Download publicatie
Download publicatie
Download publicatie
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Parels van GeleTTerDHeID<br />
G o e d e v o o r b e e l d e n u i t d e p r a k t i j k
Parels van GeleTTerDHeID<br />
G o e d e v o o r b e e l d e n u i t d e p r a k t i j k<br />
CInOP, ‘s Hertogenbosch<br />
samenstelling:<br />
Clémence Roosen<br />
Marianne Dijt
In Nederland kunnen alle mensen toch le-<br />
zen en schrijven? U denkt misschien dat<br />
deze vraag met ja beantwoord kan worden.<br />
Echter, anderhalf miljoen mensen hebben<br />
daar moeite mee. Een brief lezen, een werk-<br />
instructie uitvoeren of een treinkaartje ko-<br />
pen bij de automaat is voor laaggeletterden<br />
vaak een probleem.<br />
Voor henzelf, maar ook voor de samenleving<br />
en voor de economie is het van belang daar<br />
wat aan te doen. Daarom is het landelijk<br />
Aanvalsplan Laaggeletterdheid gelanceerd.<br />
Dit plan is erop gericht om tussen 2006 en<br />
2010 de laaggeletterdheid terug te dringen<br />
en bovendien nieuwe laaggeletterdheid te<br />
voorkomen. Laaggeletterdheid voorkomen<br />
we door over de hele linie, van peuterspeel-<br />
zaal tot lerarenopleiding, aandacht te beste-<br />
den aan taalontwikkeling en de kwaliteit van<br />
het taalonderwijs te verbeteren. Laaggelet-<br />
terdheid dringen we terug door ervoor te<br />
zorgen dat zoveel mogelijk laaggeletterde<br />
volwassenen (beter) leren lezen en schrij-<br />
voorwoord<br />
ven. Daarbij spelen niet alleen onderwijs-<br />
aanbieders een rol, maar ook werkgevers,<br />
overheden en toeleiders, van consultatiebu-<br />
reaus tot woningbouwverenigingen.<br />
CINOP is in opdracht van het ministerie van<br />
OCW samen met Stichting Lezen & Schrij-<br />
ven en Stichting Expertisecentrum ETV.nl<br />
hoofduitvoerder van het landelijk Aanvals-<br />
plan Laaggeletterdheid.<br />
De projecten die in dit boekje staan be-<br />
schreven, zijn ‘parels’ van voorbeelden uit<br />
de praktijk. Op concrete wijze wordt be-<br />
schreven hoe u laaggeletterdheid zou kun-<br />
nen aanpakken in, of vanuit uw eigen werk-<br />
veld, regio of organisatie.<br />
Ik wens u nieuwe ideeën toe maar bovenal<br />
ook veel leesplezier.<br />
Marli Tijssen<br />
Programmamanager<br />
Aanvalsplan Laaggeletterdheid CINOP
leZen en sCHrIJven OP De WerKvlOer<br />
• De Struisvogel P. 07<br />
• Coca Cola P. 11<br />
• Merba P. 15<br />
leZen en sCHrIJven In De vOlWassen eDUCaTIe<br />
• SRE-10 P. 21<br />
• Roma jongeren P. 25<br />
• Woningbouwcoöperatie P. 29<br />
leesBevOrDerInG<br />
• Ik ben even naar de bibliotheek P. 35<br />
• Makkelijk Lezen Plein P. 39<br />
• De Voorleesvogel P. 43<br />
InITIeel OnDerWIJs<br />
Inhoudsopgave<br />
• Levende boeken P. 49<br />
• Scoren door scholing P. 53<br />
• Taalbeleid, Mondriaan P. 57<br />
TaBOeDOOrBreKInG, WervInG en TOeleIDInG<br />
• Doe weer mee! P. 63<br />
• Lees en Schrijf! P. 67<br />
• Sita P. 71
leZen en sCHrIJven OP De WerKvlOer
steek je kop niet in het zand<br />
struisvogel maakt bedrijven bewust
Het Albeda College in Ridderkerk voert<br />
campagne om volwassenen die niet goed<br />
kunnen lezen en schrijven op te roepen<br />
naar school te gaan. Omdat de doelgroep<br />
zelf moeilijk te bereiken is, richt het Al-<br />
beda College zich op de toeleiders. Uit<br />
onderzoek blijkt dat 6% van de werken-<br />
de beroepsbevolking laaggeletterd is. Op<br />
deze doelgroep richt de campagne zich.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het Albeda College benadert toeleiders uit<br />
het beroepsleven om laaggeletterde werk-<br />
nemers door te verwijzen naar een cursus<br />
lezen en schrijven. In Rot-<br />
terdam krijgen bedrij-<br />
ven een houten<br />
kistje met een<br />
pluche struis-<br />
vogel en het<br />
boekje ‘Steek<br />
je kop niet in<br />
h e t<br />
zand voor analfabetisme’. Deze ‘struisvo-<br />
gel mailpack’ maakt werkgevers duidelijk<br />
dat laaggeletterdheid productiviteitsverlies,<br />
veiligheidsrisico’s en gebrekkige communi-<br />
catie tot gevolg kan hebben en daarnaast<br />
het probleem dat laaggeletterden minder<br />
goed in staat zijn ‘mee te groeien’ met de<br />
organisatie. Het doel van de campagne is<br />
bewustwording en overtuiging bij de werk-<br />
gever van de noodzaak iets te doen tegen<br />
dit probleem. Bovendien wordt de werkge-<br />
ver zich bewust van de signalen om laag-<br />
geletterdheid te herkennen.<br />
aanPaK<br />
De aanpak van het Albeda College bestaat<br />
uit drie belangrijke stappen. De eerste stap<br />
is de omvangrijke acquisitiestrategie met<br />
behulp van de ‘struisvogel mailpack’. Bij<br />
deze mailpack zit een ondertekende brief<br />
van het College van Bestuur van het Albeda<br />
College, waarin de ontvanger wordt uitge-<br />
nodigd om in gesprek te gaan over een mo-<br />
gelijke aanpak van laaggeletterdheid binnen
het bedrijf. De website www.struisvogel.nl,<br />
een landingspagina voor ontvangers van de<br />
mailpack, geeft de werkgever extra informa-<br />
tie over de actie. Tot slot wordt een nabel-<br />
actie gehouden. Als de organisatie geïnte-<br />
resseerd is, volgt de tweede stap, de ‘Quick<br />
Scan’ Laaggeletterdheid voor bedrijven. Het<br />
doel van de Quick Scan is snel in beeld krij-<br />
gen of er een probleem is met taal- en/of<br />
rekenvaardigheid binnen het bedrijf. Hieruit<br />
volgt een voorstel hoe de toekomstige deel-<br />
nemers snel en effectief door het Albeda<br />
College geschoold kunnen worden. De der-<br />
de stap is het onderwijsaanbod. Het Albeda<br />
College heeft een vraaggericht aanbod van<br />
cursussen en trainingen ontwikkeld, gericht<br />
op laaggeletterdheid. Permanente instroom<br />
van deelnemers is hier mogelijk.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
De eerste uitkomsten zijn meer dan positief:<br />
97% van de ontvangende werkgevers heeft<br />
de mailpack opgemerkt en reageert zeer<br />
positief. Het presentje wordt gewaardeerd<br />
en de informatie is aandachtig doorge-<br />
lezen, kortom het probleem staat op de<br />
kaart. 40% is dermate positief dat men<br />
graag aanvullende informatie ontvangt,<br />
16% is bereid tot het maken van een<br />
afspraak om de mogelijkheden verder<br />
te bespreken.<br />
TIPs<br />
Werkgevers zijn vaak over-<br />
tuigd dat de problematiek<br />
binnen hun organisatie niet<br />
speelt. Zij vertonen ‘struis-<br />
vogelgedrag’ Door een op-<br />
vallende mailactie in te zet-<br />
ten is het mogelijk gebleken<br />
de ogen van het bedrijfsleven te<br />
openen.<br />
COnTaCT<br />
Dhr. O. (Olav) Rulander<br />
Albeda College<br />
010 – 297 47 63<br />
o.rulander@albeda.nl
Taal leer je in je vak<br />
Geïntegreerde taal- en vakscholing<br />
bij Coca-Cola
1<br />
Bij Coca-Cola gaan de ontwikkelingen<br />
razendsnel; nieuwe productielijnen en<br />
logistieke processen worden steeds<br />
verder geautomatiseerd. Voor de mede-<br />
werkers logistiek en productie betekent<br />
dit onder andere, dat ze voortaan moe-<br />
ten functioneren op mbo-niveau. Mede-<br />
werkers die niet het niveau hebben om<br />
direct in te kunnen stromen in een mbo-<br />
traject op maat, doorlopen eerst een<br />
lees- en schrijfvaardigheidstraining.<br />
Vakkennis en taalvaardigheid worden<br />
daarbij geïntegreerd aangeboden.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
De door Taalvakwerk verzorgde lees- en<br />
schrijfvaardigheidstraining bereidt de me-<br />
dewerkers voor op de toekomst en creëert<br />
bij hen het besef dat leren nodig is om op<br />
het werk goed te kunnen functioneren. Ook<br />
worden de medewerkers hierdoor breder<br />
inzetbaar. Hun inspanningen worden be-<br />
loond met een mbo-diploma van Helicon<br />
Opleidingen.<br />
aanPaK<br />
Eerst een lees- & schrijfvaardigheidstraining<br />
en daarna vakmatige ontwikkeling duurt wat<br />
Coca-Cola betreft te lang. De verwachting is<br />
dat medewerkers zich sneller ontwikkelen<br />
als ze leren over hun vak en de dagelijkse<br />
praktijk en tegelijkertijd de taal-, lees- en<br />
schrijfvaardigheid verwerven die ze daar-<br />
bij nodig hebben. Daarom is gekozen voor<br />
een geïntegreerde aanpak van taal, vak en<br />
werk; de deelnemers verwerven de algeme-<br />
ne Nederlandse taal én de taal van hun vak.<br />
Het traject begint met een intake bestaande<br />
uit een taaltest, een studievaardighedentest<br />
en een gesprek om een inschatting te ma-<br />
ken van de motivatie. Deelnemers die het<br />
Nederlands nog niet goed genoeg beheer-<br />
sen, krijgen vóór het geïntegreerde traject<br />
de lees- en schrijfvaardigheid bijgespijkerd.<br />
Voorafgaand aan het trainingsblok krijgen<br />
de deelnemers een opdracht die ze uitvoe-<br />
ren op de werkvloer. Deze opdracht keert<br />
terug in de les. Door de opdrachten kijken
de medewerkers intensief naar de inhoud,<br />
moeilijke woorden en zinsconstructies. Zon-<br />
der voorbereidingsopdracht is de les minder<br />
effectief.<br />
Centraal in de les staat de praktijk. Dit be-<br />
staat uit de taal op de werkvloer, zoals me-<br />
dedelingen, opschriften, borden, breuklijs-<br />
ten, werkinstructies en dagrapporten. In de<br />
