21.04.2023 Views

Ugat ng Rebelyon

Ang Ugat ng Rebelyon ay nagmumula sa matabang lupa ng malalim na kawalang-kasiyahan, pagpapasya sa sarili at walang kabusugan na pagnanais para sa kalayaan at kapangyarihan. Nag-ugat sa sagupaan ng dalawang sinaunang kaharian at paglalahad sa mga espirituwal na sentro ng mundo, ang balangkas ng aklat na ito ay nagpapahayag ng marahas at hindi maaalis na awayan laban sa katotohanan, na nagreresulta sa mga sumunod na paniniil at rebolusyon at sa pugad ng poot at pag-uusig, na kung saan ibigay ang lahat ng mapait na bunga ng anarkiya. Ang misteryo ng paghihimagsik ay nangingibabaw sa mga bahay ng pamahalaan at nagngangalit sa puso ng mga tao. Namumulaklak sa mature, madamdamin at walang takot na subersyon, ang mga kasangkapan ng rebelyon ay nagtatayo at nagtatatag ng isang kaayusan ng kaguluhan at pamimilit, na nagpapatupad ng unibersal na pagsang-ayon at pagtutulungan. Bagama't mabisang binibigyang liwanag ang lihim na batayan ng iisang pamahalaang pandaigdig at hegemonic na imperyalismo, ang mambabasa ay armado upang harapin at pigilan ang pinakamalaking panlilinlang sa lahat ng panahon.

Ang Ugat ng Rebelyon ay nagmumula sa matabang lupa ng malalim na kawalang-kasiyahan, pagpapasya sa sarili at walang kabusugan na pagnanais para sa kalayaan at kapangyarihan. Nag-ugat sa sagupaan ng dalawang sinaunang kaharian at paglalahad sa mga espirituwal na sentro ng mundo, ang balangkas ng aklat na ito ay nagpapahayag ng marahas at hindi maaalis na awayan laban sa katotohanan, na nagreresulta sa mga sumunod na paniniil at rebolusyon at sa pugad ng poot at pag-uusig, na kung saan ibigay ang lahat ng mapait na bunga ng anarkiya. Ang misteryo ng paghihimagsik ay nangingibabaw sa mga bahay ng pamahalaan at nagngangalit sa puso ng mga tao. Namumulaklak sa mature, madamdamin at walang takot na subersyon, ang mga kasangkapan ng rebelyon ay nagtatayo at nagtatatag ng isang kaayusan ng kaguluhan at pamimilit, na nagpapatupad ng unibersal na pagsang-ayon at pagtutulungan. Bagama't mabisang binibigyang liwanag ang lihim na batayan ng iisang pamahalaang pandaigdig at hegemonic na imperyalismo, ang mambabasa ay armado upang harapin at pigilan ang pinakamalaking panlilinlang sa lahat ng panahon.

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Ellen G. White


New Covenant Publications International Ltd. Tagalog<br />

Karapata<strong>ng</strong>-ari©2020. Mga Pandaigdiga<strong>ng</strong> Publikasyon<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Bago<strong>ng</strong> Pakikipagtipan<br />

Nakareserba a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> karapatan. Wala<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> aklat na ito a<strong>ng</strong> maaari<strong>ng</strong><br />

kopyahin o ilipat sa anuma<strong>ng</strong> anyo o sa pamamagitan <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> paraan ku<strong>ng</strong> ano pa<br />

man na<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> express nakasulat na pahintulot mula sa may-akda, ti<strong>ng</strong>nan mga<br />

termino <strong>ng</strong> paggamit para sa mga detalye. Ma<strong>ng</strong>yari<strong>ng</strong> suma<strong>ng</strong>guni sa lahat <strong>ng</strong> may<br />

kinalaman katanu<strong>ng</strong>an sa publisher.<br />

Nakareserba a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> karapatan. Wala<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> aklat na ito a<strong>ng</strong> maaari<strong>ng</strong><br />

kopyahin o ilipat sa anuma<strong>ng</strong> anyo o sa pamamagitan <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> paraan, electronic o<br />

mekanikal, kabila<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> photocopyi<strong>ng</strong>, pag-record, o sa pamamagitan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

impormasyon sa imbakan at pagbawi <strong>ng</strong> system - maliban sa pamamagitan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

reviewer na maaari<strong>ng</strong> quote maikli<strong>ng</strong> mga sipi sa isa<strong>ng</strong> pagsusuri upa<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> nakaprint<br />

sa isa<strong>ng</strong> magazine o pahayagan - na<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> pahintulot sa pamamagitan <strong>ng</strong><br />

pagsulat mula sa publisher.<br />

ISBN: 359-2-85933-609-1<br />

ISBN: 359-2-85933-609-1<br />

Catalogui<strong>ng</strong> sa publikasyon Data<br />

Pag-edit at Disenyo: Mga Pandaigdiga<strong>ng</strong> Publikasyon<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Bago<strong>ng</strong> Pakikipagtipan<br />

Inilimbag sa United Ki<strong>ng</strong>dom.<br />

Una<strong>ng</strong> Pag-Print 26 Mayo 2020<br />

Inilathala ni: Mga Pandaigdiga<strong>ng</strong> Publikasyon<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Bago<strong>ng</strong> Pakikipagtipan<br />

New Covenant Publications International Ltd.,<br />

Kemp House, 160 City Road, London, EC1V 2NX<br />

Bisitahin a<strong>ng</strong> website: www.newcovenant.co.uk


UGAT <strong>ng</strong> rebelyon<br />

ELLEN G. WHITE


<stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong> ay nagmumula sa mataba<strong>ng</strong> lupa <strong>ng</strong> matindi<strong>ng</strong> kawala<strong>ng</strong>kasiyahan,<br />

pagpapasya sa sarili at wala<strong>ng</strong> kabusugan na pagsusumikap para sa<br />

kalayaan at kapa<strong>ng</strong>yarihan. Nagmula sa sagupaan <strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> sinauna<strong>ng</strong> kaharian<br />

at naglalahad sa mga espirituwal na sentro <strong>ng</strong> mundo, a<strong>ng</strong> aklat na ito ay<br />

nagpahayag <strong>ng</strong> marahas at hindi maaalis na awayan sa katotohanan; na<br />

nagreresulta sa embattled sequels <strong>ng</strong> paniniil at rebolusyon at pagsiklab <strong>ng</strong> poot at<br />

pag-uusig, lahat ay nagbubu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> mapait na bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> anarkiya. A<strong>ng</strong> misteryo <strong>ng</strong><br />

paghihimagsik ay na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw sa mga upuan <strong>ng</strong> pamahalaan at nag<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>alit sa<br />

mga puso <strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>katauhan. Umuunlad sa mature, madamdamin at matapa<strong>ng</strong> na<br />

subersyon, a<strong>ng</strong> mga instrumento <strong>ng</strong> paghihimagsik ay bumubuo at nagtatatag <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> kaayusan <strong>ng</strong> kaguluhan at pamimilit; namumuno sa pa<strong>ng</strong>kalahata<strong>ng</strong><br />

pagsunod at pagtutulu<strong>ng</strong>an. Haba<strong>ng</strong> epektibo nito<strong>ng</strong> binibigya<strong>ng</strong>-liwanag a<strong>ng</strong> mga<br />

lihim na pinagbabatayan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pandaigdiga<strong>ng</strong> gobyerno at hegemonic na<br />

imperyalismo, a<strong>ng</strong> mambabasa ay armado upa<strong>ng</strong> harapin at kontrahin a<strong>ng</strong><br />

pinakamalaki<strong>ng</strong> panlilinla<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> panahon.


A<strong>ng</strong> pahina<strong>ng</strong> ito ay sadya<strong>ng</strong> iniwan na bla<strong>ng</strong>ko.


New Covenant Publications<br />

International Ltd.<br />

Mga Libro <strong>ng</strong> Repormasyon, Nagbago a<strong>ng</strong> Isip<br />

New Covenant Publications International Ltd.,<br />

Kemp House, 160 City Road, London, EC1V 2NX<br />

Email: newcovenantpublicationsintl@gmail.com


P agpapasalamat<br />

A<strong>ng</strong> aklat na ito ay nakatuon sa Diyos.


Pauna<strong>ng</strong> Salita<br />

A<strong>ng</strong> Bago<strong>ng</strong> Tipan <strong>ng</strong> Pandaigdiga<strong>ng</strong> Paglalathala ay nag dudugto<strong>ng</strong> sa mga<br />

mambabasa na may banal na plano na magbuklod sa la<strong>ng</strong>it at lupa at nagpapatibay sa<br />

pa<strong>ng</strong>haba<strong>ng</strong>-buhay na batas <strong>ng</strong> pag ibig. A<strong>ng</strong> sagisag <strong>ng</strong> Arko <strong>ng</strong> tipan ay<br />

kumakatawan sa pagpapalagaya<strong>ng</strong>-loob sa pagitan ni Pa<strong>ng</strong>inoo<strong>ng</strong> Hesukristo at <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga tao at a<strong>ng</strong> sentralidad <strong>ng</strong> Batas <strong>ng</strong> Diyos. Sa nakasulat, “Kundi ito a<strong>ng</strong><br />

tipan na aki<strong>ng</strong> ipakikipagtipan sa sa<strong>ng</strong>bahayan ni Israel pagkatapos <strong>ng</strong> mga araw na<br />

yaon, sabi <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon, Aki<strong>ng</strong> itatala a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> kautusan sa kanila<strong>ng</strong> kalooban, at<br />

aki<strong>ng</strong> isusulat sa kanila<strong>ng</strong> puso; at ako'y magigi<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> Diyos, at sila'y magigi<strong>ng</strong><br />

aki<strong>ng</strong> bayan." (Jeremias 31:31-33; Hebreo 8:8-10). Sa katunayan, a<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> tipan ay<br />

nagpapatotoo sa isa<strong>ng</strong> katubusan, na na<strong>ng</strong>anak <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> humpay na pagaaway at<br />

tinatakan <strong>ng</strong> dugo.<br />

Sa hindi mabila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga siglo, marami a<strong>ng</strong> natiis a<strong>ng</strong> mga nakakaligalig na<br />

pagdurusa at hindi maintindihan na pa<strong>ng</strong>-aapi, na kinakalkula upa<strong>ng</strong> mabura a<strong>ng</strong><br />

katotohanan. Lalo na sa Madilim na panahon, a<strong>ng</strong> liwanag ay sobra<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong><br />

nakakapaso at kinubli <strong>ng</strong> tradisyon <strong>ng</strong> mga tao a<strong>ng</strong> sikat na kama<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>an, dahil a<strong>ng</strong><br />

mga naninirahan sa mundo ay kinamuhian a<strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an at ginulo a<strong>ng</strong> tipan. A<strong>ng</strong><br />

pagkawasak <strong>ng</strong> pagka kasundo dahil sa paglaganap <strong>ng</strong> kasamaan ay siya<strong>ng</strong> pumukaw<br />

sa hindi mapigila<strong>ng</strong> paglaganap <strong>ng</strong> pagkabulok at kasamaan, kaya marami<strong>ng</strong> buhay<br />

a<strong>ng</strong> isinakripisyo na hindi nabigyan <strong>ng</strong> kataru<strong>ng</strong>an, pagta<strong>ng</strong>gi na sumuko para sa<br />

kalayaan <strong>ng</strong> konsensiya. Gayunpaman, a<strong>ng</strong> nawala<strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an ay muli<strong>ng</strong> binuhay,<br />

partikular sa panahon <strong>ng</strong> Repormasyon.<br />

A<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> Repormasyon noo<strong>ng</strong> ika 16 na siglo a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> nagpakita <strong>ng</strong><br />

katotohanan, pa<strong>ng</strong>unahi<strong>ng</strong> pagbabago at nagi<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> kaguluhan, na sumalamin sa<br />

Kontra Reposmasyon. Gayunpaman, sa kabuuan nito, may isa<strong>ng</strong> nakadiskubre na hindi<br />

maipagkakaila na importansya <strong>ng</strong> natata<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> rebolusyon sa pananaw <strong>ng</strong> mga<br />

Repormador at iba<strong>ng</strong> matatapa<strong>ng</strong> na tagabunsod. Sa kanila<strong>ng</strong> paliwanag, a<strong>ng</strong> isa ay<br />

kaya<strong>ng</strong> intindihin a<strong>ng</strong> mapaminsala<strong>ng</strong> digmaan, sa kadahilanan na pinagbabatayan sa<br />

hindi pa<strong>ng</strong> karaniwa<strong>ng</strong> labanan at pakikialam.<br />

A<strong>ng</strong> ami<strong>ng</strong> salawikain: “Mga Libro <strong>ng</strong> Repormasyon, Nagbago a<strong>ng</strong> Isip.” ay<br />

pinasisigla a<strong>ng</strong> natata<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> kategorya <strong>ng</strong> literatura, binubuo sa isa<strong>ng</strong> kritikal na<br />

panahon at a<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> epekto nito. Sumasalamin din ito sa pagpipilit <strong>ng</strong> personal na<br />

repormasyon, muli<strong>ng</strong> pagsila<strong>ng</strong> at pagbabago<strong>ng</strong>-anyo. At a<strong>ng</strong> Gutenberg na<br />

naghihikayat sa paglilimbag, na kaisa <strong>ng</strong> ahensya <strong>ng</strong> pagsasalin, ay ipinakalat a<strong>ng</strong> mga<br />

alituntunin <strong>ng</strong> binago<strong>ng</strong> pananampalataya, a<strong>ng</strong> iba ay lima<strong>ng</strong> daan na a<strong>ng</strong> nakararaan,<br />

a<strong>ng</strong> mga makabago<strong>ng</strong> tagahikayat at nasa linya na midya ay nakikipag-komunikasyon<br />

sa bawat wika <strong>ng</strong> katotohanan sa mga huli<strong>ng</strong> oras na ito.


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong>


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

2


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Talaan <strong>ng</strong> mga Nilalaman<br />

Kabanata 1—Kasaysayan <strong>ng</strong> Mundo Hinulaa<strong>ng</strong> ..................................................................... 5<br />

Kabanata 2—Apoy <strong>ng</strong> Pag-uusig .......................................................................................... 13<br />

Kabanata 3—A<strong>ng</strong> Madilim na Edad ...................................................................................... 19<br />

Kabanata 4—Espesyal na Mga Embahador .......................................................................... 26<br />

Kabanata 5—Kampeon <strong>ng</strong> Katotohanan ............................................................................... 34<br />

Kabanata 6—Dalawa<strong>ng</strong> Bayani ............................................................................................. 42<br />

Kabanata 7—Simula <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Rebolusyon ........................................................................... 55<br />

Kabanata 8—A<strong>ng</strong> Paglitis sa Katotohanan ............................................................................ 71<br />

Kabanata 9—Naligalig a<strong>ng</strong> Suisa .......................................................................................... 83<br />

Kabanata 10— Pag-unlad <strong>ng</strong> repormasyon sa Alemanya ..................................................... 93<br />

Kabanata 11— A<strong>ng</strong> Protesta <strong>ng</strong> mga Prinsipe ...................................................................... 96<br />

Kabanata 12—A<strong>ng</strong> Panawagan sa mga Pranses .................................................................. 104<br />

Kabanata 13—Sa Olanda at sa Eskandinabya ..................................................................... 120<br />

Kabanata 14—Sa Mga pulo <strong>ng</strong> Britanya ............................................................................. 127<br />

Kabanata 15—Paggisi<strong>ng</strong> sa Bansa ...................................................................................... 132<br />

Kabanata 16—Lupain <strong>ng</strong> Kalayaan ..................................................................................... 138<br />

Kabanata 17—Nakapagtataka<strong>ng</strong> mga Tanda....................................................................... 145<br />

Kabanata 18—Isa<strong>ng</strong> malaganap na Pagkagisi<strong>ng</strong> ................................................................. 151<br />

Kabanata 19—Isa<strong>ng</strong> Dakila<strong>ng</strong> Amerikano .......................................................................... 156<br />

Kabanata 20—Tina<strong>ng</strong>gihan a<strong>ng</strong> Babala .............................................................................. 173<br />

Kabanata 21—Ipinaliwanag a<strong>ng</strong> Hiwaga ............................................................................ 178<br />

Kabanata 22—A<strong>ng</strong> Krus at a<strong>ng</strong> Anino Nito ........................................................................ 186<br />

Kabanata 23—A<strong>ng</strong> Templo <strong>ng</strong> Santinakpan ....................................................................... 198<br />

Kabanata 24—A<strong>ng</strong> Dakila<strong>ng</strong> tuntunin <strong>ng</strong> Buhay ................................................................ 202<br />

Kabanata 25— Isa<strong>ng</strong> Kilusa<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>sanlibutan ................................................................... 214<br />

Kabanata 26—“A<strong>ng</strong> Panahon <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> Paghatol” ........................................................ 220<br />

Kabanata 27—A<strong>ng</strong> Pinagmulan <strong>ng</strong> Masama ....................................................................... 228<br />

Kabanata 28—Tao Laban sa Diyablo .................................................................................. 237<br />

Kabanata 29—Mabuti at Masama<strong>ng</strong> Espiritu...................................................................... 241<br />

3


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 30—Mapa<strong>ng</strong>anib na Patibo<strong>ng</strong> ............................................................................. 246<br />

Kabanata 31—A<strong>ng</strong> Hiwaga <strong>ng</strong> Kaluluwa ........................................................................... 254<br />

Kabanata 32—Makakausap ba Natin a<strong>ng</strong> Patay? ................................................................ 266<br />

Kabanata 33—Kalayaan <strong>ng</strong> Budhi ...................................................................................... 273<br />

Kabanata 34—A<strong>ng</strong> Darati<strong>ng</strong> na Labanan ............................................................................ 286<br />

Kabanata 35—A<strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> Laban sa Pagdaraya .......................................................... 292<br />

Kabanata 36—A<strong>ng</strong> Babala sa Sanlibutan ............................................................................ 299<br />

Kabanata 37—Anarkiya ...................................................................................................... 306<br />

Kabanata 38—Malaki<strong>ng</strong> Pagpapalaya ................................................................................. 318<br />

Kabanata 39—A<strong>ng</strong> Paghihirap <strong>ng</strong> Lupa .............................................................................. 331<br />

Kabanata 40—A<strong>ng</strong> Wakas <strong>ng</strong> Tu<strong>ng</strong>galian .......................................................................... 337<br />

4


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 1—Kasaysayan <strong>ng</strong> Mundo Hinulaa<strong>ng</strong><br />

Ku<strong>ng</strong> sa araw na ito ay nakilala mo sana, sa iyo<strong>ng</strong> sarili, a<strong>ng</strong> mga bagay na nauukol sa<br />

iyo<strong>ng</strong> kapayapaan! Datapuwa’t <strong>ng</strong>ayo’y pawa<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>atatago sa iyo<strong>ng</strong> mga mata. Sapagka’t<br />

darati<strong>ng</strong> sa iyo a<strong>ng</strong> mga araw, na babakuran ka <strong>ng</strong> kuta <strong>ng</strong> mga kaaway mo, at kukubkubin<br />

ka, at gigipitin ka sa magkabi-kabila; at ilulugso ka sa lupa, at a<strong>ng</strong> mga anak mo na nasa<br />

loob mo; at sa iyo’y hindi sila mag-iiwan <strong>ng</strong> bato sa ibabaw <strong>ng</strong> kapuwa bato: sapagka’t<br />

hindi mo nakilala a<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> sa iyo’y pagdalaw.”<br />

Mula sa tuluktok <strong>ng</strong> Bundok <strong>ng</strong> mga Olibo, ay tinu<strong>ng</strong>hayan ni Jesus a<strong>ng</strong> Jerusalem.<br />

Maganda at payapa a<strong>ng</strong> panoori<strong>ng</strong> nakalahad sa harap Niya. Noo’y panahon <strong>ng</strong> Paskua at<br />

mula sa lahat <strong>ng</strong> lupain ay nagtitipon doon a<strong>ng</strong> mga anak ni Jakob upa<strong>ng</strong> ipagdiwa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

dakila<strong>ng</strong> kapistaha<strong>ng</strong> pambansa. Sa gitna <strong>ng</strong> mga halamanan at mga ubasan, at luntia<strong>ng</strong> mga<br />

libis <strong>ng</strong> bundok na napapalamutihan <strong>ng</strong> mga tolda <strong>ng</strong> mga nagsisipaglakbay ay nakatayo a<strong>ng</strong><br />

mga burol na may mga pitak, a<strong>ng</strong> magagara<strong>ng</strong> mga palasyo, at naglalakiha<strong>ng</strong> kuta <strong>ng</strong><br />

puno<strong>ng</strong>lunsod <strong>ng</strong> Israel. A<strong>ng</strong> anak na babae <strong>ng</strong> Sion ay nagsasabi mandin sa kanya<strong>ng</strong><br />

kapalaluan: “Ako’y nauupo<strong>ng</strong> reyna, at hindi makakakita <strong>ng</strong> kalu<strong>ng</strong>kutan;” maganda siya<br />

noon at ipinalalagay a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili na mapanatag siya sa li<strong>ng</strong>ap <strong>ng</strong> Diyos, gaya <strong>ng</strong><br />

inawit <strong>ng</strong> tagaawit <strong>ng</strong> hari na<strong>ng</strong> mga panaho<strong>ng</strong> lumipas: “Maganda sa kataasan, a<strong>ng</strong><br />

kagalakan <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> lupa, siya<strong>ng</strong> bundok <strong>ng</strong> Sion . . . na bayan <strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> Hari.”<br />

Lantad na lantad sa Kanya<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in a<strong>ng</strong> kahali-halina<strong>ng</strong> kayarian <strong>ng</strong> templo. A<strong>ng</strong><br />

sinag <strong>ng</strong> araw na lumulubog ay tumatama sa mapuputi<strong>ng</strong> marmol na pader na kasi<strong>ng</strong>puti <strong>ng</strong><br />

niyebe, at kumikislap mula sa ginintua<strong>ng</strong> pinto, at taluktok, at tore. A<strong>ng</strong> “kasakdalan <strong>ng</strong><br />

kagandahan” ay nakatayo, a<strong>ng</strong> ipinagmamalaki <strong>ng</strong> bansa<strong>ng</strong> Hudyo. Sino<strong>ng</strong> anak <strong>ng</strong> Israel<br />

a<strong>ng</strong> makatiti<strong>ng</strong>in dito na hindi makadarama <strong>ng</strong> katuwaan at pagha<strong>ng</strong>a!<br />

Datapuwa’t naiiba<strong>ng</strong> diwa a<strong>ng</strong> naghari sa pag-iisip ni Jesus. “At na<strong>ng</strong> malapit na Siya,<br />

nakita Niya a<strong>ng</strong> bayan, at ito’y Kanya<strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>isan.” Sa kalagitnaan <strong>ng</strong> mga pagsasaya <strong>ng</strong><br />

madla dahil sa matagumpay na pagpasok Niya sa lunsod, samantala<strong>ng</strong> iwinawasiwas a<strong>ng</strong><br />

mga dahon <strong>ng</strong> palma, samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> masasaya<strong>ng</strong> hosana <strong>ng</strong> pagpupuri ay<br />

umaali<strong>ng</strong>aw<strong>ng</strong>aw sa mga burol, at itinatanyag Siya<strong>ng</strong> hari <strong>ng</strong> mga libu-libo<strong>ng</strong> tinig,<br />

pinapa<strong>ng</strong>lumo a<strong>ng</strong> Manunubos <strong>ng</strong> sanlibutan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bigla at mahiwaga<strong>ng</strong> kalu<strong>ng</strong>kutan.<br />

Siya, na anak <strong>ng</strong> Diyos, Isa<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>ako sa Israel, na a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha’y nanaig sa<br />

kamatayan, at bumuhay sa mga bila<strong>ng</strong>go <strong>ng</strong> libi<strong>ng</strong>an, ay lumuha, hindi sa karaniwa<strong>ng</strong><br />

kalumbayan, kundi sa matindi at di-mapaglabana<strong>ng</strong> kapighatian.<br />

A<strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> mahigit sa isa<strong>ng</strong> libo<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> pagli<strong>ng</strong>ap at maibigi<strong>ng</strong><br />

pagkupkop <strong>ng</strong> Diyos sa baya<strong>ng</strong> hinira<strong>ng</strong>, ay nakabukas sa pani<strong>ng</strong>in ni Jesus. A<strong>ng</strong> Jerusalem<br />

ay pinara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> higit sa lahat <strong>ng</strong> bayan sa ibabaw <strong>ng</strong> lupa. “Pinili <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon<br />

a<strong>ng</strong> Sion; Kanya<strong>ng</strong> ninasa na pinakatahanan niya.” Sa dako<strong>ng</strong> yaon, sa loob <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong><br />

5


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

panahon ay binigkas <strong>ng</strong> mga banal na propeta a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga babala. Doo’y ipinakita ni<br />

Heoba a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> pakikiharap sa pamamagitan <strong>ng</strong> alapaap <strong>ng</strong> kaluwalhatian, sa ibabaw<br />

<strong>ng</strong> luklukan <strong>ng</strong> awa. Ku<strong>ng</strong> sa pagkabansa <strong>ng</strong> Israel ay ini<strong>ng</strong>atan niya<strong>ng</strong> matapat a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> pakikipanig sa La<strong>ng</strong>it, nanatili sana<strong>ng</strong> hira<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> Jerusalem magpakailan<br />

man. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> iyan na pinagpakitaan <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>ap ay<br />

kasaysayan <strong>ng</strong> pagtalikod at paghihimagsik. Tina<strong>ng</strong>gihan nila a<strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> La<strong>ng</strong>it,<br />

nagpakalabis sila sa kanila<strong>ng</strong> mga karapatan, at niwala<strong>ng</strong> kabuluhan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga<br />

pagkakataon. Higit sa pagibig <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ama sa anak na kanya<strong>ng</strong> minamahal, a<strong>ng</strong> Diyos ay<br />

“nagsugo sa kanila sa pamamagitan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga sugo, na buma<strong>ng</strong>o<strong>ng</strong> maaga at<br />

nagsugo; sapagka’t siya’y nagdala<strong>ng</strong> habag sa Kanya<strong>ng</strong> bayan, at sa Kanya<strong>ng</strong> tahana<strong>ng</strong><br />

dako.” Na<strong>ng</strong> di-maari a<strong>ng</strong> pagsansala, pamanhik, at pagsaway, ipinadala Niya a<strong>ng</strong><br />

pinakamabuti<strong>ng</strong> kaloob <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it; hindi lama<strong>ng</strong> gayon, kundi ibinuhos Niya a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

sa<strong>ng</strong>kala<strong>ng</strong>itan sa isa<strong>ng</strong> Kaloob na iyan. A<strong>ng</strong> Anak <strong>ng</strong> Diyos ay isinugo upa<strong>ng</strong> mamanhik sa<br />

baya<strong>ng</strong> ayaw magsisi.<br />

Tatlo<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> si<strong>ng</strong>kad na a<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon <strong>ng</strong> liwanag at kaluwalhatian ay naglabas-masok<br />

na kahalubilo <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga hinira<strong>ng</strong>. Siya’y naglibot “na gumagawa <strong>ng</strong> mabuti, at<br />

nagpapagali<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> mga pinahihirapan <strong>ng</strong> diyablo,” tinatalian Niya a<strong>ng</strong> mga bagbag<br />

na puso, pinalalaya a<strong>ng</strong> mga nagagapos, isinasauli a<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> mga bulag, pinalalakad<br />

a<strong>ng</strong> mga pilay at binibigyan <strong>ng</strong> pakinig a<strong>ng</strong> mga bi<strong>ng</strong>i, nililinis a<strong>ng</strong> mga keto<strong>ng</strong>in,<br />

binubuhay a<strong>ng</strong> mga patay, at ipina<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa mga dukha Bagaman<br />

masama a<strong>ng</strong> iginanti sa mabuti, at kapootan sa Kanya<strong>ng</strong> pag-ibig mahigpit di<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong><br />

pinanununtunan a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kuli<strong>ng</strong> magdala<strong>ng</strong>-awa. Kailan ma’y hindi Niya itinakwil<br />

yao<strong>ng</strong> humahanap <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> biyaya. A<strong>ng</strong> mga alon <strong>ng</strong> kaawaan na sinagupa<strong>ng</strong> pabalik <strong>ng</strong><br />

matitigas na puso ay muli<strong>ng</strong> dumarati<strong>ng</strong> sa isa<strong>ng</strong> malakas na agos <strong>ng</strong> puspos-habag at di<br />

masambitla<strong>ng</strong> pag-ibig.<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> Israel ay tumalikod sa kanya<strong>ng</strong> pinakamabuti<strong>ng</strong> Kaibigan at ta<strong>ng</strong>i<br />

lama<strong>ng</strong> Katulo<strong>ng</strong>. A<strong>ng</strong> pamanhik <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> pag-ibig ay inuyam, a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga payo<br />

ay itinakwil, at a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> babala ay nilibak. A<strong>ng</strong> oras <strong>ng</strong> pag-asa at kapatawaran ay<br />

mabilis na lumipas; a<strong>ng</strong> saro <strong>ng</strong> kagalitan <strong>ng</strong> Diyos na malaon na Niya<strong>ng</strong> tinimpi ay halos<br />

puno na. A<strong>ng</strong> ulap na natitipon sa mahaba<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> pagtalikod at paghihimagsik, at<br />

<strong>ng</strong>ayo’y maitim na<strong>ng</strong> taglay a<strong>ng</strong> kakilakilabot na kahirapan ay babagsak na lama<strong>ng</strong> sa<br />

baya<strong>ng</strong> makasalanan; at Siya lama<strong>ng</strong> na ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> makapag-aadya sa kanila sa nagbabala<strong>ng</strong><br />

kapahamakan ay niwalan nila <strong>ng</strong> kabuluhan, tinampalasan, itinakwil, at di malalauna’t<br />

ipapako sa krus. Kapag nabayubay na si Kristo sa krus <strong>ng</strong> Kalbaryo, a<strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> Israel,<br />

sa kanya<strong>ng</strong> pagkabansa na pinara<strong>ng</strong>alan at pinagpala <strong>ng</strong> Diyos, ay mawawakasan.<br />

A<strong>ng</strong> pagkawaglit <strong>ng</strong> kahi’t isa<strong>ng</strong> kaluluwa ay isa<strong>ng</strong> kapahamaka<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> malaki kaysa<br />

pakinaba<strong>ng</strong> at kayamanan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> sanlibutan; datapuwa’t sa pagtu<strong>ng</strong>hay ni Kristo sa<br />

6


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Jerusalem, ay napasaharapan Niya a<strong>ng</strong> kapahamakan <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> lunsod, <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

bansa—yao<strong>ng</strong> lunsod, yao<strong>ng</strong> bansa, na noo<strong>ng</strong> una’y hinira<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Diyos, bansa<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<br />

Niya<strong>ng</strong> kayamanan. Na<strong>ng</strong> malasin Niya a<strong>ng</strong> kapanahunan, natanaw Niya<strong>ng</strong> nagkakawatakwatak<br />

sa lahat <strong>ng</strong> lupain, “gaya <strong>ng</strong> wasak na sasakyan sa malu<strong>ng</strong>kot na tabi <strong>ng</strong> dagat” a<strong>ng</strong><br />

baya<strong>ng</strong> sa Kanya’y nakipagtipan. Nakita ni Jesus sa parusa<strong>ng</strong> ibubuhos na lama<strong>ng</strong> sa mga<br />

anak <strong>ng</strong> Jerusalem a<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> pagtu<strong>ng</strong>ga nito sa saro <strong>ng</strong> kagalitan na sa huli<strong>ng</strong> panahon<br />

paghatol ay lalagukin Niya pati latak. A<strong>ng</strong> banal na awa at sabik na pag-ibig, ay binigkas <strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> mga labi sa pamamagitan <strong>ng</strong> namimighati<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap: ” ‘Oh Jerusalem,<br />

Jerusalem, na pumapatay sa mga propeta at bumabato sa mga sinusugo sa kanya! makaila<strong>ng</strong><br />

inibig Ko<strong>ng</strong> tipunin a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> mga anak, na gaya <strong>ng</strong> pagtitipon <strong>ng</strong> inahi<strong>ng</strong> manok sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga sisiw sa ilalim <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pakpak, ay ayaw kayo.’ Kapag ikaw ay<br />

nawasak, ikaw lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> may kapanagutan. ‘Ayaw kayo<strong>ng</strong> magsilapit sa akin, upa<strong>ng</strong><br />

kayo’y magkaroon <strong>ng</strong> buhay.’<br />

Nakita ni Kristo sa Jerusalem a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> sagisag <strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> pinatigas <strong>ng</strong> kawala<strong>ng</strong><br />

pananampalataya at paghihimagsik, na nagdudumali<strong>ng</strong> sumagupa sa mga kahatula<strong>ng</strong><br />

ibubuhos <strong>ng</strong> Diyos. A<strong>ng</strong> kaaba-aba<strong>ng</strong> kalagayan <strong>ng</strong> lahi<strong>ng</strong> nagkasala, na sumisiil sa<br />

Kanya<strong>ng</strong> kaluluwa a<strong>ng</strong> pumilit sa Kanya na bukhin sa Kanya<strong>ng</strong> mga labi a<strong>ng</strong> napakapait na<br />

panambitan. Na kita Niya a<strong>ng</strong> talaan <strong>ng</strong> kasalanan na nasusulat sa hirap, luha, at dugo <strong>ng</strong><br />

sa<strong>ng</strong>katauhan; a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> puso ay nabagbag sa hindi mati<strong>ng</strong>kala<strong>ng</strong> awa Niya sa mga<br />

napipighati at na<strong>ng</strong>ahihirapa<strong>ng</strong> mga tao sa lupa; ibig Niya<strong>ng</strong> tulu<strong>ng</strong>an sila<strong>ng</strong> lahat.<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> Kanya ma<strong>ng</strong> kamay ay hindi rin makapipigil sa agos <strong>ng</strong> kahirapan; iilan a<strong>ng</strong><br />

may nasa<strong>ng</strong> humanap sa ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> bukal <strong>ng</strong> saklolo. Laan siya<strong>ng</strong> maglugmok <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong><br />

kaluluwa ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa kamatayan, mabigyan lama<strong>ng</strong> sila <strong>ng</strong> kaligtasan; subali’t iilan a<strong>ng</strong><br />

ibig lumapit sa Kanya upa<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>agkaroon <strong>ng</strong> buhay.<br />

A<strong>ng</strong> Hari <strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>kala<strong>ng</strong>itan ay tumata<strong>ng</strong>is! A<strong>ng</strong> Anak <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> Diyos ay<br />

nagugulumihanan, at na<strong>ng</strong>lulumo dahil sa kapa<strong>ng</strong>lawan! A<strong>ng</strong> tanawin ay nagdulot <strong>ng</strong><br />

pagkama<strong>ng</strong>ha sa buo<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>kala<strong>ng</strong>itan. Inihahayag sa atin <strong>ng</strong> panoori<strong>ng</strong> yaon a<strong>ng</strong> ganap na<br />

kasamaan <strong>ng</strong> kasalanan; ipinakikilala nito<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> napakahirap na gawain magi<strong>ng</strong> sa Kanya<br />

na wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>gan a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, a<strong>ng</strong> iligtas a<strong>ng</strong> mga makasalanan sa ibinubu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> pagsuway sa kautusan <strong>ng</strong> Diyos. Sa pagtu<strong>ng</strong>hay ni Jesus sa kahuli-huliha<strong>ng</strong> salin<br />

<strong>ng</strong> lahi, ay nakita Niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> sanlibutan ay kalahok sa isa<strong>ng</strong> pagdaraya<strong>ng</strong> katulad niyao<strong>ng</strong><br />

nagbagsak sa Jerusalem. A<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kasalanan <strong>ng</strong> mga Hudyo ay a<strong>ng</strong> pagtatakwil nila<br />

kay Kristo; a<strong>ng</strong> magigi<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kasalanan naman <strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan ay a<strong>ng</strong><br />

pagta<strong>ng</strong>gi nila sa kautusan <strong>ng</strong> Diyos, na siya<strong>ng</strong> patibayan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> pamahalaan sa la<strong>ng</strong>it<br />

at sa lupa. A<strong>ng</strong> mga utos ni Heoba ay kapopootan at pawawala<strong>ng</strong> kabuluhan. A<strong>ng</strong>aw-a<strong>ng</strong>aw<br />

na nasa pagkaalipin sa kasalanan, na inaalipin ni Satanas, na wala<strong>ng</strong> pagsala<strong>ng</strong> daranas <strong>ng</strong><br />

7


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

ikalawa<strong>ng</strong> kamatayan, a<strong>ng</strong> tata<strong>ng</strong>gi<strong>ng</strong> makinig sa mga salita <strong>ng</strong> katotohanan sa kaarawan <strong>ng</strong><br />

sa kanila’y pagdalaw. Kakila-kilabot na pagkabulag! Nakapagtataka<strong>ng</strong> pagkahali<strong>ng</strong>!<br />

Dalawa<strong>ng</strong> araw bago dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Paskua, noo<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> pag-alis ni Kristo sa templo,<br />

pagkatapos na Kanya<strong>ng</strong> mabatikos a<strong>ng</strong> pagkamapagpaimbabaw <strong>ng</strong> mga pinuno<strong>ng</strong> Hudyo,<br />

ay muli Siya<strong>ng</strong> nagpunta sa Bundok <strong>ng</strong> Olibo na kasama a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga alagad, at naupo<br />

Siya<strong>ng</strong> kasama nila sa madamo<strong>ng</strong> gulod na nakatu<strong>ng</strong>hay sa lunsod. Minsan pa<strong>ng</strong> minasdan<br />

Niya a<strong>ng</strong> templo sa nakasisilaw na karilagan nito, isa<strong>ng</strong> diyadema <strong>ng</strong> kagandaha<strong>ng</strong><br />

nakakorona sa banal na bundok.<br />

A<strong>ng</strong> mga alagad ay napuno <strong>ng</strong> sindak at pagtataka sa sinabi ni Jesus na pagkawasak <strong>ng</strong><br />

templo, at ninais nila<strong>ng</strong> lubos na maunawaan a<strong>ng</strong> kahulugan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga salita. A<strong>ng</strong><br />

kayamanan, pagpapagal, at kasanayan sa arkitektura ay malaya<strong>ng</strong> ginamit upa<strong>ng</strong> mapalalo<br />

a<strong>ng</strong> karilagan nito. Malaya<strong>ng</strong> pinaggugulan ito ni Herodes na Dakila <strong>ng</strong> salapi<strong>ng</strong> Romano at<br />

<strong>ng</strong> kayamanan <strong>ng</strong> mga Hudyo, at kahit na a<strong>ng</strong> mga emperador <strong>ng</strong> sanlibutan ay nagpasagana<br />

rin dito sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kaloob. Malalaki<strong>ng</strong> piraso <strong>ng</strong> maputi<strong>ng</strong> marmol,<br />

na halos ay di-mapaniniwalaan a<strong>ng</strong> laki, na ipinadala buhat sa Roma ukol sa pagtatayo nito,<br />

ay nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> kabuuan nito; at sa mga ito’y tinawag <strong>ng</strong> mga alagad a<strong>ng</strong> pansin<br />

<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> Guro, na kanila<strong>ng</strong> sinasabi:<br />

“Masdan Mo, pagkaiinam <strong>ng</strong> mga bato, at pagkaiinam <strong>ng</strong> mga gusali!”<br />

Sa mga salita<strong>ng</strong> ito’y isa<strong>ng</strong> solemne at nakagugulat na sagot a<strong>ng</strong> itinugon ni Jesus,<br />

“Katotohana<strong>ng</strong> sinasabi Ko sa inyo, Dito’y wala<strong>ng</strong> maiiwa<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bato sa ibabaw <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong><br />

bato, na hindi ibabagsak.”<br />

Ipinahayag ni Jesus sa nagsisipakinig na mga alagad a<strong>ng</strong> mga kahatula<strong>ng</strong> babagsak sa<br />

Israel na tumalikod, at lalo na a<strong>ng</strong> paghihiganti<strong>ng</strong> darati<strong>ng</strong> sa kanila dahil sa kanila<strong>ng</strong><br />

pagta<strong>ng</strong>gi at pagpapako sa Mesias. A<strong>ng</strong> di-inapagkakamala<strong>ng</strong> mga tanda ay siya<strong>ng</strong><br />

mar.gu<strong>ng</strong>una sa kakila-kilabot na kasukdulan. A<strong>ng</strong> nakapa<strong>ng</strong>hihilakbot na oras na yao’y<br />

bigla at madali<strong>ng</strong> darati<strong>ng</strong>.<br />

Sa pamumuno ni Herodes, ay hindi lama<strong>ng</strong> malaki a<strong>ng</strong> iginanda <strong>ng</strong> Jerusalem, kundi sa<br />

pagkapagpatayo <strong>ng</strong> mga tore, mga bakod, at mga kuta, na mga nagi<strong>ng</strong> karagdagan sa<br />

katutubo<strong>ng</strong> kalakasan <strong>ng</strong> pagkakatayo nito, ito’y nagi<strong>ng</strong> wari di-kaya<strong>ng</strong> lupigin. A<strong>ng</strong><br />

sinuma<strong>ng</strong> magsasabi<strong>ng</strong> hayagan <strong>ng</strong> pagkawasak nito sa panaho<strong>ng</strong> ito ay maaari<strong>ng</strong> tawagi<strong>ng</strong><br />

ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong> na mananakot, gaya noo<strong>ng</strong> kapanahunan ni Noe. Datapuwa’t sinabi ni Kristo,<br />

“A<strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it at a<strong>ng</strong> lupa ay lilipas, datapuwa’t a<strong>ng</strong> Aki<strong>ng</strong> mga salita ay hindi lilipas.” Dahil<br />

sa kanya<strong>ng</strong> mga kasalanan, a<strong>ng</strong> kagalitan ay binigkas laban sa Jerusalem, at a<strong>ng</strong> matigas na<br />

di niya pagsampalataya ay siya<strong>ng</strong> nagdulot <strong>ng</strong> tiyak niya<strong>ng</strong> kapahamakan.<br />

8


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa loob <strong>ng</strong> kula<strong>ng</strong>-kula<strong>ng</strong> na apatnapu<strong>ng</strong> taon pagkatapos na mabigkas ni Kristo a<strong>ng</strong><br />

pagkaguho<strong>ng</strong> daranasin <strong>ng</strong> Jerusalem, ay pinigil <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> parusa sa<br />

lunsod at sa bansa. Kagilagilalas a<strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> pagtitiis <strong>ng</strong> Diyos sa mga tumata<strong>ng</strong>gi sa<br />

Kanya<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo at sa nagsipatay sa Kanya<strong>ng</strong> Anak. Yao<strong>ng</strong> tali<strong>ng</strong>haga tu<strong>ng</strong>kol sa<br />

puno<strong>ng</strong>-kahoy na wala<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a ay kumakatawan sa mga pakikisama <strong>ng</strong> Diyos sa bansa<strong>ng</strong><br />

Hudyo. Lumabas a<strong>ng</strong> utos na nagsabi: “Putulin mo, bakit pa makasisikip sa lupa?”<br />

datapuwa’t an,g banal na kaawaan ay nagpalugit dito <strong>ng</strong> kaunti pa<strong>ng</strong> panahon. Sa mga<br />

Hudyo’y marami pa rin a<strong>ng</strong> hindi nakauunawa sa likas at gawain ni Kristo. At hindi pa<br />

nakakamtan <strong>ng</strong> mga anak a<strong>ng</strong> mga pagkakataon o tinata<strong>ng</strong>gap rnan a<strong>ng</strong> liwanag, na<br />

tina<strong>ng</strong>gihan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral <strong>ng</strong> mga apostol at<br />

<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga katulo<strong>ng</strong> ay pasisikatin <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> liwanag sa kanila; pahihintulutan<br />

sila<strong>ng</strong> makakita <strong>ng</strong> pagkatupad <strong>ng</strong> hula, hindi lama<strong>ng</strong> sa pagkapa<strong>ng</strong>anak at nagi<strong>ng</strong><br />

kabuhayan ni Kristo, kundi sa Kanya<strong>ng</strong> kamatayan at pagkabuhay na maguli. A<strong>ng</strong> mga anak<br />

ay hindi hinahatulan dahil sa kasalanan <strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>; datapuwa’t na<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>gihan <strong>ng</strong><br />

mga anak a<strong>ng</strong> karagdaga<strong>ng</strong> liwanag na ipinakilala sa kanila, bukod sa pagkakilala sa buo<strong>ng</strong><br />

liwanag na ibinigay sa kanila<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>, nagi<strong>ng</strong> karamay na sila sa mga kasalanan <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>, at pinuno nila a<strong>ng</strong> takalan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kasamaan.<br />

A<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> hula<strong>ng</strong> sinabi ni Kristo hi<strong>ng</strong>gil sa pagkawasak <strong>ng</strong> Jerusalem ay na<strong>ng</strong>atupad<br />

sa<strong>ng</strong>-ayon sa pagkatitik. Naranasan <strong>ng</strong> mga Hudyo a<strong>ng</strong> katotohanan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga<br />

babala na: “Sa panukat na inyo<strong>ng</strong> isusukat ay susukatin kayo.”<br />

Lumitaw a<strong>ng</strong> mga tanda at mga kagilagilalas na bagay na nagbabanta <strong>ng</strong> kapahamakan at<br />

kagibaan. Sa kinahati<strong>ng</strong>gabihan napakita a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> di-karaniwa<strong>ng</strong> liwanag sa ibabaw <strong>ng</strong><br />

templo at <strong>ng</strong> dambana. Sa ibabaw <strong>ng</strong> mga alapaap ku<strong>ng</strong> lumulubog na a<strong>ng</strong> araw ay<br />

napapalarawan a<strong>ng</strong> mga karo at mga tao<strong>ng</strong> nasasakbatan na nagtitipon sa pagbabaka. A<strong>ng</strong><br />

mga saserdote<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>asiwa ku<strong>ng</strong> gabi sa santuaryo ay kinilabutan dahil sa mga<br />

mahiwaga<strong>ng</strong> ugo<strong>ng</strong>; nayanig a<strong>ng</strong> lupa, at narinig nila a<strong>ng</strong> sumisigaw na tulad sa marami<strong>ng</strong><br />

tinig: “Umalis tayo rito.” A<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pintuan sa sila<strong>ng</strong>an, na totoo<strong>ng</strong> napakabigat na<br />

anupa’t mahirap na maipinid <strong>ng</strong> dalawampu<strong>ng</strong> lalaki, at pinatibay <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> baras na<br />

bakal na malalim na nakabaon sa inilatag na matitigas na mga bato, ay nabuksan sa hati<strong>ng</strong>gabi,<br />

na wala sinuma<strong>ng</strong> nakita<strong>ng</strong> nagbukas.<br />

Wala isa ma<strong>ng</strong> Kristiyano a<strong>ng</strong> napahamak sa pagkawasak <strong>ng</strong> Jerusalem. Binabalaan ni<br />

Kristo a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga alagad, at binantayan <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> nagsipanampalataya sa Kanya<strong>ng</strong><br />

mga salita a<strong>ng</strong> tanda<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>ako. “Pagka na<strong>ng</strong>akita ninyo<strong>ng</strong> nakukubkob <strong>ng</strong> mga hukbo<br />

a<strong>ng</strong> Jerusalem, ku<strong>ng</strong> magkagayo’y talastasin ninyo na a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkawasak ay malapit<br />

na. Ku<strong>ng</strong> magkagayo’y a<strong>ng</strong> mga nasa Judea ay magsitakas sa mga bundok; at a<strong>ng</strong> mga nasa<br />

loob <strong>ng</strong> bayan ay magsilabas.”<br />

9


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Pagkatapos na a<strong>ng</strong> lunsod ay makubkob <strong>ng</strong> mga Romano sa ilalim <strong>ng</strong> pamumuno ni<br />

Gestio, ay bigla nila<strong>ng</strong> iniwan a<strong>ng</strong> pagkubkob sa gayorg wari’y napapanahon na a<strong>ng</strong> lahat sa<br />

dagli<strong>ng</strong> pagsalakay. A<strong>ng</strong> mga nakukubkob, sa kawala<strong>ng</strong>-pag-asa sa matagumpay na<br />

pakikipaglaban, ay magsisisuko na lama<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong> pauru<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> heneral na Romano a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> hukbo na wala<strong>ng</strong> makita<strong>ng</strong> kaunti ma<strong>ng</strong> kadahilanan. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mahabagi<strong>ng</strong><br />

kalooban <strong>ng</strong> Diyos ay siya<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>asiwa sa mga pa<strong>ng</strong>yayari sa ikabubuti <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong><br />

bayan. A<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> tanda ay ibinigay sa naghihintay na mga Kristiyano, at <strong>ng</strong>ayo’y<br />

pinagkalooban <strong>ng</strong> pagkakataon a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> magsisisunod, upa<strong>ng</strong> makasunod sila sa babala<br />

<strong>ng</strong> Tagapagligtas. Wala<strong>ng</strong> pagpapaliba<strong>ng</strong> nagsilikas sila sa isa<strong>ng</strong> dako<strong>ng</strong> panatag—sa<br />

lunsod <strong>ng</strong> Pela, sa lupain <strong>ng</strong> Perea, sa dako roon <strong>ng</strong> Jordan. Kakilakilabot a<strong>ng</strong><br />

kapahamaka<strong>ng</strong> bumagsak sa Jerusalem na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagkubkob ay ulitin ni Tito.* A<strong>ng</strong> lunsod<br />

ay linusob noo<strong>ng</strong> kasalukuya<strong>ng</strong> idinaraos a<strong>ng</strong> paskua, noo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong>aw-a<strong>ng</strong>aw na mga Hudyo<br />

a<strong>ng</strong> nagkakatipon sa loob <strong>ng</strong> mga kuta nito. A<strong>ng</strong> itinatago nila<strong>ng</strong> pagkain na ku<strong>ng</strong> inimbak<br />

lama<strong>ng</strong> na mai<strong>ng</strong>at ay nagkasiya sa mga tao<strong>ng</strong> bayan sa marami<strong>ng</strong> taon, kamakailan lama<strong>ng</strong><br />

ay inaksaya nila dahil sa pagkakai<strong>ng</strong>gitan at paghihiganti <strong>ng</strong> mga lapia<strong>ng</strong> naglalabanan, at<br />

<strong>ng</strong>ayo’y dinanas <strong>ng</strong> mga tao a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> kahirapan <strong>ng</strong> kagutom.<br />

Libu-libo a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>apuksa dahil sa salot at sa gutoni. Sinikap <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo<strong>ng</strong> Romano<br />

na takutin a<strong>ng</strong> mga Hudyo at sa gayo’y magsisuko. Yao<strong>ng</strong> mga bihag na lumaban ay<br />

hinampas, pinahirapan, at ipinako sa krus sa harap <strong>ng</strong> kuta <strong>ng</strong> lunsod. Daan-daan a<strong>ng</strong><br />

pinagpapatay araw-araw sa ganito<strong>ng</strong> paraan, at a<strong>ng</strong> kakila-kilabot na pagpapahirap na ito ay<br />

nagpatuloy ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa a<strong>ng</strong> kapatagan <strong>ng</strong> Josafat at a<strong>ng</strong> Kalbaryo ay matayuan <strong>ng</strong> mga krus<br />

<strong>ng</strong> mga pinatay na anupa’t hindi na halos makaraan a<strong>ng</strong> mga tao sa pagitan. Tunay na<br />

nakakikilabot a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>yari na anupa’t natupad yao<strong>ng</strong> ipinahayag <strong>ng</strong> mga tao sa harap <strong>ng</strong><br />

hukuman ni Pilato: “Mapasa amin a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> dugo, at sa ami<strong>ng</strong> mga anak.”<br />

Inibig ni Tito na bigya<strong>ng</strong> wakas a<strong>ng</strong> mga nakapa<strong>ng</strong>hihilakbot na panoorin, at na<strong>ng</strong> huwag<br />

ma<strong>ng</strong>yari sa Jerusalem a<strong>ng</strong> lubos na kagibaan. Si Tito ay na<strong>ng</strong>ilabot <strong>ng</strong> makita niya<strong>ng</strong><br />

nakabunton a<strong>ng</strong> mga ba<strong>ng</strong>kay sa mga kapatagan. Katulad <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> nasa pa<strong>ng</strong>itain ay<br />

nagmalas siya at mula sa taluktok <strong>ng</strong> Bundok <strong>ng</strong> Olibo ay minasdan niya a<strong>ng</strong> maganda<strong>ng</strong><br />

templo at nag-utos na huwag galawin ni kahit isa<strong>ng</strong> bato noon. Datapuwa’t hindi pinansin<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> utos. Na<strong>ng</strong> namamahi<strong>ng</strong>a na sa kanya<strong>ng</strong> tolda sa kinagabihan ay nagsilabas<br />

a<strong>ng</strong> mga Hudyo sa templo at sinalakay a<strong>ng</strong> mga kawal sa labas. Sa pagsasagupaan ay isa<strong>ng</strong><br />

dupo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> inihagis <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kawal na naglagos sa siwa<strong>ng</strong> sa portiko at nagliyab<br />

kapagkaraka a<strong>ng</strong> mga silid na sedro sa palibot <strong>ng</strong> bahay na banal.<br />

“Hindi nasawata ni Tito a<strong>ng</strong> kagalitan <strong>ng</strong> mga kawal; kasama <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga opisyal ay<br />

pumasok siya at tini<strong>ng</strong>nan a<strong>ng</strong> loob <strong>ng</strong> banal na gusali. Huma<strong>ng</strong>a sila sa kagandahan; at<br />

sapagka’t hindi pa pumapasok a<strong>ng</strong> apoy sa banal na dako, pinagsikapan niya<strong>ng</strong> ito’y<br />

mailigtas, at muli niya<strong>ng</strong> pinag-utusan a<strong>ng</strong> mga kawal na patayin a<strong>ng</strong> lagablab.<br />

10


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Pinagsikapan <strong>ng</strong> senturio<strong>ng</strong> si Liberalis pati <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga katulo<strong>ng</strong> na pinuno na<br />

ipasunod a<strong>ng</strong> utos; datapuwa’t nawala kahit a<strong>ng</strong> paggala<strong>ng</strong> sa emperador at gumiit a<strong>ng</strong><br />

malaki<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it sa mga Hudyo, alalao<strong>ng</strong> baga’y a<strong>ng</strong> maba<strong>ng</strong>is na paglalabanan at a<strong>ng</strong><br />

malaki<strong>ng</strong> katakawan sa masasamsam. Nakita <strong>ng</strong> mga kawal na a<strong>ng</strong> lahat na nasa palibot<br />

nila’y nagliliwanag sa ginto<strong>ng</strong> nakasisilaw dahil sa naglalagablab na ni<strong>ng</strong>as <strong>ng</strong> apoy;<br />

ipinalagay nila na di-matataya<strong>ng</strong> kayamanan a<strong>ng</strong> naiimbak sa santuaryo. A<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kawal<br />

na hindi nakikita ay nagsulsul <strong>ng</strong> nagnini<strong>ng</strong>as na sulo sa kinakakabitan <strong>ng</strong> pinto; sa isa<strong>ng</strong><br />

sandali ay nag-alab a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> gusali. Itinaboy <strong>ng</strong> usok na nakabubulag at <strong>ng</strong> apoy a<strong>ng</strong> mga<br />

pinuno at a<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> gusali’y naiwan upa<strong>ng</strong> mawasak!”<br />

Pagkatapos na mabagsak a<strong>ng</strong> templo, a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> lunsod ay napasa kamay agad <strong>ng</strong> mga<br />

Romano. A<strong>ng</strong> lunsod at a<strong>ng</strong> templo’y kapuwa ibinagsak nila at a<strong>ng</strong> lupa<strong>ng</strong> kinatatayuan <strong>ng</strong><br />

banal na bahay ay inararo<strong>ng</strong> “para<strong>ng</strong> bukid.” Sa pagkakubkub at sa pamumuksa<strong>ng</strong> sumunod<br />

ay mahigit sa 1,000,000 tao a<strong>ng</strong> namatay; a<strong>ng</strong> mga natira<strong>ng</strong> buhay ay dinala<strong>ng</strong> bihag,<br />

ipinagbili<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong> mga alipin, dinala sa Roma upa<strong>ng</strong> magpara<strong>ng</strong>al sa pagwawagi <strong>ng</strong><br />

mananagumpay, inihagis sa mababa<strong>ng</strong>is na hayop sa ampitiyatro, o pinagwatak-watak<br />

bila<strong>ng</strong> mga naglalagalag na wala<strong>ng</strong> tahanan sa lahat <strong>ng</strong> dako <strong>ng</strong> lupa.<br />

A<strong>ng</strong> hula nsg Tagapagligtas hi<strong>ng</strong>gil sa pagdalaw <strong>ng</strong> mga parusa sa Jerusalem ay<br />

magkakaroon <strong>ng</strong> ikalawa<strong>ng</strong> katuparan na anupa’t a<strong>ng</strong> kakila-kilabot na pagwawasak na<br />

yaon ay isa<strong>ng</strong> malabo<strong>ng</strong> anino lama<strong>ng</strong>. Sa nagi<strong>ng</strong> palad <strong>ng</strong> lunsod na yaon na hinira<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

Diyos ay makikita natin a<strong>ng</strong> kapahamakan <strong>ng</strong> sanlibutan na tuma<strong>ng</strong>gi sa kaawaan <strong>ng</strong> Diyos<br />

at yumurak sa Kanya<strong>ng</strong> kautusan.<br />

Maitim a<strong>ng</strong> mga kasaysayan <strong>ng</strong> hirap na dinanas <strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>katauhan na sinaksihan <strong>ng</strong><br />

santinakpan sa mahaba<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagsala<strong>ng</strong>sa<strong>ng</strong>. Nagdaramdam a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong><br />

mga puso at napapagal a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga pag-iisip kapag binubulay-bulay natin iyan.<br />

Nakapa<strong>ng</strong>hihilakbot a<strong>ng</strong> mga ibinu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> pagtatakwil sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it.<br />

Datapuwa’t lalo<strong>ng</strong> madilim a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> ipinakikilala sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga<br />

pahayag na ma<strong>ng</strong>yayari sa panaho<strong>ng</strong> hinaharap. A<strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> nakaraan—a<strong>ng</strong><br />

mahaba<strong>ng</strong> pagkakasunud-sunod <strong>ng</strong> mga kaguluhan, digmaan at mga paghihimagsik, a<strong>ng</strong><br />

“lahat na sakbat <strong>ng</strong> nasasakbata<strong>ng</strong> tao sa kaguluhan, at a<strong>ng</strong> mga kasuuta<strong>ng</strong> puno <strong>ng</strong> dugo,“<br />

— ano a<strong>ng</strong> mga ito, ku<strong>ng</strong> itutulad sa mga kakila-kilabot na pa<strong>ng</strong>yayari sa araw na yaon,<br />

kapag inalis na<strong>ng</strong> lubusan a<strong>ng</strong> pumipigil na Espiritu <strong>ng</strong> Diyos sa masasama, na hindi na nito<br />

mapipigilan pa a<strong>ng</strong> mapupusok na damdamin <strong>ng</strong> mga tao at a<strong>ng</strong> galit ni Satanas! Ku<strong>ng</strong><br />

magkagayo’y makikita <strong>ng</strong> sanlibutan a<strong>ng</strong> hindi pa niya nakikita<strong>ng</strong> mga bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> paghahari<br />

ni Satanas.<br />

Datapuwa’t sa araw na yaon, gaya <strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> mabagsak a<strong>ng</strong> Jerusalem, a<strong>ng</strong> bayan<br />

<strong>ng</strong> Diyos ay maliligtas, “a<strong>ng</strong> bawa’t nasusulat sa mga nabubuhay.”<br />

11


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

12


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 2—Apoy <strong>ng</strong> Pag-uusig<br />

Mula sa Bundok <strong>ng</strong> Olibo ay namalas <strong>ng</strong> Tagapagligtas a<strong>ng</strong> bagyo<strong>ng</strong> malapit bumugso sa<br />

iglesya<strong>ng</strong> itinatag <strong>ng</strong> mga apostol; at sa lagusa<strong>ng</strong> pagti<strong>ng</strong>in Niya sa panaho<strong>ng</strong> hinaharap, ay<br />

nakita <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in a<strong>ng</strong> mabagsik at mapa<strong>ng</strong>wasak na mga unos na bubugso sa<br />

Kanya<strong>ng</strong> mga alagad sa dumarati<strong>ng</strong> na mga panahon <strong>ng</strong> kadiliman at pag-uusig Sa ila<strong>ng</strong><br />

maikli<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na may kalagim-lagim na kahulugan, ay sinabi Niya a<strong>ng</strong> gagawin sa<br />

iglesya <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> ito.1 A<strong>ng</strong> mga alagad ni Kristo ay dapat<br />

magsilakad sa landas di<strong>ng</strong> iyon <strong>ng</strong> paghamak, paninisi, at kahirapan, na siya<strong>ng</strong> tinunton <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon. A<strong>ng</strong> kapoota<strong>ng</strong> pumutok laban sa Manunubos <strong>ng</strong> sanlibutan, ay<br />

ihahayag laban sa lahat <strong>ng</strong> magsisisampalataya sa Kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan.<br />

Pinatunayan <strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> iglesya a<strong>ng</strong> pagkatupad <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap <strong>ng</strong><br />

Tagapagligtas. A<strong>ng</strong> mga kapa<strong>ng</strong>yarihan sa lupa at sa impiyerno ay naglakip at sa kanila<strong>ng</strong><br />

pakikibaka sa mga susunod kay Kristo’y kanila<strong>ng</strong> nilabanan si Kristo. Nakita kapagkaraka<br />

<strong>ng</strong> Paganismo na ku<strong>ng</strong> magwawagi a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay malilipol a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga templo at<br />

mga dambana kaya’t tinawag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga hukbo upa<strong>ng</strong> iwasak a<strong>ng</strong><br />

Kristiyanismo. A<strong>ng</strong> mga apoy <strong>ng</strong> pag-uusig ay pinapag-alab. A<strong>ng</strong> mga Kristiyano’y<br />

sinamsaman <strong>ng</strong> mga ariarian at pinalayas sa kanila<strong>ng</strong> mga tahanan. Sila’y nagtiis <strong>ng</strong><br />

“malaki<strong>ng</strong> pakikilaban <strong>ng</strong> mga pagbabata.” “Na<strong>ng</strong>agkaroon” sila <strong>ng</strong> mga “pagsubok sa<br />

pagkalibak at pagkahampas, oo, bukod dito’y sa mga tanikala at bila<strong>ng</strong>guan<br />

naman.” Pinagtibay <strong>ng</strong> marami a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> patotoo sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong><br />

dugo. Mga tao<strong>ng</strong> marara<strong>ng</strong>al at mga alipin, mayayaman at mga dukha, maruruno<strong>ng</strong> at mga<br />

ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>, ay pawa<strong>ng</strong> pinagpapatay na wala<strong>ng</strong> awa.<br />

A<strong>ng</strong> mga pag-uusig na ito, na nagpasimula noo<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> emperador Neron noo<strong>ng</strong><br />

patayin si Pablo, ay nagpatuloy sa loob <strong>ng</strong> daan-daa<strong>ng</strong> taon na ku<strong>ng</strong> minsan ay matindi at<br />

ku<strong>ng</strong> minsan ay mahina. A<strong>ng</strong> mga Kristiyano’y pinarata<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> nakagawa <strong>ng</strong> napakabibigat<br />

na krimen at ipinahayag na sila a<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> kasakunaan—gutom, salot, at<br />

lindol. At na<strong>ng</strong> sila’y kapootan at paghinalaan <strong>ng</strong> inadla, humanda naman a<strong>ng</strong> mga<br />

tagapagsumbo<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> ipagkanulo a<strong>ng</strong> mga wala<strong>ng</strong> sala upa<strong>ng</strong> magtamo lama<strong>ng</strong> sila <strong>ng</strong><br />

salapi. Sila’y hinatulan bila<strong>ng</strong> mga naghihimagsik sa kaharian, mga kaaway <strong>ng</strong> relihiyon, at<br />

mga salot sa lipunan. Marami a<strong>ng</strong> inihagis sa maninila<strong>ng</strong> hayop o sinunog na buhay sa mga<br />

ampitiyatro. A<strong>ng</strong> mga iba ay ipinako sa krus; a<strong>ng</strong> iba pa ay dinamtan <strong>ng</strong> mga balat <strong>ng</strong><br />

maiilap na hayop at inihagis sa isa<strong>ng</strong> kulo<strong>ng</strong> na lugar upa<strong>ng</strong> pagwaraywarayin <strong>ng</strong> mga aso.<br />

A<strong>ng</strong> parusa sa kanila ay madalas na ginawa<strong>ng</strong> pinaka malaki<strong>ng</strong> aliwan sa pagpipista <strong>ng</strong><br />

bayan. Nagkakatipon a<strong>ng</strong> karamihan upa<strong>ng</strong> manood na may katuwaan, at a<strong>ng</strong> mga dai<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

mga nalalagutan <strong>ng</strong> hini<strong>ng</strong>a ay tinutugon nila <strong>ng</strong> tawanan at palakpakan.<br />

13


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Saan man nagtago a<strong>ng</strong> mga nanampalataya kay Kristo ay pinaghahanap nila<strong>ng</strong> tulad sa<br />

paghanap sa maba<strong>ng</strong>is na hayop. Napilitan sila<strong>ng</strong> humanap <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mapagtataguan sa<br />

mga ila<strong>ng</strong> na pook. “Sila’y . . . na<strong>ng</strong>apighati, tinampalasan (na sa mga yaon ay hindi<br />

karapat-dapat a<strong>ng</strong> sanlibutan), na na<strong>ng</strong>aliligaw sa ila<strong>ng</strong>, at sa mga kabundukan, at sa mga<br />

yu<strong>ng</strong>ib, at sa mga lu<strong>ng</strong>ga <strong>ng</strong> lupa.” A<strong>ng</strong> mga katakumba* ay napa<strong>ng</strong>anlu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> libulibo.<br />

Sa ilalim <strong>ng</strong> mga burol na nasa labas <strong>ng</strong> lunsod <strong>ng</strong> Roma ay humukay sila <strong>ng</strong><br />

mahahaba<strong>ng</strong> daan na naglalagos sa lupa at bato; a<strong>ng</strong> madilim at pasa<strong>ng</strong>a-sa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> daana<strong>ng</strong><br />

ito ay nakalabas <strong>ng</strong> malayo sa kuta <strong>ng</strong> lunsod. Sa mga guwa<strong>ng</strong> na ito sa ilalim <strong>ng</strong> lupa ay<br />

inilibi<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga sumusunod kay Kristo a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga patay; at dito rin naman sila<br />

nakasusumpo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> tahanan kapag sila ay pinaghihinalaan at dinarakip.<br />

Sa gitna <strong>ng</strong> pinakamaba<strong>ng</strong>is na pag-uusig ay ini<strong>ng</strong>ata<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> du<strong>ng</strong>is <strong>ng</strong> mga saksi<strong>ng</strong><br />

ito ni Jesus a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya. Bagaman salat sa ginhawa, kubli sa liwanag <strong>ng</strong><br />

araw, at tumitira sa madilim <strong>ng</strong>uni’t palakaibiga<strong>ng</strong> sinapupunan <strong>ng</strong> lupa, hindi sila dumai<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong> anuman. Sa mga salita <strong>ng</strong> pananampalataya, pagtitiis, at pag-asa, ay nagpapayuhan sila<br />

sa isa’t isa na magtiis <strong>ng</strong> kasalatan at kahirapan. A<strong>ng</strong> pagkawala <strong>ng</strong> lahat nila<strong>ng</strong> pagaari sa<br />

lupa ay hindi makapilit sa kanila na iwaksi a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananalig kay Kristo. Gaya <strong>ng</strong> mga<br />

alipin <strong>ng</strong> Diyos noo<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> kapanahunan, marami sa kanila a<strong>ng</strong> “na<strong>ng</strong>amatay sa hampas<br />

na hindi tina<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> katubusan; upa<strong>ng</strong> kamtin nila a<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong><br />

pagkabuhay na mag-uli.” Bumaba sa kanila a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tinig na mula sa luklukan <strong>ng</strong> Diyos na<br />

anya’y “Magtapat ka ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa kamatayan, at bibigyan kita <strong>ng</strong> puto<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> buhay.”<br />

