Wetenschap & Technologie implementeren in het basisonderwijs - Lessons Learned

hogeschoolrotterdamceb

Wetenschap & Technologie

en loopbaanontwikkeling & begeleiding

in het basisonderwijs

W&T?

LOB?

OOL?

Hoe eenvoudig kan het zijn?


Colofon

Een product van het Bridge project Wetenschap & Technologie en LOB in het basisonderwijs

Uitgevoerd door Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie (EMI)

Hogeschool Rotterdam

© September 2019

Auteurs

Tamara van Heel, Pabodocent Wetenschap en Technologie, Hogeschool Rotterdam

Tessa Nicolaas, Leerkracht Primair onderwijs, Vakspecialisatie W&T Pabo Hogeschool Rotterdam

Ontwerp

Julia van Olffen (communicatiemedewerker EMI)

Met medewerking van De HUB ontwerpbureau van een aantal figuren en illustraties.

Eindredactie

Jos Heinerman (Programmaleider Bridge (EMI), Hogeschool Rotterdam)

2

2


Voorwoord

Deze publicatie is een samenvatting van de vragen en antwoorden, die samen met basisscholen op Zuid ontdekt zijn tijdens

de zoektocht naar het waarom en hoe Wetenschap & Technologie (W&T) in het curriculum te verankeren en te verbinden is

met loopbaanontwikkeling en begeleiding (LOB).

Dit traject vond plaats in het kader van het Gaan voor een Baan programma (GvB) van het Nationaal Programma Rotterdam

Zuid (NPRZ). De ambitie van GvB is het bieden van extra ondersteuning bij LOB aan de jeugd van Zuid van basisschool

tot uitstroom naar werk, om zo kansrijker schoolloopbanen te realiseren. Door een driejarige Europese subsidie 1 heeft

het GvB programma onder de noemer Bridge de kans gekregen om het po, vo en mbo op Zuid extra loopbaangerichte

ervarings- en reflectieactiviteiten voor leerlingen te bieden en professionalisering voor onderwijsgevenden. W&T en LOB is

een van die professionaliseringstrajecten en werd uitgevoerd door Tamara van Heel en Alexandra van der Meulen vanuit het

Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie (EMI) van Hogeschool Rotterdam.

Een van de kansrijke sectoren in de wereld van werk en beroep is techniek. De vraag naar technisch en bèta-geschoold

personeel is hoog en zal naar verwachting alleen maar hoger worden 2 . Dat is zo in primair technische beroepen, zoals

installatiemonteur, lasser, werktuigbouwkundige, systeemanalist, steigerbouwer. Alsook in beroepenvelden waar techniek

een steeds grotere rol speelt, zoals robotica in de zorg, inzet van drones bij politiewerk en landbouw, virtual reality bij de

fysiotherapeut, de koelkast die de supermarkt het bericht stuurt dat de melk op is.

Hiernaast zijn de algemene (21e-eeuwse) vaardigheden die je je eigen maakt door met wetenschap en technologie kennis

te maken en te experimenteren, zoals een onderzoekende houding, samenwerking, kritisch denken, probleemoplossend

denken, in toenemende mate onmisbaar in alle sectoren en beroepen.

De basis van motivatie en het gevoel van competent zijn voor bèta-technische richtingen en vaardigheden, wordt bij kinderen

gelegd voor het tiende levensjaar. De basisschool kan een belangrijke rol spelen door leerlingen (leer-) ervaringen aan te

bieden op basis waarvan zij mogelijke kwaliteiten en interesses op dit gebied kunnen ontdekken en vaardigheden kunnen

ontwikkelen. Samen met de po-scholen op Zuid ontdekten we hoe je die belangrijke rol bij W&T en LOB concreet in kunt

vullen. In samengevatte vorm delen we in deze publicatie de hierbij ‘geleerde lessen’.

Jos Heinerman,

Programmaleider Bridge, Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie, Hogeschool Rotterdam

3


Wat is W&T,

OOL en LOB?

Hoe geef ik

een W&T-les?

2

3

Didactiek

van OOL

10

Hoe koppel ik

LOB aan

W&T?

1

W&T, OOL

en LOB

6

Kenmerken

van een

W&T-les 8

Hoe ziet een

W&T-les eruit?

4

W&T

combineren

met LOB

14

Hoe moet ik

beginnen?

Inhoud

De vraag en antwoord route van links naar rechts op deze pagina maakt je wegwijs in deze publicatie. Het zijn antwoorden

op vragen die wij met basisscholen op Zuid formuleerden. Elk antwoord leverde ons weer nieuwe vragen en antwoorden op.

In hoofdstuk 1 beschrijven we bijvoorbeeld een antwoord op de vraag wat de termen W&T, OOL en LOB inhouden en hoe ze

verbonden zijn.

4


5

Starten

in de klas

16

Hoe organiseer

ik dat op school?

6

Starten op

school

18

Hoe stel ik

een leerlijn

W&T samen?

7

20

Welke spullen

heb ik nodig?

8

W&Tcurriculum

W&Tmaterialen

22

Wat als ik meer

wil weten?

9

Verder

lezen

24

Een vraag (denkwolkje) die hierna bij collega leerkrachten opkwam is: ‘hoe ziet een W&T-les eruit?', waar we vervolgens in

het tweede hoofdstuk op in gaan. Zo kan je deze leeswijzer aan de hand van de praktijkvragen als route volgen. Maar je kunt

ook direct doorbladeren naar de vraag die jou het meeste bezighoudt.

5


Wat is W&T,

OOL en LOB?

Er is geen ruimte in

het rooster.