les is er voortdurend aandacht voor taal. Aan<br />
het eind van de trainingsbijeenkomst leggen<br />
de deelnemers een theorietoets af. Wanneer<br />
zij eerst voorbereidingsopdrachten doen,<br />
halen zij de toets makkelijker. Belangrijk is<br />
dat na de training de borging op de werk-<br />
vloer plaatsvindt. Om te laten zien dat de<br />
medewerker de vakinhoud beheerst, maakt<br />
hij/zij een praktijkgerichte eindopdracht.<br />
Eindopdracht, handelingenlijst en theorie-<br />
toets vormen een portfolio, die besproken<br />
wordt tijdens het eindgesprek, waarin de<br />
examinator van Helicon en de leidinggeven-<br />
de beoordelen of de deelnemer voldoet aan<br />
de van tevoren opgestelde criteria.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
De deelnemers aan de lees- en schrijfvaar-<br />
digheidstraining zijn allemaal geslaagd en<br />
ingestroomd in het geïntegreerde vaktaal-<br />
traject, waardoor nu 29 medewerkers een<br />
mbo-diploma hebben gehaald. Enkele andere<br />
medewerkers gaan door met een training die<br />
bestaat uit opdrachten op de werkvloer. Sinds<br />
de training werken de deelnemers beter sa-<br />
men, hebben ze meer zelfvertrouwen en zijn<br />
initiatiefrijker en meer betrokken. Leidingge-<br />
venden weten veel beter waar hun medewer-<br />
kers in hun ontwikkeling staan. Zij zijn beter<br />
in staat hen te begeleiden en beoordelen. Ook<br />
is er in de organisatie meer waardering en<br />
openheid voor laaggeletterden.<br />
De allochtone medewerkers die inburge-<br />
ringsplichtig waren en nu hun mbo-diploma<br />
hebben gehaald, hoeven het inburgering-<br />
examen niet meer af te leggen.<br />
1
1<br />
TIPs<br />
- Spreek de deelnemers aan op hun ei-<br />
gen verantwoordelijkheid.<br />
- Bied duidelijkheid en structuur.<br />
- Stel de eigen werkpraktijk centraal.<br />
- Laat lezen en schrijven even zwaar we-<br />
gen als vakkennis.<br />
- Zorg voor een goede samenwerking<br />
tussen trainer en leidinggevende.<br />
COnTaCT<br />
Frank van Loon<br />
Learning & Development<br />
Manager Operations<br />
Coca-Cola Enterprises Nederland B.V.<br />
Postbus 24<br />
5100 BB Dongen<br />
013-579 34 27<br />
fvanloon@ge.cokecce.com
van inpakster naar machinebediende<br />
functionele lees- en schrijftraining<br />
bij banketbakkerij Merba
16<br />
Bij banketbakkerij Merba werken veer-<br />
tien laaggeletterde Turkse vrouwen als<br />
inpakker. Robots nemen hun inpakwerk<br />
over. De werknemers moeten worden<br />
omgeschoold van inpakker tot machi-<br />
nebediener. Hiervoor moeten ze leren<br />
om een machine te bedienen, kwali-<br />
teitsformulieren in te vullen, klok te<br />
kijken, een etiket te lezen en de weeg-<br />
schaal af te lezen. Om het omscholings-<br />
traject succesvol te doorlopen, dienen<br />
de medewerkers het Nederlands goed<br />
te beheersen. Daarom volgen ze een op<br />
maat ontwikkelde taal- en lees/schrijf-<br />
training op de werkvloer.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
De lees- en schrijftraining is verzorgd door<br />
Taalvakwerk, de cursus machinebediener<br />
door het agrarisch opleidingencentrum Heli-<br />
con Opleidingen. Aansluitend op de lees- en<br />
schrijftraining ondersteunt Taalvakwerk de<br />
docent en deelnemers aan deze cursus.<br />
aanPaK<br />
De voorbereidende lees- en schrijftraining is<br />
praktijkgericht. Leidraad zijn de handelingen<br />
op de werkvloer, zoals bediening en onder-<br />
houd van de machine of het aanpakken van<br />
storingen. Elke trainingssessie omvat een<br />
mondeling gedeelte, waarin bijvoorbeeld<br />
wordt besproken waarom schoonmaken be-<br />
langrijk is, en een schriftelijk gedeelte, waar-<br />
in de medewerkers letters in bedrijfsteksten<br />
leren herkennen en naschrijven. Ook worden<br />
er in de les formulieren en andere bedrijf-<br />
steksten ingevuld, praktische vaardigheden<br />
geoefend, zoals het noteren van de tijd en<br />
de datum, of beschrijven waar onderdelen<br />
zich bevinden in de werkruimte. Behalve aan<br />
taalvaardigheid wordt ook aan rekenvaardig-<br />
heid, interculturele communicatie en de hou-<br />
ding van de deelnemers gewerkt.<br />
De verworven kennis en vaardigheden wordt<br />
direct geoefend in de praktijk. Het lesmateri-<br />
aal bestaat vrijwel geheel uit materiaal van de
werkvloer, zoals checklists, formulieren, op-<br />
schriften en nieuwsbrieven. Na de voorberei-<br />
dende training stromen de deelnemers door<br />
naar de cursus machinebediende. Het cur-<br />
susmateriaal is aangepast aan het taalniveau<br />
van de vrouwen. De vakdocent past de werk-<br />
wijze aan op taalgebruik, didactiek rond het<br />
aanleren van nieuwe woorden en toetsing. Zo<br />
neemt de vakdocent het examen niet schrif-<br />
telijk af, maar mondeling aan de machine.<br />
Gedurende de cursus machinebediener<br />
krijgt de deelnemers één uur per week on-<br />
dersteuning op het gebied van taal-, schrijf-<br />
en leesvaardigheid, zodat zij hetgeen zij<br />
moeten leren, begrijpen. De vakdocent is<br />
bij dit extra uur aanwezig, zodat hij/zij pre-<br />
cies weet waar de taalkundige knelpunten<br />
liggen. Zo kan hij/zij effectiever aan de slag<br />
met het technische deel van de cursus.<br />
Elke tien weken wordt getoetst of de deel-<br />
nemers de leerstof beheersen, elke drie<br />
maanden welk lees- en schrijfniveau zij<br />
hebben bereikt. Ook wordt er, samen met<br />
de leidinggevende en de cursisten, regelma-<br />
tig geëvalueerd.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
De helft van de voormalige inpakkers is in-<br />
middels machinebediende. Dankzij de lees-<br />
en schrijftraining kunnen nu bovendien alle<br />
werknemers lezen en schrijven. Bij twee-<br />
derde van de deelnemers is het niveau zelfs<br />
aanmerkelijk gestegen.<br />
De medewerkers zijn op het werk meer Ne-<br />
derlands gaan spreken. De communicatie<br />
met hun Nederlandstalige leidinggevenden<br />
en collega’s is sterk verbeterd. Door de trai-<br />
ning zijn de werknemers bovendien zelf-<br />
standiger en initiatiefrijker geworden: op<br />
het werk sturen ze elkaar voortaan bij. Ook<br />
is hun ambitieniveau gestegen. Eén streeft<br />
er nu bijvoorbeeld naar om bandleider te<br />
worden. Een aantal deelnemers tenslotte<br />
17
1<br />
is van een tijdelijk uitzendcontract doorge-<br />
stroomd naar vast werk bij het bedrijf. Ook<br />
in hun privéleven hebben de vrouwen pro-<br />
fijt van de training. Zo zijn ze hun kinderen<br />
voor gaan lezen, rijles gaan nemen, kijken<br />
ze voortaan naar de Nederlandse televisie,<br />
hebben ze in het Nederlands leren telefone-<br />
ren, en zijn ze nu in staat om zelf formulie-<br />
ren in te vullen bij de dokter.<br />
TIPs<br />
- Zorg voor een open en duidelijke com-<br />
municatie. Dit voorkomt strubbelingen.<br />
COnTaCT<br />
J.P. Visser<br />
Banketbakkerij Merba BV<br />
Postbus 119<br />
4900 AC Oosterhout<br />
0162-481000<br />
jvisser@merba.com
leZen en sCHrIJven In De vOlWassen eDUCaTIe<br />
1
Plan sre-10<br />
samenwerken met effect<br />
1
Om tot een wijd bereik, effectieve wer-<br />
ving en goede scholing te komen, heb-<br />
ben tien Brabantse gemeenten en ROC<br />
Eindhoven de handen ineen geslagen.<br />
Zij hebben samenwerkingsafspraken<br />
gemaakt voor de periode van 2007 tot<br />
2010, waarbij zij gebruik maken van de<br />
WEB-gelden voor de werving van laag-<br />
geletterden. Plan SRE-10 werkt vanuit<br />
het principe van de communicerende<br />
vaten; de gelden kunnen voor zowel<br />
uitvoering van educatie als voor laag-<br />
geletterdheid ingezet worden. Aan-<br />
vankelijk wordt veel geïnvesteerd in<br />
werving en toeleiding en minder in de<br />
uitvoering, om vervolgens toe te wer-<br />
ken naar een omgekeerde situatie.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
In mei 2006 is het Actieplan Alfabetisering<br />
van Nederlandssprekende laaggeletterden<br />
verschenen. Het was een plan waarmee de<br />
School voor Volwasseneneducatie beschreef<br />
hoe zij het aantal laaggeletterden deelne-<br />
mers wilde verdubbelen. Projectmatig en<br />
vraaggestuurd werken waren daarin de kern-<br />
woorden. Maar het gemeentelijk draagvlak<br />
en de financiële middelen ontbraken om de<br />
benodigde activiteiten te ontplooien op het<br />
gebied van het bereik en werving van deze<br />
doelgroep, terwijl de daadwerkelijke aan-<br />
pak betreffende laaggeletterdheid, vooral<br />
op lokaal niveau gevoerd dient te worden.<br />
Uit deze bevindingen is het projectprogram-<br />
ma van tien Brabantse gemeenten en ROC<br />
Eindhoven School voor Volwasseneneduca-<br />
tie ontstaan. Het projectprogramma getiteld<br />
Bereik, werving en scholing van Nederlands-<br />
sprekende laaggeletterden is 1 januari 2007<br />
van start gegaan. Het doel van de samen-<br />
werking is allereerst het bereik te vergroten<br />
en laaggeletterden daarbij aan te spreken op<br />
hun rol als wijkbewoner, werkende/werkzoe-<br />
kende, en ouder/opvoeder. Ten tweede wil-<br />
len de gemeenten de werving intensiveren.<br />
Ten derde is het de bedoeling de effectiviteit<br />
van de scholing te verhogen door het educa-<br />
tiepakket verder te ontwikkelen.
