10.07.2015 Views

Probleemjongeren: nu de praktijk Vijf casussen - Veiligheid

Probleemjongeren: nu de praktijk Vijf casussen - Veiligheid

Probleemjongeren: nu de praktijk Vijf casussen - Veiligheid

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Probleemjongeren</strong>:<strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong><strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong>


<strong>Probleemjongeren</strong>:<strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong><strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong>Stichtingvoorbeeldpostbus 670601060 JB Amsterdaminfo@stichtingvoorbeeldwww.stichtingvoorbeeld.nl


Inhoud1 Inleiding 62 Toelichting 73 Ali 94 Remco 135 Younes 176 Salah 217 Imad 258 Samenvatting en aandachtspunten 299 BijlagenBegrippenlijst 34Informatie over <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers 35De namen van <strong>de</strong> jongens uit het on<strong>de</strong>rzoek zijn gefingeerd.De foto’s betreffen geen afbeeldingen van <strong>de</strong> jongens uit het on<strong>de</strong>rzoek.VoorwoordStads<strong>de</strong>el Zeeburg heeft een snel groeien<strong>de</strong> en jonge bevolking. Maar liefst 32 procent van <strong>de</strong> bevolking vanZeeburg is jonger dan 25 jaar. Gelukkig gaat het met <strong>de</strong> meeste jongeren goed. Ze gaan naar school, werkenen/of vullen hun vrije tijd op een positieve manier in.Stads<strong>de</strong>el Zeeburg investeert fors in een uitdagend en effectief jeugdbeleid, bijeengebracht in het plan JongZeeburg 2006- 2010, om jongeren kansen te bie<strong>de</strong>n en te voorkomen dat jongeren in <strong>de</strong> problemen raken.Helaas gaat het met een kleine groep jongeren min<strong>de</strong>r goed. Contacten met politie, overlast, schoolverzuim,dreigen<strong>de</strong> uitval en gezinsproblemen maken dat <strong>de</strong>ze jongeren niet goed mee doen aan <strong>de</strong> samenleving.Zij hebben in het verle<strong>de</strong>n steun en begeleiding ontvangen van hulpverlenen<strong>de</strong> instanties, soms vrijwillig maarsoms ook gedwongen, om hun draai weer te vin<strong>de</strong>n. Va<strong>nu</strong>it <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> in ons stads<strong>de</strong>el moeten we constaterendat <strong>de</strong> resultaten daarvan niet altijd voldoen<strong>de</strong> waren. Om precies te weten waarom een aantal jongeren weinigvooruitgang of succes boekt, ondanks alle inspanningen, hebben we een kleinschalig dossieron<strong>de</strong>rzoek late<strong>nu</strong>itvoeren.Centraal in dit on<strong>de</strong>rzoek staan <strong>de</strong> vragen: Wat er speelt in het leven van een probleemjongere? Hoe gaanprofessionals om met <strong>de</strong> signalen dat het fout gaat? Hoe vertalen we <strong>de</strong> vraag van een jongere naar geschiktehulp en begeleiding? Het on<strong>de</strong>rzoek gaat zowel over <strong>de</strong> inhoud als het proces. Sluit het hulpverleningsaanbodaan op <strong>de</strong> vraag en leefwereld van <strong>de</strong> jongere en zijn ou<strong>de</strong>rs? Hoe organiseren we het aanbod en op welkmoment? Graag <strong>de</strong>el ik <strong>de</strong> uitkomsten van dit beschei<strong>de</strong>n maar waar<strong>de</strong>volle on<strong>de</strong>rzoek met u. Hopelijk kunt u<strong>de</strong> inzichten uit dit on<strong>de</strong>rzoek meenemen in uw eigen werk of organisatie.Stads<strong>de</strong>el Zeeburg gebruikt <strong>de</strong> resultaten van dit on<strong>de</strong>rzoek om jongeren die in <strong>de</strong> problemen dreigen te rakenop een juiste manier <strong>de</strong> hand te reiken. De uitkomsten van het on<strong>de</strong>rzoek laten zien dat stads<strong>de</strong>el Zeeburgmet het inzetten op activiteiten van preventie, zoals naschoolse vrijetijdsbesteding en bre<strong>de</strong> talentontwikkeling,op <strong>de</strong> juiste weg zit. We investeren in jongeren en motiveren ze om hun tijd op een zinvolle manier in te vullen.Het stadium van vrijblijvend hangen als activiteit voor jongeren is voorbij.Daarnaast hebben we een structuur opgezet om het werk en <strong>de</strong> informatie van organisaties die werken metjongeren en gezinnen goed op elkaar af te stemmen. We hebben afspraken gemaakt over <strong>de</strong> inzet enverantwoor<strong>de</strong>lijk van alle <strong>de</strong>elnemen<strong>de</strong> partijen. Als stads<strong>de</strong>el kunnen we kritisch kijken naar <strong>de</strong> effectiviteitvan het aanbod. Zo zorgen we ervoor dat <strong>de</strong> échte behoefte van onze kin<strong>de</strong>ren en gezinnen en een daaropgerichte uitvoering <strong>de</strong> basis vormen van een succesvolle <strong>praktijk</strong>.Ik wens u veel inspiratie toe.Fatima ElatikStads<strong>de</strong>elvoorzitter stads<strong>de</strong>el Zeeburg<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> InhoudVoorwoord