Wala<strong>ng</strong> narati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga pagsisikap ni Satanas na gibain a<strong>ng</strong> iglesya ni Kristo sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> dahas. A<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> labanan na kinamatayan <strong>ng</strong> mga alagad ni Jesus ay<br />

hindi natapos na<strong>ng</strong> mahapay sa pagganap <strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin a<strong>ng</strong> mga tapat na nagsipagdala <strong>ng</strong><br />

watawat. Nagwagi sila sa pamamagitan <strong>ng</strong> pagkatalo. Pinagpapatay a<strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>gagawa<br />

<strong>ng</strong> Diyos datapuwa’t patuluya<strong>ng</strong> sumulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> gawain. A<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay<br />

nagpatuloy <strong>ng</strong> paglaganap at a<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kabig Niya ay lumago.<br />

Libu-libo a<strong>ng</strong> ibinila<strong>ng</strong>go at pinatay; datapuwa’t tumindig naman a<strong>ng</strong> mga iba upa<strong>ng</strong> sa<br />

kanila’y humalili. At yao<strong>ng</strong> mga pinatay dahil sa kanila<strong>ng</strong> pananampalataya ay<br />

na<strong>ng</strong>apanatag kay Kristo at mga ibinibila<strong>ng</strong> Niya<strong>ng</strong> mga nagtatagumpay. Nakipagbaka sila<br />

<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> pakikipagbaka, at sila’y tata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> puto<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kaluwalhatian sa ikalawa<strong>ng</strong><br />

pagdati<strong>ng</strong> ni Kristo. A<strong>ng</strong> mga hirap na binata <strong>ng</strong> mga Kristiyano ay siya<strong>ng</strong> naglapit sa kanila<br />

sa isa’t isa at sa kanila<strong>ng</strong> Manunubos. A<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> buhay na halimbawa at a<strong>ng</strong> patotoo nila<br />

sa oras <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kamatayan ay nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> palagi<strong>ng</strong> saksi sa katotohanan; at sa dako<strong>ng</strong><br />

babahagya a<strong>ng</strong> pag-asa na ito’y ma<strong>ng</strong>yayari, ay iniwan si Satanas <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kampon<br />

at nagsilipat sa ilalim <strong>ng</strong> watawat ni Kristo.<br />

14


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa gayo’y pinanukala ni Satanas na lalo<strong>ng</strong> matagumpay na bakahin a<strong>ng</strong> pamahalaan <strong>ng</strong><br />

Diyos, sa pagtitirik <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> watawat sa iglesya Kristiyana. Ku<strong>ng</strong> madaraya lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

mga sumusunod kay Kristo, at maaakay na sumuway sa Diyos, a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> lakas,<br />

katatagan, at katibayan ay magagapi, at sila’y madali<strong>ng</strong> malulupigan.<br />

Na<strong>ng</strong> magkagayo’y pinagsikapan naman <strong>ng</strong> mahigpit na kaaway na makuha sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> lala<strong>ng</strong> yao<strong>ng</strong> hindi niya nakuha sa pamamagitan <strong>ng</strong> lakas. Huminto a<strong>ng</strong><br />

pag-uusig, at sa halip nito’y napalit a<strong>ng</strong> mapa<strong>ng</strong>anib na pa<strong>ng</strong>halina <strong>ng</strong> kasaganaan at<br />

kara<strong>ng</strong>alan sa sanlibutan. A<strong>ng</strong> mga sumasamba sa diyus-diyusan ay na<strong>ng</strong>aakay na<br />

tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> pananampalataya<strong>ng</strong> Kristiyano, bagaman a<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong><br />

mahahalaga<strong>ng</strong> katotohanan ay tina<strong>ng</strong>gihan nila. Nagbansag sila<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>aniniwala na si Jesus<br />

ay Anak <strong>ng</strong> Diyos, at na<strong>ng</strong>aniniwala rin sa Kanya<strong>ng</strong> pagkamatay at pagkabuhay na mag-uli;<br />

datapuwa’t wala sila<strong>ng</strong> pagkilala sa kanila<strong>ng</strong> pagkamakasalanan at hindi nila naramdama<strong>ng</strong><br />

kaila<strong>ng</strong>an pa a<strong>ng</strong> pagsisisi at a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> puso. Sa pagta<strong>ng</strong>gap nila <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong><br />

paniniwala<strong>ng</strong> Kristiyano, ay iminu<strong>ng</strong>kahi nila na a<strong>ng</strong> mga ito’y tuma<strong>ng</strong>gap din <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong><br />

bahagi <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> paniniwala upa<strong>ng</strong> sila<strong>ng</strong> lahat ay magkaisa sa pananampalataya kay<br />

Kristo.<br />

Ngayon a<strong>ng</strong> iglesya’y napasa katakut-takot na kapa<strong>ng</strong>aniban. A<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>guan, a<strong>ng</strong><br />

pagpapahirap, a<strong>ng</strong> apoy, at a<strong>ng</strong> tabak, ay nagigi<strong>ng</strong> mga pagpapala ku<strong>ng</strong> ihahambi<strong>ng</strong> sa<br />

kapa<strong>ng</strong>aniba<strong>ng</strong> ito. A<strong>ng</strong> ilan sa mga Kristiyano ay tumayo<strong>ng</strong> matibay, na nagpahayag na<br />

hindi sila makasasa<strong>ng</strong>-ayon sa anuma<strong>ng</strong> kasundua<strong>ng</strong> may-pasubali. A<strong>ng</strong> iba naman ay<br />

payag na suma<strong>ng</strong>-ayon o kaya’y baguhin a<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya, at<br />

makilakip doon sa mga tuma<strong>ng</strong>gap sa isa<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> Kristiyanismo, na kanila<strong>ng</strong> ipinilit na<br />

maaari<strong>ng</strong> ito a<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> daan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> lubos na pagkahikayat. A<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon ay<br />

panahon <strong>ng</strong> matindi<strong>ng</strong> kadalamhatian <strong>ng</strong> mga tapat na alagad ni Kristo. Sa ilalim <strong>ng</strong><br />

balatkayo<strong>ng</strong> pagpapa<strong>ng</strong>gap Kristiyano ay ipinapasok ni Satanas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili sa<br />

iglesya upa<strong>ng</strong> du<strong>ng</strong>isan a<strong>ng</strong> pananampalataya nito at ilayo a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pag-iisip sa salita<br />

<strong>ng</strong> katotohanan.<br />

Sa wakas ay marami sa mga Kristiyano a<strong>ng</strong> umayon na babaan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pamantayan,<br />

at ginawa a<strong>ng</strong> pagkakaisa <strong>ng</strong> Kristiyanismo at <strong>ng</strong> Paganismo. Bagaman a<strong>ng</strong> mga<br />

sumasamba sa diyus-diyusan ay nagpapa<strong>ng</strong>gap na hikayat na nakilakip na sa iglesya, hindi<br />

pa rin nila binibitiwan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagsamba sa diyus-diyusan, pinalitan nila a<strong>ng</strong> dati<strong>ng</strong><br />

mga larawa<strong>ng</strong> sinasamba nila <strong>ng</strong> mga larawan ni Jesus, at ni Maria at <strong>ng</strong> mga banal. A<strong>ng</strong><br />

marumi<strong>ng</strong> lebadura<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> pagsamba sa diyusdiyusan, na ipinasok sa iglesya, ay<br />

nagpatuloy sa kanya<strong>ng</strong> masama<strong>ng</strong> gawain. A<strong>ng</strong> mga mali<strong>ng</strong> aral, mga rito<strong>ng</strong> pamahiin, at<br />

a<strong>ng</strong> mga seremonya<strong>ng</strong> ukol sa diyusdiyusan ay inilakip sa kanya<strong>ng</strong> pananampalataya at<br />

pagsamba. Na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga sumusunod kay Kristo ay inakisama sa mga sumasamba sa diyusdiyusan,<br />

a<strong>ng</strong> relihiyo<strong>ng</strong> Kristiyano ay narumhan, at nawala sa iglesya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalinisan<br />

15


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

at kapa<strong>ng</strong>yarihan, Gayon ma’y mayroo<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> hindi nailigaw <strong>ng</strong> mga karayaa<strong>ng</strong> ito.<br />

Ini<strong>ng</strong>atan pa rin nila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> katapatan sa May-gawa <strong>ng</strong> katotohanan, at sa tunay na<br />

Diyos lama<strong>ng</strong> sila sumamba.<br />

Kinaila<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> mahigpit na pakikilaban niyao<strong>ng</strong> mga ibig magtapat upa<strong>ng</strong> makatayo<br />

sila<strong>ng</strong> matatag laban sa mga pagdaraya at mga karumaldumal na gawai<strong>ng</strong> natatago sa mga<br />

damit saserdote<strong>ng</strong> ipinasok sa iglesya. A<strong>ng</strong> Biblia ay hindi tina<strong>ng</strong>gap na pamantayan <strong>ng</strong><br />

pananampalataya. A<strong>ng</strong> aral ukol sa kalayaan <strong>ng</strong> relihiyon ay ipinalagay nila<strong>ng</strong> salu<strong>ng</strong>at sa<br />

paniwala at a<strong>ng</strong> mga tumata<strong>ng</strong>kilik nito ay kinapopootan at itinitiwalag sa iglesya.<br />

Pagkatapos <strong>ng</strong> matagal at mahigpit na pakikilaban, a<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> matapatin ay nagpasiya<strong>ng</strong><br />

tumiwalag sa iglesya<strong>ng</strong> tumalikod, ku<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> iglesya<strong>ng</strong> ito’y hindi hihiwalay sa<br />

kasinu<strong>ng</strong>ali<strong>ng</strong>an at pagsamba sa diyus-diyusan. Nakita nila<strong>ng</strong> lubha<strong>ng</strong> kaila<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong><br />

paghiwalay ku<strong>ng</strong> susundin din lama<strong>ng</strong> nila a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos. Hindi nila mapayaga<strong>ng</strong><br />

mamalagi a<strong>ng</strong> mga kamalia<strong>ng</strong> magpapahamak sa kanila<strong>ng</strong> mga kaluluwa at maglagay <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> halimbawa na magpapahamak sa pananampalataya <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga anak at mga<br />

inapo. Upa<strong>ng</strong> magkaroon <strong>ng</strong> kapayapaan at pagkakaisa, nahahanda sila<strong>ng</strong> suma<strong>ng</strong>-ayon sa<br />

anuma<strong>ng</strong> bagay na tu<strong>ng</strong>o sa pagtatapat sa Diyos; datapuwa’t ipinalagay nila na kapayapaan<br />

man ay napakamahal na lubha ku<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kapalit ay a<strong>ng</strong> ikapapalu<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> simulain.<br />

A<strong>ng</strong> mga una<strong>ng</strong> Kristiyano ay tunay na isa<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kapintasa<strong>ng</strong> pagkilos at dinagmamaliw na pananampalataya ay isa<strong>ng</strong> pagsuwat na parati<strong>ng</strong><br />

lumiligalig sa kapayapaan <strong>ng</strong> makasalanan. Bagaman sila’y iilan, maralita, wala<strong>ng</strong><br />

katu<strong>ng</strong>kulan, ni titulo <strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>alan, kinatakutan sila <strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>gagawa <strong>ng</strong> kasamaan,<br />

saan man mabalita a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga likas at mga aral. Dahil dito sila’y kinapootan <strong>ng</strong><br />

masasama, gaya ni Abel na kinapootan <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> takot sa Diyos na si Kain. Yaon di<strong>ng</strong><br />

nagi<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> pagpatay ni Kain kay Abel a<strong>ng</strong> dinahilan noo<strong>ng</strong> mga ayaw papigil sa Banal<br />

na Espiritu sa kanila<strong>ng</strong> pagpuksa sa bayan <strong>ng</strong> Diyos. Iyan din a<strong>ng</strong> sanhi ku<strong>ng</strong> kaya itinakwil<br />

at ipinako sa krus <strong>ng</strong> mga Hudyo a<strong>ng</strong> Tagapagligtas—sapagka’t a<strong>ng</strong> kalinisan at kabanalan<br />

<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> likas ay isa<strong>ng</strong> palagi<strong>ng</strong> pagsuwat sa kanila<strong>ng</strong> kasakiman at kasamaan. Mula<br />

noo<strong>ng</strong> kaarawan ni Kristo ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa panaho<strong>ng</strong> ito, a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> mga tapat na alagad ay<br />

siya<strong>ng</strong> umuuntag <strong>ng</strong> poot at pagsalansa<strong>ng</strong> niyao<strong>ng</strong> mga umiibig at sumusunod sa landas <strong>ng</strong><br />

kasalanan.<br />

A<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay isa<strong>ng</strong> balita <strong>ng</strong> kapayapaan. A<strong>ng</strong> Kristiyanismo ay isa<strong>ng</strong> kaayusan, na<br />

ku<strong>ng</strong> tata<strong>ng</strong>gapin at susundin, ay maglalaganap <strong>ng</strong> kapayapaan, pagkakaisa, at ligaya, sa<br />

buo<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>kalupaan. A<strong>ng</strong> relihiyon ni Kristo ay siya<strong>ng</strong> bibigkis sa lahat <strong>ng</strong> tata<strong>ng</strong>gap sa<br />

mga aral nito sa isa<strong>ng</strong> mahigpit na pagkakapatiran. A<strong>ng</strong> pakay ni Jesus ay a<strong>ng</strong><br />

ipakipagkasundo a<strong>ng</strong> mga tao sa Diyos, at a<strong>ng</strong> tao sa kanya<strong>ng</strong> kapuwa. Datapuwa’t a<strong>ng</strong><br />

pinakamalaki<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> sanlibutan ay nasa ilalim <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan ni Satanas, na<br />

16


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pinakamapait na kaaway ni Kristo. A<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay nagpapakilala sa mga tao <strong>ng</strong> mga<br />

simulain <strong>ng</strong> buhay na kaiba<strong>ng</strong>-kaiba sa kanila<strong>ng</strong> mga ugali at pagnanasa, dahil dito, sila’y<br />

naghimagsik laban sa eba<strong>ng</strong>helyo. Kinapootan nila a<strong>ng</strong> kalinisa<strong>ng</strong> naghahayag at humahatol<br />

sa kanila<strong>ng</strong> mga kasalanan, at pinag-uusig at nililipol a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> nagpapakilala sa kanila<br />

<strong>ng</strong> matuwid at kabanala<strong>ng</strong> inaa<strong>ng</strong>kin nito. Sa isipa<strong>ng</strong> ito—sapagka’t a<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> dinadala nito ay nagigi<strong>ng</strong> dahilan n,g galit at pagtutu<strong>ng</strong>gali—a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo<br />

ay tinatawag na tabak.<br />

A<strong>ng</strong> mahiwaga<strong>ng</strong> kalooban <strong>ng</strong> Diyos na nagpapahintulot sa mga banal na magdanas <strong>ng</strong><br />

pag-uusig sa kamay <strong>ng</strong> masasama, ay isa<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kagulumihanan <strong>ng</strong> mahihina<br />

sa pananampalataya. Handa <strong>ng</strong>a a<strong>ng</strong> ilan na iwaksi a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagtitiwala sa Diyos,<br />

sapagka’t pinahintulutan Niya<strong>ng</strong> managana a<strong>ng</strong> kasama-samaa<strong>ng</strong> tao samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

pinakamabuti ay pinag uusig at pinahihirapan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> malupit na kapa<strong>ng</strong>yarihan. Paano<br />

kaya, a<strong>ng</strong> tano<strong>ng</strong>, mapababayaan a<strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong> kalikuan at pagpapahirap, <strong>ng</strong> Isa<strong>ng</strong> matuwid at<br />

mahabagin, at isa ri<strong>ng</strong> may kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>gan? Ito’y isa<strong>ng</strong> sulirani<strong>ng</strong> wala<br />

tayo<strong>ng</strong> kinalaman. Binigyan tayo <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> sapat na katibayan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> pag-ibig, at<br />

hindi natin dapat pag-alinla<strong>ng</strong>anan a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kabutihan dahil sa hindi natin maunawa<br />

a<strong>ng</strong> mga paggawa <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kalooban. Sinabi <strong>ng</strong> Tagapagligtas sa Kanya<strong>ng</strong> mga alagad,<br />

sa pagkakita Niya sa mga pag-aalinla<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> sisiil sa kanila<strong>ng</strong> kaluluwa sa mga araw <strong>ng</strong><br />

pagsubok at kadiliman: “Alalahanin ninyo a<strong>ng</strong> salita<strong>ng</strong> sa inyo’y Aki<strong>ng</strong> sinabi, A<strong>ng</strong> alipin<br />

ay hindi dakila kaysa kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>inoon. Ku<strong>ng</strong> Ako’y kanila<strong>ng</strong> pinag-usig, kayo man ay<br />

kanila<strong>ng</strong> pag-uusigin din.” Si Jesus ay naghirap dahil sa atin higit sa kahirapa<strong>ng</strong> ipinaranas<br />

sa Kanya<strong>ng</strong> mga alagad <strong>ng</strong> mga tao <strong>ng</strong> kasamaan. Yao<strong>ng</strong> mga tinawagan upa<strong>ng</strong> magtiis <strong>ng</strong><br />

pahirap at kamatayan, ay sumusunod lama<strong>ng</strong> sa mga hakba<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> minamahal na Anak <strong>ng</strong><br />

Diyos.<br />

“Hindi mapagpaliban a<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon tu<strong>ng</strong>kol sa Kaniya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako.” Hindi Niya<br />

nililimot o pinababayaan man a<strong>ng</strong> Kaniya<strong>ng</strong> mga anak; datapuwa’t pinahihintulutan Niya<strong>ng</strong><br />

maipakilala <strong>ng</strong> mga masama a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> tunay na likas, upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> sinuma<strong>ng</strong> nagnanasa<strong>ng</strong><br />

makakilala <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kalooban ay huwag madaya tu<strong>ng</strong>kol sa kanila. Muli pa, a<strong>ng</strong> mga<br />

matuwid ay inilagay sa hurno <strong>ng</strong> kapighatian, upa<strong>ng</strong> sila’y madalisay, na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

halimbawa o kabuhayan ay magpakilala sa mga iba <strong>ng</strong> katotohanan <strong>ng</strong> pananampalataya at<br />

kabanalan; at upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> matuwid at wala<strong>ng</strong>-pagbabago<strong>ng</strong> pamumuhay ay humatol<br />

sa mga suwail at ayaw manampalataya.<br />

Pinahihintulutan <strong>ng</strong> Diyos na sumulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kabuhayan <strong>ng</strong> masasama, at ipakilala a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> pakikilaban sa Kanya, upa<strong>ng</strong> ku<strong>ng</strong> mapuno na nila a<strong>ng</strong> takalan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

kasamaan ay makita naman nila a<strong>ng</strong> kataru<strong>ng</strong>an at kaawaan <strong>ng</strong> Diyos sa lubusa<strong>ng</strong> paglipol<br />

sa kanila. A<strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> paghihiganti ay nagdudumali; na sa araw na yao’y a<strong>ng</strong><br />

lahat na sumalansa<strong>ng</strong> sa Kanya<strong>ng</strong> kautusan at nagpahirap sa Kanya<strong>ng</strong> bayan ay<br />

17


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

magkakaroon <strong>ng</strong> katampata<strong>ng</strong> ganti sa kanila<strong>ng</strong> mga gawa; na a<strong>ng</strong> bawa’t gawa <strong>ng</strong><br />

kalampalasanan at kalikuan sa mga tapat na anak <strong>ng</strong> Diyos ay ma<strong>ng</strong>apaparusaha<strong>ng</strong> tulad sa<br />

ku<strong>ng</strong> ginawa nila kay Kristo na rin.<br />

18


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 3—A<strong>ng</strong> Madilim na Edad<br />

Si apostol Pablo, sa ikalawa niya<strong>ng</strong> sulat sa mga taga-Tesalonica, ay nagpahayag na a<strong>ng</strong><br />

kaarawan ni Kristo ay hindi darati<strong>ng</strong>, “maliban na<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> muna a<strong>ng</strong> pagtaliwakas, at<br />

mahayag a<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> makasalanan, a<strong>ng</strong> anak <strong>ng</strong> kapahamakan, na sumasalansa<strong>ng</strong>, at<br />

nagmamataas laban sa lahat na tinatawag na Diyos o sinasamba; anupa’t siya’y nauupo sa<br />

templo <strong>ng</strong> Diyos na siya’y nagtatanyag sa kanya<strong>ng</strong> sarili na tulad sa Diyos.” At<br />

pinagpaunahan pa <strong>ng</strong> apostol a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kapatid na “a<strong>ng</strong> hiwaga <strong>ng</strong> kasamaan ay<br />

gumagawa na.” Noon pa ma<strong>ng</strong> maaga<strong>ng</strong> kapanahunan niya ay nakita na niya<strong>ng</strong> pumasok sa<br />

iglesya a<strong>ng</strong> mga kamalian na maghahanda <strong>ng</strong> daan sa paglago <strong>ng</strong> kapapahan.<br />

Unti-unti sa pasimula at dahandahan at tahimik, at pagkatapos, na<strong>ng</strong> lumakas na at<br />

makapaghari na sa isipan <strong>ng</strong> mga tao, lantaran na<strong>ng</strong> ipinagpatuloy <strong>ng</strong> “hiwaga <strong>ng</strong><br />

kasamaan” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> maraya at mapamuso<strong>ng</strong> na gawa. A<strong>ng</strong> mga kaugalian <strong>ng</strong> mga<br />

pagano ay nakapasok sa loob <strong>ng</strong> iglesya Kristiyana na halos di-namamalayan. A<strong>ng</strong> diwa <strong>ng</strong><br />

may pasubali<strong>ng</strong> pakikipagkasundo at pagsa<strong>ng</strong>-ayon ay ila<strong>ng</strong> panahon di<strong>ng</strong> napigil <strong>ng</strong><br />

mahigpit na pag-uusig na tiniis <strong>ng</strong> iglesya na<strong>ng</strong> kapanahunan <strong>ng</strong> paganismo. Datapuwa’t<br />

na<strong>ng</strong> huminto na a<strong>ng</strong> paguusig, at pumasok a<strong>ng</strong> Kristiyanismo sa loob <strong>ng</strong> mga korte at mga<br />

palasyo <strong>ng</strong> mga hari, ay binayaan na niya a<strong>ng</strong> mapagpakumbaba<strong>ng</strong> kasimplihan ni Kristo at<br />

<strong>ng</strong> mga alagad, upa<strong>ng</strong> palitan <strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>alan at kapalaluan <strong>ng</strong> mga saserdote at mga puno<strong>ng</strong><br />

pagano; at sa mga utos at bilin <strong>ng</strong> Diyos ay ipinalit niya a<strong>ng</strong> pala-palagay at sali’t sali<strong>ng</strong> sabi<br />

<strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> pagkahikayat ni Konstantino sa pa<strong>ng</strong>alan lama<strong>ng</strong>, noo<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong><br />

ikaapat na dantaon, ay nagi<strong>ng</strong> dahilan <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> katuwaan; at a<strong>ng</strong> sanlibutan na<br />

nababalat-kayuan <strong>ng</strong> anyo <strong>ng</strong> kabanalan ay pumasok sa iglesya. A<strong>ng</strong> paganismo, bagaman<br />

wari<strong>ng</strong> nalupig sa palagay ay siya ri<strong>ng</strong> nagtagumpay. A<strong>ng</strong> diwa nito ay naghari sa iglesya.<br />

A<strong>ng</strong> aral nito, seremonya, at pamahiin ay nalakip sa pananampalataya at pagsamba <strong>ng</strong> mga<br />

nagsasabi<strong>ng</strong> sumasamba kay Kristo.<br />

A<strong>ng</strong> may pasubali<strong>ng</strong> kasundua<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> paganismo at Kristiyanismo ay nauwi sa<br />

pagbaba<strong>ng</strong>on <strong>ng</strong> “tao<strong>ng</strong> makasalanan” na ipinagpauna<strong>ng</strong> sinabi <strong>ng</strong> hula na sasalansa<strong>ng</strong> at<br />

magmamataas laban sa Diyos.<br />

Minsa’y sinikap ni Satanas na may pasubali<strong>ng</strong> makipagsundo kay Kristo. Doon sa ila<strong>ng</strong><br />

ay nilapitan niya a<strong>ng</strong> Anak <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> tuksuhin, at pagkatapos na maipakita a<strong>ng</strong> lahat<br />

<strong>ng</strong> kaharian sa sanlibutan at a<strong>ng</strong> kaluwalhatian <strong>ng</strong> mga yaon, ay na<strong>ng</strong>ako na ibibigay niya<br />

a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> iyon sa Kanya<strong>ng</strong> mga kamay ku<strong>ng</strong> kikilala lama<strong>ng</strong> Siya sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

prinsipe <strong>ng</strong> kadiliman. Sinaway ni Kristo a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ahas na manunukso at pinilit siya<strong>ng</strong><br />

umalis. Datapuwa’t si Satanas ay nananagumpay kapagka inihaharap niya sa mga tao a<strong>ng</strong><br />

tukso ri<strong>ng</strong> yaon. A<strong>ng</strong> iglesya, upa<strong>ng</strong> magtamo <strong>ng</strong> kayamanan at kara<strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong> ukol sa<br />

sanlibutan, ay narahuyo<strong>ng</strong> humanap <strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>ap at ta<strong>ng</strong>kilik sa mga dakila<strong>ng</strong> tao <strong>ng</strong> lupa.<br />

19


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Alam na alam ni Satanas na a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay siya<strong>ng</strong> sa mga tao’y maaari<strong>ng</strong><br />

magpakilala sa kanya<strong>ng</strong> mga pandaya, upa<strong>ng</strong> mapaglabanan nila a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> Salita ay napaglabanan <strong>ng</strong> Tagapagligtas <strong>ng</strong> sanlibutan<br />

a<strong>ng</strong> mga pagsalakay <strong>ng</strong> kaaway. Sa bawa’t salakay ay iniharap ni Kristo a<strong>ng</strong> kalasag <strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> katotohanan, na sinabi: “Nasusulat.” Sa bawa’t mu<strong>ng</strong>kahi <strong>ng</strong> kaaway ay<br />

inilaban Niya a<strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an at kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Salita. Upa<strong>ng</strong> mapanatili ni Satanas a<strong>ng</strong><br />

pigil niya sa mga tao at maitatag a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> tao, ay kaila<strong>ng</strong>an niya<strong>ng</strong> panatilihin<br />

sila<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> nalalaman tu<strong>ng</strong>kol sa Kasulatan. Itata<strong>ng</strong>hal <strong>ng</strong> Biblia a<strong>ng</strong> Diyos, at ilalagay<br />

a<strong>ng</strong> mga tao sa kanila<strong>ng</strong> talaga<strong>ng</strong> dapat kalagyan; kaya <strong>ng</strong>a a<strong>ng</strong> banal na katotohanan nito’y<br />

kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> itago at pigilin. A<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwira<strong>ng</strong> ito ay ginamit <strong>ng</strong> Iglesya Romana. Sa<br />

loob <strong>ng</strong> daan-daa<strong>ng</strong> taon ay ipinagbawal a<strong>ng</strong> pagkakalat <strong>ng</strong> Biblia. A<strong>ng</strong> mga tao’y<br />

binawala<strong>ng</strong> bumasa, o magkaroon kaya nito sa kanila<strong>ng</strong> mga tahanan, at a<strong>ng</strong> mga aral nito’y<br />

ipinaliwanag <strong>ng</strong> mga pari at mga prelado na wala<strong>ng</strong> simulain upa<strong>ng</strong> patunayan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

ipinamamarali sa mga tao. Sa ganya’y a<strong>ng</strong> papa ay kinilala halos <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> sanlibutan na<br />

kahalili <strong>ng</strong> Diyos sa lupa, na pinagkalooban <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan sa iglesya at sa pamahalaan<br />

<strong>ng</strong> bansa.<br />

Na<strong>ng</strong> maalis na a<strong>ng</strong> tagapagpakilala <strong>ng</strong> kamalian ay gumawa na si Satanas <strong>ng</strong> alinsunod<br />

sa kanya<strong>ng</strong> kalooban. A<strong>ng</strong> pahayag <strong>ng</strong> hula tu<strong>ng</strong>kol sa kapapahan ay “kaniya<strong>ng</strong> iisipi<strong>ng</strong><br />

baguhin a<strong>ng</strong> panahon at a<strong>ng</strong> kautusan.” Ito’y hindi maliwag gawin. Upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga<br />

paganorg nagsipanampalataya ay mabigyan <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> sinasamba na kahalili <strong>ng</strong> mga diyusdiyusan,<br />

at sa gayo’y umunlad a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> bahagya<strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gap sa Kristiyanismo, a<strong>ng</strong><br />

pagsamba sa mga larawan at mga relikya ay unti-unti<strong>ng</strong> ipinasok sa pagsamba<strong>ng</strong> Kristiyano.<br />

A<strong>ng</strong> kapasiyaha<strong>ng</strong> napagtibay sa isa<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kalahata<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>gunian a<strong>ng</strong> sa wakas ay siya<strong>ng</strong><br />

nagtatag <strong>ng</strong> kaayusa<strong>ng</strong> ito na pag amba sa mga diyus-diyusan.<br />

A<strong>ng</strong> diwa <strong>ng</strong> pagsa<strong>ng</strong>-ayon sa paganismo ay siya<strong>ng</strong> nagbukas <strong>ng</strong> daan sa patuloy na<br />

pagta<strong>ng</strong>gi sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> La<strong>ng</strong>it. Si Satanas, na gumagawa sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga<br />

wala<strong>ng</strong> kabanala<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> iglesya, ay na<strong>ng</strong>himasok din naman sa ikaapat na utos, at<br />

sinikap alisin a<strong>ng</strong> dati<strong>ng</strong> Sabado, a<strong>ng</strong> araw na Sabado na pinakabanal <strong>ng</strong> Diyos,4 at sa lugar<br />

nito y itina<strong>ng</strong>hal a<strong>ng</strong> kapistaha<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong> mga pagano bila<strong>ng</strong> “kagala<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> na<br />

kaarawan <strong>ng</strong> araw.” Sa pasimula a<strong>ng</strong> pagbabago<strong>ng</strong> ito ay hindi hayaga<strong>ng</strong> ginawa. Noo<strong>ng</strong><br />

mga una<strong>ng</strong> dantaon a<strong>ng</strong> tunay na Sabado ay ipina<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> Kristiyano. Masisikap<br />

sila sa pagpapara<strong>ng</strong>al sa Diyos, at sa kanila<strong>ng</strong> paniniwala na a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kautusan ay hindi<br />

mababago, mahigpit nila<strong>ng</strong> ini<strong>ng</strong>atan a<strong>ng</strong> kabanalan <strong>ng</strong> mga utos nito. Datapuwa’t taglay<br />

a<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagdaraya ay sinikap ni Satanas sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga ahente na<br />

maisakatuparan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> layunin. At upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pansin <strong>ng</strong> mga tao ay maiukol sa una<strong>ng</strong><br />

araw <strong>ng</strong> Li<strong>ng</strong>go, ay ginawa ito<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kapistahan sa kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> pagkabuhay na mag-uli<br />

ni Kristo. Nagdaos <strong>ng</strong> mga pulo<strong>ng</strong> ukol sa relihiyon sa araw na iyan, gayon ma’y ipinalagay<br />

20


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

ito na isa<strong>ng</strong> araw lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> pagaaliw, at a<strong>ng</strong> Sabado’y ipina<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilin at inii<strong>ng</strong>ata<strong>ng</strong> banal<br />

pa rin.<br />

Upa<strong>ng</strong> mahanda a<strong>ng</strong> daan para sa gawai<strong>ng</strong> pinanukala ni Satanas na ganapin, ay inakay<br />

niya a<strong>ng</strong> mga Hudyo bago ipina<strong>ng</strong>anak si Kristo, na buntunan a<strong>ng</strong> Sabado <strong>ng</strong> mahihigpit na<br />

utos upa<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mabigat na pasanin a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilin nito. Sa pagsasamantala niya<br />

sa hindi tunay na liwanag na kanya<strong>ng</strong> ipinakilala ay pinawalan niya<strong>ng</strong> kabuluhan at<br />

hinamak a<strong>ng</strong> Sabado sa pagsasabi<strong>ng</strong> ito’y sa mga Hudyo lama<strong>ng</strong>. Samantala<strong>ng</strong><br />

ipinagpapatuloy <strong>ng</strong> mga Kristiyano<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Li<strong>ng</strong>go’y ipagdiwa<strong>ng</strong> na isa<strong>ng</strong> napakasaya<strong>ng</strong><br />

kapistahan, ay inakay sila ni Satanas upa<strong>ng</strong> kamuhian nila a<strong>ng</strong> relihiyon <strong>ng</strong> mga Hudyo,<br />

upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Sabado’y gawi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> araw <strong>ng</strong> pag-aayuno, araw <strong>ng</strong> kalu<strong>ng</strong>kutan, at<br />

kapa<strong>ng</strong>lawan.<br />

Sa una<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> ikaapat na dantaon, a<strong>ng</strong> emperador Konstantino ay nagpalabas <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> utos na nagtatadhana<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Li<strong>ng</strong>go ay magi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kapistaha<strong>ng</strong> bayan sa buo<strong>ng</strong><br />

Imperyo <strong>ng</strong> Roma.5 A<strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> araw ay iginala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pagano<strong>ng</strong><br />

nasasakupan at pinara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> mga Kristiyano. Nagi<strong>ng</strong> pamamalakad <strong>ng</strong> emperador na<br />

papaglakipin a<strong>ng</strong> mga nagkakalaba<strong>ng</strong> mga interes <strong>ng</strong> paganismo at Kristiyanismo. Napilit<br />

siya sa paggawa nito <strong>ng</strong> mga obispo <strong>ng</strong> iglesya na dahil sa kanila<strong>ng</strong> paghaha<strong>ng</strong>ad at<br />

kauhawan sa kapa<strong>ng</strong>yarihan ay na<strong>ng</strong>agakala<strong>ng</strong> ku<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> araw lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> ipa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong><br />

mga Kristiyano at mga pagano ito’y makatutulo<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> sa paano ma’y ta<strong>ng</strong>gapin <strong>ng</strong> mga<br />

pagano a<strong>ng</strong> pananampalataya<strong>ng</strong> Kristiyano at sa gayo’y lalaki a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan at<br />

kaluwalhatian <strong>ng</strong> iglesya. Datapuwa’t bagaman untiunti<strong>ng</strong> naakay a<strong>ng</strong> mga Kristiyano<strong>ng</strong><br />

may takot sa Diyos na kilalanin na a<strong>ng</strong> Li<strong>ng</strong>go ay mayroo<strong>ng</strong> kaunti<strong>ng</strong> kabanalan, ay<br />

pina<strong>ng</strong>hawakan pa rin nila a<strong>ng</strong> tunay na Sabado na siya<strong>ng</strong> banal <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon, at ito’y<br />

kanila<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>ilin sa pagsunod sa ikaapat na utos.<br />

Hindi pa natatapos <strong>ng</strong> puno <strong>ng</strong> magdaraya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> gawain. Ipinasiya niya<strong>ng</strong> tipunin<br />

a<strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan sa ilalim <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> bandila, at gamitin a<strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan sa pamamagitan <strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> kinatawan, yao<strong>ng</strong> palalo<strong>ng</strong> pontipisi na<br />

nagbansag na kinatawan ni Kristo. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga pagano<strong>ng</strong> hindi lubos a<strong>ng</strong><br />

pagkakristiyano, <strong>ng</strong> mga mapag-imbot na pari, at <strong>ng</strong> mga kasapi sa iglesya<strong>ng</strong><br />

makasanlibutan, ay naisagawa ni Satanas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> adhika. Malalaki<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>gunian a<strong>ng</strong><br />

idinaos sa pana-panahon, na doo’y tinipon a<strong>ng</strong> mga marara<strong>ng</strong>al na puno <strong>ng</strong> iglesya mula sa<br />

lahat na bahagi <strong>ng</strong> sanlibutan. Sa halos lahat <strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>gunian a<strong>ng</strong> Sabado<strong>ng</strong> itinatag <strong>ng</strong> Diyos<br />

ay ibinababa <strong>ng</strong> kaunti samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Li<strong>ng</strong>go ay siya nama<strong>ng</strong> ibinubunyi. Sa ganya’y a<strong>ng</strong><br />

kapistahan <strong>ng</strong> mga pagano sa wakas ay dinakila<strong>ng</strong> tulad sa itinatag <strong>ng</strong> Diyos, samantala<strong>ng</strong><br />

a<strong>ng</strong> Sabado<strong>ng</strong> itinuturo <strong>ng</strong> Biblia ay ipinahayag na isa<strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong> relihiyo<strong>ng</strong> Hudyo at a<strong>ng</strong><br />

mga na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilin nito’y ipinahahayag na mga sinumpa.<br />

21


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

A<strong>ng</strong> bantog na tumalikod ay nagtagumpay sa pagtata<strong>ng</strong>hal <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili “laban sa<br />

lahat na tinatawag na Diyos, o sinasamba.” Pina<strong>ng</strong>ahasan niya<strong>ng</strong> baguhin yao<strong>ng</strong> utos sa<br />

banal na kautusan na siya lama<strong>ng</strong> nagtuturo na wala<strong>ng</strong> pagkakamali sa buo<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>katauhan<br />

sa tunay at buhay na Diyos. Ipinakikilala sa ikaapat na utos na a<strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> lumala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

la<strong>ng</strong>it at <strong>ng</strong> lupa, at sa gayo’y natata<strong>ng</strong>i sa mga iba<strong>ng</strong> hindi tunay na diyos. Ito’y isa<strong>ng</strong> alaala<br />

<strong>ng</strong> paglala<strong>ng</strong>, kaya’t ito’y pinakabanal upa<strong>ng</strong> ipagpahi<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> mga tao. Iya’y pinanukala<br />

upa<strong>ng</strong> mai<strong>ng</strong>ata<strong>ng</strong> lagi sa isipan <strong>ng</strong> mga tao na a<strong>ng</strong> Diyos ay bukal <strong>ng</strong> buhay at dapat<br />

igala<strong>ng</strong> at sambahin. Pinagsisikapan ni Satanas na ilayo a<strong>ng</strong> mga tao sa pakikikampi sa<br />

Diyos at pagsunod sa Kanya<strong>ng</strong> kautusan, kaya naman iniubos niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

paggawa laban sa utos na nagsasabi<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> Ma<strong>ng</strong>lalala<strong>ng</strong>.<br />

Na<strong>ng</strong> ikaanim na dantaon a<strong>ng</strong> kapapahan ay natayo na<strong>ng</strong> matibay. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> luklukan<br />

<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan ay nalagay sa lunsod <strong>ng</strong> imperyo, at a<strong>ng</strong> obispo <strong>ng</strong> Roma ay ipinahayag<br />

na pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> iglesya. A<strong>ng</strong> paganismo ay hinalinhan <strong>ng</strong> kapapahan. Ibinigay <strong>ng</strong><br />

dragon sa hayop a<strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> “kapa<strong>ng</strong>yarihan, at a<strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> luklukan at dakila<strong>ng</strong><br />

kapamahalaan.” At nagpasimula na a<strong>ng</strong> 1260 taon <strong>ng</strong> pag-uusig <strong>ng</strong> kapapahan na<br />

ipinagpauna sa hula ni Daniel at sa Apokalipsis. A<strong>ng</strong> mga Kristiyano’y napilita<strong>ng</strong> mamili na<br />

isuko a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> malinis na pananampalataya at ta<strong>ng</strong>gapin a<strong>ng</strong> mga aral at pagsamba<strong>ng</strong><br />

itinuturo <strong>ng</strong> papa, o mamatay sa loob <strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>guan, o sa pamamagitan <strong>ng</strong> iba’t iba<strong>ng</strong><br />

pahirap, o sa tabak kaya <strong>ng</strong> berdugo. Natupad a<strong>ng</strong> sinabi ni Jesus na: “Kayo’y ibibigay <strong>ng</strong><br />

kahi’t mga magula<strong>ng</strong>, at mga kapatid, at mga kamaganak, at mga kaibigan; at ipapapatay<br />

nila a<strong>ng</strong> iba sa inyo. At kayo’y kapopootan <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> mga tao dahil sa Aki<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan.”<br />

A<strong>ng</strong> pag-uusig ay dumagsa sa mga tapat, pag-uusig na lalo<strong>ng</strong> maba<strong>ng</strong>is kaysa lahat <strong>ng</strong><br />

na<strong>ng</strong>yari na<strong>ng</strong> pag-uusig, at a<strong>ng</strong> sanlibutan ay nagi<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> lara<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> digma. May<br />

daan-daa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> iglesya ni Kristo ay nakasumpo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanlu<strong>ng</strong>an sa pag-iisa at<br />

pagkakatago. Ganito a<strong>ng</strong> sinabi <strong>ng</strong> propeta: “Tumakas a<strong>ng</strong> babae sa ila<strong>ng</strong>, na roon siya’y<br />

ipinaghanda <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> dako, upa<strong>ng</strong> doon siya ampuni<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> libo dalawa<strong>ng</strong> daan<br />

at animnapu<strong>ng</strong> araw.”<br />

A<strong>ng</strong> pag-akyat <strong>ng</strong> iglesya Romana sa kapa<strong>ng</strong>yarihan ay siya<strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong> pagpapasimula<br />

<strong>ng</strong> Madilim na Kapanahunan. Sa paglaki <strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan ay kumapal naman<br />

a<strong>ng</strong> kadiliman. A<strong>ng</strong> pananampalataya ay inalis kay Kristo na siya<strong>ng</strong> tunay na saligan, at<br />

inilipat sa papa <strong>ng</strong> Roma. Sa halip na magtiwala a<strong>ng</strong> mga tao sa Anak <strong>ng</strong> Diyos sa<br />

ikapagpapatawad <strong>ng</strong> mga kasalanan at sa wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> kaligtasan, sila’y umasa sa papa<br />

at sa mga pari at sa mga prelado na pinagkalooban niya <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan. Itinuro sa kanila<br />

na a<strong>ng</strong> papa a<strong>ng</strong> siya nila<strong>ng</strong> tagapamagitan dito sa lupa, at wala sinuma<strong>ng</strong> makalalapit sa<br />

Diyos kundi sa pamamagitan niya; at siya a<strong>ng</strong> lumalagay sa lugar <strong>ng</strong> Diyos sa kanila, kaya’t<br />

kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> siya’y mahigpit na sundin. A<strong>ng</strong> paglihis sa kanya<strong>ng</strong> kahi<strong>ng</strong>ian ay sapat na<strong>ng</strong><br />

dahilan <strong>ng</strong> pinakamabagsik na kaparusahan sa katawan at kaluluwa <strong>ng</strong> mga nagkasala. Sa<br />

22


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

ganya<strong>ng</strong> kaparaana’y a<strong>ng</strong> isipan <strong>ng</strong> mga tao’y na<strong>ng</strong>aaalis sa Diyos at na<strong>ng</strong>alagay sa<br />

nagkakamali, at nagkakasala<strong>ng</strong> tao.<br />

A<strong>ng</strong> mga araw na yaon ay araw na mapa<strong>ng</strong>anib sa iglesya ni Kristo. Tunay na iilan a<strong>ng</strong><br />

tapat na tagapagdala <strong>ng</strong> watawat. Bagaman a<strong>ng</strong> katotohanan ay hindi naiwa<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> saksi,<br />

maminsan-minsan ay wari mandi<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kamalian at pamahiin ay siya<strong>ng</strong> sa wakas ay ganap<br />

na ma<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw at a<strong>ng</strong> tunay na relihiyon ay mapapawi na sa buo<strong>ng</strong> lupa. Nakaligtaan<br />

a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo, datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga anyo <strong>ng</strong> relihiyon ay dumami, at a<strong>ng</strong> mga tao’y<br />

na<strong>ng</strong>abuntunan <strong>ng</strong> mahihigpit na utos.<br />

Itinuro sa kanila hindi lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> tumi<strong>ng</strong>in sila sa papa na pinaka-tagapamagitan nila,<br />

kundi magtiwala sa sarili nila<strong>ng</strong> mga gawa na siya<strong>ng</strong> tutubos sa kasalanan. A<strong>ng</strong><br />

mahahaba<strong>ng</strong> paglalakbay, a<strong>ng</strong> pagpipinetensya, a<strong>ng</strong> pagsamba sa mga relikya, pagpapatayo<br />

<strong>ng</strong> mga simbahan, relikaryo, at dambana, pagbabayad <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> halaga sa iglesya—a<strong>ng</strong><br />

mga ito at marami pa<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> katulad nito, ay ipinag-utos upa<strong>ng</strong> mapahibag a<strong>ng</strong> kagalitan<br />

<strong>ng</strong> Diyos o makamtan a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> awa; na tila baga<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Diyos ay katulad <strong>ng</strong> mga tao,<br />

na mapagagalit sa maliliit na bagay, at mapalulubag <strong>ng</strong> mga kaloob o <strong>ng</strong> mga<br />

pagpipinetensya!<br />

Wari<strong>ng</strong> patuloy rin a<strong>ng</strong> pagkapal <strong>ng</strong> kadiliman. Lumaganap a<strong>ng</strong> pagsamba sa mga<br />

larawan. Sinindihan a<strong>ng</strong> mga kandila sa harapan <strong>ng</strong> mga larawan at dinala<strong>ng</strong>inan a<strong>ng</strong> mga<br />

ito. Samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga pari at mga obispo ay mga maibigin sa kalayawan, mga<br />

mahahalay, at mga masasama, wala<strong>ng</strong> sukat maasahan kundi malubog sa kama<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>an at<br />

bisyo a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> tumiti<strong>ng</strong>in sa kanila upa<strong>ng</strong> patnubayan.<br />

Isa pa<strong>ng</strong> hakba<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> pagpapa<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> ginawa <strong>ng</strong> kapapahan, na<strong>ng</strong>, noo<strong>ng</strong> ika-dantaon<br />

ay ipahayag ni Papa Gregorio VII a<strong>ng</strong> kasakdalan <strong>ng</strong> Iglesya Romana. A<strong>ng</strong> isa sa mga<br />

sinabi niya ay yao<strong>ng</strong> nagpapahayag na a<strong>ng</strong> iglesya ay di kailan man nagkamali, ni hindi rin<br />

kailan man magkakamali, ayon sa mga Kasulatan. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga sinabi niya<strong>ng</strong> ito’y<br />

wala<strong>ng</strong> mga katibayan <strong>ng</strong> Kasulatan.<br />

A<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> maliwanag na halimbawa <strong>ng</strong> malupit na likas <strong>ng</strong> nagbabansag na ito na wala<br />

siya<strong>ng</strong> pagkakamali ay nahayag sa ginawa sa emperador <strong>ng</strong> Alemanya na si Enrique IV. Sa<br />

pa<strong>ng</strong>ahas na pagwawala<strong>ng</strong> bahala <strong>ng</strong> emperador na ito sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa,<br />

ipinahayag naman <strong>ng</strong> papa na siya’y eskomulgado at dapat maalis sa kanya<strong>ng</strong> luklukan. Sa<br />

pagkatakot ni Enrique na baka siya’y takasan at pagbantaan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga prinsipe na<br />

inudyukan <strong>ng</strong> utusan <strong>ng</strong> papa na maghimagsik laban sa kanya, nadama niya<strong>ng</strong> kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

siya’y makipamayapa sa Roma. Kasama a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> asawa at isa<strong>ng</strong> tapat na alipin ay<br />

tinawid niya a<strong>ng</strong> kabundukan <strong>ng</strong> Alpes na<strong>ng</strong> nagkakalahati na a<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> tagginaw,<br />

upa<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>ayupapa sa harapan <strong>ng</strong> papa. Na<strong>ng</strong> sumapit siya sa isa<strong>ng</strong> kastilyo na<br />

pina<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong>an ni Gregorio ay inihatid siya<strong>ng</strong> nag-iisa sa patyo sa labas, at doon, sa gitna <strong>ng</strong><br />

23


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

lamig. wala<strong>ng</strong> takip a<strong>ng</strong> ulo, at wala<strong>ng</strong> sapin a<strong>ng</strong> paa, at sa kaaba-aba<strong>ng</strong> pananamit, ay<br />

inantabayanan niya a<strong>ng</strong> kapahintulutan <strong>ng</strong> papa na makalapit sa kanya<strong>ng</strong> harapan. Hindi<br />

siya pinatawad <strong>ng</strong> papa ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hindi natapos a<strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> araw na paga-ayuno at<br />

pagpapahayag <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kasalanan. Napatawad man <strong>ng</strong>a siya’y kinaila<strong>ng</strong>an pa ri<strong>ng</strong><br />

antayin niya a<strong>ng</strong> kapahintulutan <strong>ng</strong> papa bago siya gumanap <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong><br />

pagkahari. At si Gregorio, na nagmataas dahil sa kanya<strong>ng</strong> tagumpay, ay namarali na<br />

tu<strong>ng</strong>kulin niya a<strong>ng</strong> magbaba <strong>ng</strong> kapalaluan <strong>ng</strong> mga hari.<br />

Ano<strong>ng</strong> laki a<strong>ng</strong> pagkakaiba <strong>ng</strong> labis na kapalaluan <strong>ng</strong> mapagmataas na pontipisi<strong>ng</strong> ito at<br />

a<strong>ng</strong> kaamuan at kapakumbabaan ni Kristo, na napakikilala<strong>ng</strong> tumatawag sa pinto <strong>ng</strong> puso<br />

upa<strong>ng</strong> makapasok, upa<strong>ng</strong> magdala <strong>ng</strong> kapatawaran at kapayapaan, na siya ri<strong>ng</strong> nagturo sa<br />

Kanya<strong>ng</strong> mga alagad na: “Sinuma<strong>ng</strong> mag-ibig na magi<strong>ng</strong> una sa inyo, ay magigi<strong>ng</strong> alipin<br />

ninyo.”<br />

A<strong>ng</strong> mga sumusunod na dantaon ay sumaksi sa isa<strong>ng</strong> patuloy na paglago <strong>ng</strong> kamalian sa<br />

mga aral na itinuturo <strong>ng</strong> Roma. Noon ma<strong>ng</strong> bago napatayo a<strong>ng</strong> kapapahan, a<strong>ng</strong> mga turo <strong>ng</strong><br />

mga pilosopo<strong>ng</strong> pagano ay tuma<strong>ng</strong>gap na <strong>ng</strong> pagpansin at nagkaroon <strong>ng</strong> impluensya sa loob<br />

<strong>ng</strong> iglesya. Marami sa nagbabansag na mga nahikayat a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>hahawak pa rin sa mga<br />

iniaaral <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pilosopiya<strong>ng</strong> pagano, at hindi lama<strong>ng</strong> ipinagpapatuloy nila a<strong>ng</strong> pagaaral<br />

nito kundi ipinapayo pa nila ito sa mga iba na isa<strong>ng</strong> paraan <strong>ng</strong> paglaganap <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

impluensya sa mga pagano. Sa ganya’y naipasok sa pananampalataya<strong>ng</strong> Kristiyano a<strong>ng</strong><br />

malubha<strong>ng</strong> kamalian. A<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> kilala sa mga kamalia<strong>ng</strong> ito ay a<strong>ng</strong> paniniwala sa<br />

katutubo<strong>ng</strong> pagkawala<strong>ng</strong> kamatayan <strong>ng</strong> tao, at a<strong>ng</strong> paniniwala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> patay ay nakakamalay<br />

pa. A<strong>ng</strong> aral na ito ay naglagay <strong>ng</strong> patibayan na pinagtayuan <strong>ng</strong> Roma <strong>ng</strong> aral na<br />

pagdala<strong>ng</strong>in sa mga santo at pagsamba kay Birhe<strong>ng</strong> Maria. Mula rito’y buma<strong>ng</strong>on din<br />

naman a<strong>ng</strong> erehiya<strong>ng</strong> paniniwala sa wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> pagpapahirap sa mga di-nagsisi, na<br />

noon pa ma<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> kapanahunan ay napalahok na sa paniniwala<strong>ng</strong> makapapa.<br />

Na<strong>ng</strong> magkagayo’y napahanda a<strong>ng</strong> daan sa pagpasok <strong>ng</strong> isa pa<strong>ng</strong> paniniwala na likha <strong>ng</strong><br />

paganismo, na pinamagatan <strong>ng</strong> Roma na purgatoryo, at ito’y ginamit upa<strong>ng</strong> takutin a<strong>ng</strong> mga<br />

ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong> at mapamahii<strong>ng</strong> karamihan. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> erehiya<strong>ng</strong> ito ay pinatutunayan<br />

na mayroo<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pook <strong>ng</strong> parusahan, na roo’y magdaranas a<strong>ng</strong> mga kaluluwa<strong>ng</strong> hindi<br />

nagkamit <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> pagkapahamak. <strong>ng</strong> parusa dahil sa kanila<strong>ng</strong> mga kasalanan,<br />

at kapag nalinis na sila sa lahat <strong>ng</strong> karumihan ay saka tata<strong>ng</strong>gapin sa la<strong>ng</strong>it.<br />

Kinaila<strong>ng</strong>an pa rin a<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> katha upa<strong>ng</strong> makinaba<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Roma sa pagkatakot at bisyo<br />

<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kabig. Ito a<strong>ng</strong> aral tu<strong>ng</strong>kol sa indulhensya. A<strong>ng</strong> lubos na kapatawaran <strong>ng</strong><br />

mga pagkakasala, na<strong>ng</strong> nakaraan, sa kasalukuyan, at sa hinaharap at kapatawraran sa lahat<br />

<strong>ng</strong> hirap at kaparusaha<strong>ng</strong> ipapataw, ay ipina<strong>ng</strong>ako sa lahat <strong>ng</strong> magpapatala sa mga<br />

pakikidigma <strong>ng</strong> papa upa<strong>ng</strong> mapalaki a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaharian, upa<strong>ng</strong> parusahan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

24


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

mga kaaway, o kaya’y lipulin yao<strong>ng</strong> mga na<strong>ng</strong>ahas tuma<strong>ng</strong>gi sa kanya<strong>ng</strong> kataasa<strong>ng</strong> ukol sa<br />

espiritu. Itinuro din naman sa mga tao na sa pagbibigay nila <strong>ng</strong> salapi sa iglesya ay<br />

maililigtas nila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> sarili sa kasalanan, at mapalalaya a<strong>ng</strong> mga kaluluwa <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>amatay na kaibigan na pinahihirapan sa liyab <strong>ng</strong> purgatoryo.<br />

A<strong>ng</strong> banal na hapunan na itinatag <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon na ipinakilala <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay<br />

hinalinhan <strong>ng</strong> maka-diyus-diyusa<strong>ng</strong> paghahain <strong>ng</strong> misa. Nagkunwa a<strong>ng</strong> mga pari na a<strong>ng</strong><br />

simpli<strong>ng</strong> tinapay at alak ay nagagawa nila<strong>ng</strong> tunay na “katawan at dugo ni Kristo.”<br />

Hayaga<strong>ng</strong> inaa<strong>ng</strong>kin nila a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> paglala<strong>ng</strong> sa Diyos, na Maylala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> lahat<br />

<strong>ng</strong> bagay.<br />

A<strong>ng</strong> kapapahan ay nagi<strong>ng</strong> mapaghari-harian sa buo<strong>ng</strong> sanlibutan. A<strong>ng</strong> mga hari at mga<br />

emperador ay yumukod sa mga pasiya <strong>ng</strong> pontipisi<strong>ng</strong> Romano. A<strong>ng</strong> kapalaran <strong>ng</strong> mga tao,<br />

sa panaho<strong>ng</strong> ito at sa wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>gan man, wari mandi’y nasa ilalim <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kapamahalaan. Sa loob <strong>ng</strong> daan-daa<strong>ng</strong> taon, a<strong>ng</strong> mga aral <strong>ng</strong> Roma ay mahigpit na niyakap<br />

sa lahat <strong>ng</strong> dako, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga ritos ay magala<strong>ng</strong> na ginanap, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

kapistahan ay ipina<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong> lahat. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pari ay iginala<strong>ng</strong> at tina<strong>ng</strong>kilik <strong>ng</strong> mga<br />

sagana<strong>ng</strong> kaloob. Kai-kailan man a<strong>ng</strong> Iglesya Romana ay hindi umabot sa lalo<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong><br />

kara<strong>ng</strong>alan, kadakilaan, o kapa<strong>ng</strong>yarihan, kundi na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon.<br />

Datapuwa’t “a<strong>ng</strong> kata<strong>ng</strong>halia<strong>ng</strong> tapat <strong>ng</strong> kapapahan ay siya<strong>ng</strong> hati<strong>ng</strong>gabi <strong>ng</strong><br />

sanlibutan.” A<strong>ng</strong> mga Banal na Kasulatan ay halos hindi naaalaman, hindi lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga<br />

tao, kundi pati <strong>ng</strong> mga pari. Na<strong>ng</strong> maalis na a<strong>ng</strong> kautusan <strong>ng</strong> Diyos na siya<strong>ng</strong> patakaran <strong>ng</strong><br />

katuwiran, ay malabis na nila<strong>ng</strong> ginamit a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, at nagbisyo na sila <strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> tuos. Sa loob <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> panahon, a<strong>ng</strong> Europa ay wala<strong>ng</strong> ikinasulo<strong>ng</strong> sa<br />

kaalaman, sa sini<strong>ng</strong>, o sa kabihasnan. Dinapuan <strong>ng</strong> paralisis arg moral at a<strong>ng</strong> pag-iisip <strong>ng</strong><br />

Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan.<br />

A<strong>ng</strong> kalagayan <strong>ng</strong> sanlibutan sa ilalim <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> Romano ay nagpakilala sa<br />

isa<strong>ng</strong> kakilakilabot at kata<strong>ng</strong>i-ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> katuparan <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap <strong>ng</strong> propeta<strong>ng</strong> si<br />

Oseas: “A<strong>ng</strong> Aki<strong>ng</strong> bayan ay nasira dahil sa kakula<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kaalaman: sapagka’t ikaw ay<br />

nagtakwil <strong>ng</strong> kaalaman, Akin nama<strong>ng</strong> itatakwil ka . . . yama<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> nilimot a<strong>ng</strong> kautusan<br />

<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> Diyos, Akin nama<strong>ng</strong> kalilimutan a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> mga anak.” “Wala<strong>ng</strong> katotohanan, ni<br />

kaawaan man, ni kaalaman man tu<strong>ng</strong>kol sa Diyos sa lupain. Wala kundi pagsumpa at<br />

kawalan <strong>ng</strong> pagtatapat, at pagpatay, pagnanakaw, at pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>alunya; sila’y nagsidaluho<strong>ng</strong>, at<br />

nagkakabubuan <strong>ng</strong> dugo.” Ito a<strong>ng</strong> mga bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> pagtatapon sa salita <strong>ng</strong> Diyos.<br />

25


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 4—Espesyal na Mga Embahador<br />

Sa gitna <strong>ng</strong> kadiliman na lumukob sa lupa sa loob <strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw <strong>ng</strong> kapapahan, a<strong>ng</strong> ilaw <strong>ng</strong> katotohanan ay hindi lubos na namatay. Sa<br />

bawa’t panahon ay nagkaroon a<strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> mga saksi—mga tao<strong>ng</strong> nagmahal sa<br />

pananampalataya kay Kristo na siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> tagapamagitan sa Diyos at sa tao, mga tao<strong>ng</strong><br />

naniwala na a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> tuntunin <strong>ng</strong> kabuhayan, mga tao<strong>ng</strong><br />

na<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong> tunay na Sabado. Ku<strong>ng</strong> gaano kalaki a<strong>ng</strong> uta<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> sanlibutan sa mga tao<strong>ng</strong> ito,<br />

ay hindi maaalaman <strong>ng</strong> mga inanak kailan man.<br />

A<strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> bayan <strong>ng</strong> Diyos sa loob <strong>ng</strong> mga panahon <strong>ng</strong> kadiliman na sumunod<br />

sa panahon <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw <strong>ng</strong> Roma, ay nasusulat sa la<strong>ng</strong>it, datapuwa’t kakaunti a<strong>ng</strong><br />

lugar nito sa ulat <strong>ng</strong> mga tao. Kakaunti a<strong>ng</strong> mga ulat na ati<strong>ng</strong> matatagpua<strong>ng</strong> nagsasaad <strong>ng</strong><br />

tu<strong>ng</strong>kol sa kanila<strong>ng</strong> pananatili, maliban sa mga kinatatalaan <strong>ng</strong> mga parata<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga<br />

nagsipag-usig sa kanila. Pamamalakad <strong>ng</strong> Roma na pawiin a<strong>ng</strong> bawa’t bakas <strong>ng</strong> pagtutol sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga aral at mga pasiya. A<strong>ng</strong> bawa’t bagay na eretikal, ku<strong>ng</strong> mga tao man o mga<br />

sinulat, ay sinikap niya<strong>ng</strong> pawiin. A<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na may alinla<strong>ng</strong>an, o a<strong>ng</strong> mga<br />

pag-aalinla<strong>ng</strong>an sa mga dogma <strong>ng</strong> kapapahan, ay sapat na upa<strong>ng</strong> ikamatay <strong>ng</strong> mayaman man<br />

o mahirap, <strong>ng</strong> dakila o hamak. Pinagsikapan din naman <strong>ng</strong> Roma na sirain a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> ulat<br />

<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalupitan sa mga nagsitutol. Ipinasiya <strong>ng</strong> mga sa<strong>ng</strong>gunian <strong>ng</strong> kapapahan na a<strong>ng</strong><br />

mga aklat at mga sinulat na naglalaman <strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong> mga ulat ay dapat ibigay sa liyab <strong>ng</strong><br />

apoy. Bago nakatha a<strong>ng</strong> paglilimbag, ay iilan lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga aklat, at nasa isa<strong>ng</strong> ayos na<br />

hindi maii<strong>ng</strong>atan; sa gayo’y wala <strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong> hadla<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga Romanista sa pagsasagawa<br />

<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>arin.<br />

Wala<strong>ng</strong> iglesya sa nasasakupan <strong>ng</strong> Roma na nagtagal sa pagtatamasa <strong>ng</strong> kalayaan <strong>ng</strong><br />

budhi na hindi ginambala. Kapagkaraka<strong>ng</strong> matamo <strong>ng</strong> kapapahan a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, inunat<br />

niya agad a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga bisig upa<strong>ng</strong> durugin a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tata<strong>ng</strong>gi<strong>ng</strong> kumilala sa<br />

kanya<strong>ng</strong> pamamahala; at sunud-sunod na sumuko a<strong>ng</strong> mga iglesya sa kanya<strong>ng</strong> pananakop.<br />

Sa mga lupai<strong>ng</strong> hindi nasasaklaw <strong>ng</strong> Roma, ay nanatili sa loob <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> dantaon a<strong>ng</strong><br />

mga katipunan <strong>ng</strong> mga Kristiyano na halos nalayo sa kasamaan <strong>ng</strong> kapapahan. Nalilibot a<strong>ng</strong><br />

mga ito <strong>ng</strong> mga pagano, at sa kahabaan <strong>ng</strong> panahon ay nahawa sila sa mga kamalian <strong>ng</strong> mga<br />

pagano, datapuwa’t nanatili rin sila<strong>ng</strong> kumilala sa Biblia na siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> patakaran <strong>ng</strong><br />

pananampalataya, at na<strong>ng</strong>hawak sila sa marami sa mga katotohanan nito. A<strong>ng</strong> mga<br />

Kristiyano<strong>ng</strong> ito ay naniwala sa pamamalagi <strong>ng</strong> kautusan <strong>ng</strong> Diyos at ipina<strong>ng</strong>ilin nila a<strong>ng</strong><br />

Sabado <strong>ng</strong> ikaapat na utos.1 A<strong>ng</strong> mga iglesya<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>hawak sa pananampalataya at<br />

pagsasagawa nito ay na<strong>ng</strong>asa Gitna<strong>ng</strong> Aprika at sa Armenya sa Asya.<br />

Datapuwa’t sa mga nagsihadla<strong>ng</strong> sa pa<strong>ng</strong>hihimasok <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa, ay<br />

na<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>una a<strong>ng</strong> mga Baldense. Doon sa lupai<strong>ng</strong> matibay a<strong>ng</strong> luklukan <strong>ng</strong> kapapahan ay<br />

26


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

doon naman mahigpit na tinutulan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> karayaan at kasamaan. Daan-daa<strong>ng</strong> taon na<br />

a<strong>ng</strong> mga iglesya sa Piamonte ay malaya datapuwa’t sa wakas ay dumati<strong>ng</strong> din a<strong>ng</strong> panahon<br />

na pinilit sila<strong>ng</strong> pasukuin <strong>ng</strong> Roma. Pagkatapos <strong>ng</strong> pawa<strong>ng</strong> bigo<strong>ng</strong> pakikitalad sa kanya<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong> mga iglesya<strong>ng</strong> ito, napilitan din sila<strong>ng</strong> kumilala sa isa<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> wari<strong>ng</strong> iginagala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> sanlibutan. Gayon ma’y mayroo<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> hindi<br />

sumuko sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa o prelado. Ipinasiya nila a<strong>ng</strong> pananatili<strong>ng</strong> tapat sa<br />

pakikikampi sa Diyos at i<strong>ng</strong>atan a<strong>ng</strong> kalinisan at kadalisayan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya.<br />

Na<strong>ng</strong>yari a<strong>ng</strong> pagkakahati. Yao<strong>ng</strong> mga na<strong>ng</strong>hawak sa dati<strong>ng</strong> pananampalataya ay<br />

humiwalay; a<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> tumakas sa tinubuan nila<strong>ng</strong> Alpes ay nagtirik <strong>ng</strong> bandila <strong>ng</strong><br />

katotohanan sa mga iba<strong>ng</strong> lupain; a<strong>ng</strong> mga iba naman ay na<strong>ng</strong>agtago sa mga yu<strong>ng</strong>ib at sa<br />

mabato<strong>ng</strong> liblib <strong>ng</strong> kabundukan, at doo’y pinanatili nila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kalayaa<strong>ng</strong> sumamba<br />

sa Diyos.<br />

A<strong>ng</strong> pananampalataya<strong>ng</strong> sa loob <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> dantaon ay pina<strong>ng</strong>hawakan at itinuro <strong>ng</strong><br />

mga Kristiyano<strong>ng</strong> Baldense, ay kaiba<strong>ng</strong>-kaiba sa mga mali<strong>ng</strong> aral na itinuro <strong>ng</strong> Roma. A<strong>ng</strong><br />

paniniwala nila tu<strong>ng</strong>kol sa relihiyon ay nasasalig sa nasusulat na salita <strong>ng</strong> Diyos, na siya<strong>ng</strong><br />

tunay na batayan <strong>ng</strong> pananampalataya<strong>ng</strong> Kristiyano. Ipinakipaglaban nila a<strong>ng</strong><br />

pananampalataya <strong>ng</strong> iglesya na itinatag <strong>ng</strong> mga apostol—a<strong>ng</strong> “pananampalataya na ibinigay<br />

na minsan at magpakailan man sa mga banal.” A<strong>ng</strong> “iglesya sa ila<strong>ng</strong>,” at hindi a<strong>ng</strong> palalo<strong>ng</strong><br />

kalipunan <strong>ng</strong> mga pari na naluluklok sa dakila<strong>ng</strong> puno<strong>ng</strong>-lunsod, a<strong>ng</strong> tunay na iglesya ni<br />