Stel je behandelt de

industriële revolutie bij

geschiedenis, combineer

het met een les en proefje

over de stroomkring.

Je kunt het dus

combineren met

andere vakken en

activiteiten!

Ik heb zelf helemaal

geen talent voor

techniek en twee linker

handen.

Er is geen budget

voor materialen!

Heb je wel wat lef en hart

voor de nieuwsgierigheid van

je leerlingen, maak dan gebruik

van bestaande eenvoudige

lessen.

Wist je dat je met

potlood, papier, water, paperclips,

een broodzakje etc. al

verschillende experimenten

kunt uitvoeren?

Ok, ik kan het

gewoon eens

proberen met wat

hulpmateriaal.

Met materiaal dat toch

al op school is, kan ik

al W&T geven!

6


W&T, OOL en LOB

Je hebt de publicatie opengeslagen; je bent dus geïnteresseerd in Wetenschap

en Technologie (W&T) geven. Dat is geweldig, je eigen motivatie is het

belangrijkste om goede W&T-lessen te geven. Bovendien is onderwijs in W&T

belangrijk, nu én in de toekomst! Onze samenleving is in verandering en W&T

sluit hier goed op aan. W&T omvat alle kerndoelen van het domein ‘Oriëntatie

op jezelf en de wereld’ voor de vakken geschiedenis, aardrijkskunde en natuur

& techniek. Zo zijn W&T en onze samenleving onlosmakelijk met elkaar

verbonden.

Misschien zijn er, ondanks je interesse, belemmeringen. Laat je niet

tegenhouden, maar denk in mogelijkheden! W&T past ook bij jou; het is een

verrijking voor je onderwijs. Zie je ook belemmeringen zoals in de wolkjes op

de linkerpagina? Misschien kan je je eigen belemmeringen wel omvormen naar

mogelijkheden!

Om kinderen toe te rusten met de juiste vaardigheden om later te kunnen

functioneren in een steeds veranderende maatschappij, wordt de didactiek van

onderzoekend en ontwerpend leren (OOL) gebruikt. Vanuit nieuwsgierigheid

naar de wereld om hen heen, hebben kinderen veel vragen of zien problemen en

behoeften. OOL komt tegemoet aan deze nieuwsgierigheid door onderzoekende

en ontwerpende activiteiten te bieden. Kinderen ontwikkelen hierdoor een

onderzoekende en ontwerpende houding. Bovendien doen leerlingen

21e-eeuwse vaardigheden op die belangrijk zijn voor de samenleving van nu

én later 3 . W&T sluit hierdoor aan bij loopbaanontwikkeling en -begeleiding

(LOB). Door het opdoen van de verschillende ervaringen en het ontdekken van

kwaliteiten en interesses, kunnen leerlingen de verbinding gaan leggen met de

wereld van werk 4 .

Wat is wetenschap en technologie?

De Verkenningscommissie

Wetenschap en technologie zegt

hierover 5 :

''W&T is een manier van kijken

naar deze wereld en omvat

alle zaakvakken. Wetenschap

en technologie begint bij de

verwondering: waarom is de wereld

zoals zij is? Vanuit die attitude komen

vragen op of worden problemen

gesignaleerd. De zoektocht naar

antwoorden op die vragen en

problemen leidt tot oplossingen in

de vorm van kennis en/of producten.

Deze oplossingen zijn tegelijk weer

uitgangspunt voor nieuwe vragen.''

W&T is een manier om te kijken

naar de wereld om je heen en omvat

alle vakken. Met de OOL-didactiek

kun je goed W&T geven. Hierbij

doen de leerlingen 21e-eeuwse

vaardigheden op en ontwikkelen een

onderzoekende en ontwerpende

houding. Bovendien leren leerlingen

in gesprek met leerkracht en ouders

over hun kwaliteiten, interesses en

hun mogelijkheden, waardoor LOB

ook goed aansluit bij W&T-onderwijs.

7


Hoe ziet een

W&T-les eruit?

Kenmerken van een W&T-les

Op dit moment geven veel leerkrachten hun W&T-lessen zoals in de linker

driehoek (p.9). Lessen worden gegeven met een methode als basis, met

daaraan onbedoeld taaldoelen gekoppeld. Leerkrachten zien niet altijd in dat

ze eigenlijk met taal bezig zijn. Hierdoor wordt het een soort begrijpend lezen

les, waarbij leerlingen allerlei lege concepten krijgen aangeleerd. Denk maar

aan het concept ’dier’. Een kind leert dat zijn hond een dier is. De hond moet

eten, worden uitgelaten en leeft vijftien jaar. Als een kind ontdekt dat een olifant ook een dier is,

moet het kind zijn concept van ’dier’ aanpassen. Een olifant leeft namelijk in een groep, hoeft

niet worden uitgelaten en wordt vijftig jaar oud. Later ontdekt de leerling dat er planteneters

zijn en dat niet elk dier een zoogdier is. Het is belangrijk dat een kind een concept (dier) in

verschillende contexten (huisdier, insecten, leefomgeving, vlees- en planteneters etc.) aanleert.

Het kind ontwikkelt daardoor een diepere betekenis van het concept 6 .

Taal is dus ook een belangrijk onderdeel van W&T! Tijdens een W&T-les bedenken leerlingen

onderzoeksvragen, leren argumenteren, leren over begrippen in een brede context,

presenteren hun onderzoek en ontwerp. Als je OOL-didactiek gebruikt, leren kinderen dus

binnen verschillende domeinen van taal 7 . Zo speelt redeneren bij W&T een belangrijke rol:

in taaldenkgesprekken leren leerlingen ideeën inbrengen, actief luisteren en denken in een

hogere orde. Bovendien moeten leerlingen vakspecifieke taal en onderzoekstaal aangeleerd

krijgen tijdens een W&T-les. Een W&T-les ontwikkelt zowel de denkontwikkeling, vakkennis en

taalontwikkeling 8 .