Inleiding& Toelichting<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong>


1 Inleiding2 ToelichtingStads<strong>de</strong>el Zeeburg geeft <strong>de</strong> individuele aanpak van probleemjongeren prioriteit. Deze aanpak beoogt op basisvan een gerichte diagnose aan individuele probleemjongeren een passen<strong>de</strong> aanpak te bie<strong>de</strong>n. Vaak zijn bij <strong>de</strong>zepersoonsgerichte aanpak vele organisaties betrokken. Uitgangspunt is dat <strong>de</strong> individuele aanpak loopt tot aanhet moment dat <strong>de</strong> jongere op <strong>de</strong> cruciale leefgebie<strong>de</strong>n (weer) voldoen<strong>de</strong> functioneert.Stads<strong>de</strong>el Zeeburg wil meer zicht krijgen op <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> van <strong>de</strong> aanpak en <strong>de</strong> problematiek van individueleZeeburgse probleemjongeren. Va<strong>nu</strong>it het veld komen signalen dat wellicht een ‘mismatch’ is tussen <strong>de</strong> aanpakva<strong>nu</strong>it <strong>de</strong> reguliere organisaties en <strong>de</strong> behoeften van jongeren en ou<strong>de</strong>rs. Ook zijn er signalen dat het huidigeaanbod aan jeugdinterventies een <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> probleemjongeren niet bereikt of slechts kort weet vast tehou<strong>de</strong>n 1 .Het stads<strong>de</strong>el wil meer zicht krijgen op <strong>de</strong>ze knelpunten in <strong>de</strong> aanpak. Daarom heeft <strong>de</strong> Stichting Voorbeeld 2oriënterend on<strong>de</strong>rzoek gedaan naar <strong>de</strong> behoefte en <strong>de</strong> aanpak van vijf probleemjongeren uit Zeeburg waarvanbekend is dat zij geen aansluiting hebben gevon<strong>de</strong>n bij het reguliere aanbod en waarbij <strong>de</strong> individueleaanpak niet of moeizaam werkt. De inzichten uit dit on<strong>de</strong>rzoek gaat het stads<strong>de</strong>el gebruiken bij <strong>de</strong> opzetvan een nieuw Zeeburgs jeugdnetwerk voor jongeren die om welke re<strong>de</strong>n dan ook in <strong>de</strong> knel raken.Stichting Voorbeeld heeft drie maan<strong>de</strong>n contact gehad met <strong>de</strong>ze jongeren, hun ou<strong>de</strong>rs en veel betrokkenprofessionals. Op basis van dossieron<strong>de</strong>rzoek en diepte-interviews is een verhaal opgetekend over <strong>de</strong>ervaringen met <strong>de</strong> individuele aanpak in <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong>. Alle jongeren hebben in dit rapport een an<strong>de</strong>re naamgekregen. Om <strong>de</strong> anonimiteit van <strong>de</strong> jongeren te garan<strong>de</strong>ren zijn ook <strong>de</strong> namen van <strong>de</strong> betrokken professionalsniet opgenomen.Hoofdstuk 2 beschrijft kort <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksaanpak. De hoofdstukken 3 tot en met 8 gaan over <strong>de</strong> jongeren:hun ontwikkeling en problemen en <strong>de</strong> (mis)match tussen het aanbod en <strong>de</strong> vraag van jongeren en ou<strong>de</strong>rs.De rapportage sluit af met een samenvatting en aanbevelingen.Op <strong>de</strong> laatste pagina staat een verklaren<strong>de</strong> begrippenlijst. Met een (*) in <strong>de</strong> tekst aangegeven begrippenverwijzen naar <strong>de</strong>ze verklaren<strong>de</strong> begrippenlijst.Stads<strong>de</strong>el Zeeburg heeft aangegeven dat het on<strong>de</strong>rzoek zicht moet richten op:■ problematiek volgens <strong>de</strong> jongere, ou<strong>de</strong>rs en professionals■ problematiek uit dossieron<strong>de</strong>rzoek■ gebo<strong>de</strong>n interventies en <strong>de</strong> wel/niet bereikte resultaten■ match tussen aanbod en vraag■ analyse van knelpunten en verbeterpunten in <strong>de</strong> aanpakBij <strong>de</strong> selectie van jongeren gol<strong>de</strong>n <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> richtlijnen:■ jongeren waarvan bekend is dat zij niet of moeizaam wor<strong>de</strong>n bereikt en/of■ jongeren waarvan bekend is dat <strong>de</strong> beoog<strong>de</strong> individuele aanpak (*) niet heeft gewerkt omdat <strong>de</strong>problematiek van <strong>de</strong> jongere niet is opgelost.In samenspraak met het stads<strong>de</strong>el is allereerst een keuze gemaakt voor vijf jongeren op basis van <strong>de</strong> afgesprokenrichtlijnen. Van <strong>de</strong> vijf geselecteer<strong>de</strong> jongeren valt één jongere in <strong>de</strong> categorie ‘licht crimineel’, twee jongerenstaan bekend als potentieel jeugdige veelplegers en twee jongeren behoren tot <strong>de</strong> har<strong>de</strong> kern. Drie van <strong>de</strong>vijf jongeren