OLNS Periodiek 0006

dapphdesign

Periodiek

Vereniging van oud-leerlingen der Nationale Schildersschool - Nimeto

Verschijnt 3-maandelijks

ROME

het vervolg

Werken

met leem

in de stad

Djenné


Orgaan van de vereniging van gediplomeerde oud-leerlingen

der nationale schildersschool Nimeto.

Verschijnt eens per 3 maanden

Vakwerk lever je samen

Caparol Nederland, specialist in bouwverven. Uw leverancier van lakken, muurverven,

bouwbescherming, vloeren en gevelisolatie met optimale dienstverlening en een

uitstekend dealernet.

Redactie,

R.J.M. Kortekaas

Overkroetenlaan 80, 4823 KA Breda - T: 076-5418561 - E: periodiek@olnsmeesterschilders.nl

J. Meinsma

Burg. Reinenstraat 10, 8331 KD Steenwijk - T: 0521-512609

Advertentie Acquisitie ONS

R.J.M. Kortekaas

Overkroetenlaan 80, 4823 KA Breda - T: 076-5418561 - E: periodiek@olnsmeesterschilders.nl

Dagelijks bestuur vereniging

Mw. H. (Hanny) Kuin

Vesting 71, 3961 LN Wijk bij Duurstede - T: 0343-575123 - E: info@olnsmeesterschilders.nl

Secretaris

Robert Koning

Rietzanger 1, 2957 ND, Nieuw Lekkerland - E: secretariaat@olnsmeesterschilders.nl

Rekeningen t.n.v. penningmeester:

M.A.M. Bartels

Hannie Schaftstraat 3, 1443 LA Purmerend - E: maurice.bartels@orange.fr

Oude technieken

E: oudetechniek@olnsmeesterschilders.nl

R.J.M. Kortekaas

Overkroetenlaan 80, 4823 KA Breda - T: 076-5418561

Administratie Vereniging ONS

Robert Koning

Rietzanger 1, 2957 ND Nieuw Lekkerland - M: 06-136 315 97 - E: secretariaat@olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl

Vormgeving

Dapph|design

Bisonstraat 3 b23, 4817 LH Breda - T: 06-513 715 67 - E: daphnekortekaas@gmail.com

uniek in bouwverven

Tel 033 247 50 00 Web www.caparol.nl E-mail info@caparol.nl

Druk

Koninklijke Drukkerij

C.C. Callenbach B.V. Nijkerk - E: prepress@callenbach.com

www.olnsmeesterschilders.nl pag 3


Beste Leden

74 E JAARGANG • NUMMER 2 • JULI 2011

Inhoudsopgave

Beste leden,

De zomervakantie staat weer voor de deur en iedereen is bezig plannen

te maken om er eens lekker op uit te trekken.

Mijn man en ik ook, maar eerst nog een belangrijke andere gebeurtenis.

We staan namelijk op het punt om opa en oma te worden. Met vereende

krachten hebben we in de afgelopen periode de kinderkamer geschilderd.

Ondanks dat ik niet meer zo heel vaak een kwast in mijn handen heb,

moet ik zeggen dat het erg leuk geworden is.

Rome vervolg pag 6

Bezuinigingen pag 13

Reclame?? pag 15

Electronica pag 17

Meesterwerk in Leem pag 18

Verenigingsnieuws pag 30

In de volgende Periodiek.. pag 31

Voordat we straks met vakantie kunnen, moeten er nog wel wat klusjes

gedaan worden. Ook voor de vereniging. De organisatie voor de ALV is

gestart. Het is de bedoeling dat we de dag door gaan brengen in Rotterdam.

Hoe precies? Dat is nog niet bekend. Robert en Ruud gaan een

leuk programma in elkaar zetten.

De jongerencommissie is ook hard aan de slag gegaan. Er liggen de

nodige plannen en tijdens de ALV zal ik u gaan vertellen wat allemaal

de bedoeling is.

Nog niet zo heel lang geleden zijn er gesprekken gevoerd met FOSAG

Jong Management om te kijken of we in de toekomst kunnen gaan

samenwerken. Inmiddels heeft het bestuur hier uitgebreid over gesproken

en zal er in 2012 waarschijnlijk een gezamenlijke dag, gericht op

management, georganiseerd worden voor de jongeren. Na de vakantie

hopen we weer opnieuw om tafel te gaan zitten om te praten over

verdere samenwerking en het betrekken van jongeren bij de vereniging

en bij FOSAG. We hopen dan meerdere instanties hierbij te betrekken.