In de rechter driehoek (p.9) is een W&T-les te zien, waarbij concreet materiaal als uitgangspunt

genomen wordt. Dan ben je echt met W&T-doelen bezig. Veel methodes bieden afbeeldingen

en filmpjes, waardoor het voor de leerkracht aantrekkelijk is om het werken en het ervaren met

concreet materiaal over te slaan. Door concreet materiaal leren kinderen echter verschillende

concepten aan in de context van hun leefwereld. Als je dan ook nog de OOL-didactiek gebruikt,

dan geef je de ideale W&T-les.

8


TAALDOELEN

W&T-DOELEN

METHODE

CONCREET

MATERIAAL

LEGE

CONCEPTEN

BEGRIJPEND

LEZEN

CONTEXTEN

OOL-

ACTIVITEITEN

METHODELES

Een leerkracht geeft een methodeles

over elektriciteit. De leerlingen leren verschillende

begrippen: stroombron, batterij, schakeling,

elektronen etc. De leerlingen moeten in hun werkboek

opschrijven wat de verschillende onderdelen zijn en

hoe ze werken. Ze leren hierdoor niet in een context

en weten niet hoe de verschillende onderdelen

samenwerken.

W&T-LES

Een leerkracht geeft de leerlingen de

volgende context: ik kwam in het donker thuis en

mijn nachtlamp ging niet meer aan. Hoe kan dit? Hoe

werkt een lamp? De leerlingen krijgen een batterij,

stroomdraadjes en een lampje. De leerlingen ervaren

hoe een lamp werkt en kunnen dit uitleggen. Ze leren

over het concept elektriciteit in een ervaringscontext.

Bij een goede W&T-les ga je uit van

concreet materiaal waaraan een

context, OOL-activiteiten en W&Tdoelen

worden gekoppeld. Je kunt bij

de voorbereiding vanuit een van deze

ingrediënten starten.

9


Hoe geef ik

een W&T-les?

Houding

Vaardigheden

Didactiek van

OOL

Een W&T-leerkracht heeft een positieve

ontwerpende en onderzoekende houding 9 .

Het is belangrijk dat je start bij je eigen

interesses, onbevangen bent, OOL-didactiek

beheerst en kinderen kan begeleiden

in het proces van OOL 7 . Als laatste is

er vakinhoudelijke kennis nodig. Met

basiskennis over het leergebied 'Oriëntatie

op jezelf en de wereld' kom je al een heel

eind! In de figuur hiernaast zie je alle drie

de aspecten samenkomen. Om een W&Tleerkracht

te zijn heb je dus hart (houding),

handen (vaardigheden) en hoofd (kennis)

nodig.

W&T

LEER-

KRACHT

Kennis

10


Om een effectieve W&T-leerkracht te zijn is

het belangrijk om kennis te hebben over de

didactiek van OOL. Veel leerkrachten (LK)

gebruiken het directe instructie model (DI). De

twee lesmodellen verschillen. Het doel van DI

is het beheersen van de aangeboden theorie.

Aan het eind van een les zijn de resultaten van

de les meetbaar. Dit model is ideaal voor taal

en rekenen. Bij de OOL-didactiek is theorie

een middel. Leerlingen (LL) moeten wat theorie

beheersen om een onderzoek of ontwerp te

kunnen opzetten. Na de les wordt de opgedane

kennis nog aangevuld met verdere theorie.

Het OOL-model geeft leerlingen de ruimte om

verschillende dingen binnen de leerlijn te leren.

De resultaten zijn minder goed meetbaar. Dit

model is geschikt voor de zaakvakken en de

kunstvakken. De rol van de leerkracht verschilt

ook bij beide modellen: bij DI is de leerkracht

leidend, bij OOL biedt de leerkracht vooral

houvast door de juiste vragen te stellen tijdens

de les 10 . Leerkrachten werken vaak met het

stoplicht. Bij het OOL-model staat het stoplicht

nooit op rood!

LES VOLGENS

DIRECTE INSTRUCTIE

Specifiek doel vertellen (LK)

Theorie overdragen (LK)

Oefenen (LL)

Meten van het geleerde (LK)

Nieuwe doelen stellen (LK+ LL)

LES VOLGENS

OOL-INSTRUCTIE

Context bieden; algemeen doel

vertellen (LK)

Verkennen onderwerp/materiaal

(LL)

Onderzoeken/ontwerpen (LL)

Gehaalde doelen bepalen

(LK+LL)

Theorie overdragen (LK)

Bij de didactiek van het onderzoekend

en ontwerpend leren biedt de

leerkracht de juiste vragen en/

of ontwerpeisen (vaardigheden).

Vervolgens zijn de leerlingen eigenaar

van het proces, de leerkracht vraagt,

denkt mee en stimuleert (houding). De

theorie wordt over de inleiding en de

afsluiting verdeeld (kennis).

11


Hoe geef ik

een W&T-les?

De didactiek van OOL loopt volgens twee basismodellen: een model voor onderzoekend leren (p.12) en

een model voor ontwerpend leren (p.13). Dit zijn vereenvoudigde weergaves van de onderzoekend en

ontwerpend leren cycli 11 .