zijn lid van een geprioriteer<strong>de</strong> overlastgroep in Zeeburg. Na <strong>de</strong> selectie van <strong>de</strong> jongens is via <strong>de</strong>dossiers van Matchnet(*) en <strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nit(*) informatie over <strong>de</strong> jongeren verzameld. Later is daar ook informatieuit schooldossiers bijgevoegd 3 . Via dossieron<strong>de</strong>rzoek zijn <strong>de</strong> ingezette interventies en, indien bekend, <strong>de</strong>resultaten van <strong>de</strong> interventies in kaart gebracht. Daarbij is ook gescreend op informatie over <strong>de</strong> problematiekvan <strong>de</strong> jongere, zowel op individueel niveau (gedrag/leerstoornissen, mid<strong>de</strong>lengebruik, LVG), als op <strong>de</strong> situatieop verschillen<strong>de</strong> leefgebie<strong>de</strong>n.Na het dossieron<strong>de</strong>rzoek is een lijst gemaakt van organisaties en professionals die betrokken zijn geweest bij <strong>de</strong>aanpak. Per jongere zijn twee tot drie professionals geïnterviewd die goed zicht had<strong>de</strong>n op <strong>de</strong> problematiek en<strong>de</strong> gebo<strong>de</strong>n aanpak. Vervolgens is getracht om met alle jongeren en hun ou<strong>de</strong>rs in contact te komen. Met vierjongeren zijn oriënteren<strong>de</strong> gesprekken gevoerd, waarvan er drie daarna meegewerkt hebben aan intensieveface-to-face interviews. Nummer vier vertrok tij<strong>de</strong>ns het on<strong>de</strong>rzoek naar Marokko en kon niet mee werken aanvervolginterviews. Met één van <strong>de</strong> jongeren is geen contact gelegd omdat hij verbleef in een gesloten justitiëleinrichting.Ver<strong>de</strong>r waren vier ou<strong>de</strong>rs, drie va<strong>de</strong>rs en één moe<strong>de</strong>r, bereid mee te werken aan een interview.Door omstandighe<strong>de</strong>n is het gesprek met <strong>de</strong> moe<strong>de</strong>r niet doorgegaan. De gesprekken met <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rs zijnbuitengewoon prettige en open gesprekken geweest die voor dit on<strong>de</strong>rzoek veel hebben betekend.1 In recent on<strong>de</strong>rzoek naar <strong>de</strong> effectiviteit van Amsterdamse jeugdinterventies en jeugdreclassering wer<strong>de</strong>n <strong>de</strong>ze signalen bevestigd doorcijfers over het recidivepercentage van <strong>de</strong> traject<strong>de</strong>elnemers On<strong>de</strong>rzoek: Recidivemeting trajecten aanpak en preventie jeugdcriminaliteit,O. Nauta, DSP-groep, 2008.2 Stichting Voorbeeld is gespecialiseerd in on<strong>de</strong>rzoek en projectontwikkeling. Zie ook bijlage 2.3 Een aantal scholen heeft inzage gegeven in leerlingendossiers, on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> strikte voorwaar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> informatie anoniem zou wor<strong>de</strong>n verwerkten alleen voor dit on<strong>de</strong>rzoek gebruikt zou wor<strong>de</strong>n. Ver<strong>de</strong>r heeft <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeker op <strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nit politie-informatie kunnen inzien, eveneenson<strong>de</strong>r voorwaar<strong>de</strong> van geheimhouding die hoort bij <strong>de</strong> beroepsco<strong>de</strong> van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeker.* De dossiers van <strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nit bevatten informatie over <strong>de</strong> jongeren o.a. va<strong>nu</strong>it <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>rbescherming, hulpverlening, reclassering, openbaarministerie, politie en lokale partijen.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> InleidingToelichting


Ali<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong>


3 AliDe twintigjarige Ali behoort tot <strong>de</strong> har<strong>de</strong> kern van een van <strong>de</strong> geprioriteer<strong>de</strong> groepen.Vanaf zijn 13<strong>de</strong> jaar heeft hij vele contacten met politie, justitie én hulpverlening.Professionals kennen hem als een sociaal vaardige jongen, waarvan <strong>de</strong> capaciteiten inhet verle<strong>de</strong>n vaak zijn overschat. Achter het sociaal vaardige gedrag schuilt een jongenmet een laag IQ waarvoor een aanpak op maat nodig is.Ali groeit op met vjif broers en zussen. Ali komt uithet twee<strong>de</strong> huwelijk van va<strong>de</strong>r (<strong>nu</strong> 70 jaar), met eenjongere vrouw. Er bestaat een goe<strong>de</strong> band tussen <strong>de</strong>familiele<strong>de</strong>n. Het ontbreekt Ali niet aan aandacht engoe<strong>de</strong> voorbeel<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> omgeving. De zussen vanAli doorlopen met succes het HBO en zijn