Rest mij u nog een fijne zomervakantie toe te wensen.

Met vriendelijke groeten,

Hanny Kuin

voorzitter

pag 4

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 5


ROME het vervolg

Andries Grosman,

Opleidingsmanager IDEB

Rome deel 2, Oudenbosch, Borromini en Bernini

In dit artikel het tweede deel van de reeks over de stad Rome. Dit keer is de bouwkunst het onderwerp.

Toch is het een beetje Nederlands. Namelijk in Oudenbosch staat een mooie basiliek die naar het

voorbeeld van twee kerken in Rome is gebouwd. De voorgevel is die van Sint Jan van Lateranen,

hieraan is de basiliek naar voorbeeld van de Sint Pieter gebouwd. Oudenbosch heeft ook een Nimeto

tintje, het is het onderwerp van één van de projecten voor decoratie-restauratieschilderen.

Wat zijn de verschillen en overeenkomsten? Beelden hieronder spreken.

Basiliek van Oudenbosch

Sint Jan van Lateranen

De afmetingen zijn anders zowel Sint Jan van Lateranen als de Sint Pieter zijn vele keren groter dan

de basiliek in Oudenbosch. Zo kan de domtoren van Utrecht los in de Sint Pieter straan zonder de punt

van de koepel te bereiken. Wat wel fraai is dat een stukje Rome zo dicht bij te vinden is.

www.olnsmeesterschilders.nl pag 7


ROME het vervolg

In dit artikel wil ik doorgaan met het interieur van de San Giovanni in Laterano. De basiliek zoals we hem

nu kunnen zien is door Francesco Borromini herbouwd. Borromini was een tijdgenoot van Bernini en

bij de meeste mensen wat minder bekend. De stijl van Borromini is goed terug te zijn in de kerk.

Kerkje “San Carlino”

Op de foto’s de gevel, met links één van de 4

fonteinen, het interieur en de ovale koepel. De

bijnaam van het kerkje is “San Carlino” het is erg

klein, zo klein dat het verhaal gaat dat het zou passen

in een van de dikke pilaren van de Sint Pieter.

De wanden, in wit en voor die tijd (Barok) niet overdadig

versierd kenmerken de stijl van Borromini.

De vormen spreken en het is een stijl die wel past

bij ons nuchtere Nederlanders.

Het bekendste bouwwerk van Borromini is de

kerk San Carlo alle Quattro Fontane. Op de

kruising van de straten is op iedere hoek een

fontijn, vandaar de naam van de kerk.

Het contrast met het werk van Bernini is

groot. Slechts gescheiden door een park staat

San’Andrea al Quirinale. Ook dit is een klein

meesterwerk, maar echt barok. De bijnaam “Parel

van de barok” zegt genoeg. De naam kreeg het

kerkje door de overdaad aan rose marmer.

pag 8

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 9


ROME het vervolg

De verschillen het werk van Borromini is erg groot. De opvattingen verschillen enorm. Het waren

bepaald geen vrienden en het verhaal gaat dat de beelden die Bernini maakte voor de fontijn,

La Fontana dei Quattro Fiumi, op het Piazza Navona de kerk Sant’Angese in Agone van Borromini niet

aankijken omdat ze “ruzie” hadden. Of het waar of niet waar is blijft onduidelijk, maar de afbeelding

van één van de figuren voor de kerk zegt genoeg.

Tot zover het tweede beeldverhaal van Rome een inspirerende stad.

pag 10

www.olnsmeesterschilders.nl


WAAROM WACHTEN TOT 2010?

Bezuinigingen

ONSJE

2006

2007

VOC

2010

2008 2009

klaar Voor de toekomst!

Compleet VoC 2010 Verfsysteem

Kijk voor méér informatie op:

www.waaromwachtentot2010.nl

NIeUW

Bezuinigen.

Anno 2011 staat dat woord volop in de media.

Een gewoon woord dat niets negatiefs of positiefs

betekent. Bezuinigen is besparen op uitgaven.

Zuinig aan doen. Niet meer geld uitgeven dan je

bezit, maar het kan ook betekenen zuinig zijn met

verf of chemische bestrijdingsmiddelen. Ik noem

maar wat. En iedereen die ouders of opa’s en

oma’s hebben of gekend hebben, weet dat zij dat

woord ook al kenden én deden. Als het geld op

was, dan moest er zuinig aan worden gedaan.