Nieuwsgierigheid

VOORBEELD

Als leerkracht introduceer je de

schilderijen van Rembrandt. Hij werkte met

een sterk licht-donker contrast en was hier

ontzettend goed in. Veel schilders probeerden

dit na te doen, maar konden de lichtinval

en schaduwen niet goed na schilderen.

Kunnen de leerlingen het valse schilderij

eruit halen? De leerlingen bedenken een

onderzoek om hierachter te komen. Door hun

onderzoek krijgen ze een antwoord op de

vraag: 'kloppen alle schaduwen en lichtinval

wel?'. De leerlingen gaan experimenteren met

schaduwen en licht. Daaraan wordt theorie

over het concept licht en schaduw gekoppeld.

Laat daarna ander werk zien van schilders.

Wat is in hun schilderijen opvallend? Hoe

zouden we door experimenteren meer kunnen

leren over hun schildertechnieken?

Nieuwsgierigheid

ONDERZOEKEND

Antwoord

Onderzoek

Vraag

Nieuwsgierigheid

Bij onderzoekend leren ligt nieuwsgierigheid aan de basis: door

belangstelling voor hun omgeving hebben kinderen allerlei vragen.

Doordat kinderen een onderzoek bedenken en uitvoeren, kunnen ze antwoord

op die vragen vinden. De cyclus blijft doorlopen; een antwoord op een vraag,

kan weer een nieuwe vraag oproepen 11 .

12


Product

(idee)

Creativiteit

Probleem/

behoefte

VOORBEELD

Als leerkracht introduceer je het

verschijnsel Watersnoodramp en het

probleem dat Rotterdam middenin een

overstromingsgebied ligt. Hoe kunnen we

ervoor zorgen dat een overstroming juist leuk

wordt? Hoe kunnen we gebruik maken van het

overtollige water? De leerlingen maken hierbij

een ontwerp en komen tot een productidee.

Daarna krijgen de leerlingen nog aanvullende

theorie over de Deltawerken zoals de

Maeslantkering en de Hollandsche IJsselkering

bij Rotterdam.

Creativiteit

Ontwerp

Creativiteit

Het model voor ontwerpend leren begint met een bepaald

probleem of bepaalde behoefte in het dagelijks leven. Leerlingen

proberen een product(idee) te ontwerpen om aan die behoefte te

voldoen of het probleem op te lossen. Een product(idee) wordt doorontwikkeld

en er ontstaan nieuwe producten. De cyclus begint weer opnieuw 11 . Op deze

manier kunnen leerlingen hun creativiteit (leren) inzetten.

ONTWERPEND

Een W&T-les geef je volgens de

didactiek van OOL. Om een effectieve

W&T-leerkracht te zijn moet je

beschikken over een positieve

houding, vaardigheden en kennis.

13


Hoe koppel ik

LOB aan

W&T

W&T combineren met LOB

Vanuit binnen- en buitenschoolse activiteiten doen leerlingen ervaringen op.

Hiermee ontdekken ze waar zij interesse in en kwaliteiten voor hebben 12 . Zo

ontwikkelen ze zichzelf én ze verkennen de wereld om hen heen waaronder de

wereld van werk en beroepen. W&T en onderzoekend en ontwerpend leren zijn

bij uitstek manieren om de wereld en jezelf te ontdekken.

De basis van motivatie en het gevoel van competent zijn voor bèta- technische

richtingen en vaardigheden, wordt bij kinderen gelegd voor het tiende levensjaar.

In het primair onderwijs is het kennismaken met dergelijke activiteiten en

leerstrategieën relevant.

Leerkrachten maken keuzes in welke ervaringen de leerlingen op kunnen doen,

helpen hen om betekenis te geven aan die ervaringen en hierdoor de wereld

en zichzelf te exploreren. Beelden van de wereld van beroepen en werk en van

zichzelf in relatie tot dat werk, helpen kinderen om passende keuzes te maken in

hun schoolloopbaan en daarmee voor hun toekomst 13 . Zo zijn het onderzoekend

opdoen van ervaringen en hier met begeleiding op reflecteren verbonden met

loopbaanontwikkeling en -begeleiding (LOB).

Een specialist op LOB-gebied is Marinka Kuipers. Zij heeft vijf

loopbaancompetenties ontworpen om leerlingen te helpen keuzes te maken 14 .

Deze competenties zijn omgezet in vragen, zoals weergegeven in de cirkel op

pagina 15.

Door het naar aanleiding van ervaringen (leren) stellen van deze vragen in een

cyclisch proces ontwikkelen leerlingen loopbaancompetenties door steeds drie

stappen te doorlopen:

1. het opdoen van ervaringen (binnen- en buitenschools, spontaan of

geprogrammeerd)

2. het betekenis geven aan deze ervaringen met hulp van een volwassene (wat

zegt dit over mijn interesses en kwaliteiten?)

3. het zelf kunnen kiezen welke nieuwe ervaring de leerling op wil doen 15 (wat is

mijn vervolgdoel/stap en wie kan mij hier bij helpen?).

Het is van belang dat kinderen niet alleen een breed spectrum aan ervaringen

opdoen, maar dat volwassenen hen ook helpen om betekenis te geven aan deze

ervaringen. Zodat hij/zij er bijvoorbeeld achter komt dat het leuk is om mensen

te helpen en te verzorgen of dat hij/zij aanleg heeft voor techniek. Dit soort

ervaringen zijn erg belangrijk voor de verdere schoolloopbaan en kan latere

keuzes beïnvloeden 16 .