ou<strong>de</strong>rebroer, zwager en neven hebben eigen bedrijven.In tij<strong>de</strong>n dat het slecht met Ali gaat, bie<strong>de</strong>n ze hemon<strong>de</strong>rsteuning. Zo betaalt zijn zuster zijn boetes enkrijgt hij werk in <strong>de</strong> belwinkels van zijn neef en broer.Die laatste geeft Ali geen loon maar een kleinevergoeding voor zijn werkzaamhe<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> belwinkel.Een aantal maal komt <strong>de</strong> Raad voor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbeschermingen vangnet Jeugd van <strong>de</strong> GGD bijhet gezin. Want ook over <strong>de</strong> twee jongere broersvan Ali zijn er zorgen. Bei<strong>de</strong> organisaties vin<strong>de</strong>n <strong>de</strong>gezinsrelaties ‘goed en we<strong>de</strong>rkerig’. Moe<strong>de</strong>r laataan Ali’s docenten weten dat hij zich thuis sociaalgedraagt. Ali helpt moe<strong>de</strong>r met <strong>de</strong> huishouding.De ou<strong>de</strong>rs kennen een vrien<strong>de</strong>lijke Ali en niet <strong>de</strong>Ali die bedreigt en steelt, zo blijkt uit <strong>de</strong> interviewsmet va<strong>de</strong>r.Wanneer <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs voor het eerst geconfronteerdwor<strong>de</strong>n met Ali’s <strong>de</strong>lictgedrag, geloven ze hetnauwelijks. Hij is dan 13 jaar en aangehou<strong>de</strong>nvoor diefstal en vernieling. De jaren daarna volgenaanhoudingen voor vuurwapenbezit, afpersing,mishan<strong>de</strong>ling, gewelddadige roof en aanranding.Professionals en Ali’s va<strong>de</strong>r geven tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> interviewsaan dat <strong>de</strong>tentiestraffen het leven van Ali niet hebbenkunnen veran<strong>de</strong>ren. Zodra Ali weer buiten is, vervalthij in zijn ou<strong>de</strong> gedrag. Ali is extreem passief als hetgaat om het regelen van zijn eigen zaken, wat me<strong>de</strong>het gevolg is van het feit dat hij dagelijks blowt.Ver<strong>de</strong>r laat Ali zich op straat gemakkelijk meeslependoor jonge criminele buurtgenoten. Politie ziet hemals een volger in <strong>de</strong> geprioriteer<strong>de</strong> jeugdgroep.Door Ali’s sociaal vaardige gedrag is jarenlang <strong>de</strong>ernst van <strong>de</strong> achterliggen<strong>de</strong> problematiek nieton<strong>de</strong>rkend. Hij volgt een gewone basisschool enstart daarna op een reguliere VMBO. Na korte tijdop het VMBO loopt hij echter vast. Daarna volg<strong>de</strong>nnog drie scholen, steeds voor een korte perio<strong>de</strong>.Van alle scholen wordt hij verwij<strong>de</strong>rd wegens wangedrag.Pas als Ali 16 jaar oud is wordt dui<strong>de</strong>lijk,door een door <strong>de</strong> rechter opgelegd persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek,wat er werkelijk aan <strong>de</strong> hand is. Ali heeft’een gebrekkige ontwikkeling van <strong>de</strong> geestvermogens(zwakbegaafdheid) en een gebrekkig ontwikkel<strong>de</strong>persoonlijkheidsstructuur’, zo staat in zijn dossier.Pas dat jaar komt hij terecht op het speciaal on<strong>de</strong>rwijs,bij het Altra College in Zeeburg. Geïnterview<strong>de</strong>docenten van die school laten weten dat Ali dan alniet meer te hou<strong>de</strong>n is. Na een half jaar lukt het ook<strong>de</strong>ze school niet meer om zijn gedrag om te buigen.Naar aanleiding van het persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoekveran<strong>de</strong>rt aanvankelijk ook <strong>de</strong> strafaanpak. Depsychiater adviseert geen <strong>de</strong>tentiestraffen meerop te leggen: ‘Ali kan een <strong>de</strong>tentie niet aan doorverhoog<strong>de</strong> suggestibiliteit en een laag IQ.’Ali wordt vervolgens uit voorarrest geschorst met alsbijzon<strong>de</strong>re voorwaar<strong>de</strong> een maatregel Hulp en Steun(*) en CRIEM (*), uitgevoerd door <strong>de</strong> William SchrikkerStichting. De door het OM gevraag<strong>de</strong> <strong>de</strong>tentie gaatniet door en Ali krijgt in plaats daarvan een werkstrafopgelegd. En er volgen nog meer interventies: hijwordt aangemeld voor individuele trajectbegeleidingen als dat vastloopt voor Young II(*). In datzelf<strong>de</strong>jaar wordt afgesproken in Matchnet dat Ali door hetjongerenwerk in Zeeburg gestimuleerd zal wor<strong>de</strong>n totzinvolle vrijetijdsbesteding. Geen van <strong>de</strong> aanpakkenlijkt aan te sluiten bij <strong>de</strong> wensen van Ali. Bij <strong>de</strong>werkplaats Young II voelt hij zich niet thuis (zie ver<strong>de</strong>rhulpvraag Ali). Het aanbod in vrijwillig ka<strong>de</strong>r lijkt hijnaast zich neer te leggen en met jongerenwerk heefthij alleen contact als hij in het buurthuis rondhangt.Hulpvraag van AliAli meent alleen praktische hulp nodig te