Of beter nog: gewoon zuinig aan doen met je

geld. En geld lenen was eigenlijk een schande,

hooguit kon je op de pof nog de hoogst noodzakelijke

etenswaren bemachtigen. Maar later

betalen, dat moest je toch.

Ik weet dat mijn vader, die zelfstandig bakker was,

ook klanten op de pof had. Dat moest hij wel doen,

want beter nu wat verkopen dan helemaal niets.

Hij nam het risico dat de klant later alles, niets

of deels zou betalen. Zo was de economie toen.

Minimale marge en grote risico’s. En ergernis.

Want er waren klanten bij die wel andere uitgaven

deden, bijvoorbeeld op vakantie gingen,

en de bakker maar ook de groenteboer, slager op

hun geld lieten wachten of zelfs helemaal niets

meer betaalden! Dan had je als kleine zelfstandige

het nakijken.

Diezelfde situatie komt in deze tijd ook voor, al

is de omstandigheid sociaal en financieel gezien

stukken beter. De echte brede armoede van

vroeger is er niet meer. Wel het systeem van de

economie: Wordt er meer uitgegeven dan er binnenkomt,

dan zal er bezuinigd moeten worden. Of

de uitgaven ombuigen, hervormen zoals dat mooi

wordt genoemd. Het gekke van nu is alleen

dat degene die op de pof leven, daartegen protesteren.

De tering naar de nering zetten is hen

onbekend. Althans, men vindt dat anderen dat

maar moeten doen. Of dit nu de cultuursector is,

het omroepbestel (800 miljoen rijksbijdrage), de

medische sector, defensie, natuurbeschermers

of andere organisaties en personen zijn, bij hen

mag er niet bezuinigd worden! Al deze sectoren

ontvangen grote sommen geld die de economie

moet ophoesten. En het hart van de economie zijn

de bedrijven die wel móeten bezuinigen.

Nu we leven in een tijd van minder overheidsgeld,

zullen de economisch van minder belang zijnde

organisaties een stapje terug moeten doen.

De medische sector is een gigantische miljarden

industrie en iedereen vindt goede zorg belangrijk.

Heilig huisje, maar paradoxaal is wel dat door

deze goede zorgen wij wel gemiddeld ouder

worden, althans niet eerder doodgaan. Daarmee

zijn de pensioenbetalingen niet meer mogelijk en

het stelsel moet worden aangepast. En ook iedereen

die zelf de verantwoordelijkheid neemt wat

voor de oude dag te sparen, moet daarover nog

weer over zijn totaalinkomen belasting betalen,

terwijl degene die alles opgemaakt heeft, wordt

gesubsidieerd met toeslagen.

Dan zijn we weer terug bij vroegere tijden:

de ergernis van de op de pof levende mensen,

die op vakantie gaan en de bakker niet betalen.

Hier in Nederland of in Griekenland.

ONSJE

Teamwork met Sikkens

www.olnsmeesterschilders.nl pag 13


RECLAME?

R.J.M.

Een tevreden klant!..

..Of toch niet?

pag 14

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 15


OOK ADVERTEREN

IN PERIODIEK?!

Neem contact op met:

R.J.M. Kortekaas

Overkroetenlaan 80,

4823 KA Breda

Telefoon: 076-5418561

e-mail: periodiek@olnsmeesterschilders.nl

Daphne Kortekaas

Graphic design

M | +31 (6) 513 715 67

E | daphnekortekaas@gmail.com

logo | huisstijl | website | kaarten

FLEXIBEL FREELANCER,

DIRECT graphicdesign &

TYPOGRAFISCH GELIKT

CREATIE & UITWERKING!

Schildersvakcentrum

Centraal Nederland

Jeugd opleiden in het

schildersvak,

dat doen we samen!

Neem contact met ons op:

030-6081533

WWW.WORDSCHILDER.NL

Werkplaatsen in:

Nieuwegein-Leusden-Lelystad

Electronica

Elektronica en documenten.

De tijd dat de vakbonden in het geweer kwamen

om te protesteren tegen het banenverlies in de

bedrijven door de komst van de computer, ligt nog

niet zo lang achter ons. Een visie die er volkomen

naast zat. Nu is visie geven op te verwachten ontwikkelingen

sowieso moeilijk, zo niet onmogelijk.

De hoge prijsontwikkeling van woningen, wie

had dat kunnen denken. Of de opkomst van Azië,

met name China. Of DNA? Een instituut als het

Centraal Plan Bureau dat toch professioneel

bezig is, zit er vaak naast. Zo ook de gehele

ontwikkeling in de elektronica, en dan bedoel ik

alles waarin met een chip wordt gewerkt.

