Zin en onzin van LED
Zin en onzin van LED
Zin en onzin van LED
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Actueel<br />
44<br />
<strong>Zin</strong> <strong>en</strong> <strong>onzin</strong><br />
<strong>van</strong> <strong>LED</strong><br />
<strong>LED</strong> is e<strong>en</strong> afkorting <strong>van</strong> ‘light emitting diode’. <strong>LED</strong>-lamp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> wel ‘de verlichting <strong>van</strong> de toekomst’<br />
g<strong>en</strong>oemd. De toepassing<strong>en</strong> word<strong>en</strong> steeds handiger <strong>en</strong> talrijker. Inher<strong>en</strong>t hieraan neemt echter ook het aantal<br />
misverstand<strong>en</strong> toe. Wij zett<strong>en</strong> daarom de ‘zin <strong>en</strong> <strong>onzin</strong> <strong>van</strong> <strong>LED</strong>’ voor u op e<strong>en</strong> rijtje <strong>en</strong> lat<strong>en</strong> iedere uitgave<br />
e<strong>en</strong> expert aan het woord aan de hand <strong>van</strong> e<strong>en</strong> aantal stelling<strong>en</strong>. Deze keer Teus Koteris, S<strong>en</strong>ior Product<br />
Manager bij Osram <strong>en</strong> lid <strong>van</strong> de Commissie <strong>LED</strong>-verlichting <strong>van</strong> de NSVV. Auteur: Margreet Fr<strong>en</strong>s.<br />
<strong>LED</strong> is e<strong>en</strong> <strong>en</strong>ergiezuinig <strong>en</strong> duurzaam alternatief voor de<br />
gloeilamp.<br />
Teus Koteris: “Over het algeme<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-oplossing e<strong>en</strong><br />
duurzaam alternatief voor de gloeilamp. Het <strong>en</strong>ergieverbruik<br />
<strong>van</strong> <strong>LED</strong> is 60 tot 80 proc<strong>en</strong>t lager dan dat <strong>van</strong> gloeilamp<strong>en</strong>.<br />
Daarnaast is de lev<strong>en</strong>sduur <strong>van</strong> <strong>LED</strong>-lamp<strong>en</strong> e<strong>en</strong> factor 25<br />
hoger. De meest duurzame oplossing is om e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-systeem<br />
toe te pass<strong>en</strong>. Het verlichtingstoestel is dan optimaal afgestemd<br />
op de eig<strong>en</strong>schapp<strong>en</strong> <strong>van</strong> de lichtbron. In dergelijke gevall<strong>en</strong><br />
is e<strong>en</strong> <strong>en</strong>ergiebesparing <strong>van</strong> 80 proc<strong>en</strong>t t<strong>en</strong> opzichte <strong>van</strong><br />
gloeilamp<strong>en</strong> te behal<strong>en</strong>. De lev<strong>en</strong>sduur <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-systeem<br />
kan oplop<strong>en</strong> tot het 50-voudige <strong>van</strong> de lev<strong>en</strong>sduur <strong>van</strong> e<strong>en</strong><br />
gloeilamp.”<br />
Er zijn veel ondeugdelijke <strong>LED</strong>-lamp<strong>en</strong> in omloop.<br />
“Zoals bij alle product<strong>en</strong> zijn er kwaliteitsverschill<strong>en</strong> in<br />
fabricat<strong>en</strong> <strong>en</strong> soort<strong>en</strong>. Dat geldt ook voor <strong>LED</strong>-lamp<strong>en</strong>. Gelukkig<br />
is er met ingang <strong>van</strong> 1 september 2010 regelgeving gekom<strong>en</strong><br />
omtr<strong>en</strong>t de informatie die op de verpakking <strong>van</strong> <strong>LED</strong>- <strong>en</strong><br />
spaarlamp<strong>en</strong> moet <strong>en</strong> mag staan. Zo mag er niet zomaar meer<br />
geclaimd word<strong>en</strong> ‘deze <strong>LED</strong>-lamp kan e<strong>en</strong> gloeilamp <strong>van</strong> 60<br />
Watt ver<strong>van</strong>g<strong>en</strong>’. Op de verpakking moet duidelijk de lichtstroom<br />
in lum<strong>en</strong> vermeld staan. De lichtstroom <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-lamp moet<br />
ongeveer 15 proc<strong>en</strong>t hoger zijn dan die <strong>van</strong> e<strong>en</strong> gloeilamp, om<br />
daarmee vergelek<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Zo moet de lichtstroom<br />
<strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-lamp 806 Lum<strong>en</strong> zijn, om vergelek<strong>en</strong> te word<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> gloeilamp <strong>van</strong> 60 Watt (zie grafiek). Daarnaast moet<br />