hebben:iemand die voor hem werk of een opleiding zoekt.Hij vertelt dringend op zoek te zijn naar werk engeld. Geïnterview<strong>de</strong> professionals weten dat zijnfamilie het financieel zeer krap heeft en menen dat<strong>de</strong> re<strong>de</strong>n is dat geld belangrijk voor hem is. Bovendienblowt Ali dagelijks, waardoor hij constant geldnodig heeft. Wanneer hem gevraagd wordt naar zijnopleidingswensen, waarschuwt Ali dat leren voor hemniet makkelijk is omdat hij snel is afgeleid. Zon<strong>de</strong>rpersoonlijke begeleiding en controle redt hij het niet,zegt hij zelf. Zelfs <strong>de</strong> route naar school moet voorhem niet te lang zijn, an<strong>de</strong>rs gaat hij zich met an<strong>de</strong>rezaken bezighou<strong>de</strong>n, legt Ali uit.‘Ik zoek een school in <strong>de</strong> buurt, <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re scholenzijn te ver van huis. Het moet wel een school zijnwaar goe<strong>de</strong> begeleiding is en veel persoonlijkeaandacht, an<strong>de</strong>rs haak ik ook heel snel af… Ik benerachter gekomen dat diploma’s en een opleidingheel belangrijk zijn. Ik ben heel lui geweest, ik waser nog niet klaar voor. Misschien teveel invloedvan <strong>de</strong> straat. Een ge<strong>de</strong>elte van <strong>de</strong> problemenkomt ook door jointjes… Ik zou graag iets met hetjongerenwerk willen doen, jongeren begrijp ik beterdan volwassenen….Ik ben gisteren toevallig gebelddoor <strong>de</strong> nieuwe school. Ik wil Zorg en Welzijn doen,ik moet <strong>nu</strong> nog alleen een stageplek vin<strong>de</strong>n. Daarkan ik wel hulp bij gebruiken.’Ali wil geen hulp voor zijn gedragsproblemen(agressief en impulsief gedrag) omdat hij <strong>de</strong>zeproblemen niet on<strong>de</strong>rkent. Ook lijkt hij geen besefte hebben van zijn lage IQ. Hij voelt zich te goedvoor het werkbegeleidingsproject Young II, waarvolgens Ali alleen gekken komen, maar dat in feitebedoeld is voor jongeren zoals Ali zelf. Ali vindt datzijn begelei<strong>de</strong>rs en hulpverleners tot <strong>nu</strong> toe te weinigvoor hem hebben gedaan. Hij krijgt, volgens zijneigen zeggen, te weinig praktische begeleiding en teveel tijd om op straat rond te hangen. Ver<strong>de</strong>r heeft hijgeen enkel vertrouwen in <strong>de</strong> reclassering. Ali is er vanovertuigd dat <strong>de</strong> reclasseer<strong>de</strong>rs nooit aan zijn kanthebben gestaan en niets voor hem <strong>de</strong><strong>de</strong>n. Hij zegt:‘Ik heb tot mijn 18<strong>de</strong> begeleiding gehad van eenvrouw bij <strong>de</strong> reclassering. Ik vind niet dat ze ietsvoor mij heeft gedaan. Ik zag haar alleen als er echtproblemen waren, bijvoorbeeld als ik voor <strong>de</strong> rechtermoest komen en nooit als ík echt hulp nodig had’.Ali meent dat jongeren die in <strong>de</strong> criminaliteit belan<strong>de</strong>nmetéén aangepakt moeten wor<strong>de</strong>n. De har<strong>de</strong> kernverdient een har<strong>de</strong> aanpak, zeker jongens die nietwillen werken. Ali ziet zichzelf niet als har<strong>de</strong> kernjongere,omdat hij wél wil werken. De échte har<strong>de</strong>kernjongeren willen volgens Ali niets en moetengewoon opgesloten wor<strong>de</strong>n. Om te zorgen datjongens niet allemaal op straat hangen uit verveling,moeten er meer activiteiten voor jongeren moetenkomen in Zeeburg, meent Ali.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Ali 10Stads<strong>de</strong>el Zeeburg11


‘Voor jongeren in <strong>de</strong> buurt zou<strong>de</strong>n er meer activiteitenmoeten komen. Ik vind dat <strong>de</strong>genen dieniet mee willen werken, har<strong>de</strong>r aangepakt moetenwor<strong>de</strong>n. Politie en Justitie is in veel van <strong>de</strong> har<strong>de</strong>kern-gevallen te zacht en te makkelijk.’Zijn ou<strong>de</strong>rs maakt hij geen verwijten. Zij hebbenhun best gedaan om hem op het goe<strong>de</strong> pad tehou<strong>de</strong>n. Maar <strong>de</strong> invloed van slechte vrien<strong>de</strong>nwas sterker dan die van zijn ou<strong>de</strong>rs, weet Ali.Zijn enige punt van kritiek is dat zijn ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>opvoeding van Ali eer<strong>de</strong>r had<strong>de</strong>n moeten startenen niet pas toen <strong>de</strong> problemen begonnen.