aanPaK<br />
De tien gemeenten en het ROC hebben sa-<br />
menwerkingsafspraken gemaakt om de ge-<br />
zamenlijke doelstellingen te bereiken. De<br />
samenwerkingsafspraken zijn:<br />
- dat voor de periode 2007-2010 de<br />
WEB-gelden, zoals die beschikbaar zijn<br />
voor Basiseducatie, niet alleen besteed<br />
kunnen worden aan de uitvoering van<br />
educatie, maar ook ingezet kunnen<br />
worden voor activiteiten op het gebied<br />
van de werving van laaggeletterden;<br />
- dat het daarmee mogelijk is om extra<br />
middelen in te zetten om deze zo moei-<br />
lijk te bereiken doelgroep te activeren<br />
tot educatie;<br />
- dat er projectmatig en vraaggestuurde<br />
activiteiten ontwikkeld kunnen wor-<br />
den, opdat in de komende drie jaar het<br />
aantal laaggeletterde deelnemers mi-<br />
nimaal verdubbeld kan worden.<br />
De stuurgroep SRE-10 komt 10-wekelijks<br />
bijeen om nieuwe en lopende projecten te<br />
bespreken. Op die manier wordt de continu-<br />
iteit van het project gewaarborgd. Dit pro-<br />
ject zal (in ieder geval) gedurende drie jaar<br />
uitgevoerd en gemonitord worden.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Plan SRE-10 is gestart in januari 2007. In de<br />
eerste periode van vier maanden is gestart<br />
met de opbouw van een lokaal netwerk.<br />
Daarnaast zijn de eerste wervingsprojecten<br />
van start gegaan. Zo organiseert ROC Eind-<br />
hoven in samenwerking met de bibliotheek<br />
te Oirschot een viertal workshops rondom<br />
taal: voorlezen, verhalen schrijven, gedich-<br />
ten maken en dialect spreken. Daarnaast<br />
wordt aangesloten bij bestaande projecten<br />
die in het kader van het Aanvalsplan Laag-<br />
geletterdheid worden georganiseerd.
TIPs<br />
Om tot een goede samenwerking te komen<br />
zijn heldere afspraken belangrijk. Om tot<br />
continuïteit van het project te komen, zorgt<br />
de stuurgroep voor een 10-wekelijks over-<br />
leg en evaluatie. Per projectdeelplan worden<br />
steeds de activiteiten en resultaten (zowel<br />
kwantitatief als kwalitatief) beschreven.<br />
COnTaCT<br />
Dhr. P. (Pol) Goethals<br />
Kenniscentrum Basiseducatie<br />
ROC Eindhoven<br />
School voor Volwasseneneducatie<br />
040 – 269 58 60<br />
Ptm.goethals@roceindhoven.nl
alfabetisering van roma-jongeren<br />
roma-jongeren aan het leren geslagen
6<br />
De gemeente Veldhoven heeft een al-<br />
fabetiseringsproject voor Roma-jonge-<br />
ren opgestart. Naar schatting 90% van<br />
de Roma is werkloos en heeft weinig<br />
onderwijs gehad. Met het leertraject<br />
wil de gemeente de zelfredzaamheid,<br />
maatschappelijke participatie en finan-<br />
ciële verzelfstandiging van de groep<br />
bevorderen, zodat deze een beter toe-<br />
komstperspectief krijgt.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het project ‘Alfabetisering van Roma-jonge-<br />
ren’ is gericht op de groep jongeren vanaf<br />
15 jaar voor wie geen passend scholings-<br />
aanbod bestaat. De jongeren hebben vaak<br />
geen basisonderwijs gevolgd of zijn na het<br />
basisonderwijs uitgestroomd. Hun kennis<br />
van het lezen en schrijven is daardoor mi-<br />
niem of ontbreekt. Het betreft veelal jon-<br />
geren tussen de 15 en 25 jaar die kinderen<br />
hebben en een uitkering genieten. Omdat<br />
deze Roma-jongeren een bijstandsuitkering<br />
krijgen, kan de gemeente hen verplichten<br />
mee te doen met het leertraject.<br />
Roma spreken Romanees, een taal die maar<br />
250 woorden kent. Voorbeeld: Een hond is<br />
een dier. Roma maken geen onderscheid in<br />
verschillende dieren. Katten, geiten en koeien<br />
zijn allemaal dieren. Dus: er loopt een man<br />
op straat met een dier. Dit verschil met de<br />
Nederlandse taal maakt het voor Roma niet<br />
eenvoudig de taal goed eigen te worden.<br />
De Roma-gemeenschap kent bovendien<br />
geen ‘leercultuur’, Roma zijn dan ook niet<br />
zelden laaggeletterd. De woordenschat die<br />
zij hebben, is beperkt en per persoon af-<br />
hankelijk. Door de taal van Roma en de be-<br />
perkte leercultuur, is het voor hen moeilijker<br />
verbanden te leggen.<br />
aanPaK<br />
Het onderwijsaanbod is flexibel opgezet. In-<br />
dien nodig wordt het onderwijs aangepast<br />
aan de specifieke eisen van de doelgroep.<br />
Het alfabetiseringsproject bestaat uit en-<br />
kele onderdelen: werving en toeleiding, het<br />
leertraject en het vasthouden van de jon-
geren. Voor de werving en toeleiding is een<br />
contactpersoon van ‘stichting Stimulans’<br />
(intermediair) ingezet in wie de gemeen-<br />
schap vertrouwen heeft. Het leertraject be-<br />
vat lessen lezen en schrijven, maar ook so-<br />
ciale vaardigheden, koken, computerlessen<br />
enzovoort. Door de jongeren te motiveren,<br />
het leren leuk te maken en een streng be-<br />
leid vanuit de gemeente te voeren, worden<br />
de jongeren ‘bij de les’ gehouden. Door<br />
aan basale vaardigheden als geletterdheid<br />
te werken en tegelijkertijd interesse voor<br />
andere zaken te wekken, wordt beoogd de<br />
lethargie en terughoudendheid om aan de<br />
samenleving mee te doen te doorbreken.<br />
Een blijvend aandachtspunt is dat spannin-<br />
gen in de gemeenschap doorwerken in het<br />
klaslokaal. De docenten besteden hier veel<br />
aandacht aan. Incidenten kunnen heel veel<br />
invloed hebben en het leerproces negatief<br />
beïnvloeden. Belangrijk is rekening te hou-<br />
den met hiërarchische verhoudingen binnen<br />
de Roma-gemeenschap.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Nagenoeg alle startende Roma (17 perso-<br />
nen) doen nog steeds mee met het leertra-<br />
ject (16 personen). Deelnemers ervaren nu<br />
dat leren best leuk kan zijn.<br />
TIPs<br />
De succesfactor van Alfabetisering Roma-<br />
jongeren is het lik-op-stuk beleid. Meteen<br />
actie ondernemen als een deelnemer ver-<br />
zuimt. Daarnaast blijkt de individuele bena-<br />
dering effectief, ieder heeft zijn/haar eigen<br />
leertraject en leerdoelen. Het modulaire<br />
en flexibele aanbod blijft een continu aan-<br />
dachtspunt: het leertraject wordt steeds op-<br />
nieuw tegen het licht gehouden en zodanig<br />
ingericht dat het zo goed mogelijk aansluit<br />
bij de behoeften en wensen van de Roma.<br />
Cruciaal is dat het traject uitgevoerd wordt<br />
door docenten die er expliciet voor kiezen<br />
om met deze groep te werken. Zij hebben<br />
inmiddels een behoorlijk vertrouwen op-<br />
gebouwd bij de deelnemers. Bovendien is<br />
er samenwerking tussen docenten en een<br />
7
pedagogisch medewerker met kennis van<br />
de doelgroep. De pedagogisch medewerker<br />
helpt de doelgroep te enthousiasmeren en<br />
stimuleren.<br />
COnTaCT<br />
Mw. I. (Ingrid) Willems<br />
Gemeente Veldhoven<br />
040 - 258 45 90<br />
Ingrid.willems@veldhoven.nl
Op les in de wijk<br />
Woningbouwcorporatie leidt huurders<br />
toe naar lees- en schrijfcursus
0<br />
In de wijk Nieuw Den Helder huren veel<br />
laaggeletterden een woning bij de wo-<br />
ningstichting. Brochures en formulie-<br />
ren aan hen uitleggen kost de mede-<br />
werkers van de woningstichting veel<br />
tijd. De woningstichting besloot er iets<br />
aan te doen: samen met het opbouw-<br />
werk leidt zij laaggeletterden toe naar<br />
een lees- en schrijfcursus in het wijk-<br />
centrum.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het wijkcentrum is laagdrempeliger en ‘vei-<br />
liger’ dan de centrale lokatie van het ROC.<br />
Daardoor trekt de cursus mensen die nor-<br />
maliter geen lees- en schrijftraining zouden<br />
volgen. Toch zijn het gewoon educatiedo-<br />
centen van ROC Kop van Noord-Holland<br />
die de cursus verzorgen. Bij het lesgeven<br />
worden zij ondersteund door een gepensi-<br />
oneerde ex-collega en door een vrijwilliger.<br />
Drie andere vrijwilligers, die zijn geworven<br />
via de Vrijwilligerscentrale, dragen zorg<br />
voor de kinderopvang. Daardoor kunnen<br />
ook moeders aan de cursus deelnemen. De<br />
cursisten leren niet alleen (beter) lezen en<br />
schrijven, maar ook luisteren, spreken, de<br />
computer gebruiken en zichzelf redden in de<br />
maatschappij. Behalve via Woningstichting<br />
Den Helder en WMD Opbouwwerk komen zij<br />
ook binnen via andere diensten in wijkcen-<br />
trum De Dintel.<br />
aanPaK<br />
Om de cursus te promoten heeft Wonings-<br />
tichting Den Helder er informatie over op-<br />
genomen in haar Woonmagazine. Ook ver-<br />
scheen er een artikel in de lokale krant, en<br />
stuurde het ROC een wervingsfolder aan<br />
huisartsen, apothekers en andere toelei-<br />
ders. Aangezien de toeleiding door meer-<br />
dere instanties geschiedt, zijn er duidelijke<br />
afspraken gemaakt over plaatsing.<br />
De instroom van deelnemers is flexibel. Tus-<br />
sen inschrijving en plaatsing zit vaak maar<br />
één dag. Na inschrijving worden de dossiers<br />
van de deelnemers bestudeerd. Levert dat<br />
onvoldoende informatie op, dan wordt een
toets afgenomen om het niveau te bepalen.<br />
Uitgangspunt van het onderwijs is de leer-<br />
vraag van de cursist: deze geeft zelf aan<br />
wat hij of zij specifiek wil leren. Op basis<br />
daarvan wordt een Globaal Persoonlijk Plan<br />
opgesteld en maatwerk geleverd. Daarbij<br />
wordt ook rekening gehouden met de leefsi-<br />
tuatie van de cursist.<br />
Bij het leren lezen en schrijven werken de<br />