Ongekende mogelijkheden die zorgen voor een

geweldige boost op tal van terreinen. De medische

apparatuur zorgt voor een gigantische doorbraak

bij het diagnosticeren en bestrijden van kwalijke

ziektes. Denk aan de communicatie sectoren.

Naast de mobiele telefoon (die al niks meer voorstelt)

zijn er een groot aantal andere communicatiesystemen

toegevoegd.

Je kan niet zeggen dat het de grootste ontwikkeling

is, maar het hele gebied van toepassingssoftware

binnen de bedrijfsorganisaties (waartegen

de vakbonden toen protesteerden) heeft een

geweldige uitwerking en invloed op de economie

en op duurzaam werken. Het papierloze kantoor

lijkt mij niet realistisch, domweg omdat er geen

sprake van communicatie is. Net als websites.

Daar moet de informatie opgevraagd worden.

Het brengen van informatie, dus documenten,

offertes, folders, nieuws etc. kan deels door

elektronische mail worden verzorgd en ook door

media als Twitter, Facebook,

Maurice Bartels

maar dat heeft toch beperkingen en is vluchtig,

vandaar dat er zeer veel gedrukte (glossy) bladen

worden uitgebracht. Hoezo papierloze kantoren

en websites?

Wat wel een bruikbare ontwikkeling is dat is het

archiveren van documenten. Terwijl landelijkeen

streekarchieven oude kranten, foto’s etc. scannen

en op internet plaatsen, worden thans ook

de documenten binnen bedrijven en organisaties

gescand en zodanig opgeslagen dat deze eenvoudig

zijn terug te vinden. Leve de technische

vooruitgang door de geavanceerde computerchip

en dito opslagsysteem! In de 80er en 90er jaren

was dat een utopie. Je kon toen met je 40 Mb

geheugen niet genoeg foto’s opslaan. Nu kun

je met je digitale fotocamera honderden zo niet

duizenden foto’s meenemen.

Zo zie je maar weer dat - alhoewel niet alles

zaligmakend is – de ontwikkelingen blijven doorgaan

en dat visie daarop, ontzettend moeilijk is.

Uw ouders zeiden tegen u als jongeling: waar

gaat dat heen met de moderne tijd. Nu gaat dat

nog sneller, en om dat bij te benen wens ik u veel

openheid en plezier toe. Maar kijk wel uit voor

cybercrime.

Maurice Bartels

www.olnsmeesterschilders.nl pag 17


Het Meesterwerk Nieuwe Ondernemen?

in leem

Jan van Gent

Een meesterwerk in leem

Het is steeds een verrassing hoe woonhuizen over de hele wereld zijn gebouwd. Het zijn bouwmaterialen

uit de directe omgeving die worden gebruikt en hierdoor vormen woonhuizen één geheel met

het omliggende landschap. Zoals de iglo’s in het sneeuwlandschap, de met leem gevormde huizen die

als het ware groeien uit de ondergrond en de met riet bedekte boerderijen in het rietlandschap van

de Weerribben in ons eigen land. Het getuigt van vakmanschap met simpele oplossingen en in juiste

verhoudingen onder het motto “Bouwkunst zonder architecten”.

Persoonlijk ben ik al jaren een grote bewonderaar van de plattelandsarchitectuur, die begon in ons

eigen land met studie van de verschillende boerderijtypen en de bezoeken aan de beide openluchtmusea

in Arnhem en Enkhuizen. Europa volgde door de vele bezoeken aan diverse openluchtmusea en

het verzamelen van boeken die handelen over dit onderwerp. Een bezoek aan de leemstad Djenné in

2008 bracht me er toe om een meesterwerk in leem, de grote moskee, in de schijnwerpers te zetten.

De leembouw.

Leem is al ruim duizend jaar het ideale bouwmateriaal

waarmee de mensheid zijn huizen bouwt

als bescherming tegen de weersinvloeden. Bijna

een derde deel van de huidige wereldbevolking

woont in huizen waarvan het belangrijkste bouwmateriaal

leem is. Deze lemen huizen komen

het meest voor in regio’s met een warm klimaat

en waar het relatief weinig regent. Daardoor zijn

de meeste lemen huizen te vinden in de “zonnegordel”

over de wereld, met voor elk gebied zijn

eigen architectuur gebaseerd op gebruik en

levensrituelen.