Daarnaast is het van belang om kinderen al jong kennis te laten maken met

wetenschap en technologie. Onder andere om de kans te vergroten dat zij

voor een technische richting kiezen, alsook om door de OOL-didactiek te leren

en te begrijpen, maar ook kritisch en vindingrijk te zijn 7, aangezien dit steeds

prominentere aspecten worden in de wereld van werk.

In het basisonderwijs staan de ervaringen vooral ten dienste van het leren

kennen en ontwikkelen van de talenten van de leerling, het verkennen van

sectoren en beroepen en het oriënteren op de keuze voor een school in het

voortgezet onderwijs. Op pagina 15 staan voorbeelden van mogelijke gesprekjes

met leerlingen om naar aanleiding van W&T-ervaringen aandacht te geven aan

loopbaanvragen.

W&T stimuleert het ontdekken

van interesses en talenten bij

leerlingen. Dit gebeurt door middel

van OOL. Door gebruik te maken

van OOL, is het makkelijk om de

vertaalslag naar LOB te maken.

LOB zorgt ervoor dat leerlingen

kennis over zichzelf kunnen

inzetten bij het maken van keuzes

in de verdere schoolloopbaan.

14


CONTEXT

HOUDING

Nieuwsgierigheid

Creativiteit

Nieuwsgierigheid

Vraag

Nieuwsgierigheid

SAMEN

LEREN

Creativiteit

Antwoord

Onderzoek

Product

(idee)

Ontwerp

Probleem/

behoefte

Creativiteit

LK: je zegt dat je graag met computers wil

werken. Is er iemand die je kent die dat

doet, die je kan vragen hoe het is?

LL: nee ik ken niemand.

LK: misschien kan je om te beginnen

samen met Laila eens kijken op de site

beroepen in beeld, welke beroepen er zijn

met computers? Zij is ook geïnteresseerd

in computers.

Netwerken! Wie kan je

daarbij helpen?

Verkennen van

interesses!

Wat vind je wel/niet

leuk?

LK: Ik zag je zo geconcentreerd aan het

werk! Vind je …xxx.. leuk?

LL: Ja eigenlijk wel, ik vond het jammer

dat het al tijd was!

LK: Zou je vaker van dergelijke activiteiten

willen doen of juist andere willen

proberen?

LL: Ik denk dat ik later dokter wil worden!

LK: wat lijkt je hier leuk aan? Waar

zou een dokter goed in moeten zijn en

kan jij dat al of hoe kan je daar goed in

worden? Welke opleidingen zou je dan

moeten volgen, kan je dat uitzoeken op de

leerroutekaart?

Richting geven aan

je schoolloopbaan!

Welke ervaringen

wil je opdoen?

LOOPBAAN

VRAGEN

Verkennen wereld

van werk en beroep!

Welke beroepen zijn

er en wat doe je daar

zoal?

Kwaliteitenreflectie!

Wat kan je goed, of

waar kan je goed in

worden?

LK: Wat vond jij (minder) goed gaan bij het

maken van de opdracht?

LL: Het in elkaar zetten kon ik goed, maar

het verslag schrijven over de werkwijze

was lastig!

LK: zou je verslag leren schrijven willen

verbeteren? En/of heel goed willen worden

in construeren en monteren?

LK: Vandaag waren we in de dierentuin, welke dieren en activiteiten, hebben we

allemaal gezien? En wie zouden er allemaal zorgen dat de dierentuin er is?

LL en LK samen: de dierenverzorgers, de kaartjesverkopers, dierendokter,

websitemaker, restaurantmedewerkers (kok, bordenwasser, serveerder), ….

LK: Welke lijkt jou interessant en wat zou zo iemand op een werkdag doen en wat zou je

er voor moeten weten en kunnen? Hoe kunnen we hier zelf meer over te weten komen?

15


Hoe moet ik

beginnen?

Starten in de klas

W&T kan op vier verschillende manieren vorm gegeven worden in de klas, dit is

terug te zien in de vier kwadranten. Onderaan zijn de kwadranten voor beginner

te zien, bovenaan de kwadranten voor expert. Links wordt W&T los gegeven

en rechts in samenhang met andere vakgebieden. Binnen elk kwadrant zijn er

verschillende niveaus te vinden.

Je kunt de figuur gebruiken om te bepalen in welk(e) kwadrant(en) en op welk

niveau je je bevindt. In welke richting zou je je willen ontwikkelen?

Zit je bijvoorbeeld in het kwadrant los-beginner (linksonder) en wil je W&T verder ontwikkelen?

Dan kun je naar het kwadrant met meer expertise (linksboven), meer samenhang (rechtsonder)

of met allebei (rechtsboven) groeien. Denk in stappen. Elke stap is er namelijk al één in de

richting van de ideale situatie in W&T-onderwijs.

Met je team kun je het kwadrant kiezen waarop jullie W&T in het curriculum willen verankeren.

De overheid biedt scholen deze ruimte. Op scholen die W&T als speerpunt hebben gekozen,

wordt gewerkt aan expertise en samenhang. Hierin gebruikt een leerkracht de didactiek van

OOL, brede contexten en vakintegratie. Er worden LOB-gesprekken gevoerd met leerlingen

en ouders. Op schoolniveau geven alle leerkrachten les volgens de OOL-didactiek en zijn

buitenschoolse LOB-lessen geïntegreerd in het curriculum.

Bekijk in welk kwadrant je je nu

bevindt. Misschien doe je al veel

meer dan je denkt. Bedenk daarna

waar je naartoe wilt en via welke weg.

En dan? Gewoon beginnen met het

zetten van de volgende stap.