Kristo, a<strong>ng</strong> tagapag-i<strong>ng</strong>at <strong>ng</strong> kayamanan <strong>ng</strong> katotohanan na inihabilin <strong>ng</strong> Diyos sa Kanya<strong>ng</strong><br />

bayan upa<strong>ng</strong> ipa<strong>ng</strong>aral sa sanlibutan.<br />

A<strong>ng</strong> mga Baldense ay kabila<strong>ng</strong> sa una<strong>ng</strong> mga tao sa Europa na nagkaroon <strong>ng</strong> salin <strong>ng</strong><br />

Banal na Kasulatan. Daan-daan pa<strong>ng</strong> taon bago dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Reporma, ay mayroon na<br />

sila<strong>ng</strong> manuskrito <strong>ng</strong> Biblia sa kanila<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> wika. Nasa kanila a<strong>ng</strong> katotohanan na<br />

wala<strong>ng</strong> halo, at dahil dito’y ta<strong>ng</strong>i sila<strong>ng</strong> kinapootan at pinag-usig. Ipinahayag nila na a<strong>ng</strong><br />

Iglesya <strong>ng</strong> Roma ay siya<strong>ng</strong> Babilonya<strong>ng</strong> tumalikod na sinasabi sa Apokalipsis, at sa<br />

kapahamakan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga buhay, ay tumindig sila upa<strong>ng</strong> labanan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kasamaan. Samantala<strong>ng</strong> sila’y nasa ilalim <strong>ng</strong> matagal at patuloy na paguusig,<br />

ipinakipagkasundo<strong>ng</strong> may pasubali <strong>ng</strong> ilan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya, unti-unti<strong>ng</strong><br />

bumitiw sila sa mga kata<strong>ng</strong>i-ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> simulain nito, subali’t a<strong>ng</strong> iba naman ay na<strong>ng</strong>hawak na<br />

matibay sa katotohanan. Sa loob <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> kadiliman at pagtalikod sa<br />

katotohanan <strong>ng</strong> Diyos, ay may ilan sa mga Baldense na ayaw kumilala sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

Roma, tuma<strong>ng</strong>gi<strong>ng</strong> sumamba sa mga larawan, at sila’y na<strong>ng</strong>ilin <strong>ng</strong> tunay na Sabado.<br />

Wagas, simple, at mani<strong>ng</strong>as a<strong>ng</strong> kabanalan <strong>ng</strong> nrga alagad na ito ni Kristo. A<strong>ng</strong> mga<br />

simulain <strong>ng</strong> katotohanan ay pinahalagaban nila <strong>ng</strong> higit sa mga bahay, at mga lupa, mga<br />

kaibigan, kamaganak, at magi<strong>ng</strong> sa kanila<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> buhay nran. A<strong>ng</strong> mga simulai<strong>ng</strong> ito ay<br />

pinagsikapan nila<strong>ng</strong> itanim na mabuti sa puso <strong>ng</strong> mga kabataan. Itinuro sa mga bata mula pa<br />

27


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

sa kanila<strong>ng</strong> kasa<strong>ng</strong>gulan a<strong>ng</strong> banal na Kasulatan, at itinuro<strong>ng</strong> kilalani<strong>ng</strong> banal a<strong>ng</strong> mga pag<br />

a<strong>ng</strong>kin <strong>ng</strong> utos <strong>ng</strong> Diyos. Bihira noon a<strong>ng</strong> Biblia; dahil dito’y a<strong>ng</strong> mahahalaga<strong>ng</strong> salita nito<br />

ay isinaulo nila.<br />

A<strong>ng</strong> iglesya <strong>ng</strong> mga Vaudois sa kanila<strong>ng</strong> kalinisan at kasimplihan, ay wala<strong>ng</strong> iniwan sa<br />

iglesya noo<strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> mga apostol. Naniwala sila<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay siya<strong>ng</strong><br />

ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> mapa<strong>ng</strong>hahawakan na hindi nagkakamali. Pinakain <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga pastor a<strong>ng</strong><br />

kawan <strong>ng</strong> Diyos na inaakay sila sa mga sariwa<strong>ng</strong> pastulan at sa mga buhay na bukal <strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> banal na salita. Malalayo sa mga bantayog <strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>yaan at kapalaluan <strong>ng</strong> tao,<br />

sila’y ragtitipon hindi sa magagara<strong>ng</strong> mga simbahan o sa malalaki<strong>ng</strong> katedral, kundi sa lilinr<br />

<strong>ng</strong> mga bundok, at sa mga kapatagan <strong>ng</strong> Alpes o ku<strong>ng</strong> panahon rg kapa<strong>ng</strong>aniban, ay sa mga<br />

muog na kabatuhan, upa<strong>ng</strong> paki<strong>ng</strong>gan a<strong>ng</strong> mga salita <strong>ng</strong> katotohanan na ibinabalita <strong>ng</strong> mga<br />

li<strong>ng</strong>kod ni Kristo.<br />

Tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> aral a<strong>ng</strong> mga kabataan sa kanila<strong>ng</strong> mga pastor. Bagaman pinag-aaralan<br />

nila a<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>ay <strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an, a<strong>ng</strong> Biblia ay siya<strong>ng</strong> lalo na<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pir.agaaralan.<br />

A<strong>ng</strong> mga eba<strong>ng</strong>helyo ni Mateo at ni Juan at marami pa<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> sulat <strong>ng</strong> mga apostol ay<br />

isinaulo. Isinalin din naman nila a<strong>ng</strong> Kasulatan. A<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> salin ay naglalaman <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

Biblia, a<strong>ng</strong> mga iba naman ay ila<strong>ng</strong> maiigsi<strong>ng</strong> sipi, na dinugtu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> magagaa<strong>ng</strong><br />

paliwanag niyao<strong>ng</strong> mga maalam magpaliwanag sa mga Kasulatan. A<strong>ng</strong> mga a<strong>ng</strong>hel sa la<strong>ng</strong>it<br />

ay humahanto<strong>ng</strong> sa palibot <strong>ng</strong> mga tapat na ma<strong>ng</strong>gagawa<strong>ng</strong> ito.<br />

Pinanukala <strong>ng</strong> Diyos na a<strong>ng</strong> Biblia ay magi<strong>ng</strong> aklat na pag-aaralan <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

sa<strong>ng</strong>katauhan, sa pagkabata. sa kabataan, at sa katandaan, at dapat pag-aaralan sa buo<strong>ng</strong><br />

panahon. Ibinigay Niya a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> salita sa mga tao bila<strong>ng</strong> pagpapahayag <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong><br />

sarili. A<strong>ng</strong> bawa’t bago<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> natuklasan ay isa<strong>ng</strong> sariwa<strong>ng</strong> paglalahad sa likas <strong>ng</strong><br />

Diyos na May-gawa. A<strong>ng</strong> pagaaral <strong>ng</strong> Kasulatan ay siya<strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> itinatag <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong><br />

mailapit na lalo a<strong>ng</strong> mga tao sa May-lala<strong>ng</strong> sa kanila, at upa<strong>ng</strong> bigyan sila <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong><br />

maliwanag na pagkakilala sa Kanya<strong>ng</strong> kalooban. Ito a<strong>ng</strong> paraan <strong>ng</strong> pakikipag-usap <strong>ng</strong> Diyos<br />

sa tao.<br />

Pagkapa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga kabataan sa kanila<strong>ng</strong> paarala<strong>ng</strong> nasa kabundukan, a<strong>ng</strong> ilan sa<br />

kanila ay ipinadadala sa mabubuti<strong>ng</strong> paaralan sa mga lunsod <strong>ng</strong> Pransya o Italya na<br />

kinaroroonan <strong>ng</strong> mga lalo<strong>ng</strong> malawak na mapag-aaralan, mapag-iisipan, at maoobserbahan<br />

kaysa ku<strong>ng</strong> sila’y nasa kanila<strong>ng</strong> tahanan sa Alpes. Sa mga paarala<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pinapasukan<br />

ay di dapat sila<strong>ng</strong> magkaroon <strong>ng</strong> sinuma<strong>ng</strong> katapata<strong>ng</strong>-loob. A<strong>ng</strong> mga damit nila ay niyari<br />

sa isa<strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> maaari<strong>ng</strong> itago a<strong>ng</strong> pinaka mahalaga nila<strong>ng</strong> kayamanan—a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong><br />

manuskrito <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. A<strong>ng</strong> mga bu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagsusumakit sa loob<br />

<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> buwan o taon, ay daladala nila. At kailan ma’t wala<strong>ng</strong> makahahalata sa kanila,<br />

28


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

mai<strong>ng</strong>at nila<strong>ng</strong> inilalagay a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan sa daraanan <strong>ng</strong> sinuman na a<strong>ng</strong> puso ay<br />

wari<strong>ng</strong> bukas sa pagta<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> katotohanan.<br />

A<strong>ng</strong> espiritu ni Kristo ay isa<strong>ng</strong> espiritu<strong>ng</strong> misyonero. A<strong>ng</strong> kauna-unaha<strong>ng</strong> tibukin <strong>ng</strong><br />

puso<strong>ng</strong> nabago ay a<strong>ng</strong> maglapit din naman <strong>ng</strong> iba sa Tagapagligtas. Iyan a<strong>ng</strong> espiritu <strong>ng</strong><br />

mga Kristiyano<strong>ng</strong> Vaudois. Nadama nila<strong>ng</strong> hinihi<strong>ng</strong>i sa kanila <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> higit<br />

kaysa pag-ii<strong>ng</strong>at lama<strong>ng</strong> sa kanila<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> mga iglesya <strong>ng</strong> katotohanan sa kalinisan nito;<br />

na nabababaw sa kanila a<strong>ng</strong> kapanaguta<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>ni<strong>ng</strong>in a<strong>ng</strong> liwanag sa gitna n,g na<strong>ng</strong>asa<br />

kadiliman. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> malakas na kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos ay sinikap<br />

nila<strong>ng</strong> patirin a<strong>ng</strong> kaalipina<strong>ng</strong> ipinilit sa kanila <strong>ng</strong> Roma.<br />

Sinanay a<strong>ng</strong> mga ministro<strong>ng</strong> Vaudois bila<strong>ng</strong> mga misyonero, at a<strong>ng</strong> bawa’t isa na may<br />

nasa<strong>ng</strong> pumasok sa paglili<strong>ng</strong>kod ay kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> magkaroon <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kasanayan sa pagkaeba<strong>ng</strong>helista.<br />

A<strong>ng</strong> bawa’t isa’y kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> magli<strong>ng</strong>kod <strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> taon sa ila<strong>ng</strong> bukira<strong>ng</strong><br />

misyonero bago ma<strong>ng</strong>asiwa sa isa<strong>ng</strong> iglesya sa sarili<strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> paglili<strong>ng</strong>kod na ito na sa<br />

pasimula pa’y na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aila<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gi sa sari at <strong>ng</strong> pagsasakripisyo ay isa<strong>ng</strong><br />

pasimula<strong>ng</strong> naaa<strong>ng</strong>kop sa kabuhayan <strong>ng</strong> pastor sa mga panaho<strong>ng</strong> sinusubok a<strong>ng</strong> kaluluwa<br />

<strong>ng</strong> tao. A<strong>ng</strong> kabataa<strong>ng</strong> inordinahan para sa banal na tu<strong>ng</strong>kulin ay nakakikita sa kanila<strong>ng</strong><br />

harapan, hindi <strong>ng</strong> kayamanan at kaluwalhatian sa lupa, kundi <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kabuhayan <strong>ng</strong><br />

paggawa at pa<strong>ng</strong>anib, at maaari ri<strong>ng</strong> kamatayan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> martir. Dala-dalawa<strong>ng</strong> lumalakad<br />

a<strong>ng</strong> mga misyonero gaya <strong>ng</strong> pagkapagsugo ni Jesus sa Kanya<strong>ng</strong> mga alagad. Sa isa<strong>ng</strong><br />

kabataa<strong>ng</strong> lalaki ay lagi<strong>ng</strong> pinasasama a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> may gula<strong>ng</strong> na at may kasanayan; a<strong>ng</strong><br />

kabataan ay nasa ilalim <strong>ng</strong> patnubay <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kasama na siya nama<strong>ng</strong> nananagot sa<br />

pagsasanay sa kanya at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> turo ay kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> sundin. A<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong><br />

ma<strong>ng</strong>gagawa<strong>ng</strong> ito ay hindi lagi<strong>ng</strong> magkasama datapuwa’t malimit magtagpo sa<br />

pananala<strong>ng</strong>in at pagpapayuhan; sa gayo’y napalalakas a<strong>ng</strong> isa’t isa sa pananampalalaya.<br />

A<strong>ng</strong> gawain <strong>ng</strong> mga misyonero<strong>ng</strong> ito ay nagsimula sa mga kapatagan at sa libis sa<br />

paanan <strong>ng</strong> mga bundok na kinaroroonan nila, datapuwa t ito’y lumaganap sa kabila <strong>ng</strong> mga<br />

bundok na iyon. Wala<strong>ng</strong> sapin a<strong>ng</strong> paa nila at magagaspa<strong>ng</strong> at marurumi a<strong>ng</strong> mga damit sa<br />

paglalakbay gaya <strong>ng</strong> sa kanila<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon, binagtas nila a<strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> lunsod, at<br />

nagtu<strong>ng</strong>o sa malalayo<strong>ng</strong> lupain. Sa lahat <strong>ng</strong> dako ay inihasik nila a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> binhi.<br />

Sumibol a<strong>ng</strong> mga iglesya sa kanila<strong>ng</strong> dinaanan, at a<strong>ng</strong> dugo <strong>ng</strong> mga martir ay sumaksi sa<br />

katotohanan. A<strong>ng</strong> kaarawan <strong>ng</strong> Diyos ay siya<strong>ng</strong> maghahayag <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> masagana<strong>ng</strong> ani <strong>ng</strong><br />

mga kaluluwa<strong>ng</strong> natipon dahil sa pagsisikap <strong>ng</strong> mga tapat na tao<strong>ng</strong> ito. Nalalambu<strong>ng</strong>an at<br />

tahimik, a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos ay pumapasok sa buo<strong>ng</strong> lupa<strong>ng</strong> Kristiyano, at pinasasalubu<strong>ng</strong>an<br />

naman <strong>ng</strong> masaya<strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gap sa tahanan at puso <strong>ng</strong> mga tao.<br />

Sa gana<strong>ng</strong> mga Baldense, a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay hindi isa<strong>ng</strong> ulat lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

pakikitu<strong>ng</strong>o <strong>ng</strong> Diyos sa mga tao na<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> panahon, ni hindi isa<strong>ng</strong> pahayag <strong>ng</strong> mga<br />

29


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

kapanagutan at tu<strong>ng</strong>kulin para sa kasalukuyan, kundi isa<strong>ng</strong> paglalanlad <strong>ng</strong> mga<br />

kapa<strong>ng</strong>aniban at kaluwalhatian sa hinaharap na panahon. Naniniwala sila na hindi na<br />

malayo a<strong>ng</strong> wakas <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay; at haba<strong>ng</strong> pinagaaralan nila a<strong>ng</strong> Biblia na may kalakip<br />

na pananala<strong>ng</strong>in at pagluha ay lalo nama<strong>ng</strong> nakikintal sa kanila a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> pahayag<br />

nito, at a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kuli<strong>ng</strong> ipaalam sa mga iba a<strong>ng</strong> nagliligtas na mga katotohanan<br />

nito. Nakita nila<strong>ng</strong> napakalinaw na nahahayag sa mga banal na dahon nito a<strong>ng</strong> panukala <strong>ng</strong><br />

pagliligtas, at nasumpu<strong>ng</strong>an nila a<strong>ng</strong> kaaliwan, pag-asa at kapayapaan sa pananampalataya<br />

kay Jesus. Sa pagsikat <strong>ng</strong> liwanag sa kanila<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>-unawa, at sa kagalakan rg kanila<strong>ng</strong> mga<br />

puso, ay kinasabikan nila<strong>ng</strong> ita<strong>ng</strong>law a<strong>ng</strong> liwanag nito roon sa na<strong>ng</strong>asa kadiliman <strong>ng</strong><br />

kamalian <strong>ng</strong> kapapahan.<br />

Nakita nila na sa pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>una <strong>ng</strong> papa at <strong>ng</strong> mga pari, ay napakarami a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kabuluha<strong>ng</strong> nagsisikap upa<strong>ng</strong> magkamit <strong>ng</strong> kapatawaran sa pamamagitan <strong>ng</strong> pagpapasakit<br />

sa kanila<strong>ng</strong> mga katawan dahil sa pagkakasala <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kaluluwa. Sa pagkapagturo sa<br />

kanila na magtiwala sa pagliligtas <strong>ng</strong> mabubuti nila<strong>ng</strong> gawa, ay lagi nila<strong>ng</strong> tiniti<strong>ng</strong>nan a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga sarili, na dinidilidili nila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> makasalana<strong>ng</strong> kalagayan, sa dahila<strong>ng</strong><br />

nakikita nila<strong>ng</strong> sila’y nalalantad sa galit <strong>ng</strong> Diyos. Pinahirapan nila a<strong>ng</strong> kaluluwa nila at<br />

katawan, gayon ma’y hindi rin sila nagkakaroon <strong>ng</strong> kaginhawahan. Sa ganya’y natalian <strong>ng</strong><br />

mga aral <strong>ng</strong> Roma a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> may mabubuti<strong>ng</strong> budhi. Libu-libo a<strong>ng</strong> lumayo sa kanila<strong>ng</strong><br />

mga kaibiga’t kamaganak, al ginugol a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga buhay sa mga kombento. Sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> malimit na pagaayuno at wala<strong>ng</strong> awa<strong>ng</strong> paghampas sa katawan, sa<br />

pagpupuyat sa hati<strong>ng</strong>-gabi, sa pagdapa<strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> oras sa malamig at basa-basa<strong>ng</strong> bato <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> malu<strong>ng</strong>kot na tahanan, sa mahaba<strong>ng</strong> paglalakbay, sa pamamagitan <strong>ng</strong> penitensya at<br />

kakilakilabot na pagpapahirap sa katawan ay wala<strong>ng</strong> kabuluha<strong>ng</strong> pinagsikapan <strong>ng</strong> libu-libo<br />

na magkamit <strong>ng</strong> kapayapaan <strong>ng</strong> budhi. Pinahihirapan <strong>ng</strong> pagkaalam nila<strong>ng</strong> sila’y nagkasala,<br />

at ginagambala <strong>ng</strong> katakutan sa naghihiganti<strong>ng</strong> galit <strong>ng</strong> Diyos, marami a<strong>ng</strong> patuloy na<br />

nagbata ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa na<strong>ng</strong>hina a<strong>ng</strong> katawan nila at sila’y nabulid sa libi<strong>ng</strong>an na wala<strong>ng</strong><br />

anuma<strong>ng</strong> silahis <strong>ng</strong> liwanag o pag-asa man.<br />

A<strong>ng</strong> mga Baldense ay may kasabika<strong>ng</strong> mamahagi <strong>ng</strong> tinapay <strong>ng</strong> buhay sa mga<br />

nagugutom na kaluluwa, buksan sa kanila a<strong>ng</strong> mga pabalila <strong>ng</strong> kapayapaa<strong>ng</strong> nasa mga<br />

pa<strong>ng</strong>ako <strong>ng</strong> Diyos, at ituro sila kay Kristo na siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i nila<strong>ng</strong> pag-asa at kaligtasan. A<strong>ng</strong><br />

aral na a<strong>ng</strong> mabubuti<strong>ng</strong> gawa ay makatutubos sa pagkasuway nila sa kautusan <strong>ng</strong> Diyos, ay<br />

pinaniwalaan nila<strong>ng</strong> nasasalig sa kabulaanan. A<strong>ng</strong> pananalig sa sarili<strong>ng</strong> karapatan <strong>ng</strong> tao ay<br />

humahadla<strong>ng</strong> sa pagkakita sa wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> pagibig ni Kristo. Si Jesus ay namatay na<br />

pinaka isa<strong>ng</strong> handog patu<strong>ng</strong>kol sa mga tao sapagka’t wala<strong>ng</strong> magagawa<strong>ng</strong> anuman a<strong>ng</strong><br />

nagkasala<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>katauhan na makapagtatagubilin sa kanya<strong>ng</strong> sarili sa Diyos. A<strong>ng</strong> mga<br />

karapatan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ipinako at nabuhay na mag-uli<strong>ng</strong> Tagapagligtas ay siya<strong>ng</strong> patibayan <strong>ng</strong><br />

pananampalataya<strong>ng</strong> Kristiyano. A<strong>ng</strong> pananalig <strong>ng</strong> kaluluwa kay Kristo ay kasintunay, at a<strong>ng</strong><br />

30


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pagkakaugnay nito ay dapat magi<strong>ng</strong> kasinlapit, gaya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kamay sa katawan, o <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

sarga sa puno <strong>ng</strong> ubas.<br />

A<strong>ng</strong> mga aral <strong>ng</strong> mga papa at mga pari ay siya<strong>ng</strong> umakay sa mga tao upa<strong>ng</strong> ipalagay nila<br />

na a<strong>ng</strong> likas <strong>ng</strong> Diyos, at kahit na ni Kristo, ay mabagsik. malagim, at ayaw malapitan.<br />

Ipinakikilala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Tagapagligtas ay wala<strong>ng</strong> habag sa sa<strong>ng</strong>katauha<strong>ng</strong> nagkasala na anupa’t<br />

a<strong>ng</strong> pamamagitan <strong>ng</strong> mga pari at mga santo ay kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> hi<strong>ng</strong>in. Nasasabik a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong><br />

naliwanagan <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos na ituro a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> nagkasala kay Jesus na siya nila<strong>ng</strong><br />

mahabagin at maibigi<strong>ng</strong> Tagapagligtas, na nakatayo<strong>ng</strong> nakaunat a<strong>ng</strong> kamay, at nagaanyaya<strong>ng</strong><br />

lumapit sa Kanya a<strong>ng</strong> lahat na taglay a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kasalanan, kaligaligan, at<br />

kapagalan. Kinasasabikan nila<strong>ng</strong> alisin a<strong>ng</strong> mga hadla<strong>ng</strong> na itinambak ni Satanas, mga<br />

hadla<strong>ng</strong> na pipigil upa<strong>ng</strong> huwag makita <strong>ng</strong> mga tao a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ako at sa gayo’y makalapit<br />

na tuwiran sa Diyos upa<strong>ng</strong> ipahayag a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kasalanan, at magtamo <strong>ng</strong> patawad at<br />

kapayapaan.<br />

May kasabika<strong>ng</strong> inilahad <strong>ng</strong> mga misyonero<strong>ng</strong> Vaudois a<strong>ng</strong> mahahalaga<strong>ng</strong> katotohanan<br />

<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa sinuma<strong>ng</strong> may nasa<strong>ng</strong> makaalam. Mai<strong>ng</strong>at niya<strong>ng</strong> inilalabas a<strong>ng</strong> isinulat<br />

na bahagi <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. A<strong>ng</strong> pinakamalaki niya<strong>ng</strong> katuwaan ay a<strong>ng</strong> magbigay <strong>ng</strong><br />

pag-asa sa mga may budhi<strong>ng</strong> tapat at kaluluwa<strong>ng</strong> lipos <strong>ng</strong> kasalanan, na wala<strong>ng</strong> nakikita<br />

kundi isa<strong>ng</strong> mapaghiganti<strong>ng</strong> Diyos, na wala<strong>ng</strong> inaantay kundi a<strong>ng</strong> humatol. Na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atal<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga labi at lumuluha a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga mata, at malimit ay nakaluhod, na<br />

binubuksan niya sa kanya<strong>ng</strong> mga kapatid a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> katotohanan na nagpahayag <strong>ng</strong><br />

ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> pag-asa <strong>ng</strong> makasalanan. Sa ganyan a<strong>ng</strong> liwanag <strong>ng</strong> katotohanari ay tumaos sa<br />

marami<strong>ng</strong> nalalabua<strong>ng</strong> pag-isip, na itinataboy a<strong>ng</strong> maiitim na ulap <strong>ng</strong> kadiliman ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong><br />

sa sumila<strong>ng</strong> sa kanila<strong>ng</strong> puso a<strong>ng</strong> Araw <strong>ng</strong> Katuwiran 3 na may kagali<strong>ng</strong>an sa kanya<strong>ng</strong> mga<br />

sinag. Marami a<strong>ng</strong> hindi nadaya hi<strong>ng</strong>gil sa mga inaa<strong>ng</strong>kin <strong>ng</strong> Roma. Nakita nila<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kabuluhan a<strong>ng</strong> pamamagitan <strong>ng</strong> mga tao o <strong>ng</strong> mga a<strong>ng</strong>hel man patu<strong>ng</strong>kol sa makasalanan.<br />

Na<strong>ng</strong> magliwayway a<strong>ng</strong> tunay na liwanag sa kanila<strong>ng</strong> mga pag-iisip, sa katuwaan ay<br />

napasigaw sila: “Si Kristo a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> saserdote; a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> dugo ay siya ko<strong>ng</strong> hain; a<strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> dambana ay siya ko<strong>ng</strong> kumpisalan.” Inilagak nila<strong>ng</strong> lubos a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> sarili sa<br />

karapatan ni Jesus, na inuulit a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap: “Ku<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> pananampalataya ay<br />

hindi maaari<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> kalugud-lugod sa Kanya.” “Wala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan sa silo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

la<strong>ng</strong>it na ibinigay sa mga tao na sukat nati<strong>ng</strong> ikaligtas.”<br />

A<strong>ng</strong> kasiguruhan <strong>ng</strong> pag-ibig <strong>ng</strong> Tagapagligtas ay wari mandi<strong>ng</strong> totoo<strong>ng</strong> napakalaki<br />

upa<strong>ng</strong> madama <strong>ng</strong> kaawa-awa<strong>ng</strong> mga kaluluwa<strong>ng</strong> ipinapadpad <strong>ng</strong> bagyo. Gayon na lama<strong>ng</strong><br />

kalaki a<strong>ng</strong> kaginhawaha<strong>ng</strong> dinala <strong>ng</strong> pag-ibig na ito at gayon na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> liwanag na<br />

itina<strong>ng</strong>law sa kanila, na anupa’t wari baga’y nalipat na sila sa kala<strong>ng</strong>itan. Pinahawakan<br />

nila<strong>ng</strong> may pagtitiwala a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kamay kay Kristo; a<strong>ng</strong> mga paa nila’y natatag sa<br />

Bato<strong>ng</strong> Buhay.<br />

31


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa mga lihim na dako, a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos ay inilalabas at binabasa ku<strong>ng</strong> minsa’y sa<br />

isa<strong>ng</strong> tao lama<strong>ng</strong> at ku<strong>ng</strong> minsan nama’y sa isa<strong>ng</strong> maliit na puluto<strong>ng</strong> na nasasabik makakita<br />

<strong>ng</strong> liwanag at katotohanan. Madalas na buo<strong>ng</strong> magdamag a<strong>ng</strong> nagugugol sa ganito<strong>ng</strong><br />

paraan. Nagigi<strong>ng</strong> gayon na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagkama<strong>ng</strong>ha at pagha<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>akikinig, na<br />

anupa’t a<strong>ng</strong> sugo <strong>ng</strong> kaawaan ay malimit mapatigil sa kanya<strong>ng</strong> pagbasa ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa<br />

matarok <strong>ng</strong> pag-iisip a<strong>ng</strong> mga balita <strong>ng</strong> kaligtasan. Madalas na sabihin nila a<strong>ng</strong> ganito:<br />

“Tata<strong>ng</strong>gapin kaya <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> handog? Ako kaya’y Kanya<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>itian?”<br />

“Patatawarin kaya Niya ako?” Saka babasahin naman a<strong>ng</strong> tugon: “Magsiparito sa Akin<br />

kayo<strong>ng</strong> lahat na na<strong>ng</strong>apapagal at na<strong>ng</strong>abibigata<strong>ng</strong> lubha, at kayo’y Aki<strong>ng</strong><br />

papagpapahi<strong>ng</strong>ahin.”<br />

A<strong>ng</strong> pananampalataya ay na<strong>ng</strong>hawak sa pa<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> ito at a<strong>ng</strong> masaya<strong>ng</strong> tugon ay narinig:<br />

“Wala na<strong>ng</strong> malalayo<strong>ng</strong> paglalakbay pa upa<strong>ng</strong> sumamba; wala na<strong>ng</strong> mahirap na paglalakad<br />

na papunta sa mga banal na dambana. Makalalapit na ako kay Jesus sa aki<strong>ng</strong> talaga<strong>ng</strong><br />

kalagaya<strong>ng</strong>, makasalanan at wala<strong>ng</strong> kabanalan, at hindi Niya tata<strong>ng</strong>gihan a<strong>ng</strong> panala<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong><br />

nagsisisi. ‘Pinatawad na a<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> mga kasalanan.’ A<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> kasalanan, oo, a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong><br />

mga kasalanan ay maipatatawad Niya.”<br />

Aapawan a<strong>ng</strong> puso <strong>ng</strong> banal na katuwaan at a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan ni Jesus ay dadakilain sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> pagpupuri at pagpapasalamat. A<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>atutuwa<strong>ng</strong> kaluluwa<strong>ng</strong> yaon ay<br />

na<strong>ng</strong>agsiuwi sa kanila<strong>ng</strong> tahanan upa<strong>ng</strong> ikalat a<strong>ng</strong> liwanag at upa<strong>ng</strong> ulitin sa mga iba a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> karanasan; na natagpuan nila a<strong>ng</strong> tunay at buhay na Daan. Nagkaroon <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> naiiba at banal na kapa<strong>ng</strong>yarihan a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap sa Kasulatan na tahasa<strong>ng</strong><br />

nagsalita sa mga puso niyao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>asasabik na makaalam <strong>ng</strong> katotohanan. Yaon a<strong>ng</strong> tinig<br />

<strong>ng</strong> Diyos, at ito y naghatid <strong>ng</strong> pagkahikayat sa puso <strong>ng</strong> nagsipakinig.<br />

A<strong>ng</strong> mga pag-uusig na ito<strong>ng</strong> dumalaw sa nalolooban <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> dantaon sa mga tao<strong>ng</strong><br />

ito<strong>ng</strong> may takot sa Diyos ay tiniis nila na may pagtitiyaga at pagtatapat na nagbigay da<strong>ng</strong>al<br />

sa kanila<strong>ng</strong> Manunubos. Sa kabila <strong>ng</strong> mga pagsalakay at <strong>ng</strong> mga malupit na pagpatay sa<br />

kanila, nagpatuloy sila<strong>ng</strong> nagsugo <strong>ng</strong> mga misyonero upa<strong>ng</strong> magkalat <strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong><br />

katotohanan. Sila’y inusig sa kamatayan; subali’t nadilig <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> dugo a<strong>ng</strong> binhi<strong>ng</strong><br />

nahasik; at di <strong>ng</strong>a sumala’t ito’y nagbu<strong>ng</strong>a. Sa ganya’y daan-daan pa<strong>ng</strong> taon bago<br />

ipina<strong>ng</strong>anak si Lutero, ay sumaksi na a<strong>ng</strong> mga Baldense sa Diyos. Sa kanila<strong>ng</strong><br />

pagkakawatak-watak sa marami<strong>ng</strong> lupain, itinanim nila a<strong>ng</strong> mga binhi <strong>ng</strong> Reporma na<br />

nagpasimula sa panahon ni Wicleff, na siya<strong>ng</strong> lumaki at lumaganap <strong>ng</strong> mga kaarawan ni<br />

Lutero, at patuloy na nailaganap ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa wakas <strong>ng</strong> panahon sa pamamagitan niyao<strong>ng</strong><br />

mga nagnanasa rin nama<strong>ng</strong> magtiis <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay dahil sa “salita <strong>ng</strong> Diyos at sa patotoo<br />

ni Jesus.”<br />

32


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

33


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 5—Kampeon <strong>ng</strong> Katotohanan<br />

Bago dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Reporma ay nagkaroon <strong>ng</strong> mga panahon na mayroo<strong>ng</strong> iila<strong>ng</strong> kopya<br />

lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Biblia; datapuwa’t hindi pinahintulutan <strong>ng</strong> Diyos na lubusa<strong>ng</strong> mawala a<strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> salita. A<strong>ng</strong> mga katotohanan nito ay hindi lalagi<strong>ng</strong> nakatago magpakailan man.<br />

Madali rin naman Niya<strong>ng</strong> mapalalaya a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> buhay gaya <strong>ng</strong> pagbubukas Niya sa mga<br />

pinto<strong>ng</strong> bakal <strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>guan, upa<strong>ng</strong> palayain a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga li<strong>ng</strong>kod. Sa iba’t iba<strong>ng</strong><br />

bansa <strong>ng</strong> Europa ay kinilos <strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> mga tao upa<strong>ng</strong> saliksikin a<strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> tulad sa paghanap sa mga natatago<strong>ng</strong> kayamanan. Sa pagkaakay sa kanila sa<br />

mga Banal na Kasulatan ayon sa kalooban <strong>ng</strong> Diyos, pinag-aralan nila<strong>ng</strong> may mani<strong>ng</strong>as na<br />

interes a<strong>ng</strong> mga banal na dahon nito. Handa sila<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> liwanag, anuman a<strong>ng</strong><br />

ma<strong>ng</strong>yari sa kanila. Bagaman di-maliwanag na nakita nila a<strong>ng</strong> lahat, ay ipinagkaloob na<br />

maunawa nila a<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> malaon na<strong>ng</strong> natatago<strong>ng</strong> katotohanan. Sila’y yumao<strong>ng</strong> tulad sa<br />

mga sinugo <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it, na pinapatid a<strong>ng</strong> mga tanikala <strong>ng</strong> kamalian at pamahiin, at<br />

tinatawaga<strong>ng</strong> bumalikwas yao<strong>ng</strong> malao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>abusabos upa<strong>ng</strong> ipakilala a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

kalayaan.<br />

Maliban sa mga Baldense, a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos ay sinarhan sa mga wika na a<strong>ng</strong> mga nagaral<br />

lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> nakaaalam; datapuwa’t dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> panahon na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> isalin sa iba<strong>ng</strong><br />

wika a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, at ipagkaloob sa mga tao sa iba’t iba<strong>ng</strong> lupain sa kanila<strong>ng</strong><br />

sarili<strong>ng</strong> wika. Noo<strong>ng</strong> ikalabi<strong>ng</strong>-apat na dantaon ay sumipot sa I<strong>ng</strong>latera a<strong>ng</strong> “tala sa umaga<br />

<strong>ng</strong> Reporma.” Si Juan Wicleff ay siya<strong>ng</strong> tagapagbansag <strong>ng</strong> reporma, hindi lama<strong>ng</strong> para sa<br />

I<strong>ng</strong>latera, kundi sa lahat <strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan. A<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagtutol na pinahintuluta<strong>ng</strong><br />

mabigkas niya laban sa Roma ay hindi mapatatahimik kailan man. A<strong>ng</strong> pagtutol na yaon ay<br />

siya<strong>ng</strong> nagsimula sa labanan na nauwi sa pagpapalaya sa mga tao, sa mga iglesya, at sa mga<br />

bansa.<br />

Si Wicleff ay nakapag-aral na mabuti, at sa gana<strong>ng</strong> kanya a<strong>ng</strong> pagkatakot sa Pa<strong>ng</strong>inoon<br />

ay siya<strong>ng</strong> pasimula <strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an. Siya’y nabantog sa kolehiyo dahil sa kanya<strong>ng</strong> mani<strong>ng</strong>as<br />

na kabanalan at sa kaha<strong>ng</strong>a-ha<strong>ng</strong>a niya<strong>ng</strong> mga talento at sa kabutihan sa pag-aaral. Sa<br />

kasabikan niya sa karunu<strong>ng</strong>an ay sinikap niya<strong>ng</strong> matutuhan a<strong>ng</strong> bawa’t sa<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> kaalaman.<br />

Nag-aral siya <strong>ng</strong> pilosopiya eskolastika, <strong>ng</strong> mga batas <strong>ng</strong> iglesya, at <strong>ng</strong> batas sibil, lalu<strong>ng</strong>lalo<br />

na yao<strong>ng</strong> sa kanya<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> bayan. Sa mga huli niya<strong>ng</strong> gawa ay nahayag a<strong>ng</strong><br />

kahalagahan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> maaga<strong>ng</strong> pagkapag-aral. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ganap na kaalaman sa<br />

pilosopiya espekulatiba noo<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kapanahunan ay siya<strong>ng</strong> sa kanya’y tumulo<strong>ng</strong> na<br />

ilantad a<strong>ng</strong> mga kamalian <strong>ng</strong> pilosopiya<strong>ng</strong> iyon; at sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkapagaral<br />

sa batas <strong>ng</strong> bansa at <strong>ng</strong> relihiyon ay nahanda siya sa malaki<strong>ng</strong> pakikipagtu<strong>ng</strong>gali ukol sa<br />

kalayaa<strong>ng</strong> sibil at kalayaan <strong>ng</strong> relihiyon. Samantala<strong>ng</strong> nagagamit niya a<strong>ng</strong> mga sandata<strong>ng</strong><br />

na<strong>ng</strong>gagali<strong>ng</strong> sa salita <strong>ng</strong> Diyos, ay nagtamo naman siya sa mga paaralan <strong>ng</strong> disiplina <strong>ng</strong><br />

isipan, at nataho niya a<strong>ng</strong> mga paraan <strong>ng</strong> mga tao <strong>ng</strong> paaralan. A<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

34


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> katalinuhan at a<strong>ng</strong> kalakihan at kaganapan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaalaman ay<br />

pinagpitaganan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan at mga kalaban.<br />

Samantala<strong>ng</strong> nasa kolehiyo pa si Wicleff, ay pinag-aralan niya a<strong>ng</strong> mga Kasulatan.<br />

Siniyasat niya a<strong>ng</strong> mga ito na taglay a<strong>ng</strong> gayon di<strong>ng</strong> kaganapan sa paggawa na sa<br />

pamamagitan nito’y lubusan niya<strong>ng</strong> natutuhan a<strong>ng</strong> mga kaalaman <strong>ng</strong> mga paaralan. Bago<br />

dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ito ay naranasan niya a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kasalatan, na hindi<br />

mabigya<strong>ng</strong> kasiyahan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> natutuhan sa paaralan o <strong>ng</strong> mga aral man <strong>ng</strong> iglesya. Sa<br />

salita <strong>ng</strong> Diyos ay natuklasan niya a<strong>ng</strong> di niya masumpu<strong>ng</strong>an na<strong>ng</strong> una. Dito’y nakita<br />

niya<strong>ng</strong> nahayag a<strong>ng</strong> panukala <strong>ng</strong> kaligtasan, at dito’y nakita niya<strong>ng</strong> si Kristo a<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong><br />

pintakasi <strong>ng</strong> mga tao. Itinalaga niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili sa paglili<strong>ng</strong>kod kay Kristo, at<br />

ipinasiya niya<strong>ng</strong> ibalita a<strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nasumpu<strong>ng</strong>an.<br />

Na<strong>ng</strong> simulan ni Wicleff a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> gawain, ay hindi rin niya nakita a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kahaha<strong>ng</strong>ganan na gaya <strong>ng</strong> mga Repormador na sumunod sa kanya. Hindi niya talaga<strong>ng</strong><br />

pinanukala na salu<strong>ng</strong>atin a<strong>ng</strong> Roma. Datapuwa’t di-maaari<strong>ng</strong> di siya dalhin <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pagtatapat sa katotohanan sa pakikipagtu<strong>ng</strong>gali sa kasinu<strong>ng</strong>ali<strong>ng</strong>an. Samantala<strong>ng</strong> lalo<br />

niya<strong>ng</strong> naliiiwanagan a<strong>ng</strong> mga mali<strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong> kapapahan, ay lalo naman niya<strong>ng</strong> masikap na<br />

ipinakikilala a<strong>ng</strong> iniaaral <strong>ng</strong> Biblia. Natuklasan niya na a<strong>ng</strong> Roma ay tumalikod sa salita <strong>ng</strong><br />

Diyos at bumali<strong>ng</strong> sa sali’t sali<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> tao; a<strong>ng</strong> mga pari ay wala<strong>ng</strong> takot niya<strong>ng</strong><br />

pinarata<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> nagtapon sa mga Kasulatan, at hini<strong>ng</strong>i niya<strong>ng</strong> isauli sa mga tao a<strong>ng</strong> Biblia, at<br />

a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan nito ay itatag na muli sa iglesya. Siya ay may kakayahan at masipag na<br />

guro, magali<strong>ng</strong> na ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral, at a<strong>ng</strong> kabuhayan niya sa araw-araw ay naghayag <strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>aral niya. A<strong>ng</strong> kaalaman niya sa Banal na Kasulatan, a<strong>ng</strong> lakas <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran, a<strong>ng</strong> dalisay niya<strong>ng</strong> kabuhayan, at a<strong>ng</strong> hindi na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>imi niya<strong>ng</strong><br />

katapa<strong>ng</strong>an at kalinisan <strong>ng</strong> budhi, ay nagdulot sa kanya <strong>ng</strong> papuri at pagtitiwala <strong>ng</strong> mga tao.<br />

Marami<strong>ng</strong> tao a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>awalan <strong>ng</strong> tiwala sa kanila<strong>ng</strong> dati<strong>ng</strong> pananampalataya na<strong>ng</strong> makita<br />

nila a<strong>ng</strong> kasamaa<strong>ng</strong> nananagana sa Iglesya Romana, at tina<strong>ng</strong>gap nila<strong>ng</strong> may hayag na<br />

katuwaan a<strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> ipinakikilala ni Wicleff; datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong><br />

papa ay naginit na totoo na<strong>ng</strong> makita nila na lumalaganap a<strong>ng</strong> impluensya <strong>ng</strong> Repormador<br />

na ito, <strong>ng</strong> higit sa kanila.<br />

Si Wicleff ay magali<strong>ng</strong> na tumiktik <strong>ng</strong> kamalian, at wala<strong>ng</strong> gulat niya<strong>ng</strong> binatikos a<strong>ng</strong><br />

mga kapasla<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ipinagtata<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Roma. Na<strong>ng</strong> siya’y kapelyan pa <strong>ng</strong><br />

hari, ay mahigpit niya<strong>ng</strong> nilabanan a<strong>ng</strong> pagbabayad <strong>ng</strong> buwis na hinihi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> papa sa hari<strong>ng</strong><br />

I<strong>ng</strong>les at ipinakilala niya na a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> ginagamit <strong>ng</strong> papa sa mga pinuno <strong>ng</strong><br />

pamahalaan ay laban sa katuwiran at sa banal na pahayag. A<strong>ng</strong> mga kahi<strong>ng</strong>ian <strong>ng</strong> papa ay<br />

lumikha <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it at a<strong>ng</strong> mga aral ni Wicleff ay lumaganap sa mga tanyag na tao<br />

<strong>ng</strong> bansa. A<strong>ng</strong> hari at a<strong>ng</strong> matataas na tao ay na<strong>ng</strong>agsita<strong>ng</strong>gi sa inaa<strong>ng</strong>kin <strong>ng</strong> papa na<br />

35


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan niya sa pamahalaan, at sa pagbabayad <strong>ng</strong> buwis. Sa ganya’y mabisa<strong>ng</strong> dagok<br />

a<strong>ng</strong> tumama sa pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa sa I<strong>ng</strong>latera.<br />

A<strong>ng</strong> isa pa<strong>ng</strong> kasamaa<strong>ng</strong> matagal at malakas na pinakipaglabanan <strong>ng</strong> Repormador ay a<strong>ng</strong><br />

pagtatatag <strong>ng</strong> mga orden <strong>ng</strong> mga prayle<strong>ng</strong> nagpapalimos. Dumagsa a<strong>ng</strong> mga prayle<strong>ng</strong> ito sa<br />

I<strong>ng</strong>latera, at dinu<strong>ng</strong>isan nila a<strong>ng</strong> kadakilaan at kasaganaan <strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> industriya, a<strong>ng</strong><br />

pagtuturo, at a<strong>ng</strong> moralidad ay pawa<strong>ng</strong> nakadama <strong>ng</strong> sumisira<strong>ng</strong> impluensya. A<strong>ng</strong> tamad at<br />

mapagpalimos na kabuhayan <strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he ay hindi lama<strong>ng</strong> humithit <strong>ng</strong> kayamanan <strong>ng</strong><br />

bayan, kundi nakaalipusta pa sa pinakikinaba<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> paggawa. A<strong>ng</strong> mga kabataan ay<br />

nawalan <strong>ng</strong> moral at sumama. Dahil sa impluensya <strong>ng</strong> mga prayle ay marami a<strong>ng</strong> naakit na<br />

pumasok sa kombento at italaga a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> sarili sa gayo<strong>ng</strong> pamumuhay, at ito’y hindi<br />

lama<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> pahintulot <strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>, kundi hindi nila nalalaman at laban sa<br />

kanila<strong>ng</strong> mga ipinatutupad.<br />

A<strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he<strong>ng</strong> ito ay pinagkalooban <strong>ng</strong> papa <strong>ng</strong> karapata<strong>ng</strong> kumumpisal at<br />

makapagpatawad <strong>ng</strong> mga kasalanan. Ito’y nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bukal <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kasamaan. Sa<br />

pagnanasa <strong>ng</strong> mga prayle<strong>ng</strong> mapalaki a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pakinaba<strong>ng</strong>, sila’y nagi<strong>ng</strong> laa<strong>ng</strong><br />

magbigay <strong>ng</strong> kapatawaran sa tuwituwina na anupa’t a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> mga kriminal ay<br />

nagsilapit sa kanila, at bila<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a nito’y mabilis na lumago a<strong>ng</strong> pinakamasasama<strong>ng</strong> bisyo.<br />

A<strong>ng</strong> mga maysakit at mga dukha ay napabayaan sa kahirapan, samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga kaloob<br />

na makatutulo<strong>ng</strong> sana sa kanila<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aila<strong>ng</strong>an ay nauwi sa mga mo<strong>ng</strong>he na sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> mga pananakot ay humi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> limos sa mga tao at pinararata<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kabanalan a<strong>ng</strong> ayaw magbigay <strong>ng</strong> kaloob sa kanila<strong>ng</strong> mga orden. Sa kabila <strong>ng</strong> pagbabansag<br />

<strong>ng</strong> mga prayle na sila’y mahihirap, a<strong>ng</strong> kayamanan nila ay patuloy na lumaki at a<strong>ng</strong><br />

maaliwalas nila<strong>ng</strong> gusali at masarap na pagkain ay nagpakilala <strong>ng</strong> patuloy na pagdadahop<br />

<strong>ng</strong> bansa. At samantala<strong>ng</strong> ginugugol nila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> panahon sa kasaganaan at kasayahan,<br />

ay nagsusugo sila <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong> na wala<strong>ng</strong> nalalaman kundi magsalaysay<br />

lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga kuwento<strong>ng</strong> katha-katha, mga alamat, at mga katatawanan pa<strong>ng</strong>liba<strong>ng</strong> sa mga<br />

tao, at <strong>ng</strong> sa gayo’y lalo sila<strong>ng</strong> maulul <strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he. Gayon ma’y nanatili pa rin a<strong>ng</strong><br />

kapamahalaan <strong>ng</strong> mga prayle sa mga mapamahii<strong>ng</strong> karamihan, at pinapaniwala a<strong>ng</strong> mga ito<br />

na a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin sa relihiyon ay nabubuo sa pagkilala sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa, sa<br />

pagsamba sa mga santo at sa paglilimos sa mga mo<strong>ng</strong>he at ito’y sapat na upa<strong>ng</strong> magkaroon<br />

<strong>ng</strong> tahanan sa la<strong>ng</strong>it.<br />

A<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> may pinag-aralan at maibigin sa kabanalan ay na<strong>ng</strong>abigo sa pagsisikap na<br />

magpasok <strong>ng</strong> pagbabago sa mga gawain <strong>ng</strong> orde<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he; datapuwa’t dahil sa<br />

maliwanag na pagkaunawa ni Wieleff ay sinapol niya a<strong>ng</strong> ugat <strong>ng</strong> kasamaan, at ipinahayag<br />

niya na a<strong>ng</strong> kaayusa<strong>ng</strong> ito’y may karayaan, at nararapat na alisin. Pinasimulan niya<strong>ng</strong><br />

sumulat at maglathala <strong>ng</strong> mga babasahin laban sa mga prayle, datapuwa’t hindi<br />

upa<strong>ng</strong> makipagtalo sa kanila kundi upa<strong>ng</strong> tawagan a<strong>ng</strong> alaala <strong>ng</strong> bayan sa mga iniaral <strong>ng</strong><br />

36


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Biblia at <strong>ng</strong> Diyos na Maygawa. Sinabi niya na a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa na magpatawad<br />

at mag-eskomunyon ay hindi higit sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> mga pari, at sinuma<strong>ng</strong> tao ay hindi<br />

maaari<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> eskomulgado maliba<strong>ng</strong> ipataw sa kanya a<strong>ng</strong> hatol <strong>ng</strong> Diyos. Wala na<strong>ng</strong><br />

iba pa<strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> magagawa siya upa<strong>ng</strong> ibagsak a<strong>ng</strong> itinayo <strong>ng</strong> papa na napakalaki<strong>ng</strong><br />

kaharia<strong>ng</strong> sumasakop sa pamahalaan at sa relihiyon, at kinabibila<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kaluluwa at<br />

katawan <strong>ng</strong> a<strong>ng</strong>aw-a<strong>ng</strong>aw na mga tao.<br />

A<strong>ng</strong> mga kulog <strong>ng</strong> papa ay pinaputok agad laban sa kanya. Tatlo<strong>ng</strong> bula a<strong>ng</strong> ipinadala sa<br />

I<strong>ng</strong>latera, isa sa unibersidad, isa’y sa hari, at a<strong>ng</strong> isa’y sa mga prelado—a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> ito’y<br />

pawa<strong>ng</strong> nagbibili<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> madali at mahigpit na mga hakba<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> mapatahimik<br />

a<strong>ng</strong> nagtuturo <strong>ng</strong> erehiya. Gayon man bago dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga bula ay ipinatawag <strong>ng</strong> mga<br />

masisigasig na obispo si Wicleff upa<strong>ng</strong> litisin. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> dalawa sa pinakamalakas na<br />

prinsipe <strong>ng</strong> kaharian ay sumama sa kanya ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa hukuman; at a<strong>ng</strong> mga tao na<br />

lumiligid sa gusali, at nagpipilit na makapasok, ay nagbanta <strong>ng</strong> gayon na lama<strong>ng</strong> sa mga<br />

hukom, na anupa’t ipinagpaliban tuloy a<strong>ng</strong> paglilitis at siya’y mapayapa<strong>ng</strong> pinaalis. Hindi<br />

nalaunan at a<strong>ng</strong> hari<strong>ng</strong> si Eduardo III na sinusulsulan <strong>ng</strong> mga pari laban sa Repormador, ay<br />

namatay, at a<strong>ng</strong> tagapagta<strong>ng</strong>gol ni Wicleff noo<strong>ng</strong> una ay siya<strong>ng</strong> pinagkatiwalaan <strong>ng</strong><br />

kaharian.<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga bula <strong>ng</strong> papa na dumati<strong>ng</strong> ay nagbigay <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>wakas na utos sa<br />

buo<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>latera na hulihin at ibila<strong>ng</strong>go a<strong>ng</strong> erehe. A<strong>ng</strong> utos na ito ay na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ahulugan <strong>ng</strong><br />

pagsunog. Malinaw na si Wicleff ay madali<strong>ng</strong> mahuhulog sa paghihiganti <strong>ng</strong> Roma.<br />

Datapuwa’t Siya na nagpahayag sa isa<strong>ng</strong> tao noo<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> dako na “huwag ka<strong>ng</strong> matakot;<br />

Ako a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> kalasag,” ay nag-unat na muli <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> bisig upa<strong>ng</strong> ipagta<strong>ng</strong>gol a<strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>kod. Dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kamatayan hindi sa Repormador, kundi sa papa na nagutos<br />

na patayin a<strong>ng</strong> Repormador. Namatay si Gregorio XI, at a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pari<strong>ng</strong> nagkatipon<br />

upa<strong>ng</strong> lumitis kay Wicleff ay na<strong>ng</strong>aghiwa-hiwalay.<br />

A<strong>ng</strong> kalooban <strong>ng</strong> Diyos ay namaibabaw pa rin sa mga pa<strong>ng</strong>yayari upa<strong>ng</strong> mapaunlad a<strong>ng</strong><br />

Reporma. A<strong>ng</strong> pagkamatay ni Gregorio ay sinundan <strong>ng</strong> paghahalal sa dalawa<strong>ng</strong> papa<strong>ng</strong><br />

nagpapa<strong>ng</strong>agaw. A<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> nagtutu<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, na a<strong>ng</strong> bawa’t isa’y<br />

nagpapa<strong>ng</strong>gap na hindi nagkakamali, <strong>ng</strong>ayo’y nag-aa<strong>ng</strong>ki<strong>ng</strong> nararapat sila<strong>ng</strong> sundin. A<strong>ng</strong><br />

bawa’t isa’y nanawagan sa mga tapat upa<strong>ng</strong> tulu<strong>ng</strong>an siya laban sa katu<strong>ng</strong>gali, ipinipilit niya<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga hinihi<strong>ng</strong>i sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga kakila-kilabot na sumpa laban sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga kaaway, at ipina<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ako a<strong>ng</strong> mga gantimpala sa la<strong>ng</strong>it sa lahat <strong>ng</strong><br />

tumutulo<strong>ng</strong> sa kanya. A<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> ito ay nagpahina<strong>ng</strong> lubha sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

kapapahan. A<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kati<strong>ng</strong> nagtutu<strong>ng</strong>gali ay wala na<strong>ng</strong> iba pa<strong>ng</strong> magawa kundi<br />

a<strong>ng</strong> tuligsain a<strong>ng</strong> isa’t isa, at nagkaroon si Wicleff <strong>ng</strong> panahon upa<strong>ng</strong> makapagpahi<strong>ng</strong>a. Sa<br />

tahimik na tahanan sa Lutterworth, a<strong>ng</strong> Repormador na si Wicleff ay wala<strong>ng</strong> likat na<br />

37


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

nagpapagal upa<strong>ng</strong> alisin a<strong>ng</strong> pag-asa <strong>ng</strong> mga tao sa dalawa<strong>ng</strong> papa<strong>ng</strong> naglalaban at ilagay<br />

kay Jesus na Prinsipe <strong>ng</strong> Kapayapaan.<br />

Ipina<strong>ng</strong>aral ni Wicleff a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa mga dukha gaya <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon. Sa<br />

hindi niya pagkakaroon <strong>ng</strong> kasiyahan sa paglalaganap <strong>ng</strong> liwanag sa tahanan <strong>ng</strong> mga dukha<br />

sa kaniya<strong>ng</strong> parokya, ay ipinasiya niya<strong>ng</strong> ipa<strong>ng</strong>aral a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa lahat <strong>ng</strong> sulok <strong>ng</strong><br />

I<strong>ng</strong>latera. Upa<strong>ng</strong> maganap ilo, ay nagtatag siya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kalipunan <strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral,<br />

mga tao<strong>ng</strong> tapat at maibigin sa kabanalan, na umiibig sa katotohanan at wala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> adhika<br />

kundi a<strong>ng</strong> ito’y ilaganap. A<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> ito’y humayo sa lahat <strong>ng</strong> dako na nagtuturo sa mga<br />

pamilihan, sa mga lansa<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> lunsod, at sa mga landas na patu<strong>ng</strong>o sa labas <strong>ng</strong><br />

bayan. Pinaghanap nila a<strong>ng</strong> mga matanda, a<strong>ng</strong> mga maysakit, at a<strong>ng</strong> mga dukha, at binuksan<br />

sa kanila a<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> balita <strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> dakila sa lahat <strong>ng</strong> ginawa ni Wicleff ay a<strong>ng</strong> pagsasalin <strong>ng</strong> mga Kasulatan<br />

sa wika<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>les. Sa kanya<strong>ng</strong> aklat na On the Truth and Meani<strong>ng</strong> of the Scripture, ay<br />

ipinahayag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> adhika na isalin a<strong>ng</strong> Biblia upa<strong>ng</strong> mabasa <strong>ng</strong> bawa’t tao sa<br />

I<strong>ng</strong>latera sa sarili niya<strong>ng</strong> wika a<strong>ng</strong> mga kaha<strong>ng</strong>a-ha<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> gawa <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Datapuwa’t bigla<strong>ng</strong> napatigil a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> paggawa. Bagaman wala pa siya<strong>ng</strong><br />

animnapu<strong>ng</strong> taon, a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> tigil na paggawa, pag-aaral, at mga pagsalakay <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga kaaway, ay nagpahina sa kanya at nagmukha<strong>ng</strong> matanda siya agad. Dinapuan siya <strong>ng</strong><br />

mabigat na sakit. Lubha<strong>ng</strong> ikinatuwa <strong>ng</strong> mga prayle a<strong>ng</strong> mga balita<strong>ng</strong> ito. Inakala nila<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong>ayo’y mapait na niya<strong>ng</strong> pagsisisihan a<strong>ng</strong> masama niya<strong>ng</strong> ginawa sa iglesya, at nagsipasok<br />

sila agad sa kanya<strong>ng</strong> silid upa<strong>ng</strong> siya’y kumpisalin. Nagtipon a<strong>ng</strong> mga kinatawan <strong>ng</strong> apat na<br />

orden, na may kasama<strong>ng</strong> apat na opisyal, sa palibot <strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ipinalalagay na mamamatay.<br />

“Nasa mga labi mo na a<strong>ng</strong> kamatayan,” a<strong>ng</strong> sabi nila; “ikalumbay mo na a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> mga<br />

kasalanan, at bawiin mo sa ami<strong>ng</strong> harap a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> paninira mo sa amin.” Tahimik na<br />

nakinig a<strong>ng</strong> Repormador; pagkatapos ay iniutos niya sa nag-aalaga sa kanya na siya’y<br />

iba<strong>ng</strong>on, at sa pagkatitig niya sa kanila samantala<strong>ng</strong> sila’y naghihintay na bawiin niya a<strong>ng</strong><br />

lahat niya<strong>ng</strong> sinabi, ay ipinahayag niya sa isa<strong>ng</strong> matatag at malakas na tinig, na malimit<br />

magpa<strong>ng</strong>inig sa kanila: “Hindi ako mamamatay, kundi mabubuhay, at muli ko<strong>ng</strong> ihahayag<br />

a<strong>ng</strong> masasama<strong>ng</strong> gawa <strong>ng</strong> mga prayle.” Nagsilabas agad a<strong>ng</strong> mga prayle sa kanya<strong>ng</strong> silid na<br />

na<strong>ng</strong>ama<strong>ng</strong>ha at na<strong>ng</strong>apahiya.<br />

Natupad a<strong>ng</strong> mga sinabi ni Wicleff. Nabuhay siya upa<strong>ng</strong> ilagay sa kamay <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga kababayan a<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> sandata na magagamit laban sa Roma—<br />

upa<strong>ng</strong> ibigay sa kanila a<strong>ng</strong> Biblia na siya<strong>ng</strong> kasa<strong>ng</strong>kapan na itinakda <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong><br />

magpalaya, magbigay liwanag, at magpakilala <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa mga tao.<br />

Marami at malaki a<strong>ng</strong> nakahahadla<strong>ng</strong> na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ibabawan upa<strong>ng</strong> maganap a<strong>ng</strong><br />

gawa<strong>ng</strong> ito. Si Wicleff ay may dinadala<strong>ng</strong> mga karamdaman. Alam niya<strong>ng</strong> iilan na lama<strong>ng</strong><br />

38


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

taon a<strong>ng</strong> nalalabi<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> igagawa, nakita niya a<strong>ng</strong> pagsalansa<strong>ng</strong> na kakaila<strong>ng</strong>anin<br />

niya<strong>ng</strong> sagupain; datapuwa’t pinasigla palibhasa <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ako <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos,<br />

humayo siya<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> takot. Sa buo<strong>ng</strong> lakas <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip, na<br />

sagana sa malawak na karanasan, siya’y kinupkop at inihanda <strong>ng</strong> kalooban <strong>ng</strong> Diyos sa<br />

gawai<strong>ng</strong> ito na siya<strong>ng</strong> pinakadakila sa lahat niya<strong>ng</strong> ginawa. Samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> lupa<strong>ng</strong><br />

Kristiyano ay puno <strong>ng</strong> kaguluhan, a<strong>ng</strong> Repormador naman ay nasa kanya<strong>ng</strong> rektorya sa<br />

Lutterworth, na hindi pinapansin a<strong>ng</strong> bagyo<strong>ng</strong> bumabagsak sa labas, kundi masikap na<br />

inaasikaso a<strong>ng</strong> pinili niya<strong>ng</strong> gawain.<br />

Sa wakas ay natapos a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ginagawa—a<strong>ng</strong> kauna-unaha<strong>ng</strong> pagsasalin <strong>ng</strong> Biblia sa<br />

I<strong>ng</strong>les. Nabuksan sa I<strong>ng</strong>latera a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos. Ngayo’y wala na<strong>ng</strong> takot a<strong>ng</strong><br />

Repormador sa bila<strong>ng</strong>guan o sunugan man. Nailagay na niya sa mga kamay <strong>ng</strong><br />

sambayana<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>les a<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>law na hindi mamamatay kailan man. Sa pagbibigay niya <strong>ng</strong><br />

Biblia sa kanya<strong>ng</strong> mga kababayan, ay lalo<strong>ng</strong> malaki a<strong>ng</strong> nagawa niya upa<strong>ng</strong> patirin a<strong>ng</strong> mga<br />

tanikala <strong>ng</strong> kama<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>an at bisyo, upa<strong>ng</strong> palayain at itaas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> bayan, kaysa<br />

nagawa kailan man <strong>ng</strong> pinakamanini<strong>ng</strong>ni<strong>ng</strong> na tagumpay sa lara<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> digma.<br />

Sapagka’t hindi pa nalalaman noon a<strong>ng</strong> sini<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> paglilimbag, sa pamamagitan lama<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong> napakabagal at nakapapagod na gawain nakayayari sila <strong>ng</strong> mga kopya <strong>ng</strong> Biblia. Gayon<br />

na lama<strong>ng</strong> kalaki a<strong>ng</strong> kasabikan <strong>ng</strong> mga tao na magkaroon <strong>ng</strong> aklat, anupa’t marami a<strong>ng</strong><br />

nagkusa<strong>ng</strong> tumulo<strong>ng</strong> sa pagkopya nito, datapuwa’t napakahirap pa ri<strong>ng</strong> masapatan <strong>ng</strong> mga<br />

nagsisikopya a<strong>ng</strong> kahili<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> ilan sa mayayaman ay ibig bumili <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

Biblia. A<strong>ng</strong> iba naman ay isa<strong>ng</strong> bahagi lama<strong>ng</strong> nito. Sa marami<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>yayari ay marami<strong>ng</strong><br />

mga sambahayan a<strong>ng</strong> nagsasama upa<strong>ng</strong> bumili <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> salin. Sa gayo’y di nalauna’t<br />

nakapasok a<strong>ng</strong> Biblia ni Wicleff sa tahanan <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> pagkakaroon <strong>ng</strong> mga<br />

Kasulatan ay nagdulot <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>amba sa mga pamunuan <strong>ng</strong> iglesya. Dapat sila<strong>ng</strong> makitalad<br />

<strong>ng</strong>ayon sa isa<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yarihan kaysa kay Wicleff—isa<strong>ng</strong> laban dito’y wala<strong>ng</strong><br />

gasino<strong>ng</strong> magagawa a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga sandata. Sa I<strong>ng</strong>latera na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ito ay wala<br />

pa<strong>ng</strong> batas na nagbabawal <strong>ng</strong> Biblia, sapagka’t kailan man noo<strong>ng</strong> una ay di pa ito<br />

napapalimbag sa wika <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong> mga batas ay saka pa lama<strong>ng</strong> ginawa at<br />

mahigpit na ipinatupad na<strong>ng</strong> sumunod na mga panahon. Samantala’y sa kabila <strong>ng</strong><br />

pagsisikap <strong>ng</strong> mga pari, ay nagkapanahon sa pagkakaroon <strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> maikalat a<strong>ng</strong><br />

salita <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Halos matapos na a<strong>ng</strong> gawain ni Wicleff; a<strong>ng</strong> watawat <strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> dinala niya<strong>ng</strong><br />

mahaba<strong>ng</strong> panahon ay malapit na<strong>ng</strong> bitiwan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kamay. Sa iglesya niya sa<br />

Lutterworth, na<strong>ng</strong> halos ipamahagi na niya a<strong>ng</strong> komunyon, ay nabuwal siya, sa sakit na<br />

paralisis, at di-nalauna’t nalagutan siya <strong>ng</strong> hini<strong>ng</strong>a.<br />

39


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Si Wicleff ay na<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> sa kalabuan <strong>ng</strong> Madilim na Kapanahunan. Wala<strong>ng</strong> nauna sa<br />

kanya na nagkaroon <strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> maaari<strong>ng</strong> pagbatayan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagbabago. Ibina<strong>ng</strong>o<strong>ng</strong><br />

gaya ni Juan Bautista upa<strong>ng</strong> gumanap <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> gawain, siya a<strong>ng</strong> tagapagbansag <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> kapanahunan. Gayon ma’y a<strong>ng</strong> ayos <strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ipinakilala ay<br />

nagkaroon <strong>ng</strong> pagkakaisa at kaganapa<strong>ng</strong> di-nahigitan <strong>ng</strong> mga repormador na nagsisunod sa<br />

kanya, at ni di-naabot <strong>ng</strong> mga iba, kahit na na<strong>ng</strong> sumunod na sandaa<strong>ng</strong> taon. Napakalawak<br />

at malalim a<strong>ng</strong> pinagsasaligan, napakatibay at tunay a<strong>ng</strong> bala<strong>ng</strong>kas nito, na anupa’t di na ito<br />

dapat pa<strong>ng</strong> baguhin <strong>ng</strong> mga nagsisunod sa kanya.<br />

Si Wicleff ay isa sa mga pinakadakila<strong>ng</strong> Repormador. Sa lawak <strong>ng</strong> katalinuhan, sa<br />

liwanag <strong>ng</strong> pag-iisip, sa tibay <strong>ng</strong> pananatili sa katotohanan, at sa katapa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

ipagsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> ito, ay iilan sa mga nagsisunod sa kanya a<strong>ng</strong> sa kanya’y nakapantay. A<strong>ng</strong><br />

malinis na kabuhayan, a<strong>ng</strong> hindi napapagod na kasipagan sa pag-aaral at sa paggawa, a<strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> du<strong>ng</strong>is na kalinisa<strong>ng</strong>-budhi, at a<strong>ng</strong> pag-ibig at katapatan sa paglili<strong>ng</strong>kod na gaya ni<br />

Kristo, ay siya<strong>ng</strong> kata<strong>ng</strong>ian niya na una sa mga Repormador. Ito’y sa kabila <strong>ng</strong> kadiliman <strong>ng</strong><br />

pag-iisip at sa karumiha<strong>ng</strong> moral na siya niya<strong>ng</strong> sinila<strong>ng</strong>an.<br />

A<strong>ng</strong> likas ni Wicleff ay isa<strong>ng</strong> patotoo <strong>ng</strong> nagtuturo at bumabago<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

