Wat is taalkunde?
Wat is taalkunde?
Wat is taalkunde?
Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!
Leverage SEO-optimized Flipbooks, powerful backlinks, and multimedia content to professionally showcase your products and significantly increase your reach.
<strong>Wat</strong> <strong>is</strong> <strong>taalkunde</strong>?<br />
En wat doet <strong>taalkunde</strong> in het<br />
programma van CKI?
Vandaag<br />
<strong>Wat</strong> <strong>is</strong> <strong>taalkunde</strong>?<br />
Taal en communicatie<br />
Geschieden<strong>is</strong> van de <strong>taalkunde</strong><br />
Taalkunde in CKI<br />
Overzicht van de cursus
<strong>Wat</strong> <strong>is</strong> <strong>taalkunde</strong>?<br />
Taalkunde <strong>is</strong> de wetenschappelijke<br />
studie van de natuurlijke taal van<br />
mensen.<br />
Natuurlijke (mensen)talen: Nederlands,<br />
Engels, Russ<strong>is</strong>ch, Zweeds, Chinees,<br />
Swahili, Endo, Sanskrit, Nederlandse<br />
Gebarentaal, American Sign Language,<br />
…
Dus niet: dieren<br />
Verschillen<br />
D<strong>is</strong>crete infinity<br />
Compositionaliteit<br />
Conventionaliteit<br />
Zie: semiotiek, biologie
Ook niet: kunstmatige talen<br />
Esperanto<br />
1e orde predikatenlogica<br />
Prolog, Java<br />
Zie: semiotiek, logica, informatica
Zelfs niet: schrift<br />
Nederlands, Engels, Russ<strong>is</strong>ch, etc.<br />
bestonden eerder als gesproken taal<br />
dan als geschreven taal.<br />
Schrift: afgeleide van de primaire<br />
gesproken taal.<br />
Niet altijd gesproken: doventaal,<br />
b.v. Nederlandse gebarentaal,<br />
American sign language.
Taal en communicatie<br />
Twee manieren om naar taal te kijken<br />
als een systeem van kenn<strong>is</strong> van taal<br />
perspectief van taalwetenschap en CKI<br />
cognitief, structureel<br />
hoe zit een zin (woord, tekst) in elkaar?<br />
als een proces van communicatie met taal<br />
perspectief van communicatie en<br />
informatiewetenschap<br />
sociaal, functioneel<br />
wat doen spreker en hoorder met taal?
Shannon-Weaver Model<br />
The Mathematical Theory of<br />
Communication (1949)<br />
informatietheorie, entropie, redundantie, bit
Spreker en hoorder<br />
Spreker<br />
boodschap<br />
Formulering<br />
Spreken<br />
spraakklanken<br />
Hoorder<br />
Begrip<br />
Verstaan<br />
Horen
Geschieden<strong>is</strong> van de<br />
Taalkunde in vogelvlucht<br />
Een lange geschieden<strong>is</strong>:<br />
Plato (400 vC)<br />
Cratylus: <strong>is</strong> taal natuurlijk of<br />
conventioneel?<br />
Panini (400 vC)<br />
taal als een<br />
systeem van<br />
eenheden en<br />
regels
Vroegmoderne tijd<br />
Arnauld & Lancelot (1660):<br />
Grammaire générale et<br />
ra<strong>is</strong>onnée de Port-Royal.<br />
Port-Royal: jansen<strong>is</strong>t<strong>is</strong>ch abdij bij<br />
Parijs 17e eeuw (b.v. Pascal)<br />
universele log<strong>is</strong>che principes van<br />
alle natuurlijke talen
18e/19e eeuw<br />
1786 Sir William Jones<br />
“sprung from some common<br />
source”<br />
1822 Grimm’s Law<br />
o.a. *p > f (pater > father)<br />
1827 Wilhelm von Humboldt<br />
“oneindig gebruik van eindige<br />
middelen”
Taalfamilies<br />
Talen binnen één familie: onderling<br />
verwant, ontwikkeld uit één voorouder.<br />
Vaak: voorouder gereconstrueerd aan<br />
de hand van overgeleverd materiaal.<br />
Talen die niet kunnen worden<br />
ondergebracht in een familie:<br />
geïsoleerde talen of <strong>is</strong>olaten.<br />
±6000 talen, meer dan 100 taalfamilies
Indo-Europese familie
Taalfamilies in Afrika
Begin 20e eeuw<br />
Studie van inheemse Indianentalen V.S. door<br />
Boas, Whorf en Sapir.<br />
Bewustzijn dat talen sterk verschillen. B.v.<br />
tijdssysteem Hopi vs. Engels.<br />
Sapir-Whorf hypothese: taal bepaalt hoe je de<br />
werkelijkheid ervaart.<br />
“around a storage of what are called 'gasoline drums,' behavior<br />
will tend to a certain type, that <strong>is</strong>, great care will be exerc<strong>is</strong>ed;<br />
while around a storage of what are called 'empty gasoline<br />
drums,' it will tend to be different -- careless, with little<br />
repression of smoking or of tossing cigarette stubs<br />
about.” (Whorf 1956)
Eskimo’s en<br />
sneeuw (1)<br />
Boas (1911): Eskimo's hebben vier<br />
verschillende woorden voor sneeuw: aput<br />
("sneeuw op de grond"), gana ("vallende<br />
sneeuw"), piqsirpoq ("opwaaiende sneeuw")<br />
en qimuqsuq ("sneeuwjacht"), vs. Engels.<br />
Whorf: minstens zeven woorden, sindsdien:<br />
tientallen, honderden... Ondersteuning Sapir-<br />
Whorf hypothese?