cursisten vaak zelfstandig, in duo’s of in<br />
kleine groepjes. Er wordt gebruik gemaakt<br />
van computerprogramma’s, klokbladen en<br />
reclamefolders. De laatste worden vaak<br />
aangedragen door de cursisten zelf, die ook<br />
regelmatig met overheidspapieren komen.<br />
De deelnemers krijgen taallesjes, dictees<br />
en letteroefeningen, leren alfabetisch rang-<br />
schikken en ordenen, verbeteren hun hand-<br />
schrift en doen lees- en schrijfoefeningen.<br />
Alle niveaus kunnen worden bediend.<br />
In de loop van de cursus, die een jaar duurt,<br />
worden er regelmatig toetsen afgenomen.<br />
Gedurende minimaal twee, maximaal vier<br />
periodes per jaar worden er bovendien per<br />
cursist voortgangsnotities gemaakt. Voor het<br />
succes van de cursus (het aantal deelnemers<br />
overtreft al jaren het streefgetal) zijn ver-<br />
schillende verklaringen aan te dragen. Het<br />
vrijwillige karakter van de cursus is er één.<br />
Een tweede verklaring is dat de cursus zeer<br />
dichtbij huis is. Ten derde is de cursus nage-<br />
noeg gratis: de woningstichting vergoedt haar<br />
huurders wekelijks drie euro materiaalkosten,<br />
de gemeente subsidieert de overige kosten.<br />
Een vierde succesfactor is dat de cursus voor<br />
veel deelnemers een belangrijke sociale func-<br />
tie vervult. Mede daardoor zijn zij zeer gemo-<br />
tiveerd en is er nauwelijks verzuim.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
De cursisten zijn enthousiast en hun zelf-<br />
vertrouwen is toegenomen. Behalve hun<br />
lees- en schrijfvaardigheid is ook hun<br />
spreekvaardigheid verbeterd. Zo kan men<br />
met cursisten die aan het begin slechts met<br />
1
handen en voeten spraken, nu een heel ge-<br />
sprek voeren.<br />
Vanwege het hoge aantal aanmeldingen zijn<br />
er thans een toelatingsstop en een wacht-<br />
lijst. Men maakt vooral geen reclame, om-<br />
dat anders het aantal cursisten nóg groter<br />
zou worden.<br />
COnTaCT<br />
Loes Bout<br />
ROC Kop van Noord-Holland<br />
Postbus 165<br />
1780 AD Den Helder<br />
0223 - 61 12 60<br />
boutloes@hotmail.com
leesBevOrDerInG
Ben even naar de bibliotheek<br />
samenwerking Bibliotheek en MBO
6<br />
Bibliotheek Súd Fryslân steekt veel<br />
energie in de samenwerking met MBO<br />
Friesland College en basisscholen. Ver-<br />
schillende doelen met als uitgangs-<br />
punt leesbevordering liggen hieraan<br />
ten grondslag. Door de samenwerking<br />
tussen bibliotheken en MBO komen er<br />
meer jongeren in de bibliotheek. De jon-<br />
geren krijgen bovendien een positiever<br />
beeld over bibliotheken en er worden<br />
veel jonge kinderen bereikt door de<br />
activiteiten van de studenten. Studen-<br />
ten krijgen de mogelijkheid praktijk-<br />
ervaring op te doen en de bibliotheken<br />
vinden meer jongeren en kinderen in<br />
de bibliotheek. Een win-win situatie is<br />
gecreëerd.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
De bibliotheken Súd Fryslân werken samen<br />
met MBO Friesland College in Heerenveen.<br />
De studenten van het MBO voeren prak-<br />
tijkopdrachten uit in de bibliotheek. Zij<br />
voeren opdrachten uit voor bijvoorbeeld de<br />
Kinderboekenweek, de herinrichting van de<br />
bibliotheek of het jongerenpanel. Het doel<br />
van de samenwerking tussen bibliotheken en<br />
het MBO is het terugbrengen van een stukje<br />
leesplezier bij de jeugd. De bibliotheken<br />
doen dit door te wijzen op de vele mogelijk-<br />
heden van de bibliotheek voor de beroeps-<br />
praktijk. Zij laten zien dat de bibliotheek<br />
meer te bieden heeft dan boeken, denk aan<br />
cd’s, dvd’s, tijdschriften enzovoort. Bij on-<br />
derdelen die betrekking hebben op leesbe-<br />
vordering, bijvoorbeeld Kinderboekenweek,<br />
Leesprogramma, Herinrichting bibliotheek,<br />
worden studenten nauw betrokken bij de<br />
voorbereiding en uitvoering.<br />
aanPaK<br />
De bibliotheek formuleert opdrachten aan<br />
het Friesland College voor studenten van<br />
verschillende opleidingen. Bijvoorbeeld:<br />
OPDraCHT<br />
Enquête opstellen en uitvoeren onder de<br />
jeugd van 12 t/m 16 jaar, ten behoeve van
de herinrichting van de jongerenafdeling<br />
van de bibliotheek.<br />
GevraaGD<br />
Vijf studenten van het Friesland College<br />
(twee studenten van Vervoer en Logistiek,<br />
één student van XL en twee studenten van<br />
Interieur en Design).<br />
Er is een klantenpanel ingesteld om nieuwe<br />
ontwikkelingen en trends bij te houden. Zo<br />
blijft de bibliotheek inspelen op behoeften<br />
van klanten. De verruiming van activiteiten<br />
in de bibliotheken breidt zich uit naar lees-<br />
bevordering in het basisonderwijs. Jongeren<br />
blijven een bijdrage leveren aan de invulling<br />
van verschillende projecten.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Succesvoorbeeld: Tijdens de Kinderboe-<br />
kenweek 2006 hebben 160 studenten van<br />
het Friesland College deelgenomen aan dit<br />
project. Er zijn 126 groepen 1 t/m 4 op de<br />
basisscholen bereikt door promotie van de<br />
Kinderboekenweek en het Kinderboeken-<br />
weekprogramma van de bibliotheek. Bo-<br />
vendien zijn er 55 groepen 5 en 6 in de<br />
bibliotheken geweest voor een circuit. Daar-<br />
naast heeft de bibliotheek de opening en de<br />
aankleding van de Kinderboekenweek uit<br />
handen gegeven aan de studenten van het<br />
Friesland College. Door deze samenwerking<br />
zijn er tijdens deze 10 dagen in totaal 6143<br />
kinderen (4 t/m 12 jaar) bereikt. Zowel het<br />
Friesland College als de bibliotheek heeft<br />
veel baat bij deze samenwerking! De bibli-<br />
otheken in Súd Fryslân krijgen door deze<br />
samenwerking veel jongeren over de vloer,<br />
terwijl het bezoek van deze doelgroep de<br />
laatste jaren flink aan het afnemen is.<br />
Daarbij krijgen de jongeren door deze acti-<br />
viteiten een positiever beeld over het imago<br />
van de bibliotheek.<br />
TIPs<br />
Door nauw contact met scholen in de omge-<br />
ving te onderhouden, kunnen mooie samen-<br />
7
werkingsverbanden ontstaan. Dat kan met<br />
het MBO zijn, maar ook contacten met ba-<br />
sisscholen zijn belangrijk. Studenten voeren<br />
in hun opleiding steeds meer opdrachten en<br />
stages uit in de praktijk. De bibliotheek kan<br />
hier zijn voordeel mee doen.<br />
Het initiatief kan uiteraard ook liggen bij de<br />
MBO-opleidingen.<br />
COnTaCT<br />
Mw. W. (Wiesje) Eppinga<br />
Bibliotheek Heerenveen<br />
0513 – 62 66 75<br />
weppinga@obheerenveen.nl
Makkelijk lezen Plein<br />
Plezier in lezen draait<br />
niet om leeftijd of niveau
0<br />
Een Makkelijk Lezen Plein is een plek<br />
in de openbare bibliotheek die speciaal<br />
is gericht op kinderen die leesproble-<br />
men ervaren door dyslexie, concentra-<br />
tieproblemen en/of taalachterstanden.<br />
Het ‘plein’ is aantrekkelijk ingericht<br />
en de media staan gepresenteerd rond<br />
aansprekende thema’s. Thema’s die<br />
aansluiten bij de belevingswereld en<br />
interesse van een kind.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het Makkelijk Lezen Plein in de stadsbibli-<br />
otheek van Haarlem is een plek die speci-<br />
aal is ingericht voor kinderen die leespro-<br />
blemen ervaren. De collectie op het plein is<br />
speciaal voor deze doelgroep geselecteerd:<br />
toegankelijke boeken, verfilmde boeken,<br />
luisterboeken, internet en informatieve me-<br />
dia. Naast de kinderen vallen ook ouders en<br />
leerkrachten onder de doelgroep. Daarom<br />
is advies en informatie op het plein te vin-<br />
den over bruikbare media, hulpmiddelen<br />
en methodes van aanpak rond plezier in le-<br />
zen. Tot slot worden voor hen bijeenkom-<br />
sten georganiseerd. De bibliotheek is met<br />
het Makkelijk Lezen Plein afgestapt van de<br />
indeling naar leeftijd en leesniveau. Kinde-<br />
ren met leesproblemen ervoeren deze aan-<br />
bodgerichte werkwijze als ontoegankelijk<br />
en konden niet vinden wat ze wilden. Een<br />
voorbeeld: boeken worden op het Makkelijk<br />
Lezen Plein met de cover naar voren gepre-<br />
senteerd. Met de nieuwe indeling wil de bi-<br />
bliotheek aanzetten tot meer lezen en meer<br />
informatieverwerking door kinderen.<br />
Het Makkelijk Lezen Plein is bovendien méér<br />
dan een fysieke plek, ook de rol van de bi-<br />
bliothecaris is duidelijk gedefinieerd, opdat<br />
kinderen daadwerkelijk geholpen worden.<br />
aanPaK<br />
In Haarlem is door middel van ervaringson-<br />
derzoek geëxperimenteerd met de plaatsing<br />
van een Makkelijk Lezen Plein. Belangrijke<br />
instrumenten hierbij zijn overtuigingskracht,<br />
ervaringsgegevens en kennisdeling. Om tot
een mooi concept te komen, is samenge-<br />
werkt door regionale en landelijke onder-<br />
wijsbegeleidingsdiensten (CPS), ouder-<br />
vereniging Balans, Provinciale Bibliotheek<br />
Centrale (ProBiblio) en onderwijsgevenden<br />
waaronder intern begeleiders.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Stadsbibliotheek Haarlem heeft de uitleen-<br />
cijfers zien groeien. De kinderen lezen met<br />
plezier en ook de ouders oefenen het lezen<br />
met hun kinderen met meer enthousiasme.<br />
Omdat het concept Makkelijk Lezen Plein is<br />
gestart in een stadsbibliotheek, die steeds<br />
heeft ingezet op het doorgeven van de ex-<br />
pertise, is het concept verspreid. Dankzij de<br />
