<br />

chuClng. Nam 1824, Ong duqc cu la<br />

At ph6 su sang Tau. Nam 1830 l~i<br />

dugc eu di mQt lAn nua, nhung lue<br />

v'e, hai Ong Chånh, Ph6 su d'eu bi<br />

eaeh ehue vl ll;\m quy'en d6i vai dia<br />

phucmg. Cu6i nam ~y, Ong duge eu<br />

tham dl! phåi doan ngol;\i giao di<br />

Giang Luu ,Ba (Batavia). Khi tro v'e<br />

vao eu6i nam 1833, Ong caD b~nh v'e<br />

. Thanh Mai (San Tay) dl;\y hQc.<br />

BQ Lich trieu hiln chuClng 1017i<br />

chf gOm 49 quyen rna 5 quyen d'au<br />

n6i v'e dia du chi, chep ba coi cac<br />

tri~u va phong th6 cac dl;\o. Ngoai ra<br />

Phan Huy CM con sang tae Hoang<br />

Vi~t dia du chf (2 quyen), DUClng<br />

trinh ky kien, ghi eh6p nh,ung di'eu<br />

nghe th~y khi Ong sang Batavia.<br />

Trong Hoang Vi~t dia du chf,<br />

Ph an Huy Chu c6 phac hOl;\ ban dO .<br />

Dl7i Nam nhtit thtfng toan db nam<br />

1834 (Mihh M~nh thu 14). Ban dO<br />

nay mai nhln hai gi6ng ban dO trong<br />

'quyen tI! vi cua duc giam m\le Jean<br />

Louis Tabert mang ten Dictionarium<br />

Latino-Anamiticum, ~n hanh nam<br />

1838 o Serempore, Pondichery, An<br />

DQ, nai ~n quan J.c. Marshman eua<br />

giåo hQi Tin Lanh. Ban dO nay mang<br />

ten An Nam dl7i qutfc h9a db- Tabula<br />

Geographica lmperii Anamitici, vai<br />

. hlnh the sOng nui, duyen hai, cu lao<br />

ro dmg, trong d6 c6 Hoang Sa va<br />

Truang Sa nhu trong ban dO cua<br />

Phan Huy Chu da phåc hQa b6n nam<br />

v'e truae.<br />

ve mi'en Bl1c thl e6 b() Bile thanh<br />

dia du chl do ~Qt s6 va~·th'an giup<br />

vi~e quan TOng trån Bl1e thanh Le<br />

ChlJ:t sOl;\n ra v'e dai Minh M~nh, gOm<br />

12 quyen, eh6p v'e thanh Thång<br />

Long va 11 trån å Bl1c thanh, c6 eac<br />

m\lc n6i v'e cuang giai, dien cach,<br />

phån h~t, hlnh the', khf h~u, thO<br />

san,v.v..<br />

Ngoai ra con c6 quyen p,huClng<br />

dinh dia chf [Ol7i cua Nguyen <strong>Van</strong><br />

Sieu (1799-1872) tI! T6n Ban, hi~u<br />

Phuang Dlnh, ngum thOn Diing ThQ,<br />

huy~n ThQ Xuang, Ha NQi. Ong d~u<br />

ph6 bang nam 1838, di su Tau nam<br />

1839. BQ nay gOm 5 quyen. Quyen 1<br />

trfch cae sach Tau n6i v'e nuac Nam;<br />

quyen 2 chep d~ ly ntlaC Nam v'e dai<br />

H~u Le; quyen 3,4 va 5 chep thai dl;\i<br />

c~n kim.<br />

Dai Thi~u Tri<br />

N am 1841, vua Thi~u Tri sai sOl;\n<br />

sach Dl7i Nam thtfng chi, mQt quyen<br />

dia ly hQc saluø,c v'e nuac Dl;\i Nam.<br />

Dai TI! Duc<br />

De'n dai TI! Duc, nha vua truy'en<br />

cho Qu6c su quan sOl;\n bQ Dl7i Nam<br />

nhat thtfng chf, Mt dAu so~n ti'r nam<br />

1865 eho Mn nam 1882 mai xong.<br />

BQ nay dAy du nhåt, chep theo ti'rng<br />

dnh, m6i dnh gOm cae m\le: euang<br />

giai, dien cach (sI! thay d6i ten dåt<br />

va ba eoi), phån hl;\t (eac phu, huy~n,<br />

ehau) , hlnh the', khi h~u, thanh tri,<br />

hQc hi~u, s6 dån sinh, ruQng dåt, nui<br />

sOng, su6i dAm, cO tfch, lang mQ, d'en<br />

mie'u, chUa chi!n, quan tån (eua di<br />

VaD ba bien), nha tr~m, duang eai,<br />

be'n do, eau c6ng, de di'eu, ph6 chq,<br />

nhan v~t hl;\nh nghia, li~t nu, tM san.<br />

Dai DOng Khånh<br />

Nam 1886 tuc nam DOng Khånh<br />

thu hai, thea l~nh tri'eu dlnh Hue',<br />

Hoang Hfru X\'rng so~n xong bQ D{li<br />

Nam qutfc cUClng giui vlfng bien gOm<br />

7 quyen. Sau d6 tri'eu . dlnh ll;\i sai<br />

Qu6c su quan bien sOl;\n bQ Dbng<br />

Khfmh dia du chf rna nguai ta con<br />

gQi la D(jng Khanh ng/f [am du dia<br />

chf [Uf/c ho~e Dbng Khcmh dia du<br />

chf [Uf/c gOm 27 quyen va nhi'eu ban<br />

dO. Nam ky lue nay da la thuQe dia<br />

eua Phåp nen D(jng Khanh dia du<br />

chf khOng n6i de'n eac dnh thu(le dAt<br />

Gia Dinh eii rna ehi n6i de'n cac Jinh<br />

thuQc Trung ky va Bl1.s ~y' rna thOi.<br />

Dai Duy Tap .<br />

De'n nam 1909 (Duy Tan thu 3),<br />

quan HQc bQ thuqng thu kiem TOng<br />

tai Qu6c su quan la Cao Xuån D\lc<br />

(1842-1923) tI! Tå Phåt, hi~u Long<br />

Cuang, nguai xaThinh Khanh, huy~n<br />

DOng Thanh dnh Ngh~ An, c6 dQn<br />

l~i bQ nay nhung vån giu ten eii la<br />

Dl7i Nam nhat thtfng chf gOm 17<br />

quyen, mOi quyen ehep v'e mQt dnh<br />

å Trung Vi~t. Nguai Phåp thuang<br />

gQi la Geographie de Duy Tdn. De<br />

phån bi~t,<br />

bQ nay duge gQi la D{li<br />

Nam nhtit thtfng chf mui, khåe vai<br />

bQ Dl7i Nam nhtit thtfng chf cil sOl;\n<br />

dai TI! Due. BQ mai nay ehi n6i v'e<br />

eac dnh thuQc Trung ky rna thOi, con<br />

dAt Nam ky bi coi la thuQe dia Phåp,<br />

dAt Bl1c ky la dAt bao hQ eua Phåp<br />

khOng h'e duqc n6i Mn.<br />

Tie'p xuc vai Tåy phuang, nuac<br />

ta bl1t dAu cai t6, trang bi ki'eu IQ<br />

xuyen ba mi'en Bl1c Trung Nam, hanh<br />

khåch di ll;\i t~p n~p vai<br />

Xe tau di~n tau nu& tau bay!<br />

(Dang dan eung)<br />

va eiing ti'r d6:<br />

Ong Tdy giiing ddy thep,<br />

h9a dia db nuuc Nam.<br />

(ca daa)<br />

Trong tåt ca eae sach v'e dia ly<br />

hQc ke tren thl Dl7i Nam nhdt thtfng<br />

chi dai TI! Duc la bQ sach dia ly hQc<br />

Vi~t Nam dAy du nhåt eua nuae ta ti'r<br />

xua tai nay. B(l nay phong thea bQ<br />

D{li Thanh nhtit tM'ng chf da Trung<br />

qu6c, chia ra cae m\lc nhu: phuang<br />

vi, phån da, kie'n tri, duyen eaeh, phu<br />

huy~n, hinh the', khi h~u, phong tl,lc,<br />

thanh tri, hQc hi~u, hQ khåu, di'en<br />

pM, san xuyen, quan Ufn, dich tr~m,<br />

thi l~p, ti'r mie'u, tI! quan, phan vi~t,<br />

thO san, v. v .. N goai ra, D{li N am nhdt<br />

thtfng chf con c6 nhung quyen cMp<br />

rieng v'e Cao Mien, Xiem La, Mie'n<br />

Di~n, Nam Chubng, V~n Tuqng._<br />

å t~t ca cae m\lc, Dl7i Nam nhdt<br />

tMng cM c6 rlJ:t nhi'eu tai li~u, khOng<br />

nhung v'e dia ly rna ca v'e lich su,<br />

liingvdn 61


kinh te', ehfnh tri, vån hQe ngh~<br />

thu~t. v! U(t eå eae dnh eua Vi~t<br />

Nam, tu L~ng Sem de'n Ha Ti!n, D{li<br />

Nam nhåt thtfng chi eung elp eho<br />

nguai dQe r~t nhi~u tai li~u quy bau.<br />

Sau khi eOng vi~e bien so~n D{li<br />

Nam nhtft tht/ng chf d! hoan t~t, vua<br />

TI! DU-c sai sua I~i va so~n th!m m~t<br />

quyen Bt! bien nua, ghi ehep esc sI!<br />

ki~n eho Mn he't nåm 1881. Quyen<br />

Bt! bien vua lam xong thi dem hOrn<br />

4 r~ng ngay 5 thang 7 nåm 1885 xåy<br />

ra tr~n TOn Th~t Thuye't danh up<br />

quAn Phåp å Hue' va ngay 5 xåy ra<br />

tr~n quAn Phap phån eOng. Bån thåo<br />

Bt! bien bi thlt I~e. D{li Nam nhtft<br />

thong chidai TI! DU-c VI v~y rna thie'u<br />

xuan trong hon<br />

Quanh di qua'n lfili nam tan<br />

N gay qua I(mh nhf,lt, dem hoang vang ve<br />

Gallh sau sfl bllaC It the<br />

XU nglloi Illu l{lc mo que mit mO<br />

ThGng nam IIdng hung mila ho<br />

Day mua h{l, chu ai cha mua xuan?<br />

Da't kia troi n9. xoay van<br />

Btfn mua tilp diln, dau xuan que nha?<br />

Mua ve trf tIlang thiet tha<br />

<strong>Van</strong>g mai khoe sdc qwh hoa Mng dao<br />

Bay chim ,.fu rft ng9n cau<br />

PhG't pha hai gi6 x6n xao la canh<br />

Ben dllong co mIlfl! ma xanh<br />

6 hay! chflt nho mua xuan thua nao<br />

Nho em long b6ng nao nao '<br />

D~y thi thilu nu gui trao nI! tinlt<br />

Quanh day dat l{l vdn minh<br />

Ma chi mai nhung b6ng hinh xlla xa<br />

Nang he r/fC ra ngoai kia<br />

Chao ngay chim h6t v6 til trong vllon<br />

Xu nglloi møt kl tha hIlang<br />

Dem qua u6'ng rIlflu ma thllang I{fy minh!<br />

dU(Jng hoiti ninh<br />

m~t m~t ph'An.<br />

Nhli'ng sach dia ly beS tuc<br />

Ngoai eae saeh ke tren, eae saeh<br />

sau dAy ciing c6 nhieu tai li~u ve dia<br />

ly hQc r~t cln cho nhii'ng ai mu6n<br />

nghi!n eau lieh su ho~e dia ly Vi~t<br />

Nam thai truoe: An Nam chf IIIflc clIa<br />

Le Tile; quyen hai trong s6 tam<br />

quytn ebn I~i elIa bQ Thien Nam dll<br />

h{l t(2p bien so~n dai Le Thånh TOng;<br />

quyen HØ thuØc, mQt trong ba quyen<br />

ebn I~i elia b~ U tri~u hØi diln so~n<br />

h~i the' ky 18; Toån t(2p Thien Nam<br />

tu chf lØ di5 thll so~n VaD khoång<br />

eu6i the ky 17 dAu 18; Thoi th/fc ky<br />

van (quyen ehep ve phong vl!e) elIa<br />

Truang Qu6e Dt,mg so~n d?1i Minh<br />

M~nh; Su h9C bi khåo elIa D~ng<br />

XuAn Bång,v.v ...<br />

ve dia ly dia phuemg, hi~n ehUng<br />

ta e6: 6 chau c(2n If!.C eua Duang Vån<br />

An dai M~e ehep v! nui sOng, thanh<br />

tri, phong tl,le xU- Thu~n Quång;<br />

Hllng Hoa phong tht! chi eua Hoang<br />

Blnh Chfnh; Bdc thanh dia dll chi 12<br />

quyen; Nghf An chi eua Bui Duemg<br />

Lieh; Hllng Hoa ky IIIflc da Ph~m<br />

Th~n Du~t; Cao Bting ky IIIflc eua<br />

Ph~mAnPhu",<br />

Ngoai ra ebn e6 the ke: Vift dll<br />

th~ng chi toan bien elIa Ly Tr'An TG:n<br />

dai Gia Long; H oang Vi~t dia dll chf<br />

g~m hai quyen D{li Nam dia dll toan<br />

bien rna ehUng ta vAn thuang gQi la<br />

PhIlang mnh dia chf eua Nguyen<br />

van Sieu; Vi~1 su dia dll etla Phån<br />

Dlnh Phung; D{li Vift ct! kim duyen<br />

cach dia chf elIa Nguyen Thl,ly TrAn;<br />

N am qu6C dia dll chf, Tan dinh N am<br />

qutfc dia dll giao khoa Ihlletla Luemg<br />

True Dam; Hifn kim Bdc ky dia dll su<br />

ky Cll~ NgO Gisp l)~u,v,v.. ,<br />

Sau khi då duy~t qua hAu het<br />

nhung dia chf xua, lien tuång den<br />

tlnh tr~ng Vi~t Nam hi~n t~i, mQt<br />

qu6c gia tå tai, rach nåt, Ibng chUng<br />

ta ching khoi dau x6t nhu Tån Da:<br />

Bilt bao luc mai c6ng vOn ve,<br />

Sao den My gio rach tå tui?<br />

nMm ngui nhu A Nam TrAIJ Tu~n<br />

Khåi:<br />

Coi lich su glIang kia con to,<br />

Ma dll d;' dat n9 chlla tan.<br />

Giang san nay vdn giang san,<br />

Ma nay såy nght tan dan vi ai?<br />

(Hai chu nuoc nha)<br />

DU'ng truoc tlnh cånh dau thuang<br />

~y, Tån Da då c6 m~y lai nhån nhu:<br />

Non s6ng the vai hai vai <br />

Quylt dem but sdt ma mai long son <br />

DII d;' rach nll& non t6 l{li, <br />

D;'ng bila ta trai gai dUng /en. <br />

Ngay nay, han lue nao het, lai<br />

khuye'n dl,l eua Tån Da vang dQi<br />

trong tAm tri nhAn dAn ta, nhu Dån<br />

han, nhu eM traeh, nhu, thue gil,lc<br />

toan dAn quang phl,lc que huemg, tO<br />

b~i l~i bån ~ xua duqc muOn phln<br />

t6t d~p.<br />

•<br />

62langvdn


Mua Xudn<br />

,/\/<br />

NamAy <br />

.' .<br />

Vi~t Phuong<br />

C6 nhung ti~ng rft nhu xe kMng<br />

gian ra tang manh, di theo d6 la<br />

nhung ti~ng n6 lan, ghe nguai. Bao<br />

nhieu nguai trong chi~c ham ch~\t<br />

ch"i, tOi cling khOng con nha nua ­<br />

hai sg - nep sat VaD nhau. Ti~ng dl<br />

dung viin vang v(;mg lam rung chuyen<br />

m~t då't. KhOng gian t6i thåm, mui<br />

Am m6c cua då't quy~n vai mui mO<br />

hOi nguai t!;lo cho tOi m~t cam giac<br />

ng~t ng!;lt, kh6 tha. TOi ngOi im thin<br />

thft, b6 hai dau g6i th~t ch~t bang<br />

hai vong tay run rAy. Hlnh nhu tOi<br />

dng be l!;li trong b6ng dem khOng<br />

nhln ro m~t nguai. M~t nguai nao d6<br />

thl thao, rå't nho, nhung tOi cling<br />

nghe dugc. Am thanh vang sat ben<br />

tai tOi, tha Am thanh ggi dl,lc:<br />

- Dang. Dang lam raa.<br />

TOi doan ai d6 dang tay may chj<br />

Nguy~n. Ro rang la ti~ng cua chi.<br />

Nhung nguai kia la ai. Trong m~t<br />

tfch tåc, tOi khOng ngh! ra dugc.<br />

Nhung thu Am thanh nua ta ch6i, nua<br />

mai m"c kia ca thinh thoang l!;li th6i<br />

ran rat tai tOi. TOi cam thå'y th~. Bai<br />

tOi chgt nghe vanh tai tOi n6ng ran,<br />

chåc la do låm n~u c6 chut m~t trai<br />

soi tMy. Ti~ng sung viin dl dung<br />

ngoai kia, g'an låm. H" dang "dl,lng"<br />

nhau ngoai chg. M~t nguai len ti~ng.<br />

TOi nghe c6 m~t ban tay nao d6 dang<br />

tman tren dui non cua tOi. Dau 6c tOi<br />

te d!;li. Ban tay cang ra dan len cao,<br />

tOi dng nghe tai mlnh n6ng len.<br />

Khoai cam lam toi måt h~t ly trf. Toi<br />

nam nh~ ban tay, dong loa d~t len<br />

v~t dang na cang tren<br />

thån the tOi. TOi quen<br />

h~t, quen tie"ng sung<br />

dang gam ga de d"a<br />

ben ngoai. TOi si€t<br />

ch~t ban tay ai d6. Ban<br />

tay mem m!;li, tinhnghich<br />

va day rna l!!c<br />

nhu mu6n hut h€t nhiJng<br />

dUOng mau trong nguai<br />

tOi chay dOn ve huang<br />

d6. Toi nin tha. KhOng<br />

låu. C6 the quan toi bi<br />

keo ra chång? TOi<br />

khOng bi€t. TOi mahO<br />

quen h€t nhung<br />

ti€ng tha chung quanh.<br />

Nhung ti€ng tha v~ivang<br />

nhu mu6n gianh<br />

gi!!t nhau chut kMnggian<br />

dhy than kbf trong<br />

ham. Hlnh nhu ai d6<br />

dang ngOi len nguC1i tOi.<br />

Toi khOng cMc låm. Cam giac dl,lng<br />

ch!;lm xac thjt dau tien trong dai da<br />

Him cho tOi quen di rang, tOi chi la<br />

m~t dua con trai muai bay, rau ria<br />

loe ngoe må'y sgi mem rna tOi rå't<br />

chåm cMt. TOi hanh di~n VI ti~ng<br />

n6i cua mlnh vaa mai va, du la tieng<br />

va da m~t chu ga cC> Mn thai t~p<br />

gay. Thai gian di:rng l!;li rå't lau. T6i<br />

nh~n bi€t ra dieu d6 khi thå'y m~t<br />

cam giac suang khoai b~t ra cling<br />

ti€ng n6i th6i sat vao vanh tai t6i. Ti<br />

c6 thfch kMng? C6. Nhung rna trai<br />

ai! Dåy Hl ti€ng ctla chj nguoi lam<br />

cho gia dlnh chUng tOi rna: chj Binh.<br />

'"<br />

* *<br />

KhOng n6i nång gl h€t, chj Bfnh<br />

Am thAm bo di. Sau nay, khi nMn<br />

dugc la thu xin 16i cua chj gID cho ba<br />

me tOi , tOi mai bi€t cl}j dang aCam<br />

Ranh. Nhung ngay dåu chi bO di lam<br />

me tOi Ifnh quYnh. COng vi~c nM<br />

phai m~t mlnh me tOi ganh vac. Dieu<br />

d6, khOng lam me tOi gi~n du bAng<br />

xAu chu6i ngQc th!;lch da len nuac<br />

bOng loang rna me tOi cang quy,<br />

cilng theo chj Bfnh bi€n må't. C6 lan.<br />

<strong>Lang</strong>vdn 63


me tOi da ndi can thjnh nO, kMng<br />

tite lai th6a ml.l ehj Bfnh:<br />

- Dung la nuOi ong tay åo, nuOi<br />

khi d


den thåm gia dlnh ehung tOi vai mQt<br />

ehUt tl! man anh len trong ml1t. T()i<br />

bO rung ve thanh ph6. Nhm ehui<br />

trong nha nhu con ehuQt e6ng. Caeh<br />

ml;lng dem anh sang ve khie'n tOi<br />

kh6ng dam 16 m~t ra ngoai. TOi sq<br />

thu anh sang d6. Thu anh sang nhu<br />

mu6n thieu d6t ca thanh ph6 Saigon<br />

trong rqp trai ca do. eung nhung '<br />

khåu hi~u khuOn sao.<br />

Nhilng lue nhm sau trong gian<br />

phong thie'u anh sang, tOi ll;li nghi<br />

den eh~ Bfnh va eån ham mua-xuaneon-khi.<br />

Da lau 111m r()i tOi kh6ng<br />

Mp ehi· Kh6ng bie't ehi e6 nghiv~<br />

tOi nhu tOi vån thuang nghi Mn eh~.<br />

TOi da tung nhm tren than th~ eua<br />

bie't bao la gai, nhung lan nghi phep<br />

.vQi va, nhung quan bar, nhung måt<br />

lie'c trao d6i vQi vang. R()i dån nhau<br />

di. R()i ding nhung vQi vang ehl}p<br />

gil!t. C6 nhieu cO vua nhm vua ca<br />

vng e6 eo eo trong khi tOi thi hanh<br />

ph~n sl! hanh quan ehap nhoang tren<br />

than the cO. Nhung eåm giae d6,<br />

nghi tai ehi lam tOi Iqrp gi(;>ng.<br />

KhOng nhu ehi Bfnh, m!)t nguai dan<br />

ba nM que tam thuang. Trong mQt<br />

phut, tOi ehqt tran quy hlnh ånh eh~<br />

ng()i vao long tOi. Ti e6 thfch khOng?<br />

Ne'u la bay gia, ,li nhien tOi se han<br />

hoan, khOng ng~p<br />

ngung, n6i lOn<br />

len rhng:' C6, Ti thfch. Thfeh låm eh~<br />

Bfnh ~.<br />

* <br />

* * <br />

Buae . dau tren Mt My la nhung<br />

buae eh~p eho~ng. TOi mÅt thång<br />

bhng tO' nhung ngay å trong tr~i ti<br />

n~n. Chung kie'n canh gianh gil!t eua<br />

. nhung nguai eung eånh ng!). Chung<br />

kie'n thai d/? xua du6i eua nguai bån<br />

xU. Th~t la nhung dieti kh6 tieu h6a<br />

trong ·Iong. TOi cha dqi, eling nhu<br />

mi nguai. Sl! cha dqi khOng lam<br />

nguai ta xfch I~i gan nhau han. TOi<br />

khOng the hieu h tranh gianh nhau<br />

lam gl khi dai s6ng eua nhung ngay<br />

å t~m th~t bÅp benh. Nhung nåm<br />

thång s6ng duai ehe' dQ mai å Vi~t<br />

Nam khie'neho con nguai ta c6 eåm<br />

tuång nhu b~ co rut I~i, nay e6 dip<br />

truang nå len ehång? C6 th~ låm, båi<br />

nhung t~t xliu da bat dau ehuån b~<br />

eho buae duang vao eae dÅt nuae tu<br />

bån. Nguai ta d6i tlnh, khåt ti~n. Chi<br />

can m!)t ly ca pM eling xong mQt<br />

ehuye'n giao dieh the xae. TOi e6 n6i<br />

qua khOng? TOi mong la kMng, båi<br />

tOi eling la nguai Vi~t Nam, la dan ti<br />

n~n khOng mQt diem tl!a de cam eho<br />

vung long tin.<br />

TOi s6ng vai tu tM nhu v~y m/?t<br />

thai gian kha lau, eho de'n khi tOi<br />

g~p N. Nguai con gai t6e den dau<br />

tien tOi g~p trong truang. Tho~t dåu,<br />

nang gi t6i bhng ehu, m~e du tOi<br />

vai nang eung he ehung m!)t lap.<br />

TOi thuang lung tung khi thåy nang<br />

båt g~p tOi nhln trQm nang. Kh6ng le<br />

tOi l~i di yeu cO be nbO nhu h~t · de<br />

kia. CO be e6 doi må't nau lem Hnh.<br />

TOi båt g~p å N. hlnh ånh he tro eua<br />

tOi ngay nao ehång bie't lo bu()n. TOi<br />

dp saeh Mn truang vai s6 tu6i le ra<br />

da kh6ng con thfch hqp . . Nhung tOi<br />

vån phåi buae I~i nhilng buae ban<br />

dau. Cling e6 th~ VI the' rna con tim<br />

tOi da s6ng Il;li nhung giay phUt eua<br />

tu6i bie't yeu thuang. TOi hay tUe<br />

gi~n vO ca khi thÅY N. nhf nhånh, Jf<br />

låe ben nhung nguai b~n trai t6e<br />

vang. Nang vO tu qua. TOi yeu luOn<br />

mua dOng v~ lam dOi rna nang do len<br />

nhu gi()i phÅn. TOi thåm tfnh rÅt lau<br />

de dm eaeh ehinh phl}e nang. Vai<br />

tOi, nang be nho va mong manh nhu<br />

sqi ta trai. ,TOi lu(}n guqng khe vai<br />

nang. Båi, tOi bie't ehi can mQt sa<br />

xUÅt nho tOi se måt nang. Ngay l~p<br />

tUe. TOi ehi mu6n g~p nang, n6i<br />

ehuy~n va yeu nang trong I~ng le.<br />

TOi th~t sl! quen di s6 tu6i hi~n<br />

tOi mang mOi ngay m!)t n~ng tren<br />

dau, s6 tu6i eua nhung sqi t6e b~e<br />

båt dau lu nhu. TOi thuang bu()n hiu<br />

hlit mOi sang tl! soi mlnh trong guang,<br />

nhuang nguai nh6 m/?t sqi t6e b~e<br />

me vO tr~t tl!. Sqi t6e eong vong<br />

nhu nhung suy tu triu xu6ng trong<br />

tOi. CMnh l~eh tu6i tae giua tOi va<br />

nang nhu m!)t khoång caeh eåt Ila<br />

t()i vai s6 tu6i thanh xuan hi~n nang<br />

dang khoae tren nguai nhu m!)t ehie'e<br />

ao diem I~. TOi b()i h()i nh~n ra rhng<br />

bl}ng tOi da e6 thua mQt s6 mo. TOi<br />

e6 gling t~p th~ dl}e Mlam than hlnh<br />

t()i gn I~i. Chae nang khOng hieu<br />

sao tOi tran quy nang qua the, båi<br />

chfnh t()i eling khOng e6 duqe lai<br />

giåi thfch thoa dang. TOi vai nang<br />

nhu e6 duyen nq da lau. T~i sao tOi<br />

l~i e6 th~ yeu m!)t nguaieon gai be<br />

bOng nhu the'? Nang be nho qua, ca<br />

h() tOi e6 the cam nang niu tren tay.<br />

Nang kh6ng d~p den dQ lam me long<br />

nguai. Nhung sao nai nang tOi thåy<br />

e6 mQt sue thu hut I~ lung. Hlnh nhu<br />

tOi da g~p nang dau d6 trong ti~n<br />

kie'p. C6 le the'. TOi khOng tIm ra lai<br />

giåi dap. Nhung th~t sl!, long tOi nhu<br />

d6a: hoa man khai, toa ra m!)t thu<br />

huang tlnh yeu huy~n di~u.<br />

TOi e6<br />

lang ml;ln kh6ng vai s6 tu6i tOi dang<br />

mang?<br />

* <br />

* * <br />

Chi Bfnh trong dang di eua m!)t<br />

ehieu dai vien ranh nghe .. Nguai ehi<br />

luqn mem nhu rlin, ' tren tay chi ly<br />

ruqu s6ng sanh mau hO phaeh. Ging<br />

eh~ nhå nhm tran truqt, t~o eho tOi<br />

mQt eåm giae ran rqn nhu con rlin<br />

dang bO ngang cO tOi m!)t lan nfn thå<br />

sau lum eay cha quan d~eh buae qua.<br />

C6 nhm rna tOi eling khOngtM nao<br />

tuång tuqng ra duqe khuOn m~t ehi<br />

Bfnh day phÅn son duai anh den mau<br />

tu mu eua mQt quan bar qu~n ly. TOi<br />

nghi la ehi dang deo m!)t eai m~t n~<br />

xÅu xl. Ch~ ha.i khl!ng I~i m!)t ehut<br />

khi g~p tOi. Nhung r()i, ehie'e m~t n~<br />

khi khOng I~i phlnh ra mQt nl,l euai<br />

e6 t~o. Ch~ Bfnh uan ~o di tai, canh<br />

tay vong ngang cO tOi, ti~n the chi<br />

ngh~eh vai ehie'e mai den nai cO aa<br />

tOi: .<br />

- Thie'u uy can em ut ehi kh6ng?<br />

TOi ng()i im lam n. Ging ch~<br />

Bfnh l~i nhå nhm:<br />

- T.e't nhÅt rna khOng duqc nghi<br />

phep ve thåm gia dlnh sao? Ba xa e6<br />

bie't la thie'u uy dang å trong quan<br />

. bar nay khOng?<br />

TOi gi~n du håt eanh tay chi Bfnh<br />

ra:<br />

- TOi ehi duqe nghI phep 24 tie'ng"<br />

th6i, khOngdu thl gia ve t!låm gia<br />

dlnh.<br />

- V~y ba xa thie'u uy kMng mong<br />

sao?<br />

TOi cam ly ruqu tu m/?t hai. Xong,<br />

langvdn 65


tOi dlln m~nh chie'c ly xu6ng ban.<br />

Chie'c ban TUng len theo sI! gi$n dil<br />

vO cC! clla tOi.<br />

- Dung gC?i tOi la thi!u uy. TOi<br />

dang thie'u tlnh, khOng c6 ba xå nao<br />

dqi ca.<br />

Chj Bfnh khep ngay nl,l cubi. Chj<br />

keo ghe' ngOi sat Mn c~nh tOi. Chj<br />

trlm ngAm m~t chUt, u6ng h!t phln<br />

ruqu con I~i trong ly rOi dOi giQng:<br />

- Ti c6 khinh chj khOng?<br />

TOi im I$ng. GiC?ng chj Bfnh sung<br />

nuC!c:<br />

-Ti....<br />

TOi ngan:<br />

- DUng gC?i tOi la Ti nhu hOi be<br />

nila, - tOi vO vao bång ten tren ngl,lc<br />

ao mlnh - tOi la Hoanh.<br />

Chj Bfnh r6t them ruqu cho tOi,<br />

. ti~n tay chj r6t vao ly chj. DOng tac<br />

clla chj tuy nhanh, nhung ro net. TOi<br />

nhln ky nhilng m6ng tay duqc cham<br />

s6c va san mau do ch6i chang. Cung<br />

nhilng ng6n tay nay då tUng gi$t ao<br />

quln cho tOi, nhilng chi!c sa-mi<br />

trtlng tOi thubng m$c di hQc duqc chj<br />

lIi thång n!p vC!i tÆt ca Au y!m. Då c6<br />

Iln tOi thtty chj len hOn cO ao sa-mi<br />

clla tOi. Bj tOi btlt g$p, chi do m$t b6i<br />

r6i. Chi ngui coi thu ao clla Ti da<br />

chua de chi di gi$t. TOi cubi: Khi nao<br />

ao quln Ti da, Ti se dem xu6ng cho<br />

chj. Chj len thu x!p phong cho Ti,<br />

ti~n the dem ao quln da clla Ti di<br />

gi$t tMi mao Cam an chj då dQn<br />

phong cho Ti nghe, Ti be b6i Itlm. Ti<br />

hQc gioi Itlm phai kMng? ThÆy sach<br />

vå clla Ti nhi~u quå, chj phåt C!n. MO<br />

c6, Ti hC?e loang xoang thOi, chj<br />

khOng biet d6 cM Ti lubi bie'ng litm.<br />

HOm nao ranh Ti d~y cho ehi hC?e vC!i<br />

nghe. TOi bOng thuang chj I~ lung.<br />

Chj Bfnh eOi cut duqe ba me tOi eho<br />

å trong nha, d6i xu vC!i chi nhu ruQt<br />

thit. TOi cung xem ehi nhu mQt<br />

ngubi chj han la mQt ngubi lam<br />

cOng. TOi thuang ehi, e6 le, vl tOi<br />