1. apun: sneeuw<br />
2. aput: uitgespreide sneeuw<br />
3. nutagak: poedersneeuw<br />
4. aniu: samengedrukte sneeuw<br />
5. ersertok: bewegende sneeuw<br />
6. akeirorak: nieuwe bewegende sneeuw<br />
7. pukak: suikersneeuw<br />
8. pokaktok: zoutachtige sneeuw<br />
9. ayak: sneeuw op kleren<br />
10. apun: sneeuw<br />
11. aput: uitgespreide sneeuw<br />
12. nutagak: poedersneeuw<br />
13. aniu: samengedrukte sneeuw<br />
14. ersertok: bewegende sneeuw<br />
15. akeirorak: nieuwe bewegende sneeuw<br />
16. pukak: suikersneeuw<br />
17. pokaktok: zoutachtige sneeuw<br />
Eskimo’s en<br />
sneeuw (2)
Pullum (1991:167)<br />
Eskimo’s en<br />
sneeuw (3)<br />
“Don't be a coward like me. Stand up and tell the<br />
speaker th<strong>is</strong>: C. W. Schultz-Lorentzen's Dictionary<br />
of the West Greenlandic Eskimo Language<br />
(1927) gives just two possibly relevant roots:<br />
qanik, meaning 'snow in the air' or 'snowflake', and<br />
aput, meaning 'snow on the ground'. Then add that<br />
you would be interested to know if the speaker can<br />
cite any more.”
20e eeuw<br />
Grondleggers van de moderne<br />
<strong>taalkunde</strong>:<br />
Ferdinand de<br />
Saussure<br />
Noam Chomsky
Saussure (± 1920):<br />
Cours de lingu<strong>is</strong>tique<br />
diachronie – synchronie.<br />
Diachronie: ontwikkeling van talen in de<br />
tijd (b.v. Latijn > Romaanse talen).<br />
Synchronie: structuur van een taal<br />
op een bepaald moment.<br />
Taal <strong>is</strong> meer dan een woordenlijst:<br />
taal als systeem (van opposities).<br />
Conventionele relatie vorm-beteken<strong>is</strong>.
Noam Chomsky (1)<br />
1956: Syntactic structures.<br />
Colorless green ideas sleep furiously.<br />
Furiously sleep ideas green colorless.<br />
Generatieve grammatika: met w<strong>is</strong>kundige<br />
mechan<strong>is</strong>men taal beschrijven.<br />
Creativiteit: met een eindige verzameling<br />
regels en een eindig aantal woorden een<br />
oneindig aantal zinnen produceren.
Noam Chomsky (2)<br />
Innate ideas: Kinderen hebben<br />
aangeboren kenn<strong>is</strong> van de<br />
grammatikale struktuur<br />
Universele grammatica: die alle talen<br />
gemeenschappelijk hebben
Taalkunde anno nu<br />
Voortzetting van generatieve<br />
grammatica, maar ook andere formele<br />
en functionele theorieën.<br />
Niet alleen aandacht voor taalstructuur,<br />
maar ook leren van taal door kinderen<br />
(taalontwikkeling), brein, gebruik van<br />
taal in sociale situaties, computationele<br />
toepassingen, …
Taalkunde binnen cki<br />
Cognitiewetenschap bestudeert natuurlijke<br />
intelligentie.<br />
KI bouwt systemen die intelligent<br />
gedrag vertonen.