website www.makkelijklezenplein.nl, studie-<br />
dagen en vakbladen en de drive en overtui-<br />
gingskracht van de medewerkers van biblio-<br />
theek Haarlem, zijn er in vijf jaar tijd al 103<br />
andere Makkelijk Lezen Pleinen geopend.<br />
TIPs<br />
Veel bibliotheken hebben het voorbeeld<br />
van stadsbibliotheek Haarlem al opgevolgd.<br />
Daarmee heeft stadsbibliotheek Haarlem al<br />
veel ervaring met het overdragen van het<br />
concept dat zij ontwikkeld hebben. Plannen<br />
van aanpak, communicatieplan, folders en-<br />
zovoort zijn te downloaden via de website<br />
van ProBiblio: www.probiblio.nl.<br />
COnTaCT<br />
Mw. N. (Nanda) Geuzebroek<br />
Stadsbibliotheek Haarlem<br />
023 – 511 53 00<br />
n.geuzebroek@haarlem.nl<br />
1
De vogel leest je voor<br />
Multimediaal voorleesprogramma<br />
voor kinderen van 0 tot 6 jaar
Eén van de beste manieren om laaggelet-<br />
terdheid te voorkómen is ervoor te zor-<br />
gen dat kinderen (en hun ouders) plezier<br />
krijgen in lezen. Dit kun je bereiken met<br />
‘De Voorleesvogel’, een multimediaal<br />
voorleesprogramma voor kinderen van 0<br />
tot 6 jaar, hun ouders en professionals.<br />
Met het programma, dat is ontwikkeld<br />
door Stichting Lezen en de bibliotheken<br />
van de vier grote steden, verbeteren ou-<br />
ders en kinderen samen spelenderwijs<br />
hun taal- en leesvaardigheid. Bibliotheek<br />
Rotterdam en ROC Zadkine hebben aan<br />
het programma twee lesmodules voor<br />
het volwassenenonderwijs toegevoegd.<br />
Met de ene module leren anderstaligen<br />
Nederlands, met de andere leren Neder-<br />
landstaligen lezen en schrijven.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
De beide lesmodules zijn vooral geschikt<br />
voor de trajecten opvoeders, voorschool en<br />
brede school. Zij richten zich op deelnemers<br />
aan lees- en schrijfvaardigheidscursussen en<br />
aan cursussen Nederlands voor anderstali-<br />
gen, maar ook op bibliotheekmedewerkers<br />
en docenten. In Rotterdam kunnen docenten<br />
volwassenenonderwijs die van de lesmodules<br />
gebruik maken, namelijk bij de bibliotheek<br />
terecht voor een aantal bij de lesmodules<br />
behorende activiteiten. Deze activiteiten zijn<br />
opgenomen in het reguliere educatieve pro-<br />
gramma van Bibliotheek Rotterdam.<br />
aanPaK<br />
Het voorleesprogramma omvat enerzijds<br />
een website en anderzijds een film. De<br />
website (www.voorleesvogel.nl) richt zich<br />
op professionals in consultatiebureaus, pe<br />
uterspeelzalen,kinderdagverblijven, voor-<br />
schoolse opvang, brede scholen, basison-<br />
derwijs, bibliotheken en instellingen voor<br />
volwasseneneducatie en inburgering. Zij<br />
vinden op de website informatie over ver-<br />
schillende programma’s op het gebied van<br />
voor- en vroegschoolse educatie. Voor me-<br />
dewerkers van bibliotheken en van voor- en<br />
vroegschoolse instellingen zijn er tevens
handleidingen voor het samenstellen en<br />
gebruiken van een collectie die ouders sti-<br />
muleert om voor te lezen. Ook hebben me-<br />
dewerkers voor een bepaalde periode de<br />
beschikking over boeken en materialen om<br />
interactief voor te lezen. In samenwerking<br />
met de bibliotheek kunnen zij het gebruik<br />
van de collectie combineren met workshops<br />
voor professionals, ouderbijeenkomsten<br />
over voorlezen en kennismakingsbezoeken<br />
aan de bibliotheek.<br />
Docenten volwasseneneducatie en biblio-<br />
theekmedewerkers kunnen op de website<br />
terecht voor de lesmodules lees-/schrijf-<br />
vaardigheid en Nederlands voor anderstali-<br />
gen. Het tweede element van het voorlees-<br />
programma is, zoals gezegd, een film. Deze<br />
film, die eveneens ‘De Voorleesvogel’ heet,<br />
beoogt ouders en opvoeders te informeren<br />
over voorlezen. De film laat onder andere<br />
zien waarom voorlezen belangrijk is, wie er<br />
allemaal kunnen voorlezen en wat goede<br />
momenten zijn om voor te lezen. De film<br />
speelt een prominente rol in de lesmodu-<br />
les voor lees-/schrijfvaardigheid en Neder-<br />
lands voor anderstaligen. De lessen in deze<br />
modules zijn namelijk opgebouwd aan de<br />
hand van de verschillende afleveringen van<br />
de film, die wordt uitgezonden door de edu-<br />
catieve regionale omroep van Stichting Ex-<br />
pertisecentrum ETV.nl (zie www.etv.nl). De<br />
film is daarnaast ook als dvd verkrijgbaar,<br />
bij NBD/Biblion. Dankzij de dvd kan de film<br />
gebruikt worden tijdens ouderbijeenkom-<br />
sten in voorschoolse instellingen, consulta-<br />
tiebureaus en basisscholen. De afleveringen<br />
van de film zijn kort. Daardoor is de film<br />
geschikt als aanvulling van presentaties.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
In Rotterdam maakt De Voorleesvogel deel<br />
uit van het reguliere educatieve programma<br />
en is in 2006-2007 aangeboden aan 324<br />
voorschoolse instellingen, 274 basisscholen<br />
en 72 instellingen voor volwasseneneducatie<br />
en inburgering. Behalve in de regio’s Rotter-<br />
dam, Amsterdam, Den Haag en Utrecht lijkt
6<br />
het programma zich thans ook te versprei-<br />
den in andere delen van het land. Voor de<br />
lesmodules uit Rotterdam bestaat veel be-<br />
langstelling bij ROC’s en andere instellingen<br />
voor volwassenenonderwijs.<br />
TIPs<br />
Geef het stimuleren van voorlezen een<br />
plaats in trajecten voor opvoeders en kop-<br />
pel zo leesbevordering aan het werven van<br />
cursisten. Voor veel laaggeletterden is de<br />
wens om hun (klein)kinderen voor te kun-<br />
nen lezen, namelijk een drijfveer om zich in<br />
te schrijven voor een lees- en schrijfcursus.<br />
COnTaCT<br />
Judith Pietersma,<br />
medewerker Ontwikkeling & Advies<br />
Bibliotheek Rotterdam<br />
Hoogstraat 110<br />
3011 PV Rotterdam<br />
010-28 16 240<br />
educatie@bibliotheek.rotterdam.nl
InITIeel OnDerWIJs<br />
7
levende boeken<br />
luister,<br />
lees en doe mee met dit verhaal
0<br />
Levende Boeken zijn geanimeerde<br />
prentenboeken via het internet. Kin-<br />
deren bekijken de verhalen op de com-<br />
puter, via www.levendeboeken.nl. De<br />
kinderen worden geboeid door de be-<br />
wegende beelden, ingesproken stem-<br />
men en geluidseffecten. Af en toe wordt<br />
het verhaal onderbroken met een vraag<br />
om de woordenschat en het verhaalbe-<br />
grip te testen. Zo worden leesplezier en<br />
taalontwikkeling op speelse wijze met<br />
elkaar verbonden.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het doel van Levende Boeken is om de woor-<br />
denschatontwikkeling en het verhaalbegrip<br />
bij kinderen van 5-7 jaar te stimuleren en<br />
kinderen enthousiast te maken voor pren-<br />
tenboeken. De Levende Boeken worden ge-<br />
bruikt in combinatie met het ‘echte’ prenten-<br />
boek. Het voordeel van de Levende Boeken<br />
is de interactie die kan plaatsvinden. Op de<br />
computer beantwoorden de kinderen vragen<br />
door op een afbeelding te klikken, waarna<br />
het echte verhaal verder gaat. De kinderen<br />
vinden de Levende Boeken fantastisch en de<br />
leerkrachten merken dat hun woordenschat<br />
en verhaalbegrip inderdaad vooruit gaan.<br />
Leerkrachten kunnen kinderen individueel<br />
laten spelen met Levende Boeken. Herha-<br />
ling is belangrijk voor taalzwakke kinderen<br />
en dit kan met Levende Boeken op maat<br />
worden aangeboden. Uiteindelijk is het de<br />
bedoeling dat er op school, in de bibliotheek<br />
en thuis gewerkt wordt met de Levende<br />
Boeken, zodat de verschillende educatieve<br />
omgevingen elkaar versterken.<br />
aanPaK<br />
Om de Levende Boeken te ontwikkelen is<br />
samengewerkt door vele partijen:<br />
Molendrift (pedagogische inhoud), Ordina<br />
(ICT), Het Woeste Woud (animatie),<br />
Universiteit Leiden (onderzoek), Sardes<br />
(onderzoek), KRO (televisie-uitzendingen)<br />
Stichting Lezen (promotie).<br />
Door deze samenwerking is het mogelijk<br />
geweest naast enthousiasmerende prenten-
oeken ook een goede pedagogische inhoud<br />
te geven aan Levende Boeken. Dankzij de<br />
samenwerking met Sardes en de Universi-<br />
teit Leiden is het mogelijk gemaakt de me-<br />
thode bij te stellen en zo goed mogelijk te<br />
laten aansluiten op de doelgroep. Tevens is<br />
ingezet op promotie en bekendheid in sa-<br />
menwerking met KRO en Stichting Lezen.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Als een kind een vraag in het Levende Boek<br />
onjuist beantwoordt, helpen de figuurtjes<br />
Joris en Jep hem het juiste antwoord te ge-<br />
ven. Het kind bouwt zo (taal)kennis en zelf-<br />
vertrouwen op. Ook uit onderzoek blijkt dat<br />
geanimeerde prentenboeken een effectief<br />
middel zijn voor woordenschatstimulering .<br />
TIPs<br />
Uit een goede samenwerking tussen ver-<br />
schillende partijen met elk hun eigen exper-<br />
tise kunnen mooie producten ontstaan. Het<br />
contact met proefscholen en ontwikkelaars<br />
heeft geholpen technische hobbels weg te<br />
werken. Ook heeft onderzoek tot nieuwe<br />
inzichten geleid. Levende Boeken heeft op<br />
vier pilotlocaties met testversies gewerkt.<br />
Deskundigen van de Universiteit Leiden en<br />
Sardes hebben adviezen gegeven voor de<br />
juiste formulering van de juiste vragen en<br />
de juiste feedback.<br />
COnTaCT<br />
Mw. E. (Ellen) Loykens<br />
Molendrift<br />