Banal na Kasulatan. A<strong>ng</strong> Biblia a<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> kabutihan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkatao. A<strong>ng</strong><br />

pagsisikap na matamo a<strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> katotohanan <strong>ng</strong> banal na pahayag ay nagbibigay <strong>ng</strong><br />

kasariwaan at kalakasan sa buo<strong>ng</strong> pag-iisip. Ito a<strong>ng</strong> nagpapalawak sa isipan, nagpapatalas sa<br />

pa<strong>ng</strong>-unawa, at nagpapagula<strong>ng</strong> sa pagkukuro. A<strong>ng</strong> pag-aaral <strong>ng</strong> Biblia ay magpapara<strong>ng</strong>al sa<br />

bawa’t isipan, damdamin, at mithiin na hindi magagawa <strong>ng</strong> pag-aaral <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> bagay. Ito<br />

a<strong>ng</strong> nagbibigay <strong>ng</strong> katibayan <strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>arin, <strong>ng</strong> pagtitiyaga, <strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong>, at <strong>ng</strong> matini<strong>ng</strong> na<br />

kalooban; ito a<strong>ng</strong> nagpapalinis sa likas at nagpapabanal sa kaluluwa. A<strong>ng</strong> masikap at<br />

magala<strong>ng</strong> na pag-aaral <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, na doo’y inilalapit <strong>ng</strong> nag-aaral a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pag-iisip sa pag-iisip <strong>ng</strong> Diyos, ay magbibigay sa sanlibutan <strong>ng</strong> mga tao na may lalo<strong>ng</strong><br />

matibay at masigla<strong>ng</strong> pag-iisip, at may lalo<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na simulain kaysa pag-iisip at<br />

simulain na ibinu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> pilosopiya <strong>ng</strong> tao. “A<strong>ng</strong> bukas <strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> mga salita,” a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong><br />

ma<strong>ng</strong>-aawit, “ay nagbibigay <strong>ng</strong> liwanag; nagbibigay <strong>ng</strong> unawa.”<br />

A<strong>ng</strong> mga aral na itinuro ni Wicleff ay patuloy na lumaganap <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> panahon; a<strong>ng</strong> mga<br />

kapanalig niya na ku<strong>ng</strong> tawagin ay mga Wiclefista o mga Lolardo, ay hindi sa I<strong>ng</strong>latera<br />

lama<strong>ng</strong> tumawid kundi na<strong>ng</strong>alat sa iba<strong>ng</strong> lupain, taglay a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kaalaman <strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo. Ngayo<strong>ng</strong> wala na a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>una sa kanila, ay lalo<strong>ng</strong> pinagibayo kaysa noo<strong>ng</strong><br />

una <strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kasigasigan, at marami a<strong>ng</strong> nagsilapit upa<strong>ng</strong><br />

paki<strong>ng</strong>gan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga aral. A<strong>ng</strong> ilan sa mga maharlika, at pati a<strong>ng</strong> asawa <strong>ng</strong> hari, ay<br />

na<strong>ng</strong>aakit sa pananampalataya. Sa marami<strong>ng</strong> pook ay nagkaroon <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagbabago sa<br />

mga pag-uugali <strong>ng</strong> mga tao, at a<strong>ng</strong> mga tanda <strong>ng</strong> pagsamba sa mga diyus-diyusan <strong>ng</strong><br />

Romanismo ay inalis sa mga iglesya.<br />

40


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Datapuwa’t di-nalauna’t bumulalas a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-awa<strong>ng</strong> bagyo roon sa mga tumata<strong>ng</strong>gap<br />

sa Biblia na pinakapatnubay nila. Dahil sa pananabik <strong>ng</strong> mga hari<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>les na palakasin a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan sa pamamagitan <strong>ng</strong> pagtatamo <strong>ng</strong> tulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Roma, ay di sila nagatubili<strong>ng</strong><br />

isakripisyo a<strong>ng</strong> mga Repormador. Ito a<strong>ng</strong> kauna-unaha<strong>ng</strong> panahon sa kasaysayan<br />

<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>latera na ipinag-utos sunugin a<strong>ng</strong> mga alagad <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo. Sunud-sunod na<br />

pinagpapatay a<strong>ng</strong> mga martir. A<strong>ng</strong> mga nagtata<strong>ng</strong>hal <strong>ng</strong> katotohanan, na pinararata<strong>ng</strong>an at<br />

pinarurusahan ay wala<strong>ng</strong> magawa kundi ibuhos na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga pagta<strong>ng</strong>is sa<br />

pakinig <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon <strong>ng</strong> mga hukbo. Bagaman tinugis tulad sa mga kaaway <strong>ng</strong> iglesya at<br />

mga taksil sa kaharian, ay nagpatuloy din sila<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>aral sa mga lihim na dako, na<br />

ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari’y na<strong>ng</strong>agkukubli sa mga aba<strong>ng</strong> tahanan <strong>ng</strong> mga dukha, at malimit na<br />

nagtatago sa mga yu<strong>ng</strong>ib at mga kuweba.<br />

Sa kabila <strong>ng</strong> maba<strong>ng</strong>is na pag-uusig, ay nagpatuloy sa loob <strong>ng</strong> daan-daa<strong>ng</strong> taon a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

tahimik, banal, masikap, at matiyaga<strong>ng</strong> pagtutol laban sa kumakalat na kasamaan <strong>ng</strong><br />

pananampalataya <strong>ng</strong> relihiyon. A<strong>ng</strong> mga Kristiyano <strong>ng</strong> nauna<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon ay<br />

mayroo<strong>ng</strong> bahagya lama<strong>ng</strong> kaalaman sa katotohanan subali’t matiyaga sila<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>agbata<br />

ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa salita <strong>ng</strong> Diyos. Gaya <strong>ng</strong> mga alagad na<strong>ng</strong> kapanahunan <strong>ng</strong> mga apostol,<br />

marami sa kanila a<strong>ng</strong> nagsakripisyo <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga ariarian sa sanlibuta<strong>ng</strong> ito para sa<br />

gawain ni Kristo. Magalak na inampon niyao<strong>ng</strong> mga tinuluta<strong>ng</strong> tumira sa kani-kanila<strong>ng</strong><br />

tahanan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kapatid na ipinatatapon; at kapag pati sila ay itinataboy, ay buo<strong>ng</strong><br />

lugod nila<strong>ng</strong> tinata<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> kapalaran <strong>ng</strong> itinapon. Tunay <strong>ng</strong>a na tinalikdan <strong>ng</strong> libu-libo<br />

a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya makalaya lama<strong>ng</strong> sila dahil sa takot sa kaba<strong>ng</strong>isan <strong>ng</strong> sa<br />

kanila’y nagsisiusig, at sila’y nagsilabas sa bila<strong>ng</strong>guan na nararamtan <strong>ng</strong> damit-nagsisi,<br />

upa<strong>ng</strong> ilathala a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagbawi. Datapuwa’t hindi kakaunti a<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong> —at dito’y<br />

kasama a<strong>ng</strong> mga maharlika at aba<strong>ng</strong> mga tao —niyao<strong>ng</strong> mga wala<strong>ng</strong> takot na sumaksi sa<br />

katotohanan, sa mga silid <strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>guan, sa mga “tore <strong>ng</strong> mga Lolardo,” at sa gitna <strong>ng</strong><br />

pagpapahirap at apoy, at na<strong>ng</strong>atutuwa<strong>ng</strong> sila’y nagi<strong>ng</strong> karapat-dapat makaalam <strong>ng</strong><br />

“pakikisama sa Kanya<strong>ng</strong> mga kahirapan.”<br />

Sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga sinulat ni Wicleff ay naakay si Juan Hus na taga-Bohemya,<br />

upa<strong>ng</strong> tumalikod sa mga kamalian <strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong> Roma, at tumulo<strong>ng</strong> sa gawain <strong>ng</strong> Reporma.<br />

Kaya’t sa dalawa<strong>ng</strong> lupai<strong>ng</strong> ito, na malaki a<strong>ng</strong> pagkakaagwat, ay nahasik a<strong>ng</strong> binhi <strong>ng</strong><br />

katotohanan. Mula sa Bohemya ay lumaganap sa iba<strong>ng</strong> lupain a<strong>ng</strong> gawain. Nabali<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

mga pag-iisip <strong>ng</strong> mga tao sa salita <strong>ng</strong> Diyos, na malaon na<strong>ng</strong> nalimutan. Isa<strong>ng</strong> banal na<br />

kamay a<strong>ng</strong> naghahanda <strong>ng</strong> daan <strong>ng</strong> Dakila<strong>ng</strong> Reporma.<br />

41


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 6—Dalawa<strong>ng</strong> Bayani<br />

Noon pa ma<strong>ng</strong> ikasiyam na dantaon ay natanim na sa Bohemya a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo. Isinalin<br />

a<strong>ng</strong> Biblia, at idinaos a<strong>ng</strong> mga pagpupulo<strong>ng</strong> sa sarili<strong>ng</strong> wika <strong>ng</strong> mga tao. Datapuwa’t<br />

haba<strong>ng</strong> lumalaki a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa, ay nadidimlan naman a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos. Si<br />

Papa Gregorio VII, na kumuha sa kanya<strong>ng</strong> sarili <strong>ng</strong> pananaguta<strong>ng</strong> papagpakumbabain a<strong>ng</strong><br />

kapalaluan <strong>ng</strong> mga hari, ay nag-adhika rin nama<strong>ng</strong> umalipin sa bayan, at sa ganito’y<br />

nagpadala siya <strong>ng</strong> bula na nagbabawal <strong>ng</strong> pagdadaos <strong>ng</strong> hayag na pagpupulo<strong>ng</strong> sa wika <strong>ng</strong><br />

mga taga-Bohemya. Ipinahayag <strong>ng</strong> papa na “ikinalulugod <strong>ng</strong> Makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat na<br />

a<strong>ng</strong> pagsamba sa Kanya ay idaos sa wika<strong>ng</strong> hindi nalalaman <strong>ng</strong> mga tao, at marami<strong>ng</strong><br />

kasamaan at erehiya a<strong>ng</strong> buma<strong>ng</strong>on dahil sa hindi pagsunod sa tuntuni<strong>ng</strong> ito.” Sa ganya’y<br />

ipinag-utos <strong>ng</strong> Roma na dapat patayin a<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>law <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, at a<strong>ng</strong> mga tao’y<br />

nararapat kulu<strong>ng</strong>in sa kadiliman. Datapuwa’t naglaan a<strong>ng</strong> La<strong>ng</strong>it <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> mga tulo<strong>ng</strong> na<br />

siya<strong>ng</strong> mag-ii<strong>ng</strong>at sa iglesya. A<strong>ng</strong> marami sa mga Baldense at Albihense na itinaboy <strong>ng</strong><br />

pag-uusig mula sa kanila<strong>ng</strong> mga tahanan sa Pransya at sa Italya, ay dumati<strong>ng</strong> sa Bohemya.<br />

Bagaman sila’y hindi na<strong>ng</strong>ahas magturo <strong>ng</strong> hayagan, masikap naman sila<strong>ng</strong> gumawa sa<br />

lihim. Sa gayo<strong>ng</strong> paraa’y nai<strong>ng</strong>atan a<strong>ng</strong> tunay na pananampalataya sa sunud-sunod na<br />

dantaon.<br />

Bago dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kaarawan ni Hus, ay nagkaroon na muna <strong>ng</strong> mga lalaki sa Bohemya<br />

na tumindig upa<strong>ng</strong> hayaga<strong>ng</strong> batikusin a<strong>ng</strong> mga kasamaa<strong>ng</strong> ginagawa sa loob <strong>ng</strong> iglesya at<br />

a<strong>ng</strong> kahalayan <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> mga paggawa nila<strong>ng</strong> ito ay nagbunsod sa pagkakaroon <strong>ng</strong><br />

malaganap na interes. Na<strong>ng</strong>amba a<strong>ng</strong> mga pari at nabuksan a<strong>ng</strong> paguusig sa mga alagad <strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo. Napataboy upa<strong>ng</strong> sumamba sa mga gubat at kabundukan, ay pinaghanap sila <strong>ng</strong><br />

mga kawal, at marami a<strong>ng</strong> pinagpapatay. Pagkatapos <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> panahon, nagkaroon <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

utos na a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tumalikod sa pagsamba<strong>ng</strong> ipinasusunod <strong>ng</strong> Katoliko Romano ay dapat<br />

sunugin. Datapuwa’t isinuko man <strong>ng</strong> mga Kristiyano a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga buhay, umasa<br />

naman sila na magwawagi a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> gawain. A<strong>ng</strong> isa sa kanila na “nagturo na a<strong>ng</strong><br />

kaligtasan ay matatagpuan lama<strong>ng</strong> sa pananampalataya sa napako<strong>ng</strong> Tagapagligtas,” na<strong>ng</strong><br />

mamamatay na ay nagsabi <strong>ng</strong> ganito: “A<strong>ng</strong> poot <strong>ng</strong> mga kaaway <strong>ng</strong> katotohanan ay<br />

nananaig <strong>ng</strong>ayon laban sa atin, <strong>ng</strong>uni’t iya’y hindi magpapatuloy magpakailan man, may<br />

isa<strong>ng</strong> baba<strong>ng</strong>on sa gitna <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> karaniwan, na wala<strong>ng</strong> tabak o kapa<strong>ng</strong>yarihan, at sa<br />

kanya’y hindi sila mananagumpay.” Malayo pa a<strong>ng</strong> kapanahunan ni Lutero; datapuwa’t<br />

noon pa man ay mayroon na<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> buma<strong>ng</strong>on, na a<strong>ng</strong> patotoo laban sa Roma ay liligalig<br />

sa mga bansa.<br />

Mababa<strong>ng</strong> pamilya a<strong>ng</strong> pinagmulan ni Juan Hus at maaga siya<strong>ng</strong> naulila sa kanya<strong>ng</strong> ama.<br />

A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> makabanala<strong>ng</strong> ina, na nagpapalagay na a<strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an at a<strong>ng</strong> pagkatakot sa<br />

Diyos ay siya<strong>ng</strong> pinakamahalaga<strong>ng</strong> pagaari<strong>ng</strong> matata<strong>ng</strong>kilik <strong>ng</strong> tao, ay nagsikap na ito’y<br />

maipamana sa kanya<strong>ng</strong> anak. Nag-aral si Hus sa paarala<strong>ng</strong> lalawigan, at pagkatapos ay<br />

42


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pumasok sa unibersidad <strong>ng</strong> Praga, na roo’y nata<strong>ng</strong>gap bila<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mag-aaral sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> kawa<strong>ng</strong>gawa. Sa paglalakbay na patu<strong>ng</strong>o sa Praga ay sinainahan siya <strong>ng</strong><br />

kaniya<strong>ng</strong> ina; balo at dukha, wala siya<strong>ng</strong> maipagkaloob na kayamanan <strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> ito sa<br />

kanya<strong>ng</strong> anak, <strong>ng</strong>uni’t na<strong>ng</strong> sila’y nalalapit na sa malaki<strong>ng</strong> lunsod, nanikluhod siya sa pili<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong> ulila sa ama<strong>ng</strong> kabataan, at hini<strong>ng</strong>i para sa kanya a<strong>ng</strong> pagpapala <strong>ng</strong> Ama nila<strong>ng</strong> nasa<br />

la<strong>ng</strong>it. Wala<strong>ng</strong> gasino<strong>ng</strong> pagkaunawa a<strong>ng</strong> ina<strong>ng</strong> yaon ku<strong>ng</strong> paano sasagutin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

panala<strong>ng</strong>in.<br />

Sa unibersidad, ay hindi nagtagal at nata<strong>ng</strong>hal si Hus dahil sa kanya<strong>ng</strong> masigasig na pagaaral<br />

at mabilis na pagsulo<strong>ng</strong>, samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> malinis na kabuhayan at<br />

kagandaha<strong>ng</strong>-loob, at mabuti<strong>ng</strong> pag-uugali, ay pinupuri <strong>ng</strong> kalahatan. Siya’y isa<strong>ng</strong> tapat na<br />

kapanalig <strong>ng</strong> Iglesya Romana, at isa<strong>ng</strong> masikap na naghahanap <strong>ng</strong> mga pagpapala<strong>ng</strong> ukol sa<br />

espiritu na ipinagpapa<strong>ng</strong>gap nito<strong>ng</strong> maibibigay.<br />

Minsan na<strong>ng</strong> hubileo ay na<strong>ng</strong>umpisal siya, ibinayad a<strong>ng</strong> kaunti<strong>ng</strong> kuwalta<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

naipon, at sumama sa prusisyon upa<strong>ng</strong> mata<strong>ng</strong>gap niya a<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> kapatawaran <strong>ng</strong><br />

kasalanan. Na<strong>ng</strong> makatapos na siya sa kolehiyo, pinasukan niya a<strong>ng</strong> pagpapari at sapagka’t<br />

matulin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkataas ay madali siya<strong>ng</strong> nata<strong>ng</strong>gap sa korte <strong>ng</strong> hari. Ginawa rin<br />

siya<strong>ng</strong> propesor at pagkatapos ay rektor <strong>ng</strong> unibersidad na kanya<strong>ng</strong> pinag-aralan.<br />

Sa loob <strong>ng</strong> ilan taon lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mapakumbaba<strong>ng</strong> mag-aaral na ito na nakapag-aral <strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> bayad ay ipinagmalaki na <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> bayan, at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan ay nabantog<br />

sa buo<strong>ng</strong> Europa. Datapuwa’t sa iba<strong>ng</strong> bukiran sinimulan ni Hus a<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> pagbabago.<br />

Pagkaraan <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> taon na<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> pari na siya, ay nahira<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral sa<br />

kapilya sa Betlehem. A<strong>ng</strong> nagtayo <strong>ng</strong> kapilya<strong>ng</strong> ito ay nagpahayag na totoo<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong><br />

ipa<strong>ng</strong>aral a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan sa sarili<strong>ng</strong> wika <strong>ng</strong> mga tao. Sa kabila <strong>ng</strong> pagtutol <strong>ng</strong><br />

Roma sa gawai<strong>ng</strong> ito, ay hindi ito lubusa<strong>ng</strong> napatigil sa Bohemya. Datapuwa’t marami a<strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> kaalaman sa Biblia, at a<strong>ng</strong> napakasama<strong>ng</strong> mga bisyo ay siya<strong>ng</strong> umiiral sa lahat <strong>ng</strong><br />

uri <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> mga kasamaa<strong>ng</strong> ito ay wala<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>imi<strong>ng</strong> binatikos ni Hus,<br />

na ipinananawagan a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> ipasunod a<strong>ng</strong> mga simulain <strong>ng</strong> katotohanan at<br />

kalinisa<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> itinuro.<br />

Isa<strong>ng</strong> taga-Praga, si Jeronimo, na sa dako<strong>ng</strong> huli ay nagi<strong>ng</strong> kasama-sama ni Hus, ay<br />

nagdala <strong>ng</strong> mga aklat na sinulat ni Wicleff na<strong>ng</strong> siya’y ma<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> sa I<strong>ng</strong>latera. A<strong>ng</strong> reyna<br />

<strong>ng</strong> I<strong>ng</strong>latera, na naniniwala sa mga aral ni Wicleff, ay isa<strong>ng</strong> prinsesa<strong>ng</strong> taga-Bohemya at sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> impluensya niya’y kumalat din naman a<strong>ng</strong> mga aklat <strong>ng</strong> Repormador sa<br />

kanya<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> tinubuan. A<strong>ng</strong> mga aklat na ito ay binasa ni Hus na may malaki<strong>ng</strong><br />

kasabikan; naniwala siya<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tapat na Kristiyano a<strong>ng</strong> sumulat niyaon, at may hilig<br />

siya<strong>ng</strong> suma<strong>ng</strong>-ayon sa pagbabago<strong>ng</strong> itinataguyod niya. Noon pa man, ay wala<strong>ng</strong> malay si<br />

Hus na siya’y nakapasok sa isa<strong>ng</strong> landas na magialayo sa kanya sa Roma.<br />

43


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ito ay dumati<strong>ng</strong> sa Praga a<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> lalaki<strong>ng</strong> buhat sa I<strong>ng</strong>latera, mga<br />

tao<strong>ng</strong> maruruno<strong>ng</strong>, na nagsita<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> liwanag, at naparito sa malayo<strong>ng</strong> lupai<strong>ng</strong> ito upa<strong>ng</strong><br />

magkalat <strong>ng</strong> liwanag na kanila<strong>ng</strong> nata<strong>ng</strong>gap. Sapagka’t nagpasimula sila sa isa<strong>ng</strong> hayaga<strong>ng</strong><br />

pagsalakay sa pamumuno <strong>ng</strong> papa, madali sila<strong>ng</strong> pinatahimik <strong>ng</strong> mga may kapa<strong>ng</strong>yarihan;<br />

at sapagka’t ayaw nila<strong>ng</strong> talikdan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> layunin, ay iba nama<strong>ng</strong> paraan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

ginamit. Palibhasa’y mga pintor sila at ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral pa, sinimulan nila<strong>ng</strong> gamitin a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> kaalaman. Sa isa<strong>ng</strong> dako<strong>ng</strong> lantad sa madla ay gumuhit sila <strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> larawan.<br />

A<strong>ng</strong> isa’y kumakatawan sa pagpasok ni Kristo sa Jerusalem, “maamo at nakasakay sa isa<strong>ng</strong><br />

asno,”3 at sinusundan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga alagad na a<strong>ng</strong> kasuuta’y naluma na dahil sa<br />

paglalakbay at mga wala<strong>ng</strong> sapin a<strong>ng</strong> paa.<br />

A<strong>ng</strong> ikalawa ay naglalarawan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> prusisyon <strong>ng</strong> papa—a<strong>ng</strong> papa ay nararamtan <strong>ng</strong><br />

mahal na damit at napuputu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> korona<strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> pato<strong>ng</strong>, nakasakay sa isa<strong>ng</strong> kabayo na<br />

nagagayaka<strong>ng</strong> mainam, pina<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>unahan <strong>ng</strong> mga humihihip <strong>ng</strong> pakakak. at sinusundan<br />

naman <strong>ng</strong> mga kardenal at mga pari na nakasisilaw sa kina<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pananamit.<br />

Narito a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> sermon na tumawag sa pansin <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> tao. Pulu-puluto<strong>ng</strong> na<br />

mga tao a<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> ti<strong>ng</strong>nan a<strong>ng</strong> mga larawan. Wala<strong>ng</strong> hindi nakaunawa <strong>ng</strong> aral na<br />

itinuturo niyaon at marami a<strong>ng</strong> mataos na nakilos sa malaki<strong>ng</strong> pagkakaiba <strong>ng</strong> kaamuan at<br />

kababaan ni Kristo<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon, at <strong>ng</strong> kapalaluan at paghahari-harian <strong>ng</strong> papa na<br />

nagbabansag na li<strong>ng</strong>kod ni Kristo. Nagkaroon <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kaguluhan sa Praga at natagpuan<br />

<strong>ng</strong> mga na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>iba<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> ito na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> sila’y tumakas upa<strong>ng</strong> huwag sila<strong>ng</strong><br />

mapahamak. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> aral na kanila<strong>ng</strong> itinuro ay hindi nalimutan.<br />

A<strong>ng</strong> mga larawa<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> iginuhit ay nakintal <strong>ng</strong> malalim sa isipan ni Hus, at siya’y<br />

naakay sa masinop na pag-aaral <strong>ng</strong> Biblia, at <strong>ng</strong> mga sinulat ni Wicleff. Bagaman noo’y<br />

hindi pa siya handa<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> itinatanyag na pagbabago ni Wicleff, malinaw<br />

naman niya<strong>ng</strong> nakita a<strong>ng</strong> tunay na likas <strong>ng</strong> kapapahan, at may lalo<strong>ng</strong> kasigasiga<strong>ng</strong> binatikos<br />

niya a<strong>ng</strong> kapalaluan, ha<strong>ng</strong>arin at kasamaan <strong>ng</strong> kapapahan.<br />

Mula sa Bohemya ay umabot a<strong>ng</strong> liwanag ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa Alemanya; sapagka’t a<strong>ng</strong><br />

kaguluhan sa unibersidad <strong>ng</strong> Praga ay nagi<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> pag-uwi <strong>ng</strong> mga daan-daa<strong>ng</strong><br />

nagsisipag-aral na Aleman. Marami sa kanila a<strong>ng</strong> tuina<strong>ng</strong>gap mula kay Hus <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

una<strong>ng</strong> pagkakilala sa Banal na Kasulatan at <strong>ng</strong> sila’y magsiuwi ay inilaganap nila a<strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo sa baya<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> tinubuan.<br />

A<strong>ng</strong> mga balita <strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>yayari sa Praga ay umabot sa Roma at di-nalauna’t si Hus ay<br />

ipinatawag upa<strong>ng</strong> humarap sa papa. A<strong>ng</strong> pagsunod ay paglalantad <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili sa<br />

kamatayan. A<strong>ng</strong> hari at reyna <strong>ng</strong> Bohemya, a<strong>ng</strong> unibersidad, a<strong>ng</strong> mga maharlika, at a<strong>ng</strong> mga<br />

namumuno sa pamahalaan ay samasama<strong>ng</strong> namanhik sa papa na si Hus ay pahintuluta<strong>ng</strong><br />

maiwan sa Praga, at sa pamamagitan na lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kinatawan siya sasagot sa Roma. Nguni’t<br />

44


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

sa halip na ipagkaloob a<strong>ng</strong> kahili<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ito, ipinagpatuloy <strong>ng</strong> papa<strong>ng</strong> litisin at hatulan si Hus,<br />

at pagkatapus ay ipinahayag na a<strong>ng</strong> Praga ay nasa ilalim <strong>ng</strong> interdikto.<br />

Noo<strong>ng</strong> mga panaho<strong>ng</strong> yaon, kapag binibigkas a<strong>ng</strong> ganito<strong>ng</strong> hatol, ay malaki<strong>ng</strong><br />

kaligaligan a<strong>ng</strong> nalilikha. A<strong>ng</strong> mga seremonya<strong>ng</strong> ginagamit ay tunay na inia<strong>ng</strong>kop upa<strong>ng</strong><br />

makapagbigay takot sa isa<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> kumikilala sa papa na kinatawan <strong>ng</strong> Diyos, na may<br />

hawak <strong>ng</strong> mga susi <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it at <strong>ng</strong> impiyerno, at may hawak <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> makahi<strong>ng</strong>i<br />

<strong>ng</strong> mga kaparusaha<strong>ng</strong> ukol sa laman at gayon din sa espiritu. A<strong>ng</strong> paniniwala noo’y<br />

sinasarhan a<strong>ng</strong> mga pintuan <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it laban sa pook na nilalagpakan <strong>ng</strong> interdikto <strong>ng</strong> papa;<br />

at ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hindi minamagali<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> papa na alisin a<strong>ng</strong> interdikto ay hindi makapapasok a<strong>ng</strong><br />

patay sa pinagpala<strong>ng</strong> tahanan. Bila<strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong> kakila-kilabot na kasakunaa<strong>ng</strong> ito ay pinigil<br />

a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pagpupulo<strong>ng</strong> ukol sa relihiyon. Ipininid a<strong>ng</strong> mga simbahan. A<strong>ng</strong> pagkakasal ay<br />

sa patyo ginaganap. A<strong>ng</strong> mga patay, sapagka’t ayaw ipalibi<strong>ng</strong> sa lupa<strong>ng</strong> benditado ay<br />

ibinabaon na lama<strong>ng</strong> sa mga kanal o inihuhukay sa mga bukid, na wala na<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> rito<br />

na ginaganap sa paglilibi<strong>ng</strong>.<br />

Sa gayo’y sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga pamamalakad na kumikilos sa dilidili ay sinikap <strong>ng</strong><br />

Roma na pamahalaan a<strong>ng</strong> budhi <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> lunsod <strong>ng</strong> Praga ay napuno <strong>ng</strong> kagusutan.<br />

Marami a<strong>ng</strong> nagparata<strong>ng</strong> kay Hus at sinabi<strong>ng</strong> siya a<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> lahat nila<strong>ng</strong> mga<br />

kasakunaan, at hinili<strong>ng</strong> na siya’y ibigay sa paghihiganti <strong>ng</strong> Roma. Upa<strong>ng</strong> matahimik a<strong>ng</strong><br />

bagyo, umuwi a<strong>ng</strong> Repormador sa kanya<strong>ng</strong> bayan at ila<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> nagtira roon. Hindi<br />

tumigil si Hus sa kanya<strong>ng</strong> paggawa, kundi naglakbay pa <strong>ng</strong>a sa bayan sa palibot, na<br />

na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral sa mga nananabik na mga tao. Sa ganito<strong>ng</strong> kaparaanan, a<strong>ng</strong> mga paraa<strong>ng</strong><br />

ginamit <strong>ng</strong> papa upa<strong>ng</strong> pigilin a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay siya pa <strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> dito’y nagpalaganap.<br />

Tayo’y “wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> magagawa<strong>ng</strong> laban sa katotohanan, kundi ayon sa katotohanan.”<br />

Ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa panaho<strong>ng</strong> ito’y nag-iisa<strong>ng</strong> gumagawa si Hus, <strong>ng</strong>uni’t <strong>ng</strong>ayon si Jeronimo,<br />

na noo<strong>ng</strong> nasa I<strong>ng</strong>latera ay tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> mga aral ni Wicleff ay nakisama sa kanya sa<br />

gawai<strong>ng</strong> pagbabago. A<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> ito mula <strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon ay nagkasama na sa<br />

kanila<strong>ng</strong> kabuhavan at sa kamatayan ma’y hindi na magkakahiwalay. Sa katalasan <strong>ng</strong>a pagiisip,<br />

kabutihan sa pananalita, at karunu<strong>ng</strong>an—mga kaloob na umaakit sa pagsa<strong>ng</strong>-ayon <strong>ng</strong><br />

marami—ay nakalalama<strong>ng</strong> si Jeronimo; datapuwa’t sa mga uri nama<strong>ng</strong> bumubuo sa tunay<br />

na likas, ay lalo<strong>ng</strong> dakila si Hus. A<strong>ng</strong> banayad na pagkukuro ni Hus ay nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>pigil sa mapusok na kalooban ni Jeronimo; buo<strong>ng</strong> amo na kinilala ni Jeronimo a<strong>ng</strong><br />

kata<strong>ng</strong>ian ni Hus at napahinuhod sa kanya<strong>ng</strong> payo. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> magkalakip na<br />

pagpapagal nila ay lalo<strong>ng</strong> mabilis na lumaganap a<strong>ng</strong> Reporma.<br />

Pinahintulutan <strong>ng</strong> Diyos na malaki<strong>ng</strong> liwanag a<strong>ng</strong> sumila<strong>ng</strong> sa pag-iisip <strong>ng</strong> mga pili<strong>ng</strong><br />

tao<strong>ng</strong> ito, na sa kanila’y inihayag a<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> mga kamalian <strong>ng</strong> Roma; datapuwa’t hindi<br />

nila tina<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> liwanag na dapat ibigay sa sanlibutan. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga<br />

45


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

li<strong>ng</strong>kod Niya<strong>ng</strong> ito, ay inakay <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> mga tao buhat sa kadiliman <strong>ng</strong> Romanismo;<br />

datapuwa’t marami at malalaki a<strong>ng</strong> mga hadla<strong>ng</strong> na kanila<strong>ng</strong> sasagupain, at<br />

hakba<strong>ng</strong>hakba<strong>ng</strong> na inakay Niya sila, alinsunod sa kanila<strong>ng</strong> kakayahan. Hindi pa sila<br />

handa<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> liwanag na paminsanan. Gaya <strong>ng</strong> lubos na liwanag <strong>ng</strong> araw<br />

sa ta<strong>ng</strong>hali<strong>ng</strong>-tapat doon sa mga matagal na nasa dilim, lalayuan nila ito, ku<strong>ng</strong> sa kanila’y<br />

ipahayag. Kaya’t ito’y unti-unci<strong>ng</strong> ipinakita <strong>ng</strong> Diyos sa kanya<strong>ng</strong> mga tagapagtaguyod ayon<br />

sa matata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> mga tao.<br />

Sa pagdati<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> bawa’t dantaon, ay may susunod nama<strong>ng</strong> iba pa<strong>ng</strong> mga tapat na<br />

ma<strong>ng</strong>gagawa, upa<strong>ng</strong> akayin a<strong>ng</strong> mga tao na magpatuloy sa landas <strong>ng</strong><br />

pagbabago. Nagpatuloy a<strong>ng</strong> pagpapa<strong>ng</strong>kat-pa<strong>ng</strong>kat sa loob <strong>ng</strong> iglesya. Nagi<strong>ng</strong> tatlo a<strong>ng</strong><br />

papa<strong>ng</strong> nagpapa<strong>ng</strong>agaw sa pagkapa<strong>ng</strong>ulo at sa kanila<strong>ng</strong> paglalaban ay napuno <strong>ng</strong> krimen at<br />

kaguluhan a<strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan. Taglay a<strong>ng</strong> lumalalo<strong>ng</strong> katapa<strong>ng</strong>an araw-araw, ay<br />

ipinagsigawan ni Hus na para<strong>ng</strong> kulog a<strong>ng</strong> mga karumala<strong>ng</strong> tinutulutan sa pa<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong><br />

relihiyon.<br />

Wari<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> lunsod <strong>ng</strong> Praga ay nabibi<strong>ng</strong>it na naman sa madugo<strong>ng</strong> labanan. Gaya noo<strong>ng</strong><br />

mga panaho<strong>ng</strong> una, a<strong>ng</strong> alipin <strong>ng</strong> Diyos ay pinarata<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> “ma<strong>ng</strong>babagabag sa<br />

Israel.”<br />

Muli na nama<strong>ng</strong> sumailalinr lrg interdikto a<strong>ng</strong> lunsod, at umuwi si Hus sa kanya<strong>ng</strong><br />

sarili<strong>ng</strong> nayon. Nawakasan na a<strong>ng</strong> patotoo<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> tapat niya<strong>ng</strong> ipinahayag sa kanya<strong>ng</strong><br />

pinakaiibig na kapilya sa Betlehem. Dapat siya<strong>ng</strong> magsalita sa lalo<strong>ng</strong> malawak na<br />

tu<strong>ng</strong>tu<strong>ng</strong>an, sa buo<strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan, bago niya ihain a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> buhay na<br />

pinakasaksi sa katotohanan.<br />

Upa<strong>ng</strong> malunasan a<strong>ng</strong> mga kasamaa<strong>ng</strong> gumugulo sa Europa, isa<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kalahata<strong>ng</strong><br />

pulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> ipinag-anyaya<strong>ng</strong> idaos sa Konstansa. A<strong>ng</strong> pulo<strong>ng</strong> ay ipinag-anyaya <strong>ng</strong> isa sa<br />

tatlo<strong>ng</strong> nag-aagawa<strong>ng</strong> mga papa, si Juan XXIII, ayon sa kahili<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> emperador<br />

Sigismundo.<br />

Dumalo si Papa Juan na taglay a<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> pagaalinla<strong>ng</strong>an, gayon nra’y pumasok siya<br />

sa bayan <strong>ng</strong> Konstansa na rnay malaki<strong>ng</strong> karilagan, na kasarna a<strong>ng</strong> mga may matataas na<br />

tu<strong>ng</strong>kulin sa iglesya, at sinusundan a<strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> hanay <strong>ng</strong> mga abay. Lahat <strong>ng</strong> pari at<br />

matataas na tao <strong>ng</strong> bayan, at malaki<strong>ng</strong> puluto<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> bayan ay nagsilabas upa<strong>ng</strong><br />

salubu<strong>ng</strong>in siya. Sa itaas <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ulo ay may ginintua<strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it-la<strong>ng</strong>it na dala <strong>ng</strong> apat na<br />

matataas na pinuno<strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> ostya ay dinala sa kanya<strong>ng</strong> unahan, at a<strong>ng</strong> mahal na<br />

bihisan <strong>ng</strong> mga kardenal at mga maharlika ay nagi<strong>ng</strong> napakagara.<br />

Samantala’y may iba nama<strong>ng</strong> naglalakbay na dumarati<strong>ng</strong> sa Konstansa. Alam ni Hus a<strong>ng</strong><br />

mga kapa<strong>ng</strong>aniba<strong>ng</strong> nagbabanta sa kanya. Nagpaalam siya sa kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan na wari<br />

46


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

baga<strong>ng</strong> hindi na niya sila muli<strong>ng</strong> makikita pa at yumaon sa kanya<strong>ng</strong> lakbayin na<br />

nararamdaman niya<strong>ng</strong> patu<strong>ng</strong>o siya sa pagsusunugan sa kanya. Bagaman nakakuha siya <strong>ng</strong><br />

pases sa hari <strong>ng</strong> Bohemya, na na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> hindi siya magagalaw ninuman, at tuma<strong>ng</strong>gap<br />

<strong>ng</strong> isa pa kay emperador Sigismundo, inayos din niya a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay na wari<strong>ng</strong> nakikinikita<br />

na niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkamatay.<br />

Sa paglalakbay ni Hus ay namataan niya a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong> paglaganap <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga aral, gayon din a<strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong> pagsa<strong>ng</strong>-ayon dito <strong>ng</strong> mga tao. Dumagsa a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong><br />

sasalubo<strong>ng</strong> sa kanya, at sa ila<strong>ng</strong> bayan ay sinamahan siya <strong>ng</strong> mga pinuno<strong>ng</strong> bayan sa<br />

kanila<strong>ng</strong> mga lansa<strong>ng</strong>an.<br />

Na<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> si Hus sa Konstansa ay binigyan siya <strong>ng</strong> ganap na kalayaan. Sa pa<strong>ng</strong>ako<br />

<strong>ng</strong> emperador ay naragdag a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako <strong>ng</strong> papa na ililigtas siya. Datapuwa’t a<strong>ng</strong><br />

mahahalaga’t muli’t muli<strong>ng</strong> pahayag na ito ay sinira rin, at a<strong>ng</strong> Repormador na ito ay hindi<br />

nalaunan at hinuli, sa bisa <strong>ng</strong> utos <strong>ng</strong> papa at <strong>ng</strong> mga kardenal, at ipinasok siya sa mabaho<strong>ng</strong><br />

bila<strong>ng</strong>guan. Pagkatapos ay inilipat siya sa isa<strong>ng</strong> matibay na kastilyo sa ibayo <strong>ng</strong> Rin, at<br />

doon piniit.<br />

A<strong>ng</strong> papa na nakinaba<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kaunti sa kanya<strong>ng</strong> kataksilan ay hindi nalauna’t ipinasok sa<br />

bila<strong>ng</strong>guan di<strong>ng</strong> ito. Napatunayan sa harap <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an na nakagawa siya <strong>ng</strong><br />

pinakamahahalay na kasalanan, bukod sa pagpatay, simoniya, at pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>alunya, “mga<br />

kasalana<strong>ng</strong> hindi dapat bukhin sa labi.” Kaya’t a<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an na rin a<strong>ng</strong> sa kanya’y<br />

humatol; at sa wakas ay inalisan siya <strong>ng</strong> tiyara at ibinila<strong>ng</strong>go. A<strong>ng</strong> mga nakikipa<strong>ng</strong>agaw sa<br />

pagkapapa ay inalis din naman, at isa<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> pontipisi a<strong>ng</strong> hinira<strong>ng</strong>.<br />

A<strong>ng</strong> pagkabila<strong>ng</strong>go ni Hus ay ikinagalit na lubha <strong>ng</strong> mga taga-Bohemya. A<strong>ng</strong> mga<br />

maharlika<strong>ng</strong> may malaki<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan ay mahigpit na tumutol sa kapulu<strong>ng</strong>an laban sa<br />

kapasla<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ito. A<strong>ng</strong> emperador na ayaw pumayag na labagin a<strong>ng</strong> pases na kanya<strong>ng</strong><br />

ibinigay ay tumutol sa mga ginawa kay Hus. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga kaaway <strong>ng</strong> Repormador<br />

ay galit at nagmatigas.<br />

Sa wakas ay iniharap si Hus sa kapulu<strong>ng</strong>an na mahina na dahil sa pagkakasakit at<br />

pagkabila<strong>ng</strong>go—sapagka’t a<strong>ng</strong> alimuom <strong>ng</strong> basa-basa<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>guan, at a<strong>ng</strong> kabahuan <strong>ng</strong><br />

ha<strong>ng</strong>in doon ay nakapagpalagnat sa kanya, na halos kinitil a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> buhay. Siya’y<br />

natatanikalaa<strong>ng</strong> tumayo sa harapan <strong>ng</strong> emperador, na sa <strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>alan at mabuti<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ay na<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> ipagsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> siya. Sa mahaba<strong>ng</strong> paglilitis sa kanya ay<br />

mahigpit niya<strong>ng</strong> ipinagta<strong>ng</strong>gol a<strong>ng</strong> katotohanan, at sa harapan <strong>ng</strong> nagkakatipo<strong>ng</strong> mga<br />

dakila<strong>ng</strong> tao <strong>ng</strong> iglesya at <strong>ng</strong> pamahalaan, ay ipinahayag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> taimtim at tapat<br />

na pagtutol laban sa kasamaan <strong>ng</strong> mga tao <strong>ng</strong> iglesya. Na<strong>ng</strong> pamiliin siya, sa bawiin a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga iniaral o magbata <strong>ng</strong> kamatayan ay minagali<strong>ng</strong> pa niya a<strong>ng</strong> mamatay na isa<strong>ng</strong><br />

martir.<br />

47


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa katapus-tapusan ay iniharap si Hus sa kapulu<strong>ng</strong>an. Yao’y isa<strong>ng</strong> malaki at mara<strong>ng</strong>al na<br />

kapulu<strong>ng</strong>an—kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> binubuo <strong>ng</strong> emperador, mga prinsipe <strong>ng</strong> kaharian, mga sugo <strong>ng</strong><br />

hari, mga kardenal, mga obispo, at mga pari, at isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kalipunan <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong><br />

sadya<strong>ng</strong> naparoon upa<strong>ng</strong> manood sa mga gagawin sa araw na yaon. Mula sa lahat <strong>ng</strong> bahagi<br />

<strong>ng</strong> Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan ay nagkatipon a<strong>ng</strong> mga saksi sa una<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> pag-aalay na ito <strong>ng</strong><br />

buhay sa gitna <strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> pakikipagpunyagi, na sa pamamagitan nito’y matatamo a<strong>ng</strong><br />

kalayaan <strong>ng</strong> budhi.<br />

Na<strong>ng</strong> tawagan si Hus para sa kanya<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> kapasiyahan, ipinahayag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pagta<strong>ng</strong>gi<strong>ng</strong> bawiin pa a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga nasabi na, at sa pagkapako <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nanunuot<br />

na titig sa hari<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> salita’y nakahihiya<strong>ng</strong> pinawala<strong>ng</strong> kabuluhan at sinuway, ay sinabi<br />

niya: “Ipinasiya ko sa aki<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> kalooban na humarap sa pulo<strong>ng</strong> na ito, sa ilalim <strong>ng</strong><br />

pagkakali<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> madla at sa pananalig ko sa pa<strong>ng</strong>ako <strong>ng</strong> emperador na dito’y<br />

kaharap.” Namula si Sigismundo samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga mata <strong>ng</strong> kalahatan ay nakatitig sa<br />

kanya.<br />

Na<strong>ng</strong> mabasa na a<strong>ng</strong> hatol, ginawa naman a<strong>ng</strong> seremonya <strong>ng</strong> pag-aba sa kanya.<br />

Dinamtan <strong>ng</strong> mga obispo a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>go <strong>ng</strong> ayon sa ugali<strong>ng</strong> saserdote, at<br />

samantala<strong>ng</strong> tinata<strong>ng</strong>gap niya a<strong>ng</strong> damit pari<strong>ng</strong> ito, ay kanya<strong>ng</strong> sinabi: “A<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong><br />

Pa<strong>ng</strong>inoo<strong>ng</strong> Jesus ay binalabalan <strong>ng</strong> maputi<strong>ng</strong> damit upa<strong>ng</strong> hamakin, na<strong>ng</strong> ipadala siya ni<br />

Herodes sa harapan ni Pilato.” Na<strong>ng</strong> payuhan siya<strong>ng</strong> muli na bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sinabi,<br />

ganito a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> itinugon na nakati<strong>ng</strong>in pa sa mga tao: “Ano <strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> mukha a<strong>ng</strong> ihaharap<br />

ko sa la<strong>ng</strong>it? Papaano ko titi<strong>ng</strong>nan yao<strong>ng</strong> karamiha<strong>ng</strong> pina<strong>ng</strong>aralan ko <strong>ng</strong> malinis na<br />

eba<strong>ng</strong>helyo? Hindi, minamahal ko a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kaligtasan <strong>ng</strong> higit sa aba<strong>ng</strong> katawa<strong>ng</strong> ito,<br />

na hinatula<strong>ng</strong> mamatay.”<br />

Isa-isa<strong>ng</strong> hinubad a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> suot, na bawa’t obispo ay bumibigkas <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> sumpa<br />

haba<strong>ng</strong> ginaganap a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> bahagi sa seremonya. Katapus-tapusan ay “pinatu<strong>ng</strong>an siya<br />

sa ulo <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> gora o mitra<strong>ng</strong> papel na hugis tagilo na may nakatatakot na mga larawan <strong>ng</strong><br />

mga demonyo, at ganito a<strong>ng</strong> nakatitik sa harap ‘Puno<strong>ng</strong> erehe.’ ‘Lubos ko<strong>ng</strong> ikinatutuwa,’<br />

a<strong>ng</strong> wika ni Hus, ‘na iputo<strong>ng</strong> sa akin a<strong>ng</strong> kahiya-hiya<strong>ng</strong> korona<strong>ng</strong> ito dahil sa Iyo, O Jesus,<br />

na dahil sa akin ay pinutu<strong>ng</strong>an Ka <strong>ng</strong> korona<strong>ng</strong> tinik.’ ”<br />

Na<strong>ng</strong> maramtan na siya <strong>ng</strong> ganito, “ay sinabi <strong>ng</strong> mga pari, ‘Ngayo’y itinatalaga namin<br />

a<strong>ng</strong> kaluluwa mo sa diyablo.’ ‘At ako,’ a<strong>ng</strong> sabi ni Hus, na nakati<strong>ng</strong>in sa la<strong>ng</strong>it, ‘ay<br />

naglalagak <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> espiritu sa Iyo<strong>ng</strong> mga kamay, Oh Pa<strong>ng</strong>inoo<strong>ng</strong> Jesus, sapagka’t Iyo<br />

ako<strong>ng</strong> tinubos.’ ” Na<strong>ng</strong> magkagayo’y ibinigay siya sa mga may kapa<strong>ng</strong>yarihan, at siya’y<br />

dinala sa pook na kanya<strong>ng</strong> kamamatayan. Isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> puluto<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kasunod, daandaa<strong>ng</strong><br />

mga tao<strong>ng</strong> nasasandatahan, mga pari, at mga obispo na nararamtan <strong>ng</strong> mahal na<br />

damit, at mga tao<strong>ng</strong> bayan <strong>ng</strong> Konstansa. Pagkatapos na maitali a<strong>ng</strong> martir sa haligi at<br />

48


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

handa na a<strong>ng</strong> lahat upa<strong>ng</strong> silaban a<strong>ng</strong> kahoy, muli<strong>ng</strong> pinayuhan siya na bawiin a<strong>ng</strong> sinabi<br />

niya<strong>ng</strong> mga kamalian upa<strong>ng</strong> maligtas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> buhay. “Ano<strong>ng</strong> mga kamalian a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong><br />

babawiin?” a<strong>ng</strong> sabi ni Hus, “alam ko<strong>ng</strong> wala ako ni isa ma<strong>ng</strong> kasalanan. Saksi ko a<strong>ng</strong><br />

Diyos, na a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>aral at sinulat ay pawa<strong>ng</strong> sa adhika<strong>ng</strong> magligtas <strong>ng</strong> mga<br />

kaluluwa mula sa kasalanan at kapahamakan; kaya’t buo<strong>ng</strong> galak ko<strong>ng</strong> pinagtitibay sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> dugo, a<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> sinulat at ipina<strong>ng</strong>aral.”<br />

Na<strong>ng</strong> magliyab na a<strong>ng</strong> apoy sa kanya<strong>ng</strong> paligid, ay nagpasimula siya<strong>ng</strong> umawit: “Jesus,<br />

Ikaw na Anak ni David, maawa Ka sa akin,” nagpatuloy siya ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa manahimik a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> tinig magpakailan man. Na<strong>ng</strong> lubos na masupok a<strong>ng</strong> katawan ni Hus, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga abo, pati <strong>ng</strong> lupa<strong>ng</strong> kinalagyan, ay tinipon at inihagis sa Rin, at sa gayo’y naanod<br />

ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa malaki<strong>ng</strong> dagat. Wala<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>yari sa inakala <strong>ng</strong> mga nagsiusig sa kanya na<br />

kanila<strong>ng</strong> nabunot na pati mga ugat <strong>ng</strong> mga katotohanan na kanya<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>aral. Hindi man<br />

lama<strong>ng</strong> nila nagi<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>arap na a<strong>ng</strong> mga abo<strong>ng</strong> nata<strong>ng</strong>ay sa dagat na<strong>ng</strong> araw na yaon, ay<br />

magigi<strong>ng</strong> binhi<strong>ng</strong> kakalat sa lahat <strong>ng</strong> bayan <strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>kalupaan; na sa mga lupai<strong>ng</strong> hindi pa<br />

kilala noon ay magbubu<strong>ng</strong>a ito <strong>ng</strong> sagana sa pagsaksi sa katotohanan. A<strong>ng</strong> tinig na narinig<br />

sa bulwagan <strong>ng</strong> hukuman <strong>ng</strong> Konstansa ay nakalikha <strong>ng</strong> marami pa<strong>ng</strong> ali<strong>ng</strong>aw<strong>ng</strong>aw na<br />

siya<strong>ng</strong> maririnig sa lahat <strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> darati<strong>ng</strong>. Wala na si Hus, datapuwa’t a<strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ikinamatay ay hindi mapapawi kailan man. A<strong>ng</strong> ibinigay niya<strong>ng</strong><br />

halimbawa <strong>ng</strong> pananampalataya at pagtatapat ay magpapasigla sa marami na tumayo<strong>ng</strong><br />

matatag sa katotohanan, sa harap <strong>ng</strong> pagdurusa at kamatayan. A<strong>ng</strong> pagkapatay sa kanya ay<br />

naglantad sa buo<strong>ng</strong> sanlibutan <strong>ng</strong> taksil na kalupitan <strong>ng</strong> Roma. A<strong>ng</strong> mga kaaway <strong>ng</strong><br />

katotohanan, bagaman hindi nila namamalayan, ay nakatulo<strong>ng</strong> lama<strong>ng</strong> sa pagpapalaganap<br />

<strong>ng</strong> kilusa<strong>ng</strong> pinagpilita<strong>ng</strong> iwasak.<br />

Isa pa<strong>ng</strong> pagsusunugan a<strong>ng</strong> itinayo sa Konstansa. A<strong>ng</strong> dugo <strong>ng</strong> ikalawa<strong>ng</strong> saksi ay<br />

kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> magpatotoo sa katotohanan. Na<strong>ng</strong> nagpapaalam na si Hus kay Jeronimo, at aalis<br />

na patu<strong>ng</strong>o sa kapulu<strong>ng</strong>an, ay pinayuhan nito si Hus na magpakatapa<strong>ng</strong>, at magpakatibay, at<br />

sinabi pa<strong>ng</strong> pag nahulog siya sa anuma<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniban, ay madali siya<strong>ng</strong> paroroon upa<strong>ng</strong><br />

sa kanya’y sumaklolo. Na<strong>ng</strong> mabalitaan niya a<strong>ng</strong> pagkabila<strong>ng</strong>go <strong>ng</strong> Repormador, a<strong>ng</strong> tapat<br />

na alagad ay naghanda upa<strong>ng</strong> tupdin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako. Tinu<strong>ng</strong>o niya a<strong>ng</strong> Konstansa na<br />

isa lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kasama, bagaman wala siya<strong>ng</strong> dala<strong>ng</strong> pases na makapagtata<strong>ng</strong>gol sa kanya.<br />

Na<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> siya roon ay napagkilala niya<strong>ng</strong> inilalantad lama<strong>ng</strong> niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili<br />

sa pa<strong>ng</strong>anib, at wala siya<strong>ng</strong> magagawa<strong>ng</strong> anuman upa<strong>ng</strong> iligtas niya si Hus. Tumakas siya<br />

sa lunsod, datapuwa’t dinakip na<strong>ng</strong> siya’y pauwi, at ibinalik na natatanikalaan at<br />

binabantayan <strong>ng</strong> mga kawal. A<strong>ng</strong> pagsisikap ni Jeronimo na sagutin a<strong>ng</strong> mga parata<strong>ng</strong> na<br />

iniharap laban sa kanya, noo<strong>ng</strong> una siya<strong>ng</strong> humarap sa kapulu<strong>ng</strong>an, ay sinalubo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga<br />

sigawa<strong>ng</strong> “Sunugin iyan! sunugin iyan!”11 Sa gayo’y ipinasok siya sa bila<strong>ng</strong>guan at<br />

tinanikalaan, at ito a<strong>ng</strong> nagbigay sa kanya <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> hirap; tinapay at tubig lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

49


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

ipinakain sa kanya. Pagkaraan <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> buwan a<strong>ng</strong> mga kalupita<strong>ng</strong> ginawa kay Jeronimo sa<br />

bila<strong>ng</strong>guan ay siya<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> pagkakasakit niya na ikinabi<strong>ng</strong>it <strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> buhay<br />

sa pa<strong>ng</strong>anib at dahil sa pag-aalaala <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaaway na baka siya’y mamatay agad<br />

ay hindi siya lubha<strong>ng</strong> ginahasa, bagaman isa<strong>ng</strong> taon pa siya<strong>ng</strong> natira sa bila<strong>ng</strong>guan.<br />

A<strong>ng</strong> pagkamatay ni Hus ay hindi nagbu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> gaya <strong>ng</strong> inaasahan <strong>ng</strong> mga makapapa. A<strong>ng</strong><br />

pagpapawala<strong>ng</strong> kabuluhan sa pases na sa kanya’y ibinigay ay lumilikha <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong><br />

kagalitan, at upa<strong>ng</strong> ito’y mapayapa, ay ipinasiya <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an na sa halip na sunugin si<br />

Jeronimo ay pilitin na lama<strong>ng</strong> siya ku<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari na bawiin a<strong>ng</strong> kaniya<strong>ng</strong> sinabi at<br />

itinuro. Iniharap siya sa kapulu<strong>ng</strong>an, at pinapamili siya sa bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga sinabi at<br />

itinuro o sa mamatay sa apoy. A<strong>ng</strong> pagpatay sa kanya sa pasimula pa lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pagkabila<strong>ng</strong>go ay nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> awa sana ku<strong>ng</strong> itutumbas sa kakila-kilabot na pasakit na<br />

kanya<strong>ng</strong> dinanas; <strong>ng</strong>uni’t dahil sa kahinaan sa pagkakasakit na kanya<strong>ng</strong> dinanas gawa <strong>ng</strong><br />

pahirap sa kanya sa bila<strong>ng</strong>guan, at sa paghihimutok <strong>ng</strong> pag-iisip at pagkabigo, dala <strong>ng</strong><br />

kalayuan sa mga kaibigan niya, at sa pagkatakot sa kamataya<strong>ng</strong> ikinamatay ni Hus, ay<br />

gumupo a<strong>ng</strong> katibayan ni Jeronimo, at siya’y umayon sa kahili<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an.<br />

Na<strong>ng</strong>ako siya<strong>ng</strong> mananatili sa pananampalataya<strong>ng</strong> Katoliko, at tina<strong>ng</strong>gap niya a<strong>ng</strong><br />

kapasiyahan <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an na sumpain a<strong>ng</strong> mga aral nina Wicleff at Hus, maliban lama<strong>ng</strong><br />

sa mga “banal na katotohanan” na kanila<strong>ng</strong> itinuturo.<br />

Sa pamamagitan <strong>ng</strong> pagsuko<strong>ng</strong> ito ay sinikap ni Jeronimo na payapain a<strong>ng</strong> tinig <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> budhi at iwasan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kamatayan. Datapuwa’t sa kanya<strong>ng</strong> pag-iisa sa<br />

bila<strong>ng</strong>guan ay lalo<strong>ng</strong> maliwanag niya<strong>ng</strong> nakita a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ginawa. Naalaala niya a<strong>ng</strong><br />

tapa<strong>ng</strong> at pagtatapat ni Hus, at sa kabila nama’y nadilidili niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagtatakwil sa<br />

katotohanan. Naalaala niya a<strong>ng</strong> banal na Pa<strong>ng</strong>inoon na pina<strong>ng</strong>akuan niya<strong>ng</strong> paglili<strong>ng</strong>kuran,<br />

na dahil sa kanya’y nagbata <strong>ng</strong> kamatayan sa krus. Na<strong>ng</strong> di pa niya binabawi a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

sinabi at iniaral, sa li<strong>ng</strong>ap na ipina<strong>ng</strong>ako <strong>ng</strong> Diyos ay nakatagpo siya <strong>ng</strong> kaaliwan, sa gitna<br />

<strong>ng</strong> lahat niya<strong>ng</strong> pagdurusa; datapuwa’t <strong>ng</strong>ayo’y himutok at pag-aalinla<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong><br />

nagpapahirap sa kanya<strong>ng</strong> kaluluwa. Alam niya<strong>ng</strong> may mga iba pa<strong>ng</strong> pagbawi na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

gawin bago siya magkaroon <strong>ng</strong> kapayapaan sa Roma. A<strong>ng</strong> landas na pinapasok niya ay<br />

wala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> kauuwian kundi ganap na pagtalikod. Kaya’t kanya<strong>ng</strong> ipinasiya na hindi niya<br />

itatakwil a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon upa<strong>ng</strong> makaiwas lama<strong>ng</strong> sa isa<strong>ng</strong> maikli<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong><br />

pagdurusa.<br />

Hindi nalaunan at iniharap siya<strong>ng</strong> muli sa kapulu<strong>ng</strong>an. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagsuko ay hindi pa<br />

ikinasiya <strong>ng</strong> mga nagsisihatol sa kanya. A<strong>ng</strong> kauhawan nila sa dugo, na pinatindi <strong>ng</strong><br />

pagkapatay kay Hus, ay humihi<strong>ng</strong>i pa <strong>ng</strong> mga bago<strong>ng</strong> papatayin. Sa pamamagitan lama<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong> ganap na pagtatakwil sa katotohanan ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> mailigtas ni Jeronimo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

buhay. Datapuwa’t ipinasiya niya<strong>ng</strong> i<strong>ng</strong>ata<strong>ng</strong> matibay a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pananampalataya, at<br />

sundan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> martir na kapatid sukdan humanto<strong>ng</strong> man siya sa apoy.<br />

50


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Pinawalan niya<strong>ng</strong> kabuluhan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> pagbawi, at bila<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong><br />

mamamatay, mahigpit niya<strong>ng</strong> hinili<strong>ng</strong> na bigyan siya <strong>ng</strong> panahon upa<strong>ng</strong> maipagsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong><br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili. Palibhasa’y kinatatakutan <strong>ng</strong> mga prelado a<strong>ng</strong> ibubu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

sasalitain, hinili<strong>ng</strong> nila<strong>ng</strong> sukat a<strong>ng</strong> kilalanin o ta<strong>ng</strong>gihan na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> katotohanan <strong>ng</strong><br />

mga parata<strong>ng</strong> na ibinubuhat sa kanya. Si Jeronimo ay tumutol laban sa ganito<strong>ng</strong> karahasan<br />

at katampalasanan. “Ako’y kinulo<strong>ng</strong> ninyo<strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> daan at apatnapu<strong>ng</strong> araw sa isa<strong>ng</strong><br />

nakatatakot na bila<strong>ng</strong>guan,” a<strong>ng</strong> sabi niya, “sa gitna <strong>ng</strong> karumihan, kabahuan, kai<strong>ng</strong>ayan, at<br />

ganap na kakula<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay; saka ninyo ako inilabas upa<strong>ng</strong> humarap sa inyo, at<br />

pagkatapos na marinig ninyo a<strong>ng</strong> patotoo <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mahihigpit na kaaway, ay ayaw naman<br />

ninyo ako<strong>ng</strong> di<strong>ng</strong>gin. . . Ku<strong>ng</strong> tunay kayo<strong>ng</strong> mga pantas, at mga ilaw <strong>ng</strong> sanlibutan, ay<br />

huwag ninyo<strong>ng</strong> sala<strong>ng</strong>sa<strong>ng</strong>in a<strong>ng</strong> katuwiran. Sa gana<strong>ng</strong> akin, ako’y isa<strong>ng</strong> mahina<strong>ng</strong> tao<br />

lama<strong>ng</strong>; a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> buhay ay wala<strong>ng</strong> gaano<strong>ng</strong> halaga; at kapag pinayuhan ko kayo<strong>ng</strong> huwag<br />

magbitiw <strong>ng</strong> hindi matuwid na hatol ay hindi lama<strong>ng</strong> para sa akin, kundi lalo na para sa inyo<br />

ako nagsasalita.”<br />

Sa wakas ay itinulot din a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> hinihi<strong>ng</strong>i. Nanikluhod si Jeronimo sa harap <strong>ng</strong> mga<br />

huhukom sa kanya, at nanala<strong>ng</strong>in na pamahalaan nawa <strong>ng</strong> banal na Espiritu a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pag-iisip at pananalita, upa<strong>ng</strong> siya’y huwag makapagsalita <strong>ng</strong> laban sa katotohanan o <strong>ng</strong><br />

hindi marapat sa kanya<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon. Sa kanya ay natupad na<strong>ng</strong> araw na yaon a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako<br />

<strong>ng</strong> Diyos sa kanya<strong>ng</strong> mga alagad na: “Kayo’y dadalhin sa harap <strong>ng</strong> mga gobernador at mga<br />

hari dahil sa akin... Datapuwa’t pagka kayo’y ibinigay nila, huwag ninyo<strong>ng</strong> ikabalisa ku<strong>ng</strong><br />

paano o ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> sasabihin; sapagka’t sa oras na yaon ay ipagkakaloob sa inyo<br />

a<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> sasabihin. Sapagka’t hindi kayo a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>agsasalita, kundi a<strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong><br />

inyo<strong>ng</strong> Ama a<strong>ng</strong> sa inyo’y nagsasalita.”<br />

A<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ni Jeronimo ay pinagtakhan at hina<strong>ng</strong>aan kahit na <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga kaaway. Isa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> si<strong>ng</strong>kad siya<strong>ng</strong> ikinulo<strong>ng</strong> sa bila<strong>ng</strong>guan, na dahil sa malaki<strong>ng</strong><br />

paghihirap <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katawan at pag-iisip ay hindi siya makabasa o makakita man. Gayon<br />

ma’y a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran ay nalahad na may malaki<strong>ng</strong> kaliwanagan at<br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan na para<strong>ng</strong> nagkaroon siya <strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> makapag-aral na wala<strong>ng</strong><br />

pagkakagambala. Itinuro niya sa mga na<strong>ng</strong>akikinig sa kanya a<strong>ng</strong> mahaba<strong>ng</strong> talaan <strong>ng</strong> mga<br />

banal na tao na hinatulan <strong>ng</strong> mga liko<strong>ng</strong> hukom. Sa halos bawa’t salin <strong>ng</strong> lahi, ay nagkaroon<br />

<strong>ng</strong> mga tao na samantala<strong>ng</strong> nagsisikap na maitaas a<strong>ng</strong> bayan ay mga siniphayo at<br />

ipinagtatapon datapuwa’t na<strong>ng</strong> mga huli<strong>ng</strong> panahon ay napagkilala<strong>ng</strong> marapat para<strong>ng</strong>alan.<br />

Si Kristo man ay hinatulan na tulad sa isa<strong>ng</strong> masama<strong>ng</strong> tao <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> hindi matuwid na<br />

hukuman.<br />

Sa una<strong>ng</strong> pagbawi ni Jeronimo sa kanya<strong>ng</strong> mga sinabi ay inamin niya<strong>ng</strong> matuwid a<strong>ng</strong><br />

pagkahatol kay Hus; datapuwa’t <strong>ng</strong>ayo’y ipinahayag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagsisisi sa sinabi<br />

niya<strong>ng</strong> yaon at sumaksi siya sa kawala<strong>ng</strong> sala at sa kabanalan <strong>ng</strong> martir. A<strong>ng</strong> sabi niya;<br />

51


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

“Nakilala ko siya mula sa kanya<strong>ng</strong> pagkabata. Siya’y napakabuti<strong>ng</strong> tao, tapat at banal;<br />

siya’y hinatulan bagama’t siya’y wala<strong>ng</strong> sala. . . . Ako man—ako’y handa<strong>ng</strong> mamatay:<br />

ako’y hindi uuro<strong>ng</strong> sa harap <strong>ng</strong> mga pahirap na inihanda sa akin <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga kaaway at<br />

mga saksi<strong>ng</strong> bulaan, na bala<strong>ng</strong> araw ay magbibigay <strong>ng</strong> sulit sa lahat nila<strong>ng</strong> masasama<strong>ng</strong><br />

gawa sa harap <strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> Diyos, na hindi madaraya nino man.”<br />

Na<strong>ng</strong> nakaturo siya sa kanya<strong>ng</strong> mga hukom, ay sinabi sa matigas na pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap:<br />

“Inyo<strong>ng</strong> hinatulan si Wicleff at si Juan Hus, hindi sa dahila<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> niluglog a<strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong><br />

iglesya, kundi sa dahilan lama<strong>ng</strong> na kanila<strong>ng</strong> hinamak a<strong>ng</strong> mga kahalayan <strong>ng</strong> mga pari—a<strong>ng</strong><br />

kataasan, kapalaluan, at lahat <strong>ng</strong> bisyo nila at <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga puno. A<strong>ng</strong> mga bagay na<br />

kanila<strong>ng</strong> pinatunayan, at hindi mapasisinu<strong>ng</strong>ali<strong>ng</strong>an, ay ipinalalagay ko at ipinahahayag<br />

ko<strong>ng</strong> gaya rin <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagpapahayag.”<br />

Muli<strong>ng</strong> buinugso a<strong>ng</strong> bagyo <strong>ng</strong> kagalitan, at si Jeronimo ay madali<strong>ng</strong> dinala sa<br />

bila<strong>ng</strong>guan. Gayon ma’y may ilan sa kapulu<strong>ng</strong>an na kinakintalan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap, at nagnasa<strong>ng</strong> iligtas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> buhay. Dinalaw siya <strong>ng</strong> marara<strong>ng</strong>al na tao<br />

<strong>ng</strong> iglesya, at pinamanhikan siya<strong>ng</strong> sumuko na sa kapulu<strong>ng</strong>an. Inalayan siya <strong>ng</strong> mainam na<br />

pa<strong>ng</strong>ako na pinaka gantimpala, itigil lama<strong>ng</strong> niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> paglaban sa Roma.<br />

Datapuwa’t gaya <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon, na<strong>ng</strong> alayan <strong>ng</strong> kaluwalhatian <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

sanlibutan, si Jeronimo ay nanatili<strong>ng</strong> matibay.<br />

Hindi nagluwat at hinatulan siya. Siya’y inakay roon din sa pook na kinamatayan ni Hus.<br />

Umaawit siya<strong>ng</strong> lumalakad, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mukha ay maliwanag dahil sa tuwa at kapayapaan.<br />

A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in ay nakatitig kay Kristo, at sa kanya a<strong>ng</strong> kamatayan ay nawalan <strong>ng</strong><br />

kilabot. Na<strong>ng</strong> pasalikod niya a<strong>ng</strong> berdugo, noo<strong>ng</strong> malapit na<strong>ng</strong> sindihan a<strong>ng</strong> talaksan <strong>ng</strong><br />

kahoy, ganito a<strong>ng</strong> sinabi <strong>ng</strong> martir: “Huwag ka<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>imi; lumapit ka sa harap ko; sa tapat<br />