kMng c6 ehi hO$c em gai.<br />

Chi Bfnh elm ly ruqu dua t$n tay<br />

tOi:<br />

- Sao Ti ... a, Hoanh khOng n6i ehi<br />

h€t v$Y?<br />

TOi tie'p ly ruqu, thå dai:<br />

- Bi!t n6i ehi? Chi thay dOi nhi~u<br />

I<br />

qua.<br />

Chi Bfnh eum guqng, phun ra<br />

mQt eAu thOi thuqng:<br />

- Dbi mao<br />

TOi khOng hieu ehi mu6n åm chi<br />

di~u gl. Dbi mal C'est la vie! CAu n6i<br />

elia bi!t baD tAm hOn b~e nhuqe<br />

buOng thå trong euQe chie'n. CuQe<br />

s6ng khOng bie't ngay mai. S6ng<br />

quen hi~n t~i. CuQc s6ng ch~y dua<br />

theo nhilng di~u khOng th$t. TOi<br />

ehAm die'u thu6e, chj Bfnh ehla tay<br />

rut mOt die'u d$t len mOi, ehb tOi<br />

eham lua. Ånh lua soi rCl net son<br />

b6ng luang nai mOi ehj. Chj Bfnh<br />

eÆt eao cO, ehun mOi thå kh6i di~u<br />

ngh~. TOi buOn bå nhln ehj. D~u ve't<br />

que mua khOng con mQt ehut nao<br />

nai chi. Chj eh6ng ellm tren ban nhln<br />

tOi cham chU. Die'u thu6e nllm gc;m<br />

giQa ng6n tay tro va ng6n giila elia<br />

ehj. Kh6i dm u6n luqn tren ne'p t6e<br />

då duqe xjt keo ky luang. Rttt IAu.<br />

TOi nMc:<br />

- Coi ehUng thu6e ehåy tay d6.<br />

Chj Blnh blnh thån ngå lung len<br />

thanh ghe', xoåi tay gCl nhC( die'u<br />

thu6c xu6ng g~t tan. Chi d$t die'u<br />

thu6c len mOi, hft mc')t hai dai, hÆt<br />

m$t, n6i trong khi phun kh6i VaD<br />

m$t tOi:<br />

- Hoanh vAn con quan tAm de'n<br />

ehi hå?<br />

TOi trånh ånh milt elia ehj, eui<br />

m$t xu6ng vanh ly:<br />

- Hoanh e6 tlm chi nhung khOng<br />

g$p, khOng ngb...<br />

TOi buOng lung cAu . n6i, u6ng<br />

them chut ruqu nila. GiQng chi Bfnh<br />

trå nen m~t moi:<br />

- Thl IAu nay ehj vin å CAy S6<br />

Chfn. Chj dAu e6 rbi, c6 di dAu ra<br />

. khoi Cam Ranh nay.<br />

- T~i sao .ehj ehQn Cam Ranh?<br />

Chj Bfnh ehua ehåt:<br />

- T~i e6 nhi~u \fnh My. Hoanh<br />

eung thA'y d6, ehj la chieu diii vien<br />

rna, n6i trling ra ehj la gai di!m å CAy<br />

S6 Chfn - ehj dOi giQng - Hoanh hu<br />

qua. T~i sao I~i Hoanh I~i vO dAy?<br />

- Lfnh rna!<br />

Chj Bfnh eubi thanh ti!ng:<br />

- lJhi! Chi vAn tuång Hoanh ciing<br />

nhu ngay nao. Hoanh khOng c6 chi<br />

thay d6i he't.<br />

TOi eubi theo ehj:<br />

- C6 cha! T~i chi khOng tMy d6<br />

thOi.<br />

- Ngay mai Hoanh c6 rånh khOng?<br />

- Chi v$Y?<br />

- D!n nha ehj chai. Chi e6 m6n dO<br />

nay mu6n giao eho Hoanh. A! 6ng<br />

ba va mtty anh å nha vAn thubng<br />

cha?<br />

- Cam an chi, vAn thubng.<br />

. Chi Bfnh buOng tie'ng thå dai:<br />

- Chi c6 IOi vai gia dlnh Hoanh.<br />

- T~i sao hOm tty chi I~i bO di?<br />

Chi Bfnh b6i r6i:<br />

- DUng hoi.<br />

- T~i sao?<br />

- KhOng t~i sao Mt. Ma ngay mai<br />

Hoanh c6 rånh khOng?<br />

- Ngay mai Hoanh trå I~i dan vi.<br />

Chi Bfnh cui xu6ng rlu rlu. Chi<br />

ehOm ngubi vC!i ehai ruqu. TOi n6i,<br />

nhung khOng can:<br />

- Chj u6ng ruqu nhi~u qua.<br />

- Nhi~u lue mlnh cln phåi say<br />

Hoanh a. Chj ng~p ngung mOt ehut.<br />

Hay la t6i nay Hoanh v~ vC!i ehi?<br />

TOi Ille dlu, tan nhån:<br />

- De coi sao dA.<br />

Chj Bfnh rung rung nuC!e milt:<br />

- Th~t ra Hoanh c6 nM chj<br />

khOng?<br />

TOi khOng dap. TOi nhC!. Nhung<br />

ma n6i ra de lam gl. TI! nhien tOi<br />

nghe tie'c nu6i. Ne'u nhu dung g$p<br />

chj dem nay. N!u nhu cO ehieu dåi<br />

vien bC(o hlnh bC(o d~ng, u6n eo nhu<br />

rlin kia khOng .Ia chj Bfnh thl hay<br />

bi!t mtty. KhOng dung tOi nghe dau<br />

nh6i nhu ai d6 dang dåm m~nh VaD<br />

ngl!e mlnh. TOi nAng ly ruqu ehi<br />

Bfnh vua r6t cho tOi len nhttp, ehe<br />

gittu SI! b6i r6i trong long .<br />

TOi d$t ly xu6ng ehie'c ban truoc<br />

m$t, tl!a ngubi ra dang sau. MOt<br />

ngubi nao d6 d~t tay len vai tOi eung<br />

vC!i tie'ng reD:<br />

- Ti dAy phåi khOng. Trbi ai!<br />

Dung la Ti rOi.<br />

TOi quay I~i. Chj Bfnh. Phåil Ti<br />

dAy. Nhln tttm hlnh ban than treo<br />

tren våch la tOi då doån ra chi. Qua<br />

661angvdn


khu nhu nhiing thuac phiin quay<br />

ch~m trong dau tOi. Ch! Bfnh cua lan<br />

cu6i clIng gillp millt. Låu låm rl"Ji. ne<br />

chung muai sau nåm. Muai sau nåm<br />

trOiqua, thinh thoång hlnh anh ch!<br />

l~i hi~n v~ trong tOi, th~p thoang.<br />

Ch! Bfnh Mn ngoai nhin dAy da hCln.<br />

TrOng ch! kMng con diem dua nhu<br />

lll.n cu6i clIng tOi g~p ch! C:J CAy S6<br />

Chfn. Ch! ngl"Ji d6i di~n vai tOi. Ch!<br />

n6i lao xao tung chu6i dai nhu sC! ai<br />

cuOp m~t lai. Dau 6c tOi te d~i. TOi<br />

b6i r6i. St! b6i r6i nhu mu6n keo tOi<br />

chui tu~t xu6ng thåm va bie'n m~t<br />

truac m~t ch!. Ch! trach, gi9ng hCli<br />

lan:<br />

- Dem d6 ch! tuång Hoanh clIng<br />

ve v(1i ch! M ch! giao trå l~i .xåu<br />

chu6i cÅm th~ch cho ba, nhung quay<br />

di m~t cMt la Hoanh då bie'n m~t.<br />

Hoanh sC! ch! de'n nhu v~y sao? Bay<br />

gia, m6i lan nghi tai ch! vAn con<br />

tMy tung tUc.<br />

TOi ngl"Ji im, vO giac. Ch! Bfnh c~t<br />

gi9ng d~u deu:<br />

- Hoanh qua dåy tu Mi nao?<br />

TOi nMt gung:<br />

- Hai nåm.<br />

- 6ng ba va m~y anh d~o sau nay<br />

ra sao?<br />

TOi cuai meo x~ch:<br />

- Ba måt rl"Ji. Anh ThOng ding m~t<br />

trong tr~i cåi t~o, con anh The' då ra<br />

tu, hi~n dang d~p xfch 10 nuOi vC!<br />

con. Me dl!-o nay ye'u låm. Gia dlnh<br />

khOng con nhu xua nua.<br />

- Con Hoanh? Hoanh då c6 vC!<br />

con chi chua?<br />

TOi nghe bu6t tim:<br />

- Hoanh nuOi thån mlnh con chua<br />

nOi. NuOi ai?<br />

Ch! Bfnh cuai tharih tie'ng:<br />

- Ben nay lam chi c6 chuy~n ai<br />

nuOi ai!<br />

TOi hOi:<br />

- Ch! qua dAy chåc låu?<br />

- PMi! Tu nåm 1972. Luc ~y ch!<br />

chan dai låm. Gillp Joe, Joe dem hai<br />

my con ch! ve My.<br />

- Ch! vAn s6ng vai Joe?<br />

Ch! Bfnh g~t dau:<br />

- Joe t6t vai my con ch! låm. Luc<br />

dau ch! b! ben gia dlnh chl"Jng khinh<br />

re. LUc ~y,tie'ng Anh tie'ng u ch! n6i<br />

khOng ranh, h9 cang khinh them.<br />

Ch! th~t tre! tr9i, may rna sau nay<br />

nguai Vi~t mlnh qua nhieu, ch! mai<br />

bat nbO nha.<br />

- Ch! c6 m~y chau rl"Ji?<br />

- Tfnh luOn Nancy nua la ba.<br />

Nancy. TOi nghe nh6i tim m~t<br />

lan nua. Nang dAn tOi ve nha lam<br />

quen vai my cO. Mom r~t thfch gillp<br />

nguai Vi~t Nam, I}ghe anh cting la<br />

nguai Hue' chåc mom vui låm d6: CO<br />

be nhf nhånh cam tay tOi keo di. De<br />

xe anh å truC1ng di, ch6c nua em chå<br />

anh ve l~i. TOi M millc tlnh cO be<br />

lie'ng thoång ån tOi VaD xe. Nha cling<br />

gan dåy thOi. CO be vua cho nO may<br />

xe, vua n6i. TOi ng~p ngang. C6<br />

phien gia dlnh em khOng? KllOng,<br />

Dad di lam gia nay chua v~ dAu.<br />

M~y dua kia di camping rl"Ji. TOi im<br />

lillng. Nancy VaD ngl"Ji xa xu6ng<br />

ben cl!-nh tOi:<br />

- Anh n6i chuy~n gl vai mom rna<br />

vui qua v~y? '<br />

Ch! Bfnh quåc måt: .<br />

- H6n! Phåi keu la cM.<br />

N. le luOi:<br />

- T~i anh... y chu Hoanh khOng<br />

ch!u tMi.<br />

Ch! Bfnh quay sang tOi cuai:<br />

. - Con be kh6 dl!-y låm. Sinh vien<br />

rl"Ji rna nhu con nft.<br />

TOi ngl"Ji suC!ng trån nguoi. Ch!<br />

Bfnh dling d~y:<br />

- Hoanh cha ch! m~t cMt nghe.<br />

Ch! buac ra khoi phong kMch. N.<br />

xl xam VaD tai tOi lai gl d6 rl"Ji cuai<br />

pha len. Ch! Bfnh quay ll!-i cau may.<br />

TOi khOng de y nhung lai N. n6i. TOi<br />

nhln dang ch! Bfnh khu~t sau vach<br />

tuang, khOng dung nghe ' long b~t<br />

an.<br />

Ch! Bfnh trå vaD vai chi& h~p nu<br />

trang tren tay. Ch! ngl"Ji xu6ng, ch~m<br />

råi må nåp h~p ra. B6ng dung chJ<br />

d~y nåp ll!-i th~t m~nh. Ch! quay qua<br />

N., len tie'ng:<br />

- Lam phi~n con ra ngo ai m~t<br />

cMt. M om can n6i chuy~n vai cM<br />

Hoanh.<br />

Nancy phl,lOg ph!u dling len. He' s<br />

my friend. Chi Bfnh trang mk N.<br />

nheo måt vai Hoanh truac khi bo di.<br />

Bie't mom quy cM nhu the' thl Nancy<br />

chå cM ve nM gillp mom låu rl"Ji. Ch!<br />

Bfnh cui xu6ng chie'c h~p nu trang<br />

IAn nua. Ch! xuc dOng må nåp Mp<br />

ra, run tay cAm xåu chuOi ng9c<br />

·th~ch, giQng ch! 'oa va nhiing nuac:<br />

- Ch! mu6n trå ll!-i cho ba cach dåy<br />

gAn hai mUCli nåm rl"Ji, nhung khOng<br />

c6 CCl h~i. V~t va 111m ch! mai chu(lc<br />

l~i duC!c xllu chu6i nay d6. Nåm xua<br />

chi d~i d~t, hClO nua chi ra di kMng<br />

c6 dl"Jng xu cåc b~c nao trong tui,<br />

nen mai danh lieu l~y xåu chu6i clia<br />

ba. Chfnh vl xåu chu6i nay rna baD<br />

nhieu n~m nay, ch! khOng baD gia<br />

langvdn 67


duqc ngll yen gilic he't. Chj th~t c6<br />

16i vai gia dlnh Hoanh.<br />

TOi trlin an:<br />

- Cå nha då quen mlit chuy~n xua,<br />

chj nha lam chi cho b~n long.<br />

Chj Bfnh lau nuac mtb:<br />

- Lam san rna khOng nha. Chj<br />

dung la khi dom nha rna.<br />

- Chj dung tI! trach mlnh nhu the',<br />

Hoanh khOng yen tårn dau.<br />

- Hoanh dem gium chj xåu chu6i<br />

nay v~. Khi nao c6 vi!!t thu v~ nhå<br />

cho chj gai lai xin 16i ba. Th~t tlnh<br />

nåm Xlra chj khOng mu6n th~. C6 rån<br />

chj v~\O Saigon, rån mo ra nhå Hoanh,<br />

nhung chj khOng dam buac vO. Chj<br />

khOng con m~t mUi nao de nhln Il;li<br />

ba. Hon nua, ran liy cling glip låm,<br />

chj phåi ra phi truang de v~ My cung<br />

Joe.<br />

TOi I~p l'.li eau hoi nåm xua:<br />

- Tl.li san hOi d6 chj Il;li bo di?<br />

Chj Bfnh lam bQ ngo ngac:<br />

- ffOi nao?<br />

TOi nhln xoay van mat chj. duOi<br />

måt då c6 vet chan chim:<br />

- Chj dtrng lam bQ. ffOi Te't M~u<br />

TMn d6... .<br />

Chi Btnh cui dau:<br />

- Hoanh th~t sI! mu6n nghe cau<br />

trå lai?<br />

TOi nghiem giQng:<br />

- Phåi!<br />

Chj Bfnh ran d6n:<br />

- Hoanh khOng h6i h~n?<br />

- T(;li san Hoanh phåi h6i h~n?<br />

Chj Btnh euai nhl;lt:<br />

- Tl;li Hoanh d6.<br />

TOi ngo ngac:<br />

- Hoanh khOng hieu.<br />

- Luc d6 chi dang e6 thai elia<br />

Hoanh.<br />

T()i gi~t nåy nguai:<br />

- Chj c6 n6i qua khOng?<br />

- Chj n6i th~t.<br />

TOi run rtly dua ly nuac len<br />

mi~ng. Nuae ngQt nhung c6 hQng tOi<br />

dång chat. Chj Bfnh tie'ptl,le:<br />

- Hoanh c6 nha ehuy~n trong<br />

ham khOng? Luc xua, chj th~t sI!<br />

thuong Hoanh. Chj dau kh6 låm<br />

Hoanh bie't khOng. Chj bie't giua<br />

Hoanh vai chj khOng the nao ti~n<br />

hon buae nua. Lue liy, ehj chi mu6n<br />

e6 mQt dua con vai Hoanh ...<br />

TOi d~t m~nh ly nuae xu6ng ban,<br />

lan ti!!ng:<br />

- Chj dUng n6i nua. Chj dung n6i<br />

Nancy la con elia Hoanh?<br />

Chj Bi'nh tan nhAn:<br />

- Phåi! N61a con clia Hoanh. Le ra<br />

Hoanh då · biet neu nhu nåm xua<br />

Hoanh chju thea chj v~ nhå. BAy gia,<br />

th~t ra dng khOng nen cho Hoanh<br />

biet ehuy~n nay. Nhung ngay tu luc<br />

Hoanh buac van nhå, chj då tMy e6<br />

di~u gl d6 khOng 6n. Trong måt<br />

Hoanh, chj dQc duqc tlnh cåm Hoanh<br />

danh cho be Nancy, chj mong c6 the<br />

la tlnh mau mu lam Hoanh lam tubng<br />

ra mQt thu tlnh yeu kMc. Nancy con<br />

ngåy tho qua, con be hay v~ nhå ke<br />

chuy~n Hoanh. Linh dnh cho chj<br />

biet Hoanh c6 the la TL Nhln Hoanh<br />

tu ngoai xe chj då biet Iinh tfnh clia<br />

ehj khOng saL Chj mung låm. Nhung<br />

chi sq. Cu6i eung rOi chj cling phåi<br />

g~p Hoanh. Chj biet, con be eoi<br />

Hoanh nhu b~n, nhu ehU nen chi<br />

eling yen tårn phan nao. Phan Hoanh,<br />

chj mong Hoanh Mn choi thuang<br />

hon vai gia dlnh chj, nhung ehuy~n<br />

nay dUng baD gia cho Nancy biet<br />

het. Ke cå Joe. Chj va Joe d~u thuong<br />

be Naney låm.<br />

TOi b~t nguai d~y:<br />

- Xin 16i chj, Hoanh phåi v~.<br />

TOi tung nguai ra cua, buac di<br />

nhu nguai mQng du. MQt lue sau d6<br />

tOi nghe thliy tie'ng eoi xe tin tin. N.<br />

tho dau ra cua het lan:<br />

- CM djnh di bQ v~ tmang sao?<br />

TOi lam Il khOng dap, van buac<br />

d'eu. N. cho xe ch~n I~i truac m~t tOi:<br />

- Chu va mom cåi nhau gl the?<br />

TOi imo N. nhåy ph6c xu6ng xe<br />

nfu tay tOi:<br />

- Chu khOng n6i thl cling phåi len<br />

xe de Nancy dua ehu v'e cha.<br />

TOi ngo an ngoån thea N. len xe.<br />

TMy hoi hoai tOi khOng them trå lai,<br />

N. v~n nhl;lc th~t lan. Tie'ng nh~c x~p<br />

xlnh am i nhu tUng nhat bUa go van<br />

hOn tOL<br />

N6i dau lam tOi 6m li~t giuang.<br />

TOi khOng e6 bao hiem de di båc si<br />

COng vi~c bån thai gi an khOng eho<br />

tOi duqc quy!n lqi d6. TOi tu ch6i<br />

nghe di~n thol;li. Ttr cMi t4t cå, danh<br />

rieng khoång thai gian tr6ng trai de<br />

tI! oan tnkh. DOi khi tOi cling tham<br />

cam on mlnh. L~y trai! Con ehua di<br />

qua xa vai N. L~i trai! con chua c6<br />

djp n6i lai yeu N. Mua dOng baD<br />

hi~u cho tOi biet bhng nhfrng sgi<br />

tuyet roi ben ngoai. KhOng gian t6i<br />

xam I~i eling nhfrng vet dau dOng<br />

cung trong long tOL Då hon mQt lan<br />

tOi c6 y djnh hUy di~t di dai s6ng<br />

mlnh, dai sOng rna tOi cho la khOng<br />

c6 gl dang d~ luye'n tie'c. Giita tOi va<br />

ehj Bfnh nhu c6 ng nan vai nhau tu<br />

kie'p truac. Chung tOi buQc rang<br />

nhau tu nhung di~u khOng baD gia<br />

dl! uac trong cuQc sOng. T~i san djnh<br />

m~nh I~i dua dåy ehj van s6ng vai<br />

gia dlnh chung tOi l~i con dun rlii<br />

cho tOi g~p N., h~t gi6ng tOi chua<br />

tung nghi tai trong dai? Neu nhu<br />

khOng Mp chj Bfnh lan nita thl trai<br />

oi, h~u quå se ra sao?<br />

TOi lay låt trong phong nho vai<br />

n6i chan'chuang eung t~n. Con b~nh<br />

khOng v~t ngå n6i tOi nhu tOi mong<br />

dqL TOi I~i båt d'Au nhfrng buac di<br />

mai cua mQt nguai vtra qua con b~nh<br />

du. TOi bo lap, bO truang. Di. Nhu<br />

trung ph~t chinh bån thån mlnh. TOi<br />

trå I~i phong, len lut chuyen cfo ra<br />

xe. Rai ti~u bang tOi avan bu6i t6i,<br />

tOi lai xe trong tan nat. Hlnh nhu que<br />

nha dang te't, tOi nhåm tfnh trong<br />

dau. Kh6a hQC chi mai van mlfy tuan.<br />

TOi bo het. Mua dOng xu nguai tai te<br />

long tOi. Tuyet bay gi!u cqt tren<br />

tung nhjp g~t noi m~t kinh xe. Chung<br />

quanh tOi, ~ånh v~t trum phu mQt<br />

mau tang t6c. TOi di vQi vå nhu hOrn<br />

nao tu nha chj Bfnh xOng ra. Chj<br />

Bfnh c6 cho N. tlm tOi nhung tOi<br />

khOng chju'g~p m~t. TOi chi dan dau<br />

dung sau rem cua nhln dang N.<br />

phl;lng phju buac ra xe. TOi I~i de<br />

quen xåu chuOi ngQc thl;lch nai nha<br />

chj Bfnh. KhOng bie't, lan nay du<br />

chuOi d6 c6 lam chj mlft ngu nita<br />

khOng? Nhung tOi thoang thlfy dOi<br />

måt chj Bfnh nua kinh håi, nua tuy~t<br />

vQng khi tOi gi~n dit bo dL Them<br />

mQt cai te't Mn trong daL Tet nåm<br />

nay. long tOi l~i mang n~ng dlfu vet<br />

kM phai mo.<br />

•<br />

68langvdn


Cha <br />

Den NhO; <br />

Thi Giau <br />

Tr'ån Ngån Tieu<br />

V ua th«"y con ch6 dang ch6ng<br />

mOng dao cai 16 t6 chang o giua<br />

san co sau nha, tOi khOng nglin<br />

dugc con gi~n u len tai c6. TOi<br />

ch!,ly b6 ra san quat:<br />

- Goofy! ()ng gi~t may! Ch6 vai<br />

rna. May båo Ong nhu the nay a?<br />

Con Goofy nhÅY vt ra khoi 16<br />

r~i ut6 ch~y Mn Mn g6c cam g6c<br />

san. N6 vdy mlnh th~t m!,lnh nlim<br />

ba cåi de rU s!,lch dåt barn d'ay than<br />

r~i the luai tho kM kha. N6 nhln<br />

tOi nhu tråch m6c rhng sao khi<br />

khOng l!,li pM dåm nhu v~y.<br />

Nhln<br />

cåi dang khieu khfch cua n6 tOi<br />

lOn ca ruOt. TOi xia x6i vao mlit n6:<br />

. - O Vi~t Nam thl cuQc dai· may<br />

hai nlim muoi lau r~i con !,l. Nhung<br />

truac sau gl thl may cUng ...<br />

Chiri tai day tOi chgt thåy bi VI<br />

toi cUng chång bi~t tOi se lam Mch<br />

gl duqc n6 o cåi xu quy ch6 han<br />

nguai nay.<br />

Cåi con ch6 th6 ta khf gi6 nay<br />

khOng bi~t tu dau l!,lc long Mn<br />

day. Thåy n6 dung run rÅY sau nha<br />

coi moi d6i kMt nen Y~n, nguai vq<br />

nhan h~u da tOi, cho n6 måy<br />

mi~ng xuong ga va ti com da long.<br />

C6 le cam kfch truac sI! nMn tu d6<br />

nen n6 khOng mu6n ti~p tl.!C con<br />

duang luu l!,lc va quy~t dinh nh~n<br />

nM tOi lam nM elia n6. TOi tinh<br />

gi so kiem thU (Humane Society)<br />

cua qu~n Mnh6t n6 di cho r5i<br />

nhung Ye'n l!,li bao:<br />

- KhOng nen dau anh. Em nghe<br />

n6i khi khOng rna ch6 de'n o nha<br />

mlnh thl hen låm d6. Anh kh6ng<br />

nbO cau "ch6 Mn nha thi giau" a?<br />

Mlnh se nuOi con ch6 nay bi~t dau<br />

dåy ...<br />

TOi khOng ghet ch6 nhung t6i<br />

hieu d!,li khåi rhng nu6i ch6 o My<br />

phien phuc låm chu khOng gian di<br />

nhu o xu mlnh. Ma c6 n6i ra Ye'n<br />

cUng khOng tin VI "bl.!t nha kh6ng<br />

thieng". TOi ben g!,lt phåt di:<br />

- Ch6 Mn nM thl gi~lU la khi<br />

con ch6 n6 de r5i tha con d~n nha<br />

mlnh co. Con con nay d6i bl.!ng n6<br />

tåp vao day nam ba bua r5i l~i bo<br />

di chu chåc gl n6 o ... Va l!,li d5 lin<br />

cho n6 cUng la mQt di "bill" chu<br />

kh6ng re .dau.<br />

Ye'n ph~t long clii l~i:<br />

- Nguai ta n6i "ch6 Mn nha thi<br />

giau" chu co ai n6i ch6 tha con<br />

d~n dau rna! Anh chi phia, anh lam<br />

.nhu em ngu låm khOng bhng! T6n<br />

kem gl, em dang lam nha hang Tau,<br />

mOi ngay em chiu kh6 låy it xuong<br />

ga va d5 thua ve cho n6 thl cUng<br />

dau Mn n6i gl... MOi khi em de<br />

nghj dieu gl la anh tlm cach ban ra<br />

khOng ha.<br />

T6i kh6ng mu6n cai nua VI bie't<br />

se ch!ng di Mn dau VI khi Ye'n da<br />

thkh thl nang c6 du ly le de bao v~<br />

cai ly cua nang. Neu can thl nang<br />

se phl.!ng phju, thut thit . TOi c6 ly<br />

do chfnh dang de chiu thua chu<br />

khOng phåi VI "ne" nang rna buOng<br />

xuOi de dang dau . Chång la Yen c6<br />

tanh n6i dai nhu dia d6i. Ne'u<br />

khOng nu6i con ch6 nay va n~u<br />

mai m6t lam lin kh6ng kM thl the'<br />

nao t6i ciing bi d6 thua. Lau lau<br />

yen se day di: "Nghe t6i nuOi con<br />

ch6 åy thl bie't dau da khOng kha<br />

r5i. Ch6 Mn nM thl giau, dc cl.! da<br />

bao the," van van va van van ... CU<br />

nghi Mn di di~p khuc d6 tu nlim<br />

n qua nam kia thi c6 luc se pMt<br />

dien nen tOi danh tM nh~n con ch6<br />

ltlngvan 69


nay "lam b~.m". Bie't dåu dåm bua<br />

nua thang con khOn nay se bO di la<br />

yen ehuy~n. Thang con lon muai<br />

tuOi doi dl;lt ten eho con eh6 la<br />

Goofy. T6i bao mu6n dl;lt ten gl thl<br />

dl;lt mien la dung trung ten t6i la<br />

duqe.<br />

Goofy lai "German Shepherd"<br />

nen eao rao s!;leh se, IOng den, c6<br />

hai d6m tren dau tr6ng nhu b6n<br />

mlit. Dang dåp cling kh6ng den nOi<br />

t~. Di~u an ui chot la Goofy kh6ng<br />

phai ch6 cai thl t6i khoi lo ml)t<br />

ngay nao do n6 se san xuåt them<br />

nåm bay con nua. Nhung ngay dau<br />

Goofy to ra hi~n lanh, ehua c6 gl<br />

dang phi~n ha ca. Ban ngay thl n6<br />

lang thang di choi khap x6m, khi<br />

nao d6i thl v~ ung uing doi an.<br />

Nhung dilm ba bua sau c6 le n6<br />

nghi chlie chan dåy lå nhå no r~i<br />

nen di tanh "ch6 c~y gan nha" nOi<br />

d~y cu b!;l dau sua d6. N6 sua ra rå<br />

ca dem, khi nh~\t khi khoan, khi<br />

d~n d~p lue khan twong. He nghe<br />

thlfy tie'ng nguai di I!;l i hay tie'ng<br />

dl)ng xl)t XO!;lt nilO do la n6 eh!;ly bO<br />

ra sua inh oi. No eh!;ly d6n eh!;ly<br />

daa tu g6e san nay de'n g6e kia r~i '<br />

hl)c len nhu slip iln woi nu6t s6ng<br />

ai v~y. Thinh thoång no eh!;ly de'n<br />

cao eua sO phong ngu cua t6i, keu<br />

u u nhu de wang trlnh cho t6i biet<br />

tlnh hlnh. Co lue s6t ru('>t qua Ye'n<br />

gi1:le t6i: "Anh ehiu kh6 ra mang no<br />

viii ran de t~p cho n6 quen di". T6i<br />

ra quat mang thl n6 ngung sua<br />

nhung våy du6i nhay ding' len<br />

mung ra nhu ten day ta hr hung khi<br />

duqe chu biet Mn c6ng tr!;lng. T6i<br />

vua VaD toi giuang la då nghe<br />

tieng n6 tru len nhu ml)t trang<br />

sung lien thanh. The' nao cling c6<br />

ke phåt dien len cho ma xem. T6i<br />

tha dai: ehae n6 sua chan moi<br />

mi~ng thl phiii ngu ehu ehing le<br />

sua hoai.<br />

Sau vai ba dem nghe Goofy tåu<br />

nh!;lc eh6, con my Helen hang x6m<br />

chl;\y qua go cua keu t6i ra bao:<br />

- Your dog drive me nut, I<br />

couldn'tsleep. You get to do something<br />

about it. (Con ch6 eua 6ng<br />

lam t6i phat dien. T6i kh6ng ngu<br />

duqe. Ong phåi lam gl di chu!)<br />

C6 nuac thit m~ n6 di chu tOi<br />

"du" cai cu ki~u gl duqc My gia!<br />

Nghi v~y nhung t6i vIn h~ ha trå<br />

lai:<br />

- I am sorry! We will take care of<br />

it. (T6i xin IOi. ChUng t6i se giåi<br />

quye't!)<br />

Con my Helen cMc nghi rhng<br />

t6i chi trå lai cho qua I~ nen m1:l ta<br />

kien nhån cho t6i biet them rhng:<br />

lu~t cua thlmh ph6 neu gay ~n ao<br />

phi~n ha hang x6m rna nguai ta<br />

khieu n!;li thl se bi phl;\t tu $100<br />

den $500 va tOi thieu 15 ngay tu.<br />

Ml,I ta n6i "/ don' t mind" nhung<br />

con nhung nguai hang x6m khac.<br />

T6i thu~t l!;li cho Yen nghe lai m1:l<br />

hang x6m ml)t cach nghiem chinh<br />

VI khOng muOn Ye'n cho rhng tOi<br />

dl,!a VaD d6 de c6 ca duO i cai con<br />

"den nha thl giau" cua nang. Nhung<br />

Yen l!;li hieu ml)t cach khac:<br />

- Anh thl "ai n6i sao thl b~ ngao<br />

lam v~y"! Ba ta kh6 chiu VI ch6<br />

mlnh sua nen n6i v~y chu ch6 sua<br />

ma chu phåi di tu la lam sao? Chi<br />

moi nghe hu ml)t .tie'ng ma då x6n<br />

dai Il;\i. Anh chiu kh6 d~y thl n6 se<br />

quen di chu, anh coi ch6 cua ba ta<br />

c6 sua dåu.<br />

Nån het suc! T6i kMng mu6n<br />

bi hieu lam hon nua. CU de chuy~n<br />

gl Mn se Mn thl tOt hon. Cai tu<br />

l!;lnh My gia chua ml)t g6c de dl,!ng<br />

d~ an cua con Goofy g~m xuang<br />

ga va d~ thua Yen låy a nha hang<br />

Tau v'e. D~ iln du då nhung con<br />

Goofy vån cu gay tong gay teo,<br />

xuang s6ng xuang xuan loi ra. Khi<br />

n6 ng~i gl;lm xuang vai n6 u len<br />

tr6ng u ru nhu thhng gu.<br />

Ml)t bUOi chi'eu, c6 ba My go<br />

cua mai vq ch~ng t6i ra n6i chuy~n.<br />

Ba chi con Goofy r~i hoi:<br />

- C6 phåi ch6 cua nha anh<br />

kh6ng?<br />

T6i rigan ngu ml)t chut r~i dap<br />

mOt dch ye'u at:<br />

- DI;\ ...phåi. .<br />

Ba tl,! gioi thi~u la nhån vien sa<br />