050 – 318 51 42<br />
e.loykens@molendrift.nl<br />
1
scoren door scholing<br />
fC Twente ondersteunt risicojongeren<br />
bij beroepskeuze
Sommige jongeren weten niet precies<br />
wat ze willen, en haken mede daar-<br />
door af van school, met het risico dat<br />
ze werkloos worden. Erachter komen<br />
wat je wilt, wordt echter makkelijker<br />
als je daarbij wat hulp kunt krijgen. Ze-<br />
ker als die hulp komt van een professi-<br />
onele voetbalclub als FC Twente. Deze<br />
club werkt samen met het ROC van<br />
Twente om jongeren te helpen met hun<br />
beroepskeuze. FC Twente stelt hiervoor<br />
zijn oefenaccommodatie in Hengelo be-<br />
schikbaar en laat deelnemers meepro-<br />
fiteren van de mogelijkheden die een<br />
groot voetbalbedrijf heeft.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het programma ‘Scoren door Scholing’ be-<br />
gint met het afnemen van een aantal tes-<br />
ten en onderzoeken om duidelijk te krijgen<br />
waar de interesse van een deelnemer ligt.<br />
Na de toetsen krijgt de deelnemer de gele-<br />
genheid om de gekozen beroepsrichting(en)<br />
in de praktijk uit te proberen. Het uitpro-<br />
beren gebeurt door stage te lopen bij FC<br />
Twente zelf of bij een bedrijf dat lid is van<br />
een van de businessclubs van deze voetbal-<br />
club. Door de uitstraling van FC Twente en<br />
doordat er zoveel bedrijven lid zijn van de<br />
businessclubs, is het mogelijk om in korte<br />
tijd voor iedereen stageplaatsen te vinden.<br />
Een stage duurt drie weken en kan plaats-<br />
vinden in allerlei beroepsrichtingen, zoals<br />
horeca, beveiliging, administratie, techniek,<br />
groenvoorziening en detailhandel. Door de<br />
twee stages van elk drie weken en de inten-<br />
sieve begeleiding gedurende het in totaal<br />
tien weken durende programma krijgen de<br />
deelnemers stap voor stap een helder beeld<br />
van wie ze zijn, wat ze kunnen en hoe ze<br />
zich verder willen ontwikkelen: via een (an-<br />
dere) opleiding of via werk.<br />
aanPaK<br />
Het gaat erom dat de deelnemers aan den<br />
lijve ondervinden of het door hen gekozen<br />
beroep c.q. de stage ook datgene is wat<br />
ze ervan verwachten, en of het aansluit bij
hun capaciteiten. Daarom houden ze een<br />
interview met een beroepsbeoefenaar en<br />
lopen ze twee snuffelstages met wekelijkse<br />
terugkomdag. Aan de hand van een stage-<br />
werkboek met gerichte opdrachten worden<br />
de stages uitgediept. Tussen beide stages<br />
is er een terugkomweek, waarin de eerste<br />
stage wordt uitgewerkt en de tweede stage<br />
voorbereid. Bij de voorbereiding horen ook<br />
gesprekstechnieken, die worden geoefend<br />
door middel van rollenspelen, en is ook inbe-<br />
grepen dat de deelnemer sollicitatiegesprek-<br />
ken oefent en een CV leert maken. Na de<br />
tweede stage volgt een eindweek, waarin de<br />
deelnemer zijn definitieve beroeps- of op-<br />
leidingskeuze maakt. De laatste tijd worden<br />
deelnemers ook verwezen ‘ter diagnosestel-<br />
ling’. ‘Scoren door Scholing’ kijkt in dit geval<br />
wat er precies aan de hand is met de deel-<br />
nemer en wat een goed behandelplan zou<br />
kan zijn. Doordat er in de cursus veel aan-<br />
dacht wordt besteed aan (het trainen van)<br />
sociale vaardigheden, worden de antwoor-<br />
den op deze beide vragen in de loop van de<br />
cursus snel duidelijk. Na enkele cursusweken<br />
is de problematiek en de hulpvraag van de<br />
individuele deelnemer duidelijk. Op grond<br />
daarvan wordt voor ieder individu een tra-<br />
ject vastgesteld. Zo’n individueel traject kan<br />
bijvoorbeeld zijn dat er geen volledige maar<br />
een gedeeltelijke stage wordt gelopen, die<br />
dan wordt gecombineerd met hulpverlening<br />
of therapie. Aan jongeren die op een hoger<br />
niveau functioneren worden andere, hogere<br />
eisen gesteld. Het traject wordt afgesloten<br />
met een eindpresentatie en met een rappor-<br />
tage, waaruit blijkt waarom de deelnemer is<br />
gestart bij ‘Scoren door Scholing’, wat hij of<br />
zij heeft gedaan en wat het vervolgtraject is.<br />
Dit vervolgtraject wordt door ‘Scoren door<br />
Scholing’ zoveel mogelijk snel in gang gezet.<br />
Degenen die het programma succesvol heb-<br />
ben doorlopen ontvangen een certificaat.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
In het eerste jaar is 67 % van de deelnemers<br />
uitgestroomd naar het ROC, 6 % naar werk,<br />
en 12 % naar een alternatief traject. Het to-
6<br />
tale rendement komt daarmee op 85 %. Het<br />
project genereerde bovendien veel goodwill<br />
bij betrokken partijen, zoals de provincie,<br />
de gemeenten in de regio, FC Twente en zijn<br />
toeleveringsbedrijven, vmbo-scholen en het<br />
ROC. Het project kreeg veel aandacht in de<br />
media.<br />
TIPs<br />
- Maak gebruik van de belevingswereld<br />
(bijvoorbeeld voetbal) van jongeren.<br />
- Appelleer aan de maatschappelijke ver-<br />
antwoordelijkheid van de voetbalclub,<br />
bedrijven en andere organisaties.<br />
- Werk samen met vmbo-scholen en bij-<br />
voorbeeld het servicebureau van het<br />
ROC om cursisten toe te leiden.<br />
COnTaCT<br />
Edwin Kamp<br />
ROC van Twente<br />
Traject- & adviesbureau<br />
Lokatie AKA Enschede<br />
Schuttersveld 17<br />
7514 AC Enschede<br />
tel. 053 – 48 03 170 / 06 46 70 58 05<br />
ekamp@rocvantwente.nl
De ijssalon van a tot Z<br />
Taalbeleid<br />
bij de Mondriaan onderwijsgroep<br />
7
Veel MBO-leerlingen hebben moeite<br />
om het taalgebruik op school, op hun<br />
stageplek of op de werkvloer te begrij-<br />
pen. Uit onderzoek van CINOP blijkt<br />
dat zij het lesmateriaal, toetsopgaven<br />
of de uitleg van de docent vaak niet be-<br />
grijpen. Om dat te veranderen voeren<br />
steeds meer ROC’s een taalbeleid. De<br />
Mondriaan onderwijsgroep, een ROC in<br />
Den Haag en omstreken, is één van de<br />
scholen die hierin het voortouw neemt.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Taalbeleid is een samenhangend pakket van<br />
maatregelen waarmee een school twee din-<br />
gen wil bereiken. Ten eerste dat het taal-<br />
gebruik in de les, de toetsen en het onder-<br />
wijsmateriaal toegankelijker wordt voor de<br />
leerlingen. Van docenten vergt dit bijvoor-<br />
beeld dat ze niet te moeilijke woorden ge-<br />
bruiken, niet te ingewikkelde zinnen maken,<br />
en hun uitleg verduidelijken met illustraties.<br />
Het tweede doel van taalbeleid is dat de<br />
school zich inzet om de taalvaardigheid van<br />
de leerlingen zelf te vergroten; bijvoorbeeld<br />
door ervoor te zorgen dat niet alleen taal-<br />
maar ook vakdocenten bewust werken aan<br />
het stimuleren van de ontwikkeling van de<br />
taalvaardigheid van hun leerlingen, en de<br />
taalvaardigheid meenemen in praktijkop-<br />
drachten en toetsen. De Mondriaan onder-<br />
wijsgroep vindt taalbeleid erg belangrijk.<br />
Om te verzekeren dat het taalbeleid door<br />
héél de organisatie wordt gedragen, stuurt<br />
de Mondriaan onderwijsgroep het centraal<br />
aan.<br />
aanPaK<br />
De centrale aansturing geschiedt door drie<br />
beleidsmedewerkers. Zij adviseren het Col-<br />
lege van Bestuur en faciliteren de directies<br />
van de verschillende domeinen, zoals het<br />
domein Mens & Maatschappij. Er is voor heel<br />
het ROC een visie op taalbeleid ontwikkeld.<br />
Op basis van deze visie hebben de beleids-<br />
medewerkers een lijst met standaarden en<br />
indicatoren aangelegd, die de domeindirec-<br />
ties richting geeft bij het invoeren van het
taalbeleid. Ook zijn er instrumenten ontwik-<br />
keld om de taalvaardigheid van nieuwe leer-<br />
lingen te meten, en checklists geproduceerd<br />
waarmee docenten hun lesmateriaal en<br />
toetsen kunnen screenen. In het Landelijk<br />
Platform Taalbeleid worden kennis en erva-<br />
ringen uitgewisseld met andere ROC’s.<br />
Het taalbeleid van de domeindirecties wordt<br />
verder vormgegeven door taalbeleidscoör-<br />
dinatoren. Zij stimuleren de ontwikkelingen<br />
binnen hun domein, en vertalen die naar<br />
de opleidingen, bijvoorbeeld door vragen te<br />
stellen als: welke taaleisen stellen deze ont-<br />
wikkelingen aan de toekomstige beroepsbe-<br />
oefenaren? Welke taaltaken moeten leerlin-<br />
gen daarvoor kunnen vervullen? Hoe meet<br />
je of ze dat ook daadwerkelijk kunnen? Wat<br />
vergt het van de docenten? En hoe organi-<br />
seer je het?<br />
Het stimuleren van taalbeleid op het ni-<br />
veau van de opleidingen, zoals de opleiding<br />
Schoonheidsverzorging, is in handen van<br />
de taalcoaches. Zij verzorgen bijvoorbeeld<br />
workshops voor docenten om die bewust te<br />
maken van de problematiek. Ze begeleiden<br />
docententeams, of bezoeken leraren in de<br />
klas en geven hun dan didactische handrei-<br />
kingen. Ook ontwikkelen zij soms (instru-<br />
menten voor) taal in het nieuwe curriculum.<br />
Zowel de taalcoaches als de taalbeleidsco-<br />
ordinatoren volgen een training bij CINOP.<br />
Een belangrijk hulpmiddel in het taalbeleid<br />
zijn de taalprofielen. Een taalprofiel is een<br />
overzicht van de taalvaardigheid die nodig<br />
is om een bepaald beroep uit te kunnen oe-<br />
fenen. Zo kan men aan het taalprofiel ‘fast-<br />
foodmedewerker’ zien op welk niveau een<br />
verkoper in bijvoorbeeld een ijssalon moet<br />
kunnen luisteren, lezen, spreken, schrijven<br />