<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mukha pagni<strong>ng</strong>asin mo a<strong>ng</strong> apoy. Ku<strong>ng</strong> ako’y takot ay hindi na ako paririto.”<br />

A<strong>ng</strong> mga huli niya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap samantala<strong>ng</strong> tutumataas a<strong>ng</strong> liyab, ay isa<strong>ng</strong><br />

panala<strong>ng</strong>in. “Pa<strong>ng</strong>inoon, Ama<strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat,” a<strong>ng</strong> dai<strong>ng</strong> niya, “maawa ka sa<br />

akin, at ipatawad po Ninyo a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga kasalanan; sapagka’t alam Ninyo na iniibig ko<strong>ng</strong><br />

lagi a<strong>ng</strong> Inyo<strong>ng</strong> katotohanan.” Nawala a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tinig, datapuwa’t a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga labi<br />

ay patuloy na gumagalaw sa pananala<strong>ng</strong>in. Na<strong>ng</strong> matapos na <strong>ng</strong> apoy a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> gawain,<br />

a<strong>ng</strong> mga abo <strong>ng</strong> martir pati <strong>ng</strong> lupa<strong>ng</strong> nakalatan, ay tinipon, at gaya rin kay Hus, ay inihagis<br />

sa Rin.<br />

Sa ganya’y namatay a<strong>ng</strong> mga tapat na tagapagdala <strong>ng</strong> liwanag <strong>ng</strong> Diyos. Datapuwa’t a<strong>ng</strong><br />

liwanag <strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> ipinahayag—a<strong>ng</strong> liwanag <strong>ng</strong> mabayani<strong>ng</strong><br />

halimbawa<strong>ng</strong> iniwan—ay hindi mapapatay. Subukin na rin sana <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> pauru<strong>ng</strong>in<br />

a<strong>ng</strong> araw sa pagsikat nito, ku<strong>ng</strong> hahadla<strong>ng</strong>an nila a<strong>ng</strong> pamimitak <strong>ng</strong> buka<strong>ng</strong>-liwayway na<br />

noo’y malapit na<strong>ng</strong> mamanaag sa sanlibutan.<br />

52


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

A<strong>ng</strong> pagpatay kay Hus ay nagpaalab <strong>ng</strong> galit at lagim <strong>ng</strong> mga taga-Bohemya.<br />

Napagkilala <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> bansa na siya’y nahulog sa kai<strong>ng</strong>gitan <strong>ng</strong> mga pari at kataksilan <strong>ng</strong><br />

emperador. Siya’y ipinahayag na isa<strong>ng</strong> tapat na tagapagturo <strong>ng</strong> katotohanan, at a<strong>ng</strong><br />

kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> humatol na siya’y mamatay ay pinarata<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kasalana<strong>ng</strong> pagpatay <strong>ng</strong> tao.<br />

A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga aral ay lalo <strong>ng</strong>ayo<strong>ng</strong> naalaala <strong>ng</strong> madla <strong>ng</strong> higit sa nakaraan. Sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> mga utos <strong>ng</strong> papa ay ipinasunog a<strong>ng</strong> mga sinulat ni Wicleff. Datapuwa’t<br />

yao<strong>ng</strong> mga hindi nasira ay inilabas <strong>ng</strong>ayon sa mga kinatataguan, at pinag-arala<strong>ng</strong> kaugnay<br />

<strong>ng</strong> Biblia o dili kaya’y <strong>ng</strong> mga bahagi nito<strong>ng</strong> maaari<strong>ng</strong> mahagilap <strong>ng</strong> mga tao, at sa ganito<strong>ng</strong><br />

paraan ay marami a<strong>ng</strong> naakay na ta<strong>ng</strong>gapin a<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> pananampalataya.<br />

A<strong>ng</strong> mga pumatay kay Hus ay hindi tumayo na lama<strong>ng</strong> na tahimik at nagmasid sa<br />

pananagumpay <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> gawain. A<strong>ng</strong> papa at a<strong>ng</strong> emperador ay nagkaisa<strong>ng</strong> dumurog sa<br />

kilusan, at a<strong>ng</strong> mga hukbo ni Sigismundo ay isinugo sa Bohemya. I<strong>ng</strong>ay at gulo a<strong>ng</strong><br />

sumunod. Linusob a<strong>ng</strong> Bohemya <strong>ng</strong> mga hukbo <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> bayan, at a<strong>ng</strong> bansa’y binagabag<br />

<strong>ng</strong> mga sarili niya<strong>ng</strong> kaguluhan. Yao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>anatili<strong>ng</strong> tapat sa eba<strong>ng</strong>helyo ay dumanas <strong>ng</strong><br />

madugo<strong>ng</strong> pag-uusig.<br />

Samantala<strong>ng</strong> yao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong> una’y kanila<strong>ng</strong> mga kapatid, na <strong>ng</strong>ayo’y nakipagkasundo na sa<br />

Roma, ay na<strong>ng</strong>ahahawa sa kanya<strong>ng</strong> kamalian, yaon nama<strong>ng</strong> nagsipanatili sa dati<strong>ng</strong><br />

pananampalataya ay bumuo <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> hiwalay na iglesya, na pinamagata<strong>ng</strong> “Nagkakaisa<strong>ng</strong><br />

Magkakapatid.” Ikinagalit <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tao a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> ginawi. Gayon ma’y hindi nakilos<br />

a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> katibayan. Bagaman napilitan sila<strong>ng</strong> magkubli sa kapara<strong>ng</strong>an at mga yu<strong>ng</strong>ib,<br />

ay nagtitipon din sila upa<strong>ng</strong> bumasa <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos at nagsasama sa pagsamba sa<br />

Kanya.<br />

Sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga sugo<strong>ng</strong> ipinadadala nila <strong>ng</strong> lihim sa iba’t iba<strong>ng</strong> bayan, ay napagalaman<br />

nila<strong>ng</strong> dito at doon ay may “ma<strong>ng</strong>ilan-<strong>ng</strong>ila<strong>ng</strong> sumasampalataya sa katotohanan, ilan<br />

sa baya<strong>ng</strong> ito at ilan doon, at gaya rin nila, ay pinag-uusig; at sa gitna <strong>ng</strong> mga bundok <strong>ng</strong><br />

Alpes ay mayroo<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> matanda<strong>ng</strong> iglesya, na nabababaw sa mga patibayan <strong>ng</strong> Banal na<br />

Kasulatan, at tumututul laban sa mga masasama<strong>ng</strong> gawa <strong>ng</strong> Roma na pagsamba sa mga<br />

diyus-diyusan.” A<strong>ng</strong> pahiwatig na ito ay tina<strong>ng</strong>gap nila<strong>ng</strong> may malaki<strong>ng</strong> tuwa at<br />

nakipagsulatan sila sa mga Kristiyano<strong>ng</strong> Baldense.<br />

A<strong>ng</strong> mga taga Bohemya<strong>ng</strong> matatag sa eba<strong>ng</strong>helyo, ay nagsipagpuyat sa buo<strong>ng</strong><br />

magdamag <strong>ng</strong> pag-uusig, at sa pinakamadilim na oras ay nakatitig pa rin a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga<br />

mata sa sila<strong>ng</strong>an, tulad sa mga tao<strong>ng</strong> naghihintay <strong>ng</strong> umaga. “A<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kapalaran ay<br />

tumama sa masasama<strong>ng</strong> araw, datapuwa’t . . . naalaala nila a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na una<strong>ng</strong><br />

binigkas ni Hus, at inulit ni Jeronimo, na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> magdaan a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> daa<strong>ng</strong> taon bago<br />

magbubuka<strong>ng</strong>-liwayway. A<strong>ng</strong> mga ito sa gana<strong>ng</strong> mga Taborita ay gaya <strong>ng</strong> mga<br />

53


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ni Jose sa mga lipi ni Israel noo<strong>ng</strong> sila’y nasa bahay <strong>ng</strong> pagkaalipin: ‘Ako’y<br />

mamamatay, at wala<strong>ng</strong> pagsala<strong>ng</strong> dadalawin kayo <strong>ng</strong> Diyos, at ilalabas kayo.’ ”<br />

A<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> ikalabinlima<strong>ng</strong> dantaon ay sumaksi sa unti-unti <strong>ng</strong>uni’t patuloy na<br />

paglago <strong>ng</strong> mga iglesya <strong>ng</strong> Magkakapatid. Bagaman lagi na<strong>ng</strong> binabagabag ay nagtamasa<br />

rin sila <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> kapahi<strong>ng</strong>ahan. Sa pasimula <strong>ng</strong> ikalabi<strong>ng</strong>-anim na dantaon, a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga iglesya sa Bohemya at Morabya ay umabot sa dalawa<strong>ng</strong> daan.”<br />

“Lubha<strong>ng</strong> mapalad a<strong>ng</strong> nalabi, na, palibhasay’y nakatakas sa mapa<strong>ng</strong>wasak na galit <strong>ng</strong><br />

apoy at tabak, ay pinahintuluta<strong>ng</strong> makakita <strong>ng</strong> pagliliwayway niyao<strong>ng</strong> araw na<br />

ipinagpauna<strong>ng</strong> sinabi ni Hus.<br />

54


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 7—Simula <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Rebolusyon<br />

Sa mga tinawagan upa<strong>ng</strong> ilabas a<strong>ng</strong> iglesya sa kadiliman <strong>ng</strong> kapapahan at dalhin sa<br />

liwanag <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> malinis na pananampalataya, ay na<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>una si Martin Lutero.<br />

Masigasig, mapusok, at tapat, na wala<strong>ng</strong> nakikilala<strong>ng</strong> takot kundi a<strong>ng</strong> pagkatakot sa Diyos,<br />

at wala<strong>ng</strong> kinikilala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> patibayan <strong>ng</strong> iglesya hi<strong>ng</strong>gil sa pananampalataya kundi a<strong>ng</strong><br />

Banal na Kasulatan lama<strong>ng</strong>, si Lutero a<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong>kop sa panaho<strong>ng</strong> yaon; sa<br />

pamamagitan niya’y gumawa a<strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> gawain, sa pagbabago sa iglesya<br />

at sa paghahatid <strong>ng</strong> liwanag sa sanlibutan.<br />

Si Lutero ay nagmula sa mga tao<strong>ng</strong> dukha tulad sa mga una<strong>ng</strong> tagapamansag <strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo. A<strong>ng</strong> mga una<strong>ng</strong> taon <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kabuhayan ay ginugol niya sa aba<strong>ng</strong> tahanan<br />

<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> taga-bukid na Aleman. A<strong>ng</strong> salapi<strong>ng</strong> ipinagpaaral sa kanya ay kita <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ama<br />

sa paggawa sa mina. Nais sana niya<strong>ng</strong> siya’y mag-abogado datapuwa’t niloob <strong>ng</strong> Diyos na<br />

siya’y tumulo<strong>ng</strong> sa pagtatayo <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> templo na unti-unti<strong>ng</strong> tumataas sa loob <strong>ng</strong><br />

marami<strong>ng</strong> panahon. Kahirapan, kasalatan, at mahigpit na disiplina a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> paarala<strong>ng</strong><br />

pinagsanayan <strong>ng</strong> Diyos kay Lutero, upa<strong>ng</strong> siya’y mahanda sa mahalaga<strong>ng</strong> gawain <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kabuhayan.<br />

A<strong>ng</strong> ama ni Lutero ay isa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> may malakas at masigla<strong>ng</strong> pag-iisip, at<br />

makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> likas, mapagtitiwalaan, matibay at matapatin. Tapat siya sa pagkilala sa<br />

kanya<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin ma<strong>ng</strong>yari na a<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari. A<strong>ng</strong> mabuti niya<strong>ng</strong> pagkakilala ay siya<strong>ng</strong><br />

nag-alis <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tiwala sa monasteryo. Ipinag<strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it na lubha <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalooban a<strong>ng</strong><br />

pagpasok ni Lutero sa monasteryo<strong>ng</strong> wala siya<strong>ng</strong> pahintulot; at dalawa<strong>ng</strong> taon pa muna a<strong>ng</strong><br />

nakaraan bago siya nakipagkasundo sa kanya<strong>ng</strong> anak, gayunma’y hindi rin nagbago a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> palagay at pagkakilala.<br />

A<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong> ni Lutero ay totoo<strong>ng</strong> mai<strong>ng</strong>at sa pagtuturo at pagsasanay sa kanila<strong>ng</strong><br />

mga anak. Sinikap nila<strong>ng</strong> sa kanila’y ituro a<strong>ng</strong> pagkakilala sa Diyos at a<strong>ng</strong><br />

pagsasakabuhayan <strong>ng</strong> mga kabaita<strong>ng</strong> kristiyano. A<strong>ng</strong> panala<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> ama ay malimit na<br />

pumaila<strong>ng</strong>la<strong>ng</strong> na naririnig <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> anak upa<strong>ng</strong> matanim sa isipan nito a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong><br />

Pa<strong>ng</strong>inoon, at upa<strong>ng</strong> bala<strong>ng</strong> araw ay tumulo<strong>ng</strong> sa ikasusulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> katotohanan.<br />

Sabik na sinamantala <strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong> niya a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pagkakataon upa<strong>ng</strong> bumuti a<strong>ng</strong><br />

pag-uugali o pag-iisip kaya nila, na ipinahintulot <strong>ng</strong> mahirap nila<strong>ng</strong> kabuhayan. A<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga pagsisikap ay tapat at matiyaga upa<strong>ng</strong> maihanda lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga<br />

anak sa isa<strong>ng</strong> banal at mabuti<strong>ng</strong> kabuhayan. Taglay <strong>ng</strong> katibayan at kalakasan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

likas, maminsan-minsan ay nagigi<strong>ng</strong> mabalasik sila; datapuwa’t bagaman alam <strong>ng</strong><br />

Repormador na sa ila<strong>ng</strong> bahagi ay nagkakamali sila natagpuan naman niya<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> marami<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> masasa<strong>ng</strong>-ayunan sa kanila<strong>ng</strong> disiplina kaysa mapupulaan.<br />

55


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa paarala<strong>ng</strong> pinasukan ni Lutero noo<strong>ng</strong> siya‘y bata pa ay pinagpakitaan siya <strong>ng</strong><br />

kagahasaan at karahasan. Gayon na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> karukhaan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong> na<br />

anupa’t na<strong>ng</strong> umalis siya sa kanila upa<strong>ng</strong> magaral sa kasunod na bayan lama<strong>ng</strong>, ay<br />

kinaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> siya’y lumapit sa bahay-bahay at umawit upa<strong>ng</strong> mayroon siya<strong>ng</strong> ipagtawidgutom.<br />

A<strong>ng</strong> madilim at batbat <strong>ng</strong> pamahii<strong>ng</strong> paniniwala tu<strong>ng</strong>kol sa relihiyon na naghahari<br />

noon, ay siya<strong>ng</strong> nagdulot sa kanya <strong>ng</strong> takot. Ku<strong>ng</strong> gabi, siya’y matutulog na nagdadalamhati<br />

a<strong>ng</strong> puso at na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>inig na tiniti<strong>ng</strong>nan a<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> hinaharap, at lagi<strong>ng</strong> kinikilabutan sa<br />

pagkaalam niya na a<strong>ng</strong> Diyos ay isa<strong>ng</strong> mahigpit, at wala<strong>ng</strong> awa<strong>ng</strong> hukom, isa<strong>ng</strong> mabagsik<br />

na puno, at hindi isa<strong>ng</strong> mahabagi<strong>ng</strong> Ama na nasa la<strong>ng</strong>it.<br />

Datapuwa’t sa ilalim <strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong> kayrami at kaylaki<strong>ng</strong> mga bagay na sukat<br />

ipa<strong>ng</strong>lupaypay, ay buo<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> na nagpatuloy si Lutero sa mataas na patakaran <strong>ng</strong><br />

moralidad at kadalubhasaan na gumagayuma sa kanya<strong>ng</strong> kaluluwa. Kinauhawan niya a<strong>ng</strong><br />

karunu<strong>ng</strong>an, at a<strong>ng</strong> mataimtim at mapraktika<strong>ng</strong> katutubo <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip ay siya<strong>ng</strong><br />

nagpanabik sa kanya na nasain a<strong>ng</strong> mga bagay na matatag at mapapakinaba<strong>ng</strong>an, <strong>ng</strong> higit<br />

kaysa mga bagay na mapagpara<strong>ng</strong>ya at mapagpaimbabaw.<br />

Na<strong>ng</strong> pumasok siya sa unibersidad <strong>ng</strong> Erfurt, sa gula<strong>ng</strong> na labi<strong>ng</strong>walo<strong>ng</strong> taon, a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kalagayan ay mabuti-buti at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> hinaharap ay lalo<strong>ng</strong> may pag-asa kaysa<br />

noo<strong>ng</strong> siya’y bata. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>, na<strong>ng</strong> makaipon <strong>ng</strong> salapi sa pamamagitan<br />

<strong>ng</strong> pagtitipid at kasipagan, ay nakapagbigay sa kanya <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tulo<strong>ng</strong> na kanya<strong>ng</strong><br />

kaila<strong>ng</strong>an. At a<strong>ng</strong> impluensya <strong>ng</strong> matatalino niya<strong>ng</strong> kaibigan ay nakapagbago <strong>ng</strong> bahagya sa<br />

nakalulu<strong>ng</strong>kot na ibinu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> pag-aaral. Iniubos niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip<br />

sa pag-aaral <strong>ng</strong> mga sinulat <strong>ng</strong> pinakamabuti<strong>ng</strong> manunulat, at masikap na tinandaan a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> pinakamahahalaga<strong>ng</strong> isipan, at ginawa<strong>ng</strong> kanya a<strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> mga pantas.<br />

Magi<strong>ng</strong> sa ilalim man <strong>ng</strong> mabagsik na pagpapasunod <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga una<strong>ng</strong> tagapagturo ay<br />

ipinakilala niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kata<strong>ng</strong>ian; at sa pamamagitan <strong>ng</strong> mabubuti<strong>ng</strong> impluensya ay<br />

malakas na sumulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip. Isa<strong>ng</strong> matatandai<strong>ng</strong> isip, buhay na pagkukuro,<br />

malakas na pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran, at wala<strong>ng</strong> pagod na pagsasakatuparan, ay hindi nagluwat at<br />

siya<strong>ng</strong> nagtampok sa kanya sa unahan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kasama. A<strong>ng</strong> pagdisiplina sa pagiisip<br />

ay siya<strong>ng</strong> nagpagula<strong>ng</strong> sa kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>-unawa at nagpakilos <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip at<br />

nagpatalas <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> isipan na siya<strong>ng</strong> mga naghanda sa kanya sa pakikitalad sa mga<br />

kahirapan sa buhay.<br />

A<strong>ng</strong> pagkatakot sa Pa<strong>ng</strong>inoon ay namahay sa puso ni Lutero, at ito a<strong>ng</strong> tumulo<strong>ng</strong> sa<br />

kanya sa pagkakaroon <strong>ng</strong> matibay na ha<strong>ng</strong>arin, at umakay sa kanya sa lubos na<br />

pagpapakumbaba sa harap <strong>ng</strong> Diyos. Lagi niya<strong>ng</strong> nadarama a<strong>ng</strong> pananalig sa tulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

Diyos, at kailan ma’y hindi niya pinasimulan a<strong>ng</strong> araw <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> panala<strong>ng</strong>in, samantala<strong>ng</strong><br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> puso naman ay palagi<strong>ng</strong> nagpapaila<strong>ng</strong>la<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kahili<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> siya’y akayin<br />

56


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

at ta<strong>ng</strong>kilikin. “A<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> pananala<strong>ng</strong>in,” malimit niya<strong>ng</strong> sabihin, “ay siya<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong><br />

mabuti<strong>ng</strong> kalahati <strong>ng</strong> pagaaral.”<br />

Isa<strong>ng</strong> araw, samantala<strong>ng</strong> sinisiyasat ni Lutero a<strong>ng</strong> mga aklat sa aklatan <strong>ng</strong> unibersidad, ay<br />

natuklasan niya a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Biblia<strong>ng</strong> Latin. Kailan man ay hindi pa siya nakakita <strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong><br />

aklat. Hindi niya alam na mayroon pala<strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong> aklat. Napaki<strong>ng</strong>gan na niya<strong>ng</strong> binabasa sa<br />

mga tao a<strong>ng</strong> mga bahagi <strong>ng</strong> mga eba<strong>ng</strong>helyo at epistola sa hayag na pagsamba, at ipinalagay<br />

niya<strong>ng</strong> yaon na a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> Biblia. Ngayon pa lama<strong>ng</strong> niya una<strong>ng</strong> nakita a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong><br />

Diyos. Binuklat niya a<strong>ng</strong> mga banal na dahon nito, taglay a<strong>ng</strong> pitagan at pagkama<strong>ng</strong>ha,<br />

binasa niya a<strong>ng</strong> mga salita <strong>ng</strong> buhay na taglay a<strong>ng</strong> mabilis na pagpitik at tibok <strong>ng</strong> puso at<br />

maminsan-minsan ay huminto siya sa pagsasabi<strong>ng</strong> “Oh, bigyan sana ako <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong><br />

ganito<strong>ng</strong> aklat!”<br />

A<strong>ng</strong> taimtim na pagnanasa<strong>ng</strong> maligtas sa kasalanan at magkaroon <strong>ng</strong> kapayapaan sa<br />

Diyos, ay siya<strong>ng</strong> sa wakas ay umakay kay Lutero na pumasok sa isa<strong>ng</strong> kombento at italaga<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili sa buhay monasteryo. Dito’y kinaila<strong>ng</strong>an siya<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> kaabaaba<strong>ng</strong><br />

gawain at magpalimos sa bahay-bahay Siya noo’y nasa gula<strong>ng</strong> na katutubo sa tao a<strong>ng</strong><br />

magnasa<strong>ng</strong> siya’y purihin o igala<strong>ng</strong> at dahil dito a<strong>ng</strong> mabababa<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> ito ay<br />

nakahahamak sa kanya<strong>ng</strong> katutubo<strong>ng</strong> damdamin; datapuwa’t matiyaga niya<strong>ng</strong> binata a<strong>ng</strong><br />

mga kahirapa<strong>ng</strong> ito, palibhasa’y naniniwala siya<strong>ng</strong> yao’y kaila<strong>ng</strong>an dahil sa kanya<strong>ng</strong> mga<br />

kasalanan.<br />

Bawa’t sandali na kanya<strong>ng</strong> itinitigil sa paggawa ay ginagamit niya sa pag-aaral, na<br />

ginugugol pati oras na dapat itulog, at binabawasan a<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ukol sa kaunti niya<strong>ng</strong><br />

pagkain. Higit sa lahat ay ikinaliligaya niya a<strong>ng</strong> mag-aral <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos. Nakasumpo<strong>ng</strong><br />

siya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Biblia<strong>ng</strong> nakatanikala sa di<strong>ng</strong>di<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kombento, at malimit siya<strong>ng</strong> pumaroon.<br />

Na<strong>ng</strong> makilala niya <strong>ng</strong> higit at higit a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkamakasalanan, ay sinikap niya sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> mga gawa na magtamo <strong>ng</strong> kapatawaran, at kapayapaan.<br />

Pinahirapan niya<strong>ng</strong> mabuti a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katawan, na nag-aayuno, nagpupuyat, at<br />

pinasasakitan a<strong>ng</strong> sarili upa<strong>ng</strong> masupil a<strong>ng</strong> kasamaan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> likas, datapuwa’t di siya<br />

mabigya<strong>ng</strong> ginhawa <strong>ng</strong> buhay monasteryo. Hindi niya inuru<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> hirap<br />

makamtan niya lama<strong>ng</strong> yao<strong>ng</strong> kadalisayan <strong>ng</strong> puso na makapagpapaari sa kanya na<br />

tumayo<strong>ng</strong> ganap sa harapan <strong>ng</strong> Diyos. “Tunay,” a<strong>ng</strong> sabi niya sa dako<strong>ng</strong> huli, “ako’y isa<strong>ng</strong><br />

banal na mo<strong>ng</strong>he noon, at sumusunod sa mga patakaran <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> orden na higit sa aki<strong>ng</strong><br />

masasabi. Ku<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it ay matatamo ninoma<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he dahil sa kanya<strong>ng</strong> mga gawa, ako<br />

sana’y wala<strong>ng</strong> sala<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong> karapat-dapat na magkamit niyaon. . . . Ku<strong>ng</strong> ito’y nagpatuloy<br />

pa <strong>ng</strong> kaunti<strong>ng</strong> panahon, isinagawa ko pa rin sana a<strong>ng</strong> pagpapahirap kahit ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa<br />

kamatayan.” Bila<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> mahigpit na disiplina<strong>ng</strong> ito, siya’y na<strong>ng</strong>hina at nagbata <strong>ng</strong><br />

pasumpu<strong>ng</strong>sumpo<strong>ng</strong> na pagkahilo, at sa ibinu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> sakit na ito’y hindi siya lubos na<br />

57


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

gumali<strong>ng</strong>. Datapuwa’t sa lahat niya<strong>ng</strong> ginawa<strong>ng</strong> pagsisikap ay hindi rin siya nakasumpo<strong>ng</strong><br />

<strong>ng</strong> ginhawa. Sa wakas ay dumati<strong>ng</strong> siya sa bi<strong>ng</strong>it <strong>ng</strong> kawala<strong>ng</strong>-pag-asa.<br />

Na<strong>ng</strong> akalain ni Lutero na napariwara na a<strong>ng</strong> lahat, ay nagba<strong>ng</strong>on a<strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

kaibigan at tagatulo<strong>ng</strong> sa kanya. Binuksan ni Staupitz, na maibigin sa kabanalan a<strong>ng</strong> salita<br />

<strong>ng</strong> Diyos sa kanya<strong>ng</strong> isipan, at pinagbilinan siya<strong>ng</strong> huwag tumi<strong>ng</strong>in sa kanya<strong>ng</strong> sarili ni<br />

isipin a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> kaparusahan dahil sa pagsalansa<strong>ng</strong> sa kautusan <strong>ng</strong> Diyos, kundi<br />

tumi<strong>ng</strong>in kay Jesus, na siya niya<strong>ng</strong> mapagpatawad na Tagapagligtas. “Sa halip na pahirapan<br />

mo a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> sarili dahil sa iyo<strong>ng</strong> mga kasalanan, ay ipakupkup mo a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> sarili sa mga<br />

kamay <strong>ng</strong> Manunubos. Magtiwala ka sa Kanya, sa kabanalan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kabuhayan, at sa<br />

pagtubos na Kanya<strong>ng</strong> ginawa sa pamamagitan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> kamatayan. . . . Paki<strong>ng</strong>gan mo<br />

a<strong>ng</strong> Anak <strong>ng</strong> Diyos. Nagkatawa<strong>ng</strong>-tao Siya upa<strong>ng</strong> ipadama sa iyo a<strong>ng</strong> pag-asa sa Kanya<strong>ng</strong><br />

banal na pagli<strong>ng</strong>ap.” “Ibigin mo Siya na una<strong>ng</strong> umibig sa iyo.” Ganyan a<strong>ng</strong> pananalita <strong>ng</strong><br />

tagapagbalita<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> kaawaan. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ay nabakas <strong>ng</strong> malalim sa<br />

isip ni Lutero. Pagkatapos <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> pakikilaban sa matatanda<strong>ng</strong> kamalian, ay<br />

na<strong>ng</strong>yari<strong>ng</strong> nadama rin niya a<strong>ng</strong> katotohanan, at sumapit a<strong>ng</strong> kapayapaan sa kanya<strong>ng</strong><br />

bagabag na kaluluwa.<br />

Si Lutero ay inordenahan bila<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pari, at tinawag siya mula sa kombento upa<strong>ng</strong><br />

magi<strong>ng</strong> propesor sa unibersidad <strong>ng</strong> Wittenberg. Dito’y ibinigay niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili sa<br />

pag-aaral <strong>ng</strong> mga Kasulatan sa mga wika<strong>ng</strong> orihinal. Si Lutero ay tunay na anak pa rin <strong>ng</strong><br />

iglesya<strong>ng</strong> makapapa at wala siya<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> akala na siya’y magigi<strong>ng</strong> iba pa. Sa talaga <strong>ng</strong><br />

Diyos ay nakadalaw siya sa Roma. Yumaon siya<strong>ng</strong> naglalakad, na tumitigil sa mga<br />

monasteryo<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> dinadaanan. Sa isa<strong>ng</strong> kombento sa Italya ay na<strong>ng</strong>gilalas siya<strong>ng</strong> lubos<br />

sa nakita niya roo<strong>ng</strong> kayamanan, kagandahan at kasaganaan. Sa sagana<strong>ng</strong> salapi<strong>ng</strong><br />

dumarati<strong>ng</strong> sa kanila, a<strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he ay nakatira sa maiinam na tahanan, nararamtan <strong>ng</strong><br />

maiinam at mahal na damit, at kumakain <strong>ng</strong> masasarap na pagkain. Taglay a<strong>ng</strong> mahapdi<strong>ng</strong><br />

pag-aalinla<strong>ng</strong>an, ay ipinaris ni Lutero a<strong>ng</strong> panoori<strong>ng</strong> ito sa mahirap niya<strong>ng</strong> kabuhayan na<br />

pagta<strong>ng</strong>gi sa sarili. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> isipan ay nagulo.<br />

Sa wakas ay nakita niya a<strong>ng</strong> lunsod na natatayo sa pito<strong>ng</strong> burol. Taglay a<strong>ng</strong> malalim na<br />

pagkakilos <strong>ng</strong> damdamin ay dumapa siya sa lupa, na nagsabi: “Banal na Roma,<br />

pinagpupugayan kita!”4 Pumasok siya sa lunsod, dinalaw a<strong>ng</strong> mga simbahan, pinaki<strong>ng</strong>gan<br />

a<strong>ng</strong> nakapagtataka<strong>ng</strong> mga balita na inuulit <strong>ng</strong> mga pari at mga mo<strong>ng</strong>he at ginawa a<strong>ng</strong> lahat<br />

<strong>ng</strong> seremonya na kaila<strong>ng</strong>an. Sa bawa’t dako ay nakakita siya <strong>ng</strong> mga panoori<strong>ng</strong> nagdulot sa<br />

kanya <strong>ng</strong> pagtataka at kakilabutan. Nakita niya a<strong>ng</strong> kasamaa<strong>ng</strong> naghahari sa lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong><br />

pari. Napaki<strong>ng</strong>gan niya a<strong>ng</strong> mahahalay na pagbibiruan <strong>ng</strong> mga prelado, at kinilabutan siya<br />

sa kanila<strong>ng</strong> panunu<strong>ng</strong>ayaw, magi<strong>ng</strong> sa oras <strong>ng</strong> pagsasagawa <strong>ng</strong> misa. Sa kanya<strong>ng</strong><br />

pakikisalamuha sa mga mo<strong>ng</strong>he at mga tao<strong>ng</strong> bayan ay nakita niya a<strong>ng</strong> mahalay na<br />

pamumuhay at pagmamalabis. Saan man niya ibali<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in sa dako<strong>ng</strong><br />

58


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

banal, ay kapusu<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> natatagpuan. “Hindi malirip ninuman ” a<strong>ng</strong> isinulat niya,<br />

“a<strong>ng</strong> kaylalaki<strong>ng</strong> kasalanan at masasama<strong>ng</strong> gawa<strong>ng</strong> ginagawa sa Roma; kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> makita<br />

at mapaki<strong>ng</strong>gan a<strong>ng</strong> mga yaon upa<strong>ng</strong> paniwalaan. Anupa’t pinagkaugalian na nila a<strong>ng</strong><br />

magsabi, ‘ku<strong>ng</strong> may impiyerno, ay sa ibabaw nito nakatayo a<strong>ng</strong> Roma.’ Ito’y isa<strong>ng</strong><br />

kalalima<strong>ng</strong> pinagmumulan <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> kasalanan.”<br />

Sa pamamagitan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pasiya kamakailan lama<strong>ng</strong>, ay na<strong>ng</strong>ako a<strong>ng</strong> papa <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

indulhensya sa lahat <strong>ng</strong> aakyat na paluhod sa “hagdan ni Pilato,” na sinasabi<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong><br />

dinaanan <strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> Tagapagligtas na<strong>ng</strong> siya’y manaog sa hukuma<strong>ng</strong> Romano, at mahiwaga<strong>ng</strong><br />

nadala sa Roma buhat sa Jerusalem. Isa<strong>ng</strong> araw, si Lutero ay taimtim na umaakyat sa<br />

hagda<strong>ng</strong> ito, na<strong>ng</strong> wari mandi<strong>ng</strong> narinig niya a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tinig na tulad sa kulog na nagsabi sa<br />

kanya: “A<strong>ng</strong> ganap ay mabubuhay sa pamamagitan <strong>ng</strong> pananampalataya.” Siya’y bigla<strong>ng</strong><br />

tumindig at nagmadali<strong>ng</strong> umalis sa kahihiyan at pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilabot. A<strong>ng</strong> talata<strong>ng</strong> yaon ay hindi<br />

nawalan kailan man <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan sa kanya<strong>ng</strong> kaluluwa. Mula na noo’y lalo niya<strong>ng</strong><br />

naliwanaga<strong>ng</strong> higit kaysa na<strong>ng</strong> una a<strong>ng</strong> kamalian <strong>ng</strong> magtiwala sa mga gawa<strong>ng</strong> sarili <strong>ng</strong> tao<br />

sa ikaliligtas, at naliwanagan din naman niya na kaila<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> palagi<strong>ng</strong> manampalataya sa<br />

mga karapatan ni Kristo. Namulat a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga mata, at hindi na mapipikit kailan man,<br />

sa harap <strong>ng</strong> mga pandaya <strong>ng</strong> kapapahan. Na<strong>ng</strong> italikod niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mukha sa Roma,<br />

ay tumalikod din naman a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> puso, at mula noon ay lumaki na <strong>ng</strong> lumaki a<strong>ng</strong><br />

pagkakahiwalay ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa patirin niya a<strong>ng</strong> lahat niya<strong>ng</strong> pakikiugnay sa iglesya<strong>ng</strong><br />

makapapa.<br />

Pagkapa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> ni Lutero sa Roma ay tuma<strong>ng</strong>gap siya <strong>ng</strong> titulo<strong>ng</strong> “Doktor <strong>ng</strong><br />

Teolohiya” sa Unibersidad <strong>ng</strong> Wittenberg. Ngayon ay lubos na niya<strong>ng</strong> itinalaga a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> sarili, higit kailan man, sa pag-aaral <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan na kanya<strong>ng</strong> iniibig.<br />

Mahigpit niya<strong>ng</strong> ipinanata na mai<strong>ng</strong>at niya<strong>ng</strong> pag-aaralan at matapat na lpa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral a<strong>ng</strong><br />

salita <strong>ng</strong> Diyos at hindi a<strong>ng</strong> mga sabi at aral <strong>ng</strong> mga papa, sa buo<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

ikabubuhay. Hindi na siya isa<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he o guro lama<strong>ng</strong>, kundi isa<strong>ng</strong> may pahintulot na<br />

tagapagbalita <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. Siya’y tinawagan bila<strong>ng</strong> pastor na . magpapakain sa<br />

kawan <strong>ng</strong> Diyos, na na<strong>ng</strong>agugutom at na<strong>ng</strong>auuhaw sa katotohanan. Mahigpit niya<strong>ng</strong><br />

ipinahayag na a<strong>ng</strong> mga Kristiyano ay hindi dapat tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> aral kundi<br />

yao<strong>ng</strong> mga sinasa<strong>ng</strong>-ayunan <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. A<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na ito ay<br />

pumukol sa mismo<strong>ng</strong> patibayan <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw <strong>ng</strong> kapapahan. Diyan napapaloob a<strong>ng</strong><br />

mahalaga<strong>ng</strong> simulain <strong>ng</strong> Reporma.<br />

Nakita ni Lutero na mapa<strong>ng</strong>anib a<strong>ng</strong> pagtataas <strong>ng</strong> mga kuru-kuro <strong>ng</strong> tao sa ibabaw <strong>ng</strong><br />

salita <strong>ng</strong> Diyos. Buo<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> niya<strong>ng</strong> sinalakay a<strong>ng</strong> salat sa pananampalataya<strong>ng</strong> haka-haka<br />

<strong>ng</strong> mga guro, at sinalu<strong>ng</strong>at niya a<strong>ng</strong> pilosopiya at teolohiya na malaon na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong><br />

sumusupil sa mga tao. A<strong>ng</strong> ganya<strong>ng</strong> mga pag-aaral ay ipinahayag niya<strong>ng</strong> hindi lama<strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> kabuluhan kundi nakasisira pa, at sinikap niya<strong>ng</strong> ilayo sa mga mali<strong>ng</strong> katha-katha <strong>ng</strong><br />

59


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

mga pilosopo at teologo a<strong>ng</strong> pag-iisip <strong>ng</strong> mga nagsisipakinig sa kanya at ilagay sa mga<br />

wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> itinuturo <strong>ng</strong> mga propeta at mga apostol.<br />

Mahalaga a<strong>ng</strong> pabalita<strong>ng</strong> dinala niya sa karamiha<strong>ng</strong> sabik na naghihintay sa kanya<strong>ng</strong><br />

mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap. Kailan man noo<strong>ng</strong> una’y hindi sila nakarinig <strong>ng</strong> ganya<strong>ng</strong> mga aral kundi<br />

<strong>ng</strong>ayon lama<strong>ng</strong>. A<strong>ng</strong> masasaya<strong>ng</strong> balita tu<strong>ng</strong>kol sa pag-ibig <strong>ng</strong> Tagapagligtas, a<strong>ng</strong> pag-asa<br />

sa kapatawaran at kapayapaan sa pamamagitan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> dugo<strong>ng</strong> itinubos ay nagpagalak<br />

sa mga puso nila, at lumikha <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pag-asa na hindi mamamatay sa kanila<strong>ng</strong> kalooban.<br />

Sa Wittenberg ay sinindihan a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ilawan na a<strong>ng</strong> liwanag ay aabot ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa<br />

kasuluk-sulukan <strong>ng</strong> lupa at magliliwanag <strong>ng</strong> magliliwanag ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa wakas <strong>ng</strong> panahon.<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> liwanag at dilim ay di-maaari<strong>ng</strong> magkasama. Sa pagitan <strong>ng</strong> katotohanan<br />

at <strong>ng</strong> kamalian ay may pagtutu<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> di-maaapula. A<strong>ng</strong> pagpapanatili at pagsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong><br />

sa una ay pagsalakay at pagbabagsak sa pa<strong>ng</strong>alawa. A<strong>ng</strong> Tagapagligtas na rin a<strong>ng</strong> may sabi:<br />

“Hindi ako naparito upa<strong>ng</strong> magdala <strong>ng</strong> kapayapaan kundi tabak.” Pagkaraan <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> taon<br />

buhat na<strong>ng</strong> pasimulan a<strong>ng</strong> Reporma ay ganito a<strong>ng</strong> sinabi ni Lutero: “Ako’y hindi inaakay <strong>ng</strong><br />

Diyos, ako’y kanya<strong>ng</strong> itinutulak, ako’y dinadala Niya. Hindi ako a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>inoon <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong><br />

sarili. Ibig ko<strong>ng</strong> mamuhay sa kapayapaan; datapuwa’t ako’y napalulo<strong>ng</strong> sa gitna <strong>ng</strong> mga<br />

kaguluhan at mga himagsikan.” Noo’y malapit na siya<strong>ng</strong> mapaloob sa pakikilaban.<br />

A<strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos ay kinakalakal <strong>ng</strong> Iglesya Romana. A<strong>ng</strong> mga dula<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga<br />

nagpapalit <strong>ng</strong> salapi ay itinayo sa tabi <strong>ng</strong> mga dambana, at a<strong>ng</strong> himpapawid ay napuno <strong>ng</strong><br />

sigawan <strong>ng</strong> nagbibili. Dahil sa ha<strong>ng</strong>ad na makalikom <strong>ng</strong> salapi upa<strong>ng</strong> itayo a<strong>ng</strong> katedral ni<br />

San Pedro sa Roma, ay inialok sa madla para sa kasalanan a<strong>ng</strong> mga indulhensya na ipagbili<br />

sa pamamagitan <strong>ng</strong> pahintulot <strong>ng</strong> papa. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> halaga <strong>ng</strong> kasalana<strong>ng</strong> nagawa ay<br />

itatayo a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> templo<strong>ng</strong> gagamitin sa pagsamba sa Diyos.<br />

Si Tetzel ay siya<strong>ng</strong> opisyal na hinira<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>asiwa sa pagbibili <strong>ng</strong> mga<br />

indulhensya sa Alemanya. Taglay a<strong>ng</strong> makapal na mukha ay isinaysay niya a<strong>ng</strong><br />

pinakamalaki<strong>ng</strong> karayaaan at nagbalita <strong>ng</strong> mga kaha<strong>ng</strong>a-ha<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>yayari upa<strong>ng</strong><br />

dayain a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong> at mapamahiin. Ku<strong>ng</strong> nasa kanila a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos<br />

ay hindi sana sila nadaya. Na<strong>ng</strong> pumasok siya sa isa<strong>ng</strong> bayan ay na<strong>ng</strong>una sa kanya a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

tagapagbalita, na nagsabi: “A<strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos at <strong>ng</strong> banal na padre ay nasa inyo<strong>ng</strong> mga<br />

pintuan.” At tina<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> bayan a<strong>ng</strong> mapamuso<strong>ng</strong> na magdaraya, na wari mandi<strong>ng</strong> siya’y<br />

Diyos na nanaog sa kanila mula sa la<strong>ng</strong>it.<br />

A<strong>ng</strong> mahalay na kalakal ay ipinasok sa simbahan, at sa pagtayo ni Tetzel sa pulpito, ay<br />

nagpahayag siya na a<strong>ng</strong> mga indulhensya ay siya<strong>ng</strong> pinakamahalaga<strong>ng</strong> kaloob <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Sinabi niya<strong>ng</strong> sa bisa <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga katibayan <strong>ng</strong> pagpapatawad <strong>ng</strong> kasalanan, a<strong>ng</strong> lahat<br />

<strong>ng</strong> kasalanan na ibigi<strong>ng</strong> gawin <strong>ng</strong> bibili ay ipatatawad, at ni “pagsisisi man ay hindi na<br />

kaila<strong>ng</strong>an.” Higit sa rito ay ipina<strong>ng</strong>ako niya sa na<strong>ng</strong>akikinig, na a<strong>ng</strong> mga indulhensya ay<br />

60


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

may kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> magligtas hindi lama<strong>ng</strong> sa mga buhay kundi sa mga patay din naman<br />

na sa sandali<strong>ng</strong> kumalansi<strong>ng</strong> sa kahon a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> salapi, a<strong>ng</strong> kaluluwa<strong>ng</strong><br />

pinagpatu<strong>ng</strong>kulan <strong>ng</strong> pagbabayad ay aalis agad sa purgatoryo at lilipat sa la<strong>ng</strong>it.<br />

Bagaman noo’y tapat pa rin si Lutero sa relihiyon <strong>ng</strong> Katoliko Romano ay kinilabutan<br />

siya dahil sa mapamuso<strong>ng</strong> na pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap <strong>ng</strong> mga nagbibili <strong>ng</strong> mga indulhensya. Marami<br />

sa kanya<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> mga kapisanan a<strong>ng</strong> bumili <strong>ng</strong> mga indulhensya<strong>ng</strong> ito, at hindi naglaon at<br />

lumapit sila sa kanila<strong>ng</strong> pari, na ipinahahayag a<strong>ng</strong> iba’t iba nila<strong>ng</strong> kasalanan, at nagsisiasa<strong>ng</strong><br />

sila’y patatawarin, hindi dahil sa sila’y nagsisisi at ibig magbago, kundi dahil sa pagtitiwala<br />

nila sa binili<strong>ng</strong> indulhensya. Tuma<strong>ng</strong>gi si Lutero na sila’y patawarin, at binalaan sila<strong>ng</strong><br />

kapag di nagsisi at nagbago <strong>ng</strong> kabuhayan, ay wala<strong>ng</strong> pagsala<strong>ng</strong> sila’y mapapahamak sa<br />

kanila<strong>ng</strong> mga kasalanan. Sa malaki nila<strong>ng</strong> kagulumihanan ay lumapit sila kay Tetzel at<br />

nagsumbo<strong>ng</strong>, na a<strong>ng</strong> katibaya<strong>ng</strong> yaon ay niwala<strong>ng</strong> kabuluhan <strong>ng</strong> kumukumpisal sa kanila; at<br />

a<strong>ng</strong> ilan ay buo<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> na hini<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> isauli a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> salapi.<br />

A<strong>ng</strong> prayle ay nag<strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it sa galit. Bumigkas siya <strong>ng</strong> mga kakila-kilabot na sumpa, at<br />

nag-utos na magpali<strong>ng</strong>as <strong>ng</strong> apoy sa mga liwasan, at nagpahayag na siya’y “tuma<strong>ng</strong>gap sa<br />

papa <strong>ng</strong> utos na sunugin a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> erehe, na na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ahas sumalansa<strong>ng</strong> sa kabanalbanala<strong>ng</strong><br />

indulhensya.” Ngayo’y wala<strong>ng</strong> gulat na pumasok si Lutero sa kanya<strong>ng</strong> gawain na<br />

tagapagsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> katotohanan. Narinig a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tinig mula sa pulpito sa mataimtim<br />

at solemne<strong>ng</strong> pagbibigay <strong>ng</strong> babala. Ipinakilala niya sa mga tao a<strong>ng</strong> karumaldumal na likas<br />

<strong>ng</strong> kasalanan, at itinuro sa kanila na a<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> mga gawa <strong>ng</strong> tao ay hindi makaaawas <strong>ng</strong><br />

kasalanan o makapagliligtas man sa kaparusahan. Wala kundi pagsisisi sa Diyos lama<strong>ng</strong> at<br />

pananampalataya kay Kristo, a<strong>ng</strong> makapagliligtas sa tao<strong>ng</strong> nagkasala. A<strong>ng</strong> biyaya ni<br />

Kristo’ay hindi mabibili; ito’y kaloob na wala<strong>ng</strong> bayad. Pinayuhan niya a<strong>ng</strong> bayan na<br />

huwag bumili <strong>ng</strong> mga indulhensya kundi tumi<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> may pananampalataya sa isa<strong>ng</strong><br />

napako<strong>ng</strong> Manunubos. Inihanay niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> mahapdi<strong>ng</strong> karanasan sa wala<strong>ng</strong><br />

kabuluha<strong>ng</strong> pagsisikap na magtamo <strong>ng</strong> kaligtasan sa pamamagitan <strong>ng</strong> pagpapakumbaba at<br />

pagpapakahirap subali’t wala<strong>ng</strong> kabuluhan, at tiniyak niya sa nagsisipakinig na na<strong>ng</strong> alisin<br />

niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tiwala sa sarili at manampalataya kay Kristo ay saka lama<strong>ng</strong> nagkaroon<br />

siya <strong>ng</strong> kapayapaan at katuwaan.<br />

Sapagka’t ipinagpatuloy din ni Tetzel a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalakal at a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> kabanalan<br />

niya<strong>ng</strong> pagkukunwari, ay ipinasiya ni Lutero na mahigpit na tutulan a<strong>ng</strong> mga<br />

pagpapakalabis na ito. Hindi nagtagal at dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pagkakataon. A<strong>ng</strong> simbahan sa<br />

kastilyo <strong>ng</strong> Wittemberg ay may marami<strong>ng</strong> mga relikya, na sa ila<strong>ng</strong> kapistahan ay ipinakikita<br />

sa mga tao, at ganap na kapatawaran <strong>ng</strong> mga kasalanan a<strong>ng</strong> ibinibigay sa lahat <strong>ng</strong> dadalaw<br />

sa simbahan at magkukumpisal. Kaya’t sa mga araw na yaon ay marami<strong>ng</strong> tao a<strong>ng</strong><br />

naparoroon.<br />

61


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

A<strong>ng</strong> isa sa pinakamahalaga<strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> ito, na tinatawag na Kapistahan <strong>ng</strong> mga<br />

Banal o “Todos los Santos” ay dumarati<strong>ng</strong> noon. Na<strong>ng</strong> bisperas <strong>ng</strong> pista ay nakisama si<br />

Lutero sa karamiha<strong>ng</strong> pumasok sa simbahan, at inilagay niya sa pinto a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> papel na<br />

kinasusulatan <strong>ng</strong> siyamnapu’t lima<strong>ng</strong> paksa<strong>ng</strong> laban sa aral <strong>ng</strong> mga indulhensya. Ipinahayag<br />

niya<strong>ng</strong> siya’y handa<strong>ng</strong> magsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga paksa<strong>ng</strong> ito sa kinabukasan sa<br />

unibersidad, laban sa lahat <strong>ng</strong> nag-aakala<strong>ng</strong> tumutul sa mga yaon.<br />

A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga paksa ay tumawag sa pansin <strong>ng</strong> lahat. A<strong>ng</strong> mga ito ay binasa at muli<strong>ng</strong><br />

binasa, at inulit sa lahat <strong>ng</strong> dako. Nagkaroon <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagkaligalig sa unibersidad at sa<br />

buo<strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> mga paksa<strong>ng</strong> ito ay nagpakilala na a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan na<br />

makapagpatawad <strong>ng</strong> kasalanan at a<strong>ng</strong> magparusa, ay hindi ibinigay kailan man sa papa o sa<br />

kanino ma<strong>ng</strong> tao. A<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> pakana<strong>ng</strong> yaon ay isa<strong>ng</strong> pagdaraya—isa<strong>ng</strong> lala<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong><br />

makakuha <strong>ng</strong> salapi sa pamamagitan <strong>ng</strong> paglalaro sa mga pamahiin <strong>ng</strong> tao—isa<strong>ng</strong> panukala<br />

ni Satanas upa<strong>ng</strong> ipahamak a<strong>ng</strong> mga kaluluwa <strong>ng</strong> lahat na nananalig sa mga<br />

kasinu<strong>ng</strong>ali<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ito. Maliwanag din nama<strong>ng</strong> ipinakilala na a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ni Kristo ay<br />

siya<strong>ng</strong> pinakamahalaga<strong>ng</strong> kayamanan <strong>ng</strong> iglesya, at a<strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos, na roo’y<br />

nahahayag, ay ipinagkakaloob na wala<strong>ng</strong>-bayad sa lahat <strong>ng</strong> hahanap sa pamamagitan <strong>ng</strong><br />

pagsisisi at pananampalataya.<br />

Bagaman si Lutero ay kinilos <strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> pasimulan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

gawain, ay hindi niya ito ipagpapatuloy na wala<strong>ng</strong> mahigpit na pakikitu<strong>ng</strong>gali. A<strong>ng</strong> mga<br />

paghamak <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaaway, a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mali<strong>ng</strong> pagpapakahulugan sa kanya<strong>ng</strong><br />

mga adhika, a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> di-matuwid at mali<strong>ng</strong> pagkaunawa sa kanya<strong>ng</strong> likas at balak, ay<br />

dumagsa sa kanya<strong>ng</strong> tulad sa isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> baha; at ikinabakla niya<strong>ng</strong> mainam. Palagay<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> loob na a<strong>ng</strong> mga pinuno<strong>ng</strong> bayan, sa loob <strong>ng</strong> iglesya at sa mga paaralan, ay<br />

magalak na makikisama sa kanya sa mga pagsisikap ukol sa pagbabago. A<strong>ng</strong> mga<br />

pampasigla<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap niyao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>asa matataas na tu<strong>ng</strong>kulin ay nagdulot sa kanya <strong>ng</strong><br />

tuwa at pagasa. Noon pa man ay inasahan na niya<strong>ng</strong> makakakita siya <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> maliwanag<br />

na araw na magliliwayway sa iglesya. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> pampasigla ay nabago at nauwi sa<br />

siphayo at hatol.<br />

Na<strong>ng</strong>inig si Lutero na<strong>ng</strong> mamalas niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili—isa<strong>ng</strong> laban sa pinakamalakas<br />

sa lahat <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan sa lupa. Maminsan-minsa’y pinag-aalinla<strong>ng</strong>anan niya ku<strong>ng</strong><br />

talaga<strong>ng</strong> inaakay <strong>ng</strong>a siya <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> ilagay a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili laban sa kapa<strong>ng</strong>yarihan<br />

<strong>ng</strong> iglesya. “Sino ako,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> isinulat, “na sasalu<strong>ng</strong>at sa kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> papa, na sa<br />

harap niya’y . . . na<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>inig a<strong>ng</strong> mga hari sa lupa at a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> sanlibutan? . . . Wala<br />

sinuma<strong>ng</strong> nakaaalain ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> tiniis <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> puso sa loob <strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong><br />

ito, at ku<strong>ng</strong> sa ano<strong>ng</strong> pagaalapaap, masasabi ko<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>lulupaypay, ako nadala.” Datapuwa’t<br />

hindi siya pinabayaan <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> ganap na ma<strong>ng</strong>lupaypay. Na<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong><br />

62


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

tumulo<strong>ng</strong> sa kanya, ay sa Diyos lama<strong>ng</strong> siya tumi<strong>ng</strong>in at natutuhan niya na makasasandig<br />

siya<strong>ng</strong> may ganap na kapayapaan sa kamay <strong>ng</strong> Makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat.<br />

Sa isa<strong>ng</strong> kaibigan <strong>ng</strong> Reporma ay ganito a<strong>ng</strong> isinulat ni Lutero: “Hindi maaabot <strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong><br />

pag-iisip a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, magi<strong>ng</strong> sa pamamagitan <strong>ng</strong> pag-aaral o <strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong><br />

karunu<strong>ng</strong>an man. A<strong>ng</strong> una mo<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin ay a<strong>ng</strong> manala<strong>ng</strong>in muna. Ipamanhik mo sa<br />

Pa<strong>ng</strong>inoon, na ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa Kanya<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> habag, ay pagkalooban ka Niya <strong>ng</strong> tunay<br />

na pagkakilala sa Kanya<strong>ng</strong> salita. Wala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> tagapagpaliwanag sa salita <strong>ng</strong> Diyos kundi<br />

a<strong>ng</strong> May-gawa <strong>ng</strong> salita<strong>ng</strong> iyan; gaya <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> sinabi: ‘Tuturuan sila<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> Diyos.’<br />

Huwag ka<strong>ng</strong> umasa sa iyo<strong>ng</strong> mga gawa, ni sa iyo<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> kaalaman; sa Diyos ka lama<strong>ng</strong><br />

magtiwala, at sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> Espiritu. Paniwalaan mo ito sapagka’t sinasabi<br />

<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mayroon na<strong>ng</strong> karanasan.” Narito a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> aral para roon sa<br />

nakakadama na sila’y tinawagan <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> magpakilala sa mga iba <strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> ukol sa kasalukuyan. A<strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> ito ay siya<strong>ng</strong> kikilos <strong>ng</strong> galit ni<br />

Satanas, at <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> umiibig sa mga sabi-sabi<strong>ng</strong> likha niya. Sa pakikibaka sa mga<br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> kasamaan, ay higit sa lakas <strong>ng</strong> pag-iisip at karunu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> tao a<strong>ng</strong><br />

kaila<strong>ng</strong>an.<br />

Na<strong>ng</strong> manawagan a<strong>ng</strong> mga kaaway sa pamamagitan <strong>ng</strong> kaugalian at sali’t sali<strong>ng</strong> sabi o<br />

<strong>ng</strong> mga pahayag at kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> papa, ay sinagupa sila ni Lutero sa pamamagitan <strong>ng</strong><br />

Biblia at <strong>ng</strong> Biblia lama<strong>ng</strong>. Narito a<strong>ng</strong> mga katuwira<strong>ng</strong> hindi nila masagot; kaya’t hini<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong><br />

mga alipin <strong>ng</strong> pormalismo at pamahiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> dugo, gaya <strong>ng</strong> paghi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> mga Hudyo<br />

sa buhay ni Kristo. “Siya’y isa<strong>ng</strong> erehe,” a<strong>ng</strong> sigaw <strong>ng</strong> mga panatiko<strong>ng</strong> Romano. “Isa<strong>ng</strong><br />

malaki<strong>ng</strong> kataksilan sa iglesya a<strong>ng</strong> pabayaa<strong>ng</strong> mabuhay <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> oras a<strong>ng</strong> ganya<strong>ng</strong> kakilakilabot<br />

na erehe. Ihanda agad a<strong>ng</strong> bibitayan sa kanya.”<br />

Datapuwa’t si Lutero ay hindi nahulog sa kanila<strong>ng</strong> poot. A<strong>ng</strong> Diyos ay may ipinagagawa<br />

sa kanya, at a<strong>ng</strong> mga a<strong>ng</strong>hel <strong>ng</strong> la<strong>ng</strong>it ay isinugo upa<strong>ng</strong> ipagsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> siya. Sa lahat <strong>ng</strong><br />

dako ay nagisi<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagnanasa <strong>ng</strong> mga tao sa pag-unlad sa espiritu. Sa bawa’t pook ay<br />

mayroo<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kagutuman at kauhawan sa kabanalan, na hindi nakita kailan man <strong>ng</strong><br />

mga panaho<strong>ng</strong> nakaraan. A<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> mga tao, na malao<strong>ng</strong> nakatu<strong>ng</strong>hay sa mga ritos at<br />

sa pamamagita<strong>ng</strong>-tao, ay bumali<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>ayon sa pagsisisi at pananampalataya kay Kristo<strong>ng</strong><br />

napako sa krus.<br />

A<strong>ng</strong> malaganap na kasabika<strong>ng</strong> ito ay lalo<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>amba <strong>ng</strong> mga may kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong><br />

makapapa. Si Lutero ay tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> pasabi na siya’y humarap sa Roma, upa<strong>ng</strong> tugunin<br />

a<strong>ng</strong> ipinararata<strong>ng</strong> sa kanya na erehiya. A<strong>ng</strong> utos na ito ay lubha<strong>ng</strong> ikinatakot <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga kaibigan. Alam na alam nila a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniba<strong>ng</strong> nakaaba<strong>ng</strong> sa kanya sa masama<strong>ng</strong><br />

baya<strong>ng</strong> yaon, na lasi<strong>ng</strong> na sa dugo <strong>ng</strong> mga martir ni Jesus. Nagsitutol sila sa kanya<strong>ng</strong><br />

pagparoon sa Roma, at hinili<strong>ng</strong> na siya’y sa Alemanya na lama<strong>ng</strong> siyasatin.<br />

63


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa wakas ay sinunod a<strong>ng</strong> pakikipag-ayos na ito, at hinira<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa upa<strong>ng</strong><br />

siya<strong>ng</strong> duminig sa usapin. Sa mga habilin <strong>ng</strong> pontipisi sa kanya<strong>ng</strong> kinatawa<strong>ng</strong> ito, ay<br />

nasasaad na si Lutero ay ipinahayag na<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> erehe. Kaya’t sa kinatawan ay ipinagbilin na<br />

kanya<strong>ng</strong> “isakdal at hulihi<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> liwag.” Ku<strong>ng</strong> siya’y magmamatigas at hindi mahuhuli,<br />

a<strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa ay pinagkalooban <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan “na ituri<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> wala na<strong>ng</strong><br />

karapatan pa<strong>ng</strong> mabuhay sa alin ma<strong>ng</strong> dako <strong>ng</strong> Alemanya; itapon, sumpain, at eskomulgahin<br />

a<strong>ng</strong> lahat niya<strong>ng</strong> mga kapanalig.”<br />

Na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ito, na kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> lubha ni Lutero a<strong>ng</strong> pakikiramay at payo <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

tunay na kaibigan, ay sinugo <strong>ng</strong> Diyos si Melanchton sa Wittenberg. Bagaman si<br />

Melanchton ay isa<strong>ng</strong> kabataan lama<strong>ng</strong>, magala<strong>ng</strong> at mahihiyain sa kanya<strong>ng</strong> kilos, a<strong>ng</strong><br />

mabuti<strong>ng</strong> pagkukuro niya at malawak na kaalaman, at a<strong>ng</strong> mapa<strong>ng</strong>halina<strong>ng</strong> pananalita, lakip<br />

a<strong>ng</strong> malinis at matuwid niya<strong>ng</strong> kabuhayan, ay siya<strong>ng</strong> nagta<strong>ng</strong>hal sa kanya, na anupa’t<br />

hina<strong>ng</strong>aan <strong>ng</strong> madla. A<strong>ng</strong> kagali<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga katutubo<strong>ng</strong> kaloob ay hindi<br />

nakahihigit sa kabutihan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-uugali. Di-nalauna’t siya’y nagi<strong>ng</strong> tapat na alagad<br />

<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo, at lalo<strong>ng</strong> pinagkakatiwalaa<strong>ng</strong> kaibigan at mabuti<strong>ng</strong> alalay ni Lutero; a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kabaitan, pagkamai<strong>ng</strong>at, at kaganapan ay nagigi<strong>ng</strong> kapupunan <strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> at lakas ni<br />

Lutero. A<strong>ng</strong> pagsasama nila sa gawain ay nakapagpalakas sa Reporma, at sa gana<strong>ng</strong> kay<br />

Lutero ay nagi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bukal <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kasiglahan.<br />

A<strong>ng</strong> Augsburgo ay siya<strong>ng</strong> itinakda<strong>ng</strong> dako na paglilitisan, at a<strong>ng</strong> Repormador ay lakad<br />

na naparoon. Nagkaroon <strong>ng</strong> malubha<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>amba ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa kanya<strong>ng</strong> kapakanan.<br />

Hayagan siya<strong>ng</strong> pinagbantaan na huhulihin at papatayin sa daan, kaya’t ipinamanhik <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan na huwag na siya<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>ahas pumaroon. Nagsumamo sila sa kanya<br />

na umalis muna siya sa Wittenberg, at tumira sa mga magsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> sa kanya na buo<strong>ng</strong><br />

galak. Datapuwa’t ayaw niya<strong>ng</strong> lisanin a<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kuli<strong>ng</strong> iniata<strong>ng</strong> sa kanya <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> matapat niya<strong>ng</strong> ipagtata<strong>ng</strong>gol na lagi a<strong>ng</strong> katotohanan, bagama’t hinahampas <strong>ng</strong><br />

mga bagyo.<br />

A<strong>ng</strong> balita, na dumarati<strong>ng</strong> na si Lutero sa Augsburgo, ay ikinaligaya <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong><br />

papa. A<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>gugulo<strong>ng</strong> erehe, na lumiligalig sa buo<strong>ng</strong> sanlibutan ay wari <strong>ng</strong>ayo<strong>ng</strong> nasa<br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Roma, at ipinasiya <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa na huwag siya<strong>ng</strong> paligtasin pa.<br />

Nakaligtaan ni Lutero a<strong>ng</strong> humi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> liham na nagbabawal na siya’y galawin ninuman.<br />

Dahil dito’y pinayuhan siya <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan na huwag humarap sa kinatawan <strong>ng</strong><br />

papa <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> pases, at sinikap nila<strong>ng</strong> humi<strong>ng</strong>i nito sa emperador. Tina<strong>ng</strong>ka <strong>ng</strong> kinatawan<br />

<strong>ng</strong> papa, na ku<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari, ay pilitin si Lutero na bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga sinabi at mga<br />

sinulat, o ku<strong>ng</strong> hindi man ito ma<strong>ng</strong>yari ay ipadala siya sa Roma, upa<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>gapin a<strong>ng</strong><br />

kapalara<strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>gap nina Hus at Jeronimo. Kaya’t sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katulo<strong>ng</strong><br />

ay sinikap niya<strong>ng</strong> himukin si Lutero na humarap sa kanya <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> pases buhat<br />

sa emperador, at siya na a<strong>ng</strong> bahala sa kanya. Ito ay mahigpit na tina<strong>ng</strong>gihan <strong>ng</strong><br />

64


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Repormador. Ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hindi niya tina<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> katibayan <strong>ng</strong> emperador na na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong><br />

siya’y ipagtata<strong>ng</strong>gol, ay hindi siya humarap sa sugo <strong>ng</strong> papa.<br />

Inakala <strong>ng</strong> mga Katoliko Romano na a<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> paraan ay a<strong>ng</strong> hikayatin si Lutero sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> pagkukunwari<strong>ng</strong> sila’y may kabaitan. A<strong>ng</strong> sugo <strong>ng</strong> papa, sa pakikipagusap<br />

kay Lutero, ay nag-anyo<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> kaibigan, datapuwa’t mapilit niya<strong>ng</strong> hinili<strong>ng</strong> na<br />

lubos na sumuko si Lutero sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> iglesya, at ta<strong>ng</strong>gihan a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay <strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> anuman katuwiran. Nagkamali a<strong>ng</strong> pag-aakala niya sa likas <strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kinakaharap. Bila<strong>ng</strong> katugunan, ay ipinahayag ni Lutero na pinagpipitaganan niya a<strong>ng</strong><br />

iglesya, iniibig niya a<strong>ng</strong> katotohanan, at handa siya<strong>ng</strong> sumagot sa lahat <strong>ng</strong> itinututol sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga itinuro, at ipinaiilalim a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga aral sa kapasiyahan <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> tanyag<br />

na tao <strong>ng</strong> unibersidad. Datapuwa’t tumutol siya sa kahili<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kardenal na kanya<strong>ng</strong><br />

bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga sinabi samantala<strong>ng</strong> di siya napatutunaya<strong>ng</strong> nasa kamalian.<br />

A<strong>ng</strong> sagot lama<strong>ng</strong> sa kanya ay: “Bawiin mo, bawiin mo!” Ipinakilala <strong>ng</strong> Repormador na<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katuwiran ay pinatutunayan <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, at mahigpit niya<strong>ng</strong><br />

ipinahayag na hindi niya matata<strong>ng</strong>gihan a<strong>ng</strong> katotohanan. Na<strong>ng</strong> wala na<strong>ng</strong> maisagot a<strong>ng</strong><br />

kinatawan <strong>ng</strong> papa sa mga katuwiran ni Lutero ay pinabagsakan na lama<strong>ng</strong> siya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

bagyo <strong>ng</strong> pagsiphayo, paglait, at pagkutya, na sinasalitan <strong>ng</strong> mga sipi mula sa sali’t sali<strong>ng</strong><br />

sabi at pahayag <strong>ng</strong> mga Padre, at hindi na binigyan <strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> makapagsalita a<strong>ng</strong><br />

Repormador. Yama<strong>ng</strong> naalaman ni Lutero na ku<strong>ng</strong> magpapatuloy <strong>ng</strong> pagayon a<strong>ng</strong> konsilyo<br />

ay wala<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari, sa wakas ay napilita<strong>ng</strong> binigyan siya <strong>ng</strong> pahintulot na iharap na<br />

nakasulat a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sagot.<br />

Na<strong>ng</strong> ganapin a<strong>ng</strong> sumunod na paglilitis, ay iniharap ni Lutero a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malinaw,<br />

maikli, at malakas na pagpapakilala <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga paniniwala<strong>ng</strong> ganap na pinatutunayan<br />

<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> sipi <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. Na<strong>ng</strong> matapos niya<strong>ng</strong> basahin a<strong>ng</strong> sulat na ito, ay<br />

iniabot niya sa kardenal; at ito ay kanya<strong>ng</strong> itinapon at ipinahayag na isa<strong>ng</strong> bunton <strong>ng</strong> mga<br />

wala<strong>ng</strong> kabuluha<strong>ng</strong> salita at mga sipi<strong>ng</strong> hindi nababagay sa usapan. Sapagka’t nag-init na<br />

mabuti si Lutero ay sinagupa niya <strong>ng</strong>ayon a<strong>ng</strong> kardinal sa kanya<strong>ng</strong> pinagtitibayan—sa mga<br />

sali’t sali<strong>ng</strong> sabi at mga aral <strong>ng</strong> iglesya—at ganap na ginapi a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga katuwiran.<br />