kiem thu cua qu~n hl;\t. Ba hoi ten<br />

tuOi dia chi cua t6i, ghi ghi chep<br />

ml)t h~i r~i båo t6i ky ten VllO. Ba<br />

xe dua t6i ml)t nua rbi mai giång<br />

giåi:<br />

- Dåy la Warning notice. Ch6<br />

cua anh kh6ng e6 the bai, trong<br />

vong ml)t tuan anh phåi mang ch6<br />

Mn thu y de chfch ngira va mua the<br />

bai cho ch6 deo. Neu kh6ng lam<br />

thl Se bi phl;\t $50.<br />

C6 le ba nghi rhng t\li ngol;\i<br />

qu6c nhu t6i chua biet nu6i ch6,<br />

can duqc chi dån nen ba ta khOng<br />

to ra gat gao. Con Yen thl c6 ve<br />

nhl)t nen nang n6i huyen thuyen:<br />

nao la n6 kh6ng phåi "my dog"<br />

nhung VI n6 lang thang d6i ret nen<br />

nang thuong tlnh cho ån r~i n6 ca<br />

n6 ca a Il l!;li dåy va nang cung<br />

dinh... T6i vOi nglh lai Yen:<br />

- Em a! Ba ta kh6ng can biet ba<br />

cai chuy~n d6, ch6 a nha mlnh la<br />

mlnh chiu trach nhi~m. Vå Il;\i anh<br />

då ky ten nh~n bån canh CaD r~i.<br />

Sau khi ba "kiem thU" di r~i<br />

yen quay ra trach tOi:<br />

- Anh chi duqc cai nhanh nhÅu<br />

doång. KhOn ngoan adåu khOng<br />

åy. Con my åy n6i gl thl anh cu giå<br />

ngu giå ngOc Illc d'Au n6i: "No<br />

English", "No Enghish" la my åy<br />

bO di chu gl. Ngu dl;\i gl rna ky vai<br />

kiec.<br />

Ngu hay khOn gl khOng cAn<br />

biet nhung tOi vIn phåi dl1t Goofy<br />

den ml)t bac si thU y de chfch ngira<br />

va mua di the bai deo cO. Khåm<br />

tOng quat IAn dau nen bi chem<br />

$100, the bai va vong deo cO het<br />

$90. Ong thu y con d~n mOi nåm<br />

phåi tra I~i de Ong tai shot va gia<br />

h!;ln cai license. Yen xft xoa: "The<br />

la toi mtt n6 nua tuan ti!n luang!".<br />

R~i nang Il;\i tl,! an ui: mai mOt trai<br />

thuong thl c6 phåi bo ra gåp ba lan<br />

nhu v~y cling khOng tiec.<br />

Nua thang sau thl cilng ba "cam"<br />

asa "kiem thu" tra Il;\i va trao tOi<br />

ml)t cai giåy cånh cao khåc. Ba båo<br />

kh6ng duqc de ch6 chl;\y nhOng<br />

nhOng ngoai duang. MuOn cho<br />

ch6 di dl;\o mat thl phai c6 leading.<br />

Nghia la phåi c6 dåy cl)t ~O n6 r~i<br />

mlnh dl1t n6 di hay n6 dl1t mlnh di<br />

di d6 khOng can biet, mien la lam<br />

dung nguyen tac: phåi c6 nguai<br />

70 lang van


d~t ne'u cho mu6n di ra duang...<br />

d!.lo mat. Ba båo ding tu nay s~p t6i<br />

ba se khOng warning nua rna se<br />

ph!.lt.<br />

Chuy~n phi~n toai v~ con Goofy<br />

chång phåi chi co the'. No chång<br />

chi tåu nh!.lc b!lll dem Htm phr~n<br />

hang xom rna no con di tha ca Mo<br />

chf cua nguai ta mang v~ d~ d'lly<br />

dra nM. HOrn thl no mang v~ nåm<br />

sau bich Mo, bua thl vai ba chie'c<br />

dep. Co mu6n mang trå I!.li eting<br />

kMng bie't cua ai. Con my Helen<br />

hang xom tru6c con thå con Dixie<br />

cua my ta ra san chai ngay vai b~n.<br />

Nhung thåy Goofy 10 mang qua my<br />

ta chi cho con Dixie ra lam cOng<br />

tac v~ sinh xong r(}i l!.li dåt vao<br />

nha. Ma Goofy 10 mang th~t. Con<br />

Dixie co be) IOng trång toat da<br />

duge chu eho di ti~m chåi ehu6t<br />

e~t xen dyp de. Tuy la cho di<br />

nhung chåc da bi thie'n nen thåy<br />

Goofy no dung dung nhu khOng.<br />

MOi ran thåy con Dixie la Goofy<br />

eh!.lY b6 l!.li tfnh leo len Iung. Con<br />

Dixie cu ch!.lY vong vong kh~p san<br />

trong khi Goofy du6i theo den khi<br />

m~t nhoai chiing nu6c my gl thl<br />

nam ngua tenh henh giiIa san co<br />

the luai ra thå d6e. Luc do con<br />

Dixie co mon men I!.li gan thl chang<br />

Goofy cling chång con hai suc dau<br />

rna chOi d~y. Co tan con Dixie Mn<br />

ben di ch~u dl!ng d(} ån cua con<br />

Goofy ghe mlii ngui ngui. The' la<br />

Goofy ch!.lY b6 l !.li d6p con Dixie<br />

me)t phat r(}i dung chån låy ch~u<br />

d(} ån. Con Dixie keu oång oång<br />

nhu bi dt tie't r(}i eh!.lY v~ san nha<br />

no. M\l Helen la trai la dåt ch!.lY ra<br />

Om Dixie vao long xft xoa, x01 xa<br />

. nhu la ai da danh con da m\l ta.<br />

M\l luam Goofy rua "mean dog"<br />

r(}i be' con Dixie vao nha.<br />

TOi båo Ye'n chuy~n con Goofy<br />

khCmg con la chuy~n dlia nua dau.<br />

Bay gia phåi nght cach giåi quye't<br />

cho 6n thoa va tOi khOng th~ thuc<br />

ca dem duge de ra van l~y no cam<br />

hQng l !.li. Yen dua y kien la di mua<br />

me)t sgi xfch chung hai ch\lc thu6e<br />

r(}i ce)t no vao g6c cay cam la yen<br />

chuy~n. Nang con båo tOi di mua<br />

gO ve dong mQt di chu(}ng cho de<br />

gan do eho Goofy tru mua tru<br />

ming.<br />

The' nhung con Goofy khOng<br />

chiu chui vao di "tu dinh" da n9<br />

rna chi nam ngoai cua. Om dåy no<br />

vao no eling cu cay dau chui ·ra.<br />

TOi nght ra me)t sang kie'n la de<br />

ch~u d(} ån trong di dog house thl<br />

ch~c t6i bua no phåi vao, rie't r~i se<br />

K<br />

quen. Ay v~y rna tha nhin doi ehu<br />

no nhilt dinh no khOng vao. Sgi<br />

giay xfch dau tien nho nhån xinh<br />

x~n chi duge me)t ngay VI Goofy da<br />

dn dut me)t måt xfch r(}i keo luOn<br />

nua sgi xlch l~t b~t di ehai. D~n<br />

khi sgi xfch quiln vao me)t b\li cay<br />

no la trai la dilt ong ong. Me)t ba<br />

hang xom khac ra ga gium va keo<br />

no v~ nha cho tOi. TOi di mua m()t<br />

sgi xfch to gan bang ngon tay d~<br />

thay the'. C~n khOng duge sgi xfch<br />

thl Goofy xoay qua chai tro khae<br />

cho da bu(}n. No .quiln nåm muai<br />

vong sgi giay xfch quanh g6c cam<br />

r(}i nam nhai xfch. DOi khi v6 tlnh<br />

no ch!.lY ngugc chi~u l!.li v6i hu6ng<br />

no vua quan thl t6i khOng phåi ra<br />

ga. Tuy v~y t6i cling phåi ki~m<br />

soat hang ngay. Tro ke' tie'p la dao<br />

nhung 10 t6 chang xung quanh cai<br />

ehu(}ng. Ngay nao di lam ve t()i<br />

cling phåi lap 10 no dao. CU lilp 10<br />

nay thl no khoet 10 khae. Me)t lan<br />

bl!c qua t()i lily me)t thanh cay quat<br />

vao dng tru6c no me)t cai th~t ll!c,<br />

kh~n them me)t phat nua vao mOng.<br />

Goofy dau d6n tru len r~n ri tuång<br />

chung ca lang ca nu6c nghe thay.<br />

Con my Helen ch!.lY b6 sang Om no<br />

vao long xoa n~n,<br />

måt nhln t6i to<br />

y ghe tårn me)t ke hung du chua<br />

tung thay:<br />

- T!.li sao Ong lam nhu the? Ong<br />

tan nhån qua!<br />

Con Goofy tMy eonguai nl!ng<br />

nju dugc the eu u u ång ång nhu<br />

con dau d6n låm. TOi båo con my<br />

Helen:<br />

- Ba da båo tOi phai lam gl di thl<br />

tOi lam the' My!<br />

- ff, tOi co noi the' th~t, nhung<br />

tOi dau Mo 6ng hanh h!.l no! Hanh<br />

h!.l tM v~t la te)i hlnh day, 6ng biet<br />

kh6ng? Sau khi rua xa me)t<br />

h(}i ha gi~n, m\l Helen giåi thfch<br />

cho t6i hieu rang: ee)t con eho l!.li<br />

ca ngay nhu v~y la "against his<br />

wiU". TOi da kMng mua "dog<br />

food" cho no ån de no gay trO"<br />

xuang nhu the' nay (ch~c m\l ta am<br />

chi ån cam thua canh ei,in kieu VN<br />

thl khOng co protein) l!.li con danh<br />

dam no nua la v6 nMn d!.lo. Neu<br />

he)i bao v~ suc v~t biet thl t6i se bi<br />

phi~n toai v~ te)i nguge dai suc v~t<br />

v. v.. TOi bl!c mlnh ehui tham: KhOng<br />

cho 6ng dånh vg thl con co ly, chu<br />

danh cho rna cling båt tQi thl th~t<br />

la kheo bay chuy~n. Ngay con di<br />

6ng con kh~n thay my chu cM la<br />

di tha dech gl!<br />

Luc do Ye'n cling vua v~ t6i,<br />

eh!.lY ra hoi t6i con my hang xom<br />

l!.li ca khja chuy~n gl v~y. TOi<br />

thu~t<br />

l!.li lai con my Helen nhung<br />

giau nhym V\l t6i kh~n con Goofy.<br />

TOi hoi m\l H~len:<br />

- Tha cho ra no di nMng nhOng<br />

ngoai duang thl bi ph!.lt. CQt l!.li thl<br />

mang te)i nguge dai no. Ba båo t6i<br />

phai lam gl bay gia?<br />

M\l Helen båo phåi giu no a<br />

trong nha, d~y cho no co thoi quen<br />

"house broken" tuc la khi mu6n di<br />

i, di te thl no trlnh thua cho mlnh<br />

bie't. Con mu6n thå a san thl phai<br />

lam hang rao de no khoi ch!.lY ra<br />

/angvdn 71


duang. TOi nghi b\mg: "M~! Cho<br />

VaD trong nha hOi nhu CU, lam sao<br />

rna chju nOi". Nhung Ye'n I~i Mm<br />

hå v~i '9 kie'n cua con m~ Helen:<br />

- Phåi d~y anh ~. Lam bang raD<br />

la ti~n nh~t chå ai nhom ng6 gl.<br />

- ChAng le chi vl cai con kh6n<br />

nay rna phåi bo ra hai ngan dOng<br />

de lam hang raD a?<br />

- Thl mlnh då nuOi n6 thl phåi<br />

lam chu. HOrn nQ anh dOng '9 nuOi<br />

thl em m~i nuOi chu c6 phåi em tlJ<br />

'9 dau? Mu6n dUOi n6 di thl duOi ttr<br />

d~u chu gia m~i du6i thl xui xeo<br />

t~n m~ng chu chai. sao. Vå I~i<br />

khOng c6 n6 tru~c sau mlnh cling<br />

phåi lam hang raD chu khOng a?<br />

LOi t~i tOi? The' m~i ua gan. U<br />

mu6n hang raD thl c6 hang rao.<br />

Hang raD thl phåi m(H tu~n le m~i<br />

thlJC hi~n dU


.. A<br />

Hanh-Trflng etla Ong Vi <br />

H6ng Huy<br />

. C 6 the n6i rna khtlng sg nh'åm<br />

lån la eho toi ngay Mm d6, Vi ehua<br />

lin thit eh6. N6i eaeh khae, Mm d6<br />

la l'ån d'åu tien Vi lin thit cM. qu<br />

kMng phåi la nguoi ken lin. Thu gl<br />

ngon, hgp khAu thl e~u lin nhi~u, lin<br />

m~t eaeh tM vi. M6n gl khtlng ngon<br />

hol)e kMng hgp khAu vi thl e~u lin<br />

ft, kMng ehe va eling khtlng to ra<br />

kieng ky. D6i voi thit eh6 thl tuy<br />

ehua lin, nhung e~u da nghe nhi~u<br />

nguoi ca t1,1ng. Nao, s6ng å dai lin<br />

mieng d'tli eh6, ehet xu6ng Am phU<br />

biet e6 hay kMng, nao lin thit cM<br />

kMng danh rling, de ba ngay xia ra<br />

con tham ... Nghe v~y e~u etlng mu6n<br />

thu eho biet, nhung ehua g~p ~ip.<br />

Truoe ehien tranh aeai thi tr4'n nbO<br />

que e~u, khtlnge6 ml)t quan thit eh6<br />

nao. Uu lAu, m9:y nguai Båe lam<br />

etlng eho hang d~t ehieu phfa truoe<br />

nha e~u tI! lam thit cM låy rna lin,<br />

e~u e6 ehl;ly qua xem hl? lam, nhung<br />

Mn khi hl? lin thl ehÅng le e~u vAn<br />

dung xem, thanh ra ehua duge moi<br />

lin rån nao. DI;lO 9:y e~u eling da muoi<br />

llim, dAu con nho nhH gl rna kMng<br />

biet ngugng!<br />

Nen mai Mn Mm 9:y, nhAn ml)t<br />

dip r9:t t!nh co, Vi moi duge linm6n<br />

thit da tu lAu nghe tieng. My sai Vi<br />

ve que, dem trå eho dl Ba m~t m6n<br />

d'tl da mugn tu lAu. Dl Ba la ehi rul)t<br />

my Vi. Vg eh'tlng dl da gia, m9:y<br />

nguai con deu da l~p gia dlnh va å<br />

rieng, nhung eling quanh quAn lang<br />

tren x.6m duaL Vi SÅP sua ehao dl<br />

\<br />

dugng trå v~, thl thåy thllng eu An<br />

con ehi Hai (con d'åu eua dl) nha å<br />

x6m tren dem toi ml)t ttl thit xao con<br />

b6e hai nghi ngut. Thång be vua n6i<br />

dm eAu: "Ba rna bieu dem ve eho<br />

ngol;li lin" la bO ehl;ly li~n. C6 le n6<br />

eling ntln v~ nha de lin ph'ån n6. Dl<br />

dugng låy dua ehen va båo Vi elIng<br />

ng'tli lin. Dl ngo y tiee la khtlng e6<br />

banh trang nu


Nhung qua thai gian dai thl eai gl<br />

eling nguOi ngoai di duqe.<br />

Sau nAm sau, dung VaD ngay mung<br />

b6n T!t Canh DAn, Vi I~i ån thit eh6.<br />

Khoång nay Vi då ngoai hai muai,<br />

thu(le thanh phAn quAn d(li Phap e6<br />

the båt dan di, va eling de bi Vi~t<br />

Minh nghi, ncn khOng dam å I~i mOi<br />

khi e6 tr~n dill. HOrn !fy bl?n Phåp ttr<br />

nui Hi~m keo ra ph6i hqp eung eanh<br />

quan d6 b" phfa thi xå, ehi moi<br />

khoang 10 gia sang då d!n ven lang<br />

gia dlnh Vi dang å trong thai gian<br />

tan eu. Cling may, Vi va dåa em trai<br />

14 tu6i då rai lang ngay ttr hOi mo<br />

baD d"ng d'au tien, nen khi ti!ng<br />

sung båt d'au n6 va th!fy kh6i b6e len<br />

avling tån eu, thl anh em Vi då å<br />

lung ehtrng ml)t dåy nui th!fp eaeh<br />

ehO danh nhau eling d!n muai eay<br />

s6. OehO !fy thl an toan, rna con e6<br />

the quan sat duqe ml)t vung rIft rl)ng,<br />

tMy duqe nhung nai nM bi ehay de<br />

nh~n dinh gii~\e dang ti!n toi dau ...<br />

Tren duang di tån, anh em Vi g~p<br />

rIft nhi~u nguai, nhung len d!n ehO<br />

nay, ngoai hai e~u ra, ehi con m(lt<br />

e~p thi!u nien nua, tu6i eting suft<br />

soat voi Vi va dåa em. Anh em Tam<br />

eting nguai thi xii, dang tån eu a<br />

lang ben e~nh lang Vi.<br />

D!n trua, nghe tieng sung im d'an,<br />

nhung b6n nguai van ehua dam<br />

xu6ng nui, tfnh aqua dem, dqi ngay<br />

mai biet ehåe gi~e då rut thl moi tra<br />

v~ lang.<br />

Ch~y vl)i ttr sang som, l~i e6 eå<br />

tieng d'Ong h'O leo nui nua, b6n anh<br />

em eåm thåy d6i bl:mg ghe gom.<br />

Nhung khi eoi I~i nhung thå mang<br />

theo thl khe>ng e6 gl ån duqe ngay.<br />

Chi e6 g~o, m"t ft mu6i va måm<br />

ru6e. Thllng em Tam e6 b6e theo ml)t<br />

ft måt gtrng, nhung bl:mg dang tr6ng<br />

thl ån thå!fy sao duqe! Ph'an gia dlnh<br />

Vi thl nåm !fy m~ Vi ehi lam mam<br />

cam eung Ong ba sang ngay mung<br />

ml)t TEt r'Oi tra l~i ån u6ng blnh<br />

thuang. Phåi ehi e6 m(lt don banh tet<br />

thl eting qua duqe m"t bua. The>i<br />

danh nåu cam ån voi måm ru6e v~y .<br />

Vi va Tam dang ehia nhau di<br />

kiem nuoe kiem eui, thl nghe hai<br />

dåa em gl?i a me rtrng ben kia.<br />

- Anh Tam, anh Vi ai! Dl?n qua<br />

ben nay di. C6 eai tr~i day.<br />

Hai ngum xaeh d'O d~e eh~y qua<br />

thl thAy d6 la m(lt eån I~u eua thq<br />

rtrng dl!J1g de t~m tru trong thai gian<br />

d6n eay. CAn I~u Iqp la g'Oi, khe>ng<br />

vaeh, trOng sa sai ti~u [\lY nhung e6<br />

eai be-p th$t lon. M(lt eai ehåo gang<br />

me mi~ng d$y bhng m(lt eai vung<br />

thi!e dang båe tren b!p Ia:m bhng ba<br />

e\le da. Tam eh~y v"i I~i giå vung ra,<br />

nhung thAy ehåo tr6ng khe>ng, Ii~n<br />

nem eai vung di. C6 le dam thq rtrng<br />

nghe sung n6 ami~t duoi, bO tr~i di<br />

sau vao eanh rtrng r~m ben kia.<br />

Mtrng duqe ehO t~m tru e6 mAy<br />

eai s~p tre d~ ngu qua dem, nhung e6<br />

m(lt di~u phi~n la con cM bu(le å<br />

g6e I~u eå eh6e eh6e I~i sua, nghe<br />

råt kM ehiu. Con cM gAy 1(1 ro<br />

xucmg suan, 10ng r\lng xa de, e6 ve<br />

gia låm. N6 eå nhm im m"t lue I~i<br />

ng6e d$y sua. Vi vtra båo em I~i thao<br />

day du6i n6 vao rtrng thl Tam n6i:<br />

- Anh ca de n6 d6 eho tOi.<br />

Tuång anh ta gianh IAy vi~e thå<br />

cM, Vi khOng d~ yMn n(ta, quay trå<br />

I~i voi n'Oi cam såp sOi. BOng eMng<br />

nghe con eh6 gAm gtr, r'Oi hQe len<br />

m!fy ti!ng th~t to. Nhln I~i, ehang<br />

tMy n6 nhm giay gi\la tren m~t dåt,<br />

eai dAu nhu bi I~eh di. Tam tay con<br />

cAm m"t khUe eay, dång nhln xae<br />

con eh6. Vi n6i:<br />

- Sao anh danh n6 eh~t? HI? hoi<br />

thl bi!t n6i sao?<br />

Tam quång khUe eAy di, phui tay:<br />

- CM mlnh dau e6 gl ån. Ch~e hQ<br />

tån elt måy ngay nua mai trå v~ .<br />

Mlnh khe>ng gi!t thl n6 eting eh!t<br />

d6i.<br />

Ly lu~n tMt giån di. ThOi k~ anh<br />

ta. Mlnh lo vi~e eua mlnh. N'Oi cam<br />

eua Vi Mt dau sOi. CMng bOt hia,<br />

74langvdn


quay dAu h,li Hm em, d~nh båo n6 di<br />

Hm vai trai at ri:tng de An vai mam<br />

ru6c thl khOng thå'y n6 dau nfra. Thl<br />

ra ca ba da .IOi con ch6 xu6ng su6i.<br />

HI? lam sao khOng bitt, nhung n~i<br />

com cua Vi chua chin hån thl hl? da<br />

dem thjt len. Con ch6 tuy gAy nhung<br />

cling kM to, v~y<br />

rna s6 thjt dl!ng<br />

trong tå'm la chu6i chi duqc chi'rng<br />

han m~t kY. Thao nao hl? lam nhanh<br />

qua! Buac VaD reu, Tam 100 titng<br />

tuyen b6:<br />

- Bay gia tå't ca phai thea l~nh tOi,<br />

. VI tOi la dAu btp kiem d~ te. ChUng<br />

ta se An tre m~t chUt, nhung duqc An<br />

ngon.<br />

V~ n6i: <br />

- TOi khOng An duqc th~t ch6 dau. <br />

Tam cuai ha ha: <br />

- Bie't r~i. Thhng em cua anh vua <br />

n6i cho tOi bitt·la lAn å'y anh b~ 6i<br />

sau khi An. Nhung d6 la anh 6i Mt<br />

chuac. Un nay thl anh cu yen chr di.<br />

Thit ch6 do dAu btp Tam lam thl<br />

khOng the 6i duqc. TOi duqc chan<br />

tru yen tu m~t tay t6 Båc ky da an<br />

hang ngan con cåu då'y!<br />

Vi thå'y vui lay vai cai h~n nhien<br />

cua b~n, nhung van ngh! la mlnh se<br />

chi An com vai måm ru6c thOi. Con<br />

thang em mu6n An gl thl tuy y n6.<br />

Tam tl! y buac l~i rna vung n~i<br />

com Vi dang nå'u, xem ky r~i n6i:<br />

- N'Oi nay ngon hon, v~y de An vai<br />

thjt kho. N'Oi kia hai nhåo, d6 ra lam<br />

cMo.<br />

Sau d6 Tam lå'y cai chao gang d~i<br />

len dAu di xu6ng su6i rua lam d~ nå'u<br />

cMo. Anh ta bac chao len be'p lon,<br />

d6 mo thit vao, trut ca ve mu6i cua<br />

mlnh va IQ måm ru6c cua anh em Vi<br />

VaD luOn, them m~t ft at va la cai<br />

trai, cho lua chay to, tay cAm m(>t<br />

canh tre tuoi dao lia lia. Thit chfn,<br />

anh ta g~t ra m~t nua dl,lng VaD tå'm<br />

la chu6i, xong d6 ca n~i cam kia VaD<br />

chao, bao thang em ch~y xu6ng su6i<br />

muc them må"y n~i nuac nfra d6 vao,<br />

khuå"y deu len, bat lua, f~i lau cai<br />

vung thie'c cho s~ch b\li d~y len.<br />

. Quay l~i phfa Vi, Tam xoa tay<br />

hoi:<br />

- Anh c6 chiu dAu be'p nay cu<br />

khOng? Muai lAm phut nfra chao<br />

nhu la mlnh rna ti~c då"y dc b~n.<br />

Ch~y gi~c rna an the' nay la chUa te<br />

r~i. Bay gia dAu be'p di tam. Mlnh<br />

måy do qua.<br />

Khi anh ta tra len, Vi thå"y anh ta .<br />

vua di vua dung luqc chåi t6c, dang<br />

di~u th~t ung dung. BOng anh. ta<br />

khl,lng l~i, Iling nghe. C6 tie'ng rriay<br />

bay. Anh ta la to:<br />

- May bay tai! D~p lua di, anh Vi.<br />

Nhu cai may, Vi lam theo l~nh<br />

Tam. Chang vua buac ra khoi l~u thl<br />

di b6ng to khung khiep cua m~t<br />

chie'c B.29 vut qua ngay tren dAu. Vi<br />

vua ch~y vua gl?i hai dUa nbO:<br />

- Hai dua ch~y xu6ng su6i di,<br />

mau len. N6 se tra I~i då'y!<br />

Tie'ng em chang vl?ng fa,nghe råt<br />

blnh t'inh:<br />

- Duqc r~i, tl,1i em nup ben nay, n6<br />

kh6ng thå"y dau!<br />

Tam keo tay Vi ch~y xu6ng su6i.<br />

Qua nhien hai chie'c may bay quay<br />

tra l~i. Hai tie'ng nO lien tie'p. Rung<br />

nui rung rinh nhu sl,1p dO. V~ va Tam<br />

ng~i<br />

nup a lung chung ba su6i, bi<br />

hå't vang xu6ng nuac. Cling may<br />

nuac chl tai dAu g6i. M~t tång da to<br />

lan thea lam Vi gi~p ban chan mi).t.<br />

Hai chiec may bay vong tra l~i, ban<br />

må'y lo~t sung may r~i mai bo di. Vi<br />

va Tam bo len ba su6i, gQi hai dua<br />

em. Kh6ng nghe tie'ng tra lai. CMn<br />

Vi dau qua, nhung chang cling phåi<br />

c6 nhay lo co thea Tam qua ca.nh<br />

rung ben kia nm kiem.<br />

Hai trai bom ca lon khoet hai cai<br />

h6 th~t sau cach .cAn leu chung 30<br />

thuac. Co le may bay nhln tMy khoi<br />

tu xa, nhåm tha bom can leu nhung<br />

bom di l~ch. cay c6i quanh mi~ng<br />

h6 bi vyt nga het ca. Nhfrng cåy hoi<br />

xa con dUng, nhung chång cåy nao<br />

con ngu yen vyn.<br />

Hai dua be c6 le cach ch6 bom nO<br />

khOng xa, cho nen than the tan mit,<br />

hai nguai anh khOng tim l~i duqc gl<br />

nhieu. Chl mOt canh tay trai gAn nhu<br />

con nguyen, va Tam cu qua quyet d6<br />

la tay em anh ta VI mau da trang han<br />

da cua Vi .<br />

Trong khi Tam dien cu~ng S\IC<br />

s~o khåp khu rung de tim xuong thit<br />

cua em, thl Vi le di chan sung vil ra<br />

mep rung ng~i xu6ng m~t tang da,<br />

mat nhln sfrng phfa truac. Guong<br />

mi.it cua dua em ngay tha hi~n ro<br />

truac mat chang. Khi di thl du hai<br />

anh em, bay gia chi con mlnh mlnh.<br />

Mai luc trua b6n thang, bay gia chi<br />

con hai thang anh. Gi6ng nhu hai<br />

thang anh lon han, khOn han, nen<br />

con s6ng; hai dua em nbO, dl,li han<br />

nen phai chet. Vi chqt ngh!: dang le<br />

dua phai chet la thang Tam k'ia. Vi<br />

nho den con cho. Nhung chang<br />

kh6ng ngh! them nfra.<br />

Chieu hOrn å'y, tieng sung van<br />

con nghe n6 le te phia lang xa. Vi va<br />

Tårn khOng dam tra ve; ban nhau t~m<br />

atren nui qua dem. Sl! dan dau lång<br />

xu6ng, hai nguai mai thå'y b\lng d6i<br />

c~n cao. Vi chan dau khOng lam gl<br />

duqc, Tam m~t mlnh chui VaD can<br />

leu s~p, m~t lat sau kh~ n~ bung ra<br />

cai chåo, dem di).t ben c~nh Vi.<br />

- N'6i cam con an duqc, nhung<br />

khOng co gl m~ de an. Thit kho l~n<br />

dAy då't cat, danh phai bo di. Nhung<br />

chao nay nha co d~y vung nen van<br />

s~ch, chac an duqc.<br />

Tam rna vung, cui xu6ng ngui<br />

r~i noi:<br />

- Nhung ngui, tanh Jam! De ham<br />

l~i da.<br />

Vi n6i:<br />

- TOi khOng an dåu. Anh coi an<br />

duqc th} an di, håm lam gl! L~i c6<br />

kh6i nfra då'y.<br />

Tårn nhln quanh:<br />

- Mi).t tfai li).n r~i, kh6ng c6 may<br />

bay nfra dau!<br />

Anh ta ke ba CI,1C da lam bep,<br />

nhom lua ham chåo c~nh ch6 Vi<br />

ng6i. Chao sOi duqc mt luc, Tam tat •<br />

lua. Mili chåo thit ch6 b6c len, Vi tI!<br />

nhien nu6t nuac mie'ng . lien t\lc.<br />

Chang tI! mang mlnh kh6ng kem che<br />

duqc phån ung cua ca the, chi con<br />

mong b~n khOng biet. Nhung chang<br />

ngh! mlnh se khOng an chao, chi an<br />

cam l~t thOi.<br />

Tam dung la mft fung lam mu6ng,<br />

muc cho Vi mt chen chåo. Vi tfnh<br />

khOng cAm nhung l~i bung cMn len<br />

ngui r~i de xu6ng, trong y ngh! van<br />

chua quye't la se c6 an hay khOng.<br />

Tårn n6i:<br />

lilngvdn 75


- Anh d6i Him r~i, rna I~i m~t nua.<br />

Cam thl khOng e6 eMt måm mu6i gl<br />

eå, lam sao ån! Chao n6ng ån dU


16. Cha di tu, ehUng s6ng nho Ong<br />

båe e6 ti~m buOn å Chg Lon. D~n<br />

khoang 1979, Ong bae thu x~p eho<br />

hai dua eung voi m1(y dua con eua<br />

Ong gia Utm Hoa ki~u de di the o kieu<br />

ban ehfnh thue.<br />

. Trong nhung nam tu å ngoai Båe, .<br />

Vi eling e6 duge ba ehi dau va cO em<br />

h ti~p t~ dOi ran, nhung qua cap eua<br />

h eling ehang th1(m gl voi st! thi~u<br />

an trAm kha eua tr~i tu e~ng san. C6<br />

nhi~u dem bl,mg d6i e


it vAy kla? Thl'>i dUc;1c baD nhieu hay<br />

bA'y nhieu. Con baD nhieu ngu~i<br />

mu6n ån rna dAu c6 dUc;1c ån.<br />

C6 thit trong tay r~i, Vi mai nghT '<br />

Mn vi~c ån th!t ch6 vai gl. Cam<br />

kMng c6, chi c6 s4n. ThOi, ån thit<br />

ch6 vai s4n cling dut;>'c.<br />

Trong khi ch~ dt;>'i nha b!p pMt<br />

s4n lu~c, Vi treo len chO nhm, kfn<br />

dao må g6i la ra.<br />

Trong anh sang I~ m~, chang d!m<br />

dut;>'c dung mu~i mi!ng thit, to vu-a<br />

bhng dAu ng6n tay cai. Chang dnh<br />