de lev<strong>en</strong>sduur duidelijk word<strong>en</strong> vermeld op de verpakking. De<br />
lichtstroom <strong>van</strong> alternatiev<strong>en</strong> voor gloeilamp<strong>en</strong> moet aan<br />
onderstaande waard<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>, om vergelek<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> met de desbetreff<strong>en</strong>de gloeilamp.”<br />
Lichtopbr<strong>en</strong>gst<br />
Φ [lm]<br />
Gloeilamp CFL Haloge<strong>en</strong><br />
<strong>LED</strong> <strong>en</strong> andere<br />
lamp<strong>en</strong><br />
[W]<br />
90 125 119 136 15<br />
220 229 217 249 25<br />
415 432 410 470 40<br />
710 741 702 806 60<br />
935 970 920 1055 75<br />
1340 1398 1326 1521 100<br />
2160 2253 2137 2452 150<br />
3040 3172 3009 3452 200<br />
Inside Information Verlichting<br />
Geclaimd<br />
equival<strong>en</strong>t<br />
gloeilamp<br />
<strong>LED</strong>: behalve voor ‘fun’ ook steeds meer geschikt voor functionele verlichting.<br />
“Daarnaast moet de volg<strong>en</strong>de informatie op de verpakking<br />
word<strong>en</strong> vermeld:<br />
- de lichtstroom in lum<strong>en</strong> (lettergrootte twee maal die <strong>van</strong><br />
het vermog<strong>en</strong> in Watt)<br />
- de nominale lev<strong>en</strong>sduur in ur<strong>en</strong><br />
- het aantal ker<strong>en</strong> dat de lamp kan word<strong>en</strong> aan- <strong>en</strong><br />
uitgeschakeld<br />
- de lichtkleur in Kelvin<br />
- de opstarttijd tot minimaal 60 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de maximale<br />
lichtstroom. Is deze binn<strong>en</strong> 1 seconde bereikt, dan mag<br />
m<strong>en</strong> ‘instant full light’ vermeld<strong>en</strong><br />
- of de lamp wel of niet dimbaar is<br />
- de afmeting<strong>en</strong> <strong>van</strong> de lamp in millimeters<br />
Als er e<strong>en</strong> vergelijking wordt gemaakt met e<strong>en</strong> gloeilamp, dan<br />
moet word<strong>en</strong> voldaan aan bov<strong>en</strong>staande tabel. De waarde moet<br />
dan exact word<strong>en</strong> vermeld. Is de lichtstroom <strong>van</strong> de <strong>LED</strong>-lamp<br />
bijvoorbeeld 600 lum<strong>en</strong>, dan moet m<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vergelijking mak<strong>en</strong><br />
met e<strong>en</strong> gloeilamp <strong>van</strong> 50 Watt, ook al bestaat deze niet. De<br />
term ‘Energy Saving’ mag m<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>d op de verpakking<br />
vermeld<strong>en</strong>, als de lamp voldoet aan het <strong>en</strong>ergielabel A. In geval<br />
<strong>van</strong> ‘gewone’ spaarlamp<strong>en</strong> moet m<strong>en</strong> ook de hoeveel kwik<br />
vermeld<strong>en</strong> die de lamp bevat <strong>en</strong> de website waar aanvull<strong>en</strong>de<br />
informatie te vind<strong>en</strong> is. Alle<strong>en</strong> <strong>LED</strong>- <strong>en</strong> spaarlamp<strong>en</strong> waar<strong>van</strong><br />
de verpakking voldoet aan deze eis<strong>en</strong>, mog<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de EU op<br />
de markt gebracht word<strong>en</strong>.”<br />
In teg<strong>en</strong>stelling tot gewone gloeilamp<strong>en</strong> <strong>en</strong> haloge<strong>en</strong>lamp<strong>en</strong><br />
produceert <strong>LED</strong> vrijwel ge<strong>en</strong> stralingswarmte.<br />
“Dat klopt. <strong>LED</strong>-lamp<strong>en</strong> stral<strong>en</strong> nauwelijks of ge<strong>en</strong> infrarood
Wordt e<strong>en</strong> <strong>LED</strong> niet te zwaar belast, dan kan deze zeker 50.000 uur mee gaan.<br />
licht uit. Dit infrarode licht is de warmtestraling die <strong>van</strong> met<br />
name gloeilamp<strong>en</strong> wordt gevoeld. De warmte <strong>van</strong> <strong>LED</strong>lamp<strong>en</strong><br />
wordt afgev<strong>en</strong> aan de lamp zelf. Deze zal dan ook<br />
warm aanvoel<strong>en</strong>. De lamp is echter vele mal<strong>en</strong> koeler dan<br />
bijvoorbeeld e<strong>en</strong> gloeilamp. Over het algeme<strong>en</strong> blijft de<br />