Na<strong>ng</strong> makita <strong>ng</strong> kardenal na a<strong>ng</strong> katuwiran ni Lutero ay hindi niya masasagot, nawala<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagtitimpi, at sa kagalitan ay sumigaw siya <strong>ng</strong> wika<strong>ng</strong>: “Bawiin mo! o ku<strong>ng</strong><br />

hindi ay ipadadala kita sa Roma, upa<strong>ng</strong> doo’y humarap sa mga hukom na sisiyasat <strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong><br />

kasalanan. Eeskomulgahin kita, at lahat <strong>ng</strong> mga kapanalig mo, lahat <strong>ng</strong> aayon sa iyo sa ano<br />

ma<strong>ng</strong> panahon ay ititiwalag ko sa iglesya.” At sa katapusan ay kanya<strong>ng</strong> sinabi sa palalo at<br />

galit na pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap: “Bawiin mo, ku<strong>ng</strong> dili ay hindi ka na makauuwi.”<br />

Bigla<strong>ng</strong> umalis a<strong>ng</strong> Repormador na kasaina a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan, na sa gayo’y<br />

malinaw niya<strong>ng</strong> ipinahayag na siya’y hindi maaasaha<strong>ng</strong> babawi <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga sinabi at<br />

65


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

iniaral. Hindi ito a<strong>ng</strong> hinaha<strong>ng</strong>ad <strong>ng</strong> kardenal. Buo<strong>ng</strong>-buo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> akala na sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> dahas ay matatakot niya si Lutero upa<strong>ng</strong> sumuko. Ngayo<strong>ng</strong> naiwan siya<strong>ng</strong><br />

kasama <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kapanalig, ay tini<strong>ng</strong>nan niya a<strong>ng</strong> isa’t isa na lubha<strong>ng</strong> nababalisa sa<br />

hindi niya inaasaha<strong>ng</strong> pagkabigo <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pakana.<br />

A<strong>ng</strong> mga ginawa ni Lutero sa ganito<strong>ng</strong> pagkakataon ay di nawalan <strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong><br />

ibinu<strong>ng</strong>a. A<strong>ng</strong> nagkakatipo<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an ay nagkaroon <strong>ng</strong> pagkakataon upa<strong>ng</strong><br />

pagparisin a<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito, at hatulan sa gana<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> sarili, a<strong>ng</strong> isa’t isa, ayon sa<br />

kanila<strong>ng</strong> diwa<strong>ng</strong> ipinakita, sa ipinakilala<strong>ng</strong> kalooban, at <strong>ng</strong> lakas at katotohanan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

mga katuwiran. Ano<strong>ng</strong> laki <strong>ng</strong> pagkakaiba! A<strong>ng</strong> Repormador, na mahinhin,<br />

mapagpakumbaba, matibay, ay tumindig sa lakas <strong>ng</strong> Diyos, na nasa panig <strong>ng</strong> katotohanan,<br />

at a<strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa, palalo, mabagsik, mapaghari-harian, at wala<strong>ng</strong> katuwiran, at wala<br />

ni isa ma<strong>ng</strong> katuwira<strong>ng</strong> gali<strong>ng</strong> sa Kasulatan, gayon ma’y malakas na humihiyaw <strong>ng</strong> “Bawiin<br />

mo, ku<strong>ng</strong> hindi ay ipadadala kita sa Roma upa<strong>ng</strong> doon ka parusahan.”<br />

Bagaman si Lutero ay binigyan <strong>ng</strong> emperador <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> katibayan na wala<strong>ng</strong> gagalaw sa<br />

kanya, gayon ma’y a<strong>ng</strong> mga Katoliko Romano ay nagta<strong>ng</strong>ka<strong>ng</strong> siya’y hulihin at ibila<strong>ng</strong>go.<br />

Ipinayo <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan na wala<strong>ng</strong> mararati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pagtatagal doon,<br />

at dapat siya<strong>ng</strong> bumalik sa Wittenberg kapagkaraka, at kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> gumamit <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong><br />

pag-ii<strong>ng</strong>at upa<strong>ng</strong> mailihim a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga balak. Dahil dito’y umalis siya sa Augsburgo<br />

bago nagliwayway a<strong>ng</strong> araw, na sakay sa kabayo, .at kasama <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> taliba na ibinigay sa<br />

kanya <strong>ng</strong> puno<strong>ng</strong> bayan. Sa kabila <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniban ay lihim siya<strong>ng</strong> nagdaan sa<br />

madilim at tahimik na mga lansa<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaaway na palagi<strong>ng</strong><br />

nakabakay at mabagsik, ay na<strong>ng</strong>agta<strong>ng</strong>ka<strong>ng</strong> siya’y patayin. Makaliligtas kaya siya sa mga<br />

silo<strong>ng</strong> iniuuma<strong>ng</strong> sa kanya? Yao’y mga sandali <strong>ng</strong> kabalisahan at mataos. na pananala<strong>ng</strong>in.<br />

Dumati<strong>ng</strong> siya sa isa<strong>ng</strong> maliit na pinto <strong>ng</strong> kuta <strong>ng</strong> bayan. Yao’y binuksan para sa kanya, at<br />

kasama a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> taliba ay nakaraan sila<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> hirap. Na<strong>ng</strong> panatag na sila<strong>ng</strong><br />

makalabas, ay nagdumali sila<strong>ng</strong> tumakas, at bago naalaman <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa na<br />

lumayas na si Lutero, ay malayo na siya at di na maaabot <strong>ng</strong> nagsisiusig. Si Satanas at a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga kinatawan ay na<strong>ng</strong>agapi. A<strong>ng</strong> lalaki<strong>ng</strong> inaakala nila<strong>ng</strong> nasa kanila<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan ay wala na, at tumakas na gaya <strong>ng</strong> ibon sa silo <strong>ng</strong> humuhuli.<br />

Na<strong>ng</strong> mabalitaan <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa a<strong>ng</strong> pagtakas ni Lutero, ay nagtaka siya at<br />

nagalit. Inasahan niya<strong>ng</strong> tata<strong>ng</strong>gap siya <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>alan, dahil sa kanya<strong>ng</strong><br />

katalinuhan at kahigpitan sa pakikitu<strong>ng</strong>o sa ma<strong>ng</strong>gugulo<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> iglesya; datapuwa’t<br />

nabigo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-asa. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kagalitan ay ipinahayag niya sa isa<strong>ng</strong> liham na<br />

ipinadala niya kay Federico na elektor <strong>ng</strong> Sahonya, na may kapaita<strong>ng</strong> binatikos si Lutero, at<br />

hinili<strong>ng</strong> na ipadala siya ni Federico sa Roma o kaya’y palayasin sa Sahonya.<br />

66


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa pagsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> ni Lutero ay hinili<strong>ng</strong> niya<strong>ng</strong> patunayan sa kanya <strong>ng</strong> kinatawan o <strong>ng</strong><br />

papa man sa pamamagitan <strong>ng</strong> Kasulatan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pagkakamali, at mahigpit na<br />

na<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> itatakwil a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga aral sakali<strong>ng</strong> maipakilala sa kanya<strong>ng</strong> siya’y<br />

nasisinsay sa salita <strong>ng</strong> Diyos. At ipinahayag niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagpapasalamat sa Diyos na<br />

nabila<strong>ng</strong> din siya<strong>ng</strong> marapat magbata ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa napakabanal na gawain.<br />

Noo’y bahagya pa lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagkaalam <strong>ng</strong> elektor sa mga bago<strong>ng</strong> aral datapuwa’t<br />

malalim a<strong>ng</strong> pagkakintal sa kanya<strong>ng</strong> alaala, <strong>ng</strong> katapatan, lakas at linaw <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ni<br />

Lutero; at ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hindi napatutunaya<strong>ng</strong> nasa kamalian <strong>ng</strong>a a<strong>ng</strong> Repormador ay ipinasiya<br />

ni Federico na ipagsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> siya. Bila<strong>ng</strong> tugon sa kahili<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa ay<br />

ganito a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> isinulat: “‘Yama<strong>ng</strong> humarap sa iyo sa Ausburgo si Doctor Martin, ay<br />

dapat ka na<strong>ng</strong> masiyahan. Hindi namin inaakala na pipilitin mo siya<strong>ng</strong> bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga aral na hindi mo muna naipakilala<strong>ng</strong> siya’y namamali. Wala isa ma<strong>ng</strong> matalino<strong>ng</strong> tao<br />

sa ami<strong>ng</strong> bayan na nagsabi sa akin na a<strong>ng</strong> aral ni Martin ay hindi ukol sa kabanalan, o laban<br />

kaya sa Kristiyano, o eretikal.’ Bukod sa rito’y tuma<strong>ng</strong>gi a<strong>ng</strong> prinsipe na ipadala si Lutero<br />

sa Roma o palayasin kaya sa mga lalawiga<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nasasakupan.”<br />

Nakita rin <strong>ng</strong> elektor na sa pagkaguro <strong>ng</strong> unibersidad, si Lutero ay tanyag na<br />

matagumpay. Isa<strong>ng</strong> taon pa lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> nakaraan buhat na<strong>ng</strong> ipaskil niya sa simbahan <strong>ng</strong><br />

kastilyo a<strong>ng</strong> siyam napu’t lima<strong>ng</strong> paksa laban sa mga indulhensya, ay malaki a<strong>ng</strong> iniunti <strong>ng</strong><br />

bila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga nagsisipaglakbay upa<strong>ng</strong> dumalo sa iglesya ku<strong>ng</strong> Todos los Santos. A<strong>ng</strong><br />

Roma ay nabawasan <strong>ng</strong> mga sumasamba at <strong>ng</strong> mga handog, <strong>ng</strong>uni’t sa lugar nila’y nahalili<br />

a<strong>ng</strong> iba nama<strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> nagsisiparoon sa Wittenberg, hindi upa<strong>ng</strong> sumamba sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga relikya, kundi upa<strong>ng</strong> mag-aral sa kanya<strong>ng</strong> mga paaralan. A<strong>ng</strong> mga sinulat ni<br />

Lutero ay lumikha sa lahat <strong>ng</strong> dako <strong>ng</strong> kasipagan sa pagsasaliksik <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, at<br />

hindi lama<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> Alemanya, kundi sa lahat <strong>ng</strong> lupain, nagmumula a<strong>ng</strong><br />

mga nagsisipag-aral upa<strong>ng</strong> pumasok sa unibersidad. A<strong>ng</strong> mga kabataan sa kanila<strong>ng</strong> kaunaunaha<strong>ng</strong><br />

pagkakita sa Wittenberg, “ay nagtataas <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kamay sa la<strong>ng</strong>it, at pinuri<br />

a<strong>ng</strong> Diyos, sa pagpapasila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>law <strong>ng</strong> katotohanan mula sa baya<strong>ng</strong> ito na gaya <strong>ng</strong> Sion<br />

na<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> kapanahunan, at buhat dito’y lumaganap sa malalayo<strong>ng</strong> bayan.”<br />

A<strong>ng</strong> mga sinulat ni Lutero at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> aral ay kumalat sa lahat <strong>ng</strong> bansa <strong>ng</strong><br />

Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan. A<strong>ng</strong> gawain ay umabot sa Suisa at Olanda. A<strong>ng</strong> mga kopya <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga sinulat ay nakarati<strong>ng</strong> sa Pransya at Espanya. Sa I<strong>ng</strong>latera, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

aral ay tina<strong>ng</strong>gap na tulad sa salita <strong>ng</strong> buhay. Sa Belhika at sa Italya ay dumati<strong>ng</strong> din naman<br />

a<strong>ng</strong> katotohanan. Libu-libo a<strong>ng</strong> bumalikwas sa mahimbi<strong>ng</strong> na pagkakatulog at nadulutan <strong>ng</strong><br />

ligaya at pag-asa sa isa<strong>ng</strong> kabuhayan <strong>ng</strong> pananampalataya.<br />

Sa isa<strong>ng</strong> pamanhik sa emperador at sa mga maharlika <strong>ng</strong> Alemanya ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa<br />

ikababago <strong>ng</strong> Kristiyanismo, ay ganito a<strong>ng</strong> isinulat ni Lutero hi<strong>ng</strong>gil sa papa: “Isa<strong>ng</strong> bagay<br />

67


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

na kakila-kilabot a<strong>ng</strong> masdan a<strong>ng</strong> tao na nagbabansag na kahalili ni Kristo, at nagpapakita<br />

<strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong> hindi napantayan nino ma<strong>ng</strong> emperador. A<strong>ng</strong> tao baga<strong>ng</strong> ito ay katulad <strong>ng</strong><br />

aba<strong>ng</strong> si Jesus, o <strong>ng</strong> mapagpakumbaba<strong>ng</strong> si Pedro? A<strong>ng</strong> wika nila’y siya a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>inoon <strong>ng</strong><br />

sanlibutan. Datapuwa’t si Kristo, na ipinagpapalalo niya na kanya<strong>ng</strong> kinakatawan ay<br />

nagsabi: ‘A<strong>ng</strong> kaharian Ko ay hindi sa sanlibuta<strong>ng</strong> ito.’ A<strong>ng</strong> nasasakupan kaya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

kinatawan ay hihigit pa roon sa nakatataas sa kanya?”<br />

Ganito naman a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> isinulat tu<strong>ng</strong>kol sa mag unibersidad: “Na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>anib ako<strong>ng</strong><br />

totoo na baka a<strong>ng</strong> mga unibersidad ay magi<strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> pinto <strong>ng</strong> impiyerno, maliban na<br />

lama<strong>ng</strong> ku<strong>ng</strong> sila’y magsikap sa pagpapaliwanag <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, at sa pagtatanim <strong>ng</strong><br />

mga yaon sa mga puso <strong>ng</strong> kabataan. Hindi ko maipapayo sa kaninuman na papag-aralin a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> anak sa lugar na hindi kinikilala o pinahahalagahan a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan. A<strong>ng</strong><br />

lahat <strong>ng</strong> institusyon na hindi palagi<strong>ng</strong> nagsisiyasat <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay wala<strong>ng</strong><br />

pagsala<strong>ng</strong> mapapahamak.”<br />

A<strong>ng</strong> pamanhik na ito ay madali<strong>ng</strong> pinalaganap sa buo<strong>ng</strong> Alemanya, at nagkabisa sa mga<br />

tao. Nakilos a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> bansa, at nagsitindig a<strong>ng</strong> karamihan upa<strong>ng</strong> tumulo<strong>ng</strong> sa pagbabago.<br />

A<strong>ng</strong> mga kalaban ni Lutero, na nag<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it sa kagalitan at nagbabanta<strong>ng</strong> maghiganti, ay<br />

nagpilit sa papa na gumawa siya <strong>ng</strong> mahigpit na pamamaraan laban kay Lutero. Ipinag-utos<br />

na a<strong>ng</strong> lahat niya<strong>ng</strong> aral ay dapat ipahayag agad a<strong>ng</strong> kamalian. Animnapu<strong>ng</strong> araw a<strong>ng</strong><br />

ipinalugit sa Repormador at sa kanya<strong>ng</strong> mga kapanalig, at paglampas niyaon at hindi pa nila<br />

binabawi a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga aral ay eeskomulgahin na sila<strong>ng</strong> lahat.<br />

A<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> yaon ay isa<strong>ng</strong> kakila-kilabot na kagipitan <strong>ng</strong> Reporma. Sa loob <strong>ng</strong><br />

daan-daa<strong>ng</strong> taon a<strong>ng</strong> pageeskomulga ay kinatakutan <strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> mga hari; ito a<strong>ng</strong><br />

pumuno sa mga kaharian <strong>ng</strong> hirap at kasiraan. Yao<strong>ng</strong> mga nilagpakan <strong>ng</strong> hatol na ito, ay<br />

pina<strong>ng</strong>ilagan at kinatakutan <strong>ng</strong> lahat; itiniwalag sila sa kanila<strong>ng</strong> mga kapuwa, at ipinalagay<br />

na salarin, upa<strong>ng</strong> usigin at puksain. Alam ni Lutero a<strong>ng</strong> bagyo<strong>ng</strong> malapit na<strong>ng</strong> bumagsak sa<br />

kanya; datapuwa’t tumayo siya<strong>ng</strong> matatag, na nagtitiwala<strong>ng</strong> si Kristo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

ta<strong>ng</strong>gulan at kalasag. Taglay a<strong>ng</strong> pananampalataya at tapa<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> martir ay sumulat siya<br />

<strong>ng</strong> ganito: “Ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> malapit na<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yari ay hindi ko nalalaman, ni hindi ko iniibig<br />

na maalaman. . . Bumagsak na <strong>ng</strong>a a<strong>ng</strong> dagok ku<strong>ng</strong> saan babagsak, wala ako<strong>ng</strong> gulat. Ni a<strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> dahon man <strong>ng</strong> kahoy ay hindi nalalagas ku<strong>ng</strong> hindi kalooban <strong>ng</strong> Ama. Gaano pa kaya<br />

tayo! Isa<strong>ng</strong> madali<strong>ng</strong> bagay a<strong>ng</strong> mamatay ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa Verbo yama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Verbo na<br />

nagkatawa<strong>ng</strong>tao ay namatay. Ku<strong>ng</strong> mamamatay tayo<strong>ng</strong> kalakip Niya, ay mabubuhay rin<br />

naman tayo<strong>ng</strong> kalakip Niya; at sapagka’t dinanas natin yao<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> dinanas ay doroon<br />

naman tayo sa Kanya<strong>ng</strong> kinaroroonan at mananaha<strong>ng</strong> kasama Niya magpakailan man.”<br />

Na<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> kay Lutero a<strong>ng</strong> bula <strong>ng</strong> papa ay nagsabi siya <strong>ng</strong> ganito: “Iya’y aki<strong>ng</strong><br />

kinasusuklaman at tinutuligsa na wala<strong>ng</strong> kabanalan at wala<strong>ng</strong> katotohanan. . . . Si Kristo na<br />

68


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

rin a<strong>ng</strong> hinahatulan diyan. . . . Ikinatutuwa ko<strong>ng</strong> magtamo <strong>ng</strong> ganito<strong>ng</strong> mga hirap ala<strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong><br />

sa pinakamabuti sa lahat <strong>ng</strong> layunin. Ngayon pa man ay nadarama ko na sa aki<strong>ng</strong> puso<br />

a<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kalayaan; sapagka’t napagkilala ko na a<strong>ng</strong> papa ay siya<strong>ng</strong> antikristo, at<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> luklukan ay luklukan ni Satanas.”<br />

Gayon ma’y a<strong>ng</strong> utos <strong>ng</strong> Roma ay may nagawa rin. Bila<strong>ng</strong>guan, pahirap, at tabak, ay<br />

mga sandata<strong>ng</strong> gagamitin upa<strong>ng</strong> ipasunod a<strong>ng</strong> utos. A<strong>ng</strong> mahihina at mapamahiin ay<br />

na<strong>ng</strong>inig sa harap <strong>ng</strong> pasiya <strong>ng</strong> papa at bagaman may pakikiramay a<strong>ng</strong> damdamin <strong>ng</strong> lahat<br />

kay Lutero ay ipinalagay <strong>ng</strong> marami na totoo<strong>ng</strong> mahalaga a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> buhay, na hindi nila<br />

maibibigay dahil lama<strong>ng</strong> sa kapakanan <strong>ng</strong> pagbabago. A<strong>ng</strong> lahat ay wari<strong>ng</strong> nagsasaad na<br />

a<strong>ng</strong> gawain ni Lutero ay malapit na<strong>ng</strong> mawakasan.<br />

Gayunma’y a<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> pagpapasiya ni Lutero upa<strong>ng</strong> humiwalay sa iglesya ay hindi niya<br />

nagawa na wala<strong>ng</strong> mahigpit na pakikipaglaban sa sarili. Nito<strong>ng</strong> mga pa naho<strong>ng</strong> ito ay<br />

sumulat siya: “Sa araw-araw ay lalo’t lalo ko<strong>ng</strong> nararamdaman na mahirap iwaksi a<strong>ng</strong><br />

pagkamai<strong>ng</strong>at sa natutunan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tao buhat sa kanya<strong>ng</strong> pagkabata. Oh! ano<strong>ng</strong> laki<strong>ng</strong> sakit<br />

a<strong>ng</strong> dinanas ko, bagaman kaayon ko a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, sa pag-aari<strong>ng</strong> ako’y nasa<br />

matuwid, at pa<strong>ng</strong>ahasa<strong>ng</strong> ko<strong>ng</strong> tumayo<strong>ng</strong> nag-iisa laban sa papa, at ipakilala na siya’y<br />

antikristo! Ano pa<strong>ng</strong> mga kapighatian a<strong>ng</strong> hindi dinanas <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> puso! Gaano kalimit ko<strong>ng</strong><br />

itano<strong>ng</strong> sa aki<strong>ng</strong> sarili yao<strong>ng</strong> katanu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> madalas bukhin <strong>ng</strong> mga makapapa: ‘Ikaw ba<br />

lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> maalam? Namamali na ba a<strong>ng</strong> lahat? Ano <strong>ng</strong>a, ku<strong>ng</strong> pagkatapos <strong>ng</strong> lahat ay<br />

ikaw a<strong>ng</strong> mali at inakit mo a<strong>ng</strong> marami sa iyo<strong>ng</strong> kamalian, sino ku<strong>ng</strong> gayon a<strong>ng</strong><br />

mapapariwara magpakailan man?’ Ganyan a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> pakikibaka sa aki<strong>ng</strong> sarili at kay<br />

Satanas, ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa pagtibayin ni Kristo a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> puso laban sa mga pag-aalinla<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

ito, sa pamamagitan <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> di-nagkakamali<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap.”<br />

Si Lutero ay pinagbantaan <strong>ng</strong> papa na eskomulgahin kapag hindi niya binawi a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga iniaral, at <strong>ng</strong>ayo’y ginawa na a<strong>ng</strong> ibinabanta. Lumabas a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> bula,<br />

na nagsasabi<strong>ng</strong> eskomulgado na a<strong>ng</strong> Repormador, at sinumpa <strong>ng</strong> La<strong>ng</strong>it siya at a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong><br />

tata<strong>ng</strong>gap sa kanya<strong>ng</strong> mga aral. Nasubo na siya sa malaki<strong>ng</strong> pakikilaban.<br />

Pagsalu<strong>ng</strong>at a<strong>ng</strong> lagi<strong>ng</strong> nagigi<strong>ng</strong> karanasan <strong>ng</strong> lahat na ginagamit <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong><br />

magpakilala <strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> nauukol sa kanila<strong>ng</strong> kapanahunan. Nagkaroon <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>kasalukuya<strong>ng</strong> katotohanan na<strong>ng</strong> mga kaarawan ni Lutero—isa<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong><br />

napakamahalaga na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon; <strong>ng</strong>ayon naman ay may isa<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kasalukuya<strong>ng</strong><br />

katotohanan para sa iglesya. Siya na gumagawa <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay, alinsunod sa payo <strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> kalooban, ay nalugod na ilagay a<strong>ng</strong> mga tao sa ilalim <strong>ng</strong> iba’t iba<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>yayari, at<br />

bigyan sila <strong>ng</strong> mga tu<strong>ng</strong>kuli<strong>ng</strong> kata<strong>ng</strong>i-ta<strong>ng</strong>i sa kanila<strong>ng</strong> kinaroroonan. Ku<strong>ng</strong> pahahalagahan<br />

nila a<strong>ng</strong> liwanag na sa kanila ay ibinigay ay malaki<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> katotohanan a<strong>ng</strong> ipakikita<br />

69


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pa sa kanila. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> katotohanan ay tinata<strong>ng</strong>gihan <strong>ng</strong> marami sa mga tao sa<br />

panaho<strong>ng</strong> ito gaya <strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gi <strong>ng</strong> mga makapapa<strong>ng</strong> nagsitutol kay Lutero.<br />

May gayon di<strong>ng</strong> kaisipan na ta<strong>ng</strong>gapin a<strong>ng</strong> mga hakahaka at pamahiin <strong>ng</strong> mga tao sa<br />

halip <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos gaya noo<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> mga kapanahunan. Yao<strong>ng</strong> mga nagpapakilala <strong>ng</strong><br />

katotohana<strong>ng</strong> ukol sa panaho<strong>ng</strong> ito ay dapat umasa<strong>ng</strong> magdadanas din <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> hirap<br />

gaya <strong>ng</strong> mga una<strong>ng</strong> Repormador. A<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>galian <strong>ng</strong> katotohanan at kamalian, ni<br />

Kristo at ni Satanas, ay sisidhi <strong>ng</strong> sisidhi ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> wakas <strong>ng</strong> kasaysayan<br />

<strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> ito.<br />

A<strong>ng</strong> sabi ni Jesus sa Kanya<strong>ng</strong> mga alagad: “Ku<strong>ng</strong> kayo’y taga sanlibutan, ay iibigin <strong>ng</strong><br />

sanlibutan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili; <strong>ng</strong>uni’t sapagka’t kayo’y hindi taga sanlibutan, kundi kayo’y<br />

hinira<strong>ng</strong> Ko sa sanlibutan, kaya napopoot sa inyo a<strong>ng</strong> sanlibutan. Alalahanin ninyo a<strong>ng</strong><br />

salita<strong>ng</strong> sa inyo’y Aki<strong>ng</strong> sinabi: A<strong>ng</strong> alipin ay hindi dakila kaysa kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>inoon. Ku<strong>ng</strong><br />

Ako’y kanila<strong>ng</strong> pinag-usig, kayo man ay kanila<strong>ng</strong> pag-uusigin din; ku<strong>ng</strong> tinupad nila a<strong>ng</strong><br />

Aki<strong>ng</strong> salita, a<strong>ng</strong> inyo man ay tutuparin din.”<br />

Sa kabila<strong>ng</strong> dako naman ay malinaw a<strong>ng</strong> pagkasabi <strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon: “Sa aba ninyo,<br />

pagka a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> mga tao ay ma<strong>ng</strong>agsalita <strong>ng</strong> magali<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kol sa inyo! sapagka’t sa<br />

gayon di<strong>ng</strong> paraan a<strong>ng</strong> ginawa <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong> sa mga bulaa<strong>ng</strong> propeta.” Ku<strong>ng</strong><br />

paano noo<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> kapanahunan ay gayon din naman <strong>ng</strong>ayon, na a<strong>ng</strong> espiritu <strong>ng</strong> sanlibutan<br />

ay hindi kaayon <strong>ng</strong> espiritu ni Kristo; at yao<strong>ng</strong> mga na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral <strong>ng</strong> malinis na eba<strong>ng</strong>helyo<br />

ay tata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> gayon di<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagkaapi gaya <strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>gap nila noon. Ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong><br />

magbago a<strong>ng</strong> anyo<strong>ng</strong> pagsalansa<strong>ng</strong>; ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kapootan ay di-mahayag sapagka’t<br />

ito’y may katusuhan; datapuwa’t iyon di<strong>ng</strong> pagsalu<strong>ng</strong>at na iyon a<strong>ng</strong> mananatili, at<br />

mahahayag ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa wakas <strong>ng</strong> panahon.<br />

70


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 8—A<strong>ng</strong> Paglitis sa Katotohanan<br />

Isa<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> emperador, si Carlos V, a<strong>ng</strong> umupo <strong>ng</strong>ayon sa luklukan <strong>ng</strong> Alemanya, at<br />

a<strong>ng</strong> mga kinatawan <strong>ng</strong> Roma ay nagmadali<strong>ng</strong> nagharap <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga papuri at kanila<strong>ng</strong><br />

sinulsulan a<strong>ng</strong> hari na gamitin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan laban sa Reporma. Datapuwa’t<br />

a<strong>ng</strong> prinsipe naman <strong>ng</strong> Sahonya, na pinagkakauta<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> malaki ni Carlos sa kanya<strong>ng</strong><br />

pagigi<strong>ng</strong> emperador, ay namanhik sa kanya na huwag siya<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> anuman laban kay<br />

Lutero ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hindi niya siya nabibigyan <strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> mapaki<strong>ng</strong>gan “sa harapan <strong>ng</strong><br />

hukuman <strong>ng</strong> mga maruruno<strong>ng</strong>, may kabanalan, at wala<strong>ng</strong> kinikili<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> mga hukom.”<br />

A<strong>ng</strong> pansin <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>katin ay napabali<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>ayon sa kapulu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> mga lalawigan<br />

<strong>ng</strong> Alemanya, na nagpulo<strong>ng</strong> sa Worms, pagkatapos na mapaupo si Carlos sa luklukan <strong>ng</strong><br />

kaharian. May mahahalaga<strong>ng</strong> suliranin sa politika na kinakaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> suriin <strong>ng</strong> pambansa<strong>ng</strong><br />

kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ito, at ito a<strong>ng</strong> kauna-unaha<strong>ng</strong> pagkakataon na makakapulo<strong>ng</strong> sa panayam <strong>ng</strong><br />

mga prinsipe <strong>ng</strong> Alemanya a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kabataa<strong>ng</strong> emperador. Buhat sa lahat <strong>ng</strong> sulok <strong>ng</strong><br />

bansa, ay dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga mara<strong>ng</strong>al na tao <strong>ng</strong> iglesya at <strong>ng</strong> pamahalaan. A<strong>ng</strong> mga<br />

pinapa<strong>ng</strong>inoon sa bayan, na mga mahal na tao, makapa<strong>ng</strong>yarihan, at mapagmalaki dahil sa<br />

mga kara<strong>ng</strong>alan at kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> minana, a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> iglesya, na<br />

nagpapalalo dahil sa ipinalalagay nila<strong>ng</strong> kataasan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> uri at kapa<strong>ng</strong>yarihan; a<strong>ng</strong> mga<br />

kabalyero <strong>ng</strong> korte at a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga tagapagdala <strong>ng</strong> sandata; at a<strong>ng</strong> mga sugo <strong>ng</strong> iba’t<br />

iba<strong>ng</strong> malalayo<strong>ng</strong> lupain—sila<strong>ng</strong> lahat ay nagkatipon sa Worms. Datapuwa’t sa malaki<strong>ng</strong><br />

kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> iyon, a<strong>ng</strong> sulirani<strong>ng</strong> nakalikha <strong>ng</strong> pinakamalalim na pagaasikaso ay a<strong>ng</strong> usapin<br />

<strong>ng</strong> Repormador <strong>ng</strong> Sahonya.<br />

Pinagbilinan na ni Carlos a<strong>ng</strong> elektor na ipagsama si Lutero sa Diyeta at ipina<strong>ng</strong>ako<br />

niya<strong>ng</strong> siya’y ipagsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong>, magkakaroon <strong>ng</strong> malaya<strong>ng</strong> pakikipagkatuwiran sa mga<br />

tao<strong>ng</strong> may kakayahan hi<strong>ng</strong>gil sa sulirani<strong>ng</strong> pinag-uusapan. Si Lutero ay sabik na humarap sa<br />

emperador. Sa pagkalat <strong>ng</strong> balita sa Worms na si Lutero ay haharap sa Diyeta, ay nagkaroon<br />

<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kalahata<strong>ng</strong> pagkaligalig. Si Aleandro, na kinatawan <strong>ng</strong> papa, na siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong><br />

pinagtiwalaan <strong>ng</strong> usapi<strong>ng</strong> ito, ay nababahala at nag<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>it<strong>ng</strong>it. Napagkilala niya na a<strong>ng</strong><br />

ibubu<strong>ng</strong>a nito ay makasisira sa usapin <strong>ng</strong> papa. Kaya’t madali siya<strong>ng</strong> humarap kay Carlos at<br />

tumutul sa pagpapahintulot na paharapin si Lutero sa Worms.<br />

Na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> ito’y inilathala a<strong>ng</strong> bula na nagsasabi<strong>ng</strong> si Lutero ay eskomulgado na; at<br />

ito, kalakip a<strong>ng</strong> mga pagtutol <strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa, a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> nakahimok sa emperador na<br />

pumayag. Sinulatan niya a<strong>ng</strong> elektor na kundi rin lama<strong>ng</strong> babawiin ni Lutero a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga sinabi ay maiwan na siya sa Wittenberg. Hindi pa rin nasiyahan si Aleandro sa<br />

tagumpay na ito, kaya’t gumawa pa siya na may bago<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan at katusuhan, upa<strong>ng</strong><br />

mahatulan si Lutero. Si Carlos, na nadaig palibhasa <strong>ng</strong> lala<strong>ng</strong> ni Aleandro ay pumayag na<br />

iharap nito a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katuwiran sa Diyeta.<br />

71


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

“Yaon ay isa<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> araw <strong>ng</strong> palalo<strong>ng</strong> kinatawan <strong>ng</strong> papa. Dakila a<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

yaon <strong>ng</strong>uni’t lalo pa<strong>ng</strong> dakila a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pag-uusapan. Si Aleandro a<strong>ng</strong> magtata<strong>ng</strong>gol sa<br />

Roma.” “May kaloob siya sa pananalumpati, at tumayo. siya sa dakila<strong>ng</strong> pagtitipo<strong>ng</strong> iyan.<br />

Itinadhana <strong>ng</strong> Diyos na bago hatulan a<strong>ng</strong> Roma ay mapaharap muna siya sa pinakadakila<strong>ng</strong><br />

hukuman at ipagta<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> pinakamabuti sa kanya<strong>ng</strong> mga mananalumpati.”<br />

A<strong>ng</strong> talumpati <strong>ng</strong> sugo <strong>ng</strong> papa ay napakintal <strong>ng</strong> malalim sa isipan <strong>ng</strong> mga kaharap sa<br />

kapulu<strong>ng</strong>an. Doo’y wala<strong>ng</strong> kaharap na Lutero na magpapakilala <strong>ng</strong> malinaw at hindi<br />

matututula<strong>ng</strong> mga katotohanan <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, upa<strong>ng</strong> ibagsak a<strong>ng</strong> nagtata<strong>ng</strong>gol sa papa.<br />

Wala sinuma<strong>ng</strong> magta<strong>ng</strong>gol sa Repormador. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> wari<strong>ng</strong> tagumpay ay siya<strong>ng</strong><br />

tiyak <strong>ng</strong> pagkatalo. Mula noon ay lalo<strong>ng</strong> maliwanag na makikita a<strong>ng</strong> pagkakaiba <strong>ng</strong><br />

katotohanan at <strong>ng</strong> kamalian. Sapol sa araw na iyon ay hindi na makatatayo <strong>ng</strong> matatag a<strong>ng</strong><br />

Roma na gaya <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> dati<strong>ng</strong> pagkatayo.<br />

Bagaman a<strong>ng</strong> karamihan sa mga kaharap sa kapulu<strong>ng</strong>an ay hindi mag-aatubili<strong>ng</strong> ibigay si<br />

Lutero sa paghihiganti <strong>ng</strong> Roma, marami sa kanila a<strong>ng</strong> nakakita at nalunos sa kaabaan <strong>ng</strong><br />

iglesya, at nagnanasa<strong>ng</strong> may pumigil <strong>ng</strong> mga kapasla<strong>ng</strong>an dinaranas <strong>ng</strong> sambahayana<strong>ng</strong><br />

Aleman, bila<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> mga kasamaan at kasakiman <strong>ng</strong> mga pari. Ipagtata<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> sugo<br />

<strong>ng</strong> papa sa pinakamabuti<strong>ng</strong> paraan a<strong>ng</strong> paghahari <strong>ng</strong> papa. Ngayo’y kinilos <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon<br />

a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kasapi sa kapulu<strong>ng</strong>an na magbigay <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tunay na paglalarawan <strong>ng</strong> mga<br />

nagawa <strong>ng</strong> pagpapahirap <strong>ng</strong> kapapahan. Taglay a<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na katibayan, ay tumindig a<strong>ng</strong><br />

Duke <strong>ng</strong> Sahonya sa kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> yaon <strong>ng</strong> mga prinsipe at tiniyak <strong>ng</strong> malinaw a<strong>ng</strong> mga<br />

pagdaraya at karumaldumal na mga gawa <strong>ng</strong> kapapahan, at a<strong>ng</strong> mahalay na mga ibinu<strong>ng</strong>a<br />

niyaon.<br />

Ni si Lutero man ay hindi makapaghaharap <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> malinaw at malakas na paghamak<br />

sa mga kapasla<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kapapahan kaysa rito; at a<strong>ng</strong> katotohanan na a<strong>ng</strong> nagsalita ay isa<strong>ng</strong><br />

mahigpit na kaaway <strong>ng</strong> Repormador, ay nagbigay <strong>ng</strong> lao<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> bisa sa kanya<strong>ng</strong> mgapa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap.<br />

Ku<strong>ng</strong> mabubuksan lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an disin ay nakita nila<br />

a<strong>ng</strong> mga a<strong>ng</strong>hel <strong>ng</strong> Diyos sa gitna nila na naghahagis <strong>ng</strong> liwanag upa<strong>ng</strong> hawiin a<strong>ng</strong><br />

kadiliman <strong>ng</strong> kamalian, at magbukas <strong>ng</strong> pag-iisip at puso <strong>ng</strong> mga tao upa<strong>ng</strong> mata<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong><br />

katotohanan. Kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> katotohanan at karunu<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> pumigil sa mga<br />

kalaban <strong>ng</strong> Reporma at sa gayo’y nahanda a<strong>ng</strong> daraanan <strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> gawain na magaganap<br />

na lama<strong>ng</strong>. Si Martin Lutero ay hindi kaharap; datapuwa’t a<strong>ng</strong> tinig <strong>ng</strong> Diyos na lalo<strong>ng</strong><br />

dakila kay Lutero ay narinig sa kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> yaon.<br />

Hini<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an na iharap sa kanila si Lutero. Sa kabila <strong>ng</strong> mga pamanhik,<br />

tutul, at babala ni Aleandro, ay pumayag din sa wakas a<strong>ng</strong> emperador, at ipinatawag si<br />

Lutero upa<strong>ng</strong> humarap sa kapulu<strong>ng</strong>an. Sa pagtawag ay kalakip din naman a<strong>ng</strong> pases, na<br />

na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> sa pag-uwi ay ihahatid siya sa isa<strong>ng</strong> pook na wala<strong>ng</strong> gagalaw sa kanya. Ito’y<br />

72


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

dinala sa Wittenberg <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> utusan, na siya<strong>ng</strong> pinagbilina<strong>ng</strong> maghatid sa kanya sa<br />

Worms.<br />

Datapuwa’t si Lutero ay hindi yayaon sa kanya<strong>ng</strong> mapa<strong>ng</strong>anib na paglalakbay na nagiisa.<br />

Bukod sa sugo <strong>ng</strong> emperador, ay tatlo sa kanya<strong>ng</strong> matatalik na kaibigan a<strong>ng</strong><br />

nagpasiya<strong>ng</strong> sumama sa kanya. Malaki a<strong>ng</strong> nasa ni Melanchton na sumama. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

puso ay natatali kay Lutero, at mani<strong>ng</strong>as a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-ibig na sumunod sa kanya kahit<br />

sa bila<strong>ng</strong>guan o sa kamatayan man, ku<strong>ng</strong> kinakaila<strong>ng</strong>an. Datapuwa’t hindi pumayag si<br />

Lutero sa kanya<strong>ng</strong> mga pamanhik. Sakali<strong>ng</strong> mapahamak si Lutero, a<strong>ng</strong> mga pag-asa <strong>ng</strong><br />

Reporma ay wala<strong>ng</strong> mapaglalagyan kundi a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kama<strong>ng</strong>gagawa<strong>ng</strong> ito na nasa<br />

kasibulan. A<strong>ng</strong> sabi ni Lutero na<strong>ng</strong> iwan niya si Melanchton: “Ku<strong>ng</strong> hindi na ako bumalik at<br />

patayin na ako <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga kaaway, ay magpatuloy ka<strong>ng</strong> magturo, at magtibay ka sa<br />

katotohanan. Gumawa ka<strong>ng</strong> kahalili ko.”<br />

Na<strong>ng</strong> siya’y dumati<strong>ng</strong> sa Worms, ay nagdagsaan a<strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> tao sa pintua<strong>ng</strong> bayan<br />

upa<strong>ng</strong> siya’y salubu<strong>ng</strong>in. Wala<strong>ng</strong> ganito karami a<strong>ng</strong> nagkatipon na sumalubo<strong>ng</strong> sa<br />

emperador. Hindi inakala <strong>ng</strong> mga makapapa na ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ahas si Lutero<strong>ng</strong> humarap sa<br />

Worms, at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagdatal ay lumigalig sa kanila. Ipinatawag agad <strong>ng</strong> emperador a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga kasa<strong>ng</strong>guni upa<strong>ng</strong> pag-aralan nila ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> marapat sundin. A<strong>ng</strong> isa sa<br />

mga obispo na isa<strong>ng</strong> mahigpit na makapapa, ay nagpahayag <strong>ng</strong> ganito: “Matagal na tayo<strong>ng</strong><br />

nagsa<strong>ng</strong>-usapan tu<strong>ng</strong>kol sa bagay na ito. Ipag-utos <strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> kamahalan, na ipapatay a<strong>ng</strong><br />

tao<strong>ng</strong> ito. Hindi baga ipinasunog ni Sigismundo si Juan Hus? Wala kami<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kuli<strong>ng</strong><br />

magbigay o magpitagan man sa pases <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> erehe.” “Hindi ma<strong>ng</strong>yayari,” tugon <strong>ng</strong><br />

emperador, “Kinakaila<strong>ng</strong>an nami<strong>ng</strong> tupdin a<strong>ng</strong> ami<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>ako.” Kaya’t ipinasiya<strong>ng</strong><br />

litisin a<strong>ng</strong> Repormador.<br />

Kinabukasan ay ipinatawag si Lutero upa<strong>ng</strong> dumalo sa kapulu<strong>ng</strong>an. Isa<strong>ng</strong> opisyal <strong>ng</strong><br />

emperador a<strong>ng</strong> pinagutusan na ihatid siya sa bulwagan na pinagpupulu<strong>ng</strong>an; gayon may<br />

nahirapan siya bago dumati<strong>ng</strong> sa pinagpupulu<strong>ng</strong>an. A<strong>ng</strong> bawa’t daan ay siksik sa mga<br />

nanunuod, na mga sabik na makakita sa mo<strong>ng</strong>he na na<strong>ng</strong>ahas sumalu<strong>ng</strong>at sa kapa<strong>ng</strong>yarihan<br />

<strong>ng</strong> papa.<br />

Sa wakas ay naharap din si Lutero sa kapulu<strong>ng</strong>an. A<strong>ng</strong> emperador ay nakaupo sa<br />

luklukan. Siya’y naliligid <strong>ng</strong> pinakamara<strong>ng</strong>al na tao sa kaharian. Kailan man ay hindi<br />

napaharap a<strong>ng</strong> sinuma<strong>ng</strong> tao sa isa<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> lalo pa kaysa kinaharapan ni<br />

Martin Lutero, noo<strong>ng</strong> ito’y managot tu<strong>ng</strong>kol sa kanya<strong>ng</strong> pananampalataya. “A<strong>ng</strong> pagharap<br />

na ito ay isa<strong>ng</strong> maliwanag na tanda <strong>ng</strong> pagkatalo <strong>ng</strong> kapapahan. Hinatulan <strong>ng</strong> papa a<strong>ng</strong><br />

tao<strong>ng</strong> ito, at <strong>ng</strong>ayo’y nakatayo siya sa harap <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> hukuman, na dahil sa ganito<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>yayari ay nagi<strong>ng</strong> mataas pa kaysa papa. Siya’y inilagay <strong>ng</strong> papa sa ilalim <strong>ng</strong> interdicto<br />

at itiniwalag sa lahat <strong>ng</strong> sambahan <strong>ng</strong> mga tao; gayon ma’y ipinatawag siya sa mapitaga<strong>ng</strong><br />

73


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap, at tina<strong>ng</strong>gap sa harap <strong>ng</strong> pinakamalaki<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an sa sanlibutan. Hinatulan<br />

na siya <strong>ng</strong> papa na manahimik magpakailanman, at <strong>ng</strong>ayon ay magsasalita siya sa harap <strong>ng</strong><br />

libu-libo<strong>ng</strong> nagsisipakinig, na nagsipa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> sa kalayu-layua<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong><br />

Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan. Isa<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagbabago a<strong>ng</strong> naiba<strong>ng</strong>on ni Lutero. A<strong>ng</strong> Roma ay<br />

nabababa na sa kanya<strong>ng</strong> luklukan, at tinig <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> gumagawa <strong>ng</strong><br />

pagkababa niya<strong>ng</strong> ito.”<br />

Si Lutero ay sinamahan sa tapat <strong>ng</strong> harapan <strong>ng</strong> emperador. Malaki<strong>ng</strong> katahimikan a<strong>ng</strong><br />

nanaig sa nagsisiksika<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an. Na<strong>ng</strong> magkagayo’y tumindig a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> opisyal <strong>ng</strong><br />

kaharian, at pagkaturo sa natitipo<strong>ng</strong> mga aklat na sinulat ni Lutero, ay hini<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> tugunin <strong>ng</strong><br />

Repormador a<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> katanu<strong>ng</strong>an—ku<strong>ng</strong> kinikilala niya<strong>ng</strong> kanya a<strong>ng</strong> mga yaon, at<br />

ku<strong>ng</strong> binabawi niya a<strong>ng</strong> mga kuru-kuro na kanya<strong>ng</strong> ipinakilala roon. Pagkatapos na mabasa<br />

a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> mga aklat ay tumugon si Lutero na hi<strong>ng</strong>gil sa una<strong>ng</strong> katanu<strong>ng</strong>an ay<br />

kinikilala niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga aklat na yaon ay kanya. “Hi<strong>ng</strong>gil sa ikalawa,” anya, “palibhasa’y<br />

iyan ay isa<strong>ng</strong> katanu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> may kinalaman sa pananampalataya at ikaliligtas <strong>ng</strong> mga<br />

kaluluwa, at kinararamayan <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, na pinakadakila at pinakamahalaga<strong>ng</strong><br />

kayamanan sa la<strong>ng</strong>it at sa lupa, ay magigi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong> ako, ku<strong>ng</strong> ako’y sasagot na<strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> paghuhunusdili. Baka ako’y makapagpatotoo <strong>ng</strong> kula<strong>ng</strong> sa itinatano<strong>ng</strong> o <strong>ng</strong> higit<br />

kaysa sa katotohana<strong>ng</strong> kinakaila<strong>ng</strong>an, at sa gayo’y magkakasala ako laban sa pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap<br />

na ito ni Kristo: “Sino ma<strong>ng</strong> sa Aki’y magkaila sa harap <strong>ng</strong> mga tao, ay ikakaila Ko naman<br />

siya sa harap <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> Ama na nasa mga la<strong>ng</strong>it.”Dahil dito ay may buo<strong>ng</strong> pagpapakumbaba<br />

na ipinamamanhik ko sa inyo<strong>ng</strong> kamahalan, oh kagala<strong>ng</strong>-gala<strong>ng</strong> na emperador, na bigyan<br />

ninyo ako <strong>ng</strong> panahon, upa<strong>ng</strong> huwag ako<strong>ng</strong> makasagot <strong>ng</strong> ipagkakasala sa salita <strong>ng</strong> Diyos.”<br />

Sa kinabukasan ay haharap siya upa<strong>ng</strong> ibigay a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> tugon. Sandali<strong>ng</strong><br />

na<strong>ng</strong>lumo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> puso haba<strong>ng</strong> dini-dilidili niya a<strong>ng</strong> mga hukbo<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>agtutulu<strong>ng</strong>tulo<strong>ng</strong><br />

laban sa katotohanan. Na<strong>ng</strong>hina a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pananampalataya; takot at pa<strong>ng</strong>amba<br />

ay dumati<strong>ng</strong> sa kanya, at kakilabutan a<strong>ng</strong> tumabon sa kanya. Mga pa<strong>ng</strong>anib ay dumagsa sa<br />

harap niya; a<strong>ng</strong> mga kaaway niya ay wari<strong>ng</strong> mananagumpay, at a<strong>ng</strong> mga hukbo <strong>ng</strong><br />

kadiliman ay nananaig. Sa kanya<strong>ng</strong> paligid ay kumakapal a<strong>ng</strong> dilim at ito mandin a<strong>ng</strong><br />

naglalayo sa kanya sa Diyos. Kinasabikan niya a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako<strong>ng</strong> sasa kanya a<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon<br />

<strong>ng</strong> mga hukbo. Sa pa<strong>ng</strong>lulumo niya ay lumugmok siya<strong>ng</strong> padapa sa lupa, at binigkas a<strong>ng</strong><br />

malulu<strong>ng</strong>kot na dai<strong>ng</strong> na ito, na sukat na<strong>ng</strong> makadurog <strong>ng</strong> puso, na wala kundi Diyos<br />

lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> nakauunawa:<br />

“Oh Diyos na makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat, at wala<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>gan,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> dai<strong>ng</strong>,<br />

“totoo<strong>ng</strong> kakila-kilabot a<strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> ito! Narito, ibinubuka niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> bibig upa<strong>ng</strong><br />

ako’y lamunin, at kayliit <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> pagtitiwala sa Inyo. . . . Ku<strong>ng</strong> sa lakas lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

sanlibuta<strong>ng</strong> ito ilalagay ko a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> tiwala, ay wala na a<strong>ng</strong> lahat . . . . Dumati<strong>ng</strong> na a<strong>ng</strong><br />

aki<strong>ng</strong> wakas at ipinahayag na a<strong>ng</strong> hatol sa akin . . . Oh Diyos, tulu<strong>ng</strong>an Ninyo ako laban sa<br />

74


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

katalinuhan <strong>ng</strong> sanlibutan. Gawin Ninyo ito . . . Kayo lama<strong>ng</strong>; . . . sapagka’t ito ay hindi<br />

aki<strong>ng</strong> gawain, kundi Inyo. Ako’y wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> magagawa rito, wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong><br />

ipinakikipaglaban sa mga dakila<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> sanlibutan. . . . Datapuwa’t Inyo a<strong>ng</strong><br />

gawain, . . . at ito ay isa<strong>ng</strong> matuwid at wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> gawain. Oh Pa<strong>ng</strong>inoon, tulu<strong>ng</strong>an<br />

Ninyo ako. Tapat at hindi nagbabago<strong>ng</strong> Diyos, sa sinuma<strong>ng</strong> tao ay hindi ko inilalagak a<strong>ng</strong><br />

aki<strong>ng</strong> tiwala. . . . A<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> sa tao ay hindi maaasahan; a<strong>ng</strong> lahat na nagmumula sa tao ay<br />

nabibigo. . . . Pinili Ninyo ako para sa gawai<strong>ng</strong> ito. Tumayo Kayo sa tabi ko, ala<strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong> sa<br />

Inyo<strong>ng</strong> pinakaiibig na si Jesu-Kristo, na siya ko<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>gulan, kalasag, at matibay na muog.”<br />

Isa<strong>ng</strong> Diyos na maruno<strong>ng</strong> sa lahat a<strong>ng</strong> nagpahintulot kay Lutero na matalastas a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniban, upa<strong>ng</strong> huwag siya<strong>ng</strong> magtiwala sa sarili<strong>ng</strong> lakas, at sa gayo’y<br />

ma<strong>ng</strong>ahas na sumugba sa kapa<strong>ng</strong>aniban. Datapuwa’t hindi takot sa hirap <strong>ng</strong> katawan, at<br />

pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ilabot sa mga pagpapasakit o kamatayan, na babagsak na mandin sa kanya, a<strong>ng</strong> sa<br />

kanya’y nagpa<strong>ng</strong>lumo. Dumati<strong>ng</strong> na siya sa kagipitan, at naramdaman niya a<strong>ng</strong> kawalan<br />

niya<strong>ng</strong> kaya<strong>ng</strong> dito’y sumagupa. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kahinaan ay ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong><br />

mapauntol a<strong>ng</strong> pagsulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> usapin <strong>ng</strong> katotohanan. Hindi dahil sa kanya<strong>ng</strong> ikapapanatag,<br />

kundi dahil sa ikapananagumpay <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo, kaya siya nakipagbuno sa Diyos. Sa<br />

kanya<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> kahinaan, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pananampalataya’y natanim kay Kristo, na<br />

makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> Tagapagligtas. Siya’y pinalakas <strong>ng</strong> pananalig na hindi siya nag-iisa<strong>ng</strong><br />

haharap sa kapulu<strong>ng</strong>an. Nanauli a<strong>ng</strong> kapayapaan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaluluwa, at siya’y nagalak na<br />

pinahintulutan siya<strong>ng</strong> magta<strong>ng</strong>hal <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos sa harap <strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

bansa.<br />

Na<strong>ng</strong> iharap siya<strong>ng</strong> muli sa kapulu<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mukha ay wala<strong>ng</strong> bakas <strong>ng</strong> takot o<br />

pagkahiya man. Siya’y humarap na tiwasay at payapa, gayon ma’y matapa<strong>ng</strong> at mara<strong>ng</strong>al na<br />

isa<strong>ng</strong> saksi sa gitna <strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> tao sa lupa. Hinihi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> opisyal <strong>ng</strong> imperyo<br />

a<strong>ng</strong> kasagutan na ku<strong>ng</strong> babawiin niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga iniaral. Si Lutero ay sumagot sa<br />

isa<strong>ng</strong> marahan at mapagpakumbaba<strong>ng</strong> tinig, na wala<strong>ng</strong> galit o simbuyo <strong>ng</strong> damdamin. A<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kilos ay banayad at magala<strong>ng</strong>; gayon ma’y nagpakilala siya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pagtitiwala at<br />

kaluguran na ipina<strong>ng</strong>gilalas <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an.<br />

“Kataas-taasa<strong>ng</strong> emperador, mga mara<strong>ng</strong>al na prinsipe, mga maginoo,” a<strong>ng</strong> wika ni<br />

Lutero, “humaharap ako sa inyo <strong>ng</strong>ayon, alinsunod sa bilin sa akin kahapon, at<br />

sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga kaawaan <strong>ng</strong> Diyos ay ipinamamanhik ko sa inyo<strong>ng</strong> kamahalan at sa<br />

inyo<strong>ng</strong> mga kaginoohan, na inyo<strong>ng</strong> matiyaga<strong>ng</strong> di<strong>ng</strong>gin a<strong>ng</strong> pagtata<strong>ng</strong>gol ko sa isa<strong>ng</strong> usapin<br />

na kinikilala ko<strong>ng</strong> matuwid at tunay. Ku<strong>ng</strong> dahil sa di ko kaalaman ay malabag ko a<strong>ng</strong> mga<br />

kaugalian at katumpaka<strong>ng</strong> pagkilos sa mga korte, ay ipinamamanhik ko<strong>ng</strong> ako’y patawarin;<br />

sapagka’t ako’y hindi lumaki sa mga palasyo <strong>ng</strong> mga hari, kundi sa katahimikan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

kombento.”<br />

75


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Saka, sa pagpapatuloy niya sa pinag-uusapan, ay ipinahayag niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

aklat na inilathala ay hindi iisa a<strong>ng</strong> uri. Sa ila<strong>ng</strong> aklat ay ipinakilala niya a<strong>ng</strong><br />

pananampalataya at mabubuti<strong>ng</strong> gawa, at magi<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga kaaway man niya ay<br />

na<strong>ng</strong>agpahayag na yao’y hindi makasasama kundi pakikinaba<strong>ng</strong>an. Ku<strong>ng</strong> bawiin niya a<strong>ng</strong><br />

mga ito ay na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ahuluga<strong>ng</strong> hinamak niya a<strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> inaamin <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>katin. A<strong>ng</strong> ikalawa<strong>ng</strong> uri ay binubuo <strong>ng</strong> mga aklat na naglalahad <strong>ng</strong> mga kasamaan at<br />

katampalasanan <strong>ng</strong> kapapahan. Ku<strong>ng</strong> sirain a<strong>ng</strong> mga aklat na ito ay lalakas a<strong>ng</strong> paghahariharian<br />

<strong>ng</strong> Roma, at lalo<strong>ng</strong> luluwa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pinto upa<strong>ng</strong> makapasok a<strong>ng</strong> marami at<br />

malulubha<strong>ng</strong> kabuktutan. Sa ikatlo<strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga aklat ay sinalakay niya a<strong>ng</strong> mga<br />

tao na nagtata<strong>ng</strong>gol sa mga lumilipana<strong>ng</strong> katampalasanan. Hi<strong>ng</strong>gil sa mga ito malaya niya<strong>ng</strong><br />

ipinahayag na nagi<strong>ng</strong> mabagsik siya <strong>ng</strong> higit sa nararapat. Hindi niya sinasabi<strong>ng</strong> hindi siya<br />

nagkakamali; datapuwa’t ni a<strong>ng</strong> mga aklat ma<strong>ng</strong> ito ay hindi rin niya mababago, sapagka’t<br />

a<strong>ng</strong> gayon ay magpapalakas <strong>ng</strong> loob <strong>ng</strong> mga kaaway <strong>ng</strong> katotohanan, at ito’y kanila<strong>ng</strong><br />

dadahilanin upa<strong>ng</strong> lipulin a<strong>ng</strong> bayan <strong>ng</strong> Diyos sa lalo<strong>ng</strong> maba<strong>ng</strong>is na paraan.<br />

“Gayunman, ako ay isa<strong>ng</strong> tao lama<strong>ng</strong> at hindi Diyos,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> patuloy, “kaya’t<br />

ipagtata<strong>ng</strong>gol ko a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> sarili na gaya <strong>ng</strong> ginawa ni Kristo; ‘ku<strong>ng</strong> Ako’y nagsalita <strong>ng</strong><br />

masama patotohanan ninyo a<strong>ng</strong> kasamaan.’7 . . . Ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> sa kaawaan <strong>ng</strong> Diyos ay<br />

ipinamamanhik ko sa inyo, mahinaho<strong>ng</strong> emperador, kayo<strong>ng</strong> mga mahal na prinsipe, at lahat<br />

<strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> tao, na inyo<strong>ng</strong> patunayan sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga alagad na ako’y nagkamali.<br />

Ku<strong>ng</strong> sa sandali<strong>ng</strong> ito’y maipakilala sa akin, ay babawiin ko a<strong>ng</strong> lahat at ako a<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong><br />

maghahagis <strong>ng</strong> mga iyan sa apoy.”<br />

Si Lutero ay nagsalita sa wika<strong>ng</strong> Aleman; <strong>ng</strong>ayon ay hinili<strong>ng</strong> na ulitin niya a<strong>ng</strong> mga<br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap din iyon sa Latin. Bagaman pagod na siya dahil sa una<strong>ng</strong> pagsasalita, ay<br />

sumunod din siya, at inulit a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> talumpati, na maliwanag at mabisa ri<strong>ng</strong> gaya na<strong>ng</strong><br />

una. Kalooban <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>asiwa sa bagay na ito. A<strong>ng</strong> pagiisip <strong>ng</strong> marami sa mga<br />

prinsipe ay nabulag na mabuti <strong>ng</strong> kamalian at pamahiin, kaya’t sa una<strong>ng</strong> talumpati ay hindi<br />

nila nakita a<strong>ng</strong> lakas <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran ni Lutero; datapuwa’t a<strong>ng</strong> pagkaulit ay nakatido<strong>ng</strong><br />

sa kanila na makita<strong>ng</strong> malinaw a<strong>ng</strong> mga katuwira<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> inilahad.<br />

Yao<strong>ng</strong> mga nagmatigas na nagpikit <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga mata upa<strong>ng</strong> huwag makita a<strong>ng</strong><br />

liwanag, at na<strong>ng</strong>agpasiya<strong>ng</strong> huwag maniwala sa katotohanan ay na<strong>ng</strong>agalit dahil sa<br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ni Lutero. Na<strong>ng</strong> tumigil na siya <strong>ng</strong> pagsasalita, a<strong>ng</strong><br />

tagapagsalita <strong>ng</strong> Panayam ay galit na nagsabi <strong>ng</strong> ganito: “Hindi mo sinagot a<strong>ng</strong> itinatano<strong>ng</strong><br />

sa iyo. . . . Ikaw ay inuutusa<strong>ng</strong> magbigay <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malinaw at maikli<strong>ng</strong> tugon. . . . Babawiin<br />

mo ba, o hindi?”5<br />

Sumagot a<strong>ng</strong> Repormador: “Yama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> mga kamahalan at a<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> mataas<br />

na kapa<strong>ng</strong>yarihan ay humihili<strong>ng</strong> na magbigay ako <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malinaw, maikli, at tiyak na<br />

76


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

sagot, ay isa lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> ibibigay ko sa inyo, at narito: Hindi ko maisusuko a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong><br />

pananampalataya magi<strong>ng</strong> sa papa o sa mga kapulu<strong>ng</strong>an man, sapagka’t kasi<strong>ng</strong> liwanag <strong>ng</strong><br />

araw, na malimit sila<strong>ng</strong> magkamali at magkasalu<strong>ng</strong>atan sa isa’t isa. Kaya’t maliba<strong>ng</strong> ako’y<br />

mapaniwala sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga patotoo <strong>ng</strong> Kasula tan o sa pamamagitan <strong>ng</strong><br />

maliwanag na pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran, maliba<strong>ng</strong> ako’y mapapaniwala <strong>ng</strong> mga sinipi ko<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap, at maliba<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga ito ay magpakilala na a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> budhi ay dapat suma<strong>ng</strong>ayon<br />

sa salita <strong>ng</strong> Diyos, hindi ko mababawi at ayaw ko<strong>ng</strong> bawiin, sapagka’t hindi panatag<br />

na a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Kristiyano ay magsalita <strong>ng</strong> laban sa kanya<strong>ng</strong> budhi. Dito ako nananayuan, di<br />

ko magagawa a<strong>ng</strong> iba pa; tulu<strong>ng</strong>an nawa ako <strong>ng</strong> Diyos. Siya nawa.”<br />

Sa una<strong>ng</strong> tugon ay nagsalita si Lutero sa mahina<strong>ng</strong> tinig na may magala<strong>ng</strong> at banayad na<br />

kilos. Ipinalagay <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> mga Romanista na na<strong>ng</strong>hina na a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> loob. A<strong>ng</strong><br />

kahili<strong>ng</strong>an niya<strong>ng</strong> iliban a<strong>ng</strong> paglilitis ay itinuturi<strong>ng</strong> nila<strong>ng</strong> pasimula na <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pagbawi sa kanya<strong>ng</strong> mga sinulat. A<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> at katibayan na ipinakilala niya <strong>ng</strong>ayon, at<br />

gayon din a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan at kaliwanagan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran, ay<br />

kinama<strong>ng</strong>haan <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>katin.<br />

A<strong>ng</strong> emperador ay huma<strong>ng</strong>a at nagsabi: “A<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he<strong>ng</strong> ito ay nagsasalita<strong>ng</strong> may<br />

matapa<strong>ng</strong> na puso at hindi nagbabago<strong>ng</strong> lakas <strong>ng</strong> loob.” A<strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> Aleman ay<br />

tumi<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> may pagmamalaki at katuwaan sa kinatawa<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> bansa. Lalo<strong>ng</strong><br />

napasama a<strong>ng</strong> mga kapanalig <strong>ng</strong> Roma; a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> usapin ay lumitaw na pa<strong>ng</strong>it. Sinikap<br />

nila<strong>ng</strong> i<strong>ng</strong>atan a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, hindi sa pamamagitan <strong>ng</strong> paggamit <strong>ng</strong><br />

Kasulatan, kundi sa mga pananakot na siya<strong>ng</strong> mapagtagumpay na kasa<strong>ng</strong>kapan <strong>ng</strong> Roma.<br />

A<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> tagapagsalita <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an: “Ku<strong>ng</strong> hindi mo babawiin a<strong>ng</strong> iyo<strong>ng</strong> mga sinabi,<br />

a<strong>ng</strong> emperador at a<strong>ng</strong> mga lalawigan <strong>ng</strong> kaharian ay magsasa<strong>ng</strong>-usapan hi<strong>ng</strong>gil sa paraa<strong>ng</strong><br />

nararapat gamitin laban sa isa<strong>ng</strong> erehe<strong>ng</strong> mapagmatigas.”<br />

A<strong>ng</strong> mga kaibigan ni Lutero na buo<strong>ng</strong> lugod na nakinig sa kanya<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na<br />

pagtata<strong>ng</strong>gol, ay na<strong>ng</strong>inig sa mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na ito; datapuwa’t a<strong>ng</strong> Repormador ay<br />

banayad na nagsabi: “Nawa’y tulu<strong>ng</strong>an ako <strong>ng</strong> Diyos, sapagka’t wala ako<strong>ng</strong> mababawi<strong>ng</strong><br />

anuman.”<br />

Siya’y pinagbilina<strong>ng</strong> lumabas sa kapulu<strong>ng</strong>an, samantala<strong>ng</strong> nagsasa<strong>ng</strong>gunian a<strong>ng</strong> mga<br />

prinsipe. Ipinalagay noon na dumati<strong>ng</strong> na a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> malaki at mapa<strong>ng</strong>anib na kalagayan.<br />

A<strong>ng</strong> di-mabali-bali<strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gi ni Lutero na sumuko, ay ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> bumago <strong>ng</strong><br />

kasaysayan <strong>ng</strong> iglesya sa haba<strong>ng</strong> panahon. Kaya’t pinagkaisaha<strong>ng</strong> bigyan siya <strong>ng</strong> isa pa<strong>ng</strong><br />

pagkakataon upa<strong>ng</strong> bawiin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga aral. Iniharap siya<strong>ng</strong> muli bila<strong>ng</strong><br />

kahulihulihan, sa kapulu<strong>ng</strong>an. Muli na nama<strong>ng</strong> tinano<strong>ng</strong> siya ku<strong>ng</strong> babawiin niya a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga aral. “Wala na ako<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> maisasagot,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sinabi, “kundi a<strong>ng</strong><br />

77


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

naisagot ko na.” Maliwanag na hindi siya ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> mahimok sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga<br />

pa<strong>ng</strong>ako o <strong>ng</strong> mga pananakot man, na sumuko sa utos <strong>ng</strong> Roma.<br />

Na<strong>ng</strong>ahiya a<strong>ng</strong> mga pinuno<strong>ng</strong> makapapa palibhasa’y a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, na<br />

nagpa<strong>ng</strong>inig sa mga hari at mataas na tao, ay hinamak <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he lama<strong>ng</strong>; ibig sana<br />

nila<strong>ng</strong> madama niya a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> poot. Datapuwa’t sa pagkaunawa ni Lutero <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>aniban, ay nagsalita siya sa lahat na may kara<strong>ng</strong>alan at kahinahuna<strong>ng</strong> Kristiyano.<br />

A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ay hubad sa kapalaluan, at galit, bagkus panay na<br />

katotohanan. Nalayo a<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in niya sa kanya<strong>ng</strong> sarili at sa mga dakila<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong><br />

nakapaligid sa kanya, at a<strong>ng</strong> nadama lama<strong>ng</strong> niya ay siya’y nasa harapan <strong>ng</strong> Isa<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>ha<strong>ng</strong>gan,<br />

na mataas kaysa mga papa, mga mataas na pari, mga hari, at mga emperador.<br />

Si Kristo a<strong>ng</strong> nagsalita sa pamamagitan <strong>ng</strong> patotoo ni Lutero, na may kapa<strong>ng</strong>yarihan at<br />

kadakilaan na sandali<strong>ng</strong> nagbigay <strong>ng</strong> takot at pagtataka sa mga kaibigan at mga kaaway <strong>ng</strong><br />

Repormador. A<strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong> Diyos ay kaharap sa kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> yaon, na kumikilos sa mga<br />

puso <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo<strong>ng</strong> tao <strong>ng</strong> imperyo. A<strong>ng</strong> marami sa mga prinsipe ay lakas-loob na<br />

kumilala na nasa matuwid a<strong>ng</strong> usapin ni Lutero. Marami a<strong>ng</strong> nakakilala <strong>ng</strong> katotohanan;<br />

subali’t a<strong>ng</strong> pagkabakas nito sa isipan <strong>ng</strong> ilan ay hindi nagluwat. May mga iba rin naman na<br />