16


EXPERT

+++

++

Wereldoriëntatie

(W&T) ingeroosterd

+ OOL activiteiten

W&T materialen

aanwezig

+++

++

Alle leerkrachten

geven (basis) les en

W&T met OOL-didactiek.

Buitenschoolse LOBlessen

zijn geïntegreerd.

Talentgesprekken met

leerling/ouder over W&T/LOB

Leerkracht gebruikt

+

Eenmalige (LOB)

excursie

+

OOL-didactiek, brede

contexten en vakintegratie

samenhang

LOS

+++

Wereldoriëntatie

ingeroosterd

+++

Wereldoriëntatie

ingeroosterd en

projectweek

SAMENHANG

++

Incidentele les leerkracht

++

Lessenseries met

concreet materiaal

+

Incidentele externe les

+

Methode zonder OOL

BEGINNER

17


Hoe organiseer

ik dat op school?

Enthousiaste

leerkracht

Team

? ►

LEVEREN INPUT/EXPERIMENTEREN ►

W&T (leerkracht) coördinator

+ Expertise verworven en inbrengen

+ Kennis van leerling en de school

+ Onderdeel team

-/- Beperkt gedragen

Starten op school

Er zijn verschillende wegen die kunnen leiden

tot een duurzaam geïntegreerd W&T-curriculum

dat verbonden is met LOB. Het initiatief kan van

(een combinatie van) verschillende personen

of instanties komen. Via het Ministerie van

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), de

gemeente en/of het schoolbestuur kan de directie

aangespoord worden om met W&T aan de slag

te gaan. Een enthousiaste leerkracht, het team

of de directie op school kan de katalysator zijn.

Waar het initiatief ook start, de directie is hoe

dan ook een onmisbare schakel in het proces

van ontwikkeling en implementatie. Zo zijn ze de

sleutelfiguren in de vertaling naar het team van

een overheids- of bestuursinitiatief, de steun van

een docent die er mee aan de slag wil, degene

die samen met het team W&T, OOL en LOB

prioriteert op de ontwikkelagenda. Zij faciliteren

het team, een W&T-coördinator of een werkgroep

om te komen tot een visie op het onderwerp,

een gezamenlijk draagvlak, de vertaalslag naar

het curriculum en verbinding met LOB en de

positionering in het schoolplan.

INITIATIEFNEMERS

Directie

Bestuur

Gemeente

OCW

Agenderen

urgentie

bepalen

Afstemming

team

LEVEREN INPUT/EXPERIMENTEREN ►

Keuze maken

aanpak

W&T (vakleerkracht)

+ Expertise

+ Snel resultaat

-/- Verbinding curriculum

-/- Intergratie andere vakken

leerkrachten

Faciliteren

ontwikkelingsproces

(mensen,

middelen

en tijd)

W&T (ontwikkelteam)

+ Draagvlak

+ Samenhang totaal curriculum

+ Is al verbreed binnen team

LEVEREN INPUT ►

18


Met team

komen tot

GEZAMENLIJK

DRAAGVLAK VOOR

EN VISIE OP W&T,

OOL EN LOB

IMPLEMENTATIE-

PLAN & WERKPLAN

Randvoorwaarden

• Ruimte

• Middelen

• Materialen

• Deskundig verwerven/

vergroten bij team

Voorzien in

randvoorwaarden

Sturing op implementatie

Bewaken afspraken

Helderheid over

afspraken

• Doelen

• Rollen

• Activiteitenplan

W&T & OOL

DUURZAAM

GEÏNTEGREERD

IN HET

CURRICULUM

EN VERBONDEN

MET LOB

De invulling die een school voor W&T kiest

kan variëren, door bijvoorbeeld het inzetten

van een ‘vakleerkracht’, het onderwerp

beleggen bij een W&T-coördinator, een

ontwikkelteam of nog anders. In aansluiting

op de specifieke situatie per school kunnen

deze keuzes een prima aanpak zijn en

kennen wel elk eigen voor- (+) en

nadelen (-/-).

Wil je als school toewerken naar

een duurzame verankering van een

samenhangende aanpak van W&T, OOL

en LOB in het curriculum, blijkt in de

praktijk een gezamenlijke visie hierop van

het gehele team een voorwaarde en het

fundament voor (stapsgewijze) realisatie.

Welke richting je ook als school kiest, de

directie zal de keuzes die gemaakt worden,

qua ontwikkelrichting, taakverdelingen,

activiteiten en materialen bewaken en

de randvoorwaarden scheppen om het

mogelijk te maken.

Waar het initiatief ook start om met

W&T aan de slag te gaan op school,

grijp met elkaar de kans. Bepaal waar

je staat en waar je heen wilt gaan, wat

de eerste haalbare stappen kunnen

zijn en zet deze stap voor stap.

Gebruik in dat proces de sleutelrol

van de directie om te zorgen voor de

randvoorwaarden, borging en hiermee

duurzame opbrengst.

19


Hoe stel ik een

leerlijn W&T

samen?

W&T-curriculum

Een handig document dat je helpt om het curriculum verder vorm te geven,

is de W&T Curriculum Tool van www.wtwijzer.org 17 . Dit document helpt je te

inventariseren wat jullie al doen en hoe je hier samenhang in kunt aanbrengen.

Met behulp van het document kunnen jullie een visie ontwikkelen en actie

ondernemen.

De leerlijn W&T laat zich goed combineren met een leerlijn Digitale

geletterdheid. Digitale geletterdheid moet niet gezien worden als een apart vak,

maar als onderdeel van alle vakken, dus ook het domein W&T. Op internet kun

je de meest recente ontwikkelingen voor dit leergebied terugvinden.