ch~ c6 s4n de ån cung, Cu c4n m~t<br />

mi!ng sl1n thl nhA'm m~t ti thit cho<br />

IAu h!t. Nhung themqua, khOng<br />

nhin dut;>'c. Vi hai tay nAng tA'm la<br />

dua len miii ngui, r~i nMn m~t<br />

mi!ng nhO nhA't bO VaD mi~ng tu- tunhai.<br />

Då tlnh nhai cho th~t IAu, cho<br />

th~t thA"m, cho th~t då, nhttng khOng<br />

hieu sao cai chllt vu-a m~n, vu-a ngQt,<br />

vu-a beo kia mai thÆm xu6ng cd, thl<br />

nhu c6 m~t suc m~nh huy~n bi nao<br />

d6 keo tu~t mi!ng th!t nhai chua kip<br />

nat kia di dAu mÆt. R~i m~t mi!ng<br />

nua, m~t mi!ng nua. Nhip d~ ciing<br />

nhanh nhu th!.<br />

Chi trong m~t loang, mu~i mi!ng<br />

thit bi!n milt. Chi con l~i tA'm la<br />

chu6i vai m~t it nuac mau nAu nh~n<br />

nh~n.<br />

Vi dung m~t mdu dn vet h~t chO<br />

nuac A'y cho vao mi~ng nhai chAm<br />

ch~m, r~i u6ng m~t ca nuac dAy.<br />

Chang cA't phAn stin di de t6i ån, r~i<br />

nhm xu6ng, c6 nho I~i mui vi clta<br />

mA'y mi!ng thit ch6 vu-a ån.<br />

Sau khi mån tu, Vi ciIng phai vao<br />

Cht;>' Lon Cl nhb ngubi anh, VI nha<br />

chang bi tich thu, kMng doi I~i<br />

duc;1c. Vt;>' ch~ng rtgubi anh dang chb<br />

con bao lånh di My, va Vi ciIng bl1t<br />

• dAu ngay vi~c lo h~ sa xin di. Dua<br />

con lon clta ehang då t6t nghi~p ky<br />

su va da e6 vi~e lam.<br />

Trong khi chb dt;>'i, Vi giup Iilnh<br />

chi ban thu6e la le va ve s6. Khi nao<br />

ba chi b~n nA'u Itn, rna Ong anh l~i<br />

ehUi miii VaD ban eb tuang Cl hien<br />

nha ben e~nh, thl thung thu6e la va<br />

ban ve s6 do Vi trl'>ng eoi. COng vi~c<br />

nay tuy kiem nhttng cung nhl'1n 111m.<br />

Ma dQc såch mAi cOng ehån. Va I~i<br />

mtlt ehang d~ nl'1y cung Mt dAu suy.<br />

Nåm muai mA'y tudi r~i ehu tre trung<br />

gl nua. Chang chqt nghT ra m~t eåch<br />

giai trf mai.<br />

'ThA'y Ong gia ngubi Tau ben c~nh<br />

nhA vi!t cAu d6i giup bl'1 con trong<br />

phubng, Vi cOng Mt chuae vi!t eAu<br />

d6i. lfOi nho chang c6 dut;>'c hQc m~t<br />

nåm chu nho våi nguCti c~u la m~t vi<br />

tu tai Hån hQe. Chang dung bao cO,<br />

but IOng va m\lc x~, t~p vi!t chu to.<br />

6ng gia ngubi Tau sang xem, khen<br />

chu d~p. T!t nåm Ily, Vi mua giÆy<br />

h~ng dan v~ vi!t cAu d6i bån. Vi!t<br />

dut;>'c de'n mlly chl,lc cAu, treo len dAy<br />

cång truac nha, trl'>ng do r\lc ca m~t<br />

ti~n. Nhttng chang chi ban dut;>'c m~t<br />

dl'>i giå hai ngan i con... qu li~u d6i dut;>'c<br />

th} xl'>ng tai di.<br />

Vi n6i:<br />

- CAu Ily minh då nghe tu- lAu, dAu<br />

phai clta cl'> ta.<br />

- KhOng bi!t. Nhttng e~u c6 mu6n<br />

th} cu nghT sAn di, r~i Mm nao mlnh<br />

rlt di cho c6 b~n. Mlnh vt;>' bO lAu r~i,<br />

nhu~g chång c6 chut vån chuang<br />

chil nghTa gl trong bl,lng, nen khOng<br />

dåm. Då tai eh6 A'y ån mlly l'hn. Thit<br />

dy bay m6n, ca bay m6n d~u ngon.<br />

Nhttng mlnh chi ån va nhln m~t cl'> ta<br />

thOi, khOng dam dOng tai ehuy~n<br />

d6i dap.<br />

- Chuy~n c6 th~t a?<br />

- Th~t chu. Då c6 nhi~u ngubi hoi<br />

thing cl'> ta, va cO ta xac nh~n.<br />

Vi 111c d'hu cubi:<br />

- TOi cho d6 chi la m~t cach<br />

quang caD cho eai quån.<br />

Nhung mA'y thång sau, Vi dQn d!n<br />

å lul'>n trong quån thit cAy bay m6n<br />

kia. Khl'>ng ai, ke ca ngubi d~ng sl!<br />

cil, bi!t ro la chang d6i dugc eAu d6i<br />

kia khOng.<br />

Vi Cl d6 måi, c6 vai ba ehu quan<br />

sfnh vån chuang m~t m~t con, nhung<br />

khoi lam gl ca. Hhng ngl'1y, n!u c6 ra<br />

quån, thl l'>ng Vi (chUng ta nen ddi<br />

cåch xung hO VI trong mA'y nåm g'hn<br />

dAy trOng Ong gia hin di) ng~i Cl m~t<br />

ban nhO trong g6c, truac m~t IUOn<br />

luOn c6 vai m6n va mOt chai bia.<br />

6ng vu-a Itn vu-a dQc bao: Ai mai tai<br />

quån IAn dAu eilng d~u tuoog l'>ng 11'1<br />

m~t ngubi khåch nhu mlnh.<br />

Cho Mn nay, l'>ng Vi vån ehua di<br />

My. KhOng hieu VI h~ sa trl,lc tr~c<br />

hay vl l'>ng kMng mu6n di nua. C6<br />

the Ong tfnh ch6ng cOng ngay trong<br />

nuac ehång? KhOng ai bi!t ro ca.<br />

Chuy~n nl'1y ciing bi m~t nhu chuy~n<br />

eAu d6i kia v~y.<br />

•<br />

78ldngvdn


Xuan Mu6n<br />

•<br />

Hoang Chinh<br />

Co gai dung tren sån thugng<br />

ngåy nguai nhln trai. NhiIng ngay<br />

cu6i nåm trai mau t6i. Måy gil\ng<br />

thåp tren nhiIng ngQn cåy vang la.<br />

Ti~ng dQng cua thanh ph6 lao xao å<br />

phla dOng, nai c6 nhiIng con duang<br />

d~p dlu xe cQ.<br />

Ti~ng coi xe loang tan trong gi6.<br />

Sang mai ,thu båy, cO dugc nght ngai<br />

chut it. Cfing chång nhi~u nho i gl,<br />

nhung nhung ngay nghi cu6i tulln<br />

cua mQt nguai di lam cOng, giup<br />

vi~c v~t trong nha baD gia cfing quy.<br />

Ll;li thu sau nua rOi, bih dllu nhiIng<br />

ngay cu6i tulln nhan hl;l, thong dong<br />

cua mQt cO gai chua c6 gia dlnh,<br />

s6ng xa cha my, anh em, va tåt cå<br />

nhung nguai thån thuQc. CO chång<br />

bi~t lam gl cho qua nhung ngay cu6i<br />

tu'an. Tr6n bi~t trong phong, vui d'au<br />

VaD nhung cu6n ti~u thuyet dit~m<br />

Hnh, rna tuång Mn mQt hyn ho<br />

khOng tuång, hay lang thang VaD<br />

nhung khu chg dOng duc noi c6<br />

nhung dra kinh trang hoiing rl!c ra.<br />

Di dåu thl cfing vcln phåi trå v~ can<br />

phOng nho be trong ngOi dinh thl! ·<br />

khang trang, loay hoay voi hai dua<br />

con cua chu nha, khOn ngoan va tinh<br />

ranh dOi khi Mn dQ qua quat. .<br />

CO thuang d6n nhung ngay cu6i<br />

tulln voi mQt tårn trl;lng nhu the;<br />

diIng dung va Il;lnh leo. Cho den khi<br />

nguai con trai åy xuåt hi~n; cach<br />

dåy khoång ba thang trai.<br />

- CO Ngån lam gl the'?<br />

Tieng mQt dua be vang len, cat<br />

ngang dong suy tu6-ng cua cO. CO<br />

quay Il;li, tuoi cuai:<br />

- O kla, Truc. Be Dao dåu rOi?<br />

- N6 dang chai bup be.<br />

CO diu dang:<br />

- Chau thuQc bai chua?<br />

Dua be chl;ly Il;li, dll'ng sat VaD<br />

nguai Ngån.<br />

- Ngay mai nght hQC rna cO.<br />

- Nhung cfing phåi hQc cho thuQc<br />

bai da chu.<br />

- Mai nghi...<br />

Con be Cl;l vai VaD nguai Ngån<br />

nhu con meo cQ nguai vao mlnh cM,<br />

nfing niu.<br />

- HOrn nay thu sau rna...<br />

Ngån xoay dllu, cui xu6ng nhin<br />

vao mat con be. DOi mat tron xoe,<br />

låp lanh tia nhln trong trang nhu cai<br />

nhin cua nhung ' thien thlln trong<br />

tranh ve, in trong nhung sach dl;lO,<br />

nguoc nhln cO, triu men. Ngån ngo<br />

ngac:<br />

- Lam sao chåu bitt Mm nay thu<br />

sau?<br />

- Biet chU, - Con be g~t gu nhu<br />

nguoi IOn. - Cha u con biet Mm nay<br />

cM Toan se Mn.<br />

Ngån gi~t ban nguoi. DOi mat<br />

nang må lon, tron xoe nhu hai chu O<br />

ngo ngac.<br />

- CM Toan? Lam sao chau bi~t ?<br />

- Chåu biet chu.<br />

Con be go go m6ng tay vao thanh<br />

lan can sat Il;lnh ngat, noi mQt cach tI!<br />

tin.<br />

- Thu sau nao cM Toan cfing Il;li.<br />

Nhung nhip d~p cua trai tim Ngån<br />

bOng trå nen nh6n nhao . . Chao ai,<br />

con be nho nhu con chuQt nMt nay<br />

kMng ngo Il;li lanh Mn nhu v~y. N6<br />

biet Toan Il;li dåy mOi t6i thu sau.<br />

KhOng biet no c6 biet luOn cå nhung<br />

liingvdn 79


chuyen nhu...<br />

- CO Ng1l.n ai!<br />

- Ho?<br />

- Co odAy vai tt.li chau hoi'li hoai<br />

nghe.<br />

- Dau c6 duqc.<br />

- Sao v~y?<br />

Con be hoi, giQng bu~n thiu.<br />

- B6 m~ chåu muCtn cO oday gi up<br />

vi~c nha va kem chåu vai be Dao hQc<br />

them ...<br />

- V~y chau mai mu6n cO o d1l.y<br />

hoai.<br />

- Nhung neu b6 m~ khOng muan<br />

c6 nua, cO se phåi dQn di chu.<br />

- Chau kMng mu6n cO dQn di.<br />

Con be bat dl\u pht.lng phiu.<br />

- T~i sao?<br />

Ng1l.n hoi, ban tay xoa nhe nh~<br />

tren vai dua be.<br />

- Chi c6 cO la thuong tt.li chåu. B6<br />

m~ bo di t6i ngay; b6 my d1l.u c6<br />

thuong ...<br />

- N6i b~y, Ngan ngat lai con be­<br />

B6 m~ thuong Truc vai Dao lam d6.<br />

- Dau da bang cO.<br />

Con be ngang buang ngat lai.<br />

NgAn cuai, vui ve vb nh~ len vai con<br />

be. Ba vai n6 gRy go mem m~i, lam<br />

nang nhO tai nhung dua em ru(>t o .<br />

m(>t phuong tro i 'xa tit mli khoi. Em<br />

ut cua nang cling dau lan han con be<br />

Truc nay bao nhieu. Nang bå't chqt<br />

thå dai.<br />

- Co Ngan c6 thuong tt.li chau<br />

khOng?<br />

Con be hoi, b6p nh~ ng6n tay<br />

nang.<br />

- Sao kh6ng?<br />

- Chac khOng?<br />

Con be vita hoi vita lac lac ban<br />

tay Ngan.<br />

- Bua nay chau nga ngån qua.<br />

- CO phåi hua chau mai tin.<br />

Ngan vui ve, mim cuai.<br />

- ff hUa. Ma hua gl chu ?<br />

- Hua ditng di låy chOng.<br />

"Ha." Nang b~t cuai thanh tieng.<br />

Con be nay lan han cai tu6i len tam<br />

nhieu qua lam.<br />

- ff thl hua. Ma cling \rhOng c6 ai<br />

chiu låy cO dau. Ditng lo.<br />

- Con chu Toan?<br />

Cau hoi bat ngo cua con be b~t ra<br />

kh6i cai mi~ng tre tho hOng nhu<br />

thoa son, lam NgAn nga ngang nhu<br />

buac ht.lt vao khoang khOng I(>ng<br />

gi6. C6 cai gl d6 nh6i len trong thåm<br />

sau IOng ngt!c. Nang nMm ngui b6p<br />

nh~ vai con be.<br />

- B~y!<br />

- Th~t då'y. Cha u thå'y chu Toan<br />

I~i day hoai.<br />

Ngan ncm ra v(>i vang m(>t eau<br />

n6i d6i:<br />

- CM Toan l~i lam cOng chuy~n. <br />

- COng chuyen vai ai ? <br />

M~t True venh len eling vai eAu <br />

hoi dan tren kh6e mi~ng.<br />

- COng chuyen vai b6... Ngan n6i<br />

d~i.<br />

- Dau c6. Lue ehli Toan den b6<br />

dau c6 nha.<br />

- Thl...thL ..<br />

- C6 IRn True nghe b6 m~ eai<br />

nhau, m~ n6i b6 di danh bai.<br />

8 O lang van


o thi ra con be nay bi~t het mQi<br />

chuy~n trong nha. Nhung xung khac,<br />

nhiing c~ii CQ, nhiing mo am nay nQ<br />

n6 d~u biet het. Nang nghe duqc<br />

. nhiJng tieng d~p cua trai tim mlnh<br />

tan hoang 10ng ngl!c. Nang quan tårn<br />

Mn gia dlnh nay nhu quan tårn Mn<br />

chinh gia dlnh nang. Nang coi Ong<br />

ba chu - ang ba cM chu con gl nua;<br />

. Nimg la ke di Hlm cOng rna - nhu anh<br />

chi. Hai nguoi lly cling thuO'ng nang<br />

nhu thucmg dua em gai ngheo nan,<br />

rach ru6i Nang quy men hai dua con<br />

cua hQ nhu thuO'ng quy nhung dua<br />

em cua nang aphuO'ng xa. Chao O'i,<br />

nhiJng dUa em t()i nghi~p. Mat chqt<br />

cay cay trong gi6 chi~u, nhu the bi<br />

kich thich bOi kh6i thu6c cay nOng.<br />

Nang chOp mat v()i vang, c6 gang<br />

che gillu nhung cåm xuc truac m~t<br />

dua con gai nho.<br />

- D6 Ul chuy~n nguoi lan, chau<br />

de y lam gi. - GiQng nang em ai -<br />

CMu chi can ngoan ngoan va hQC<br />

hanh cho th~t gioi, phåi khOng nao?<br />

Nang b6p nhy bo vai dua be them<br />

lån nua nhu hb trq cho eåu hoi ngQt<br />

ngao cua minh.<br />

- CMu hoi th~t cO nM?<br />

khai but<br />

Chdng dl/i ehdng eho<br />

xutin eu sang!<br />

VU(JII khoe hoa tfm<br />

voi hoå vang<br />

Troi kl/ang mua nua<br />

thoi thi nang<br />

Drlt dq. y mrl ho<br />

møt eJ1l1t sUClng<br />

Buom nho<br />

ehan ai vOn trubL' ngo<br />

Hon nUClng eallh gi6 [(fe<br />

tram phufJng<br />

Nghe trong hat ngat thfJm<br />

mui Tlt<br />

Tim mai<br />

ma dau<br />

'hufJng eohufJng!<br />

tran wJn l~<br />

Gl nua dåy, con be nay. Nang<br />

thåm nghi.<br />

- CO co thuO'ng chu Toan kMng?<br />

Chao O'i la con be qua quat! D~t<br />

cåu hoi nhu the lam sao nang trå lai<br />

cho duqc. Toan, nguai thanh ni en<br />

lly, o dåu d6 trong tham såu tri tuong<br />

nang. Mai t6c bOng len phia tren<br />

vung tn'in hInh chu nMt. S6ng mlii<br />

caD v1,l.ch xu6ng tren kh6e mi~ng<br />

tuO'i tan nhiJng n\l cuai. Chi~c dim<br />

vuOng van. Cai nhln 10' dang nem<br />

VaD thinh kMng. Cåu chao xa giao<br />

thOng thuOng, "Chao cO", "Cam O'n<br />

cO." 'Chao cO, cam O'n cO. Chi c6 the<br />

tMi tu ba thang nay rOi. Chao cO,<br />

cam cm cO. V~y rna con be Truc nay<br />

cu nhllt dinh cho rhng hai nguoi da<br />

thuO'ng nhau. N~u nhu n6 biet duqc<br />

ding ...<br />

- Sao cO khOng trå lai ?<br />

- Tl.\i cO kMng c6 cåu trå lai.<br />

Nang mlm cuai, Ma Truc hoi lam gl<br />

chu?<br />

- Neu c6 thuO'ng cM Toan. ROi<br />

hai nguai llly nhau. Cha u phåi biet<br />

de xin phep b6 my cho c6 vai ch6<br />

Toan o l 1,1. i dåy.<br />

Con be cao trung nhung vet tråy<br />

xuac trong lbng nang. NhiJng vet<br />

dau d6 cang ngay cang sung tay len,<br />

va mung mu ph~p ph~u. Xin dung co<br />

ai ch1,l.m den. Dau nhu dau rang, nhuc<br />

nhu vet thucmg lam d(>c. Con be ve<br />

ra m()t tuO'ng lai rl!c ra qua, nhung<br />

tuO'ng lai lly kMng baD gio c6 th~t.<br />

Ba thang trai nay, t6i thu sau nao<br />

Toan cling 11,l.i, r\lt re, co ro nhu ten<br />

trOm say thu6c. Chao cO. Oim O'n cO.<br />

Chang chua baD gia hoi ten nang<br />

nua. Nhung Ngån nM qua cai dang<br />

di dm cui cua chang. Nhung buac<br />

chån nhy nhang nhu dang buoc cua<br />

m()t con beo son tre. Chang khac han<br />

6ng chu cua nang. ang chU gia qua<br />

rOi. ang thu(>c v~ the-h~ nao khac.<br />

Cai b\lng dua ra phfa truoc, nhiJng<br />

buac chån xieu xieu nhu kMng<br />

mang n6i cai hlnh hai tron quay<br />

n ~ngtnu .Toanthlkhac.Thapthoang<br />

nhu m()t chi~c b6ng, chang den tu<br />

huyen nao cua ph6 phuang, lach qua<br />

khung c6ng khep ha, lån VaD khoång<br />

t6i cua nM de xe. Cuai vai nang rOi<br />

bien di. ROi 11,l.i hi~n ra, cha nang rna<br />

canh c6ng, lach ra ngoai, cam O'n C6,<br />

va bien di VllO dem t6i. V~y rna<br />

chang da tro thanh m()t ph'an cua dai<br />

s6ng Ngån kh6ng biet tI! lue nao.<br />

Chang da la m()t .am ånh eua nang<br />

m6i khi tllm lich tren tUOng x6n xao<br />

nhac nho nang rhng ngay mai la thu<br />

sau.<br />

- Ho cO? Con be d(>t ng()t nhac.<br />

- Gl? Nang gi~t mlnh.<br />

- CO thuO'ng cM Toan khOng?<br />

- C6 kh6ng biet.<br />

- CO phåi biet.<br />

- Kh6ng biet th~t rna.<br />

- Neu cO khOng thuO'ng, cM Toan<br />

dåu c6 W dåy lam gl.<br />

V~y la con be mai ehi biet m(>t<br />

phån. Ngån hit m()t hO'i dai de nen<br />

n6i hoang mang xu6ng t~n day lang.<br />

Cam O'n trai. Con be moi chi biet m()t<br />

phån. Cåu n6i d6i cua nang vu()t ra<br />

khoi d6i mOi kM ll.\nh, xanh xao<br />

thieu mau, nghe nhu m(>t lai tl! thu<br />

v6 vQng:<br />

- lr thi cO thuO'ng ehu Toan dlly,<br />

bang long chua?<br />

- Thlly kMng? Chau n6i dung<br />

lam rna.<br />

Nang nhln nhiing e\lm måy trang<br />

rut anh nang ehi~u phO'n ph6't hOng<br />

tren khung trai eong cong, 10' dång:<br />

- ThOi xu6ng sua s0l.\n an eO'm t6i.<br />

My sap ve rOi d6.<br />

Ba chu cua Ngån con tre. C6 le<br />

eling ehi hcm nang chung muai tudi.<br />

Nguoi dan ba lly ngay XUa ehac ham<br />

llly chOng giau, nang th'am nghi, de<br />

rOi keo let le nhiing thang ngay khO<br />

nhl.\t cua dai s6ng vq ehOilg tM<br />

nham. M6i nguai m()t eoi s6ng rieng.<br />

Nhung thu vui rieng le, nhiJng ruqt<br />

bat t()i Hnh. Chi t()i hai dua nbO. True<br />

moi tam tu6i, Dao chua d'ay sau tudi.<br />

Nhung dua be hOn nhien vO tu Il!.<br />

Ngån dat tay con be, buoe xu6ng<br />

nhung b~e thang set ri. Chiec c'au<br />

thang.dån xu6ng m()t hanh lang hyp.<br />

Nhung phong ngu O hai ben. Phbng·<br />

6ng ba chu 16'0 nhllt. Trong d6 c6<br />

chiec giuong r()ng thenh thang voi<br />

n~m drap trling mu6t. Dåu giuang<br />

khåm tam gucmg hlnh chu nMt. Hai<br />

ben c6 hai ngQn den ngu mau hOng<br />

langvdn 81


åm ap. M6i buOi sang, sau khi dua<br />

hai dua be Mn truang, Ngån thuang<br />

hay di VaD can phong åy d9n dyp<br />

qua loa. Hai phong con Il.li la phong<br />

cua Truc va Dao vai nhung ban ghe<br />

tu giuang sang tr9ng. Phongcon ll.li<br />

bo tr6ng, thuang dung lam phong<br />

h9C cho hai dua be hay phong lam<br />

vi~c cua Ong chu, m~c du Ong råt It<br />

khi c6 m~t O nha.<br />

Con be Truc buOng tay nang ra,<br />

chl.lY VaD phong rieng, con l I.li mQt<br />

mtnh, nang lui thui Mm nhung buac<br />

nhy hång xu6ng nhung b~c c"Au thang<br />

g6 b6ng lQn. TAng duai c6 phong<br />

khach, phong an, nha bep, va phong<br />

ngu cua Ngån. å d6, Ngån nhu nguai<br />

quan gia quan tr9ng cho ca m~t dinh<br />

ca sang quY.<br />

Ch~p t6i r~i rna nguai giao cam<br />

thang chua tai. Bao tu nang c~n cao.<br />

Nhung ngay cu6i tu"an, khach dOng,<br />

ti~m nåu cam thang b~n rQn t6i tam<br />

m~t mui. Måy dua tre nha nay luOn<br />

luOn nhan nho cltn nhltn VI d6i.<br />

Chieu qua l~ng le. KhOng dåu vet<br />

nao cua mQt ngay tan rai rat lI.l i<br />

ngoai nOi rQn rang gom g6p trong<br />

long nguai con gai. Ngån thu ven<br />

nhung cMn bat sau bua an, vet<br />

nhung d~ an thaa VaD chiec thung<br />

rac bo sau vuan. Nang gom tåt ca<br />

nhung bat dua da thanh d6ng, xep<br />

gn trong mQt chiec sO nho. Lat nua,<br />

ngl1ai cua nha hang se l~i låy.<br />

Den duang da thap sang. B"Au trai<br />

xam ngoet nhu mau mOi cua mOt cO<br />

gai giang h~ c6 tudi. Tieng xe cO rQn<br />

rang, lån trong tieng nguai laD xao<br />

cu6i ph6. Toan gia nay o dAu? Chang<br />

dang lam gr nhi? Chang gi6ng mOt<br />

thay giao tre truang lang hay mQt<br />

sinh vien gl d6, va hån nhien cung<br />

ngheo nhu nang. Ma e6 chlic chang<br />

ngheo nhu nang khOng?'<br />

C6 tieng chuOng cua. Tieng<br />

ehuOng rOn rang nhu n6i reo vui<br />

trong long nguai con gai. Nang ch~y<br />

vOi ra ngoai. Nguai dan ba giup vi~c<br />

cua ti~m nåu cam thang. Nguai dan<br />

ba dung ngoai khung edng såt. V~y<br />

rna eu tuong Toan Mn. "Thfm cha<br />

chUt." Nang n6i vQi truae khi quay<br />

buac trO vao. Nguai dan ba an m~e<br />

lech thech dung ben ngoai canh cua.<br />

N\I cuai nhan nheo trong bOng t6i<br />

nha nhem. Ngån trao cai sO dt,mg bat<br />

dua cho nguai dan ba.<br />

- Cam an cO. <br />

Nguai dlln ba n6i vai mOt n\l <br />

eubi.<br />

- KhOng c6 chi, thfm . .<br />

Nguai d~m ba quay lung buac di.<br />

Ngån ng~p ngang tmac canh cOng.<br />

Nang nem tia nhrn ra ph6 xa truae<br />

m~t. Ånh den di~n le 16i khOng du<br />

thåp sang nhung long dl1ang u t6i.<br />

Dem lån khuåt tren nhung ng9n cåy<br />

r~m la. Nhung cåy sao, cAy me laD<br />

xao trong gi6. Tan phuqng VI da<br />

thay di ta lAu mau ao h9C tro n!c r~<br />

. cua nhung ngay mua hl.l. MOt ehiee<br />

xe Chl.lY vut qua, chem nhung nhat<br />

åm thanh cun mltn vao thinh khOng<br />

l~ng ll)ng. Dem thU sau då Mn. Gib<br />

nay TOlln dang lam gl nhi? Ngån tv<br />

hoi.<br />

Nang quay buae tro VaD nha.<br />

Tieng nhl.lC ta tren l"Au du duang<br />

v9ng xu6ng. Am huong mQt ban<br />

tango quen thuQc dåy len trong<br />

kMng gian. NgAn thr th"Am hat theo.<br />

Long nang nao nao mQt ttnh cam<br />

khOng ten gqi. Chao ai, nhung ban<br />

nhl.lC tlnh ...<br />

"Ngån ai." Tieng ba chu gqi<br />

nang.<br />

Nang vQi va chl.lY hai b~c thang mQt<br />

len l'åu. Ba ehu nang dang atrong<br />

phong ngu, loay loay vai nhung cåy<br />

son nhieu mau såc. Ngl1bi dan ba rvc<br />

ra nhu mOt hlnh nhAn trong dc ti~m<br />

y ph\lc thOi trang.<br />

Ngan dang ll.li ngo ai khung cua. <br />

- DI,\, ba gqi em? <br />

Ranh giai chu ta nhu mQt hang <br />

raD vO hlnh, båt chqt hi~n<br />

ra, eh~n<br />

ctIng nhung buac chAn nang.<br />

- U, Ngån a. Xu6ng bep låy cho<br />

chj cha i Champagne, bO sån VaD tu<br />

ll.lnh.<br />

- DI.l, em lam rOi.<br />

Nguai dIm ba nguac len nhln<br />

nang. DOi måt vi"en nhung duang ke<br />

den sAu tham tham, ve ra hai vong<br />

tron ~ua sV hai long.<br />

- 6, v~y t6t qua!<br />

- ThtI bay, ehu nh~t nay em Hnh<br />

d~ dAu khOng?<br />

- DI.l, thua ba, em cung chua biet<br />

nua. Nhung chåc cung ching di dAu.<br />

- Chj se dua cac ehau di bien. Neu<br />

em khOng di dAu ehai thl cho chj gui<br />

nha...<br />

- VAng, cu de em...<br />

Nguai dan ba thoa them mOt lat<br />

son len dOi mOi mong, rOi l~t chiec<br />

b6p da d~t o m~t ban, lå'y ra mOt ta<br />

giå'y bl.lc hai ch\lc d~ng, xoay ll.li dua<br />

cho NgAn.<br />

- Em giu lå'y rna tieu v~t .<br />

NgAn ng~p ngll'ng buac qua khung<br />

cua can phong ngu phång pMt mui<br />

d"Au tham va son phån. Nang rl,It re<br />

tien ll.li g'ån chiec ban trang diem cua<br />

nguai dan ba. N6i tui hO ta dAu chqt<br />

ua len ng~p måt nang. Bao gia cung<br />

v~y, mOi l"An dua tay nh~n tien ta vq<br />

chOng nguai chu tu te nay, nang d!u<br />

tMy ngl.li ngung, x6t xa. Nang chap<br />

mat, nhy nhang c"Am låy ta giå'y b~c<br />

trong tay nguai dan ba.<br />

- TMi nghi ngai di, t6i rOi.<br />

- DI.l, cam an ba.<br />

Nang nam ban tay ll.li, ep ta giåy<br />

bl.lC mem nhun trong nhang ke tay.<br />

Ta giå'y eu mem, am åm, lanh Il.lnh,<br />

tl,\o eho nllng cam giac gM ghe, an<br />

an. Ngån r6n ren buac ra khoi phong,<br />

di v! phfa phong hai dua be. Nang<br />

go tung cua phong. Phong Dao tr6ng<br />

tran. Phong Truc ~n 300 tieng may<br />

truy!n hlnh rna lan. Nang 16 d'åu vao<br />

chao hai dua be. Hai con be cuai vai<br />

nang rOi ll.li dan måt vao man anh.<br />

Chi c6 Ngån la nguai san' s6e, hoi<br />

han hai chj em con be; ngoai ra .. .<br />

- Nha danh rllng truac khi di ngu<br />

nghe hai dua.<br />

- DI.l.<br />

Hai treng dl.l eung ran len mOt luc.<br />

NgAn khe khep cua l!,li, l'åm liii di<br />

xu6ng thang tau. Dem lån khuåt<br />

quanh nang. Dem låp 16 trong nhung<br />

x6 t6i cua clln bi~t thv thenh thang.<br />

NgAn tro v! phong, mo ha dnh cua<br />

thea th6i quen, nhu ng6ng cha<br />

nhung nguai khåch l!,l, kh6ng hyn<br />

tmac. Nang ng~i xu6ng ghe, truac<br />

ban h9C, l~t d!,li cu6n sach da mOt<br />

tae giå quen ten. MOt truy~n tlnh<br />

82ldngvdn


ngang trai;. ml>t truy ~n tlnh DuOn<br />

thåm buOn the. Nang dQc vu va<br />

nhung dong chu vO hOn. Nguoi dan<br />

Ong trong tieu thuye't, nguoi dan ba<br />

trong tieu thuye't, nhflng nguoi dan<br />

Ong, nhung nguoi dan ba, nhung<br />

cul>c tlnh, nhung h~n hO li~u Iinh,<br />

nhung ch\lp gil!t, du6i båt. Tilt cå chi<br />

la åo tuang. The' gioi W~u thuye't va<br />

the' gioi thl!c cua xli-hl>i con nguai.<br />

Nhung dam me, nhflng uoc mu6n<br />

khOng bao gio thanh sl! thl!c ...<br />