Natuurlijk zijn hierop uitzonderingen, zo zijn er

woonhuizen met dikke lemen muren op de pelgrimsroute

naar Compostela in Noord-Spanje, in

het oosten van Bretagne en in het graafschap

Devon in Zuid-West Engeland.

In ons land werd het leem hoofdzakelijk gebruikt

als pleistermateriaal voor de open vlakken in

de houtconstructies van vakwerkhuizen en als

vloerafwerking op het bedrijfsgedeelte (de “deel”)

van de oude boerderijen.

De leembouwtechniek staat internationaal bekend

als “adobe” en volgens de gespecialiseerde onderzoekers

bevinden de oudste huizen van leem zich

in het Midden-Oosten. Adobe is volgens hen een

verbastering van het Arabische woord “atob” wat

zoiets als natte modder of blubber betekent of

van het woord “atubah” voor baksteen.

Klei, zand en silt (zeer kleine zanddeeltjes) vormen

de hoofdbestanddelen van leem, waarin klei met

zijn mineralen het bindmiddel is. Een belangrijke

factor is dat door toevoeging van water, het leem

verandert in een kneedbare massa die na droging

weer terugkeert in zijn vaste vorm.

De ideale combinatie voor de leembouw is het

schrale leem in verhouding van 40% klei en 60%

zand/silt. Veelal wordt bij het kneden van de leemmassa

ook nog stro toegevoegd om de schraalheid

te verhogen en zo een steviger eindproduct te

verkrijgen dat sneller doordroogt door de zonnewarmte.

Bij het bouwen van de wanden wordt de smeuïge

leemmassa gewoon in vorm verhoogd, wat steeds

in gedeelten moet drogen, om vervolgens met de

volgende laag door te gaan.Praktischer is de

methode met houten vormen lemen stenen te

maken en die in de zon te laten drogen. Dit systeem

wordt in vele landen toegepast en in heel Mali zagen

wij overal de mensen bezig met de stenenfabricage.

(Wel een groot woord voor dit veeleisende arbeidsproces)

In West-Europa werd een andere techniek

toegepast, hier werd de leemmassa in een houten

bekisting net zo lang aangestampt tot er een

steenharde structuur ontstond. Het aangestampte

leem was daardoor minder gevoelig voor vocht

dan in de zon gedroogde stenen.Wel diende hier

een fundering van opgestapelde veldkeien als

buffer voor het optrekkende vocht.

pag 18

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 19


Het Meesterwerk Nieuwe Ondernemen?

in leem

Djenné

Door de geïsoleerde ligging van Djenné op een

eiland in de rivier de Bani, een zijrivier van de

Niger, is de tijd stil blijven staan in architectonische

zin. Toen wij met ons reisgezelschap de rivier met

een pontje waren overgestoken, zagen wij in de

verte Djenné liggen met de daar boven uittorende:

“Grande Mosquée”. Door de smalle straatjes van

Djenné kwamen wij op het grote marktplein en

in zijn grootheid stak de moskee af tegen het

vallende avondlicht.

Nieuwsgierig waren wij vroeg op pad om Djenné

te verkennen en wij vielen van de ene in de andere

verbazing. Door de overvloedige leembouw is de

stad wonderschoon, zeker samen met de kleurrijke

voorbereidingen van de wekelijkse markt

op het grote plein voor de moskee. Op wat palen

in de grond werd een zeiltje gespannen boven

de uitgestalde koopwaar. Rond elf uur kwam de

markt pas goed op gang. Het was een schitterend

gezicht al die kleurige kleding en de geurige

kruiden van Mali.

Slenterend door de smalle straatjes van Djenné

zagen wij eenvoudige huizen die geheel opgebouwd

zijn met leem. Sommigen met mooie strakke

wanden, maar ook veel met een gebarsten toplaag.

Dit komt door de jaarlijkse regenperiode

waar het weke leem door de regen wordt weggespoeld

en de felle zon het doorweekte het leem

laat barsten. Op de scheiding van de muren en de

weg ontstaat een holle vorm, te vergelijken met

de holle wegen in Limburg. Daardoor lijkt het hier

wel alsof de lemen huizen als ware uit de grond

opstijgen, wat natuurlijk mede wordt veroorzaakt

doordat zowel de huizen als de weg van hetzelfde

Boven: Het begin van de maandagmarkt

in Djenné, in mooie kleding

en op de grond haar handel die zij

op haar hoofd vervoerde.