en gesprekken voeren. Bij ‘lezen’ gaat het,<br />
in het geval van de ijscoman, vooral om<br />
het lezen van instructies, zoals veiligheids-<br />
instructies, de huisregels van het bedrijf,<br />
voorschriften omtrent de bereidingswijze<br />
van producten en richtlijnen ten aanzien van
60<br />
de hygiëne. Bij de vaardigheid ‘gesprekken<br />
voeren’ gaat het erom dat de verkoper een<br />
telefoongesprek kan voeren met een klant.<br />
Al deze deelvaardigheden, die een ijssalon-<br />
medewerker van A tot Z dient te beheersen,<br />
worden in het taalprofiel beschreven in ter-<br />
men van functionele taaltaken.<br />
Hoe komt nu een taalprofiel tot stand? Eerst<br />
wordt op basis van het kwalificatiedossier,<br />
dat in meer algemene termen aangeeft welke<br />
competenties iemand voor een beroep nodig<br />
heeft, een analyse gemaakt van de taalta-<br />
ken in de beroepscontext. Aan de hand van<br />
deze analyse worden interviews afgenomen<br />
in stagebedrijven om te achterhalen welke<br />
taaltaken er voorkomen en met welke fre-<br />
quentie. Daarna vraagt men naar knelpunten<br />
bij stagiaires en naar specifieke aandachts-<br />
punten voor de opleiding. Dit gebeurt aan<br />
de hand van een vraagprocedure. Na de in-<br />
terviews wordt het taalprofiel opgesteld, dat<br />
docenten een concreet handvat biedt.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Dankzij het taalbeleid krijgt taalvaardigheid<br />
een duidelijke plaats in het competentiege-<br />
richt onderwijs. De taalprofielen verschaffen<br />
taal- en vakdocenten een gemeenschappe-<br />
lijke terminologie. Daardoor gaan zij met<br />
elkaar het gesprek aan over lesmateriaal,<br />
didactiek en de wijze van toetsen en exa-<br />
mineren. Aldus verbeteren zij samen hun<br />
onderwijs.<br />
COnTaCT<br />
Meer informatie vindt u op de website<br />
van de Mondriaan onderwijsgroep:<br />
www.mon3aan.nl
TaBOeDOOrBreKInG, WervInG en TOeleIDInG<br />
61
6<br />
Doe weer mee! is een uitgebreide regi-<br />
onale wervingscampagne voor het te-<br />
rugdringen van laaggeletterdheid onder<br />
autochtone Nederlanders in de regio<br />
Haaglanden. Het doel van de campagne<br />
is laaggeletterden toe te leiden naar<br />
een cursus lezen, schrijven en/of reke-<br />
nen. Daarnaast is het doel bewustzijn<br />
bij de toeleiders te scheppen. Zij spelen<br />
een belangrijke rol bij het motiveren en<br />
bieden van steun aan laaggeletterden.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het project Doe weer mee! richt zich op twee<br />
doelgroepen, namelijk autochtone laaggelet-<br />
terden en toeleiders. Het doel is laaggeletter-<br />
de autochtone inwoners van de regio Haag-<br />
landen de moed te doen verzamelen om weer<br />
naar school te gaan. Om deze doelgroep te<br />
bereiken is het belangrijk dat toeleiders zich<br />
bewust zijn van signalen over laaggeletterd-<br />
heid. Zij moeten weten hoe zij laaggelet-<br />
terden kunnen stimuleren en motiveren om<br />
een cursus lezen, schrijven en/of rekenen te<br />
gaan volgen. De doelgroep toeleiders om-<br />
vat onder meer persoonlijke bekenden (fa-<br />
milie, vrienden, kennissen, collega’s, buren)<br />
en professioneel betrokkenen (huisartsen,<br />
verpleegkundigen, werkgevers, onderwijzers<br />
van kinderen, medewerkers van sociale dien-<br />
sten van gemeenten). Tot slot richt Doe weer<br />
mee! zich op groepen die mede de randvoor-<br />
waarden bepalen voor de aanpak van laag-<br />
geletterdheid. Bijvoorbeeld politieke partijen,<br />
gemeentelijke- en provinciale bestuurders,<br />
bibliotheken, ROC’s en redacties van media.<br />
Met behulp van regionale wervingsspots,<br />
folders en de alfabetiseringstram, wordt de<br />
hele regio betrokken. Dankzij opvallende ac-<br />
tiviteiten trekt Doe weer mee! de aandacht.<br />
Zo doopte toenmalig staatssecretaris van on-<br />
derwijs Bruno Bruins de Alfabetiseringstram<br />
op 20 november 2006. Verder worden am-<br />
bassadeurs ingezet op radio en televisie om<br />
laaggeletterden te bereiken. Al met al is Doe<br />
weer mee! een zeer breed opgezette cam-<br />
pagne, waarbij veel verschillende partijen
worden ingezet om laaggeletterdheid in de<br />
regio Haaglanden te bestrijden.<br />
aanPaK<br />
In de regio Haaglanden ontstond het plan<br />
om samen met de provincie het maatschap-<br />
pelijk probleem van laaggeletterdheid onder<br />
autochtonen uit taboesferen te halen en ver-<br />
volgens op de Regionale Agenda Samenle-<br />
ving te zetten. Financiering van de vereiste<br />
‘lange adem-aanpak’ werd zo bereikt.<br />
Doe weer mee! startte in 2004 en kreeg in<br />
2005 de aanmoedigingsprijs van het minis-<br />
terie van OC&W. Vanaf 2006 is Doe weer<br />
mee! een onderdeel van de Regionale Agen-<br />
da Samenleving Haaglanden 2006 – 2008.<br />
Deze regionale agenda is een afsprakenka-<br />
der tussen de provincie, de negen gemeen-<br />
ten en het Stadsgewest Haaglanden over de<br />
aanpak van maatschappelijke problemen.<br />
Doe weer mee! ontwikkelde een groot aantal<br />
nieuwe materialen voor de benadering van<br />
doelgroepen. Er ontstond een wervingsspot<br />
via TV West en folders die wijd verspreid<br />
worden. Voor toeleiders is een herkennings-<br />
wijzer gemaakt met tips voor het herkennen<br />
van signalen van laaggeletterdheid. Hierbij<br />
hoort ook een gespreksleidraad.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Het aantal autochtone cursisten dat een cur-<br />
sus lezen, schrijven en/of rekenenen volgt<br />
steeg met ruim 20% sinds de start van de<br />
wervingscampagne in 2004. Het voorbeeld<br />
van de Belangengroep Analfabete Neder-<br />
landers (BAN) heeft er toe geleid dat meer<br />
nieuwe cursisten bereid zijn zich in te zetten<br />
voor ‘Doe weer mee!’ Meer inwoners van re-<br />
gio Haaglanden begrijpen het taboe en zijn<br />
bekend met het fenomeen laaggeletterd-<br />
heid bij autochtonen. Een ander mooi re-<br />
sultaat is dat de provincie Zuid-Holland het<br />
project Doe weer mee! als basis kan nemen<br />
voor beleid in die regio.<br />
6
66<br />
TIPs<br />
De binnen Doe weer mee! ontwikkelde ma-<br />
terialen en methodieken worden inzichtelijk<br />
gemaakt via het ‘Dossier Laaggeletterdheid’<br />
dat te vinden is op de website van Netwer-<br />
ken Sociale Initiatieven (NSI) Zuid-Holland<br />
www.nsi-zh.nl<br />
Opgebouwde expertise en ontwikkelde ma-<br />
terialen leverden een bijdrage aan de ontwik-<br />
keling van een aantal landelijk beschikbare<br />
hulpmiddelen: de herkenningswijzer en de<br />
handleiding ‘Taalkracht voor bedrijven’ van<br />
Stichting Lezen en Schrijven, de ‘Leidraad<br />
voor toeleiders’ van CINOP en het werkboek<br />
bij de serie ‘Lees en Schrijf’ van ETV.nl. Ook<br />
fungeerden stuurgroepleden van Doe weer<br />
mee! als klankbord bij de ontwikkeling van<br />
‘Taalkracht voor gemeenten’. Al deze mate-<br />
rialen kunnen andere regio’s helpen bij het<br />
bestrijden van laaggeletterdheid.<br />
Tot slot is een belangrijke afspraak die ROC’s<br />
maakten om cursisten gelijk te laten starten<br />
met een cursus zodra zij zich aanmeldden.<br />
COnTaCT<br />
Dhr. H. Hoeffnagel<br />
De Mondriaan onderwijsgroep<br />
070 – 30 84 261<br />
h.hoeffnagel@mon3aan.nl
lees en schrijf!<br />
Multimediale aanpak met effect<br />
67
6<br />
Sinds 5 maart 2007 is er in heel Ne-<br />
derland een nieuw programma te vol-<br />
gen via (vrijwel alle) regionale tele-<br />
visiezenders: het programma Lees en<br />
Schrijf! Om tot het programma Lees<br />
en Schrijf! te komen is samengewerkt<br />
door ROC’s die aangesloten zijn bij<br />
Stichting Expertisecentrum ETV.nl. Zij<br />
ontwikkelden niet alleen het televisie-<br />
programma, maar ook een bijbehorend<br />
gratis werkboek en een website met<br />
oefeningen en extra informatie. Boven-<br />
dien staat de gratis bellijn 0800 023 44<br />
44 tot de beschikking van de kijkers<br />
voor ondersteuning en coaching.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Lees en Schrijf! heeft als doel laaggeletter-<br />
den te motiveren om aan de slag te gaan<br />
met hun lees- en schrijfvaardigheden en de<br />
weg naar het cursusaanbod NT1 op het ROC<br />
alsnog in te slaan. Lees en Schrijf! beoogt<br />
de lees- en schrijfvaardigheden van laag-<br />
geletterde volwassenen te verbeteren door<br />
aandacht te besteden aan alledaagse woon-<br />
en werksituaties waarin informatietechnolo-<br />
gie een rol speelt. De serie is te zien via re-<br />
gionale zenders en op internet. Het initiatief<br />
omvat een televisieserie van 12 afleverin-<br />
gen van ieder 20 minuten met rolmodellen<br />
en leermomenten. Om verder te oefenen<br />
bij de televisieserie is een gratis te verkrij-<br />
gen werkboek en een website (www.lees-<br />
enschrijf.nl) met aanvullende oefeningen<br />
ontwikkeld. Op de website bestaat ook de<br />
mogelijkheid om de tv-serie te bekijken. De<br />
gratis bellijn 0800 023 44 44 is beschikbaar<br />
gesteld voor coaching en ondersteuning bij<br />
het bekijken van de serie en het oefenen<br />
met lezen en schrijven. Bovendien kunnen<br />
de telefonisten advies geven over cursussen<br />
bij het ROC. Tot slot is voor Lees en Schrijf!<br />
communicatiemateriaal gemaakt, bestaan-<br />
de uit posters, kaartjes, magnetische boe-<br />
kenleggers en het pakket Taalkracht voor<br />
ROC’s.