<strong>ng</strong> mga sandali<strong>ng</strong> yaon ay hindi nagpahayag <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> paniniwala, subali’t pagkatapos na<br />

masiyasat nila a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay na<strong>ng</strong>agi<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> takot na tagapagta<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong><br />

Reporma na<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> na a<strong>ng</strong> kapanahunan.<br />

Dalawa<strong>ng</strong> nagkakalaba<strong>ng</strong> paniniwala a<strong>ng</strong> iginigiit <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> mga kasapi sa kapulu<strong>ng</strong>an.<br />

A<strong>ng</strong> mga sugo at mga kinatawan <strong>ng</strong> papa, ay nag-utos na hindi na dapat pansinin a<strong>ng</strong> pases<br />

<strong>ng</strong> Repormador. “A<strong>ng</strong> Rin,” anila, “ay siya<strong>ng</strong> nararapat tuma<strong>ng</strong>gap sa kanya<strong>ng</strong> mga abo<br />

gaya <strong>ng</strong> pagta<strong>ng</strong>gap sa mga abo ni Juan Hus noo<strong>ng</strong> may isa<strong>ng</strong> daan na <strong>ng</strong>ayo<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong><br />

nakaraan.” Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga prinsipe <strong>ng</strong> Alemanya, bagaman mga makapapa at<br />

mahigpit na mga kaaway ni Lutero, ay tumutol sa ganya<strong>ng</strong> pagsira sa pagtitiwala <strong>ng</strong> madla,<br />

at anila’y isa<strong>ng</strong> du<strong>ng</strong>is sa kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> bansa. Dinaliri nila a<strong>ng</strong> mga kapahamaka<strong>ng</strong><br />

sumunod sa pagkamatay ni Hus, at kanila<strong>ng</strong> ipinahayag na hindi maaatim <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

kalooban na bumagsak sa Alemanya at sa ulo <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kabataa<strong>ng</strong> emperador, a<strong>ng</strong> gayo<strong>ng</strong><br />

kakila-kilabot na mga kasamaan.<br />

Na<strong>ng</strong> tugunin ni Carlos a<strong>ng</strong> hamak na panukala, ay nagsabi siya <strong>ng</strong> ganito: “Ku<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

da<strong>ng</strong>al at pananampalataya ay pawiin man sa buo<strong>ng</strong> sanlibutan, ay dapat makasumpo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

mga ito <strong>ng</strong> kanlu<strong>ng</strong>an sa mga puso <strong>ng</strong> mga prinsipe.” Pinamanhikan pa rin siya <strong>ng</strong> mga<br />

pinakamabagsik na makapapa<strong>ng</strong> kaaway ni Lutero, na gawin sa Repormador a<strong>ng</strong> gaya <strong>ng</strong><br />

ginawa ni Sigismundo kay Hus—ibigay ito sa kapamahalaan <strong>ng</strong> iglesya; <strong>ng</strong>uni’t na<strong>ng</strong><br />

maalaala niya a<strong>ng</strong> panoorin, na sa gitna <strong>ng</strong> madla ay dinaliri ni Hus a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tanikala at<br />

78


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

ipinaalaala sa hari a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nasira<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ako, ay ipinahayag ni Carlos: “Ayaw ko<strong>ng</strong><br />

mamula sa hiya gaya ni Sigismundo.”<br />

Datapuwa’t sadya<strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>gihan ni Carlos a<strong>ng</strong> mga katotohana<strong>ng</strong> ipinakilala ni Lutero.<br />

“Matibay ko<strong>ng</strong> ipinasisiya, na susundin ko a<strong>ng</strong> halimbawa <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga ninuno,“8 a<strong>ng</strong><br />

isinulat <strong>ng</strong> emperador. Pinagtibay niya sa kanya<strong>ng</strong> puso, na hindi siya aalis sa kinagisnan<br />

upa<strong>ng</strong> lumakad sa mga daan sa katotohanan at katuwiran. Sapagka’t ipinagta<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kapapahan ay yaon din a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> gagawin, sa buo<strong>ng</strong><br />

katampalasanan at kabulukan nito. Sa gayo’y nagpakatibay siya, na tinata<strong>ng</strong>gihan niya a<strong>ng</strong><br />

anuma<strong>ng</strong> liwanag na hindi tina<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> magula<strong>ng</strong> ni gumanap kaya <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong><br />

tu<strong>ng</strong>kulin na hindi nila ginampanan.<br />

Marami <strong>ng</strong>ayon a<strong>ng</strong> ganya<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>unyapit sa mga ugali at sali’t sali<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>. Kapag pinadadalhan sila <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon <strong>ng</strong> karagdaga<strong>ng</strong> liwanag,<br />

ay ayaw nila<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>gapin, sapagka’t hindi iyon tina<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> magula<strong>ng</strong>,<br />

palibhasa’y hindi ipinagkaloob sa kanila. Hindi tayo inilalagay sa kinalagyan <strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga<br />

magula<strong>ng</strong>; dahil dito’y a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga tu<strong>ng</strong>kulin at pananagutan ay hindi katulad <strong>ng</strong> kanila.<br />

Hindi tayo sasa<strong>ng</strong>-ayunan <strong>ng</strong> Diyos ku<strong>ng</strong> titi<strong>ng</strong>nan natin a<strong>ng</strong> halimbawa <strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga<br />

magula<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> makilala a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin, sa halip na saliksikin a<strong>ng</strong> Salita <strong>ng</strong><br />

katotohanan, sa gana<strong>ng</strong> atin. A<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> pananagutan ay lalo<strong>ng</strong> malaki kaysa ati<strong>ng</strong> mga<br />

magula<strong>ng</strong>. Tayo’y mananagot sa liwanag na kanila<strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>gap at iniwan sa atin na pinaka<br />

mana, at may pananagutan din naman tayo sa karagdaga<strong>ng</strong> liwanag na kumikina<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>ayon<br />

sa atin mula sa salita <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Inutusan agad si Lutero, sa pamamagitan <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> emperador, na umuwi, at<br />

naalaman niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> patalastas na ito ay susundan agad <strong>ng</strong> hatol. Mapa<strong>ng</strong>anib na mga ulap<br />

ay nakahala<strong>ng</strong> sa kanya<strong>ng</strong> daraanan; datapuwa’t na<strong>ng</strong> umalis siya sa Worms ay umapaw a<strong>ng</strong><br />

tuwa at pagpupuri sa kanya<strong>ng</strong> puso. Anya, “A<strong>ng</strong> diyablo ay nakabantay sa kuta <strong>ng</strong> papa;<br />

datapuwa’t si Kristo ay gumawa <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> sira sa kuta<strong>ng</strong> ito at napilitan si Satanas na<br />

kumilala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon ay makapa<strong>ng</strong>yarihan kaysa kanya.”<br />

Na<strong>ng</strong> makaalis na si Lutero palibhasa’y ibig niya<strong>ng</strong> huwag ipagkamali na a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

katibayan ay paghihimagsik, sumulat siya sa emperador: “A<strong>ng</strong> Diyos na siya<strong>ng</strong> sumisiyasat<br />

<strong>ng</strong> mga puso, ay siya ko<strong>ng</strong> saksi,” a<strong>ng</strong> wika niya, “na ako’y handa<strong>ng</strong> tumalima sa inyo<strong>ng</strong><br />

kamahalan, sa kara<strong>ng</strong>alan o sa di-kara<strong>ng</strong>alan, sa buhay at sa kamatayan, pagtalima<strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> di-sinasaklaw maliban sa salita <strong>ng</strong> Diyos, na ikinabubuhay <strong>ng</strong> tao. Sa lahat <strong>ng</strong> mga<br />

gawain <strong>ng</strong> buhay na ito, a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> pagtatapat ay hindi makikilos, sapagka’t dito a<strong>ng</strong><br />

mawalan o magkaroon ay wala<strong>ng</strong> kinalaman sa kaligtasan. Datapuwa’t kapag a<strong>ng</strong><br />

nabibila<strong>ng</strong> ay mga kapakana<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>gan, ay hindi kalooban <strong>ng</strong> Diyos na a<strong>ng</strong> tao ay<br />

79


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

sumuko sa tao. Sapagka’t a<strong>ng</strong> ganya<strong>ng</strong> pagsuko sa mga bagay na ukol sa espiritu ay isa<strong>ng</strong><br />

tunay na pagsamba, at dapat iukol lama<strong>ng</strong> sa May-lala<strong>ng</strong>.”<br />

Sa kanya<strong>ng</strong> paglalakbay mula sa Worms, a<strong>ng</strong> pagpapara<strong>ng</strong>al sa kanya <strong>ng</strong> mga bayan ay<br />

lalo<strong>ng</strong> mari<strong>ng</strong>al kaysa kanya<strong>ng</strong> pagdati<strong>ng</strong> doon. A<strong>ng</strong> mga prinsipe <strong>ng</strong> iglesya ay nag-anyaya<br />

sa pari<strong>ng</strong> eskomunikado, at a<strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong> pamahalaan ay gumagala<strong>ng</strong> sa tao<strong>ng</strong><br />

hinatulan <strong>ng</strong> emperador. Siya’y pinilit na ma<strong>ng</strong>aral, at bagaman pinagbawalan na siya <strong>ng</strong><br />

emperador ay muli na nama<strong>ng</strong> tumayo siya sa pulpito. “Kailan ma’y hindi ako na<strong>ng</strong>ako na<br />

aki<strong>ng</strong> itatanikala a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sinabi, “at talaga<strong>ng</strong> hindi ko ito<br />

gagawin.”<br />

Hindi pa siya natatagala<strong>ng</strong> nakaaalis sa Worms na<strong>ng</strong> manaig a<strong>ng</strong> mga makapapa sa<br />

emperador na magpalabas ito <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> utos laban sa kanya. Sa pasiya<strong>ng</strong> ito ay hinatulan siya<br />

at sinabi<strong>ng</strong> siya’y si “Satanas na rin na nag-anyo<strong>ng</strong> tao at nararamtan <strong>ng</strong> damit mo<strong>ng</strong>he.”<br />

Ipinagutos <strong>ng</strong> emperador na kapagkaraka<strong>ng</strong> lumipas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pases ay gawin na a<strong>ng</strong><br />

lahat <strong>ng</strong> paraan upa<strong>ng</strong> mapatigil a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> paggawa. Lahat ay pinagbawala<strong>ng</strong> siya’y<br />

patuluyin, o bigyan kaya <strong>ng</strong> pagkain o inumin, o kaya’y magi<strong>ng</strong> sa pamamagitan <strong>ng</strong> salita o<br />

gawa, sa hayag o sa lihim, siya ay huwag tulu<strong>ng</strong>an o saklolohan. Siya’y huhulihin saan man<br />

siya maparoon, at ibibigay sa mga may kapa<strong>ng</strong>yarihan. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kapanalig ay<br />

ibibila<strong>ng</strong>go rin naman at a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pag-aari ay sasamsamin. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga sinulat ay<br />

sisirain, at sa wakas, a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> sasalu<strong>ng</strong>at sa pasiya<strong>ng</strong> ito ay lalapatan <strong>ng</strong> hatol di<strong>ng</strong> ito.<br />

Kapagkaraka<strong>ng</strong> siya’y umalis, a<strong>ng</strong> prinsipe <strong>ng</strong> Sahonya, at a<strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> matalik<br />

niya<strong>ng</strong> kaibigan ay umalis din, at a<strong>ng</strong> pasiya <strong>ng</strong> emperador ay pinagtibay <strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an.<br />

Nagdiwa<strong>ng</strong> <strong>ng</strong>ayon a<strong>ng</strong> mga Romanista. Ipinalagay nila<strong>ng</strong> natatakan na a<strong>ng</strong> kamatayan <strong>ng</strong><br />

Reporma.<br />

A<strong>ng</strong> Diyos ay naglaan <strong>ng</strong> daa<strong>ng</strong> matatakasan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>kod sa panaho<strong>ng</strong> ito <strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>aniban. Isa<strong>ng</strong> mata<strong>ng</strong> nagmamasid a<strong>ng</strong> tumutugaygay sa mga pagkilos ni Lutero, at<br />

isa<strong>ng</strong> tapat at mara<strong>ng</strong>al na puno a<strong>ng</strong> nagpasiya<strong>ng</strong> sumagip sa kanya. Malinaw na a<strong>ng</strong> Roma<br />

ay hindi masisiyahan ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa di siya napapatay; pagkukubli lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong><br />

makapagliligtas mula sa bu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> liyon. Kaya’t a<strong>ng</strong> Diyos ay nagkaloob <strong>ng</strong> karunu<strong>ng</strong>an<br />

kay Federico <strong>ng</strong> Sahonya upa<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> panukala sa ikaliligtas <strong>ng</strong> Repormador.<br />

Sa tulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga tapat na kaibigan, a<strong>ng</strong> panukala <strong>ng</strong> elektor ay naisagawa, at si Lutero ay<br />

nailayo sa kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan at kaaway. Sa kanya<strong>ng</strong> pag-uwi ay dinakip siya, inagaw sa<br />

kanya<strong>ng</strong> mga kasama, at dinala agad sa para<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa kastilyo <strong>ng</strong> Wartburgo, isa<strong>ng</strong><br />

kuta na nagiisa sa bundok. A<strong>ng</strong> pagkaagaw at pagkatago sa kanya ay nabibilot <strong>ng</strong> hiwaga,<br />

anupa’t ni si Federico ay hindi nakaalam ku<strong>ng</strong> saan siya dinala. A<strong>ng</strong> hindi pagkaalam na ito<br />

ay may adhika; haba<strong>ng</strong> hindi niya nalalaman a<strong>ng</strong> kinalalagyan ni Lutero ay wala siya<strong>ng</strong><br />

masasabi<strong>ng</strong> anuman. Inaliw niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> loob sa paniniwala na si Lutero ay panatag, at<br />

dahil dito siya’y nasiyahan.<br />

80


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Dumaan a<strong>ng</strong> tagsibol, tag-araw, at taglagas, at dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> tagginaw, at si Lutero ay<br />

bila<strong>ng</strong>go pa rin. Si Aleandro at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kapanalig ay na<strong>ng</strong>agkatuwa na<strong>ng</strong> wari<strong>ng</strong><br />

kumukupas na a<strong>ng</strong> liwanag <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo. Subali’t hindi; kundi pinupuno lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

Repormador a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ilawan <strong>ng</strong> mga katotohanan; at a<strong>ng</strong> liwanag nito ay sisila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

lalo<strong>ng</strong> mati<strong>ng</strong>kad.<br />

Sa mapayapa<strong>ng</strong> kanlu<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> Wartburgo ay sandali<strong>ng</strong> nalugod si Lutero dahil sa<br />

kanya<strong>ng</strong> pagkalayo sa higpit at ligalig <strong>ng</strong> labanan. Datapuwa’t hindi siya lubha<strong>ng</strong><br />

masiyahan sa pananahimik at pagpapahi<strong>ng</strong>alay. Palibhasa’y namihasa sa kasipagan at<br />

mahigpit na pakikilaban, ay hindi niya matiis a<strong>ng</strong> manatili<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> ginagawa. Sa mga<br />

araw na ito<strong>ng</strong> siya’y natatago, ay naalaala niya a<strong>ng</strong> kalagayan <strong>ng</strong> iglesya, at siya’y<br />

napasigaw sa kagulumihanan na nagsabi: “Ano<strong>ng</strong> kaabaan! na wala ni isa man sa huli<strong>ng</strong><br />

araw na ito <strong>ng</strong> kagalitan <strong>ng</strong> Diyos na tumayo<strong>ng</strong> tulad sa isa<strong>ng</strong> kuta sa harap <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon<br />

upa<strong>ng</strong> iligtas a<strong>ng</strong> Israel!”<br />

Muli na nama<strong>ng</strong> naalaala niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili, at natakot siya<strong>ng</strong> maparata<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

duwag sa pag-uro<strong>ng</strong> sa pakikilaban. Sa gayo’y sinisi niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katawan dahil sa<br />

kanya<strong>ng</strong> katamaran at pagbibigaylugod sa sarili. Gayon ma’y mayroon siya<strong>ng</strong> ginagawa sa<br />

araw-araw na wari<strong>ng</strong> hindi makakaya<strong>ng</strong> gawin <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> tao lama<strong>ng</strong>. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> panulat<br />

ay hindi natitigil. Samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga katu<strong>ng</strong>gali ay naghahambog na siya,<br />

anila’y kanila<strong>ng</strong> napatahimik, ay na<strong>ng</strong>gilalas sila at na<strong>ng</strong>atilihan sa malinaw na katotohanan<br />

na siya’y wala<strong>ng</strong> humpay na gumagawa. A<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> karamihan <strong>ng</strong> mga maliliit na<br />

babasahin, na nagmumula sa kanya<strong>ng</strong> panulat, ay kumalat sa buo<strong>ng</strong> Alemanya. Napakalaki<br />

rin naman a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> naipagli<strong>ng</strong>kod sa kanya<strong>ng</strong> mga kababayan sa pagkapagsalin niya <strong>ng</strong><br />

Bago<strong>ng</strong> Tipan sa wika<strong>ng</strong> Aleman. Mula sa kanya<strong>ng</strong> mabato<strong>ng</strong> Patmos na ito ay nagpatuloy<br />

siya<strong>ng</strong> kula<strong>ng</strong>-kula<strong>ng</strong> sa isa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> si<strong>ng</strong>kad na nagpahayag <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo, at sumansala sa<br />

mga kasalanan at kamalia<strong>ng</strong> laganap na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> yaon.<br />

Datapuwa’t hindi lama<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> iligtas si Lutero mula sa galit <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kalaban,<br />

ni upa<strong>ng</strong> bigyan siya <strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> katahimikan na magawa a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> ito,<br />

ku<strong>ng</strong> kaya pinigil <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>kod mula sa hayag na kabuhayan. Mayroon<br />

pa<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> bagay na ibinu<strong>ng</strong>a ito. Sa katahimikan at kalayuan <strong>ng</strong> bundok na<br />

pinagtataguan ni Lutero ay naputol a<strong>ng</strong> pagkandili <strong>ng</strong> mga tao sa kanya sampu <strong>ng</strong> papuri<br />

nila. Sa gayo’y naligtas siya sa kapalaluan at pagtitiwala sa sarili na malimit ibu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong><br />

pananagumpay. Sa pamamagitan <strong>ng</strong> paghihirap at pagpapakababa ay nahanda siya<strong>ng</strong> muli<br />

upa<strong>ng</strong> lumakad <strong>ng</strong> panatag sa matayog na kataasan na bigla niya<strong>ng</strong> kinalagyan.<br />

Sa katuwaan <strong>ng</strong> mga tao sa mga kalayaa<strong>ng</strong> dinala sa kanila <strong>ng</strong> katotohanan, ay<br />

katutubo<strong>ng</strong> itanyag nila yao<strong>ng</strong> ginamit <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> patirin a<strong>ng</strong> mga tanikala <strong>ng</strong><br />

kamalian at pamahiin. Sinisikap ni Satanas na alisin a<strong>ng</strong> pag-iisip at pagibig <strong>ng</strong> mga tao sa<br />

81


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Diyos, at ilagay sa mga tao<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ginagamit; inaakay niya sila<strong>ng</strong> para<strong>ng</strong>alan a<strong>ng</strong><br />

ginagamit lama<strong>ng</strong>, at pawala<strong>ng</strong> kabuluhan a<strong>ng</strong> Kamay na na<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>ulo sa lahat <strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>yayari. Napakalimit na a<strong>ng</strong> mga pinuno sa relihiyon na pinupuri at iginagala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

gayon ay nakalilimot <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagasa sa Diyos, at na<strong>ng</strong>aaakay na magtiwala sa kanila<strong>ng</strong><br />

sarili. Bila<strong>ng</strong> bu<strong>ng</strong>a nito’y sinisikap nila<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ibabawan a<strong>ng</strong> pag-iisip at budhi <strong>ng</strong> mga tao,<br />

na malama<strong>ng</strong> umasa sa kanila<strong>ng</strong> pagpatnubay sa halip na umasa sa salita <strong>ng</strong> Diyos. A<strong>ng</strong><br />

gagawin <strong>ng</strong> pagbabago ay malimit mauntol dahil sa pag-iimpok <strong>ng</strong> diwa<strong>ng</strong> ito niyao<strong>ng</strong><br />

mga nagtataguyod. Ibig <strong>ng</strong> Diyos na ilayo a<strong>ng</strong> gawain <strong>ng</strong> Reporma sa kapa<strong>ng</strong>aniba<strong>ng</strong> ito.<br />

Nais Niya na a<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> ito ay tuma<strong>ng</strong>gap, hindi <strong>ng</strong> tatak <strong>ng</strong> tao kundi <strong>ng</strong> tatak <strong>ng</strong> Diyos.<br />

A<strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> mga tao ay na<strong>ng</strong>apabali<strong>ng</strong> kay Lutero na pinakatagapagpaliwanag <strong>ng</strong><br />

katotohanan; kaya’t si Lutero’y inilayo upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> pani<strong>ng</strong>in ay mabali<strong>ng</strong> sa wala<strong>ng</strong>ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong><br />

Bukal <strong>ng</strong> katotohanan.<br />

82


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 9—Naligalig a<strong>ng</strong> Suisa<br />

Sa pamimili <strong>ng</strong> mga gagamitin upa<strong>ng</strong> baguhin a<strong>ng</strong> iglesya, yaon di<strong>ng</strong> banal na<br />

panukala<strong>ng</strong> gaya <strong>ng</strong> nakita noo<strong>ng</strong> itatag a<strong>ng</strong> iglesya a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> nakita. Hindi pinansin <strong>ng</strong><br />

Guro<strong>ng</strong> buhat sa la<strong>ng</strong>it a<strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> tao sa lupa, a<strong>ng</strong> mga matatalino, at mayayaman,<br />

na bihasa sa pagta<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> papuri at gala<strong>ng</strong> sa pagka mga pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> bayan. A<strong>ng</strong> mga<br />

tanyag na Repormador ay mga lalaki<strong>ng</strong> buhat sa mababa<strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> kabuhayan—mga tao<strong>ng</strong><br />

ku<strong>ng</strong> sa da<strong>ng</strong>al ay wala<strong>ng</strong> maipagpapalalo at mga tao<strong>ng</strong> ligtas sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong><br />

pagkapanatiko at lala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga pari. Pinanukala <strong>ng</strong> Diyos na gumamit <strong>ng</strong> mga<br />

mapagpakumbaba<strong>ng</strong> tao sa paggawa <strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> bagay. Ku<strong>ng</strong> magkagayo’y a<strong>ng</strong><br />

kapurihan ay hindi mapapasa mga tao, kundi sa Kanya na gumagawa sa pamamagitan nila,<br />

upa<strong>ng</strong> gawin at sundin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> kalooban.<br />

Makaraan a<strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> li<strong>ng</strong>go pagkatapos maipa<strong>ng</strong>anak si Lutero sa isa<strong>ng</strong> kubo <strong>ng</strong><br />

magmimina sa Sahonya, si Ulrico Zui<strong>ng</strong>lio ay ipina<strong>ng</strong>anak naman sa isa<strong>ng</strong> dampa <strong>ng</strong> pastol<br />

sa mga kabundukan <strong>ng</strong> Alpes. A<strong>ng</strong> mga nasa pinagkalakhan ni Zui<strong>ng</strong>lio na<strong>ng</strong> siya’y<br />

musmos pa at a<strong>ng</strong> pagtuturo sa kanya na<strong>ng</strong> siya’y maliit pa, ay siya<strong>ng</strong> sa kanya’y naghanda<br />

sa kanya<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin sa mga hinaharap na araw. Palibhasa’y lumaki sa kagandahan,<br />

kadakilaan, at kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> kalikasan, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pag-iisip sa pagkabata pa lama<strong>ng</strong> ay<br />

natamnan na <strong>ng</strong> pagkakilala sa kadakilaan, sa kapa<strong>ng</strong>yarihan, at sa kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> Diyos.<br />

A<strong>ng</strong> mga kasaysayan <strong>ng</strong> mga mabayani<strong>ng</strong> gawa na na<strong>ng</strong>yari sa mga bundok na kanya<strong>ng</strong><br />

nilakhan, ay nagpasigla sa kanya<strong>ng</strong> mga mithiin sa kabataan. Napaki<strong>ng</strong>gan niya a<strong>ng</strong><br />

mahahalaga<strong>ng</strong> kasaysayan <strong>ng</strong> Biblia na nakuha <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> lola sa mga aklat at sali’t<br />

sali<strong>ng</strong>sabi <strong>ng</strong> iglesya na sa kanya’y sinasabi. Pinaki<strong>ng</strong>gan niya<strong>ng</strong> may malaki<strong>ng</strong> pananabik<br />

a<strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> gawa <strong>ng</strong> mga patiarka, at mga propeta, <strong>ng</strong> mga pastol na nagbabantay <strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga kawan sa mga burol <strong>ng</strong> Palestina, na roo’y sinalita sa kanila <strong>ng</strong> mga a<strong>ng</strong>hel,<br />

a<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kol sa pagkapa<strong>ng</strong>anak kay Jesus sa Betlehem at pagkapako niya sa Kalbaryo.<br />

Gaya ni Juan Lutero, ay ninasa <strong>ng</strong> ama ni Zui<strong>ng</strong>lio na matuto a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> anak, at a<strong>ng</strong><br />

bata ay maaga<strong>ng</strong> inilayo sa kanya<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> tinubuan. Malakas a<strong>ng</strong> pagkasulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> isip, kaya’t hindi naglaon at inalaala nila ku<strong>ng</strong> saan kaya sila hahanap <strong>ng</strong> mga<br />

guro<strong>ng</strong> may kaya<strong>ng</strong> magturo sa kanya. Sa gula<strong>ng</strong> na labintatlo<strong>ng</strong> taon, siya ay napasa Berna<br />

na noo’y siya<strong>ng</strong> kinaroroonan <strong>ng</strong> pinakamagali<strong>ng</strong> na paaralan sa buo<strong>ng</strong> Suisa. Subali’t dito<br />

ay buma<strong>ng</strong>on a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniban na nagbanta<strong>ng</strong> magpahamak sa mabuti niya<strong>ng</strong> kapalaran.<br />

Mahigpit na sinikap <strong>ng</strong> mga prayle na akitin siya sa monasteryo.<br />

Nakita <strong>ng</strong> mga Dominikano sa Berna na ku<strong>ng</strong> makukuha nila a<strong>ng</strong> matalino<strong>ng</strong> bata<strong>ng</strong><br />

mag-aaral na ito, ay magtatamo sila <strong>ng</strong> yaman at kara<strong>ng</strong>alan. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kabataan, a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> katutubo<strong>ng</strong> kakayahan sa pananalumpati at pagsulat, at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> katalinuhan sa<br />

musika at sa tula, ay magigi<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> mabisa kaysa kanila<strong>ng</strong> gilas, at kara<strong>ng</strong>yaan sa pag-akit<br />

83


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

sa mga tao sa kanila<strong>ng</strong> orden at sa pagpapalaki <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kinikita. Sa talaga <strong>ng</strong> Diyos ay<br />

tuma<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> arna <strong>ng</strong> pahiwatig hi<strong>ng</strong>gil sa mga panukala <strong>ng</strong> mga prayle. Nakita<br />

niya<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>anib a<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> kapalaran <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> anak kaya pinagbilinan ito na<br />

umuwi agad.<br />

Umuwi a<strong>ng</strong> bata; datapuwa’t hindi siya masiyaha<strong>ng</strong> tumira <strong>ng</strong> matagal sa libis na<br />

kanya<strong>ng</strong> tinubuan, kaya’t binalak niya kapagkaraka<strong>ng</strong> mag-aral na muli, at pagkaraan <strong>ng</strong><br />

panahon siya’y nagpunta sa Basilea. Dito narinig ni Zui<strong>ng</strong>lio a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-bayad na<br />

eba<strong>ng</strong>helyo <strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos. Si Wittemback, isa<strong>ng</strong> guro sa mga matatanda<strong>ng</strong> wika,<br />

samantala<strong>ng</strong> nag-aaral <strong>ng</strong> Griego at Hebreo, ay naakay sa Banal na Kasulatan at sa gayo’y<br />

nagliwanag a<strong>ng</strong> banal na ta<strong>ng</strong>law sa mga pag-iisip <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga tinuturuan. Kanya<strong>ng</strong><br />

ipinahayag na may isa<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> una at mahalaga<strong>ng</strong> di hamak kaysa<br />

paniniwala<strong>ng</strong> itinuturo <strong>ng</strong> mga guro at mga pilosopo. A<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> katotohana<strong>ng</strong> ito ay<br />

wala<strong>ng</strong> iba kundi a<strong>ng</strong> pagkamatay ni Kristo na siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> tubos sa makasalanan. Kay<br />

Zui<strong>ng</strong>lio a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na ito ay tulad sa una<strong>ng</strong> sinag <strong>ng</strong> liwanag bago magbuka<strong>ng</strong><br />

liwayway.<br />

Hindi nalaunan at tinawag si Zui<strong>ng</strong>lio mula sa Basilea, upa<strong>ng</strong> pasimulan a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

gawain sa buo<strong>ng</strong> buhay. A<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> dako na kanya<strong>ng</strong> gagawan ay isa<strong>ng</strong> kapilya sa Alpes na<br />

hindi malayo sa kanya<strong>ng</strong> tinubuan. Pagkatapos na maordenahan siya sa pagkapari ay<br />

“itinalaga niya a<strong>ng</strong> buo niya<strong>ng</strong> kaluluwa sa pagsasaliksik <strong>ng</strong> banal na katotohanan;<br />

sapagka’t alam na alam niya,” a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> isa niya<strong>ng</strong> kapanaho<strong>ng</strong> repormador, “na lubha<strong>ng</strong><br />

malaki a<strong>ng</strong> dapat maalaman <strong>ng</strong> pinagkakatiwalaan ni Kristo <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kawan.” Haba<strong>ng</strong><br />

sinasaliksik niya a<strong>ng</strong> mga Banal na Kasulatan ay lalo nama<strong>ng</strong> lumiliwanag sa kanya a<strong>ng</strong><br />

pagkakaiba <strong>ng</strong> mga katotohanan nito at <strong>ng</strong> mga erehiya <strong>ng</strong> Roma. Isinuko niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

sarili sa mga Banal na Kasulatan, na siya<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> sapat at hindi<br />

nagkakamali<strong>ng</strong> patakaran. Nakita niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Kasulatan a<strong>ng</strong> dapat inagi<strong>ng</strong><br />

tagapagpaliwanag <strong>ng</strong> Kasulatan. Hindi niya pina<strong>ng</strong>ahasa<strong>ng</strong> ipaliwanag a<strong>ng</strong> Kasulatan upa<strong>ng</strong><br />

patunayan a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> dati<strong>ng</strong> paniniwala o aral, kundi ginawa niya<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin a<strong>ng</strong><br />

pagaralan ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> tiyak at malinaw na itinuturo nito. Pinagsikapan niya<strong>ng</strong><br />

masamantala a<strong>ng</strong> lahat na sa kanya’y makatutulo<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> magkaroon <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ganap at<br />

matuwid na pagkaunawa <strong>ng</strong> kahulugan nito, at hini<strong>ng</strong>i niya sa Diyos a<strong>ng</strong> tulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Banal na<br />

Espiritu, na sinabi niya<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> maghahayag <strong>ng</strong> kahulugan, sa lahat <strong>ng</strong> hahanap na may<br />

katapatan at panala<strong>ng</strong>in.<br />

“A<strong>ng</strong> mga Banal na Kasulatan,” ani Zui<strong>ng</strong>lio, “ay mula sa Diyos, hindi sa tao, at a<strong>ng</strong><br />

Diyos di<strong>ng</strong> iyan na nagbibigay liwanag a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> sa iyo’y magpapaaninaw <strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na iyan na mula sa Diyos. A<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos . . . ay hindi maaari<strong>ng</strong> mabigo;<br />

ito’y nagliliwanag, itinuturo nito a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili, inihahayag a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sarili,<br />

tinata<strong>ng</strong>lawan a<strong>ng</strong> kaluluwa, na dala a<strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> kaligtasan at biyaya, inaaliw a<strong>ng</strong> kaluluwa<br />

84


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

tu<strong>ng</strong>kol sa Diyos, at itinuturo a<strong>ng</strong> kapakumbabaan, na anupa’t tinata<strong>ng</strong>gihan nito tuloy a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> sarili at kumakapit sa Diyos.” A<strong>ng</strong> katotohanan <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na ito ay<br />

nasubok ni Zui<strong>ng</strong>lio na rin. Na<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> salaysayin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> karanasan na<strong>ng</strong><br />

panaho<strong>ng</strong> ito, ay ganito a<strong>ng</strong> isinulat niya pagkatapos: “Na<strong>ng</strong> . . . italaga ko<strong>ng</strong> lubos a<strong>ng</strong><br />

aki<strong>ng</strong> sarili sa mga Banal na Kasulatan, a<strong>ng</strong> pilosopiya at a<strong>ng</strong> teolohiya (eskolastika) ay<br />

lagi<strong>ng</strong> nagmumu<strong>ng</strong>kahi sa akin <strong>ng</strong> pagtutol. Sa wakas ay ganito a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> naisip. ‘Nararapat<br />

mo<strong>ng</strong> itakwil a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> kasinu<strong>ng</strong>ali<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> iyan at pag-aralan mo a<strong>ng</strong> ibig sabihin sa iyo<br />

<strong>ng</strong> Diyos sa Kanya<strong>ng</strong> salita<strong>ng</strong> madali<strong>ng</strong> unawain.’ Na<strong>ng</strong> magkagayo’y pinasimulan ko<strong>ng</strong><br />

humi<strong>ng</strong>i sa Diyos <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> liwanag at a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan ay naunawa ko<strong>ng</strong><br />

madali<strong>ng</strong>-madali.”<br />

A<strong>ng</strong> aral na itinuro ni Zui<strong>ng</strong>lio ay hindi niya natutuhan kay Lutero. Yao’y aral ni Kristo.<br />

“Ku<strong>ng</strong> si Kristo a<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral ni Lutero,” a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> Repormador na Suizo<strong>ng</strong> ito, “ay<br />

ginagawa niya a<strong>ng</strong> ginagawa ko. A<strong>ng</strong> mga nailapit niya kay Kristo ay marami kaysa nailapit<br />

ko. Nguni’t wala<strong>ng</strong> anuman iyan sa akin. Hindi ako tata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan kundi a<strong>ng</strong><br />

kay Kristo, na ako’y Kanya<strong>ng</strong> kawal, at Siya lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> Pinuno. Ni isa ma<strong>ng</strong> salita<br />

ay hindi ako sumulat kay Lutero, ni si Lutero man sa akin. At bakit? . . . Upa<strong>ng</strong> maipakilala<br />

a<strong>ng</strong> lubos na pagkakaisa <strong>ng</strong> gawa <strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong> Diyos, yama<strong>ng</strong> kapuwa kami nagtuturo <strong>ng</strong><br />

aral ni Kristo na may malaki<strong>ng</strong> kaisahan, na wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> pagkakasalu<strong>ng</strong>atan.”<br />

Na<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> 1516 ay inanyayahan si Zui<strong>ng</strong>lio na magi<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral sa kombento <strong>ng</strong><br />

Einsiedeln. Dito lalo<strong>ng</strong> mahahayag sa kanya a<strong>ng</strong> mga kasamaan <strong>ng</strong> Roma, at magkakaroon<br />

siya <strong>ng</strong> impluensya sa pagkarepormador na aabot sa malayo<strong>ng</strong> pook ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa kabila <strong>ng</strong><br />

Alpes na kanya<strong>ng</strong> tinubuan. Isa sa mga pa<strong>ng</strong>halina <strong>ng</strong> Einsiedeln ay a<strong>ng</strong> larawan <strong>ng</strong> Birhen<br />

na sinasabi<strong>ng</strong> may kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> mga kababalaghan. Sa itaas <strong>ng</strong> pinto <strong>ng</strong><br />

kombento ay may ganito<strong>ng</strong> titik: “Dito matatamo a<strong>ng</strong> ganap na kapatawaran <strong>ng</strong> mga<br />

kasalanan.” A<strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>lalakbay ay nagsisipunta sa lahat <strong>ng</strong> panahon sa dambana<strong>ng</strong> ito<br />

<strong>ng</strong> Birhen, <strong>ng</strong>uni’t dinadayo ito <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>gagali<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> sulok <strong>ng</strong> Suisa at<br />

magi<strong>ng</strong> sa Pransya at Alemanya sa malaki<strong>ng</strong> tauna<strong>ng</strong> pista <strong>ng</strong> pagtatalaga rito. Ito ay<br />

ikinabakla<strong>ng</strong> mainam ni Zui<strong>ng</strong>lio, kaya’t sinamantala niya a<strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> ito upa<strong>ng</strong><br />

ipahayag sa mga naalipi<strong>ng</strong> yaon <strong>ng</strong> pamahiin a<strong>ng</strong> kalayaa<strong>ng</strong> ibinibigay <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo.<br />

At kanya<strong>ng</strong> sinabi: “Huwag ninyo<strong>ng</strong> akalai<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Diyos ay nasa templo<strong>ng</strong> ito na higit sa<br />

iba<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nilala<strong>ng</strong>. Ano man a<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> inyo<strong>ng</strong> tinitirahan, a<strong>ng</strong> Diyos ay<br />

malapit sa inyo, at dinirinig kayo . . . . A<strong>ng</strong> mga wala<strong>ng</strong> kabuluha<strong>ng</strong> gawa, a<strong>ng</strong> malalayo<strong>ng</strong><br />

paglalakbay, a<strong>ng</strong> mga paghahandog, a<strong>ng</strong> mga larawan, a<strong>ng</strong> pananala<strong>ng</strong>in sa Birhen o sa mga<br />

santo ay makapagdudulot baga sa inyo <strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos? . . . Ano a<strong>ng</strong> magagawa <strong>ng</strong><br />

marami<strong>ng</strong> salita<strong>ng</strong> bumubuo sa ati<strong>ng</strong> mga panala<strong>ng</strong>in? Ano a<strong>ng</strong> bisa <strong>ng</strong> maganda<strong>ng</strong> kaputsa<br />

<strong>ng</strong> prayle, <strong>ng</strong> makinis na ahit <strong>ng</strong> ulo, <strong>ng</strong> mahaba at malaylay na abito o <strong>ng</strong> tsinelas na<br />

nabuburdahan <strong>ng</strong> ginto?. . . . A<strong>ng</strong> Diyos ay tumiti<strong>ng</strong>in sa puso, at a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga puso ay<br />

85


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

malayo sa Kanya.” “Si Kristo,” anya, “na inihandog na minsan sa krus, ay siya<strong>ng</strong> hain at<br />

alay, na tumutubos sa mga kasalanan <strong>ng</strong> mga nananampalataya sa buo<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>ha<strong>ng</strong>gan.”<br />

Hindi minagali<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> marami<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>akinig a<strong>ng</strong> mga aral na ito. Sa gana<strong>ng</strong> kanila ay<br />

isa<strong>ng</strong> mapait na pagkabigo a<strong>ng</strong> sila’y pagsabihan na a<strong>ng</strong> mahirap nila<strong>ng</strong> paglalakbay ay<br />

wala<strong>ng</strong> kabuluhan. A<strong>ng</strong> kapatawara<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> bayad na iniaalay sa kanila sa pamamagtian<br />

ni Kristo ay hindi maabot <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pag-iisip. Na<strong>ng</strong>asiyahan na sila sa dati<strong>ng</strong> daa<strong>ng</strong><br />

patu<strong>ng</strong>o sa la<strong>ng</strong>it, na iginuhit <strong>ng</strong> Roma para sa kanila. Inuru<strong>ng</strong>an nila a<strong>ng</strong> mahirap na<br />

paghanap <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> mabuti. Lalo<strong>ng</strong> madali sa kanila a<strong>ng</strong> ipagkatiwala sa mga pari at sa mga<br />

papa a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kaligtasan kaysa hanapin a<strong>ng</strong> ikalilinis <strong>ng</strong> puso.<br />

Datapuwa’t may mga iba<strong>ng</strong> magalak na nagsita<strong>ng</strong>gap sa mga balita <strong>ng</strong> katubusan sa<br />

pamamagitan ni Kristo. A<strong>ng</strong> mga pamamalakad na ipinag-utos <strong>ng</strong> Roma ay hindi<br />

nakapagdala <strong>ng</strong> kapayapaan sa kanila<strong>ng</strong> kaluluwa, at sa pananampalataya ay tina<strong>ng</strong>gap nila<br />

a<strong>ng</strong> dugo ni Kristo na pinakapa<strong>ng</strong>palubag-loob. Sila’y nagsiuwi upa<strong>ng</strong> ihayag sa mga iba<br />

a<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> katotohanan na kanila<strong>ng</strong> tina<strong>ng</strong>gap.<br />

Sa ganito<strong>ng</strong> kaparaana’y nadala a<strong>ng</strong> katotohanan sa isa<strong>ng</strong> nayon ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa kabila, sa<br />

isa<strong>ng</strong> bayan ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa sumunod, at a<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga dumadayo <strong>ng</strong> pagsamba sa Birhen<br />

ay dumala<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> malaki. Nagkula<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga abuloy, at bu<strong>ng</strong>a nito’y nagkula<strong>ng</strong> pati a<strong>ng</strong><br />

sahod ni Zui<strong>ng</strong>lio, na kinukuha roon. Datapuwa’t katuwaan lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> naidulot nito sa<br />

kanya, sa pagkakita niya<strong>ng</strong> nababali a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> pagkapanatiko at pamahiin.<br />

A<strong>ng</strong> mga ginagawa ni Zui<strong>ng</strong>lio ay di-li<strong>ng</strong>id sa mata <strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong> iglesya <strong>ng</strong>uni’t sa<br />

kasalukuyan ay nagpaumanhin sila’t hindi nakikialam. Palibhasa’y may pag-asa pa rin sila<br />

na makakabig siya sa kanila<strong>ng</strong> panig, sinikap nila<strong>ng</strong> makuha siya sa pamamagitan <strong>ng</strong><br />

pagpuri; samantala nama’y natatanim a<strong>ng</strong> katotohanan sa puso <strong>ng</strong> mga tao.<br />

A<strong>ng</strong> mga paggawa ni Zui<strong>ng</strong>lio sa Einsiedeln ay siya<strong>ng</strong> sa kanya’y naghanda sa lalo<strong>ng</strong><br />

malawak na bukiran, at ito ay malapit na niya<strong>ng</strong> pasukan. Pagkatapos <strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> taon dito ay<br />

tinawag siya<strong>ng</strong> magi<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral sa katedral sa Zurich. Ito, noo<strong>ng</strong> mga panaho<strong>ng</strong> yaon,<br />

ay siya<strong>ng</strong> pinakatampok na bayan sa lahat <strong>ng</strong> lalawigan <strong>ng</strong> Suisa, at a<strong>ng</strong> magagawa niya rito<br />

ay madarama ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa malalayo<strong>ng</strong> pook. A<strong>ng</strong> mga pari<strong>ng</strong> nag-anyaya sa kanya na<br />

pumaroon sa Zurich ay nagnasa<strong>ng</strong> siya ay pigilin sa pagtuturo <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> bagay, at<br />

dahil dito’y nagpatuloy sila na itinuro sa kanya ku<strong>ng</strong> ano a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga tu<strong>ng</strong>kulin.<br />

Pagkatapos na maipahayag a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagpapasalamat sa kara<strong>ng</strong>alan na matawag sa<br />

ganito<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin, ay sinimulan niya<strong>ng</strong> ipaliwanag a<strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> binalak<br />

niya<strong>ng</strong> sundin. “A<strong>ng</strong> buhay ni Kristo,” anya “ay malaon na<strong>ng</strong> nakukubli sa mga tao. Ako’y<br />

ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral buhat sa buo<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ni San Mateo, . . . haha<strong>ng</strong>uin ko sa mga bukal <strong>ng</strong><br />

86


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kasulatan lama<strong>ng</strong>, tatarukin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalaliman, ipaparis a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> talata sa iba, at<br />

hahanap <strong>ng</strong> kaunawaan sa pamamagitan <strong>ng</strong> palagi at mani<strong>ng</strong>as na panala<strong>ng</strong>in. Sa<br />

ikaluluwalhati <strong>ng</strong> Diyos, sa ikapupuri <strong>ng</strong> Kanya<strong>ng</strong> bugto<strong>ng</strong> na Anak, sa tunay na ikaliligtas<br />

<strong>ng</strong> mga kaluluwa, at sa kanila<strong>ng</strong> ikatitibay sa tunay na pananampalataya, ay itatalaga ko a<strong>ng</strong><br />

aki<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>asiwa.”<br />

Bagaman hindi sina<strong>ng</strong>-ayunan <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> pari a<strong>ng</strong> balak ni Zui<strong>ng</strong>lio at sinikap na pigilin<br />

siya, ay nanatili rin siya sa kanya<strong>ng</strong> adhika. Ipinahayag niya<strong>ng</strong> hindi bago<strong>ng</strong> paraan a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> ipapasok, kundi a<strong>ng</strong> dati na ri<strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> ginamit <strong>ng</strong> iglesya na<strong>ng</strong> mga una at<br />

malinis na kapanahunan.<br />

Noon pa ma’y nagkaroon na <strong>ng</strong> interes a<strong>ng</strong> mga tao sa katotohana<strong>ng</strong> itinuro niya; at<br />

sila’y nagdagsaan upa<strong>ng</strong> makinig sa kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral. Marami a<strong>ng</strong> matagal na hindi<br />

nakikipagpulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> nagsisipakinig sa kanya. Sinimulan niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>asiwa sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> pagtuturo <strong>ng</strong> mga eba<strong>ng</strong>helyo, at pagbasa at pagpapaliwanag sa mga<br />

na<strong>ng</strong>akikinig <strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kol sa nagi<strong>ng</strong> kabuhayan, sa mga pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral, at sa pagkamatay ni<br />

Kristo. Dito, gaya rin na<strong>ng</strong> sa Einsiedeln, ay ipinakilala niya na a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong><br />

patibayan na hindi nagkakamali at gayon din a<strong>ng</strong> kamatayan ni Kristo ay siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong><br />

ganap na hain. “Kay Kristo,” anya, “ibig ko<strong>ng</strong> akayin kayo—kay Kristo na siya<strong>ng</strong> tunay na<br />

bukal <strong>ng</strong> kaligtasan.” Nagkatipon sa palibot <strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral na ito a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> tao,<br />

buhat sa mga estadista at paham ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa mga karaniwa<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>gagawa at mga taga<br />

bukid. Pinaki<strong>ng</strong>gan nila a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap na taglay a<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pananabik.<br />

Hindi lama<strong>ng</strong> ipina<strong>ng</strong>aral niya a<strong>ng</strong> alay na kaligtasa<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-bayad, kundi wala<strong>ng</strong> gulat<br />

din nama<strong>ng</strong> sinansala niya a<strong>ng</strong> mga kasamaa<strong>ng</strong> noon ay lipana. Marami a<strong>ng</strong> nagsiuwi<br />

pagkapa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> sa katedral na niluluwalhati a<strong>ng</strong> Diyos. “A<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito,” a<strong>ng</strong> wika nila “ay<br />

na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral <strong>ng</strong> katotohanan. Siya a<strong>ng</strong> magigi<strong>ng</strong> Moises natin, na sa atin ay maglalabas sa<br />

kadiliman <strong>ng</strong> Ehipto.”<br />

Nguni’t bagaman sa pasimula ay tina<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> mga tao na may malaki<strong>ng</strong> kasiglahan a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> itinuturo, pagkatapos <strong>ng</strong> ila<strong>ng</strong> panahon ay buma<strong>ng</strong>on a<strong>ng</strong> pagsalansa<strong>ng</strong>.<br />

Pina<strong>ng</strong>atawanan <strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he na pigilin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> paggawa at ipahayag na mali a<strong>ng</strong><br />

mga iniaral niya. Siya’y tinuligsa <strong>ng</strong> marami sa pamamagitan <strong>ng</strong> kutya at pagtuya; a<strong>ng</strong> mga<br />

iba nama’y nagmalabis sa pagsasalita sa kanya at binabalaan siya. Datapuwa’t binata ni<br />

Zui<strong>ng</strong>lio a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> ito, na sinabi: “Ku<strong>ng</strong> ibig nati<strong>ng</strong> mailapit kay Kristo a<strong>ng</strong> mga masama<br />

ay kaila<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong> ipikit natin a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> mga mata sa marami<strong>ng</strong> bagay.”<br />

Sa Suisa, a<strong>ng</strong> pagbibili <strong>ng</strong> mga indulhensya ay ipinagkatiwala sa kamay <strong>ng</strong> mga<br />

Pransiskano, sa pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>asiwa ni Samson, isa<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he<strong>ng</strong> Italyano. Si Samson ay<br />

nakagawa na <strong>ng</strong> matapat na paglili<strong>ng</strong>kod sa iglesya, nakalikom sa Alemanya at sa Suisa <strong>ng</strong><br />

limpak-limpak na salapi, upa<strong>ng</strong> mapuno a<strong>ng</strong> kaba<strong>ng</strong>-yaman <strong>ng</strong> papa. Ngayo’y tinahak niya<br />

87


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

a<strong>ng</strong> Suisa na umakit sa marami<strong>ng</strong> tao, hinuhuthot a<strong>ng</strong> kaunti<strong>ng</strong> kita <strong>ng</strong> mga dukha<strong>ng</strong><br />

tagabukid, at pinipilit a<strong>ng</strong> mayayaman na magbigay <strong>ng</strong> malaki. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> impluensya<br />

<strong>ng</strong> Reporma ay halata<strong>ng</strong>-halata<strong>ng</strong> pumuputol sa kalakal na indulhensya, bagaman hindi<br />

pinatitigil na<strong>ng</strong> tuluyan. Si Zui<strong>ng</strong>lio ay hindi pa umaalis sa Einsiedeln, na<strong>ng</strong> si Samson,<br />

kapagkaraka<strong>ng</strong> pumasok sa Suisa, ay dumati<strong>ng</strong> na dala-dala a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kalakal sa isa<strong>ng</strong><br />

kalapit-bayan. Sapagka’t tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> pahiwatig si Zui<strong>ng</strong>lio tu<strong>ng</strong>kol sa gawain ni Samson,<br />

humanda siya sa pagsagupa sa kanya. A<strong>ng</strong> dalawa ay hindi nagkatagpo, datapuwa’t gayon<br />

na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pananagumpay ni Zui<strong>ng</strong>lio sa paglalantad <strong>ng</strong> mga pamamarali <strong>ng</strong> prayle<strong>ng</strong><br />

ito, na anupa’t siya’y napilita<strong>ng</strong> umalis upa<strong>ng</strong> lumipat sa iba<strong>ng</strong> bayan.<br />

Sa Zurich ay buo<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> na na<strong>ng</strong>aral si Zui<strong>ng</strong>lio laban sa mga nagsisipa<strong>ng</strong>alakal <strong>ng</strong><br />

kapatawaran, at na<strong>ng</strong> pumasok na si Samson sa bayan ay sinalubo<strong>ng</strong> siya <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> sugo <strong>ng</strong><br />

mga may kapa<strong>ng</strong>yarihan na nagsabi<strong>ng</strong> mabuti a<strong>ng</strong> siya’y magtuloy na<strong>ng</strong> lumampas. Sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> lala<strong>ng</strong> ay nakakuha rin si Samson <strong>ng</strong> pahintulot na makapasok datapuwa’t<br />

pinalayas din siya<strong>ng</strong> hindi nakapagbili <strong>ng</strong> kahi’t isa<strong>ng</strong> kapatawaran at hindi naluwatan,<br />

pagkatapos, ay umalis siya sa Suisa.<br />

Isa<strong>ng</strong> malakas na pagsulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> tinamo <strong>ng</strong> Reporma <strong>ng</strong> lumitaw a<strong>ng</strong> salot na tinatawag<br />

na “malaki<strong>ng</strong> pagkakamatay,” na lumaganap sa buo<strong>ng</strong> Suisa na<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> 1519. Na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

mga tao’y mapaharap <strong>ng</strong> mukhaan sa salot, marami a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>akakilala na talaga<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kabuluhan a<strong>ng</strong> mga indulhensya na kanila<strong>ng</strong> binili, at kinasabikan nila a<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> matatag<br />

na patibayan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya. Sa Zurich ay dinapuan <strong>ng</strong> sakit si Zui<strong>ng</strong>lio at<br />

gayon na lama<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagkaratay niya sa higaan, anupa’t hindi inasaha<strong>ng</strong> mabubuhay pa<br />

siya, at kumalat a<strong>ng</strong> balita<strong>ng</strong> siya’y namatay na. Sa mapansubok na sandali<strong>ng</strong> yaon a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> pag-asa at tapa<strong>ng</strong> ay hindi natinag. Sa pananampalataya ay tumitig siya sa krus <strong>ng</strong><br />

Kalbaryo na nagtitiwala sa ganap na pa<strong>ng</strong>palubagloob sa kasalanan. Pagkapa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> niya<br />

sa mga pinto <strong>ng</strong> kamatayan ay ipina<strong>ng</strong>aral niya a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yarihan<br />

kaysa noo<strong>ng</strong> una; at a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>usap ay nagkaroon <strong>ng</strong> di-pa<strong>ng</strong>karaniwa<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan. Ikinalugod <strong>ng</strong> bayan na ta<strong>ng</strong>gapin a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> iniibig na pastor, na nabi<strong>ng</strong>it<br />

sa labi <strong>ng</strong> hukay. Sila man ay na<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> din sa pag-aalaga <strong>ng</strong> mga maysakit at<br />

naghihi<strong>ng</strong>alo, at nadama nila, higit kailan man, a<strong>ng</strong> kahalagahan <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo.<br />

Si Zui<strong>ng</strong>lio ay nagkaroon <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> malinaw na pagkakilala sa mga katotohanan <strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo, at naranasan niya a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan nito na bumago <strong>ng</strong> kabuhayan. A<strong>ng</strong><br />

pagkakasala <strong>ng</strong> tao at a<strong>ng</strong> panukala <strong>ng</strong> pagtubos ay siya<strong>ng</strong> mga sulirani<strong>ng</strong> tinalakay niya.<br />

“Kay Adan,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> sinabi, “tayo<strong>ng</strong> lahat ay na<strong>ng</strong>amatay, nalubog sa kasamaan at<br />

kahatulan.” “Tayo ay binili . . . ni Kristo . . . <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> katubusan na hindi lilipas<br />

magpakailan man. . . . A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> paghihirap ay . . . isa<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> hain, at<br />

kailan ma’y mabisa<strong>ng</strong> magpagali<strong>ng</strong>; binibigyan nito<strong>ng</strong> kasiyahan a<strong>ng</strong> kataru<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> Diyos<br />

magpakailan man ala<strong>ng</strong>-ala<strong>ng</strong> doon sa nagtitiwala na may matibay at di-natitinag na<br />

88


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

pananampalataya.” Gayonma’y napakalinaw niya<strong>ng</strong> itinuro na hindi dahil sa biyaya ni<br />

Kristo, a<strong>ng</strong> mga tao’y malaya na<strong>ng</strong> makapagpatuloy sa pagkakasala. “Saan man mayroo<strong>ng</strong><br />

pananampalataya sa Diyos, ay naroroon a<strong>ng</strong> Diyos; at saan man tumitira a<strong>ng</strong> Diyos, ay<br />

nananahan doon a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kasiglahan na nag-uudyok at pumipilit sa mga tao na gumawa <strong>ng</strong><br />

mabuti.”<br />

Hakba<strong>ng</strong>-hakba<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagsulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> Reporma sa Zurich. Dahil sa pa<strong>ng</strong>amba <strong>ng</strong> mga<br />

kaaway, ito’y mahigpit nila<strong>ng</strong> nilabanan. Na<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> sinundan, a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> mo<strong>ng</strong>he sa<br />

Wittenberg ay bumigkas <strong>ng</strong> sagot na “Hindi” sa papa at sa emperador, at a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>yayari<br />

<strong>ng</strong>ayon sa Zurich ay wari<strong>ng</strong> nagpapakilala <strong>ng</strong> gayon di<strong>ng</strong> pagsalansa<strong>ng</strong> sa mga ipinasusunod<br />

<strong>ng</strong> papa. Sunudsunod na mga pagsalakay a<strong>ng</strong> ginawa kay Zui<strong>ng</strong>lio. Sa pana-panahon, a<strong>ng</strong><br />

mga alagad <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa mga distrito <strong>ng</strong> papa, ay sinunog; datapuwa’t hindi pa iyon<br />

nagi<strong>ng</strong> sapat; a<strong>ng</strong> nagtuturo <strong>ng</strong> erehiya ay nararapat di<strong>ng</strong> patahimikin. Dahil dito a<strong>ng</strong> obispo<br />

sa Konstansa ay nagsugo <strong>ng</strong> tatlo<strong>ng</strong> kinatawan sa konsilyo sa Zurich at pinararata<strong>ng</strong>an si<br />

Zui<strong>ng</strong>lio na nagtuturo sa bayan na lumabag sa mga batas <strong>ng</strong> iglesya, at sa gayo’y inilalagay<br />

niya sa pa<strong>ng</strong>anib a<strong>ng</strong> kapayapaan at katiwasayan <strong>ng</strong> lipunan. Ku<strong>ng</strong> wawali<strong>ng</strong> kabuluhan a<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> iglesya, a<strong>ng</strong> paliwanag niya, ay magbubu<strong>ng</strong>a ito <strong>ng</strong> laganap na<br />

kaguluhan. Tumugon si Zui<strong>ng</strong>lio na apat na taon na siya<strong>ng</strong> nagtuturo sa Zurich <strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo, at “a<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> ito ay lalo<strong>ng</strong> tahimik at payapa kaysa alin ma<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> bayan sa<br />

lahat <strong>ng</strong> lalawigan <strong>ng</strong> Suisa.” “Ku<strong>ng</strong> gayon,” a<strong>ng</strong> dugto<strong>ng</strong> pa niya, “hindi baga a<strong>ng</strong><br />

Kristiyanismo ay isa<strong>ng</strong> pinakamabuti<strong>ng</strong> taga-pagi<strong>ng</strong>at <strong>ng</strong> kapanatagan <strong>ng</strong> lahat?”<br />

A<strong>ng</strong> mga sinugo <strong>ng</strong> obispo ay nagbigay-payo sa mag kagawad <strong>ng</strong> konsilyo na sila’y<br />

manatili sa loob <strong>ng</strong> iglesya, sapagka’t sa labas a<strong>ng</strong> wika nila ay wala<strong>ng</strong> kaligtasan. Tumugon<br />

si Zui<strong>ng</strong>lio: “Huwag kayo<strong>ng</strong> matigatig sa parata<strong>ng</strong> na ito. A<strong>ng</strong> pinagtitibayan <strong>ng</strong> iglesya ay<br />

iyon di<strong>ng</strong> Bato, iyon di<strong>ng</strong> Kristo, na nagbigay kay Pedro <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan, sapagka’t<br />

ipinahayag Niya siya na may pananampalataya. Sa bawa’t bansa, a<strong>ng</strong> sinuma<strong>ng</strong><br />

mananampalataya <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> puso sa Pa<strong>ng</strong>inoo<strong>ng</strong> Jesus ay tinata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> Diyos. Ito a<strong>ng</strong><br />

tunay na iglesya, at sa labas nito ay wala ni isa ma<strong>ng</strong> maliligtas.” At bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> panayam, ay<br />

isa sa mga sinugo <strong>ng</strong> obispo a<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> pananampalataya.<br />

A<strong>ng</strong> konsilyo<strong>ng</strong> yaon ay tuma<strong>ng</strong>gi<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> anuman laban kay Zui<strong>ng</strong>lio, kaya<br />

naghanda a<strong>ng</strong> Roma upa<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> panibago<strong>ng</strong> pagsalakay. Na<strong>ng</strong> pahiwatigan a<strong>ng</strong><br />

Repormador <strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kol sa masama<strong>ng</strong> balak <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kaaway, ay ganito a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> sinabi: “Bayaan ninyo sila<strong>ng</strong> pumarito; a<strong>ng</strong> takot ko sa kanila ay gaya <strong>ng</strong> takot <strong>ng</strong><br />

malaki<strong>ng</strong> bato sa mga alo<strong>ng</strong> humahampas sa paanan niya.” A<strong>ng</strong> mga pagsisikap <strong>ng</strong> mga<br />

tauhan <strong>ng</strong> iglesya ay siya<strong>ng</strong> nakapagpalaganap na lalo <strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> pinagpipilitan nila<strong>ng</strong><br />

iwasak. Nagpatuloy a<strong>ng</strong> pagkalat <strong>ng</strong> katotohanan. Sa Alemanya a<strong>ng</strong> mga nananalig sa<br />

katotohanan na na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>lulupaypay dahil sa pagkawala ni Lutero, ay nagpanibago<strong>ng</strong> sigla<br />

na<strong>ng</strong> makita nila a<strong>ng</strong> pagsulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo sa Suisa.<br />

89


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Sa pagkatatag <strong>ng</strong> Reporma sa Zurich, a<strong>ng</strong> mga ibinu<strong>ng</strong>a nito ay lalo<strong>ng</strong> nahayag sa<br />

pagkapigil sa bisyo, at sa pagkasulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kaayusan at pagkakaisa. “A<strong>ng</strong> kapayapaan ay<br />

nananatili sa ami<strong>ng</strong> nayon,” isinulat ni Zui<strong>ng</strong>lio, “wala<strong>ng</strong> alitan, wala<strong>ng</strong> pagkukunwari,<br />

wala<strong>ng</strong> i<strong>ng</strong>gitan, wala<strong>ng</strong> pagtatalo. Saan pa magmumula a<strong>ng</strong> ganito<strong>ng</strong> kaisahan kundi sa<br />

Diyos, at sa ami<strong>ng</strong> aral na siya<strong>ng</strong> pumupuno sa amin <strong>ng</strong> mga bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> kapayapaan at<br />

kabanalan?” J. A. Wylie, History of Protestantism, aklat. 8, kab. 15.<br />

A<strong>ng</strong> mga tagumpay na tinamo <strong>ng</strong> Reporma a<strong>ng</strong> nakabahala sa mga Romanista<strong>ng</strong><br />

magpasiya <strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> mahigpit upa<strong>ng</strong> ito’y maigupo. Sa pagkakita nila<strong>ng</strong> napakaliit a<strong>ng</strong><br />

ibinu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> pag-uusig sa nagawa ni Lutero sa Alemanya, ay pinagkaisahan nila<strong>ng</strong> labanan<br />

a<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> Reporma at gamitin a<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong> sandata rin nito. Makikipagtalo sila kay<br />

Zui<strong>ng</strong>lio at siya a<strong>ng</strong> pipili <strong>ng</strong> pook na paglalabanan at <strong>ng</strong> mga hukom na hahatol sa<br />

maglalabanan, sa ganito’y wala<strong>ng</strong> sala<strong>ng</strong> kanila a<strong>ng</strong> tagumpay. At minsa<strong>ng</strong> naipailalim nila<br />

si Zui<strong>ng</strong>lio sa kanila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, ay pag-ii<strong>ng</strong>atan nila<strong>ng</strong> huwag na siya<strong>ng</strong> makawala<br />

pa. Kapag napatahimik na nila a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ulo, a<strong>ng</strong> kilusa<strong>ng</strong> pina<strong>ng</strong>u<strong>ng</strong>uluhan ay madali na<strong>ng</strong><br />

mawawasak. Gayon pa man a<strong>ng</strong> panukala<strong>ng</strong> ito ay pinakai<strong>ng</strong>at-i<strong>ng</strong>atan nila<strong>ng</strong> huwag<br />

maalaman ninuman.<br />

Kanila<strong>ng</strong> itinakda na a<strong>ng</strong> pagtatalo ay ganapin sa Baden; <strong>ng</strong>uni’t wala roon si Zui<strong>ng</strong>lio.<br />

A<strong>ng</strong> konsilyo sa Zurich, sa paghihinala sa mga balak <strong>ng</strong> mga Katoliko Romano, at sa<br />

pagkatakot sa mga nagliliyab na bunton <strong>ng</strong> kahoy sa mga pook na makapapa na inihanda sa<br />

mga sumusunod sa eba<strong>ng</strong>helyo, ay nagbawal sa kanila<strong>ng</strong> pastor na ilantad nito a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

sarili sa kapahamakan. Sa Zurich ay handa siya<strong>ng</strong> makipagtalo sa kaninuma<strong>ng</strong> isusugo <strong>ng</strong><br />

Roma; datapuwa’t ku<strong>ng</strong> tumu<strong>ng</strong>o siya sa Baden, na hindi pa nalalaunan na nagi<strong>ng</strong> lara<strong>ng</strong>an<br />

na dinaluyan <strong>ng</strong> dugo <strong>ng</strong> mga bayani<strong>ng</strong> Kristiyano ala<strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong> sa katotohanan, ay para na<br />

siya<strong>ng</strong> yumaon sa tiyak na kamatayan.<br />

Si Ecolampadio at si Haller ay nahira<strong>ng</strong> na kumatawan sa mga Repormador, samantala<strong>ng</strong><br />

a<strong>ng</strong> bantog na Doktor Eck, na tina<strong>ng</strong>kilik <strong>ng</strong> mga pantas at mga pari, ay siya nama<strong>ng</strong><br />

tagapagta<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> Roma. Bagaman si Zui<strong>ng</strong>lio ay hindi kaharap sa panayam na yaon,<br />

nadama rin naman doon a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> impluensya. A<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> nag-aaral na dumadalo sa<br />

konsilyo ay gumawa gabi-gabi <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> ulat <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> katuwira<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> inilahad. A<strong>ng</strong><br />

mga papel na ito ay inihahatid <strong>ng</strong> iba pa<strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> mag-aaral, kasama a<strong>ng</strong> mga sulat ni<br />

Ecolampadio araw-araw kay Zui<strong>ng</strong>lio sa Zurich. A<strong>ng</strong> Repormador naman ay tumutugon at<br />

ibinibigay a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga payo at mu<strong>ng</strong>kahi. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga liham ay sa gabi niya<br />

sinusulat, at sa umaga naman ay dinadala <strong>ng</strong> mga nagsisipag-aral sa Baden.<br />

Sa ganito<strong>ng</strong> paraan nakipaglaban si Zui<strong>ng</strong>lio sa kanya<strong>ng</strong> mga mapaglala<strong>ng</strong> na katu<strong>ng</strong>gali.<br />

“Lalo<strong>ng</strong> malaki a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nagawa,” a<strong>ng</strong> wika ni Miconio, “sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

mga pagbubulay-bulay, <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagpupuyat at <strong>ng</strong> payo na ipinadala niya sa Baden,<br />

90


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

kaysa magagawa niya ku<strong>ng</strong> makikipagtalo siya <strong>ng</strong> harapan sa gitna <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

kaaway.” A<strong>ng</strong> mga kinatawan <strong>ng</strong> papa na masigla sa pag-asa<strong>ng</strong> mananagumpay, ay<br />

dumati<strong>ng</strong> sa Baden, na nararamtan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pinakamahal na damit at kumikina<strong>ng</strong> sa mga<br />

hiyas. Sagana a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagkain, at a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mgP.K.ula<strong>ng</strong> na kainan ay nahahainan<br />

<strong>ng</strong> pinakamahal na pagkain at pinakapili<strong>ng</strong> mga alak.<br />