Rechts: Een typisch straatbeeld

van Djenné

materiaal en dezelfde kleur zijn. Midden in

deze straatjes loopt het open riool, waarvan de

handhaving door de UNESCO is geëist voor de

plaatsing van Djenné op de Werelderfgoedlijst.

pag 20

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 21


Meesterwerk in leem

Opvallend is dat in de lemen wanden langs de smalle straatjes bijna geen lichtopeningen zijn. Dat is

om twee redenen; het zonlicht wordt zoveel mogelijk buiten gehouden en het leven speelt zich op de

open binnenplaats af. De overdekte vertrekken zijn gebonden aan de lengte van rechte boomstammen,

die stam tegen stam liggen. Kruislings ligt hierover riet, het geheel wordt afgedekt met een dikke laag

leem en met aan de zijkant een opstaande rand van hetzelfde materiaal. Op het laagste punt van het

licht oplopend dak bevindt zich de regenafvoer, dit is een lange houten pijp of keramiekbuis die er voor

zorgt dat het regenwater zover mogelijk van de lemen wand naar beneden valt.

Naast de eenvoudige architectuur van de woonhuizen

zijn er ook indrukwekkende gevels te

bewonderen. Hierbij zijn er twee typen: de

Toucouleur-gevel en de Marokkaanse gevel.

De Toucouleur-gevel heeft een luifelconstructie

boven de voordeur, eenvoudige gaten in de gevels

als raamopeningen en “organische” ronde vormen

die door de jaren heen zijn ontstaan. Daarentegen

zijn de Marokkaanse gevels in principe vlak en

zijn de raamopeningen afgesloten met fraai

opengewerkte luiken met Islamitische motieven

waarachter de vrouwen ongestoord hun blik

kunnen werpen op het buitenleven.

Boven: Toucouleur gevel

Onder: Marokkanse gevel

Vóór de kolonisatie van de Fransen aan het einde

van de 19e eeuw werden de lemen wanden

opgebouwd met cilindrische, handgevormde

leemstenen (djenné ferey), die met een slappe

leemspecie werden opgemetseld tot naar boven

toelopende muren. Met de komst van de Fransen

kwam de rechthoekige leemsteen in zwang en

sindsdien wordt gewerkt met een rechthoekige

mal. Met het gebruik van de rechthoekige leemsteen

(toubabou-ferey “steen van de blanken”)

werd de metseltechniek uit Europa geïntroduceerd.

Met behulp van de troffel, schietlood en bouwdraad

staan de bouwers onder leiding van de

meestermetselaar.

pag 22

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 23


BIJ KONINKLIJKE BESCHIKKING

HOFLEVERANCIER

Een stenenmaker

met in zijn handen

een houten mal

waarin de stenen

gemaakt worden.

De meestermetselaar is eigenlijk de architect van

de vele bouwwerken in Djenné en hij staat in hoog

aanzien bij de bevolking. Hij heeft een lange

opleiding genoten in het metselaarsgilde, waar

de oudere meestermetselaars, zeg maar gildebroeders,

zorgden voor de opleiding, de ruimtelijke

planning, de verdeling van het werk met

vaste bouwprijzen en kwaliteitsnormen. Door de

beslotenheid van het gilde zijn oude gebruiken

bewaard gebleven in de zin van religieuze en

magische achtergronden. Zo wordt bij de start

van een gebouw op de vier hoeken een met

spreuken bekrachtigde steen gelegd, samen

met de zaden van gierst, rijst, maïs, katoen en

kaurischelpen. De zaden vertegenwoordigen het

voedsel, het katoen de kleding en de schelpen

het geld (dit was in het verleden van Mali een

betaalmiddel) en zo wordt symbolisch de levenscyclus

vereeuwigd bij de start van de bouw.

De symboliek kan men zien als bescherming

voor de stabiliteit van het gebouw, de gevaren

van buitenaf en het geluk voor haar bewoners.

pag 24

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 25


Meesterwerk in leem

Vanaf het marktplein heeft men een imposant

gezicht op de oostkant met de drie bovenuitstekende

torens van de moskee die de richting

van Mekka aangeeft. De organisch gevormde

gevel met een minimale dikte van 1 meter laat

hier één van de opvallende aspecten van de

Sudanese leembouw zien: de bundels palmhout

die uit de muren steken. Naast de decoratieve

functie hebben zij ook een praktisch nut. Als na

de regenperiode het leem moet worden hersteld,

dienen deze houtbundels als steigers voor de

werklieden.