Hoe ziet een leerlijn door de school er uit? In de tabel is een denkbeeldige

leerlijn voor de bovenbouw te zien. Links zie je de ingrediënten die van belang

zijn in de leerlijn. Onder de groepen zijn er voorbeelden gegeven. Op deze

manier is het mogelijk een leerlijn voor de hele school te maken.

In dit hoofdstuk delen we handvatten die kunnen helpen het curriculum in de

school vorm te geven.

Allereerst wat algemene tips om gelijk te kunnen gebruiken in de school:

• Maak keuzes in onderwerpen. Het is belangrijker om kwaliteit te leveren

dan kwantiteit.

• Kies alleen de lessen waarvan je volgens jou een goede, leerzame les

kunt maken.

• Combineer lessen (binnen zaakvakgebieden/taal/rekenen/kunstvakken).

• Breng variatie in onderwerpen en werkvormen aan.

• W&T hoeft niet wekelijks, zeker als je bepaalde projecten of lessenseries

aanbiedt.

• Zet ouders en buitenschools leren in.

• Zet concrete materialen in om van en mee te leren.

Per leerjaar, per categorie in de

leerlijn een activiteit (inzetten of

bestaande aanpassen) geeft al

een rijkdom aan mogelijkheden.

Maak gebruik van de tips die je

gelijk kunt gebruiken.

Gebruik de Curriculumtool van

WTwijzer.org om te inventariseren

wat er al gebeurt op school en

hoe je hierin samenhang kunt

aanbrengen.

20


GROEP 6 GROEP 7 GROEP 8

EXCURSIE

Port rangers

'Steurtocht door de haven'

de leerlingen maken op

onderzoekende manier

kennis met de veelzijdigheid

van de Rotterdamse haven en

bezoeken het gebied.

Incl. OOL-les voor- en achteraf

Jinc-stage

Maritiem Museum

OOL-PROJECT Project Kinderboekenweek Biomedisch ontwerpen 18 Project Rotterdam

LES VAN WILLEKEURIGE

METHODE INCL. OOL

Thema 4 met een gehuurde

leskist ‘robots in de klas’

Thema 1 Licht aanvullen met

Digi-doener Hologram FutureNL

Thema 3 koppelen aan les met

VO leerlingen

LES VAN WILLEKEURIGE

METHODE ZONDER OOL

Thema 2 en 3 schrappen

Thema 2 met een gastles van

een ouder

Thema 6 gebruiken bij project

Rotterdam

TUSSENDOORTJE

W&T-waaierles

Wekelijks vraag onderzoeken

met Aha generator van

Techniektalent

Iedere vrijdagmiddag

demonstratie proef doen van

Proefjes.nl

VAKINTEGRATIE

Verhoudingstabellen

Werken met tandwielen

Industriële revolutie met les

over stroomkring

OOL-les bij nieuwsbegrip

LOB EN W&T

Kringgesprek ‘Aan welk talent

hebben we gewerkt vandaag?’

Reflectie op Jinc-stage

Wat vond je wel/niet

interessant?

Waar zou je meer over willen

weten?

Wie kan je daar bij helpen?

Voorbereidend gesprek met

ouder en kind bezoek open dag.

Help de leerling bij het

vertellen wat hij/zij ontdekt

heeft over eigen interesses

en vaardigheden, manier van

leren (aanvullend aan niveau

advies om vervolgens samen

met de ouders te bedenken

welke scholen hierbij aansluiten

om te gaan bezoeken).

Reflectiegesprek met ouder en

kind over bezoek open dag VO

21


Welke spullen heb ik

nodig?

W&T-materialen

Om OOL in te zetten, heb

je materialen nodig. In de

boodschappenlijstjes hiernaast

staan materialen die je nodig

hebt om W&T te geven. De

boodschappenlijstjes bestaan

uit tien categorieën. Sommige

materialen zijn al op school

aanwezig; deze kun je wegstrepen

van de boodschappenlijstjes.

Bevestigings-/

verbindingsmateriaal

Diverse soorten lijm (alles-, hout-, behang-)

Touw

Elastiekjes

IJzerdraad

IJzerwaren (schroeven, spijkers, moeren,

bouten)

Tape (duct-, schilders-)

Klei (plasticine)

Splitpennen

....

Bouwmateriaal

Houten prikkers (cocktail-, saté-)

IJslollystokjes

Rietjes (papier)

Lucifers

Houten blokken (klein en groot,

vragen bij de kleuters)

Constructiemateriaal (lego, knex oid)

Bamboestokken

PVC slang

Piepschuim

Kippengaas

Gereedschap

Kosteloos

materiaal

Kranten

Verpakkingen

....

Programmeren

Hamer

Tang (knip-, strip-, rond)

Stanleymes

Schroevendraaier (kruiskop, plat)

Handboormachine

Zaag (kapzaag met verstekbak/hout-,

figuur-, ijzerzaag)

Nijptang

Snijmat

Ring/moersleutel

Robots (beebot, andere robot evt)

Computer/ tablet

Makey makey

Microbit (met accessoires)

....

22


Biologisch

materiaal

Zand/potgrond

Stenen

Levende plant

Bloembollen

Herfstbladeren

Dode diertjes (gevonden)

....