C6 tie'ng go l/.lch c/.lch vao canh<br />

c6ng truoc nha. Tim Ngan nh6i vl>i<br />

len nhung nhip hoang mang. Toan<br />

dåy roL KMng the la ai khac. Chi CG<br />

Toan mai kMng them dung chuOng<br />

cua nhu the'. Toan, cai nguoi thanh<br />

nien l/.l lung ay! N~mg nhom nguai<br />

d~y , xo chån vao dOi dep mong,<br />

buoc vl>i ra ngo ai. Dem day a ben<br />

ngoaL Dem lanh l/.lnh tr6 gai tren<br />

nhung vung th,t da tr6ng tråi. Nang<br />

c6 nhin xuyen qua b6ng dem. B6ng<br />

ml>t nguai dan Ong ben ngoai canh<br />

c6ng. Dung Toan rOi. Toan de'n, troi<br />

ai, sap gia nay chang moi Mn? Nang<br />

th'am nghi. HOrn nay chang de'n tre.<br />

Chac chang måc cOng chuy~n gl d6.<br />

Gio giilc cua chang bat thttong.<br />

Nhung thu sau nao chang cling Mn.<br />

nr ba thang trai nay, nhung ngay<br />

thu sau dem l/.li cho dai s6ng nang<br />

chUt ngQt ngao thoång qua va vO<br />

cung nhung l.1ång chat u uAn. Toan<br />

Mn kia rOi.<br />

Chie'c sa mi trang cua nguoi con<br />

trai lo rna ngoai khung c6ng såt.<br />

Ngan nen nh,p d~p xOn xao cua trai<br />

tim, c6 Mm nhung buoc khoan thai<br />

tren con dubng tråi soi. Tie'ng rao r/.l0<br />

cua nhung buac chan nang nhu rep<br />

vui cu6ng cuOng. Nang buoc Mn<br />

ben dnh c6ng, chie'c chla kh6a trong<br />

, long ban tay n6ng Mi h6i.<br />

- Chao cO.<br />

Nguoi con trai nguqng ngung n6i<br />

qua khe dta såt. Ngan b6i r6i kMng<br />

n6i len lai, danh mim cuoi, xa vång.<br />

Anh den duong la rna v/.lch nhung<br />

duong cong, net gåy m/.lnh b/.lo tren<br />

khuOn m~t nguoi con trai xa l/.l<br />

nhung gAn glii. Ngan loay hoay rna<br />

kh6a va dAy canh c6ng n~ng n~ qua<br />

lim [{li mua xuan<br />

Nang trdi thong dong giila cuØc dai<br />

Mut!t ma tång non La phong coi<br />

Trai trong song bite may thanh tfnh<br />

Huang pha'n thanh nhan gi6 thanh thai.<br />

-<br />

Mtty n~ hong nhung no truOc san<br />

Va tren tham co mUt!t xanh ngdn<br />

MØt canh te dilm vai hoa trang<br />

Chim w;mg doi ben buom [ut!n gan.<br />

La v6n mua xuan cua the gian<br />

Lan lam, cuc tim, huong duang vang<br />

Ma sao cdnh sac vuang mau nho<br />

Muon thilm nghin tuai ciing be bang.<br />

Chut dn tang kia kh6 d~p vui<br />

Dl hoa di~u sang t{lO niem vui<br />

Thi chdn lil khtlch con phieu b{lc<br />

Tim [{li tien than tI! cu(fi trai.<br />

cao hoimg nhan<br />

mQt ben. COng vi~c quen thuQc Mn<br />

thuQc lau tang giai dO/.ln, tirng buac<br />

di, tung cu cht, tung cåu n6i.<br />

- Cam an cO.<br />

Cåu n6i vang vang trong tri tuong<br />

Ngån. Chang kMng n6i duqc nhung<br />

cau gl khac hcm sao. Nang tlf hoi.<br />

Cam an co, cam on co. N!mg cAn gl<br />

nhung l'ai cam cm vl) nghia ay cha!<br />

- Moi anh vao.<br />

Ngån cui dAu, li nhf.<br />

Chang m/.lnh b/.lo buoc di phfa<br />

truae Ngån. Cai b6ng cap lenh khenh<br />

cua ehang bo lohng ngohng tren 16i<br />

di tråi soL HOrn nay Ngån kMng n6i<br />

them eai eau nang van thuong n6i<br />

vai Toan nhung ngay thu sau khåc.<br />

Thanh ra chang hai lung khung ml>t<br />

ehUt khi buoc len nhflng b~c<br />

tam<br />

cÅp. Chång dung xa ra mQt ehut<br />

truoc canh cua g6. Nang cling ng~p<br />

ngang drrng I/.lL Chang 16ng<br />

ng6ng mQt luc, rOi bUQt mi~ng hoi<br />

nang:<br />

- NgQc .c6 nhå kMng cl)?<br />

\<br />

Ngl!c nang nMi dau. <br />

- D/.l c6; ba chu tOi dang a tren <br />

nru.<br />

- Cam cm cO.<br />

Chang n6i 'ta quay lung thong<br />

thå buoc vao nha, huang v~ phia<br />

thang !'au, Mm nhung buac chflng<br />

ch/.le len e'au thang. NgQC a tren d6;<br />

ba chu nang a tren d6. Toan dli qua<br />

ranh dubng di nuoc buac. Toan dau<br />

c6 cAn nang chi 16i di. T!1 ba thång<br />

trai nay, chang dli di len di xu6ng<br />

nhflng b~c du thang ay khOng bie't<br />

bao nhieu lAn roL Chuy~n rieng cua<br />

nguoi ta thac måe lam chi cho kh6.<br />

Nang tI! nhu nhting trong long kMng<br />

khoi thay dan dau, kh6n k'h6. Nang<br />

hlnh dung clin phong ngu trång<br />

mu6t n~m drap eua nguoi nu chu<br />

nhan mai ngoai ba muai tu6L Toan<br />

lam gl tren d6, khi rna Ong chU nang<br />

dang me måi trång dem vai canh b/.lc<br />

cu6i tu'an va nhung cUQc vui thau<br />

dem su6t sang?<br />

Nlmg lAm llii trO v~ phOng rieng,<br />

litngvdn 83


uOng mlnh xu6ng chi~c giu~g<br />

n~m eu kY. can phong t6i thui. NgAn<br />

nghe<br />

ti~ng mlnh thå dai. N6i bUOn phi~n<br />

g~m nh~m trai tim, lam nh6i len<br />

nhihlg nhjp u tram, the thi~t. Hlnh<br />

anh ehi!e giuang trång mu6t n~m<br />

drap vai hai ehi!e g6i the u ehi b~e<br />

I~p lanh nhUng con rOng con phuqng<br />

hi~n len trong trf. Mui dau tham quy<br />

phåi thoang thoang vung tri tuång<br />

eua khlhJ giae. Ti!ng nh~e d~t dlu.<br />

NgQn den tren ban ngu håt ra eai anh<br />

sang lung linh diu mat. Khoang<br />

vul'>ng h~nh phue ~y å phia tren dau<br />

nang. H~nh phue d!n vao mOi t6i thu<br />

sau; h~nh phUe di thing len thang<br />

lau. H~nh phUe caeh xa nang hai<br />

ehl,le b~e thang g6 tran b6ng. H~nh<br />

phUe se ra v~ vao luc nlta khuya. Dl'>i<br />

khi h~nh phue nan l~i tai gan sang.<br />

Nhung thu h~nh phue ~y eua ai kia,<br />

e6 d!nh dang gl tai nang dAu rna rna<br />

tuång. NgAn nhm im trong b6ng t6i,<br />

14ng nghe ti!ng thi tMo eua dl'>i tinh<br />

nhån sai trai trong trf tuång. Toan<br />

thuang n6i gl vai NgQe nhi. Va<br />

NgQC, eai nguai dan ba kMng thi!u<br />

m~t thu gl v~ v~t ehdt dy thuang thl<br />

tham nhihlg gl vao tai nguai con trai<br />

tha<br />

nguyen van ng9c<br />

n~ tdn xudn<br />

anh dr;m /ong nguyen dan<br />

h6n em n~ fan xuan<br />

ch(lt nghe mua då fiJn<br />

fU bat ngaf m6i fråm<br />

sang xudn<br />

hoa na fU dem frutJc<br />

vang rl!c duo-ng sang nay<br />

fa aD cam xu6i n'gu(lc<br />

xuan ve dau co hay!<br />

til mua xudn ay<br />

tan d6ng ehim ve /{li<br />

vuitn xUa hot x6n xao<br />

caeh ehia mua xuan ay .<br />

ta /{le måi diti nhau.<br />

dang tu6i em ut eua mlnh nhi? NgAn<br />

nhm xuOi hai tay nhu ml)t hlnh hai<br />

qua e6 trong nha de thanh ph6.<br />

Nhihlg do~n phim ngån hi~n ra trong<br />

trf nang. Cu6n phim nang di eoi ml)t<br />

mlnh. Ml)t mlnh ehu vai ai bAy gia.<br />

Cu6n phim Phap, P/ein So/ei!<br />

duqe djeh th~t van ve ra ti~ng Vi~t la<br />

"Nång nMp mua he". KhuOn m~t<br />

ngAy ngl'> eua nhån v~t nam trong<br />

phim eu lang vang trong trf nang.<br />

Cul)e tlnh tay ba. Khul'>n m~t ngAy<br />

ngO eua Alain Delon eung gi6ng<br />

khul'>n m~t ngAy ngl'> eua Toan.<br />

Nhung Alain Delon la ke yeu tham<br />

trong phim, ciing nhu nang la ke yeu<br />

m~t mlnh ngoai dai s6ng. Nguai con<br />

trai ngAy ngl'> trong phim lam nhån<br />

ehUng cho tlnh yeu nOng nan eua<br />

b~n mlnh va nguai Hnh. Chuy!n di<br />

chai xa tay ba bhng du thuy~n. D~i<br />

duang menh mOng. Nång vang 6ng<br />

a. Bien xanh ngut ngan. Nguai con<br />

trai yeu tham gi!t tlnh djeh quang<br />

xae xu6ng bien. Chi!e du thuy~n<br />

trong phim. NgOi bi~t thl! e6 b6n<br />

phOng ngu trong dai s6ng. Nhån<br />

ehung cAm eua eua tlnh v\lng trl)m.<br />

Må eOng. Cam an cl'>. NgQe e6 nha<br />

kMng cO? GQi nguai dan ba ~y bl1ng<br />

ten, ngQt ngao,<br />

trlu m~n. GQi nang bl1ng cO, xa l~,<br />

I~nh leo. D6ng elta. Chao cl'>. Toan ai<br />

la Toan ! NgAn thdy nhl)t nh~t ngua<br />

. ngåy hai ben må. Nang dua tay len<br />

m~t. Hai ben m~t dam dia nuae måt.<br />

Nang nl1m nghieng qua ben trai, m~t<br />

g6i uat l~nh nhu ban tay vl'> tinh eua<br />

ai d6 vO v~, xa I~.<br />

Tieng chuOng elta. !-fl'>i ehul'>ng<br />

dai. Ngilng. M~t hoi chul'>ng nua.<br />

Ti!ng ehul'>ng keo dai trong thinh<br />

khl'>ng da dem, luOn vao het mQi<br />

ng6e ngaeh eua can nha thenh thang.<br />

Ai I~i den qud'y ray vao cai gia<br />

khuya khoåt nay? Nang tham nghT<br />

va ue oai ngOi nhOm d~y. Tieng chån<br />

ch~y tren lau. Ti!ng ehån dOn d~p<br />

xu6ng eau thang. NgAn hoang h6t.<br />

Chuy~n gl the nay. CuOp b6e ehk<br />

Dem Mm khuya khoåt. Ti!ng ehan<br />

dOn d~p dO v~ phfa phong nang.<br />

Canh elta b~t må lue nang dung d~y.<br />

Them m~t hOi ehuOng nua xOn xao,<br />

h6i thue. Ba ehu nang hi~n ra trong<br />

khung elta chu nh~t. T6e xoa xu6ng<br />

hai vai, b~ dO ngu mong trång la rna<br />

trong b6ng t6i. Toan lu6ng eu6ng<br />

phfa sau. Cai b6ng eao lenh khenh<br />

eua ehang lån vao eai b6ng tron<br />

eling day d~n eua nguai dan ba.<br />

- Ngan ai. 6ng ehu v~.<br />

Nguai dan ba n6i khl'>ng ra hai.<br />

Ngl!e NgAn thåt l~i. Tia sang milng<br />

vui nao d6 16e len trong ml)t x6 t6i<br />

tim nlmg, eung m~t lue vai n6i lo<br />

lång I~ lung b~t len nhu m~t thån<br />

eåy tr6e g6e trong can Mo. Cam giae<br />

I~ lung ~y lam nang kh6 ehju. Ba ehu<br />

nang nfn thå, ti!p:<br />

- Em eho Toan tru å dåy gium ehj.<br />

Roi ra må edng eho l'>ng ehu mau di.<br />

Nguai dan ba quay I~i nfu l~y tay<br />

Toan, dåy eMng IQt vao trong khung<br />

elta nho. Ngån nep qua ml)t ben eho<br />

chang buae vao. Mui nuae hoa vuang<br />

tren nguai Toan lång lang quy~n Idy<br />

khl'>ng gian.<br />

- Cam an em nghe NgAn.<br />

Ba chu dqm buae v~ phfa thang<br />

lau, mi~ng n6i vai nang nhung måt<br />

vAn dan vao Toan Au yem. can<br />

phOng t6i am, nhung nang thd'y het;<br />

thd'y ro rang. Ba ehu nang n6i vQng<br />

v~ phla Toan:<br />

- Ran ehut du nghe eung.<br />

Quay I~i nhln Toan dang dUng xa<br />

ra trong x6 t6i, Ngån thå'y ro eai anh<br />

sang long lanh trong måt ehang,<br />

eung Iå'p lanh nhu anh måt ba ehu<br />

nang. Tia sang Id'p)anh eua nhung vI<br />

sao thi tham n6i ehuy~n vai nhau<br />

trong dem t6i. Chao ai ngl'>n ngu eua<br />

nhUng ke yeu nhau. Nang ehui vl)i<br />

nuae måt, xo ehan vao dl'>i dep mon<br />

va buae v()i ra ngoai.<br />

B6ng l'>ng ehu eua nang in d~m<br />

net ben ngoai khung elta såt. Cai<br />

bl,lng dua ra phfa truae nhu m()t<br />

duang eong m~t moi. Hai tay buOng<br />

xul'>i ru Ii~t hai ben thån minh. Ngan<br />

Mn gan ben eanh eOng. M~t ngltai<br />

!<br />

dan l'>ng nua dUng xa ra ben e~nh.<br />

Ben I~ du~g, ehi!e taxi d~u dua~<br />

anh den dltang rna rna t6i. Ti!ng Ong<br />

chu khan khan:<br />

- Ngan, vao Idy eho tao ml)t tram<br />

b~e, tra ti~n taxi.<br />

84lDngvdn<br />

.i


NgAn lung tung kMng bi€t må<br />

e6ng tnrae hay eh1.lY vao 11ly ti~n.<br />

Loay hoay vai giAy, nang quy€t d~nh<br />

må e6ng tnrac. ROi eh1.lY v


ke"t an ngu xUÅn cua s6 m~ng da v~ch<br />

l~n mQt buc tuang chia cach giil'a<br />

nang vai cai nguai tlnh kh()ng tuemg<br />

ngbi truac m~t nang kia. Toan ai,<br />

anh ngu ng6c nhu mQt thhng kha<br />

trong truy~n cO. Cai ngum dan ba<br />

t~n NgQC kia cho anh dUc;1c gl ngoai<br />

chut vang son nhung ll,la?<br />

- NgAn tfnh di hQc l~i khOng ?<br />

- Chång biet.<br />

- Di hQc l~i di.<br />

- ChO cua NgAn khOng phai å<br />

dAy.<br />

Ne"u khOng phai å dAy th} å dAu?<br />

Nang cay dång nghi thAm.<br />

- ChO cua anh cling dAu phai å<br />

dAy.<br />

NgAn chc;1t n6i, h}nh dung de"n<br />

cån phong ngu c6 giuang n~m tråi<br />

drap trång mu6t, phång pMt mui<br />

nuac hoa dåt ti~n.<br />

- T()i bie"t.<br />

- H()m nay hai muai tam te"t rbi<br />

NgAn nhi?<br />

- VAng.<br />

- Te"t NgAn lam gl?<br />

- KhOng lam gl he"t.<br />

- ~ thåm nha kh()ng?<br />

- KhOng.<br />

- CMc nha NgAn å xa?<br />

- Ban m~ thuQt.<br />

- Xa qua!<br />

- NgAn mu6n v~ thåm khOng?<br />

CAu hoi cua chang thi"ta thai qua<br />

muc. Nang kMng them trå 1m. Chang<br />

tie"p:<br />

- Ne"u NgQc kh()ng cho v~, t()i se<br />

n6i vai NgQc cho NgAn nghi Ct nhtlt<br />

m(lt tuln.<br />

CAu chang n6i lam nang hlnh<br />

dung ra m6i quan h~ chang dang c6,<br />

va nhOng quy~n l~c chung quanh<br />

m6i quan h~ tfy.<br />

- Khoi. Nang trå lai e(lc 16c.<br />

.. Ngay mai v~ cMc con k~p." Nang<br />

nghe tie"ng chang låm bÅm. Ngay<br />

mai hai muai chCn te"t. Hlnh ånh con<br />

M NgAn xach va li tu Sai gon v~<br />

thåm m~, thåm em. Chie"c b6ng le loi<br />

nang thtfp thoang dlu con ngo khul(t<br />

neo sau nhil'ng vuan tra xanh ngån<br />

ngåt. NhOng dua em ch~y tua ra, reD<br />

vui tå må ...<br />

Ti!ng phåo chuOt le loi nO vang<br />

ngoai ph6 keo NgAn v~ th~c t~i.<br />

Nhil'ng ngay gln Tt, nang sc;1 nhl(t<br />

nhung trai phåo le loi eua Iii tre con<br />

ngh~eh nggm. CMng lam nang gi~t<br />

mlnh, die"ng nguai hoai.<br />

Toan chc;tt dUng d~y.<br />

- T()i phåi v~. NgAn d6ng cOng<br />

gium nghe.<br />

- VAng.<br />

NgAn tAn ngAn dung d~y.<br />

Luc ra Mn clta, Toan quay I~i,<br />

ng~p ngUng:<br />

- Sang mai t()i l~i.<br />

NgAn ngo ngang:<br />

- Mai ba ehu di bien chai rOi.<br />

- T()i bie"t.<br />

Chang n6i va buac ra ngoai. N~mg<br />

thong thå di bM c~nh chang. Duai<br />

anh den duang la mo, chie"c b6ng<br />

nho be nep ben c~nh cai b6ng caD<br />

lan lotmg ngohng nhu nfu keo mQt<br />

cha che tQi nghi~p. Tie"ng soi raD r~o<br />

duOi chAn.<br />

Nang må kh6a, dåy canh cdng he<br />

qua mQt ben cho Toan buac qua.<br />

- Khuya qua rOi, khOng Sc;1 canh<br />

sat båt sao? ·<br />

- KhOng, t()i di khuya hoai. -<br />

Chang c6 nhln VaD måt nang - Mai<br />

nghe.<br />

KhOng hieu y Toan nhung chång<br />

bie"t hoi the" nao cho ra le, nang tAn<br />

ngAn dd'ng nhln thea b6ng chang<br />

luOt di VaD d~m t6i duai nhOng tang<br />

cAy r~m la.<br />

BuOi sang, luc ()ng ba ehu da dua<br />

bly con di ån diem tAm, Toan den.<br />

Nghe tie"ng ehuOng, long nang rc)n ra<br />

nhOng lai ca cua mQt nh~c khuc<br />

xuAn. Toan, våt VeD tr~n chie"c xe<br />

d~p the thao den b6ng, d6n nang<br />

bltng mQt nl,l cum. Chang ra dtlu cho<br />

nang khoi rna cOng. Hai nguai trao<br />

nhau nhil'ng nl,l cuai dllm thåm qua<br />

khung cOng såt. Nang gi6ng tu nhAn<br />

trong khung såt. Chang gi6ng nguai<br />

di thåm nuOi. Ke thåm nuOi trao cho<br />

t~ nhAn mQt g6i nho bQc gitfy b6ng<br />

kfnh. Nang ng~i ngAn. Chang trtfn<br />

an:<br />

- Cua NgAn d6.<br />

- Cai gl the"?<br />

GiQng nang x()n xao.<br />

- Cua NgAn d6.<br />

Chang lubn g6i gitfy qua khung<br />

clta phong giam xuAn thl eua nguai<br />

con gai hai muai chin tuOi. Nang run<br />

run d6n ItfY g6i gitfy nh~ t~nh.<br />

- TMi anh v~ nghe.<br />

Chång biet phai lam sao. Nang<br />

l~ng le g~t dlu.<br />

Truac khi d~p xe khutlt sau khuc<br />

quanh, ehang con ngoai l~i nhln<br />

nang. HQ trao nhau mc)t nl,l cuai tfm<br />

ap trong cai nång d~u m~m cua mOt<br />

ngay mua xuAn ehfn tai.<br />

D~t g6i gitfy I~n ban. Nang ngOi<br />

xu6ng gM', e6 nen nMng nhip x()n<br />

xao cua trai tim. Nhil'ng ng6n tay<br />

nang run råy. Mie"ng gitfy b6ng kfnh<br />

mau do thåm. G6i gitfy hlnh chu<br />

nh~t. LØp ngoai la nhung trang gitfy<br />

vå hQc tro. di nhung trang gitfy va<br />

hQc tro thAn thie"t. Nang må tUng lap<br />

gitfy mQt. Lap cu6i cung eling la mQt<br />

ta gitfy hQc tro vai nhOng duang ke<br />

xanh mo ao. Nang rna rQng trang<br />

gitfy. Dong ehil' ai d6 vie"t ch~y loanh<br />

quanh nhu nhOng con da trang lång<br />

quång tr~n bai cat. Net ehu bay<br />

buam, eung eoi. Chil' da chang, phåi<br />

v~y khOng. Nang dQc thAm th}, nhu<br />

dQc kinh:<br />

Tay ta vtJi dUf!c dinh troi<br />

Ci2u xin nhilng kilp ludn Mi b~n<br />

em*,<br />

B~n e~nh trang thu, la mQt ttfm ve<br />

xe tuy!n duang Sai gon-Ban M~<br />

ThuQt. Nang run råy nhln tUng chit<br />

mQt tr~n ttfm ve xe. Ve khu hbi, c6<br />

gia tri trong vong ba thång. Lo~i ve<br />

måe ti~n. Nang l~t m~t sau ttfm ve.<br />

Lai d~n do, nhåc nhå: "Ngttn, ra<br />

gi~ng, oM trå l~i thaoh ph6. Anh<br />

cha." Chu ky eua chang bay buOm<br />

kieu CQ. Nhung giQt nuac måt ua ra<br />

hai ben mi. Nhiing giQt nuac måt eua<br />

mQt mua xuAn laD xao ngoai ngo<br />

long. Tie"ng phåo chuQt le loi nO<br />

ngoai ph6. Mua xuAn dang v~. Nang<br />

biet, mua xuAn v~ rAn thu nMt trong<br />

dai nguai con gai hai muai ehfn, a<br />

kMng, te"t nay nang ba muai tudi.<br />

MuQn mang, nhung la mQt mua xuAn<br />

e6 tMt.<br />

•<br />

... Tha Nguy~o Minh Duang.<br />

86ldngvdn


Cha <br />

Kh6ng Che <br />

Chll Ngheo <br />

Minh D~o<br />

Nåm 197 ... tOi lam vi~c trong ca<br />

quan tu phåp tinh S. HOrn d6 la budi<br />

ehi~u 27 te't. Thai tie't eu6i nåm se se<br />

l~nn, nång vang. Sau måy ngay b~n<br />

rl7>n, chi'eu nay mi vi~e då t~m yen.<br />

Nhiing h~ sa quan trng ehua giai<br />

quye't då eåt vao tu khoa kY. Tu såt<br />

dl!ng tang v~t då niem phong, nhiing<br />

vi~e khOng th~t eRn thie't eling t~m<br />

hoån, cha ra gieng giai quye't. Trua<br />

mai, 28 te't, sau biia ti~e tåt nien, tOi<br />

se len phi ca ve Sai gon ån te't voi gia<br />

d'inh. Ng~i trong vån phong, tOi<br />

chång con vi~e gl lam, la dång ngåm<br />

canh mai mli khång khiu elia ml7>t<br />

nguai b~n t~ng vua no vai bOng dRu<br />

tien.<br />

Theo thOng l~, mOi tuRn hai ngay<br />

thu tu va thu sau, ty eanh sat tinh va<br />

eae ehi eanh sat qu~n giai giao eae<br />

h~ sa elIng can ph~m nhiing v\J qua<br />

tang ph~m phap de eae thAm phan<br />

quye't djnh. TOi dang cha phien giåi<br />

giao can ph~m eu6i eung trong nåm.<br />

Tie'ng xe r~ may ~n ao ngoai sAn.<br />

Tie'ng nguai lao xaø ngoai hanh<br />

lang. Xe giåi giao vua Mn. C6 tie'ng<br />

go elta. Nguai l\Je sl! gia, cao, gRy<br />

khåe kM, lue nao eling c6 ve trjnh<br />

trng, buoe vao: "Thua Ong, hb 'sa<br />

gi ai giao vua Mn", d~t tren ban giåy<br />

ml7>t xåp h~ sa r~i l~ng le di ra.<br />

Theo th6i quen, tOi lie'c måt qua<br />

.. hang ehii tren trang dRu eae bien ban<br />

xem e6 V\J nao th~t quan trng thl<br />

giai quye't truoc. Cu6i nåm thuang<br />

xay ra nhi'eu v\J ph~m phap l~t v~t:<br />

vai v\J m6e tui, say cugu danh nhau<br />

e6 thuang tfeh, tai n~n hru thOng<br />

lam cMt nguai, trao bai ba la, t'inh<br />

nghi mtf min bat e6e tre con... Cu6i<br />

eting la ml7>t hb sa trl7>m qua tang, e6<br />

tang v~t nhung phRn ly lich can<br />

ph~m l~i chi ghi hai ehii "vO danh",<br />

phRn tl7>i danh ghi la "Tr(>m qua tang.<br />

Trong tcuang hgp nay la trl7>m ml7>t<br />

eai gio heo n~ng khoang 2 ky eua.. .<br />

ehie'u di'eu ... hlnh lu~t". TOi låy lam<br />

l~. ThOng thuang eae Yl} qua tang<br />

d'eu thul7>e lo~i "båt t~n tay day t~n<br />

m~t" voi tang v~t va ly lieh can<br />

ph~m ro rang dRy du, khOng the e6<br />

tcuang hgp vO danh, tue la ehua ro<br />

can ph~m lå ai. Vien truong phong<br />

Cånh sat Tu phåp tlnh la ml7>t si quan<br />

thAm nien v6n tu nganh Hie'n binh<br />

ehuyen qua, råt ranh vi~e lam bien<br />

bån, ft khi sai s6t. TOi de ph'An t6m<br />

tåt nl7>i V\J. Thl ra can ph~m la mQt<br />

con eh6!<br />

Theo dan thua eua eae ba ban<br />

thjt, ca o khu ehg IQ thien thl han<br />

tu'An nay, ngay nao eling e6 nguai<br />

måt trQm, khi thl mie'ng thit, khi thl<br />

con ca. Canh sat phai thea doi, hOrn<br />

qua moi Om ra thu ph~m. Lgi d\Jng<br />

lue chg dOng, n6 len loi giua nhiing<br />

nguai di ehg, r'inh ca hQi nguai Mn<br />

hang sa y, ngo~rri mie'ng thjt ho~e<br />

con ca r~ilui måt. Trua hOrn qua, n6<br />

ngo~m mQt eai ehAn gio, eong duOi<br />

eh~y v'e nha ehli. Canh sat dudi thea<br />

xem chu n61a ai. Th'i ra la låo ån may<br />

mu vAn t~m tru o ml7>t ehoi la d1,lng<br />

trong mQt lo g~eh bo hoang ngoai<br />

eanh d~ng. Lao ån may khai ding<br />

con Cun, ten con eh6, hang ngay dån<br />

låo di xin o cac quan ån, nha tha,<br />

ehua... Hai tuRn nay låo 6m n~ng,<br />

khOng di xin duge, thRy tro deu d6i.<br />

Lao eling khai ding, hllng ngay låo<br />

thåy con ch6 tha v'e khi thl d Mnh<br />

mi, khi g6i ml ån lien, e6 khi banh<br />

tet. Måy hOrn nay n6 tha ve mie'ng<br />

thit ho~e con ca tuai. Låo nåu, hai<br />

th'Ay tro eung ån.<br />

langvdn 87


Trong phAn nMn chthtg ghi lai<br />

khai cua m~t chu hang ån, xac nh~n<br />

'c6 bi!t con ch6 va cM n6 vAn<br />

thuemg di ngang, luc d(}ng kMch,<br />

dl1'ng ngoai clra xin tien kMch ra<br />

vao. MA'y ngum Hnh Mn quan nh~u<br />

vAn cho tien lao. M~y Mm lien<br />

kMng th~y Hio, nhung con cM vAn<br />

Mn. Bi!t lao 6m, hq cho con ch6 khi<br />

thl d banh mi, khi banh tet, n6 lien<br />

tha ve nu(}i cM. M~y Mm nay,<br />

nhung nguai lInh quen di hanh quAn,<br />

kMng ai cM n6 nua, con ch6 ra chq<br />

ån tr~m.<br />

MA'y ba ban hang cling khai luc<br />

dau tuång ngum ån tr~ni nen lam<br />

d


van Mn xin an, den eae ehila, nha<br />

tha, eh~y ra eå ngoai ehQ'. Nhung n6<br />

khOng an cAp gl. Nguai ta tucmg n6<br />

di Om ehu bi I~e. Uio mil di dau eling<br />

phåi e6 con eh6 dån duang.<br />

MlI:y dem, nghe tieng eh6 tru<br />

ngoai ehoi la, nguai ta tuång con<br />

eh6 bi b~nh d~i, vae g~y ra xem moi<br />

biet Hio mil dachet eung ti'r mll:y<br />

ngay r~i. Thl ra con eh6 eh~y di keu<br />

eUu! Nao ai biet n6 mu6n gl, thua<br />

6ng! Ca quan ti'r thi~n dnh phåi ehOn<br />

ell:t lao an may.<br />

The la con eh6 trå thanh vO ehu.<br />

Hang ngay n6 Mn eae hang an,<br />

nguai ta eho n6 thue an thi'ra, t6i n6<br />

l~i v~ ehoi la. Dem nao n6 eling tru<br />

len. N6 nM ehu, gQi ehu. Ch6 thl<br />

lam sao biet dUQ'e sl! s6ng etlet eua<br />

nguai!<br />

M('>t Ong ehu quan van eho n6 an,<br />

thå'y n6


truoe nba, treo nhi~u tih nhung th$t<br />

cao de dOi lan bieu dien, ch~ng<br />

nguai len lå'y cho ba va eå nha xem.<br />

Nhung nåm å'y khi tie"p tr6ng mua<br />

lan r$p dnh vQng l~i tu d~u x6m thl<br />

bl,mg rna tOi blt ~u dau ngam ngåm,<br />

ba h6i ba tOi di ruoc m"" båi tOi la<br />

eon r~, sanh rå't nhanh, ba sq tOi cbao<br />

dm truoc khi cO m", vuan Mn nai.<br />

Må't ca hOi treo ti~n cho lan mua<br />

nhung rna khOng bu~n phi~n, ba con<br />

vui la dang khac båi dua con d~u<br />

long cua ba la gai, tOi la dua con trai<br />

ba cha dqi de lam vui gia dlnh ben<br />

ch~ng. Ca nha tOi, tu Ong ba nOi toi<br />

ba tOi va cac cO, cac håc, ai cung<br />

mong rna tOi sinh con trai de n6i doi<br />