De moskee

Het pronkstuk van Djenné is natuurlijk de moskee

die geheel tot zijn recht komt vanaf het grote

marktplein, waar hij op een natuurlijke verhoging

van 3 meter zich nog grootser toont aan haar

bewonderaars. Dit natuurlijke plateau diende in

de 13e eeuw voor het paleis van de heerser Koy

Konboro. Na zijn bekering tot de islam liet hij als

toegewijd moslim zijn paleis afbreken en zette er

een grote moskee voor in de plaats. Eeuwenlang

heeft de moskee dienst gedaan als gebedsruimte,

tot in het begin van de 19e eeuw een andere

bevolkingsgroep Djenné had overgenomen.

Zij verafschuwden de losbandige levensstijl van de

huidige inwoners van de stad en lieten de moskee

doelbewust in verval raken, de islam verbiedt

moskeeën af te breken. Door de regenafvoerpijpen

van het dak te verstoppen, bezweek het dak onder

het gewicht van tonnen regenwater. De nieuwe

moskee die hierna werd gebouwd was eenvoudig

De trots van de stad,

de grote moskee

van vorm, niet hoger dan drie meter en kende

geen minaretten. De Fransen kolonialiseerden

Mali in 1893 en om de marabouts en de imams

van Djenné aan hun kant te krijgen gaven zij de

inwoners de mogelijkheid de Grande Mosquée te

herbouwen.

De moskee verrees op de ruïnes van de eerste

moskee en werd opgeleverd in 1907. In zekere

zin is het een prestigeproject geweest, want de

moskee is veel te groot voor een stad(je) als

Djenné. Op het plateau van 75 bij 75 meter staat

een gebouw van 50 bij 50 meter met een gemiddelde

hoogte van 7 meter met daarboven uitstekend

de 9 meter hogen spitse torens getooid met

struisvogeleierschalen. Naast het decoratieve

element heeft het nut als regenbreker voor de

zwakke leemspitsen.

Binnen in de moskee bevinden zich een open

binnenplein en een overdekte gebedsruimte van

50 bij 26 meter. Het enorme lemen dak van deze

ruimte wordt gedragen door 90 zware, rechthoekige

kolommen van leem die aan de bovenzijde met

spitsbogen zijn verbonden.

Er zijn twee hoofdingangen. De ingang aan de

eenvoudig vormgegeven zuidzijde is bedoeld

voor de inwoners van het oorspronkelijk arme

westelijke deel van de stad; de ingang aan de

prachtige noordzijde was voor de inwoners van

het rijke oostelijke stadsdeel. Alleen mochten

wij de moskee niet van binnen bezichtigen, zelfs

niet de open ruimte op het plateau, dit is alleen

toegankelijk voor moslims.

Het jaarlijkse onderhoud

Jaarlijks wordt tegen het eind van het droge

seizoen, eind februari of begin maart, de moskee

voorzien van een nieuwe laag leem. Voor dit

werk begint een maand eerder het klaar maken

van de grote voorraad leem die hiervoor nodig

is. In ondiepe kuilen buiten de stad wordt leem

bewerkt onder toevoeging van het kaf van de rijst,

mest en organisch vuil. Zodoende wordt in het

mengsel een rottingsproces opgang gebracht,

waardoor de krimp van het leem tijdens het

drogen beperkt wordt. Regelmatig wordt het

leem bewerkt tot de grote dag(en) voor de

opknapbeurt van de moskee. Waarom dagen of

liever ochtenden? Voor het onderhoud van de

moskee zijn twee stadsdelen verantwoordelijk,

ieder voor hun eigen deel aan de moskee. Dat

dit gescheiden wordt uitgevoerd is begrijpelijk

gezien de omvang. Zo wordt met tussenpozen

van enkele dagen of een week het werk uitgevoerd

wat uitloopt in twee feestelijke ochtenden

voor Djenné. Deze dagen worden bepaald door

de raadsmannen van de 11 wijken die Djenné telt

en is er eenmaal een besluit gevallen, dan wordt

dit door imam na afloop van zijn vrijdagpreek

bekend gemaakt.

pag 26

www.olnsmeesterschilders.nl

www.olnsmeesterschilders.nl pag 27


Meesterwerk in leem

De middag voor de grote dag is het eerste leem

vanuit de putten naar het plateau van de moskee

gebracht. Heel vroeg in de morgen, of wanneer

het maanlicht het toelaat midden in de nacht,

begint het werk. De jonge jongens dragen het

leem aan voor de mannen en hun helpers die

de nieuwe pleisterlaag aanbrengen, terwijl de

meisjes verantwoordelijk zijn voor het water.