Schoolmateriaal

Paperclips

Plakband

Potloden

Linialen

Papier (diverse diktes)

Ballon

Nietmachine

Perforator

Pijpenragers

Vilt

Huishoudelijk

materiaal

Onderzoeksmateriaal

Zaklamp

Trechter

Loeppotjes/vergrootglazen + petrischaaltjes

Spiegel

Thermometer

Reageerbuis met dop

Grote doorzichtige bak

Globe

Pipet

Pincet

Lepels (groot/klein)

Maatbekers (verschillende maten)

Mes

Spons

Waxinelichtjes

Aluminiumfolie

Plastic zakjes (boterham/ pedaal)

Kookplaatje + pannetje

Bekers (van klein tot emmer)

Wasknijpers

Technisch

materiaal

Batterij 4,5V

Fittingen + lampjes 3,5V

Fietspomp

Magneten

Stroomdraad (met schakelaar)

Krokodillenbekkabels

Tandwielen

Wielen en assen

Katrol

Ventiel

Bekijk de boodschappenlijstjes.

Met deze materialen kun je goed

W&T-onderwijs geven.

23


8. Gijsel, M., Damhuis, R., Smit, J., Herder, A., Menninga, A., Boendermaker, C.,... Keulen, H. (2016).

Meer taal. Special TechYourFuture. Centre of Expertise TechniekOnderwijs.

9. SLO. (2015D, Oktober 1). Componenten van W&T. Retrieved from SLO Wetenschap & techniek:

http://wetenschapentechnologie.slo.nl/componenten-van-w-en-t.

Wat als ik meer

wil weten?

Verder lezen

1. Urban Innovation Action https://www.uia-initiative.eu/en/uia-cities/rotterdam

10. Kramer, D., & Vegt, A. (sd). Wat is de effectiviteit van het directe instructiemodel op de

leervorderingen van leerlingen, vooral in het voortgezet onderwijs? Opgehaald van Nationaal

Regieorgaan Onderwijsonderzoek: https://www.nro.nl/kennisrotondevragenopeenrij/directeinstructie/.

11. Graft, M., & Kemmers, P. (2007, Maart). Onderzoekend en ontwerpend leren bij natuur en

techniek. Retrieved from SLO Wetenschap & techniek: http://wetenschapentechnologie.slo.nl/overwetenschap-en-technologie/wetenschap-en-technologie-op-de-basisschool

12. VHTO (n.d.) Talentenkijker. Opgehaald van VHTO Talentenkijker: https://www.vhto.nl/projecten/

talentenkijker/

2. Techniekpact: https://www.techniekpact.nl/

3. SLO. (2015B, Oktober 1). W&T op de basisschool. Retrieved from SLO Wetenschap &

Technologie: http://wetenschapentechnologie.slo.nl/over-wetenschap-en-technologie

/wetenschap-en-technologie-op-de-basisschool

4. Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie. (n.d.). Wetenschap en Technologie (W&T) koppelen

aan LOB en het curriculum. Retrieved from Gaan voor een baan: https://www.gaanvooreenbaan.nu/

aan-de-slag/ontwikkelen-en-implementeren-techniekcurriculum

5. Verkenningscommissie wetenschap en technologie primair onderwijs. (2013). Advies

Verkenningscommissie wetenschap en technologie primair onderwijs. Utrecht: PO-raad; Den Haag:

Platform Bèta Techniek.

13. VHTO (n.d.) Dit doe ik in bètawetenschap, techniek & ICT. Opgehaald van VHTO: https://www.

ditdoeik.nl/

14. Kuijpers, M. (2011). Onderzoek naar wat werkt! Onderzoek naar loopbaanontwikkeling en

– begeleiding in het vmbo en effecten van professionalisering van docenten en schoolcoaches.

In Keuzes in ontwikkeling. Loopbaanreflectiegesprekken van docenten in het vmbo. Praktijk en

onderzoek (p65-134). Enschede: Stichting Platforms VMBO

15. Zie ook Kuijpers, M., Diender, A., & Hermans, A. (2018). Handreiking werkexploratie in het vmbo.

Den Haag, ministerie SZW.

16. Lusse, M., & Strijk, M. (2019). Ouders en schoolloopbaanontwikkeling. Een handreiking voor het

basisonderwijs. Rotterdam: Expertisecentrum Maatschappelijke Innovatie.

6. Graft, M. (2009, Juli). De concept- contextbenadering in het primair onderwijs. Retrieved from

SLO: https://slo.nl/thema/vakspecifieke-thema/natuur-techniek/concept/@9068/concept-0/

17. WT Wijzer. (n.d.). W&T Curriculum Tool. Retrieved from WT Wijzer:

https://www.wtwijzer.org/public/downloads/W&T_Curriculum_Tool_februari_2019.pdf

7. SLO. (2015C, Oktober 1). W&T is geen apart vak. Retrieved from SLO Wetenschap & techniek:

http://wetenschapentechnologie.slo.nl/over-wetenschap-en-technologie/geen-apart-vak

18. Stichting ontwerpen in de klas. (sd). Biomedisch ontwerpen. Opgehaald van Ontwerpend leren in

de klas: https://www.ontwerpenindeklas.nl/les/biomedisch-ontwerpen/

24


Materialen

Curriculumontwikkeling

Eurofysica

Maakotheek

SLO curriculumontwikkeling

WT-wijzer

Techniektalent

W&T-wegwijzer

PMOT

Heutink

Opitec

SLO W&T

Techniekpact

Voorbeeld lessen

OOL-didactiek

Encyclopedoe.nl

WT challenge 010

EMI W&T-waaier

EMI OOL lessen

Proefjes.nl

Wetenschapsknooppunten

Aha in de klas

Leidraad OOL van de WKP

Ontwerpen in de klas

Techyourfuture

Bekijk de digitale versie

om gelijk door te klikken.

25


26

Notities


Powered by

More magazines by this user
Similar magazines