‘De meeste ou<strong>de</strong>rs weten echt wel waar hun kindmee bezig is, maar kunnen of willen gewoon nietsdoen. Ou<strong>de</strong>rs begrijpen vaak ook niet hoe een kindaangepakt moet wor<strong>de</strong>n, of ze zijn te makkelijk,of te hard. Ze begrijpen niet waarom hun kin<strong>de</strong>renbepaal<strong>de</strong> dingen doen. Mijn ou<strong>de</strong>rs hebben hunbest gedaan door mij uit te leggen wat goed enfout was, uitein<strong>de</strong>lijk heb ik zelf gekozen om tedoen wat ik gedaan heb. Mijn ou<strong>de</strong>rs zagen enzien mijn problematiek wel, maar kon<strong>de</strong>n nietsdoen. Het zijn <strong>de</strong> mensen waar ik mee omging diemij het meeste hebben beïnvloed, ou<strong>de</strong>rs kunnendaar niets tegen doen…. Ik <strong>de</strong>nk dat ze, zoals veelou<strong>de</strong>rs, veel eer<strong>de</strong>r had<strong>de</strong>n moeten beginnen metbepaal<strong>de</strong> zaken in <strong>de</strong> opvoeding. Heel veel ou<strong>de</strong>rs,ook die van mij, beginnen hun kind pas echt aan tespreken en te begelei<strong>de</strong>n als het kind al 16 of 17is. Ze had<strong>de</strong>n moeten beginnen op mijn 14<strong>de</strong> ofmisschien nog eer<strong>de</strong>r.’Wensen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsDe ou<strong>de</strong>rs van Ali willen <strong>nu</strong> vooral dat Ali praktischehulp krijgt bij het zoeken van werk, stageof opleiding. Tot <strong>nu</strong> toe is Ali daarbij geholpendoor <strong>de</strong> familiele<strong>de</strong>n, zoals zijn zuster, neef enzwager.De va<strong>de</strong>r van Ali heeft nooit begrepen dat zijnzoon zwakbegaafd is. Hij vertelt dat hij aanvankelijkjuist hoge verwachtingen had van Ali’s opleidingsmogelijkhe<strong>de</strong>n.Va<strong>nu</strong>it die optiek verwachtte hijdat hulpverleners zich inzetten voor het vin<strong>de</strong>n vaneen goe<strong>de</strong> opleiding of regulier werk voor Ali.Een aantal jaar gele<strong>de</strong>n heeft va<strong>de</strong>r voor hulpaangeklopt bij verschillen<strong>de</strong> organisaties in hetstads<strong>de</strong>el, waaron<strong>de</strong>r bij het Jongeren InformatiePunt. Aan <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers vertelt va<strong>de</strong>r dat hij<strong>de</strong>stijds wanhopig werd van <strong>de</strong> situatie van zijnzoon en van het feit dat hij geen passen<strong>de</strong> hulpvoor hem kon vin<strong>de</strong>n. Va<strong>de</strong>r wil<strong>de</strong> dat Ali na terugkomstuit <strong>de</strong>tentie goed begeleid zou wor<strong>de</strong>n,omdat Ali niet zelfstandig kon functioneren ensteeds opnieuw <strong>de</strong> fout inging. Va<strong>de</strong>r heeft hetinmid<strong>de</strong>ls al een tijd gele<strong>de</strong>n opgegeven met<strong>de</strong> hulpverlening en met Ali. Het is hem te veelgewor<strong>de</strong>n, vertelt hij.‘Ik zou echt niet weten hoe het met Ali gaat.Ik <strong>de</strong>nk en ik hoop goed. Ik zie hem weinig, hijkomt heel laat thuis en ‘s morgens gaat hij meteen<strong>de</strong> <strong>de</strong>ur uit om zijn zwager te helpen. Ikzelf komnet uit het ziekenhuis, en heb geen kracht of energieom mij bezig te hou<strong>de</strong>n met zijn doen en laten.Ik <strong>de</strong>nk dat <strong>de</strong> instanties wel hun best hebben gedaanmet Ali, maar uitein<strong>de</strong>lijk moet iemand hetzelf doen, dat kunnen instanties niet afdwingen.’De docent van Ali herkent <strong>de</strong>ze opstelling van <strong>de</strong>va<strong>de</strong>r bij meer<strong>de</strong>re va<strong>de</strong>rs in <strong>de</strong> Marokkaanse gemeenschap.Een <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> vooral ou<strong>de</strong>re va<strong>de</strong>rslijkt zich niet meer met <strong>de</strong> opvoeding bezig te willenhou<strong>de</strong>n. Ze trekken zich terug, ook binnen het gezin.‘De problemen van <strong>de</strong> zonen zijn te zwaar gewor<strong>de</strong>n,me<strong>de</strong> doordat hun traditionele va<strong>de</strong>rrol niet meerwordt geaccepteerd. Va<strong>de</strong>r is zijn gezag kwijt, hij ismoe en ziek’, vertelt Ali’s docent.Passen<strong>de</strong> aanpak?Op basis van een analyse van <strong>de</strong> interviews en<strong>de</strong> dossiers kan wor<strong>de</strong>n geconstateerd dat <strong>de</strong>gebo<strong>de</strong>n aanpak nauwelijks effect heeft gehadop het probleemgedrag.Het eerste knelpunt is dat er geen vroegtijdigeherkenning en diagnose van <strong>de</strong> achterliggen<strong>de</strong>problematiek is geweest: <strong>de</strong> zwakbegaafdheid endaarmee samenhangen<strong>de</strong> problemen zijn tot zijn16<strong>de</strong> jaar niet on<strong>de</strong>rkend. Hierdoor kon er in heton<strong>de</strong>rwijs, <strong>de</strong> hulpverlening en bij <strong>de</strong> strafrechtelijkereacties geen aanpak op maat gebo<strong>de</strong>n kon wor<strong>de</strong>n.Pas op zijn 17<strong>de</strong> jaar komt hij terecht bij <strong>de</strong> WillemSchrikker Stichting die een aanbod hebben voorjongeren met LVG-problematiek. Uit interviewsblijkt dat <strong>de</strong> jongere en zijn ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> zwakbegaafdheidnog steeds niet erkennen of begrijpen.Zij verwachten