tOng duang..<br />

Khi chao dai tOi khOng kh6c<br />

nhung la rå't lan, la nam, sau tie-ng a,<br />

a ... rna ph~ xu6ng, milt må to, ng6<br />

lao Iieng, ngang dQc, ching cMt sq<br />

hai. Thå'y tOi m~nh khOe va b~o d~n<br />

nhu V$y, rna tOi va cO m", tien doan<br />

lan len tOi se lam quan, lam tuang,<br />

nghia la tOi se di Hnh, r~i c~m quan<br />

xuan tha huung<br />

Sang nay<br />

må cåa thdy xuån<br />

Nh~p VaD<br />

nhimg Sfli nan8 Mng<br />

ngoai sån.<br />

Nhimg con chim se<br />

tr~n canh<br />

Lfulo<br />

cå! tie'ng Mt<br />

mUng xuån 111m.<br />

Xuån ntlY<br />

dil mdy xudn Ir6i,<br />

Sao ta<br />

ctt mili qu~ ngllm<br />

t{lm dung?<br />

Giu tay httng<br />

gi{Jt nilng h~ng<br />

DI nghe cMt nilng<br />

dm long tha hIlung.<br />

minh tuan<br />

ra tr$n va lam quan vo nhu quan hai<br />

quan ba, quan tau thuy, quan tau<br />

bay ... gl d6.<br />

Thuå ~y, nai dia phuang tOi sinh<br />

truång nguai ta c6 cau "Con nha<br />

tuang an cam voi tuang", Sl! tin<br />

tuång nai rna tOi rllng tOi se lam<br />

quan ngay mOt lan m~nh them, båi<br />

luc nho tOi thleh ån cam voi tuang,<br />

dung ra la tOi rå't chu(mg m6n ca<br />

chung tuang. Tuang la tuang hOt<br />

lam bllng d$u nanh u lau ngay cho<br />

len meo, ca la cac lo~i ca trång lon<br />

nhu ca he, ca ngl!a, ca chep, ca chem,<br />

ca su ... hO$C ca b6ng .den, ca b6ng<br />

tuqng ... Ca UOp tuang hOt, hanh la,<br />

tieu, gUng, toi, nå'm meo ..: rl"Ji chung<br />

each thUy trong må'y gia Ii~n cho ca<br />

m~m ra, cho ch4"t tuang thå'm vao<br />

thit vao xuang. Lan len, tuy khOng<br />

con qua thfch m6n ea chung nhu<br />

truoc nhung tOi I~i ua dung cam voi<br />

nuoc tuang (tau vi yeu) hi~u bOng<br />

sen, nMt la cMm voi dQt khoai lang<br />

hO$c rau gi'!n xanh luOc chfn. Ngay<br />

ca nhu bay gia, da ngoai b6n muai,<br />

tOi vAn hay dung nuoc tuang lam thu<br />

nuoe chå'm trong cac bita an, nuoe<br />

tuang Maggi.<br />

Nhung sl! tien doan cua rna toi va<br />

cO m", vuan (sau nAy duqc gQi mOt<br />

cach hoa my han la cO do huang<br />

thOn) hoan to an sai l~c, tOi da khOng<br />

cAm quan ra tr$n, cung chang la<br />

quan mOt, quan hai gl ca. TOi c6 hQc<br />

t$p can bån "quan sl! hQc duang"<br />

thai sinh vien va thl,! hu4n quari sl!<br />

chfn tuAn le cho giao chuc, nhung<br />

nhitng chuy~n d6 chi la quan sl! nua<br />

vai, la hån quan sl!. KhOng lam<br />

"quan", nhung tOi då di "hoang",<br />

hoang dang chi dia å'y rna. Nam muai<br />

båy tudi tOi rai gia dlnh sang can<br />

Tha hQc nåm ch6t cua chuang trlnh<br />

trung hQc d~ nhi c4p, ke tu d6 cho<br />

d!n ngay 30. 4. 1975 tOi di hQc, di<br />

lam xa nha, lue Sai Gon, khi Cnn<br />

Tha... moi nåm chl v~ thåm rna vai<br />

ba lAn, rna nhitng IAn 4y thuang r4t<br />

ngån ngui, chie-u I~, Mn nOi rna tOi<br />

than phi~n la tOi di "tham bAy", la<br />

thllng con luu Iinh, lang tu. Tu sau<br />

30.4. 1975 Mn cu6i tMng 12. 1978,<br />

b$n ron voi sinh k!, s6 ran ve que<br />

tham rna hllng nåm cua tOi dng thua<br />

thOr han truoc. Va tu cu6i 1978 d!n<br />

nay, tOi vuQt bien, tOi s6ng nai xu<br />

nguai, tOi bi~n biet khOng trå v~.<br />

C6 di~u rna tOi va cO m", khOng<br />

ngo d!n la guang m$t hung dit ngay<br />

chao dai cua tOi da la då'u hieu cua<br />

chi~n tranh. TOi sinh ngay mung ba<br />

Te-t, mung b6n Tay b6, Tay khOng de<br />

yen cho dan chUng ån Te"t toi he"t<br />

ngay mung båy h~ neu. Llnh Tay<br />

d6ng mOt cai d~n r4t lon å gAn chq<br />

Cåi Tau H~ - sau nAy la qu$n ly. Duc<br />

TOn - cach Nha Man, nai tOi sinh<br />

truång, khoang ba eay s6. Rl;lch Nha<br />

Man lue 4y c6 mOt cay cAu silt san<br />

den båt ngang, mOt ben mang ca eAu<br />

c6 mOt cOt day thep r4t cao. Dan<br />

chung cu nguai thay phien nhau treo<br />

len cOt dåy thep 4y de quan sat, canh<br />

chung duang lien tinh s6 9 n6i li~n<br />

Vinh Long ~ Sa Dec, M tMy lfnh Tay<br />

xu4t hien th} la len bao dOng de mQi<br />

nguai tån cu di nai kMc.<br />

Mung b6n T~t nåm ~y, anh V~<br />

qu6e quttn toi phien gae da khOng<br />

lam tron ph$n sl!, c6 le VI dem mung<br />

ba Te"t anh måi vui chai, ån nh$u, ca<br />

b~c... nen sang ngay anh ngu quen,<br />

chUng må måt ra thl dam Hnh Tay da<br />

qua cAu Cai Xep kha xa, chi con cach<br />

Nha Man khoang b6n, nåm tram<br />

thuoc. Anh chi kip la to m4y ti~ng<br />

"Tay b6, Tay b6... " rl"Ji thl anh tuOt<br />

thiet nhanh xu6ng cOt day thep de<br />

thoat tMn. VOi va qua, anh sut tay<br />

khoi cay thang, te xu6ng va bi gay<br />

chan, may rna e6 nguai tMy khieng<br />

anh xu6ng xu~ng cha di.<br />

Khi gia dlnh tOi nghe duqc tie-ng<br />

mo bao dOng day chuy~n xu4t phåt<br />

tu chq Nha Man thl ti!ng cM sua da<br />

vang len aOn d$p ngoai dAu x6m,<br />

xu~ng ghe nuam nuqp di ehuyen<br />

duoi sOng, tren ba thl nhieu toan<br />

nguai lu luqt, h6i ha dåt dlu nhau<br />

ch/,\y tr6n. Biet khOng the thu x~p<br />

kip, Ong nOi tOi ra l~nh cho ba nOi,<br />

ba tOi cung ca nha bO cua ch/,\y l~y<br />

than, xu6ng ghe cheo nhanh ra cu<br />

lao lanh n~n. PhAn Ong nOi tOi ng~i<br />

truoc san nha ben dång, rna tOi va tOi<br />

nllm trong bu~ng, me ngu nen khOng<br />

hay biet gl ca. 6ng nOi mi~ng cAu<br />

90ltlngvdn


Ph~t Troi phu h" eho tai qua nl,ln<br />

khoi, 6ng eling tfnh slin trong dau,<br />

ne'u b


th~m "phong nh}" cho tuang xUng<br />

vai mf(y Ong xa tTUemg, tTUemg f(p,<br />

huemg chuc ban tE tI! trong lang.<br />

M~t dem thang tårn nuac nOi linh<br />

binh, da khuya 111m, mQi nguai ngu<br />

hEt rieng tOi con trhn trQc. C6 tiEng<br />

xuOng c~p hOng nha va duai ånh den<br />

trung vit lu mu, tOi th9:y ba dl1t m~t<br />

nguai di~1n ba Mn trlnh di~n må tOi.<br />

Nguai dan ba fly, sau n'Ay tOi gQi la<br />

"dl Muai", qul kh6c truac m~t må<br />

tOi, n6i rhng da lC'1 c6 b'Au vai ba va<br />

xin rna tOi tha thu, ch9:p nh~n. Nhu<br />

då biEt truac mQi Sil, rna rf(t blnh thån<br />

dua tay da dl Muai d~y, rna n6i cung<br />

la dan ba vai nhau rna r9:t hh~u va<br />

thOng cåm. Chuy~n xåy. ra nhu trong<br />

tieu thuye-t. Sau n'Ay khi 100 len, dQc<br />

va xem phim DOCJn TuY4t clia Nh9:t<br />

Linh, dEn do~n chang Than dån vq<br />

be v~ trlnh di~n Loan, tOi lien tuemg<br />

ngay tai cånh cli ngay nao c6 rna, ba<br />

va dl Muai dang dien tuOng, cånh 9:y<br />

con s6ng dl)ng, gay nhi~u cåm xuc<br />

cho tOi hem phim DOCJn Tuy~t c6 ba<br />

Nam Sa Dec chanh chua, khl1c nghi~t<br />

trong vai ba pMn LQ'i.<br />

Nhung SI! blnh thån cua rna khOng<br />

giu dUQ'c lau. Khi ba tOi dua dl Muai<br />

ve, tie'ng d'Am khu9:y nuac da th~t xa<br />

trong dem khuya yen l~ng, tOi tMy<br />

må ng6 ra ngoai song elra sO, dua tay<br />

len qu~t nuac ml1t, qua anhden rna<br />

tOi tMy vai rna run len ban b~t.<br />

Cånh 9:y con tai dien mOt lan nua<br />

khi ba dua dl Sau, "phong ba", v~<br />

trlnh di~n rna, nhung tOi khOng t~n<br />

mlit chung kie'n nhu lan dau. Diem<br />

dang n6i la cå dl Muai lån dl Sau d~u<br />

thua xa rna tOi ve nhan sl1c cling nhu<br />

tai nang, duc h~nh, v~y nen chuy~n<br />

ba tOi c6 them hai ba VQ' nua chi la<br />

VI "cua I~", rna cua l~ chua chlic da<br />

la cua ngon, cua quL<br />

D6i vai vi~c ba c6 VQ' nho, mOt<br />

lan tOi då lam rna lo Il1ng va phien<br />

mu~n, du vO tlnh, nhung mOi khi<br />

nM tai thllong tOi cu ray rUt mai. S6<br />

la hOrn f(y må khOng c6 å nha, rna di<br />

tham ba ngo~i å b~nh vi~n. Bu6i<br />

chi~u ba dån tOi di nha dl Muai. D6<br />

la lan dau tien tOi Mn nhå dl 9:y, dl<br />

cung va lo Iling ,cho tOi dUQ'c an<br />

u6ng day du, tOi con nM ro dl n9:u<br />

chåo ga vai d~u xanh ca rOi xe phay<br />

trOn goi blip chu6i xiem. HOrn sau<br />

må tit b~nh vi~n ve, rna mling tOi<br />

"may di cum VQ' cho ba mAy". Må<br />

gay vai ba, chua bao gia tOi th9:y må<br />

gi~n dit nhu lan d6. Ma n6i chiing<br />

ngan c9:m ba c6 vq nhO, nhung<br />

khOng dOng y ba dån tOi di nhu v~y,<br />

må SQ' tOi bi d'Au dl)c hay bO thu6c<br />

cho dien khung, rna trach ba dau c6<br />

mang n~ng de dau nen nao hieu<br />

duqc SI! au lo cua nguai m~.. . Må n6i<br />

nhieu Il1m, ba bie't IOi n~n im I~ng<br />

Il1ng nghe. Qua nhii'ng lai cua rna tOi<br />

thfly tOi th~t quan trQng d6i vai ba,<br />

quan trQng hem VI cho tai luc d6 tOi<br />

la con trai dOc nMt trong gia dlnh,<br />

ngoai ba chi, tOi c6 them ba dua em<br />

gai thu tu, nam va sau. ffOi d6 tOi<br />

nghi ma hai qua dang, båi dl Muai<br />

r9:t tir te' vai tOi, dau c6 gl ma phåi lo<br />

au, bAy gia c6 con, dem con di gåi<br />

nhA tre m6i ngay, tOi mai hieu duqc<br />

long cua nguai m~.<br />

TOi cling khOng quen nhii'ng l'An<br />

ba rna c6 chuy~n cling dl1ng nhau,<br />

rna thUOog n6i låy: "ThOi Ong di å<br />

vai nguai yeu clia Ong di, de tui theo<br />

thhng ba, giu con cho n6 ma an nha<br />

Mt cam". Nhl1c tai dAy thl long tOi<br />

bui ngu i 111m, båi tOi la thhng con<br />

b~c phuac, chiing dUQ'c nuOi m~<br />

ngay nao, cling chiing hau m~ duQ'C<br />

chen cam, ly nuac.<br />

Chiing nhung lo cho chOng, cho<br />

con, rna con dåm dang cå giang san<br />

nha chOng, nuOi duang Ong ba nQi<br />

va cO ut tai ngay man phan. Ba tOi la<br />

con trai nho nMt trong d~i gia dlnh,<br />

nha la tit duang., m~t nam muai hai<br />

le giO, tMng nao cling c6 gi6, dam<br />

giOOng ba n~i rf(t larl vai cå tram<br />

thl!~ khach, dam gi6 Ong ba c6, sa,<br />

sa, såm, cåm, kY... nho nhf(t cling de'n<br />

nam, sau ch\lC mi~ng an, chiing c6<br />

If(y m~t t9:c d9:t huemg ho a, giO la tI!<br />

lo, the' nen nhi~u phen chi hai tOi<br />

than phi~n: "Quanh nam $u6t thang<br />

chi lo dam giO kh6ng la da Mt ngay<br />

gia, ciing du tan m~t".<br />

C6 d~c giå, b~n vån hoi tOi la<br />

nam giai t~i sao I~i biEt it nhieu m6n<br />

ån, bie't cach n9:u nuOOg, nh9:t la cåc<br />

m6n nMu? Tlnh th~t xin thua, tOi<br />

hQc m~t ph'an qua nha tOi va mOt<br />

phAn cua ma tOi, hai ph\l nu gan giii<br />

vai tOi nh9:t. Ba tOi la dan nh~u, l~i<br />

r9:t hie'u khåch, quång giao, nha<br />

thuang xuyen c6 khach, c6 b~n, ba<br />

ngay ti~c nho, båy ngay ti~c lan, ma<br />

phåi n9:u nuang lien mien, di dau<br />

g~p m6n l~, m6n ngon la ba hoi thåm<br />

dau be'p cOng thuc, cach che' bie'n de<br />

ve nha keu rna lam cho Ong xai.<br />

Ca daa dia phuang c6 cau: "Ga<br />

nao ngon hang ga Cao . Liinh, Ga;<br />

nao bdnh bCJng ga; Nha Man" , ehu<br />

bånh trong cAu c6 nghia la gioi ve<br />

cOng dung ngOn h~nh. Må tOi la gai<br />

Nha Man, theu thua, vå may ba chi<br />

å muc trung blnh, rieng vi~c n9:u<br />

nuOOg, m6n m~n, m6n chay, banh<br />

xua, banh mai... ba deu nhu'An<br />

nhuyen, m9:y lan do~t giåi Mu xåo<br />

c9:p dnh. Bie't y ma, di Ha Tien tOi<br />

mua ve cMn kieu h~t dua c6 hlnh<br />

rOng, dia h~t xoai hlnh ph\lng va<br />

mu6ng, tO.. . to an dO su Giang Tay;<br />

di Nha Trang tOi mang ve dlia mun<br />

b6ng ng~i. C6 le d6 la m~t trong vai<br />

vi~c nhO rna tOi da lam cho ma hai<br />

long trong su6t cu~c dai ba. Må gioi<br />

vi~c n9:u nuang, ti~c tung nen tMn<br />

ma cl!c. Ma la "thQ' n9:u" khOng nh ~n<br />

thu lao, dam ti~c xa gan nguai ta<br />

tMn hanh Mn nha nha c~y, khOng tit<br />

ch6i duqc, ma thuc su6t sang tMu<br />

dem, n9:u xong mOt dam ba chao vao,<br />

m~t moi, c6 khi nga binh luOn.<br />

Chung tOi c6 them ba thhng em<br />

trai: thu båy, tam va thhng ut thu<br />

chln. Khi thhng ut duQ'c ba tuOi thl<br />

ba nhu6m trQng b~nh trong b6n nåm<br />

lien truac khi nhl1m ml1t Ila dai, Ong<br />

li~t nira than mlnh nen chiing lam<br />

dUQ'c vi~c gl lan nho cho VQ' con;<br />

trong ngoai, mQi sI! rna dng dang<br />

Mt.<br />

Luc ba blit dAu ngQa b~nh tOi con<br />

mOt nåm nua mai xong chuang trlnh<br />

d~i hQc, c6 luc tOi dinh bo truang ve<br />

que ph\l giup gia dlnh nhung må<br />

khOng cho. Må båo ma xoay så<br />

duqc, phan .chfnh la tOi, tOi khOng<br />

duqc dao d~ng, phAn tAm, phåi c6<br />

gl1ng hQc, truac la hoan thanh y<br />

nguy~n clla ba ma, sau la thay ba<br />

huang dån, dlu dl1t cac em trong<br />

921iZngvdn


tuang lai. Tu cu6i nåm thu nh~t dl;li<br />

h9C te,i da di kem tre tl;li tu gia, dl;lY<br />

b cac truang trung hQc c6ng lån tu<br />

de ki~m ti~n ti~u v~H, luc ~Y te,i nh~n<br />

them gio, tuy nhien phai n6i phlln<br />

tie'p te tu rna, tu gia dlnh vån la<br />

ngu~n tai trg cAn bån båi v~t gia<br />

ngay dng gia tång, gl;l0 nhu chAu<br />

bau, ciii nhu qut tren fung.<br />

Tlt khi ba m~t, sang mung m~t<br />

,Tet rna kh6ng con m~c qu6c ph1,lc,<br />

ng~i ngt,ta gifta, cho chung t6i Il;lY<br />

mung tu6i dau nåm. CMng t6i dua<br />

nån ni, dua ui sAn quan ao, dua kh6c.,<br />

nhung rna vån ch6i tlt, ba kh6ng cam<br />

th~y hUng tM khi ng~i m~t mlnh<br />

cho cac con Il;lY.<br />

Dau nåm 1973, sau Tet m~t thOi<br />

gian nglin, chi cach nhau m~y ngay<br />

gia dlnh te,i chiu hai cai tang, tru


c6 gån may duOi tOm nhu h~i trucS'c,<br />

rna va em nåm thay phien nhau bai,<br />

eheo, hfrng dOng sang tai eh~ng<br />

v~ng t6i mai den noi. V~y rna må vAn<br />

vui, vån khOng m~t tieng tha than,<br />

phien mu~n. TOi thl båt nhån quå<br />

nhung ehl biet im I~ng, bai mlnh e6<br />

stie m~nh eua ban tay, hieu biet eua<br />

kh6i 6c rna nhu m~t ke båt It!e, vO<br />

tai.<br />

Ngay ehUng tOi vugt bien, må<br />

sang an Tha dua tien, rna khOng<br />

ehiu ra di, cling khOng ve ngay I~i Sa<br />

Dec, rna båo a I~i gifr nha eho eae<br />

con, neu di khOng IQt thl lue tra ve<br />

con c6 nai t~m tru. Va rna då luu I~i<br />

an Tha eho Mn khi duge tin ehung<br />

tOi tu tr~i ti n~n. Må tu eh6i st! båo<br />

lånh bai biet se Uim b~n long cåe<br />

con, dang e'an thai gia va stie It!e de<br />

xay dt!ng I~i st! nghi~p tu hai ban tay<br />

trång. M~t khåc rna yeu men que<br />

huang Vi~t Nam nhu yeu m~ng s6ng<br />

cua chinh mlnh nen khOng the rai di,<br />

eling khOng dimh long de ban tha<br />

Ong ba, mO må t6 tien huang lim,<br />

kh6i I~nh.<br />

Muai ba nam ehung tOi a håi<br />

ngo~i la muai ba nam nai qut nha<br />

sue khoe eua rna bi hu hao, com eoi.<br />

MOi b~n nh~n duge thu Vi~t Nam la<br />

m6i bl,ln long ehUng tOi dan dau nhu<br />

hoa xuan<br />

Giila khu VU{!n nang dm<br />

Kh6m cuc dii khai hoa<br />

Mau hoa hoimg sac gåm<br />

Canh long tråo ki~u sa<br />

Toi ngåy nguai dung ngam<br />

Noi hna qui minh thuong<br />

Noi ngan tI·ung tham th&m<br />

TriJi di viing bay huong<br />

van nU(1ng<br />

dao eAt vai nhiing tin du v! må. Ma<br />

bi phong thåp n~ng do dai dAu<br />

suong I~nh, nång tren dAu nhu lua,<br />

nuac duai chan nhu h,lt I~i, ngoai<br />

vuan ru~ng ngay mua thang nång,<br />

trong nhung phien chg hitng d(lng,<br />

de kiem tien nu(li con. Tu6i gia<br />

chOng eMt, phong thåp lam mlnh<br />

måy rna dau rAn, lam giåe ngu rna<br />

eh~p chan, hu ao. Måt rna mo d'an,<br />

tay yeu, chan run, th'an kinh båt 6n,<br />

dAu 6c thi!u minh mAn, rna lo sg vin<br />

va, l1U tu tråm chuy~n. Thu6c Mc,<br />

thu6c nam, au dugc ... dOng y, tay y ...<br />

nao e6 ehua dugc tam b~nh duy nMt<br />

eua rna, b~nh nho con, thuang con,<br />

lo cho con ... cån b~nh tr'am kha hanh<br />

h~, dlln vl).t rna mOi ngay. Thu6c<br />

khOng chua dugc b~nh rna con tan<br />

h~i than the rna.<br />

Trong bOn thllng con trai eua rna<br />

thi thllng ap ut h~nh phUc nhåt dai,.<br />

h~nh phue d6 th~t v(l gia, kMng e6<br />

gl sanh bllng. N6 dugc thåy m~t,<br />

duge ehuy~n tro voi rna truoc ngay<br />

nhåm mth, dugc bOng Am rna tren<br />

tay, dugc cong rna di ra di vO. ChUng<br />

tOi n6i dua rna ua nuac måt, thllng d6<br />

la VAn Titn, "van tien eong m~ di<br />

v(l, dl,lOg phåi cai b(", cong m~ di ra,<br />

van Tien cong m~ tro ra, dl,lOg phåi<br />

e


x6mmdng<br />

Ba Con Ga Mai<br />

Ngo Nguyen Dfing<br />

Nhu moi nam, sau man mi'tng<br />

tudi va Il xl:Clin l, Kiki va Clin 2 nO<br />

nuc ng'Oi cha b6 my mang ban bAu<br />

cua cå cqp ra. Nhung khOng, b6 my<br />

vin ng'Oi i ra d~y. B6 con trjnh trqng<br />

cbam di~u thu6c dAu nåm, pha kh6i<br />

nhon nho. Ba dua nho dua ml1t nhln<br />

nhau, thAm hoi. Cun 2 mu6n len<br />

ti~ng 111m, nhllJlg cam th~y ai ng~i<br />

lam sao ~y. Låt sau b6 mai nho nhy<br />

c~t lai:<br />

- T~t tai, cåc con mOi dua them<br />

mOt tudi, b6 my thtfy cAn phai hoi<br />

cåc con di'~u nay.<br />

B6 ngi'tng I~i, khÅY tan thu6c vao<br />

dia. My vin im I~ng ng'Oi qnh b6,<br />

net mat tuoi tån.<br />

- B6 me mu6n bi~t, tron nam qua<br />

cac con c6 chuy~n gl d~ phan nan<br />

khOng? N~u c6, cac con cu tl,l nhien<br />

cho b6 my hay de b6 my li~u.<br />

My suyt phi cuai khi nghi tai<br />

chuy~n b6 se hoi: "Cåc con s6ng vai<br />

b6 my c6 h~nh pMc khOng?", nhllJlg<br />

ngan l~i kjp. Ba dua nho I~i dua ml1t<br />

nhln nhau, Cun 2 mu6n gio tay phat<br />

bieu, ding Cun chång c6 gl de phan<br />

nan, trach cu, doi hoi, ngo~i trU...<br />

Nhung Clin l då rna lai:<br />

- Con thtfy nM mlnh ... buOn quå.<br />

B6 my chung hung ng6 Cun 1. Ca<br />

Kiki va Clin 2 ciing si'rng s6t. Cun l<br />

ti~p t\!c:<br />

- Mlic du nha mlnh då c6 hai em<br />

be vit,' mot m\l meo chua hoang,<br />

nhung con thtfy vin thi~u b6 my ~!<br />

Thi~u mOt em ch6 trai.<br />

Nghe 'tai d6, Kiki va Cun 2 sang<br />

ml1t len. Clin 2 hang hai ph\! ho~:<br />

- C6 ly, c6 ly, thi~u mOt em ch6<br />

trai. .<br />

Kiki nhiin nh~n sua Iung:<br />

- Nguai ta gQi ch6 dl,lc, chu khOng<br />

ai keu ch6 trai cå. Ciing khOng nen<br />

gQi Meo Meo la m\! nay, m\! kia,<br />

Meo Meo nghe duqc, cMc khOng<br />

vui... D~, con ciing tUy bu'On VI nha<br />

khOng nuOi ch6. Dang le b6 my phåi<br />

nuOi them m~t con ga mai de ItfY<br />

trang.<br />

Cun 2 nhi nhO g6p y:<br />

- Them mOt con ket Nam My de<br />

n6i chuy~n vai con cho vui!<br />

Clin 1 s6t sl1ng d~ nghi ti~p:<br />

- Them mOt d.i bOn ca de ngl1m<br />

choi!<br />

Kiki manh dan:<br />

. - Them' mOt ~~p chim y~n de h6t<br />

cho nha da buOn!<br />

Bay gia Mn luqt b6 my dua ml1t<br />

nhln nhau. B6 cuai:<br />

- NuOi nhi~u qua, khOng kheo<br />

nM mlnh thanh cai sa tM mtft.<br />

Cun 2 nhåy can len, Ha lia:<br />

- A, thfch quå! Con tlnh nguy~n<br />

lam nguai nuOi tM, khOng luong,<br />

tM an gl con an ntfy. B6 my nha mua<br />

them mOt dOi CQP trl1ng, mOt c~p voi<br />

An dO, mOt con huou caocd va m~t<br />

bAy nai d6m, nha!<br />

Chu "nhå" duqc Cun 2 keo dai ra<br />

nhao nhoyt;c~p ml1t rna lan cha dqi,<br />

cai dAu H).t g~t mong lai hu('mg ung.<br />

Kiki dua ng6n tro len mi~ng ngan<br />

ni~m vui:<br />

- Con se d~y thu håt x:i~c.<br />

Cun l ciing khOng khoi... xuc<br />

dOng:<br />

- Dung quen xay mOt h'O nuac<br />

r~ng oi la r('mg de con d~y ca heo<br />

nhao lOn va håi cÅu .choi banh, b6<br />

me nher<br />

. Luc nay my mai len ti~ng:<br />

- R'Oi sau d6 nha mlnh l~p ganh<br />

'xiec di luu dien, phai khOng? '<br />

. Ca ba cai dAu tre con g~t lia lia<br />

cung luqt. Ca ba cai mi~ng d'Ong<br />

thanh "d~" lan. Cdn 2, d~i van hao<br />

tuong lai dia... th~ giai, run run c~t<br />

giqng:<br />

- Mlnh se ... 15... d~t ten cho ganh<br />

xiec la Animals Circus. Con se cho<br />

ca' heo nhao lOn va håi cÅu då banh<br />

vai nhau. Anh Clin l se di~u khien<br />

cQP nhåy qua vong lua. Chi Kiki se<br />

de cho voi ngOi len b\!ng rna khOng<br />

bi loi pheo. Con b6 my se thu vai<br />

chånh trong man du bay. Cam doan<br />

nguai ta vO coi nghyt r~p!<br />

langvdn 95


Kiki phån d6i:<br />

- Ch1 khOng thfch de voi ngOi I~n<br />

bl;mg dAu, sg be bl;mg quå ha! Chi ehi<br />

thkh lam xi~e vai g8:u Panda thOi!<br />

B6 ehua kip n6i thl Con 2 da bi<br />

bO tiep:<br />

- Con con thfch lam h~ nua. JR<br />

gioi phåi biet chQe cho tre con euoi,<br />

con nguoi lon thl truac cuoi sau<br />

kh6c, y nhu lai m~ n6i "cuoi la gi4'u<br />

I~ trong long" d6 rna!<br />

Con l hAm hu:<br />

- Thhng nay nhi~u chuy~n quå.<br />

N6i nhi'eu la y ehång baD nhi~u!<br />

B6 tMy cAn phåi ham bOt bAu<br />

khOng khf sOi dQng quå dQ:<br />

- B6 m~ bieu dien man du bay,<br />

eMc ehi "ml)t IAn rOi thOi" qua, eae<br />

con a! Han nua, d~ nghi eua Con 2<br />

khOng duge thl!c te VI nuOi tM l~p<br />

gånh xi~c Cl xu nay t6n ti~n 111m,.;. con<br />

phåi d6ng du lo~i båo hiem. Ay la<br />

ehua n6i tai chuy~n mlnh e6 khå<br />

nång d~y tho hay khOng. T~i eae con<br />

khOng biet, chu nha mlnh e6 nhi'eu<br />

gi6ng tho 111m rOi.<br />

Con I ngo ngåc:<br />

- Chi mai e6 mQt chi meo gia va<br />

hai con vjt cr da nhu qui!<br />

Con 2 xl xO:<br />

- Hu, Meo meo bo nha di phå lang<br />

pha x6m su6t ngay. coi nhu khOng<br />

e6.<br />

Kiki eong mOi len:<br />

- Nha b~n con c6 nuOi mQt con<br />

heo Vi~t nam, nho con du xf rna<br />

thOng minh nhu ch6 v~y d6!<br />

B6 v6 "det" len dili:<br />

- Nha mlnh cung c6 mQt con heo<br />

Vi~t nam, eåe con khOng biet sao? '<br />

Ba dua tre xoe måt nhln b6. Cå ml(<br />

eung quay m~t ng6 b6 bhng ånh milt<br />

khOng dugc blnh thuang. B6 euoi<br />

mlm chi:<br />

- Con heo nay khOng nhung tron<br />

trja de thuang rna con thOng minh<br />

nhu nguoi. N6 con c6 dnh ba hoa<br />

chkh ehoe, tucrng tugng vil~n vOng.<br />

N6 chi c6 cåi t~t c6 huu eua gi6ng<br />

heo la hai lam bi~ng. Con heo d6<br />

dang ngOi truae m~t b6 ml( dAy nay.<br />

M~ chgt hieu ra, dua milt nhln<br />

Cun 2 dåm dåm. Cun 1 va Kiki ehua<br />

hieu, nhung thG:y m~ ng6 Cl1n 2<br />

ehåm barn. mieng Il;li turn tim eum,<br />

ciing xoay qua tron måt nhln em.<br />

Con 2 giAy n4y:<br />

- B6 n6i chuy~n kM hieu quå a!<br />

B6 giåi thkh:<br />

- Con heo d6 ehfnh la Cl1n 2 ehu<br />

khOng ai kMe, vl m~ sinh Con 2<br />

nhhm nåm Hgi. Dong han, Con 2 c6<br />

dAu heo duOi ehuQt, VI ml( sinh Cl1n<br />

vao eu6i nåm Hqi. TM n~n Con 2<br />

con e6 th~m tfnh lf Ille eua loai<br />

ehuQt.<br />

Con 1 euai nåe ne. Kiki eum re re.<br />

Ml( cuoi y nhi. B6 euoi oO. Chi e6<br />

Con 2 do m~t nghi~m nghi. Un dAu<br />