aanPaK<br />
Er heeft ruim twee jaar voorbereiding plaats-<br />
gevonden waarin draagvlak bij ROC’s is ge-<br />
creëerd en bij diverse andere partijen. Lees<br />
en Schrijf! heeft een mooi voorbeeld gehad<br />
aan het Ierse Read Write Now. Zo lang als<br />
de aanloopperiode was, zo snel is de ont-<br />
wikkeling van het programma zelf verlopen<br />
(juni 2006 – maart 2007). Twaalf ambassa-<br />
deurs zijn voor de televisie geportretteerd.<br />
Zij zijn een prachtig rolmodel voor potenti-<br />
ele cursisten.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Op dit moment is de 12delige serie uitgezon-<br />
den op de regionale zenders. In september<br />
2007 wordt deze serie herhaald. Tot eind juli<br />
zijn er 15.160 werkboeken aangevraagd.<br />
Op www.leesenschrijf.nl hebben zich 11.457<br />
mensen aangemeld. De website www.etv.nl<br />
heeft dit jaar al zo’n 200.000 unieke bezoe-<br />
kers gehad.<br />
TIPs<br />
Dankzij een grote dosis doorzettingsvermo-<br />
gen heeft Stichting Expertisecentrum ETV.nl<br />
het project Lees en Schrijf! op de agenda van<br />
het ministerie van OCW kunnen krijgen.<br />
Met de inzet van ambassadeurs en veel<br />
andere partijen (zoals Stichting Lezen &<br />
Schrijven en Stichting Landelijk Nedwerk<br />
Nederlandstaligen in de Volwasseneneduca-<br />
tie ) is in relatief korte tijd een programma<br />
op poten gezet met een wijd bereik.<br />
COnTaCT<br />
Dhr. B.A.M. (Ben) Vaske<br />
Stichting Expertisecentrum ETV.nl<br />
010 – 266 69 69<br />
b.vaske@etv.nl<br />
6
leren rapporteren op het werk<br />
volledig geletterde organisatie<br />
71
7<br />
Een volledig geletterde organisatie, dat<br />
is het doel van Sita Nederland. Het be-<br />
drijf zet zich in om medewerkers die<br />
daar moeite mee hebben, te leren lezen<br />
en schrijven. De risicogroepen bij Sita<br />
zijn beladers, chauffeurs, medewerkers<br />
van het afvalbrengstation en medewer-<br />
kers van de overslag. Met behulp van<br />
Taalvakwerk en het ROC leren de mede-<br />
werkers lezen en schrijven en ze worden<br />
tijdens de lessen gewoon doorbetaald.<br />
KOrTe BesCHrIJvInG<br />
Het project “Leren rapporteren bij Sita<br />
Nederland” richt zich op medewerkers die<br />
moeite hebben met het lezen en schrijven<br />
van de Nederlandse taal. Deze medewer-<br />
kers krijgen een intake en volgen een trai-<br />
ning van telkens 20 weken, voor de duur<br />
van maximaal twee jaar. In de trainingen<br />
wordt materiaal gebruikt dat gericht is op<br />
het werk binnen Sita, aangevuld met ma-<br />
teriaal dat gericht is op zelfredzaamheid in<br />
de Nederlandse samenleving.<br />
aanPaK<br />
Om te komen tot een goede aanpak van<br />
laaggeletterdheid binnen Sita Nederland is<br />
een decentrale werkgroep opgestart. Een<br />
bijdrage hierin is/wordt geleverd door:<br />
Sita Nederland, Taalvakwerk, ROC Ter AA,<br />
CINOP en Stichting Lezen en Schrijven.<br />
Met een intake wordt gekeken wie in aan-<br />
merking komt voor de cursus. Deelname<br />
aan een cursus is voor medewerkers ver-<br />
plicht. Het project werkt niet alleen taboe-<br />
doorbrekend, maar ook preventief door bij<br />
aanname van nieuwe medewerkers te kij-<br />
ken naar het lees- en schrijfniveau. Is dit<br />
niveau niet voldoende en vindt men deze<br />
kandidaat wel geschikt, dan krijgt hij/zij<br />
ondersteuning in de taal.<br />
WaT HeefT HeT OPGeleverD?<br />
Het voordeel van de lees- en schrijfcursus<br />
straalt door naar beide partijen. Voor Sita<br />
is het positieve effect dat medewerkers<br />
van Sita breder inzetbaar worden. Boven-
dien wordt de klanttevredenheid vergroot.<br />
Ook het ziekteverzuim kan teruggedron-<br />
gen worden door de medewerkers op deze<br />
wijze te stimuleren. De werknemer kan<br />
trots zijn op het behaalde resultaat en kan<br />
de nieuwe vaardigheden in werk en privé-<br />
leven toepassen.<br />
Een van de grootste behaalde resultaten<br />
is het feit dat de computer in de vracht-<br />
wagen als minder bedreigend wordt erva-<br />
ren en dat de deelnemers trots zijn op de<br />
behaalde resultaten. Liep men eerst niet<br />
met de taalmap te koop, nu wordt ieder-<br />
een, van de kantinejuffrouw tot leiding-<br />
gevenden, door de deelnemers bij het tra-<br />
ject betrokken. Het taboe is doorbroken.<br />
De leergierigheid is groot en op het ge-<br />
bied van lezen en schrijven zijn concrete<br />
resultaten geboekt. In Duiven en Helmond<br />
verlopen de trajecten succesvol. Daarom<br />
zal in september ook een traject in Utrecht<br />
gaan starten. Er is binnen het bedrijf veel<br />
begrip gekweekt voor het onderwerp laag-<br />
geletterdheid. Ook de betrokkenheid van<br />
de leidinggevenden is vergroot.<br />
TIPs<br />
Sita vergoedt de opleiding van medewer-<br />
kers voor maximaal twee jaar. Ook de kilo-<br />
meters worden vergoed en de studie-uren<br />
worden door Sita uitbetaald als werkuren.<br />
Hiermee wordt de drempel voor werkne-<br />
mers om een cursus te volgen verlaagd.<br />
Deelname is bovendien verplicht, waarbij<br />
een minimale aanwezigheid geldt.<br />
Tussentijds (na elke 20 weken) wordt een<br />
(voorwaardelijke) toets afgenomen om de<br />
vorderingen vast te stellen.<br />
7
7<br />
COnTaCT<br />
Mw. F. (Floortje) Vermeer<br />
Sita Nederland B.V.<br />
026 – 400 15 06 / 06 – 51343406<br />
Floortje.vermeer@sita.nl
Titel:<br />
Parels van geletterdheid<br />
Ontwerp en opmaak: Compact Drukwerken<br />
Postbus 2054<br />
6201 CD Maastricht<br />
Bestellen: akepser@cinop.nl<br />
Uitgave: CINOP,<br />
Copyright © 2007<br />
‘s Hertogenbosch<br />
2007<br />
Niets uit deze uitgave mag worden ver-<br />
menigvuldigd of openbaar gemaakt door<br />
middel van druk, fotokopie, op welke an-<br />
dere wijze dan ook, zonder vooraf schriftel-<br />
ijke toestemming van de uitgever.<br />
Colofon<br />
Postbus 1585<br />
5200 BP ‘s Hertogenbosch<br />
Telefoon; 073-6800800<br />
Fax; 073-6123425<br />
www.cinop.nl
76<br />
Dit boekje beschrijft goede praktijkvoorbeelden<br />
van de aanpak van laaggeletterdheid op lokaal,<br />
regionaal en nationaal niveau. Het geeft een<br />
handreiking met tips en ideeën. Het laat zien wat<br />
u zelf zou kunnen doen om de laaggeletterdheid<br />
in uw omgeving te bestrijden en te voorkomen.<br />
De meeste van de beschreven praktijkvoorbeelden<br />
zijn in de afgelopen jaren bekroond met, of ge-<br />
nomineerd voor, een Nationale Alfabetiseringsprijs.<br />
De winnaars van de Nationale Alfabetiseringsprijzen<br />
van 2007 staan ook beschreven.<br />
Deze uitgave is tot stand gekomen in het kader van het Aanvalsplein Laaggelleterdheid 2006-2010:<br />
‘Van A tot Z betrokken’ van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.