dat hij hulp krijgt bij het vin<strong>de</strong>nvan regulier werk en een reguliere opleiding envoelen zich constant in <strong>de</strong> steek gelaten door<strong>de</strong> hulpverlening over het feit dat dit niet lukt.Of hulpverleners <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs goed hebben geïnformeerdover <strong>de</strong> achterliggen<strong>de</strong> problematiek,kunnen we op basis van dit on<strong>de</strong>rzoek nietvaststellen.Ten slotte: <strong>de</strong>tentiestraffen lijken niets te veran<strong>de</strong>renaan het <strong>de</strong>lictgedrag, vooral omdat het nazorgtrajectniet aansluit bij <strong>de</strong> behoefte van <strong>de</strong> jongere dieintensievere begeleiding zegt nodig te hebben.Het contact met <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r was zeersummier, waardoor het vertrouwen tussen bei<strong>de</strong>nontbrak.Remco<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Ali12


4 RemcoRemco is een lichtcriminele jongen met gedragsproblemen die lijdt on<strong>de</strong>r het geruzie vanzijn ou<strong>de</strong>rs. Als drukke kleuter wordt hij door zijn school naar het RIAGG verwezen, maareen passen<strong>de</strong> interventie voor zijn gedrag en agressieprobleem heeft hij nooit gekregen.Remco is door zijn voogd in een gesloten justitiële inrichting geplaatst, in afwachting vaneen behan<strong>de</strong>lplek, om hem te beschermen tegen ver<strong>de</strong>r afglij<strong>de</strong>n.Remco is overactief en uit zijn emoties via agressieen pestgedrag. Als Remco vier jaar is, meldt zijnschool hem aan bij het RIAGG om on<strong>de</strong>r meer opADHD te wor<strong>de</strong>n getest. ADHD wordt niet bewezenen <strong>de</strong> gedragsproblemen duren voort zodat Remcovan school wordt gestuurd. Een behan<strong>de</strong>ling bij hetRIAGG wordt om ondui<strong>de</strong>lijke re<strong>de</strong>nen kort daarnaweer stop gezet . Op <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> basisschool gaat hetook niet goed door een slechte relatie tussen Remcoen zijn docent. Als het op <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> basisschoolein<strong>de</strong>lijk beter gaat, krijgt Remco thuis geen rust. Inhet laatste schooljaar schei<strong>de</strong>n zijn ou<strong>de</strong>rs, na jarenvan enorme ruzies thuis.Met een score van 528 kan Remco naar eenVMBO/Havo. Voor even, want <strong>de</strong> vrijheid op zijnnieuwe school kan hij niet aan. Er volgen nogtwee VMBO-scholen en daarna een verwijzingnaar het Altra College, locatie Zeeburg. Hij is dan15 jaar. Uit <strong>de</strong> diagnoses van <strong>de</strong> psycholoog ophet Altra komen agressieproblemen en loyaliteitsconflictennaar voren. Er wordt vervolgens ee<strong>nu</strong>itgebreid han<strong>de</strong>lingsplan gemaakt samen metRemco en zijn moe<strong>de</strong>r, met doelstellingen opalle leef gebie<strong>de</strong>n. Het mag niet meer baten.Wangedrag en verzuim maken zijn aanwezigheidna een jaar al onhoudbaar.Remco woont na <strong>de</strong> scheiding van zijn ou<strong>de</strong>rsdrie jaar lang bij zijn va<strong>de</strong>r, maar na spanningenmet <strong>de</strong> nieuwe vriendin van va<strong>de</strong>r wordt Remcoweggestuurd. Hij trekt weer in bij moe<strong>de</strong>r, maardie kan zichzelf en Remco niet aan. Ze blowt engrijpt niet in als Remco dat ook gaat doen als hij1 jaar oud is. Twee jaar later gaat hij veel uit,blijft dagen in bed en verzuimt van school.Het levert hem een leerplichtzaak op én aanmeldingbij Bureau Jeugdzorg Oost. Remco krijgteen voogd en het advies voor vrijwillige plaatsingin een jongerenproject buiten Amsterdam. Remcohaakt af vlak voordat het traject start.Als laatste kans voor een uithuisplaatsing krijgthet gezin Multi Systeem Therapy (*) aangebo<strong>de</strong>n.Moe<strong>de</strong>r en Remco stemmen in, maar opnieuwwerkt Remco nauwelijks mee. Uitein<strong>de</strong>lijk wordthij april 2007 van zijn school en stageplek verwij<strong>de</strong>rd.Bureau Jeugdzorg vraagt bij <strong>de</strong> rechterom een persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek (PO), dat driemaan<strong>de</strong>n op zich laat wachten (on<strong>de</strong>rtussengebeurt er niets met Remco) en leidt tot exact<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> conclusies als <strong>de</strong> eer<strong>de</strong>re on<strong>de</strong>rzoekenvan het Altra.Dan komt Remco in beeld bij politie met enkelekleinere <strong>de</strong>licten. Hij is geen lid van een problematischejeugdgroep, maar heeft wel vrien<strong>de</strong>n die als<strong>de</strong> har<strong>de</strong> kern bekend staan bij <strong>de</strong> politie. September2007 krijgt Remco een nieuwe voogd, onmid<strong>de</strong>llijkconstateert <strong>de</strong>ze dat er sprake is van