Cognitie<br />
Cognitieve processen hebben te maken<br />
met kenn<strong>is</strong>, denken en waarneming.<br />
Bewuste mentale processen: w<strong>is</strong>kunde,<br />
schaken.<br />
Onbewuste mentale processen:<br />
herkennen van een voorwerp, een gezicht,<br />
omgaan met taal.
Maar dat weten we<br />
toch?<br />
Kenn<strong>is</strong> van taal <strong>is</strong> onbewust<br />
(1) Er werd op straat gedanst.<br />
(2) Op straat werd er gedanst.<br />
Mag het woordje er worden<br />
weggelaten?<br />
Representatie van taalkundige kenn<strong>is</strong> in<br />
brein en computer (architecturen voor<br />
cognitie).
Taalkundige vragen<br />
Waarin bestaat onze kenn<strong>is</strong> van taal?<br />
Competence, taalvermogen<br />
Hoe wordt onze kenn<strong>is</strong> van taal gebruikt?<br />
Performance, taalgebruik<br />
Hoe wordt kenn<strong>is</strong> van taal geleerd?<br />
taalverwerving of L1 acqu<strong>is</strong>itie<br />
Verschillen en overeenkomsten<br />
taaltypologie of taalvergelijking
Competence<br />
Grammatica als mentale representatie<br />
van kenn<strong>is</strong> van moedertaal (‘native<br />
speaker’)<br />
Onbewuste kenn<strong>is</strong>: belang van intuïties<br />
(moedertaalsprekers)<br />
Relatie tussen taalvermogen en andere<br />
cognitieve vermogens? Is taal ‘anders’?
Performance<br />
Performance: versprekingen, aarzelingen, in<br />
de knoop raken met moeilijke zinnen, …<br />
Menselijke taalverwerking <strong>is</strong> robuust<br />
Zinnen kunnen grammaticaal kloppen maar<br />
moeilijk te verwerken<br />
Bestudeerd door psycholingu<strong>is</strong>tiek, belang<br />
van versprekingen
Taal en talen<br />
Relatie tussen taal en talen<br />
(Nederlands, Engels, Chinees,<br />
Swahili, gebarentaal, ...)<br />
Universele grammatica en taaltypologie<br />
Taaltypologie: data! (‘bedreigde talen).<br />
Variatie tussen talen werpt licht op<br />
universele eigenschappen van taal (en<br />
menselijke cognitie).
Taal en maatschappij<br />
Relatie tussen taal en samenleving:<br />
man/vrouw verhouding, politiek<br />
d<strong>is</strong>cours, sociale klassen, murks<br />
Sociolinguïstiek<br />
Taal en cultuur<br />
Antropolog<strong>is</strong>che <strong>taalkunde</strong>
Toegepaste <strong>taalkunde</strong><br />
• Taalonderwijs, vertalen<br />
• Computationele <strong>taalkunde</strong>, taal- en<br />
spraaktechnologie<br />
• Klin<strong>is</strong>che <strong>taalkunde</strong>
Taalkunde in cki programma<br />
Log<strong>is</strong>ch programmeren (Prolog)<br />
Inleiding <strong>taalkunde</strong><br />
Natuurlijke taalverwerking<br />
Semantiek<br />
Variatie in Beteken<strong>is</strong><br />
Taal- en spraaktechnologie<br />
Computationele grammatica’s
Inleiding Taalkunde<br />
<strong>Wat</strong> leer je in deze cursus?<br />
Eigen maken van bas<strong>is</strong>principes, methodes<br />
en belangrijke vragen van het vakgebied<br />
(hoorcolleges): Rick Nouwen en Joost Zwarts<br />
Toepassen op specifieke taal (project): Anna<br />
Chernilovskaya en Joost Zwarts<br />
Bouwen van kunstmatige taalsystemen met<br />
prolog (praktikum): Rick Nouwen
Literatuur inleiding<br />
<strong>taalkunde</strong><br />
V. Fromkin (ed.) (2000). Lingu<strong>is</strong>tics: an<br />
introduction to lingu<strong>is</strong>tic theory, hfd 1.<br />
Jurafsky & Martin (2008). Speech and<br />
Language Procesing.
Website<br />
http://www.hum.uu.nl/medewerkers/<br />
a.chernilovskaya/itk/
Change language