ti~n trong doi Cun 2 nghe duge sl!<br />

th~t phil phang nay. Tu6i con gl con<br />

th8:y vui ve, cM tuOi con heo thl eoi<br />

bQ khOng kM n6i. Cl1n 2 ehua hoan<br />

hOn thl Con 1 da bOi th~m:<br />

- Blta nQ tren truy'en hlnh chieu<br />

cånh nguoi ta nuOi heo lam thit.<br />

Tr~n duang tai lo sat sinh, e6 nhi'eu<br />

con sg quå, dUng tim ehet luOn! Sau<br />

nay Con 2 nen qua m8:y xu Trung<br />

DOng lam ån sinh s6ng, VI hQ theo<br />

d~o HOi, cM thjt heo.<br />

N6i xong, Cun 1 ngoåc mi~ng<br />

cum thfeh tM. Kiki eilng euai phy<br />

hOI;l. Cun 2 sUng s,,:<br />

- T~i sao hk eoi phim d6, ehi<br />

kMe hu hu, hOrn nay l~i cuoi?<br />

Rbi Cl1n 2 bilt ehuae b6, eMp<br />

mi~ng than thå:<br />

- Thi~t tlnh, khOng hieu n6i long<br />

d~ dan ba!<br />

N1,I eum tllt ngh~n v"i vang tr~n<br />

mOi Kiki, nhttng ehua kip ph An bua<br />

thl b6 da I~n tieng:<br />

- Con Con 1 tu6i ThAn, con khi;<br />

Kiki tu6i D~u. con ga.<br />

BAy gia tai lugt Cun 2 tro tay, ehi<br />

m~t anh ehj, eum hång Mc:<br />

- Ha. ha... nha mlnh con c6 mQt<br />

anh khi då dit va m~t ehi ga mai dlu.<br />

Chua du, Cun 2 con dUng l~n, ra<br />

bO nheu nhao:<br />

. - C6 ctJ gai xl-ke IOc Mu cua. IOc<br />

møt cai ra ba con ga mai. Thua hlt<br />

ti~n. thua het tiin...<br />

N~u la ngay thuang Kiki da nhån<br />

m~t, gi~m chAn xi va em, nhung hOrn<br />

nay la mbng mQt, ngay quan trQng<br />

nh4't trong nlm. M~ da båo, trong<br />

m4'y ngay Tet, neu eau c6, buOn rlu,<br />

se xui qu4y trQn nåm. Thlinh thU<br />

Kiki ehi håy Con 2 mQt eåi ben ng6t,<br />

rOi nMn vai im I~ng, m~e du b1,lng<br />

hai tttng tue vl ehua chi rna da bi tru<br />

eo "thua Mt ti'en". Ma biet dau<br />

chUng, d6 Ul di'em håo truae, khi tai<br />

man bAu eua eå CQP, b6 se Mc ra li~n<br />

mi~n ba con ga. Kiki nghi nggi lan<br />

man, rbi nh4't dinh mQt låt se d~t ga<br />

hoaihuy, se "In" b6 Sl;lch tui luOn.<br />

Nghi tai d6, Kiki eåm tMy sAng<br />

khoåi I~ ky, quen beng chuy~n Cun<br />

2 xoc ph~m den danh dl! dan ba khi<br />

nay.<br />

Trong khi Cun 2 vin con bi bO<br />

chuy~n ga, chuy~n khi; Kiki rna<br />

mang tuång ra ban tay pM thiiy eua<br />

b6 khi Ille hQt bAu eua. B6 ehi duqe<br />

pMp Ille ba eåi thOi. B6 khOng duqe<br />

pbep "em xl bUa", eAu ra con nay<br />

con nQ lam "nguai ta" r6i trf. B6<br />

cilng khOng dugc phep chQc que<br />

"tay con" khi vua ti!n. LU$t I~ choi<br />

blu cua cå cQP do cåc con d~t ra khllt<br />

khe, ac nghi~t nhu v~y, 8:y rna b6 cO'<br />

tMng hoai, nåm nao eilng th'ng.<br />

MOi Iln tUng, b6 t~ nhi gio tay che<br />

mi~ng cuai O ~, trong lucm~t may<br />

bly con e thiu e chay ... Nhttng T~t<br />

nåm nay nh4't dinh phii kMc. Kiki<br />

da cåm th4'y cåi ben sa sa truac m~t<br />

khi nghe Con 2 xi xQn Mt bai "c6 ctJ<br />

gai..." Kiki tucrng tugng ra ban tay<br />

b6 nh~ nhang rna ra ... 6i troi, ba con<br />

ga måi nhm ngon lanh tren dia.<br />

"Chung hIt ti~n. chung het ti~n" Oi,<br />

giQng håt eua Cun 2 sao rna de<br />

thuang quå chUng!<br />

•<br />

Gia-t)m.1I<br />

Con <br />

t4P truytn eDa<br />

NGO NGuYIN DeNG<br />

(dl ph4t;.bmh)<br />

I<br />

96langvdn


nglJc <br />

~<br />

sang <br />

trong <br />

hoa <br />

sen <br />

Nguyen Phong<br />

(tiep theo va hl!)<br />

Sang Mm sau t6i ban khoan di qua<br />

di l ~i tru6'e am thflteua.}~tma Tangku,<br />

hy vQng se duge ngai gQi vao nhung<br />

ben trong van yen l~ng nhu ta. T6i<br />

bie't vi~e eAu xin nghi thue lam le<br />

Quan Danh rflt phue t~p kh6ng de,<br />

hien nhien eae danh su kMng bao gia<br />

ban phåt m(\t eaeh bua bai. T6i bie't<br />

ngai eling hieu n6i kho khan hi~n nay<br />

eua t6i nhung hlnh nhu ngai van mu6n<br />

co them thai gia de quan sat xem t6i<br />

co xung dang hay kMng.<br />

Ti.li Trung Hoa, ehua ehi~n thuang<br />

co phong danp. eho kMeh hanh huO'ng<br />

nhung t~i Tåy T~ng , da s6 ehua ehi~n<br />

d~u nbO be eh~t hyp, ngay de tang SI<br />

con kMng co eh6 å cM dung noi de'n<br />

phong rieng eho khaeh, VI the' t6i phai<br />

xin ta tue t!;li nM m(\t nguai Tåy T!;lng<br />

trong khi cha dgi. Ben Trung Hoa, eae<br />

ehua thuang co luO'ng thl!e dl! trfr, lue<br />

nad eOng san sang må r(\ng dra don<br />

tie'p khåeh th~p phuO'ng ghe qua dung<br />

bfrfl, cam ehay t!nh. Tl;li Tåy Tl;lng, eae<br />

ehua d~u ngheo, thl!e phåm rflt hi~m<br />

hoi, tang Sl an u6ng con kh6ng dAy du<br />

nen la'y dåu de dai khaeh th~p phuO'ng,<br />

VI tM khaeh Mnh huang phai lu6n<br />

lu6n mang theo thl!e phåm. Bie't the',<br />

t6i da mang theo kM nhi~u gl;lo, mu6i,<br />

gia vi va mOt s6 thl!c phåm kM, t6i<br />

giao he't cho gia dlnh nguOi Tåy T!;lng<br />

nay de h tuy nghi su dl:mg. D6i v6'i<br />

nhung nguai s6ng trong vimg nui<br />

non heo lanh nay thl do la ca m(\t gia<br />

tai ra't 16'n nen hQ da vui mung eoi t6i<br />

nhu m(\t ttiugng khach. Qua eåu<br />

ehuy~n v6'i h, t6i duge bie't ll;lt rna<br />

Tangku thuang d~y ra't s6'm, tru6'e khi<br />

m~t trai me de ng~i thi~n. Ong<br />

thuong må eua ehfnh trOng ra ben<br />

ngoai de eho anh sang m~t trai co the<br />

rQi vao can phong eua 6ng. Nghe th~,<br />

t6i tI! nhu sang Mm sau se d~y th~t<br />

s6'm, de'n ng()i tru6'e am thflt eua ngai<br />

nhu de ehung to eho ngai tha'y ta'm<br />

long eau dl;lO tha thie't eua t6i.<br />

Vång th~i duO'ng tu tu nMlen khoi<br />

dinh Tashiding. Nhfrng tia nAng rl!e<br />

ra toa lan tren suan nui phu dAy tuye't<br />

trAng. T6i ng~i tru6'e eua am tha't eua<br />

ll;lt rna Tangku, yen l~ng the o doi<br />

nhfrng tia sang lflp lanh phan chie'u<br />

tren m~t tuye't. M~t trai tu tu len eao,<br />

nhung tia sang toa r(\ng ra khap nO'i,<br />

tu dinh xu6ng suan nui r~i dAn dAn<br />

Hm ra khap thung lUng phfa du6'i.<br />

Hlnh nhu m6i khi anh sang di de'n<br />

dåu, vl;ln v~t d~u trå nen s6ng d(\ng<br />

de'n do. Lue dAu t6i con ng()i d6 vua<br />

quan sat vua suy nghl vån va nhung<br />

dAn dAn ve dyp tuy~t voi cua bu6i<br />

blnh minh da khie'n tårn h()n t6i trå<br />

. nen ngåy ngflt. T6i tha'y long mlnh<br />

tr'llm hån xu6ng. Nhfrng lo lang, uu<br />

phi~n eling nhu nhfrng mong eau<br />

duang nhu bie'n mflt. Tåm t6i trå nen<br />

yen tinh. Nhfrng tia nang mu6n mau<br />

nhay mua, nhfrng dai -måy h()ng nhl;lt<br />

lfrng la, dnh rung th6ng xanh ngat.<br />

T6i nghe ro tie'ng nu6'e su6i ehay qua<br />

khe da ri rao, tie'ng ehim keu riu rit<br />

tren eanh. T6i con ngui tha'y ca huang<br />

thO'm eua nhfrng b6ng hoa .tu day<br />

thung lUng thoang len. TI! nhien t6i<br />

cam thfly co m(\t di gl ky Il!- xay ra<br />

trong tåm h()n. Khi xua m6i khi quan<br />

sat mt v~t gl, tN thuang hay phån<br />

bi~t giua t6i va d6i tugng. Thi dl;l nhu<br />

khi t6i noi thung Iling do mau xanh<br />

thl trong tåm t6i nay sinh ra y nghl<br />

mau xanh nhu the' nao, ho~e kMng<br />

phai la mau xanh rna la m(\t mau sae<br />

nao khae; nhung hi~n nay vI ly do gl<br />

eae khai ni~m nay duang nhu bie'n<br />

ma't. T6i cam nh~n ro rang m(\t.thl!e t!;li .<br />

s6ng d(\ng, m(\t eai gl thån m~t gAn<br />

glii v6'i ta't ca mi' v~t va tI! nhien<br />

kMng thfly mlnh va thien nhien la hai<br />

thl!e the kMe bi~t nua. Duang nhu<br />

r~ng nui tru6'e m~t b6ng trå nen trong<br />

su6t nhu ph ~ le rna t6i co the nhln .<br />

xuyen qua no. T6i thfly ro nhfrng<br />

thung Iling, nhung rung eåy, nhfrng<br />

canh d()ng å phia Mn kia r~ng nui.<br />

Duang nhu nhan quan eua t6i duge<br />

må r()ng ra, nång tårn h~n tOi len m()t<br />

trl;lng tMi phong pM thoai mai kMng<br />

the di en ta. Trong giåy phut do thoi<br />

gian nhu ngung ll;li va ta't d sI! s6ng<br />

tu6n trao mOt caeh manh Iiet. Trai tim<br />

eua t6i tI! nhien må r(\ng ~ung d()ng<br />

eung nhip v6'i nhip di~u eua thien<br />

nhien va t6i tha'y mlnh nhu tan bi~n,<br />

hoa nh~p vao m(\t bien anh sang ky<br />

di~u . Kinh nghi ~m nay keo dai ra't låi1<br />

eho d~n khi m ~t trai len eao, t6i trå v~<br />

nM trQ rna thån the eu nhy b6ng nhu<br />

bay.<br />

Tu Mm do, m6i bu6i blnh minh<br />

khi tia sang dAu tien eua m(\t ngay bat<br />

dAu nhen nhum, t6i da td)j d~y khoae<br />

v()i ehi~e ao flm, Hin bu6'e theo con<br />

duang mon di ra phia sau nui. Tu dåy<br />

nguai ta co the nhln thfly nhUng dinh<br />

nui eao phu dAy tuye't trang eling nhu<br />

thung lUng mu suO'ng å phia du6'i. T6i<br />

ehQn m(\t phi~n da bang phång de<br />

ng()i va bat dAu thea doi nhfrng tia<br />

sang nhåy mua tren suan nui tru6'e<br />

m~t. Ang sang ehuyen tu mau tim qua<br />

mau do, mau cam, mau vang va r()i ta't<br />

ca hoa nh~p thanh m(\t bien anh sang<br />

rl!e ra, pM tan man dem u t6i. Thuong<br />

thuang eling vao lue do, m()t tie'ng<br />

ehu6ng nhy nhang vang len Mo hi~u<br />

bud! le dAu tien trong ngay bAt dAu.<br />

Tie'ng ehu6ng mo, tie'ng tu va, ti~ng<br />

nhfrng eåu thAn cM tu trong eMnh<br />

di~n bAt dAu vang len.... Boong ...<br />

Boong ... Oomm ... Oomm NamoSarwa<br />

Tathagatha... Boong... Boong...<br />

Oomm ... Oomm ... Toan the eanh vat<br />

duang nhu bi~n d6i trong mt the'<br />

gi6'i ky l!;l eua mau sae, eua nhfrng eåu<br />

thAn cM, cua tle'ng ehu6ng, tie'ng<br />

tr6ng. Tu khi con nbO t6i van thuang<br />

bi am anh v~ the' gi6'i gifra m()ng va<br />

thl!e, gia dåy ng()i tren dinh nui tru6'e<br />

anh sang rl!e ra eua m()t ngay vita bAt<br />

dAu, t6i tI! hoi phåi ehang bao nam<br />

qua ehi la m(\t gifle m(\ng dai?<br />

Dl vang thai thO' a'u tl;li Regent's<br />

Park hi~n ra ro r~t trong tåm kham<br />

langvdn 97


tOi... Nhfrng ngay di h9C Cl Haileybury,<br />

Cl Cambridge... Nhung ky thi tuyen<br />

nh$p hQc, nhfrng b~ sach nhu<br />

Upadnishads, Rig Veda ... Thoi gian<br />

s6ng em d~m t~i Huang Cång, nhfrng<br />

ngay s6ng thoai mai Cl B~c Kinh ...<br />

Chuye'n du hanh len Ngu Dai San,luc<br />

thea lan s6ng nguoi ch~y lo~n tu Bilc<br />

Kinh xu6ng van Nam, thoi gian s6ng<br />

trong ph~p ph~n g lo sCf t~i Thuqng<br />

Håi, Truemg Sa va Nam Kinh ... TUng<br />

chi tie't va tung ehi tie't hi~n ra ro r~t<br />

trong tam thue t(li. T(li nghi de'n nhung<br />

b~e thi~n tri thue rna tOi da g ~p nhuT~<br />

Hai, T~ Ngu TMc, Kim Cuong truOng<br />

Hio, Ly tien sinh, Nglln Ha d~o si, D~i<br />

Luong hoa thuqng, Hu van thi~n su,<br />

Ninh Håi truang lao va bie't baD nguo-i<br />

da e6 eOng dlu dåt, huang dån eho tOi.<br />

KhOng hieu sao tOi e6 cam tUOng tÆt<br />

ca duang nhu ehi la m~t gia'e m~ng<br />

dlli ch$p chem. Khi nguo-i ta s6ng<br />

khOng y thue thl Htt ca chi Ut m~t giÆe<br />

m~ng, kh(lng han kMng kem. Gia<br />

day ngO i tren dinh Tashiding truåe<br />

am thåt cua Il;It rna Tangku, giua muOn<br />

ngan tia sang phån ehi~u ch6i IQi<br />

truae mat, khOng uu tu lo nghi, khOng<br />

mong eau m~t thU gl i:J wang lai, bie't<br />

xå bo nhung rang bu~e cua qua khU,<br />

tOi mai y thuc ro r~ t ding ehi c6 thl!c<br />

ti vQi vå khoac len<br />

nguo-i chi!c ao choang cua m~tvi I~t<br />

rna rna tOi då muqn tu tru6c d~ dung<br />

VaD ca hQi nay. TOi vc)i Mn n6i kMng<br />

kip rlta m~t, xuc mi~ng hay eMi dau<br />

gQn ghe, rna chi bitt ch~y thång len<br />

ehanh di~n. Hai vi I~t rna truOng låo<br />

då te tl!U ben e


Chuy~n ma dang que mien Na'm<br />

(tiep theo)<br />

ChumtgNåm<br />

Buu trå ll;li kie'p tOi doi nhu cii.<br />

Trong måy ngay dAu , ba Bang bi~n<br />

Huan con nai tay vai c~u trai d,ang<br />

thuong kia, tuc la chi xay lua, gia gl;l0<br />

rna tMi. Sau d6 ba tråv~ t~tcii, batc~u<br />

hOi Hp, m6c mllong, tat nuac vao<br />

rul)ng. He g~p chuy~n bt!c bl)i, ba trut<br />

gi~n vao c~u, roi vi;>t, tat va thuang di<br />

song song vai lai mang chui.<br />

Phap su Chon Hu~ sua sOl;ln di nui<br />

CO TO. Truac khi di, su cho chu tieu<br />

Nhu PMp Hm Mn Buu tra'n an:<br />

- Thay dl;ly tui khuyen em nen lin<br />

nhån ml)t ho~c hai thang. Cai ac qua<br />

ctla em cAn phåi tra cho Sl;lch. Chung<br />

d6, su di~t ctla thAy la cO Thi~t Nguy~n<br />

se giup em di thea thAy.<br />

Truac khi di v~ mmn nåm non bay<br />

nui, phap su Chon Hu~ c6 Mn thåm<br />

Ong ba Chfn Thero va l~p dan trang cAu<br />

dao duc Duqc Su Luu Ly Quang Nhu<br />

Lai phu hl) cho cO Ut NgQc An khoi<br />

binh. Su khuyen Ong ba Chin thQ tri<br />

bat quan trai giai, cung duang cac tykheo,<br />

ngay dem sau bu6i cling duang<br />

bai <br />

. '"<br />

,glO<br />

'A<br />

con <br />

trdng <br />

Ho TfUangAn<br />

duc Nhu Lai. K€ d6, su tl;lng b6n chfn<br />

bi€n kinh B6n N guy~n COng Duc, d6t<br />

b6n muoi chin ngQn den truac bay<br />

buc hlnh tuqng duc Nhu Lai va<br />

khuyen gia chu mua chim, ca v~ ph6ng<br />

sanh.<br />

N6i v~ cO Ut NgQc An, tu hOrn la<br />

b~n quAn trang di dl;lO dQc me sOng<br />

vai cO Hai Tuy NgQc thl dau chung<br />

ml)t gia sau cO cam tha'y ch6ng m~t va<br />

bon da. Chi~u hOrn d6, cO bo com<br />

n~ac, ~ao pMng nhm thiem thi€p. CO<br />

c6 cam tuång c6 cMt gl nhm nhm bao<br />

quanh mlnh cO va ml)t mui tanh tuåi<br />

phang pha't trong pMng. Trong con<br />

choang vang ngAy ng~t,<br />

cO thoang<br />

nghe c6 ti€ng xl xao:<br />

- Con d6 de danh cho tao.<br />

- tr, xap dl;li vO di.<br />

CO Ut b6ng tha'y ngQn den dAu<br />

chong tren ban gAn cua s6 tåt phl;lt r'Oi<br />

c6 ti€ng chan khua thlnh thich å ngoai<br />

he. CO la lon:<br />

- An trl)m! C6 ån trl)m bO ba con!<br />

Ba Chin Thyo cAm th€p den hue ky<br />

buac vO, hoi g~ng:<br />

- Ut con, ca nha con thuc, ån tr()m<br />

nao dam vOl Con c6 d6i bl;lng khOng?<br />

Ma nåu chåo ca, ngon låm!<br />

Nghe tai ti€ng "ca", cO Ut NgQc An<br />

bOng bqn dl;l mu6n mua. Bay,gia kM<br />

lan cha phl;lng hay nem båt tran ciing<br />

khOng lam sao giup cO quen mui tanh<br />

tuåi khi nay, cho nen cO lac dAu tu<br />

ch6i.<br />

Ba Chfn Theo buac ra khoi bu'Ong<br />

thi chung nua ti'€ng d'Ong h'O sau cO Ut<br />

b6ng nghe c6 tie'ng thå phi pM nhu<br />

ti€ng thå ctla trAu bO. Må måt ra, cO<br />

tMy m()t b6ng den to lon dang an ngu<br />

ngQn den dAu dua. CO toan måmi~ng<br />

la thl b6ng den th6i ml)t lu'Ong hoi<br />

lI,mh ngåt va tanh tuåi vao m~t cO lam<br />

cho mi~ng luai cO te li~t. D6 r'Oi b6ng<br />

den xap ll;li cO, mlnh mliy han r!ly ll;la<br />

nhung nhm tron um. CO cam tha'y c6<br />

khuc cAy cung xoay vao hl;l b(),lam cO<br />

dau dan che't gia'c li~n.<br />

Tud6 thAn thuc cO Utthuang chlm<br />

trong tlnh trl;lng nua me nua dnh. DOi<br />

luc cO dnh d~y, cam tha'y bl;lng mlnh<br />

dau dan nhu bi ai banh xe. Va khi con<br />

dau diu di nho nhung<br />

chen thu6c do Ong Nåm dtcho, cO ll;li<br />

cam thåy mlnh mliy, t6c tai mlnh nhu<br />

bi hOi keo, va cMt keo d6 tuy kM van<br />

tanh mui nhm ca, nhm luon. KhOng<br />

chiu n6i cåm giac nham gam, cO vao<br />

bu'Ong tårn x6i nu6:c. Mm x6i m()t<br />

gao, lap keo g~p nuac bien thanh<br />

nhm rm nhe nhl;li tung viing tr&ng nhu<br />

nuac com loang. Do d6 cO phåi g()i<br />

dAu thi~t ky bhng nuac b'O ktt va nuac<br />

c6t trai chanh, phåi tam bhng xa bOng<br />

sa, luqt tM nhl bhng xa hOng cO Ba<br />

ngat mui hOng su. CO phåi cha rang<br />

suc mi~ng, ng~ kc;o bl;lC ha, xuc dau<br />

hOng lai de bang mui tanh luc nao<br />

ding phuång pMt quanh cO, ch~p<br />

chan trong åo giac cO.<br />

CO Ut NgQc An sqnhUt khi m~t trm<br />

vua l~n. D6 la luc b6ng den trå v~ Om<br />

IIp cuang bUc cO. Cho nen cO ngo yvai<br />

mer, mai hai cO em bl;ln dl tai ke·giuang<br />

ngtl chung trong bu'Ong cO. MJ:y dem<br />

dAu, khOng vi~c gl xay ra. CO Ut mirng<br />

khåp khåi. Nhung tai t6i tM bAy,<br />

trong luc Kim Hu~ va Kim Lien - hai cO<br />

em bl;ln dl ctla cO - dang chuy~n tro tao<br />

lao va vÅn thl cO Ut nhm im tren<br />

giuang, thAn tri lo mo d~t da d~t<br />

duang. BOng cO thlly ngQnden chong<br />

tren ban bi an ngu. Hoi thå ll;lnh ngat<br />

langvdn 99


va tanh tuåi cua ke vO hlnh pha tai<br />

lam mi~ng luåi cO te li~t. Hiln x6c l~i<br />

Om cO. CO dung h!t suc blnh sanh v~t<br />

lQn vai n6. M~t tieng rlm vang len.<br />

CO t6 rat: xu6ng giuang. Kim Hu~ va<br />

Kim Lien v~i lay gQi:<br />

- Chj Ut! Mau dnh d~y chj!<br />

CO Ut NgQc An må milt tMy mlnh<br />

nhm s6ng suqt tren nen nM 16t g~ch<br />

tau. co bang hoang n6i:<br />

- C6 b6ng den vO day. N6 xap l~i<br />

cu~ng buc tao. Ll;li n6 nila! ...<br />

Kim Lien cuai:<br />

- C6 ai dau! T\;Ii em tuy n6i chuy~n<br />

khao v61 nhau nhung milt khOng rai<br />

khoi giuang chi. BOng khi khOng khi<br />

khOng chi dåy danh d~ch nhu ca milc<br />

qn r'Oi rat: xu6ng chcm giuang.<br />

- Ro rang n6 vua vO day. N6 hOi<br />

tanh nhu dfnh nhat: ca. Mui tanh gia<br />

day con lång vång khilp bu'Ong n'ay.<br />

Kim Hu~ lilc d'au:<br />

- KhOng c6 ai vO het. MA em ciing<br />

chång ngui th~y mui tanh nao. A, mui<br />

hucmg nguy~t quai o ngoAi cua s6<br />

thoång VaD thl c6.<br />

Luc d6 cO Ut NgQc An mai biet<br />

rhng chi c6 mlnh cO cåm Ung duqc<br />

"nguai dang duai" ch6n tMy cung.<br />

Hiln len day c6t cu~ng dAm cO nen cO<br />

mai th~y duqc hiln, mai ngui duqc<br />

mui tanh tuoi tren thAn thi hiln. Chi c6<br />

cO do cai nghi~p thuc chieu cåm n~ng<br />

n~ tu thuå tien kiep xa dm nao d~i l~i<br />

nen mai bi hiln deo du6i khu~y pM.<br />

Nguai nha thu~t l~i trong ccm me<br />

sång, khi thl cO n6i cO thea ch'Ong v~<br />

nha O duai day sOng n'ay, khi thl å<br />

thuy cung nQ. Truac nha c6 cay san hO<br />

huang, cAy san hO trilng. Trong ccm<br />

hOn me, cO con tå nhi~u gi6ng ca du<br />

mau d~p de nhu chim dQ,u tren cac<br />

nMnh san hO, nhung thuang thl chi<br />

tiet n'ay tuang phån chi tiet nQ. Khi<br />

tinh tri, cO khOng nM chi tiet nao het.<br />

MQi hlnh ånh trong nhilng gi~c hOn<br />

me nhu gi6 chu'Oi qua vung ky UC<br />

nhåo nhu m~t moi cua cO di r'Oi m~t<br />

hUt trong coi hu vO den d~c.<br />

6ng bA Chfn Th~o chl;ly tai ch~y<br />

lui lo mm thly pMp. th'ay bua Om<br />

cach tr\;lc con qui dang duai cho cO.<br />

B\;Ing cO Ut N gQc An cang luc cang nå<br />

lan nhu nguai bi chung chai gan, nhu<br />

dan bA mang b'au. Nhung Ong Nam<br />

Tåo khOng cho d6 lA tri~u chung 15m<br />

ngMn. CO chqt nM tai dl Muai Hai<br />

cua cO, tuc la nguai em ap ut cua ba<br />

Chfn Th~o va ba Muai Thi~p, rna hai<br />

cO Kim Hu~ va Kim Lien. Ba bi m~t ke<br />

di IOl;li khu4y pha. Chång biet n61a Am<br />

binh hay cO h'On nhung n6 da lam cho<br />

ba Muai Hai dien cu'Ong. Dem dem tilt<br />

d~n la ba th4y n6 vAo cu~ng dam. Ba<br />

iln d~n sap, u6ng nuac c6ng, nuac<br />

duang mucmg. B\;Ing bA cling chucmg<br />

lan len, va sau chfn tMng muai ngay<br />

ba de ra mOt cuc mau. Theo lai ba<br />

Mum Hai ki, ke' d6 dAu khOng ro m~t<br />

mui nhung IOng la kMt ngh~t, hai thå<br />

hOi Mm. N guai cho d6 la xa nien, khi<br />

d~t dOi 16t; ke båo la cQP mun, beD<br />

g~m thanh tinh. Nhung lai cilt nghia<br />

nghe khOng xuOi chut nao. Oday la<br />

vung chAu thO, xa cach nui ri:tng thl<br />

lam sao c6 nhilng loai da thU thAnh<br />

tinh ~y. Bu'Ong ba Muai Hai du c6 gai<br />

ch~t cua neo, thilp nhang dan du thu<br />

bua em qui tro ta, nhung cu cach dem<br />

la 10Ai di tQc ll;li thea b6ng t6i VaD<br />

bu'Ong. Ba Mum Hai cu het chua de<br />

he't c\;lc mau n'ay sang c\;lc mau kMc,<br />

hlnh v6c cang luc cang hao g'ay, m~t<br />

may thOn mon, da de xanh chanh. Cå<br />

nha ruac th'ay tr~n em ri!t nen hcm m~t<br />

nåm nay, ke di 10l;li lAu lau mai Mn<br />

vieng ba mQt l'an, nhung khOng biet<br />

tai chi:tng nAo hiln mai chiu ph6p rut<br />

lui hån.<br />

CO Hai Tuy NgQC va cO Ba ruy<br />

Nguy~t thuang lui tai tham nom cO Ut<br />

NgQc An va an ui ba Chfn Th~o. D6i<br />

vai cO Hai, cO Ut vin la bl;ln 16i x6m<br />

than thiet nMt du ci hai trai tånh<br />

nhau. CO Ut hm hqt, b6c d'Ong, hay<br />

th~o lea; con cO Hai thl tham tr'am, kfn<br />

dåo, nhu ml. CO Ba thl tuy khilc kh!u<br />

vai cO Ut nhung khOng vlle d6 rna cO<br />

di b\;lng thu hhn, gMt bo cO Ut. Duai<br />

milt cO Ba, cO Ut duqc cha m~ nuOng<br />

chi~u quen th6i nen ua nhOng nbeo,<br />

on en nhung khOng c6 tam dia lam hl;li<br />

ai. CO nghi th'am: "Chi Ut khOng ro<br />

kiep truac c6 t~i gl rna s6 ml;lng d!y<br />

dua chi tai buac duang cung nhu v'ay.<br />

Nhu ba Mum Hai v6n bOn hao dll tQll,<br />

bien lil chåu å nha cua mlnh thanh tOi<br />

mQi khOng cOng, hun hl;lP mådQng di,<br />

d\;l dO gåi sa ca buac VaD ch6n hån<br />

pMn buOn hucmg thl mai dang bi<br />

tri:tng ph~t, cha nhu chi Ut dAy, cånh<br />

e mu~n I~ tMi cung du lAm chi dau<br />

khO r'Oi. Bi V\;l n'ay, chilc chi chet mon<br />

che't moi!"<br />

LQ,t b$t rna da t61 tMng sau Am lich,<br />

mua mua dang d~ VaD sAu. CAy di~p<br />

tAy dlu x6m dam bOng do r\1'c nhucAy<br />

du6c lua khOng lb. HOrn d6 Ong Nlm<br />

Tåo bai xu'Ong vaD Long Thl;lnh di coi<br />

ml;lch h6t thu6c cho con trai nguai<br />

bl;ln thAn, ba Nåm Tåo dang chao mht<br />

va gai dua milm å nha sau, con hai cO<br />

Tuy n~u cam kho cå trong bep. BOng<br />

c6 tieng con ch6 V~n sua ngoai ngo.<br />

Nhln qua milt cao, hai cO tMy th4p<br />

thoång duai khung cAy bOng gi4y<br />

u6n vom cung ngoai cua ngo mQt<br />

nguai dan ba m~c ao mau xanh da<br />

trm. CO Ba vQi rua tay r'Oi bucmg bå ra<br />

cdng. M~t nguai dan ba tudi clt ba<br />

muai, dung nghi d~ dl;lm, m~t may<br />

sang r~, v6c mlnh thanh dnh, tay che<br />

du d'am, tay xach chie'c va-li da lang.<br />

Chi ta hoi:<br />

- Thua cO, dAy c6 phåi lA nhA thly<br />

Nåm Tåo hay khOng?<br />

CO Ba Tuy Nguy~t g$t dlu:<br />

- DI;l dung v$Y. DAy la nha da cua<br />

em.<br />

Nguai dan bA t\1' giai thi~u:<br />

- Tui day Itt d'O d~ cua hu! thuqng<br />

Chan Tånh, su huynh thly Chcm Hu~.<br />

Tui tu thea giai Ull bA di, tuc la c~ sU<br />

nu, cha khOng thQ gi61 sa di nil, phåp<br />

danh la Thi~t Nguy~n. Su tMc Chcm<br />

Hu~ tui c6 goi thalen Tri TOn nMn tui<br />

v~ day tri binh cho con gai mQt kMch<br />

dan vi~t. Ng~t vl chua Long Duc toan<br />