temperatuur <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>LED</strong>-lamp onder de 60 grad<strong>en</strong> Celsius.”<br />
Het is hoog tijd voor e<strong>en</strong> keurmerk voor <strong>LED</strong>-verlichting.<br />
“Lamp<strong>en</strong> die in de EU op de markt word<strong>en</strong> gebracht, moet<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong> aan de g<strong>en</strong>oemde verpakkingseis<strong>en</strong>. Met deze<br />
informatie kan e<strong>en</strong> consum<strong>en</strong>t zich goed informer<strong>en</strong>. Voldoet<br />
e<strong>en</strong> lamp niet aan de eis<strong>en</strong>, dan mag e<strong>en</strong> dergelijke lamp niet<br />
het CE-merk voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee niet in Nederland op de markt<br />
word<strong>en</strong> gebracht. Daarnaast moet<strong>en</strong> <strong>LED</strong>- <strong>en</strong> spaarlamp<strong>en</strong><br />
voldo<strong>en</strong> aan onderstaande eis<strong>en</strong> om het CE-merk te mog<strong>en</strong><br />
voer<strong>en</strong>. Daarmee is naar onze m<strong>en</strong>ing e<strong>en</strong> keurmerk overbodig.”<br />
Parameter Fase 1 (2009) Fase 5 (2013)<br />
Lamp overlevings<br />
factor na 6.000<br />
uur<br />
Lum<strong>en</strong> behoud<br />
Aantal<br />
schakeling<strong>en</strong><br />
voordat er uitval<br />
komt<br />
≥ 0.50 ≥ 0.70<br />
Na 2.000 uur : ≥ 85<br />
proc<strong>en</strong>t<br />
(≥ 80 proc<strong>en</strong>t<br />
voor lamp<strong>en</strong> met<br />
omhulsel)<br />
Starttijd < 2.0s<br />
≥ halve lamp<br />
lev<strong>en</strong>sduur in ur<strong>en</strong><br />
≥ 10.000 als lamp<br />
e<strong>en</strong> starttijd heeft<br />
> 0.3s<br />
Na 2.000 uur: ≥<br />
88 proc<strong>en</strong>t (≥ 83<br />
proc<strong>en</strong>t voor lamp<strong>en</strong><br />
met omhulsel) Na<br />
6.000h:≥70%<br />
≥ lamp lev<strong>en</strong>sduur in<br />
ur<strong>en</strong><br />
≥ 30.000 als lamp e<strong>en</strong><br />
starttijd heeft > 0.3s<br />
< 1.5s als P < 10W<br />
< 1.0s als P ≥ 10W<br />
Parameter Fase 1 (2009) Fase 5 (2013)<br />
Lamp opwarmtijd<br />
tot 60 proc<strong>en</strong>t Φ<br />
< 60s of < 120s<br />
voor lamp<strong>en</strong> die<br />
kwik bevatt<strong>en</strong> in<br />
< 40s of < 100s voor<br />
lamp<strong>en</strong> die kwik<br />
bevatt<strong>en</strong> in amalgaam<br />
amalgaam vorm vorm<br />
Voortijdige uitval ≤ 2.0 proc<strong>en</strong>t na ≤ 2.0 proc<strong>en</strong>t na 400<br />
perc<strong>en</strong>tage 200 uur<br />
uur<br />
UV-A+UV-B<br />
straling<br />
≤ 2.0 mW/klm ≤ 2.0 mW/klm<br />
UV-C straling ≤ 0.01 mW/klm ≤ 0.01 mW/klm<br />
Lamp power ≥ 0.50 als P < 25W ≥ 0.55 als P < 25W<br />
factor<br />
≥ 0.90 als P ≥ 25W ≥ 0.90 als P ≥ 25W<br />
Kleurweergave<br />
(Ra)<br />
≥ 80 ≥ 80<br />
De verwachte lev<strong>en</strong>sduur <strong>van</strong> de meeste <strong>LED</strong>’s ligt op circa<br />
50.000 brandur<strong>en</strong>.<br />
“De lev<strong>en</strong>sduur <strong>van</strong> e<strong>en</strong> <strong>LED</strong> is afhankelijk <strong>van</strong> vele factor<strong>en</strong>.<br />
Daarbij zijn de thermische <strong>en</strong> elektrische belasting het meest<br />
bepal<strong>en</strong>d. Wordt e<strong>en</strong> <strong>LED</strong> niet te zwaar belast, dan kan deze<br />
zeker 50.000 uur mee gaan. Wel kan er gediscussieerd word<strong>en</strong><br />
over de definitie <strong>van</strong> lev<strong>en</strong>sduur. Is e<strong>en</strong> <strong>LED</strong> aan het eind <strong>van</strong><br />
zijn lev<strong>en</strong>sduur als hij volledig gedoofd is? Serieuze fabrikant<strong>en</strong><br />
gev<strong>en</strong> over het algeme<strong>en</strong> de L70 lev<strong>en</strong>sduur op. Dat wil zegg<strong>en</strong><br />
dat de lichtstroom op dat mom<strong>en</strong>t nog 70 proc<strong>en</strong>t <strong>van</strong> de<br />
nieuwwaarde is.”<br />
Het complete dossier <strong>Zin</strong> <strong>en</strong> <strong>onzin</strong> <strong>van</strong> <strong>LED</strong>, kunt u teruglez<strong>en</strong><br />
op www.insideinformation.nl<br />
Inside Information Verlichting<br />
Actueel<br />
45