Sa kabila nito’y iba naman a<strong>ng</strong> katayuan <strong>ng</strong> mga Repormador, na hindi nagtatagal sa<br />

dula<strong>ng</strong> sa kakauntian <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagkain. Sa paminsan-minsa<strong>ng</strong> pagti<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> may-ari <strong>ng</strong><br />

tinutuluya<strong>ng</strong> bahay ni Ecolampadio, ay nasumpu<strong>ng</strong>an niya na siya’y lagi na<strong>ng</strong> nag-aaral at<br />

nananala<strong>ng</strong>in, at sa kanya<strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> pagha<strong>ng</strong>a, ay sinabi na a<strong>ng</strong> erehe ay “napakabanal”<br />

pala naman.<br />

Sa komperensya “si Eck ay may-kapalalua<strong>ng</strong> pumanhik sa isa<strong>ng</strong> pulpito na nararamtan<br />

<strong>ng</strong> mahal na damit, samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mapagpakumbaba<strong>ng</strong> si Ecolampadio na nakasuot <strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>karaniwa<strong>ng</strong> damit, ay napilita<strong>ng</strong> naupo sa harap <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaaway sa isa<strong>ng</strong> ba<strong>ng</strong>ko<strong>ng</strong><br />

maliit at masama a<strong>ng</strong> yari.” A<strong>ng</strong> napakalakas na tinig at lubos na kapanatagan kailan ma’y<br />

hindi nawawala kay Eck. A<strong>ng</strong> kasigasigan niya ay pinagpag-alab <strong>ng</strong> pag-asa sa salapi at sa<br />

kara<strong>ng</strong>alan; sapagka’t a<strong>ng</strong> nagtata<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> pananampalataya ay gagantihin <strong>ng</strong> mainam na<br />

kabayaran. Kapag wala na siya<strong>ng</strong> mabuti<strong>ng</strong> matuwid ay gumagamit siya <strong>ng</strong> mga kutya at<br />

mga paghamak.<br />

Si Ecolampadio, na mahinhin at hindi maruno<strong>ng</strong> magtiwala sa sarili, ay umuro<strong>ng</strong> sa<br />

gayo<strong>ng</strong> pakikilaban, at ito’y kanya<strong>ng</strong> pinasok sa pamamagitan <strong>ng</strong> mataimtim na pahayag,<br />

“wala ako<strong>ng</strong> kinikilala<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> pamantayan <strong>ng</strong> paghatol maliban sa salita <strong>ng</strong><br />

Diyos.” Bagaman siya’y mahinhin at magala<strong>ng</strong> sa pagkilos, ay nagpakilala siya<strong>ng</strong> may kaya<br />

at wala<strong>ng</strong> gulat.<br />

Samantala<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga Romanista, alinsunod sa kanila<strong>ng</strong> kinagawian, ay na<strong>ng</strong>hahawak sa<br />

mga ugali <strong>ng</strong> iglesya, a<strong>ng</strong> Repormador naman ay mahigpit na na<strong>ng</strong>hawak sa Banal na<br />

Kasulatan. “A<strong>ng</strong> ugali” a<strong>ng</strong> wika niya, “ay wala<strong>ng</strong> lakas sa ati<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> Suisa, maliba<strong>ng</strong><br />

iya’y kaayon <strong>ng</strong> saliga<strong>ng</strong> batas; <strong>ng</strong>ayon, sa mga bagay na may kinalaman sa<br />

pananampalataya, a<strong>ng</strong> Biblia ay siya nati<strong>ng</strong> saliga<strong>ng</strong>-batas.”<br />

A<strong>ng</strong> pagkakaiba <strong>ng</strong> dalawa<strong>ng</strong> nagtatalo ay di-nawala<strong>ng</strong> bisa. A<strong>ng</strong> payapa at malinaw na<br />

pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwiran <strong>ng</strong> Repormador, na totoo<strong>ng</strong> maamo at napakahinaho<strong>ng</strong> inihanay ay<br />

kumilos sa pag-iisip na nagkaroon <strong>ng</strong> pagkamuhi sa palalo at mai<strong>ng</strong>ay na pala-palagay ni<br />

Eck.<br />

A<strong>ng</strong> pagtatalo ay labi<strong>ng</strong>-walo<strong>ng</strong> araw na nagtagal. Sa wakas ay buo<strong>ng</strong> pagtitiwala<strong>ng</strong><br />

ina<strong>ng</strong>kin <strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kati<strong>ng</strong> makapapa a<strong>ng</strong> tagumpay. A<strong>ng</strong> karamihan sa mga kinatawan ay<br />

kumampi sa Roma, at ipinahayag <strong>ng</strong> konsilyo na nadaig a<strong>ng</strong> mga Repormador, at sila, pati<br />

91


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pinuno<strong>ng</strong> si Zui<strong>ng</strong>lio ay itiniwalag na sa iglesya. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga ibinu<strong>ng</strong>a<br />

<strong>ng</strong> panayam na yaon ay nagpakilala na ku<strong>ng</strong> ali<strong>ng</strong> panig a<strong>ng</strong> nakalalama<strong>ng</strong>.<br />

A<strong>ng</strong> pagtutu<strong>ng</strong>gali ay nauwi sa isa<strong>ng</strong> malakas na pagsulo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> gawain <strong>ng</strong> Protestante, at<br />

hindi nagtagal pagkatapos nito, a<strong>ng</strong> mahahalaga<strong>ng</strong> lunsod <strong>ng</strong> Berna at Basilea ay<br />

nagpahayag <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagkatig sa Reporma.<br />

92


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 10— Pag-unlad <strong>ng</strong> repormasyon sa<br />

Alemanya<br />

A<strong>ng</strong> mahiwaga<strong>ng</strong> pagkawala ni Lutero ay nakaligalig sa buo<strong>ng</strong> Alemanya. A<strong>ng</strong> mga<br />

pagtatano<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kol sa kanya ay narinig sa lahat <strong>ng</strong> dako. Kumalat a<strong>ng</strong> ali<strong>ng</strong>aw-<strong>ng</strong>aw, at<br />

marami a<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>aniwala<strong>ng</strong> siya’y pinatay. Nagkaroon <strong>ng</strong> gayon na lama<strong>ng</strong> pana<strong>ng</strong>isan,<br />

hindi lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pinakamatalik na mga kaibigan, kundi pati <strong>ng</strong> libu-libo<strong>ng</strong> hindi pa<br />

hayaga<strong>ng</strong> pumapanig sa Reporma. Marami a<strong>ng</strong> nagsisumpa<strong>ng</strong> ipaghihiganti nila a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kamatayan.<br />

A<strong>ng</strong> mga pinuno <strong>ng</strong> Roma ay na<strong>ng</strong>atakot <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> makita ku<strong>ng</strong> saan naha<strong>ng</strong>ga a<strong>ng</strong><br />

galit sa kanila. Bagaman masaya sila sa pasimula sa pagaakala<strong>ng</strong> namatay na si Lutero, ay<br />

ninasa nila kapagkaraka na magtago mula sa poot <strong>ng</strong> mga tao. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kalaban ay<br />

hindi gaano<strong>ng</strong> nabagabag sa kanya<strong>ng</strong> pinakamapa<strong>ng</strong>ahas na gawa, na di gaya na<strong>ng</strong> siya’y<br />

mawala. Yao<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong> una’y humahanap <strong>ng</strong> paraan upa<strong>ng</strong> patayin a<strong>ng</strong> matapa<strong>ng</strong><br />

na Repormador dahil sa kanila<strong>ng</strong> poot ay napuno <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> takot na<strong>ng</strong> siya’y nagi<strong>ng</strong><br />

kaawa-awa<strong>ng</strong> bila<strong>ng</strong>go. “A<strong>ng</strong> nalalabi lama<strong>ng</strong> na paraan upa<strong>ng</strong> mailigtas natin a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong><br />

sarili,” a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> isa sa kanila, “ay a<strong>ng</strong> magsindi <strong>ng</strong> mga sulo, at hanapin si Lutero sa<br />

buo<strong>ng</strong> sanlibutan, upa<strong>ng</strong> maisauli natin siya sa bansa<strong>ng</strong> humihi<strong>ng</strong>i sa kanya.” A<strong>ng</strong> utos <strong>ng</strong><br />

emperador ay wari mandi<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan. Nag-alab a<strong>ng</strong> galit <strong>ng</strong> mga kinatawan<br />

<strong>ng</strong> papa, pagka’t a<strong>ng</strong> utos <strong>ng</strong> emperador ay hindi inaasikaso <strong>ng</strong> mga tao na gaya <strong>ng</strong><br />

pagaasikaso nila sa kinahinatnan ni Lutero.<br />

A<strong>ng</strong> balita<strong>ng</strong> dumati<strong>ng</strong> na siya’y nasa mabuti<strong>ng</strong> katayuan, bila<strong>ng</strong>go <strong>ng</strong>a lama<strong>ng</strong> ay<br />

pumayapa sa takot <strong>ng</strong> bayan, at gumisi<strong>ng</strong> sa kanila<strong>ng</strong> diwa upa<strong>ng</strong> sa kanya’y pumanig. A<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga sinulat ay binasa <strong>ng</strong> mga tao na may malaki<strong>ng</strong> kasabikan, higit kaysa noo<strong>ng</strong><br />

una. Dumarami a<strong>ng</strong> bilan,g <strong>ng</strong> nakikipanig sa bayani, na, sa kakila-kilabot na mga<br />

pa<strong>ng</strong>yayari, ay nagta<strong>ng</strong>gol sa salita <strong>ng</strong> Diyos. A<strong>ng</strong> Reporma ay nagpatuloy <strong>ng</strong> paglakas.<br />

A<strong>ng</strong> binhi<strong>ng</strong> ipinunla ni Lutero ay sumibol sa lahat <strong>ng</strong> dako. A<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pagkawala ay<br />

gumawa <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> gawain na hindi niya magagawa sa kanya<strong>ng</strong> sarili ku<strong>ng</strong> siya’y kaharap.<br />

Ngayo<strong>ng</strong> mawala a<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>ulo ay nakadama a<strong>ng</strong> mga iba<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>gagawa <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong><br />

bago<strong>ng</strong> kapanagutan. Taglay a<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> pananampalataya at kasipagan ay nagpatuloy sila<br />

upa<strong>ng</strong> gamitin a<strong>ng</strong> buo nila<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan, upa<strong>ng</strong> huwag mapatigil a<strong>ng</strong> gawain na<br />

pinasimula<strong>ng</strong> may kara<strong>ng</strong>alan.<br />

Pagkapa<strong>ng</strong>gali<strong>ng</strong> ni Lutero sa Wartburgo ay tinapos niya a<strong>ng</strong> pagsasalin <strong>ng</strong> Bago<strong>ng</strong><br />

Tipan, at a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay naibigay, di naglaon, sa baya<strong>ng</strong> Aleman sa kanila<strong>ng</strong> sarili<strong>ng</strong><br />

wika. A<strong>ng</strong> pagkakasali<strong>ng</strong> ito ay tina<strong>ng</strong>gap na may malaki<strong>ng</strong> kagalakan <strong>ng</strong> lahat na umiibig<br />

sa katotohanan; datapuwa’t may paglait na tina<strong>ng</strong>gihan naman <strong>ng</strong> mga umiibig sa mga sali’t<br />

sali<strong>ng</strong> sabi at mga utos <strong>ng</strong> tao.<br />

93


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Nabahala a<strong>ng</strong> mga pari na<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> maalaman na a<strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> karaniwan ay maaari<br />

na <strong>ng</strong>ayo<strong>ng</strong> makipagliwanagan sa kanila tu<strong>ng</strong>kol sa mga utos <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, at sa<br />

gayo’y mahahayag a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> kama<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>an. A<strong>ng</strong> mga sandata <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>atuwira<strong>ng</strong>tao ay wala<strong>ng</strong> lakas laban sa tabak <strong>ng</strong> Espiritu. Tinipon <strong>ng</strong> Roma a<strong>ng</strong> buo<br />

niya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan upa<strong>ng</strong> pigilin a<strong>ng</strong> pagkakalat <strong>ng</strong> Banal na Kasulatan; datapuwa’t a<strong>ng</strong><br />

utos, pasiya, at pahirap ay pawa<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>abigo. Ha<strong>ng</strong>ga’t hinahatulan niya at ipinagbabawal<br />

a<strong>ng</strong> Banal na Kasulatan, ay lalo nama<strong>ng</strong> lumalaki a<strong>ng</strong> pananabik <strong>ng</strong> mga tao na malaman<br />

ku<strong>ng</strong> ano <strong>ng</strong>a a<strong>ng</strong> tunay na itinuturo nito. A<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> maruno<strong>ng</strong> bumasa ay nasabik magaral<br />

<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos sa gana<strong>ng</strong> kanila. Dala-dala nila ito saan man sila paroon, at kanila<strong>ng</strong><br />

binabasa <strong>ng</strong> binabasa, at hindi sila nasisiyahan ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa hindi nila maisaulo a<strong>ng</strong><br />

marami<strong>ng</strong> talata. Na<strong>ng</strong> makita ni Lutero a<strong>ng</strong> may pagsa<strong>ng</strong>-ayon pagta<strong>ng</strong>gap sa Bago<strong>ng</strong><br />

Tipan, ay pinasimulan niya kapagkaraka, na isalin a<strong>ng</strong> Matanda<strong>ng</strong> Tipan, at kapagkaraka<strong>ng</strong><br />

may mayari ay ipinalilimbag niya <strong>ng</strong> baha-bahagi.<br />

Tina<strong>ng</strong>gap sa lunsod at sa nayon a<strong>ng</strong> mga sinulat ni Lutero. “A<strong>ng</strong> nayari ni Lutero at <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan ay ikinalat <strong>ng</strong> mga iba. A<strong>ng</strong> mga mo<strong>ng</strong>he, na naniniwala<strong>ng</strong> hindi<br />

matuwid a<strong>ng</strong> mga gawain sa monasteryo, at sabik na ipagpalit a<strong>ng</strong> matagal nila<strong>ng</strong> buhay<br />

tamad sa isa<strong>ng</strong> masipag na paggawa, datapuwa’t wala<strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> nalalaman upa<strong>ng</strong><br />

ipahayag a<strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos, ay naglakbay sa mga lalawigan, na dinadalaw a<strong>ng</strong> mga nayon<br />

at mga dampa at doo’y kanila<strong>ng</strong> ipinagbibili a<strong>ng</strong> mga aklat ni Lutero at <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga<br />

kaibigan. Hindi naluwatan at a<strong>ng</strong> Alemanya ay nadagsaan <strong>ng</strong> matatapa<strong>ng</strong> na mga kulpurtor<br />

na ito.”<br />

A<strong>ng</strong> mga sinulat na ito ay pinag-arala<strong>ng</strong> mabuti <strong>ng</strong> mayayaman, at <strong>ng</strong> mga dukha, <strong>ng</strong><br />

matatalino at <strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>. Ku<strong>ng</strong> gabi ay binabasa <strong>ng</strong> mga nagtuturo sa paaralan <strong>ng</strong><br />

nayon a<strong>ng</strong> mga ito <strong>ng</strong> malakas sa maliliit na kalipuna<strong>ng</strong> nagtitipon sa tabi <strong>ng</strong> siga. Sa tuwi<strong>ng</strong><br />

basahin ito ay may ila<strong>ng</strong> kaluluwa<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>aniniwala sa katotohanan, at kapagkaraka<strong>ng</strong><br />

mata<strong>ng</strong>gap nila a<strong>ng</strong> salita na may katuwaan, ay ipinahahayag naman nila a<strong>ng</strong> mabubuti<strong>ng</strong><br />

balita sa mga iba.<br />

Lahat <strong>ng</strong> uri <strong>ng</strong> tao ay nakikita<strong>ng</strong> may hawak na Banal na Kasulatan, na ipinagtata<strong>ng</strong>gol<br />

a<strong>ng</strong> mga aral <strong>ng</strong> Reporma. A<strong>ng</strong> mga makapapa na nagpaubaya sa mga pari at sa mga prayle<br />

<strong>ng</strong> pag-aaral sa Banal na Kasulatan, ay tumatawag <strong>ng</strong>ayon sa kanila na humarap at lumaban<br />

sa mga bago<strong>ng</strong> aral. Datapuwa’t palibhasa’y a<strong>ng</strong> mga pari at prayle ay wala<strong>ng</strong> naalaman sa<br />

Banal na Kasulatan at sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Diyos, ay ganap na dinaig sila <strong>ng</strong> mga<br />

pinararata<strong>ng</strong>an nila<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> muwa<strong>ng</strong> at mga erehe. “Sa kasamaa<strong>ng</strong> palad” a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> manunulat na Katoliko, “ay napagsabihan pa ni Lutero a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kapanalig na<br />

huwag maniwala sa anoma<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> aklat maliban sa Banal na Kasulatan.” Pulu-puluto<strong>ng</strong><br />

a<strong>ng</strong> nagtitipon upa<strong>ng</strong> makinig sa katotohana<strong>ng</strong> ipinakikilala <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> kakaunti a<strong>ng</strong><br />

pinag-aralan, at nakikipagtalo sa mga matatalino at magagali<strong>ng</strong> na teologo. A<strong>ng</strong> kahiya-<br />

94


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

hiya<strong>ng</strong> kama<strong>ng</strong>ma<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> mga dakila<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito ay nahayag, na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga<br />

katuwiran ay salubu<strong>ng</strong>in <strong>ng</strong> maliwanag na aral <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos. A<strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>gagawa,<br />

mga kawal, at mga babae pati <strong>ng</strong> mga bata, ay nagi<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong> matalino sa mga itinuturo <strong>ng</strong><br />

mga Banal na Kasulatan kaysa mga pari at mga pantas na teologo.<br />

Na<strong>ng</strong> makita <strong>ng</strong> mga pari <strong>ng</strong> Roma na umuunti a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kapanalig, ay<br />

napatulo<strong>ng</strong> sila sa mga pinuno <strong>ng</strong> pamahalaan, at sa lahat <strong>ng</strong> paraa<strong>ng</strong> magagawa nila ay<br />

sinikap nila<strong>ng</strong> mapanumbalik a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga tagapakinig. Datapuwa’t sa mga bago<strong>ng</strong><br />

aral na ito ay natagpuan <strong>ng</strong> mga tao a<strong>ng</strong> ikinasiya <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga kaluluwa, at tumalikod<br />

sila doon sa malao<strong>ng</strong> nagpakain sa kanila <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> kabuluha<strong>ng</strong> ipa <strong>ng</strong> mga pamahiin at<br />

mga sali’t sali<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> mga tao.<br />

Na<strong>ng</strong> simulan a<strong>ng</strong> pag-uusig sa mga nagtuturo <strong>ng</strong> katotohanan, ay tinalima nila a<strong>ng</strong> mga<br />

sinalita ni Kristo: “Pag kayo’y pinag-uusig nila sa isa<strong>ng</strong> baya<strong>ng</strong> ito, ay magsitakas kayo<br />

tu<strong>ng</strong>o sa kasunod na bayan.” A<strong>ng</strong> liwanag ay lumagos sa lahat <strong>ng</strong> dako. A<strong>ng</strong> mga tumatakas<br />

ay nakasusumpo<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mapagpatuloy at bukas na tahanan, at haba<strong>ng</strong> naroroon sila ay<br />

ipina<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral naman nila si Kristo, ku<strong>ng</strong> minsan ay sa loob <strong>ng</strong> simbahan, o ku<strong>ng</strong> ita<strong>ng</strong>gi sa<br />

kanila a<strong>ng</strong> karapata<strong>ng</strong> ito, ay kahi’t na sa mga bahay o kaya ay sa labas. Saan man sila<br />

pakiki<strong>ng</strong>gan <strong>ng</strong> mga tao ay inaari nila yao<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> templo<strong>ng</strong> itinalaga <strong>ng</strong> Diyos. A<strong>ng</strong><br />

katotohanan, na ipinahayag sa gayo<strong>ng</strong> kasigla at kapanatagan, ay lumaganap na taglay a<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> hindi ma<strong>ng</strong>yayari<strong>ng</strong> mapigil.<br />

95


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 11— A<strong>ng</strong> Protesta <strong>ng</strong> mga Prinsipe<br />

A<strong>ng</strong> isa sa pinakamara<strong>ng</strong>al na patotoo sa kapakanan <strong>ng</strong> Reporma ay a<strong>ng</strong> Pagtutol na<br />

iniharap sa Diyeta sa Espira noo<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> 1529, <strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> Kristiyano <strong>ng</strong> Alemanya.<br />

A<strong>ng</strong> kalakasa<strong>ng</strong>-loob, pananampalataya, at katatagan <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> yaon <strong>ng</strong> Diyos, ay<br />

nagpamana sa mga susunod na panahon <strong>ng</strong> kalayaan <strong>ng</strong> pag-iisip at budhi. A<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

Protesta ay nagbigay sa nabago<strong>ng</strong> iglesya <strong>ng</strong> <strong>ng</strong>ala<strong>ng</strong> Protestante; a<strong>ng</strong> mga simulain niyaon<br />

ay siya<strong>ng</strong> “kaka<strong>ng</strong>gata <strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong> Protestantismo.”<br />

A<strong>ng</strong> Reporma ay inabot <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> madilim at nagbabala<strong>ng</strong> araw. Bagaman sa Worms ay<br />

lumabas a<strong>ng</strong> pasiya<strong>ng</strong> nagpapahayag na si Lutero ay isa<strong>ng</strong> salarin, at nagbabawal na ituro o<br />

paniwalaan a<strong>ng</strong> mga aral <strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito, ay naghari din sa imperyo a<strong>ng</strong> kalayaan sa relihiyon.<br />

A<strong>ng</strong> kalooban <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> sumawata sa kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> sumasalu<strong>ng</strong>at sa katotohanan.<br />

Ipinasiya ni Carlos V na durugin a<strong>ng</strong> Reporma, datapuwa’t malimit na kapag iniaamba niya<br />

a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kamay napipilitan huwag niya<strong>ng</strong> ituloy. Muli’t muli<strong>ng</strong> tila hindi maiiwasan<br />

a<strong>ng</strong> pagkapahamak noo<strong>ng</strong> mga sumasalu<strong>ng</strong>at sa Roma; datapuwa’t kapag dumarati<strong>ng</strong> na<br />

a<strong>ng</strong> sandali<strong>ng</strong> mapa<strong>ng</strong>anib, a<strong>ng</strong> emperador ay binabaka <strong>ng</strong> hukbo <strong>ng</strong> Turkya na mula sa<br />

Sila<strong>ng</strong>an, o dili kaya’y <strong>ng</strong> hari <strong>ng</strong> Pransya o <strong>ng</strong> papa na rin, sa pananaghili sa lumalago<strong>ng</strong><br />

kadakilaan niya, at sa gayo’y sa kalagitnaan <strong>ng</strong> sigalot at gulo <strong>ng</strong> mga bansa, a<strong>ng</strong> Reporma<br />

ay napabayaan upa<strong>ng</strong> magpalakas at sumulo<strong>ng</strong>.<br />

Sa wakas ay pinigil <strong>ng</strong> mga hari<strong>ng</strong> katoliko a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> alitan, upa<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

mapagtulu<strong>ng</strong>-tulu<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong> mga Repormador. A<strong>ng</strong> Diyeta sa Espira noo<strong>ng</strong> 1526 ay<br />

nagkaloob sa bawa’t lalawigan <strong>ng</strong> ganap na kalayaan sa mga bagay na ukol sa relihiyon<br />

ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa tawagin a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kalahata<strong>ng</strong> kapulu<strong>ng</strong>an; datapuwa’t hindi pa man<br />

lumilipas a<strong>ng</strong> mga kapa<strong>ng</strong>aniba<strong>ng</strong> nag-udyok sa pagkakasundo<strong>ng</strong> ito ay ipinag-utos na <strong>ng</strong><br />

emperador na magdaos <strong>ng</strong> ikalawa<strong>ng</strong> konsilyo sa Espira noo<strong>ng</strong> 1529 upa<strong>ng</strong> pag-usapan a<strong>ng</strong><br />

pagdurog sa erehiya. A<strong>ng</strong> mga prinsipe ay hihimukin, sa pamamagitan <strong>ng</strong> mapayapa<strong>ng</strong><br />

kaparaanan ku<strong>ng</strong> ma<strong>ng</strong>yayari, na huwag kumampi sa Reporma; datapuwa’t sakali<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

ma<strong>ng</strong>yayari, si Carlos ay handa<strong>ng</strong> gumamit <strong>ng</strong> tabak.<br />

Natuwa a<strong>ng</strong> mga makapapa. Marami sila<strong>ng</strong> nagsiharap sa Espira, at hayag na ipinakilala<br />

a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagkamuhi sa mga Repormador at sa lahat <strong>ng</strong> nakikiayon sa mga ito. A<strong>ng</strong> sabi<br />

ni Melanehton: “Kami a<strong>ng</strong> sinumpa at sukal na winalis <strong>ng</strong> sanlibutan; datapuwa’t<br />

tutu<strong>ng</strong>hayan ni Kristo a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaawa-awa<strong>ng</strong> bayan, at ii<strong>ng</strong>atan sila.” A<strong>ng</strong> mga<br />

prinsipe<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>heliko na dumalo sa konsilyo ay pinagbawalan na magpahintulot na<br />

ipa<strong>ng</strong>aral ito sa kanila<strong>ng</strong> mga tahanan. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga taga-Espira ay uhaw sa salita <strong>ng</strong><br />

Diyos, at sa harap <strong>ng</strong> pagbabawal, ay nagdagsaan a<strong>ng</strong> libu-libo sa mga pulo<strong>ng</strong> na ginanap sa<br />

kapilya <strong>ng</strong> elektor <strong>ng</strong> Sahonya.<br />

96


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Ito a<strong>ng</strong> nagpadali sa pagdati<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>aniban. A<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> kalatas <strong>ng</strong> emperador ay<br />

nagpahayag sa Diyeta, na sapagka’t a<strong>ng</strong> batas na nagbibigay <strong>ng</strong> kalayaan <strong>ng</strong> budhi ay<br />

nagba<strong>ng</strong>on <strong>ng</strong> malalaki<strong>ng</strong> kaguluhan, ay hinihi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> emperador na ito’y pawala<strong>ng</strong><br />

bisa. A<strong>ng</strong> magahasa<strong>ng</strong> asal na ito ay umuntag sa kagalitan at paghihimagsik <strong>ng</strong> mga<br />

Kristiyano<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>heliko.<br />

A<strong>ng</strong> pagpapahintulot sa Relihiyon ay pinagtibay <strong>ng</strong> batas, at a<strong>ng</strong> mga lalawiga<strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>heliko ay na<strong>ng</strong>agpasiya<strong>ng</strong> tumutol, sa pa<strong>ng</strong>hihimasok sa kanila<strong>ng</strong> mga karapatan. Si<br />

Lutero, palibhasa’y sumasailalim pa <strong>ng</strong> pagbabawal <strong>ng</strong> pasiya <strong>ng</strong> Worms, ay hindi<br />

pinahintuluta<strong>ng</strong> humarap sa Espira; subali’t siya’y inako <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga kama<strong>ng</strong>gagawa at<br />

<strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> tinawagan <strong>ng</strong> Diyos upa<strong>ng</strong> magsa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> sa kanya<strong>ng</strong> gawain sa<br />

ganito<strong>ng</strong> kagipitan. A<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na tao<strong>ng</strong> si Federico <strong>ng</strong> Sahonya, na dati<strong>ng</strong> sa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> ni<br />

Lutero, ay namatay na; <strong>ng</strong>uni’t a<strong>ng</strong> Duke Juan, na kanya<strong>ng</strong> kapatid at kahalili, ay buo<strong>ng</strong><br />

galak na tuma<strong>ng</strong>gap sa Reporma at bagaman siya’y isa<strong>ng</strong> kaibigan <strong>ng</strong> kapayapaan, ay<br />

nagpakilala siya <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> sigla at tapa<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> bagay na may kinalaman sa mga<br />

kapakanan <strong>ng</strong> pananampalataya.<br />

Hini<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> mga pari na a<strong>ng</strong> mga lalawiga<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap sa Reporma ay ganap na sumuko<br />

sa kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> Roma. Sa kabila<strong>ng</strong> dako naman ay iginiit <strong>ng</strong> mga Repormador a<strong>ng</strong><br />

kalayaa<strong>ng</strong> sa kanila’y ibinigay noo<strong>ng</strong> una. Hindi nila mapahihintuluta<strong>ng</strong> sumailalim na muli<br />

<strong>ng</strong> Roma yao<strong>ng</strong> mga lalawiga<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap na sa salita <strong>ng</strong> Diyos <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> galak.<br />

Upa<strong>ng</strong> magkasundo ay binalak, sa wakas, na roon sa pook na hindi pa matatag a<strong>ng</strong><br />

Reporma, a<strong>ng</strong> pasiya <strong>ng</strong> Worms ay buo<strong>ng</strong> higpit na ipasusunod, at “doon sa pook na a<strong>ng</strong><br />

pasiya<strong>ng</strong> ito ay ayaw kilalanin <strong>ng</strong> mga tao at hindi makaaayon dito na wala<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>anib na<br />

maghimagsik ay hindi sila magpapasok <strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> pagbabago, at hindi nila sasala<strong>ng</strong>in a<strong>ng</strong><br />

anuma<strong>ng</strong> bahagi<strong>ng</strong> pinagtatalunan, at hindi nila pipigilin a<strong>ng</strong> pagmimisa, at hindi nila<br />

pahihintuluta<strong>ng</strong> tuma<strong>ng</strong>gap a<strong>ng</strong> Katoliko Romano <strong>ng</strong> Luteranismo.” A<strong>ng</strong> pasiya<strong>ng</strong> ito ay<br />

pinagtibay <strong>ng</strong> Diyeta at ikinasiya<strong>ng</strong> lubha <strong>ng</strong> mga pari at <strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>uluhan nila<strong>ng</strong><br />

makapapa.<br />

Ku<strong>ng</strong> ipasusunod a<strong>ng</strong> pasiya<strong>ng</strong> ito, “a<strong>ng</strong> Reporma ay hindi aabot. . . sa lugar na di pa<br />

nakaaalam nito, ni maitatayo man sa matatag na mga patibayan. . . sa lugar na kinaroroonan<br />

na nito.” A<strong>ng</strong> kalayaan sa pagsasalita ay ipagbabawal. Ipagbabawal a<strong>ng</strong> paghikayat. At sa<br />

mga pagbabawal at paghihigpit na ito, a<strong>ng</strong> mga kaibigan <strong>ng</strong> Reporma ay hini<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> pailalim<br />

agad. Mandi’y halos mamatay na a<strong>ng</strong> mga pag-asa <strong>ng</strong> sanlibutan. “A<strong>ng</strong> muli<strong>ng</strong> pagkatatag<br />

<strong>ng</strong> organisasyon <strong>ng</strong> mga pari <strong>ng</strong> Roma . . . ay wala<strong>ng</strong> pagsala<strong>ng</strong> magsasauli <strong>ng</strong> mga dati<strong>ng</strong><br />

kapasla<strong>ng</strong>an;” at ito a<strong>ng</strong> magbibigay <strong>ng</strong> pagkakataon upa<strong>ng</strong> “malubos a<strong>ng</strong> pagkawasak <strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> gawai<strong>ng</strong> naliglig na<strong>ng</strong> mainam,” <strong>ng</strong> pagkapanatiko at pagsalu<strong>ng</strong>at.”<br />

97


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Na<strong>ng</strong> magpulo<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>kati<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>heliko upa<strong>ng</strong> magsa<strong>ng</strong>gunian, ay na<strong>ng</strong>agti<strong>ng</strong>inan<br />

sila na natitigilan. Sila-sila’y nagtatanu<strong>ng</strong>an; “ano a<strong>ng</strong> dapat gawin?” Malalaki<strong>ng</strong> suliranin<br />

<strong>ng</strong> sanlibutan a<strong>ng</strong> nabibi<strong>ng</strong>it sa kapa<strong>ng</strong>aniban. “Susuko baga a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> Reporma<br />

at tata<strong>ng</strong>gap sa pasiya? Gaano kadali<strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>atuwiran <strong>ng</strong> pamali a<strong>ng</strong> mga Repormador<br />

sa harap <strong>ng</strong> ganito<strong>ng</strong> kagipitan! Gaano karami<strong>ng</strong> inabubuti<strong>ng</strong> dahilan at maiinam na<br />

katuwiran a<strong>ng</strong> masasa<strong>ng</strong>kalan nila sa pagsuko!<br />

“Sa kabutiha<strong>ng</strong> palad ay tini<strong>ng</strong>nan nila a<strong>ng</strong> simulai<strong>ng</strong> kinababatayan <strong>ng</strong> pagkakaayos na<br />

ito, at sila’y kumilos na may pananampalataya. Ano<strong>ng</strong> simulain yaon? Yao’y a<strong>ng</strong> karapatan<br />

<strong>ng</strong> Roma na gahasain a<strong>ng</strong> budhi <strong>ng</strong> tao at magbawal <strong>ng</strong> malaya<strong>ng</strong> pagsisiyasat. A<strong>ng</strong> pagayon<br />

sa iniharap na kasunduan ay magigi<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pag-amin, na a<strong>ng</strong> kalayaan sa relihiyon ay<br />

dapat maukol lama<strong>ng</strong> sa nareporma<strong>ng</strong> Sahonya; at hi<strong>ng</strong>gil sa iba<strong>ng</strong> bahagi <strong>ng</strong><br />

Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan, a<strong>ng</strong> malaya<strong>ng</strong> pagsisiyasat at pagta<strong>ng</strong>gap sa bago<strong>ng</strong> pananampalataya,<br />

ay mga krimen at dapat bayaran <strong>ng</strong> pagkabila<strong>ng</strong>go o pagkasunog. Makaaayon baga sila na<br />

sa isa<strong>ng</strong> dako na lama<strong>ng</strong> mabigya<strong>ng</strong> luwag a<strong>ng</strong> kalayaan sa relihiyon? at ipahayag na noon<br />

ay naakit na <strong>ng</strong> Reporma a<strong>ng</strong> kahuli-hulihan niya<strong>ng</strong> kabig? Ito sana’y nagi<strong>ng</strong> pagkakanulo<br />

noo<strong>ng</strong> huli<strong>ng</strong> oras na iyon, <strong>ng</strong> gawain <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo at <strong>ng</strong> kalayaan <strong>ng</strong><br />

Sa<strong>ng</strong>kakristiyanuhan.” “Inibig pa nila<strong>ng</strong> isakripisyo a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> bagay, magi<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong><br />

kanila<strong>ng</strong> mga lalawigan, a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga korona, at pati <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga buhay.”<br />

“Ta<strong>ng</strong>gihan natin a<strong>ng</strong> pasiya<strong>ng</strong> ito,” ana<strong>ng</strong> mga prinsipe. “Sa mga bagay na may<br />

kinalaman sa budhi <strong>ng</strong> tao, a<strong>ng</strong> nakararami ay wala<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan.” Ipinahayag <strong>ng</strong> mga<br />

kinatawan: “Sa batas na napagtibay noo<strong>ng</strong> 1526 ay uta<strong>ng</strong> natin a<strong>ng</strong> kapayapaa<strong>ng</strong> tinatamasa<br />

<strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> kaharian; ku<strong>ng</strong> pawiin ito ay mapupuno a<strong>ng</strong> Alemanya <strong>ng</strong> mga bagabag at<br />

pagkakahati-hati. A<strong>ng</strong> Diyeta ay wala<strong>ng</strong> karapata<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> anuman maliban sa i<strong>ng</strong>atan<br />

a<strong>ng</strong> kapayapaan sa relihiyon ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa magpulo<strong>ng</strong> na muli.” A<strong>ng</strong> pagsasa<strong>ng</strong>gala<strong>ng</strong> sa<br />

kalayaan <strong>ng</strong> budhi ay tu<strong>ng</strong>kulin <strong>ng</strong> pamahalaan, at ito na a<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>ganan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan sa mga bagay na ukol sa relihiyon.<br />

A<strong>ng</strong> bawa’t pamahalaa<strong>ng</strong> na<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>ahas mag-utos o magpasunod <strong>ng</strong> mga utos <strong>ng</strong> relihiyon<br />

sa pamamagitan <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan ay pumapatay sa simulain na mara<strong>ng</strong>al na<br />

ipinakipagpunyagi <strong>ng</strong> mga Kristiyano eba<strong>ng</strong>heliko.<br />

Nakita <strong>ng</strong> Hari<strong>ng</strong> Fernando, kinatawan <strong>ng</strong> emperador sa Diyeta, na a<strong>ng</strong> pasiya ay<br />

magbubu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong> malulubha<strong>ng</strong> pagkakahati-hati ku<strong>ng</strong> hindi maaakit a<strong>ng</strong> mga prinsipe na<br />

ta<strong>ng</strong>gapin at ta<strong>ng</strong>kilikin a<strong>ng</strong> pasiya<strong>ng</strong> yaon. Na<strong>ng</strong> magkagayo’y ginamit niya a<strong>ng</strong><br />

matalino<strong>ng</strong> paghikayat, yama<strong>ng</strong> alam na alam niya na a<strong>ng</strong> paggamit <strong>ng</strong> lakas sa gayo<strong>ng</strong> mga<br />

tao ay magpapatigas lama<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> loob. “Isinamo niya sa mga prinsipe na ta<strong>ng</strong>gapin<br />

na a<strong>ng</strong> pasiya at ipina<strong>ng</strong>ako niya sa kanila na malulugod na totoo a<strong>ng</strong> emperador sa kanila.”<br />

Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga tapat na tao<strong>ng</strong> ito ay nagsikilala sa isa<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> lalo<strong>ng</strong><br />

98


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

mataas sa mga pa<strong>ng</strong>ulo sa lupa, at sumagot sila <strong>ng</strong> banayad: “Susundin namin a<strong>ng</strong><br />

emperador sa bawa’t bagay na makatutulo<strong>ng</strong> sa ipagkakaroon <strong>ng</strong> kapayapaan at paggala<strong>ng</strong><br />

sa Diyos.”<br />

Sa harap <strong>ng</strong> Diyeta ay ipinahayag <strong>ng</strong> hari sa prinsipe at sa kanya<strong>ng</strong> mga kaibigan, na a<strong>ng</strong><br />

pasiya “ay isusulat na at gagawin na<strong>ng</strong> batas <strong>ng</strong> imperyo,” at wala na<strong>ng</strong> “nalalabi pa sa<br />

kanila kundi a<strong>ng</strong> sumunod na lama<strong>ng</strong> sa karamihan.” Pagkasalita niya ay umalis siya sa<br />

kapulu<strong>ng</strong>an, at hindi na binigyan a<strong>ng</strong> mga Repormador <strong>ng</strong> pagkakatao<strong>ng</strong> makapagsalita o<br />

makasagot man. “Wala<strong>ng</strong> narati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> pagsusugo nila <strong>ng</strong> mga kinatawan sa hari na<br />

namanhik na siya’y bumalik.” Sa kanila<strong>ng</strong> mga pagtutol ay sumagot na lama<strong>ng</strong> siya <strong>ng</strong><br />

ganito: “Tapos na a<strong>ng</strong> sulirani<strong>ng</strong> iyan, pagsuko a<strong>ng</strong> siya na lama<strong>ng</strong> nalalabi.”<br />

Sapagka’t ayaw kilalanin ni Fernando a<strong>ng</strong> paniniwala <strong>ng</strong> budhi <strong>ng</strong> mga prinsipe,<br />

ipinasiya nila<strong>ng</strong> huwag pansinin a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> di pagdalo, kundi iharap agad sa kapulu<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>bansa a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagtutol. Isa<strong>ng</strong> mahalaga<strong>ng</strong> pahayag a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> ginawa at<br />

iniharap sa Diyeta. Ganito a<strong>ng</strong> sinasabi:<br />

“Kami’y turnututol sa pamamagitan <strong>ng</strong> mga nakikiharap na ito, sa harapan <strong>ng</strong> Diyos, na<br />

ati<strong>ng</strong> Ma<strong>ng</strong>lalala<strong>ng</strong>, Tagapagi<strong>ng</strong>at, Manunubos, at Tagapagligtas, na siya<strong>ng</strong> magigi<strong>ng</strong><br />

Hukom natin bala<strong>ng</strong> araw, at gayon din naman sa harapan <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tao at lahat <strong>ng</strong><br />

nilala<strong>ng</strong>, na kami, sa gana<strong>ng</strong> amin at sa ami<strong>ng</strong> bayan, ay hindi pumapayag o kumakatig, sa<br />

anuma<strong>ng</strong> kaparaanan, sa panukala<strong>ng</strong>-batas na ito, sa anuma<strong>ng</strong> bagay na laban sa Diyos, sa<br />

Kanya<strong>ng</strong> banal na salita, at sa ami<strong>ng</strong> matuwid na budhi, sa ikaliligtas <strong>ng</strong> ami<strong>ng</strong> mga<br />

kaluluwa.”<br />

“Ano! kakatigan namin a<strong>ng</strong> batas na ito! Ipahahayag ba namin na kapag a<strong>ng</strong> Diyos na<br />

Makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat ay tumatawag sa isa<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> kilalanin Siya, a<strong>ng</strong> tao<strong>ng</strong> ito ay<br />

hindi makatata<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> pagkakilala sa Diyos?” “Wala<strong>ng</strong> tunay na aral kundi yao<strong>ng</strong> ayon sa<br />

salita <strong>ng</strong> Diyos. Ipinagbabawal <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon a<strong>ng</strong> pagtuturo <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong> aral. . . . A<strong>ng</strong><br />

mga Banal na Kasulatan ay dapat ipaliwanag <strong>ng</strong> mga iba at lalo<strong>ng</strong> maliliwanag na talata; . . .<br />

a<strong>ng</strong> banal na aklat na ito, sa lahat <strong>ng</strong> bagay, ay kaila<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> Kristiyano, pagka’t madali<strong>ng</strong><br />

maunawa, at sadya<strong>ng</strong> itinalaga sa pagpapasabog <strong>ng</strong> kadiliman. Ipinasiya namin, sa<br />

pamamagitan <strong>ng</strong> biyaya <strong>ng</strong> Diyos, na panatilihin a<strong>ng</strong> malinis at ganap na pa<strong>ng</strong>a<strong>ng</strong>aral <strong>ng</strong><br />

Kanya lama<strong>ng</strong> salita, na napapalaman sa mga aklat <strong>ng</strong> Matanda at Bago<strong>ng</strong> Tipan, na hindi<br />

daragdagan <strong>ng</strong> anuma<strong>ng</strong> nalalaban dito. A<strong>ng</strong> Salita<strong>ng</strong> ito ay siya lama<strong>ng</strong> katotohanan; ito<br />

a<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> pagkakamali<strong>ng</strong> tuntunin <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> aral sa buo<strong>ng</strong> kabuhayan, kailan ma’y di<br />

nito bibiguin ni dadayain man tayo. A<strong>ng</strong> nagtatayo sa ibabaw <strong>ng</strong> patibaya<strong>ng</strong> ito ay<br />

makapananaig sa lahat <strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> impiyerno, samantala’y a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong><br />

kabuluha<strong>ng</strong> itinatayo <strong>ng</strong> mga tao laban dito ay mababagsak sa harapan <strong>ng</strong> Diyos.”<br />

99


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

“Dahil dito’y tinata<strong>ng</strong>gihan namin a<strong>ng</strong> pamatok na sa ami’y ipinapapasan.” “Sa<br />

pagta<strong>ng</strong>gi nami<strong>ng</strong> ito’y umaasa nama<strong>ng</strong> kami na a<strong>ng</strong> kagala<strong>ng</strong>-gala<strong>ng</strong> na emperador ay<br />

aasal sa ami<strong>ng</strong> tulad sa isa<strong>ng</strong> prinsipe<strong>ng</strong> Kristiyano, na umiibig sa Diyos <strong>ng</strong> higit sa lahat <strong>ng</strong><br />

bagay; at ipinatatalastas nami<strong>ng</strong> kami’y handa<strong>ng</strong> magbigay sa kanya, at sa inyo man, mga<br />

mapagbiyaya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>inoon, <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> pagmamahal at pagtalima na siya<strong>ng</strong> matuwid at ayon<br />

sa batas na ami<strong>ng</strong> tu<strong>ng</strong>kulin.”<br />

Ito’y napakintal <strong>ng</strong> malalim sa isipan <strong>ng</strong> mga kaharap sa Diyeta. A<strong>ng</strong> karamihan ay<br />

napuno <strong>ng</strong> pagkama<strong>ng</strong>ha at pagkatakot sa katapa<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> mga tumututol. A<strong>ng</strong> hinaharap na<br />

panahon ay nakita nila<strong>ng</strong> mabagyo at maligalig. A<strong>ng</strong> pagsalu<strong>ng</strong>at, alitan, at pagtitigis <strong>ng</strong><br />

dugo ay tila hindi maiiwasan. Datapuwa’t a<strong>ng</strong> mga Repormador, sa pagkatiyak na matuwid<br />

a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> usapin at sa pagtitiwala sa bisig <strong>ng</strong> Makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat, ay<br />

“na<strong>ng</strong>apuspos <strong>ng</strong> lakas <strong>ng</strong> loob at katatagan.”<br />

“A<strong>ng</strong> mga simulai<strong>ng</strong> napapaloob sa bantog na Protesta<strong>ng</strong> ito . . . ay siya<strong>ng</strong> kaka<strong>ng</strong>gata <strong>ng</strong><br />

Protestantismo. A<strong>ng</strong> Pagtutol na ito ay sumasalu<strong>ng</strong>at sa dalawa<strong>ng</strong> pagpapakalabis <strong>ng</strong> tao<br />

tu<strong>ng</strong>kol sa mga bagay <strong>ng</strong> pananampalataya: a<strong>ng</strong> una’y a<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>hihimasok <strong>ng</strong> pamahalaa<strong>ng</strong><br />

sibil, at a<strong>ng</strong> ikalawa’y a<strong>ng</strong> di-mababago<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> iglesya. Sa halip <strong>ng</strong> mga<br />

kamalia<strong>ng</strong> ito, ay inilalagay <strong>ng</strong> Protestantismo a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> budhi sa ibabaw <strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> namamahala, at a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yarihan <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos sa ibabaw <strong>ng</strong><br />

iglesya <strong>ng</strong> nakikita. Sa una’y tinata<strong>ng</strong>gihan nito a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> sibil na ma<strong>ng</strong>himasok<br />

sa mga bagay na ukol sa relihiyon, at kasama <strong>ng</strong> mga propeta at <strong>ng</strong> mga apostol ay<br />

nagsabi: ‘Dapat muna kami<strong>ng</strong> magsitalima sa Diyos bago sa mga tao!’ Sa harapan <strong>ng</strong><br />

korona ni Carlos V, ay itinaas nito a<strong>ng</strong> korona ni Jesu-Kristo. At bukod dito’y may iba pa:<br />

Inilagay rin nito a<strong>ng</strong> simulain, na a<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong> tao ay dapat sumailalim <strong>ng</strong> mga salita<br />

<strong>ng</strong> Diyos.” Pinagtibay rin naman <strong>ng</strong> mga tumututol a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga karapata<strong>ng</strong><br />

magpahayag <strong>ng</strong> malaya <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pagkakilala sa katotohanan. Hindi lama<strong>ng</strong> nila<br />

sasampalatayanan at susundin a<strong>ng</strong> ipinakikilala <strong>ng</strong> salita <strong>ng</strong> Diyos kundi ituturo pa, at di nila<br />

kinilala a<strong>ng</strong> matuwid <strong>ng</strong> pari o <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> namamahala na makialam. A<strong>ng</strong> Pagtutol sa Espira<br />

ay isa<strong>ng</strong> mataimtim na pagsaksi laban sa di pagbibigay-pahintulot sa relihiyon, at isa<strong>ng</strong><br />

pahayag <strong>ng</strong> matuwid <strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> tao na sumamba sa Diyos alinsunod sa itinitibok <strong>ng</strong> sarili<br />

nila<strong>ng</strong> budhi.<br />

Nagawa na a<strong>ng</strong> pahayag. Nasulat sa alaala <strong>ng</strong> libulibo at natala na sa mga aklat sa<br />

kala<strong>ng</strong>itan, roo’y hindi na mapapawi kahi’t anuma<strong>ng</strong> pagsisikap a<strong>ng</strong> gawin <strong>ng</strong> tao.<br />

Tina<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong> Alemanya<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helika a<strong>ng</strong> Protesta na pinakabalayan <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong><br />

pananampalataya. Sa pahayag na ito, nakita <strong>ng</strong> mga tao sa lahat <strong>ng</strong> dako a<strong>ng</strong> pag-asa na<br />

dumarati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bago at mabuti<strong>ng</strong> panahon. Ganito a<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> isa sa mga prinsipe sa<br />

mga Protestante sa Espira: “Nawa ay i<strong>ng</strong>atan kayo ha<strong>ng</strong>ga<strong>ng</strong> sa wala<strong>ng</strong>-ha<strong>ng</strong>gan, <strong>ng</strong><br />

100


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Makapa<strong>ng</strong>yarihan sa lahat, na nagbigay sa inyo <strong>ng</strong> biyaya na makapagpahayag <strong>ng</strong> buo<strong>ng</strong><br />

lakas, laya, at tapa<strong>ng</strong>.”<br />

Ku<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> Reporma ay pumayag na suma<strong>ng</strong>-ayon sa sanlibutan pagkatapos na magtamo<br />

<strong>ng</strong> kaunti<strong>ng</strong> tagumpay, ay hindi sana siya nagi<strong>ng</strong> tapat sa Diyos at sa kanya<strong>ng</strong> sarili, at sa<br />

gayo’y siya na rin a<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> ikapapahamak. A<strong>ng</strong> karanasan <strong>ng</strong> mga mara<strong>ng</strong>al<br />

na Repormador na ito ay naglalaman <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> aral para sa lahat <strong>ng</strong> susunod na panahon.<br />

A<strong>ng</strong> paraan <strong>ng</strong> paggawa ni Satanas laban sa Diyos at sa kanya<strong>ng</strong> salita’y hindi nagbabago,<br />

at gaya noo<strong>ng</strong> ikalabi<strong>ng</strong>-anim na dantaon ay mahigpit pa rin <strong>ng</strong>ayon a<strong>ng</strong> paglaban niya sa<br />

Banal na Kasulatan na ginagawa<strong>ng</strong> gabay <strong>ng</strong> mga tao sa kabuhayan. Sa ati<strong>ng</strong> kapanahunan<br />

ay malaki a<strong>ng</strong> paghiwalay <strong>ng</strong> mga tao sa mga aral at utos <strong>ng</strong> Kasulatan at kinakaila<strong>ng</strong>an a<strong>ng</strong><br />

manumbalik sa dakila<strong>ng</strong> simulai<strong>ng</strong> Protestante—a<strong>ng</strong> Biblia, at a<strong>ng</strong> Biblia lama<strong>ng</strong>, na siya<strong>ng</strong><br />

tuntunin <strong>ng</strong> pananampalataya at tu<strong>ng</strong>kulin. Gumagawa pa rin si Satanas sa lahat <strong>ng</strong><br />

kaparaana<strong>ng</strong> masasamantala niya upa<strong>ng</strong> iwasak a<strong>ng</strong> kalayaan sa relihiyon. A<strong>ng</strong><br />

kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> antikristiyano, na tina<strong>ng</strong>gihan noon <strong>ng</strong> mga Protestante sa Espira, ay<br />

nagpanibago <strong>ng</strong>ayon <strong>ng</strong> lakas, sa pagsisikap na maitayo<strong>ng</strong> muli a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> nawala<strong>ng</strong><br />

pa<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong>ibabaw.<br />

Iyon di<strong>ng</strong> matibay na pa<strong>ng</strong>hahawak sa salita <strong>ng</strong> Diyos na ipinakilala nila noo<strong>ng</strong><br />

kapanahunan <strong>ng</strong> Reporma, ay siya<strong>ng</strong> ta<strong>ng</strong>i<strong>ng</strong> pag-asa sa pagbabago sa panaho<strong>ng</strong> ito.<br />

A<strong>ng</strong> Reporma ay dapat matanyag sa harap <strong>ng</strong> mga makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> tao sa lupa. A<strong>ng</strong><br />

mga prinsipe<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>heliko ay hindi pinaki<strong>ng</strong>gan <strong>ng</strong> hari<strong>ng</strong> Fernando; datapuwa’t sila’y<br />

pagkakalooban pa <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> pagkakataon na maiharap a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> usapin sa emperador at<br />

sa nagkakatipo<strong>ng</strong> matataas na tao <strong>ng</strong> iglesya at pamahalaan. Upa<strong>ng</strong> mapayapa a<strong>ng</strong> mga<br />

pagtatalo na gumulo sa imperyo, si Carlos V na<strong>ng</strong> mag-iisa<strong>ng</strong> taon na, pagkaraan <strong>ng</strong><br />

pagtutol sa Espira, ay tumawag <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> Diyeta sa Augsburgo, na roo’y ipinahayag niya a<strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> adhika na ma<strong>ng</strong>ulo sa pulo<strong>ng</strong>. Doo’y tinawagan a<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ulo<strong>ng</strong> Protestante.<br />

A<strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> nagsita<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong> aral ay na<strong>ng</strong>agkaisa na ilagay sa isa<strong>ng</strong><br />

maayos na paraan a<strong>ng</strong> pagpapahayag <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> mga paniniwala, lakip a<strong>ng</strong> patotoo <strong>ng</strong><br />

Banal na Kasulatan, upa<strong>ng</strong> iharap sa Diyeta at a<strong>ng</strong> pag-aayos nito ay ipinagkatiwala kay<br />

Lutero, Melanchton, at sa kanila<strong>ng</strong> mga kasama. A<strong>ng</strong> pahayag na ito ay kinilala <strong>ng</strong> mga<br />

Protestante na pinaka isa<strong>ng</strong> paliwanag <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya, at sila’y nagkatipon<br />

upa<strong>ng</strong> magsilagda <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan. Yaon ay isa<strong>ng</strong> solemne at mapa<strong>ng</strong>subok na<br />

panahon.<br />

Na<strong>ng</strong> magsilapit na a<strong>ng</strong> mga prinsipe<strong>ng</strong> Kristiyano upa<strong>ng</strong> lumagda sa dokumento,<br />

namagitan si Melanehton na nagsabi: “Nasa mga teologo at mga ministro a<strong>ng</strong> magmu<strong>ng</strong>kahi<br />

<strong>ng</strong> mga bagay na ito; dapat nati<strong>ng</strong> itaan sa mga iba<strong>ng</strong> bagay a<strong>ng</strong> kapamahalaan <strong>ng</strong> mga<br />

makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> tao sa lupa.” “Huwag nawa<strong>ng</strong> ipahintulot <strong>ng</strong> Diyos,” a<strong>ng</strong> tugon ni Juan<br />

101


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

<strong>ng</strong> Sahonya, na “ako’y hindi ninyo isama. Ako’y natatalaga<strong>ng</strong> gumawa <strong>ng</strong> matuwid, at hindi<br />

ko inaalaala a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> korona. Ninanasa ko<strong>ng</strong> ipahayag a<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon. Sa gana<strong>ng</strong> akin a<strong>ng</strong><br />

sombrero ko sa pagkaprinsipe at a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> toga ay hindi kasi<strong>ng</strong>halaga <strong>ng</strong> krus ni Jesu-<br />

Kristo.” Pagkatapos na makapagsalita siya <strong>ng</strong> ganito ay inilagda niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> pa<strong>ng</strong>alan.<br />

A<strong>ng</strong> wika naman <strong>ng</strong> isa pa sa mga prinsipe <strong>ng</strong> hawakan niya a<strong>ng</strong> panitik: “Ku<strong>ng</strong><br />

kinakaila<strong>ng</strong>an <strong>ng</strong> kara<strong>ng</strong>alan <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoo<strong>ng</strong> Jesu-Kristo, ay handa ako . . . upa<strong>ng</strong><br />

lisanin a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga ariarian pati <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> buhay.” “Iibigin ko pa<strong>ng</strong> talikdan a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong><br />

mga sakop at a<strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga estado, lisanin a<strong>ng</strong> lupa <strong>ng</strong> aki<strong>ng</strong> mga magula<strong>ng</strong>,” a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

patuloy, “kaysa tuma<strong>ng</strong>gap <strong>ng</strong> iba<strong>ng</strong>aral na hindi napapalaman sa pamamahayag na<br />

ito.” Ganyan a<strong>ng</strong> pananalig at lakas <strong>ng</strong> loob <strong>ng</strong> mga tao<strong>ng</strong> yaon <strong>ng</strong> Diyos.<br />

Dumati<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> itinadhana <strong>ng</strong> pagharap sa emperador. Si Carlos V, na nakaupo<br />

sa kanya<strong>ng</strong> luklukan, at naliligiran <strong>ng</strong> mga ma<strong>ng</strong>hahalal at <strong>ng</strong> mga prinsipe ay nanai<strong>ng</strong>a sa<br />

mga Repormador na Protestante. Binasa a<strong>ng</strong> pahayag <strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> pananampalataya. Sa<br />

malaki<strong>ng</strong> katipuna<strong>ng</strong> yaon, a<strong>ng</strong> mga katotohanan <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay malinaw na nahayag, at<br />

a<strong>ng</strong> mga kamalian <strong>ng</strong> iglesya<strong>ng</strong> makapapa ay dinaliri. Matuwid a<strong>ng</strong> pagkasabi, na a<strong>ng</strong> araw<br />

na yaon ay “siya<strong>ng</strong> pinakadakila<strong>ng</strong> araw <strong>ng</strong> Reporma. At isa sa pinakamaluwalhati sa<br />

kasaysayan <strong>ng</strong> Kristiyanismo at katauhan.”<br />

Noo<strong>ng</strong> mga kaarawan ni Pablo, a<strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo, na nagi<strong>ng</strong> dahil <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong><br />

pagkabila<strong>ng</strong>go, ay nakasapit sa ganyan di<strong>ng</strong> kaparaanan, sa mga prinsipe at mga maharlika<br />

sa lunsod <strong>ng</strong> imperyo. Gayon din naman sa pagkakatao<strong>ng</strong> ito, yao<strong>ng</strong> ipinagbawal <strong>ng</strong><br />

emperador na ipa<strong>ng</strong>aral sa pulpito ay ipinahayag sa palasyo <strong>ng</strong> hari; a<strong>ng</strong> ipinalagay <strong>ng</strong><br />

marami na hindi bagay paki<strong>ng</strong>gan magi<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> mga alipin, ay dininig na may pagkama<strong>ng</strong>ha<br />

<strong>ng</strong> mga guro at mga pinuno sa kaharian. A<strong>ng</strong> mga hari at mga dakila<strong>ng</strong> tao a<strong>ng</strong><br />

nagsisipakinig, a<strong>ng</strong> mga nakakorona<strong>ng</strong> prinsipe a<strong>ng</strong> siya<strong>ng</strong> mga tagapa<strong>ng</strong>aral, at a<strong>ng</strong> sermon<br />

nila ay a<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na katotohanan <strong>ng</strong> Diyos. “Mula na<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> mga alagad,” ana<strong>ng</strong><br />

isa<strong>ng</strong> manunulat, “ay hindi nagkaroon <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> dakila<strong>ng</strong> gawain o isa<strong>ng</strong> mara<strong>ng</strong>al na<br />

pagpapahayag na higit kaysa rito.”<br />

A<strong>ng</strong> isa sa mga simulai<strong>ng</strong> matibay na ipinagta<strong>ng</strong>gol ni Lutero ay a<strong>ng</strong> hindi nararapat na<br />

paghi<strong>ng</strong>i <strong>ng</strong> tulo<strong>ng</strong> sa pamahalaan upa<strong>ng</strong> mata<strong>ng</strong>kilik a<strong>ng</strong> Reporma, at hindi nararapat<br />

umasa sa sandata <strong>ng</strong> pamahalaan upa<strong>ng</strong> maipagta<strong>ng</strong>ol ito. Ikinatuwa niya, na a<strong>ng</strong><br />

eba<strong>ng</strong>helyo ay kinilala <strong>ng</strong> mga prinsipe <strong>ng</strong> imperyo; datapuwa’t na<strong>ng</strong> balakin nila<strong>ng</strong><br />

magkaisa upa<strong>ng</strong> ito’y ipagta<strong>ng</strong>gol, ay ipinahayag niya<strong>ng</strong> “a<strong>ng</strong> aral <strong>ng</strong> eba<strong>ng</strong>helyo ay dapat<br />

ipagta<strong>ng</strong>gol <strong>ng</strong> Diyos lama<strong>ng</strong>. . . . Ku<strong>ng</strong> di-gasino<strong>ng</strong> makikialam a<strong>ng</strong> tao sa gawain, ay lalo<br />

nama<strong>ng</strong> makikita a<strong>ng</strong> pamamagitan <strong>ng</strong> Diyos sa kapakanan nito. A<strong>ng</strong> lahat <strong>ng</strong> mga<br />

iminu<strong>ng</strong>kahi<strong>ng</strong> pag-ii<strong>ng</strong>at na ukol sa politika, ayon sa kanya<strong>ng</strong> pagkakilala, ay bu<strong>ng</strong>a <strong>ng</strong><br />

wala<strong>ng</strong> kabuluhan pagkatakot at kawala<strong>ng</strong> tiwala.”<br />

102


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Na<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga malalakas na kalaban ay nagkakaisa upa<strong>ng</strong> ibagsak a<strong>ng</strong> bago<strong>ng</strong><br />

pananampalataya, at libu-libo<strong>ng</strong> tabak a<strong>ng</strong> wari<strong>ng</strong> bubunutin laban dito, ay ganito a<strong>ng</strong><br />

sinulat ni Lutero: “Inilalabas ni Satanas a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> galit, a<strong>ng</strong> mga wala<strong>ng</strong> kabanala<strong>ng</strong><br />

pontipise ay lumilikha <strong>ng</strong> masasama<strong>ng</strong> balak; at tayo’y tinatakot sa pamamagitan <strong>ng</strong> digma.<br />

Payuhan ninyo a<strong>ng</strong> bayan na buo<strong>ng</strong> tapa<strong>ng</strong> na makilaban sa harap <strong>ng</strong> luklukan <strong>ng</strong><br />

Pa<strong>ng</strong>inoon, sa pamamagitan <strong>ng</strong> pananampalataya at pananala<strong>ng</strong>in, upa<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> mga kaaway<br />

nati<strong>ng</strong> dinaig <strong>ng</strong> Espiritu <strong>ng</strong> Diyos ay mapilita<strong>ng</strong> makipamayapa. A<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong><br />

kaila<strong>ng</strong>an, a<strong>ng</strong> ati<strong>ng</strong> una<strong>ng</strong> gawain, ay a<strong>ng</strong> manala<strong>ng</strong>in; unawain sana <strong>ng</strong> mga tao na sila<br />

<strong>ng</strong>ayo’y nalalantad sa talim <strong>ng</strong> tabak at sa galit ni Satanas, at manala<strong>ng</strong>in sana sila.”<br />

Buhat sa lihim na dako<strong>ng</strong> dala<strong>ng</strong>inan ay lumabas a<strong>ng</strong> kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> yumanig sa<br />

sanlibutan noo<strong>ng</strong> panahon <strong>ng</strong> Dakila<strong>ng</strong> Reporma. Doon, taglay a<strong>ng</strong> banal na katiwasayan ay<br />

tinatagan <strong>ng</strong> mga li<strong>ng</strong>kod <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon a<strong>ng</strong> kanila<strong>ng</strong> tayo, sa ibabaw <strong>ng</strong> malaki<strong>ng</strong> bato <strong>ng</strong><br />

Kanya<strong>ng</strong> mga pa<strong>ng</strong>ako. Na<strong>ng</strong> panaho<strong>ng</strong> pakikipagpunyagi sa Augsburgo, si Lutero “ay<br />

hindi nagparaan <strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> araw na di siya nagtatalaga <strong>ng</strong> kahi’t tatlo<strong>ng</strong> oras man lama<strong>ng</strong> sa<br />

pananala<strong>ng</strong>in, at yao’y mga oras na siya<strong>ng</strong> pinakamabuti niya<strong>ng</strong> ipag-aral.”<br />

Dininig <strong>ng</strong> Diyos a<strong>ng</strong> mga dai<strong>ng</strong> <strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga li<strong>ng</strong>kod. A<strong>ng</strong> mga prinsipe at a<strong>ng</strong> mga<br />

ministro ay pinagkalooban Niya <strong>ng</strong> biyaya at tapa<strong>ng</strong> upa<strong>ng</strong> maipagta<strong>ng</strong>gol a<strong>ng</strong> katotohanan<br />

laban sa mga pa<strong>ng</strong>ulo <strong>ng</strong> kadiliman <strong>ng</strong> sanlibuta<strong>ng</strong> ito. A<strong>ng</strong> sabi <strong>ng</strong> Pa<strong>ng</strong>inoon: “Narito<br />

Aki<strong>ng</strong> inilalagay sa Sion a<strong>ng</strong> isa<strong>ng</strong> bato<strong>ng</strong> panulok na pa<strong>ng</strong>ulo, hira<strong>ng</strong>, mahalaga; at a<strong>ng</strong><br />

sumasampalataya sa Kanya ay hindi mapapahiya.” A<strong>ng</strong> mga Repormador na Protestante ay<br />

na<strong>ng</strong>agtibay kay Kristo at a<strong>ng</strong> mga pintuan <strong>ng</strong> impiyerno ay hindi makapanaig sa kanila.<br />

103


A<strong>ng</strong> <stro<strong>ng</strong>>Ugat</stro<strong>ng</strong>> <strong>ng</strong> <strong>Rebelyon</strong><br />

Kabanata 12—A<strong>ng</strong> Panawagan sa mga<br />

Pranses<br />

A<strong>ng</strong> protesta sa Espira at a<strong>ng</strong> Pagpapahayag sa Augsburgo, na siya<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong> tanda <strong>ng</strong><br />

pagwawagi <strong>ng</strong> Reporma sa Alemanya, ay sinundan <strong>ng</strong> mga taon <strong>ng</strong> labanan at kadiliman.<br />

A<strong>ng</strong> Protestantismo na pinapa<strong>ng</strong>hina <strong>ng</strong> pagkakahati-hati <strong>ng</strong> mga tagata<strong>ng</strong>kilik nito, at<br />

sinasalakay <strong>ng</strong> makapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> kaaway, ay wari baga<strong>ng</strong> hahanto<strong>ng</strong> sa pagkawasak. . . .<br />

Nguni’t sa sandali <strong>ng</strong> wari kanya<strong>ng</strong> pagtatagumpay, a<strong>ng</strong> emperador ay hinampas <strong>ng</strong><br />

pagkatalo. Nakita niya<strong>ng</strong> naagaw a<strong>ng</strong> huli niya sa kanya<strong>ng</strong> mga kamay, at sa wakas ay<br />

napilitan siya<strong>ng</strong> magbigay pahintulot sa mga aral na siya<strong>ng</strong> nagi<strong>ng</strong> ha<strong>ng</strong>ari<strong>ng</strong> iwasak <strong>ng</strong><br />

kanya<strong>ng</strong> kabuhayan. Itinaya niya a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaharian, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kayamanan, at a<strong>ng</strong><br />

buhay na rin, upa<strong>ng</strong> pawiin a<strong>ng</strong> erehiya. Ngayo’y nakita niya<strong>ng</strong> a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> mga hukbo’y<br />

pinapa<strong>ng</strong>hina <strong>ng</strong> labanan, a<strong>ng</strong> kanya<strong>ng</strong> kaba<strong>ng</strong>-yaman ay wala na<strong>ng</strong> laman, a<strong>ng</strong> marami<br />

niya<strong>ng</strong> mga kaharian ay binabalaan <strong>ng</strong> paghihimagsik, samantala<strong>ng</strong> sa lahat <strong>ng</strong> dako’y<br />

lumalaganap a<strong>ng</strong> pananampalataya<strong>ng</strong> wala<strong>ng</strong> kabuluha<strong>ng</strong> pinagsikapan niya<strong>ng</strong> sugpuin. Si<br />

Carlos V ay nakipaglaban sa kapa<strong>ng</strong>yariha<strong>ng</strong> wala<strong>ng</stro