su sai nen su tMc tui gui tui Il;li dAy å<br />

m~t thm gian.<br />

CO Ba Tuy Nguy~t Mi buOi:<br />

- Thua cO, ba må em da chu!n bi<br />

phong 6c cho cO r'Oi. Cach dAy vai<br />

bua, th'ay Chcm Hu~ c6 tai dAy gåi<br />

g~m cO cho ba rna em.<br />

COBamoclramaicOThi~tNguy~n<br />

vao nha. Nghe c6 khach, ba Nåm Tåo<br />

buang bå gai hu milm ch6t. Con cO<br />

Hai Tuy NgQc nhilc nbi cam xu6ng,<br />

d~t ~m nuac len be'p r'Oi buac ra trung<br />

duang chAo khåch. CO Thi~t Nguy~n<br />

ngo y xin ra nhA sau de chao ba NAm.<br />

Vua th~y cO, ba Nåm ni~m nå:<br />

- Mai cO Hai rua m~t, nghi ngai r'Oi<br />

100 ltlng vdn


dung CCfm trua v6'i my con tui. Tui<br />

cling ån chay nua thang v6'i c6 cho co<br />

bl,\n.<br />

C6 Thi~t Nguy~n må va-ly Itly ra<br />

keo mm 6i va g6i kyo sAu rieng bl! t6<br />

chång gQi la lam qua bieu gia chu. C6<br />

cung t~ng cho m6i cC! Tuy mQt xtfp Il;!a<br />

cÅm chåu trång, mQt thu ta Il;!a n6i<br />

tieng å Chåu D6c. C6 båo my con ba<br />

Nåm Tåo:<br />

- Då kh6ng biet thi th6i, ch6' bie't<br />

nhau thi d6i dang neil coi nhau nhu<br />

hQ hang. Chau xin keu 6ng ba gia cM<br />

bang chu Nåm thfm Nam, con gQi hai<br />

c6 Tuy bang em cho thån m~t.<br />

Ba Nam cåm dQng:<br />

- Chau co ttlm thl,\nh tinh tly, båc rtlt<br />

. bang bl;!ng. Th6i, chau di rua m~t cho<br />

mat. Thfm phåi di tam bang xa b6ng<br />

så cho bang het mui mam d~ng r~i se<br />

han huyen. ThAy Chan Hu~ då Utm le<br />

quy y cho hai con em chau dåy. Con<br />

16'n co phap danh la Thi~t H~nh, con<br />

nho la Thi~t Ni~m. Tl;!i n6 la su muQi<br />

da chau do.<br />

T6 dong tu M~t T6ng cua hue<br />

thugng Chan Tanh va phap su Chan<br />

Hu~ la Nguy~n Huang truång Hio.<br />

Dong tu se truyh theo cac h~ Itly<br />

phap danh ttr cåu k~ "Nguy~n Giåi<br />

Nhu Lai Chan Thi~t Nghia". Nhung<br />

danh tang va bOn dl,\o co phap danh<br />

khåi dAu bang chu Chan tUC la thuQC<br />

v~\O dai thu nåm. C6 Thi~t Nguy~n<br />

tuy kh6ng phåi la su nu nhung thAy .<br />

cua c6 la 6ng Chan nen c6 dugc phap<br />

danh khåi dau bang Thi~t. Hai c6 Tuy<br />

chi la Ph~t tu thuAn thanh nhung vi<br />

gi6c long lam c6pg quå cho chua, dåu<br />

cam go gian kh6 cling kMng he quån<br />

ng~i nen su thuang men, ban cho hai<br />

c6 phap danh khåi dAu bang chu Thi~t.<br />

Khi ba my con ba Nam Tåo dung<br />

CCfm v6'i cO Thi~t Nguy~n xong thl<br />

C!ng Nam Tåo vtra ve t6'i. De lam vui<br />

long khach, hai cC! Tuy eling an chay.<br />

Ngoai mon tao hu, d~u dua, d~u ve,<br />

kh6 qua, bf daa kho v6'i tuang hQt, ba<br />

Nam con lam them mon d~c bi~t la xac<br />

d~u hu xao v6'i gia, rau cang cua, g6i<br />

banh trang nhung nu6'c, niu s6ng chtlm<br />

nu6'c tuang gili toi 6't. Nhung måm<br />

CCfm danh cho 6ng Nåm Tåo thi c6 mQt<br />

t6 ca me vinh ntlu ng6t v6'i ca chua va<br />

rau c'ån, mQtdia ca chim mu6i chien<br />

gion.<br />

C6 Thi~t Nguy~n noi v6'i 6ng chu<br />

nha:<br />

- Suthuc chau mai m6tdåy se di Tri<br />

TOn tim duang l~n nui C6 T6 tu hanh.<br />

Chau å dåy tl;!ng kinh Dugc Su cho c6<br />

Ut NgQc An t6'i khi nao c6 tai quan~n<br />

khoi m6'i tMi. Vå Il,\i chau cung co vai<br />

c6ng chuy~n rieng dn giåi quye't cho<br />

xong.<br />

Dng Nåm Tåo noi:<br />

- Vi~c do cM cung dugc th'åy Chan<br />

Hu~ cho biet r~i. Thfm Nam chau<br />

dang may hai bQ ca sa, .hai bQ nht!t<br />

binh cho thÅY, con chu thi dang sOl,\n<br />

hai gio thu6c de t~ÅY dem thea phong<br />

thån.<br />

Ba Nåm Tåo mai c6 Thi~t Nguy~n<br />

di nghi trua. Ba nhut d!nh ntlu n~i<br />

bAnh tr6i nu6'c tru6'c de dai khach, sau<br />

nua dai hai c6 Kim Lien, Kim Hu~ vi<br />

trua trua hai c6 qua dåy phl;! gi up may<br />

qu'ån ao cho phap su Chan Hu~. Vao<br />

th~p nien 30, may may kh6ng dugc<br />

thl,\nh hanh nen dån vung que ho~c<br />

vung nua chg nua que deu may bang<br />

tay. Ba Nåm va hai c6 Kim c6 mui chi<br />

khft khao deu d~n cling nhu hai c6<br />

Tuy, nhung hai c6 Tuy phåi lo lam<br />

tuang chao cho chua. Haic6 con xay<br />

lua gia gl,\o, che cui chuÅn b! cho ky<br />

ram t6'i.<br />

An CCfm xong, 6ng Nåm Tåo xÅn<br />

ban ben vg å trong Mp. Dng thi th'åm:<br />

- Bua di An Huang chÅn bjnh, tui<br />

c6 gh6 qua Hoa My de thåm c6 Muai<br />

Hai. c6 tuy b6't b!nhnhung tårn tbAn<br />

hoång h6t Him. c6 cu than kh6ng hieu<br />

sap he nghe ch6 sua ch6 tru la c6 rung<br />

minh mQc 6c... Ch~ng cO ru tui nh~u<br />

rugu de' ca khoai v6'i mtly 6ng bl,\n 16i<br />

x6m. Cling djp n'åy, t6i nghe d~n<br />

nhieu gia dinh ven s6ng c6 con gai<br />

mac bjnh dang du6'i. ..<br />

Ba Nåm Tåo mo mang hinh dung<br />

Il,\i con s6ng c6 Chien, tir nhanh Tien<br />

giang che ra, chåy qua tinh Vinh Long.<br />

S6ng rQng minh m6ng, s6ng bua laG<br />

xao. He g~p ngay gi6 lQng, s6ng g6i<br />

dAu lugn caD ca lu6ng khoai lu6ng<br />

d~u, 'åm Am nhuthetnhu gao. B~n hfi'u<br />

ngl,\n s6ng la ph6 th! Vinh Long, 'r~i<br />

C'åu Dai, Cai San Be, Cai San-L6'n, An<br />

Huang, Hoa My, My An. Ben tå ngl,\n<br />

lacu lao AnThanh,cu LaoHinh... Ven<br />

cu lao chi co r~t cåy b'ån, mQt 10l,\i cåy<br />

trAm thuy rna c6 nguai gQi la cåy tMy<br />

lieu mQc tren cac bai lai. Ven bai<br />

kh6ng c6 nha clta chi het. Phåi di såu ,<br />

hai chl;!c thu6'c m6'i g~p vung Mt cao,<br />

c6 lang ml,\c, th6n' x6m, vuan ru()ng,<br />

råy båi. Con ven s6ng thl vuan cåy n6i<br />

v6'i d~ng ru()ng, th6n x6m dng luc<br />

dng d6ng. Nguai ta xåy lo g~ch, ctlt<br />

lo ren, xuång mQc, trl,\i d6ng horn, trl,\i<br />

d6ng xu~ng, vl!a måm, vl!a cui. .. Dån<br />

ben hfi'u ngl,\n tru m~t nhin qua vung<br />

tå ngl,\n qUl,\nh hiu bang sl!them thu~ng<br />

lån kinh sg.<br />

Nai cac bai IAy cuacu lao c6 nhieu<br />

6c g~o va hen m~p tron, tl1,t ngQt su6t<br />

tu thang ba cho t6'i thang chfn. Hen<br />

cim, 6c g~o c~n n6i tieng knåp vung<br />

Tien giang, nhm la åTån Phong, å cac<br />

bai ray Phu Da va Phu Phl;!ng. Nhung<br />

å d61au låu xutlt hi~n mQt vai con stlu.<br />

Dem dem chi c6 cac ghe thuang h~<br />

lo~i l6'n ca ghe chai di bien m6'i dam<br />

dm SaG gAn cac bai hÅm va hQ thuang<br />

nghe tieng stlu r6ng thåu dem nhu<br />

ti€ng tråu bo. Sllu kh6ng thfch ra bien,<br />

rna l()i len ngu~n thl qua xa, cac bai/<br />

hÅm å cac cu Jao nam giua s6ng l~ nai<br />

thfch hqp cua chung. Tråu tam trong<br />

nu6'c bun å cac bai hÅm de trå thanh<br />

m(')i ngon cho chung. Nguai ta d~n<br />

nai d6 c6 con stlu mfii do thanh tinh<br />

bien thanh c6 gai m~c ao do dung .<br />

chang rang g'ån ch6 b'åy tråu thå ån co<br />

tren go gAn bai ham. Lli tråu th4y mau<br />

do, hang mau chl,\y b6 t6'i. C6 gai lien<br />

lui ve phfa me nu6'c, lli tråu nhao theo<br />

lam m~i ngon cho bAy con chau cua<br />

con stlu thanh tinh kia. Vai nguai di<br />

mot cui bAn, di mo 6c hen bi stlu ån thit<br />

trå thånh oan h~n u6ng t& kh6ng di<br />

dAu thai dugc, phåi quanh qUÅn ch'åu<br />

chl!c sÅU de stlu sai khie'n. Mu6n di<br />

dau thai, hQ phåi tim ke the cM, tuc<br />

la dl;! d6 nguai khac cho stlu ån thjt.<br />

Ve sau, 6ng Chanh tham bi~n Phap<br />

cho \fnh tuAn giang ciJi tau xa lan, tau<br />

xa lup mang sung di sån stlu rao ri€t,<br />

truac la trir hl,\i cho dån, sau la I()t da '<br />

sÅu ban cho cac xuång lam bop phai,<br />

bop d'åm. Sau khi lu stlu rai bo cu laG<br />

An Thanh va cu lao Hinh., dån cu lao<br />

m6'i dam mo '6c å cac bai lai, trong<br />

long cac con rl,\ch chåy len loi chang<br />

ch,t khap cu lao. V~y nhungdåu da<br />

<strong>Lang</strong>vdn 101


hetl Såu di rna vong hbn dau c6 ch!u<br />

di theol Nhihlg oan hbn d6 c6' quanh<br />

qUÅn å chO tir n~n kiem nguai chet the<br />

hlu di dlu thai. Tit rna såu hQ bien<br />

thanh rna da, d\! nguai mo ~c ra sOng<br />

cai, xui khien cho bi VQP be, chet<br />

chlm trong s6ng nu6c. Vao nhihlg<br />

ngay I()ng gi6, nhihlg nguai tit hihl<br />

ng~n bai xubng ba lå qua tå ng~n<br />

thuang bi s6ng luen bUa nh$n chlm.<br />

S6ng nly khOng gi~ng nhu s6ng g~i<br />

dlu, khOng di chuyin titng lUQJ1 n~i<br />

tiep nhau, rna chi tIbi I!n h\!p xu~ng<br />

å m()t chO. VO phu6c ghe xubng nao<br />

l~c vao chO c6s6ng luen bUa la bj<br />

nh$n chlm ngay. Lfi rna da thuang<br />

dt)ng lo~i s6ng nly di tlm nguai tM<br />

chun cho mlnh.<br />

Con sOng cd Chi!n la con sOng am<br />

hbn tit bao dai. Vao tri~u vua Tåy San,<br />

vong hOn dng th!m dOng. D6 la cac<br />

vong hOn cua lfi gi~c cu6p Xi!m La tit<br />

cira biin dt)ng chien thuy~n vao sOng<br />

cu6p pM dan cMng s~ng nai vt)ng ci'!<br />

lao, bi quån tri~u dlnh danh b~i. Tir thi<br />

cua gi~c va cua quan Tay San trOi d$.t<br />

da tren s6ng nu6c, rå dlo va nilm<br />

xuang vO djnh chlm sau nai day sOng.<br />

Vong hOn cua nhilng ngum nay vl u<br />

ua:t hay vl u minh vQng dQng, khOng<br />

bilt mlnh då chlt n!n dem dem, vao<br />

nhihlg luc trai quang måy t~nh, cu()c<br />

thuy chien l~i tai di!n tren sOng, tieng<br />

chi!ng tr~ng tMc quån vang len vång<br />

vång hoa v6i tieng ho Mt mo hO trong<br />

gi6. M()t vai vong hOn nghia quan<br />

d~p dOng I!n doi dan dia phuang cåt<br />

mi!u tha cung; ddi I~i, hQ thuang pho '<br />

h() dån cMng trong vi~c trOng lia,<br />

chai lu6i. Vong hOn lfi cu6p thl khOng<br />

biet n6i tieng Vi~t n!n khOng thi d~p<br />

dOng. CMng tranh ån v6i vong hOn<br />

nghia quan. Cho n!n vao nhilng dem<br />

dOng gi6 båo Mng, hai ben l~i danh<br />

nhau ... Vong hOn In cu6p cOng nuang<br />

thea bQn "dang du6i" cuOng dam cåc<br />

cO xir nil, lam cho cac cO di!n d~i, ~m<br />

o gly mon cho t6i chet. Vong hOn cåc<br />

cO gai dang thuang nay bi d\l dO, båt<br />

bu()c thea pho ta nhilng ke "dang<br />

du6i ", xui gi\!c cac cO gåi khac dO<br />

nuåc gi~t quln ao 16t xu~ng sOng<br />

ngoi, ao r~ch ho~c di m6ng tay, t6c<br />

råt xu~ng nu6c khien bQn rna qui kia<br />

c6 ca hQi lån la de'n gin.<br />

Nam ngoai, c6 Ong D~o Chu6i til<br />

vt)ng Tan Chau van du qua ct) lao An<br />

Thanh. Så di Ong mang danh a:y vl Ong<br />

khOng ån cam nhu mQi nguai rna chi<br />

ån chu~i va u~ng nu6c lå de s~ng.<br />

6ng ta tr~c tudi h,lc tuln, m~t may tuai<br />

nhu$n hOng hao, milt sang nhu sao,<br />

t6c r$.m va dai b6i m()t caii b! bo bl!<br />

chem b~p sau 6t. Tuy di t6c nhung<br />

Ong m~c ao nhl,ft blnh mau da ho~c<br />

mau kh6i nhang. 6ng tI! xung la giao<br />

dan cua giao phåi Biru San Ky Huang,<br />

khi di ngang tha:y yeu kh! b~c len<br />

ngt)n ng\lt dai thea me ct) lao An<br />

Thanh n!n Ong mu~n l$p dan giåi oan<br />

giåi tMc cho cac cO hOn phuång pha:t ,<br />

tren sOng nu6c. Hi~n gia Ong cu ng\!<br />

t~i am Tjnh Li!n cua Ong Huang cå<br />

Hanh, gln ngOi dlnh, Mn kia chie'c<br />

clu c()t go cåm xe 16t van.<br />

Ba Nåm Tåo thuang bai tam bån<br />

qua ci'! lao An Thanh di Mn nha Ong<br />

Huang cå Hanh mua dinh huang. Tit<br />

khi ca:t am tu hanh, Ong ta dQn b~n<br />

cOng da:t di trOng dinh huang bån cho<br />

cac ti~m thu~c<br />

bilc. Ba Nam ngoai<br />

chuy~n mua dinh huang con th(ch '<br />

m6n milm ca cam va ca linh do ba<br />

Huang cå ct)ng 10 con dau lam de bo<br />

m~i cho cac tay ban le ben ch


tung dqt trang nhu long trang trung<br />

ga. Chlit nMt tuOn baD rihieu thl cai<br />

b\mg b!,l the le cua cO xlfP xu6ng b1l:y<br />

nhieli, cho tai luc b\mg cO thon nho<br />

nhu chau xua mai tMi.<br />

Dem d6 cO Ut NgQc An nhm chiem<br />

baD th1l:y mlnh dung giua m"t hang<br />

d"ng duqc thap sang boi nhung dia<br />

dAu mii u, anh den vang vQt va am<br />

dl,\m. B6ng c6 m"t ke m~t may b~m<br />

trqn va hung ac xOng tai Om cO thl c6<br />

tie'ng da nUt va n6c hang va tung ra.<br />

Ånh nang tu phuong dOng tran tai lam<br />

va tan hang d"ng. Nuae eting ua vao,<br />

nAng cO len caD tu day len tai m~t dlit.<br />

Ke hung ac kia toan dUOi theo cO<br />

nhung nhung tia sang m~t trai bie'n<br />

thanh nhung luai kie'm dAm tai khie'n<br />

ke d6 phåi nhay xu6ng nuac I~n m1l:t.<br />

Tu d6 cO Ut NgQc An he't binh,<br />

nhung cO Iqm giQng khi ngui mui ca<br />

thit va cO xin mlf cho tmang trai. CO<br />

sanh long m" dl,\o, cu quanh quan<br />

theo cO Thi~t Nguy~n. Nguai c~n su<br />

nu kia chua ve vung nam non bay mli.<br />

CO båo Ong ba Nam Tåo:<br />

- Chåu phåi o dAy m"t thai gian de<br />

chua binh cho cac cO gai mac dang<br />

duai. Chau se qua g~p Ong Dl,\o Chu6i<br />

o am Tinh Lien ben cu laD An Thanh,<br />

hi~p suc vai Ong de trl;!c bQn ta rna yeu<br />

quai, duOi cMng ve ch6n thtly cung.<br />

Ong Nam Tåo båo:<br />

- Khi nao ve x6m n'åy, chau cu tai<br />

onha cM thfm. Nhachu thfm r"ng rai,<br />

chau mu6n abaD lAu cting duqc.<br />

Ba Nam Tåo niem na: \<br />

- Chåu dem cOng suc ra cUu nhon<br />

d" tM, cM thfm r1l:t quy me'n chau. CU<br />

coi nha n"åy nhu nha ctla chåu, dUng<br />

ngl,\i gl he't.<br />

CO Thi~t Nguy~n di di ve ve cii lao<br />

An Thanh va x6m Chu~ng Ga. PMp su<br />

Chon Hu~ sua sOl,\n di nui CO TO.<br />

TruGc khi di, su c6 ghe nha 6ng ba<br />

Nam de can d~n cO vai dieu can thie't.<br />

M6i khi tu An Thanh v~ x6m<br />

Chu~ng Ga, cO Thi~t Nguy~n d~u<br />

duqc gia dlnh 6ng ba Nam Tåo va 6ng<br />

ba Chfn Thyo tie'p dai thAn dnh,lim<br />

ap. CO Ut NgQC AT) va hai cO Tuy<br />

thuang xÅn ban the o cO de tAm tlnh.<br />

Trong nhiing dip nhu v~y, cO thuong<br />

båo hai cO Tuy dem t~p thocua hQ cho<br />

cO thuang thuc. Tho ctla hai chi em<br />

thuQc lo~i th1l:t ngOn båt cu, khOng cO<br />

lam, dQc nghe xuOi tai v~y tMi. Lai le<br />

hQ tuy do an trang m!,lc thuac, ngOn tu<br />

b6ng My nhung khOng c6 ve ngh~ si,<br />

. khac han vai tho bil. Tran NgQc Uu<br />

hi~n cu ngl;! acan ph6 trong day nM<br />

gan nha vi~c Long ChAu, m~t quay ra<br />

be'n sOng Long lfo. C6 Thi~t Nguy~n<br />

nghien cUu tUng cAu tho ctla hai cO<br />

Tuy r~i båo:<br />

- Chi khOng ranh ve ngh~ thu~t tho<br />

pM. CU thea lai le can tac, n~ n€p<br />

trong tho em NgQc, chi doan sau nay<br />

em se llfy ch~ng giau sang nhung lon<br />

tuOi hcm em kha nhi~u. Con lai tho<br />

ctla em Nguy~t bieu to tanh y, tinh<br />

nghich nglfm ngåm. Em se Ilfy ch~ng<br />

khå, d~ng<br />

trang lua vai em nhung<br />

khOng quf hien bång ch~ng em NgQc.<br />

CO Ba Tuy Nguy~t nhong nheo:<br />

- Tui em tAm su vai chi kha nhi~u,<br />

nhung'blfy IAu nay chich'ang cho tl;!i<br />

em bi€t chut gl v~ do~n dai ctlachi<br />

truGc khi chi len nui' hQc phep tu M~t<br />

TOng.<br />

M~t cO Thi~t Nguy~n dOi ra bu~n<br />

ba. CO Hai Tuy NgQc v6i tay dr,nh nhy<br />

VaD vai em, mang:<br />

- Con qui nay kheo chai moi tQc<br />

m~ch di. Em mu6n bi€t g6c gac, tie u<br />

su chi Thi~t Nguy~n de lam gi6ng gl?<br />

CO Thi~t Nguy~n cuai bu~n:<br />

- Thl em Ba y l~i cM tl;!i mlnh la su<br />

ti su muQi cung chung m"t su tO nen<br />

mai ky keo nhu v~y cha c6 gll~ dAu!<br />

Chi v6n la con gai ut ctla Ong HQi<br />

d~ng VO TrQng Quy~n lang An Huong<br />

dAy. Ten thi~t ctla chi la VO Thi T6<br />

Mai. lfoi chi 12 tUOi duoc cha me cho<br />

len Sai gan hQc truang Ao Tfm. Nguoi<br />

b~n gai thAn thi€t nhUt ctla chi la con<br />

Ba Cam Tu, con gai Ong ba BangBi~n<br />

Huan. Chi coi n6 nhu em ruQt. Ba rna<br />

chi giao du thån m~t VG~ Ong ba Cai<br />

tOng Le Phuac Hai o lang TAn Ngai<br />

nen hua ga chi cho truang nam da hQ<br />

la c~u Le Th~nh M~u. cau ra ngoai Ha<br />

N"i hQc tmang thu6c, khi tro v~ Sai<br />

gan thl bi con Ba Cam Tu ru que'n, h~i<br />

Mn vai chi. Chi dau khO tuy~t vQng,<br />

mua a phi~n tr"n gilim thanh to an tI!<br />

v~n nhung bi mlfy ml;! chi kip thai<br />

pMt giac. Tud6 hQ canh giu chi tUng ,<br />

cMt nhung y dinh tr6n lanh nq dO-i<br />

luc nao cting am anh chi. MQt sang nQ,<br />

sau khi an diem tAm, chi bat g~p chai<br />

thu6c xuc vet thuong teinture d'iode.<br />

Chi nghi, he u6ng vO chac bao tu se<br />

chay xem nen chi hoa thu6c vO tO tra<br />

IfC ml)t hoi. May phuac cho chi la nho<br />

chi mai an com chien, chlit iode g~p<br />

tinh bQt bi hoa giai ngay. Tuy nhietJ.<br />

sau khi uc tO tra kia, chi lai... so che't<br />

nen la -h~ang len.


quay <br />

trong <br />

Nguyen<br />

NgQc<br />

Ng~n<br />

(tilp theo)<br />

Chuang 13<br />

Tren b~ln con cå xllp van thu c'a.n<br />

phåi dQc, nhung Hoang nn xep het<br />

VaD ngan keo, khoa tu h,ti va buac ra<br />

sAn. Ohanh lang dån ra ch6 d~u xe ben<br />

Mng nha, gå. d~n m('lt nhan vien thu('lc<br />

cD:p:<br />

- C6 ai hoi thl båo la tao di ki~m tra<br />

ben qu~n ba. C6 dan tu giåy rna gl thl<br />

cu de cå tren ban, mai tao giåi quyet!<br />

KMng cha dan em trå lai, Holmg<br />

nn thQc tay vao tui qu'a.n, moi ra<br />

chum chla khoa, di nhu ch~y Il).i dau<br />

nha, lD:y xe ph6ng ra cdn,g. Moi han ba<br />

gia ehi'eu. M~t trai chenh ch!ch chieu<br />

nhOng tia nang gay gat xu6ng con<br />

ducrng Tr'a.n Hung Dl).o ntram nuqp xe<br />

c('l. Ph6 xli hai ben dang ttl'p n~p buac<br />

vao nhung ngay c~n Tet. Bånh mut,<br />

dua hD:u, hoa mai, hoa dao, bay la 1i~t<br />

tran cå ra l6i di danh cho khach b('l<br />

hanh. Ngflng qua m('lt rl).p håt, Hoang<br />

nn cho xe giåm t6c d('l, dua mat nhln<br />

VaD r~i re sang con hem nhO, theo l6i<br />

tat v'e nha. Gå ch~y thAng xu6ng b!p,<br />

d1,lllg chiee Dream sat vach, khoa ll).i<br />

can th~n ben c~nh hai chiec xe d~p<br />

con kha mai. Lån trong ti!ng ~n ao tu<br />

nha tren vQng xu6ng, Hoang nn nghe<br />

ro giQng cuai trong tre o ctla Dao vua<br />

cD:t len, c61e sau m('lt van bai nang vua<br />

dac thang. Gå gi~t cai khan våi tren<br />

dåy phai, buac ra khoång sån ximang<br />

tmac cua nha b!p, khom nguai<br />

v~n voi nuac rua m~t, lau bat lap bl;li<br />

duang va m~ hOi loang loang tu tran<br />

xu6ng den cd, r~i khoan thai di len<br />

nha. Vtra rna cua, gå. vua vui ve hoi:<br />

- Kfnh tu c6hay sao rna 'a.m i cå len<br />

the?<br />

Tren ehiec chieu hoa r('lng khd tråi<br />

giua phong khach, ngay duai cai qUl).t<br />

tr'a.n dang nhe nhif quay, b6n nguai<br />

ng~i xep bling, cMi d'a.u VaD canh bai<br />

chan gom ti'en kha lan, B6n khuOn<br />

m~t 1fy, hai nguai dan Ong va hai<br />

nguai dan ba, h'a.u nhu ngay nao cling<br />

Mp nhau t~i dAy, ttr khoång muai gia<br />

sang den g'a.n nua dem, tru t6i thU' båy<br />

thl c6 tM keo dai luOn qua ngay hOrn<br />

sau. Danh chan lien tl;lc nhu the, neu<br />

cu11fy h~ nhu å nhung song bai chuyen<br />

nghi~p khåc, thl rut CI;lC t1ft cå mQi<br />

nguai d'eu thua het, chi c6 nha chua va<br />

nguai chia bai la dåm båo ph'a.n thang<br />

rna thOi. Nhung, råt may la Hoang nn<br />

cho muqn ch6 mien phi, khOng thu<br />

d~ng nao, bai ly do giån di la trong s6<br />

hai nguai dan ba thucrng trl,tc va chu<br />

d('lng nh1ft, c6 nguai yeu cua gå., d6 la<br />

Dao, tuHa N('li VaD s6ng chung vai gå.<br />

då. g'a.n nua nam nay!<br />

LUi l~i khoång sau thang v! truac,<br />

sau khi thOng d~ng vai Hoang nn,<br />

i'lm duqc m('lt m6n ti!n khå lan cua<br />

Hoang Tien, nho hån can nha aqu~n<br />

ba va nu trang Hoang Tien mua t~ng,<br />

Dao b6ng thåy chång con tha thiet gl<br />

vai cOng vi~c thuang nh~t cua mlnh<br />

å Ha N('li nua. Ng~i cong lung viet<br />

kich bån, viet truy~n phim, thu laD<br />

khOng baD nhieu rna Him khi con bi<br />

phi'en toa i båi nhilng d~ng chi å b('l<br />

ph~n dQc duy~t lUc nao cling vl;\ch la<br />

Hm sAu, nh~t ra tung cAu van, tung lai<br />

d6i thOl).i de bat be. Sang tac thea chi<br />

thi thl n('li dung kM nhu cam ngu('li,<br />

kh()ngc6 d1ft s6ng tren thi tmang. Ma<br />

ph6ng bUt cho hqp vai thi hieu thl khi<br />

g~p ke bOi moc, chång c6 d~ng chi<br />

nao dam len tieng benh vl,tc, mQi t('li<br />

trut len d'a.u m('lt mlnh tåc giå! Dao<br />

chan ngD:y con duang van ngh~, bO<br />

VaD thllnh ph6lfO Chi Minh, cam no<br />

bo cuOi ben cl).nh Hoang nn, nfu Il).i<br />

tudi thanh xuån då phi phl).m trong<br />

thai chien.<br />

Di nhien hai nguai chua th~ cOng<br />

khai 11fy nhau, båi ba vq giii cua Hoiing<br />

nnvan con d6, låu låu VaD g~p ch~ng,<br />

Om It ti~n v'e nuOi dan con a ngol).i<br />

thanh Ha N('li. Dao cling chång con<br />

tre, neu so tudi tåe vai vq Hoang nn.<br />

Nhung nhal6i s6ng khåc ' bi~t, ra cOng<br />

chung nhi~u, barn sat thai trang, Il).i an<br />

trang m~c tran ttr vai nam nay, nhåt la<br />

ttr lUc g~p Hoang Tien, cho nen då. tl;\o<br />

duqc cai ve ngoai tuai mat, rut Il).i cho<br />

nang khå nhi!u tudi. Ngay xua Dao<br />

I04langvdn


nang khå nhieu tu6i. Ngay xua Dao<br />

me dQC va vie't. BAy gio, cai thU duy<br />

nhåt rna nang c6 cåm tuang se keo dai<br />

cå doi, la danh cMn! Va de chi'eu<br />

nang, Hoang nn kie'm nguoi v'e cho<br />

Dao vui chai. Di nhien khach duqc<br />

moi thuOc thanh ph'!ln tuyen chQn cå,<br />

va ai nåy deu råt thkh duqc Mn chai<br />

ti;li nha Hoang nn, bOi trong canh<br />

bi;lC, Dao luc nao ding vui tfnh du lin<br />

hay thua, va nhåt la VI danh bi;lC t~i<br />

nha Hoang nn hoan toan an tam,<br />

khOng lo bi båt! Hoang nn khOng<br />

låy tien hO, nhung bu l~i, khach cling<br />

chång baD gio tra tren Mn tay khOng.<br />

HOp banh, cAn gio, chl;lC trang ga, g6i<br />

ca phe. v .v.. toan nhung thathie't dl;lng<br />

rna hang ngay hQ mang Mn bie'u gia<br />

chu nhu mOt cach trå an song phAng<br />

de c6 chO rna sat ph~t va giåi tri IAu<br />

dai. Cai tu che da Hoang nn ke a<br />

cu6i phOng, vl the' da d'!ly åp qua t~ng,<br />

phåi de len cå tren n6c.<br />

Hoang nn cling thich danh chån<br />

låm, nhung vi~c cOng va tuchie'm måt<br />

cua ga qua nhieu thl gio, ft khi gli<br />

duqc ngOi xu6ng chi€u trQn mOt bu6i.<br />

Chi nhiIng luc cha khach, thi€u chAn,<br />

ho~c c~m t/;lm mOt hai van cho Dao de<br />

nang di dai, Hoang nn mai mi~n<br />

cuong nMp song va baD gio cling<br />

ph!n bua bling mOt cAu quen thuOc:<br />

- Da danh thl phåi danh cå ngay,<br />

cM ngOi mOt hai van, mOt hai hOi, chi<br />

t6 thua oan!<br />

HOrn nay cling nhu thuong I~, Dao<br