Elke helpende hand is welkom, iedereen helpt

met het transport van leem en water.

De jonge sjouwers rennen schreeuwend heen

en weer tussen de leemputten en de moskee.

Aangevuurd door trommelaars en vlaggendragers

vervoeren zij het leem in mandjes op hun hoofd

en de meisjes hollen mee met de met water

gevulde kalebassen. Het leem wordt op hopen

gegooid en alles wordt weer zorgvuldig door

jongens met blote voeten gemengd onder toevoeging

van het water van de meisjes.

Wanneer de bepleistering van de buitenmuren

en die op de binnenplaats haar voltooiing nadert,

wordt het leem naar het dak gebracht voor een

nieuwe beschermende laag. Dit betekent plezier

voor de jongsten. Kleine jongens glibberen en

glijden net zolang over het dak totdat het met veel

water aangebrachte leem is verspreid. Na enkele

uren is het door de zon opgedroogd en ziet de

helft van het moskeedak er uit als een ondiepe

modderpoel. Rond het middaguur is het werk

klaar, het plateau en de binnenplaats worden

opgeruimd en de overgebleven leem wordt op de

marktplaats gebracht. Iedereen, die nog wat leem

nodig heeft voor zijn eigen huis, kan er wat van

meenemen. Rondom de moskee herstelt de rust

en enkele dagen later zal de andere helft van het

gebouw een nieuwe pleisterlaag krijgen.

pag 28

Deze bijzondere gebeurtenis hebben wij niet

mogen meemaken. Het is een toeristische trekpleister

geworden, die veel toeristen naar Djenné

lokt om dit “crespissage festival” mee te mogen

maken, wat wordt omlijst door veel muziek en

dans.

Door toepassing van leem als bouwmateriaal,

maakt men gebruik van de isolerende eigenschap

van dit materiaal. Overdag is het heerlijk

koel binnen en ’s nachts geeft de door de zon

verwarmde leem haar warmte af. Dus is het

prettiger leven in gebouwen die zijn gemaakt met

het goedkoopste bouwmateriaal van de wereld en

levert dit een grootse architectuur op.

Jan van Gent

Bronnen: Djenné beeld van een

Afrikaanse stad / Bulletin 1989/6

Rechts: Het jaarlijkse onderhoud

van de moskee, eenvoudige ladders

en de palmhouten uitsteeksels

worden benut als klimsteunen.

www.olnsmeesterschilders.nl


Verenigingsnieuws

Verhuisde leden

Nieuw adres:

A.T. van der Rhee, West-kinderdijk 337, Alblasserdam

A.M. Gelderblom, Cavaleriepad 2a, Gorinchem

T.K. Hagen, St. Janskerkstraat 68, Arnhem

Femke Rotteveel, Hoofdstraat 33a, Velp

Tot onze spijt hebben wij kennis moeten nemen van het overlijden van ons lid:

Dhr. P.A. van den Hoek is op 27 september 2010 overleden.

M.W. Oostveen, Prof. Hugo de Vrieslaan 64 te Utrecht.

Dhr. Wim van Straalen (oud conciërge) is op 9 april overleden in Utrecht.

Verwacht in ons volgende nummer:

de rapportage van de

restauratie van het

gebrandschilderde

glas-in-loodraam

“De Jonge Prinses”

Verenigingsdag en ALV

Onthoud de datum: 5 november 2011

Het bestuur is weer druk bezig met de voorbereidingen van de verenigingsdag. Houdt alvast

5 november vrij in uw agenda wat dat is de dag waarop de verenigingsdag en de ALV zullen gaan

plaatsvinden. Dit jaar staat de dag in het teken van een bezoek aan Rotterdam. Wat we allemaal gaan

doen dat houden we nog even geheim. We doen in ieder geval ons best om de dag weer net zo succesvol

te laten zijn als die van het afgelopen jaar in Maastricht.

www.olnsmeesterschilders.nl

GRUNO BREDA B.V.

Groothandel in kwasten -penselen en schildersbenodigdheden

Druivenstraat 57

4816 KB Breda

Tel. 076-5218864

Fax.076-5200424

E-mail: gruno@xs4all.nl

www.grunobreda.nl

T & S

Ook leverancier van

T&S kwasten

SCHILDERSKWASTEN

pag 30

www.olnsmeesterschilders.nl


TopCRM

Procesbeheer van aanvraag tot .....

De nieuwste ontwikkeling!

More magazines by this user
Similar magazines