ernstig afglij<strong>de</strong>nop verschillen<strong>de</strong> leefgebie<strong>de</strong>n. Binnen twee wekenzorgt zijn voogd voor een spoedplaatsing in <strong>de</strong>gesloten justitiële jeugdinrichting De Doggershoek.Zij zegt hierover:‘Ik heb Remco met een spoedmachtiging in eengesloten setting moeten plaatsen, omdat zijnproblemen te ver waren. Eigenlijk was <strong>de</strong> geslotensetting voor <strong>de</strong>ze jongen niet nodig geweest,als er eer<strong>de</strong>r passen<strong>de</strong> begeleiding was geweest’.Remco is oktober 2007 aangemeld bij De Koppeling,waar hij voor het éérst een passen<strong>de</strong> behan<strong>de</strong>lingzal krijgen voor problemen die al op zijn vier<strong>de</strong>jaar wer<strong>de</strong>n gesignaleerd. Helaas is er sinds <strong>de</strong>crisisplaatsing in oktober 2007 nog geen plaats inDe Koppeling, zodat Remco medio 2008 al een halfjaar in De Doggershoek zit.4 Vanwege het groot aantal verstreken jaren, niet meer te achterhalen.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Remco 1Stads<strong>de</strong>el Zeeburg15


Hulpvraag van RemcoRemco is niet zelf geïnterviewd vanwege zijnplaatsing in een gesloten justitiële jeugdinrichting.Geïnterview<strong>de</strong> professionals vertellen dat Remcoveel negatieve aandacht vraagt, maar moeite heefteen hulpvraag te formuleren. In zijn gesprekken metbegelei<strong>de</strong>rs en docenten laat Remco merken dat hijzich bewust is van zijn blokka<strong>de</strong> om zich te uiten.Tegelijkertijd ‘schreeuwt’ hij met zijn gedrag om hulpen aandacht. Hij daagt ie<strong>de</strong>reen om zich heen uit.Ook ziet hij in dat hij an<strong>de</strong>ren opzettelijk irriteert.Zijn agressieprobleem on<strong>de</strong>rkent hij, maar hijbagatelliseert het ook: ‘als ze me met rust latendoe ik niets’ schrijft hij in een schooldossier.Mensen die hem goed kennen, menen dat hijdoor het blowen nergens meer energie voor heeft,ook niet voor hulp.Wensen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsDe ou<strong>de</strong>rs van Remco willen geen hulp bij <strong>de</strong> opvoeding.Zij hebben zelf een lange hulpverleningsgeschie<strong>de</strong>nisen gaan erg op in <strong>de</strong> eigen problemen.Ze zijn het zel<strong>de</strong>n eens over <strong>de</strong> opvoeding, maar<strong>de</strong>len het wantrouwen in <strong>de</strong> hulpverlening en <strong>de</strong>aversie tegen bemoeienis van professionals methun zoon. Moe<strong>de</strong>r is overigens meegaan<strong>de</strong>r danva<strong>de</strong>r, die vindt dat hijzelf het beste weet wat ermet Remco moet gebeuren. Va<strong>de</strong>r wil een strakkeopvoeding voor Remco in een internaat, hij zietgeen gedragsproblemen bij Remco (bovendien isva<strong>de</strong>r zelf agressief, is <strong>de</strong> ervaring van docenten).YounesSluiten<strong>de</strong> aanpak?Ondanks het feit dat <strong>de</strong> gedragsproblemen van<strong>de</strong>ze jongere in een vroeg stadium wor<strong>de</strong>ngesignaleerd, is er geen effectieve aanpak opgevolgd. De problemen van <strong>de</strong>ze jongere zijnvan school naar school overgedragen, zon<strong>de</strong>rdat er iets werd opgelost. Dui<strong>de</strong>lijk is dat na <strong>de</strong>probleemsignalering geen enkele organisatie <strong>de</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid, het casemanagement,voor <strong>de</strong> jongere heeft opgepakt. Om <strong>de</strong> jongerete beschermen had dit wel moeten gebeuren,zeker gezien het feit dat zijn ou<strong>de</strong>rs een groterol had<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> problemen en <strong>de</strong> hulp aan hunzoon stagneer<strong>de</strong>n. De jongere is uitein<strong>de</strong>lijk in eenverplicht ka<strong>de</strong>r terecht gekomen in een gesloteninstelling, terwijl hij en het gezin al veel eer<strong>de</strong>rgeholpen had<strong>de</strong>n moeten wor<strong>de</strong>n.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Remco16


5 YounesYounes staat <strong>de</strong> laatste jaren bekend als lastige leerling en potentieel veelpleger. Door zijnwantrouwen<strong>de</strong> levenshouding heeft hij veel problemen met hulpverleners en docenten.Ook zijn va<strong>de</strong>r heeft slechte ervaringen met <strong>de</strong> hulpverlening. Sinds kort heeft Younes eenmentor die hem weet te motiveren tot betere schoolprestaties. Buiten het zicht van zijnmentor blijft Younes gevoelig voor het leven op straat.Younes woont met zijn ou<strong>de</strong>rs en zes broers enzussen in een kleine vierkamer woning. Het gezinleeft van een minimuminkomen. Va<strong>de</strong>r werkt in hetwelzijnswerk, moe<strong>de</strong>r heeft geen werk buitenshuis.Het gezin gaat, afgezien van <strong>de</strong> krappe behuizing,re<strong>de</strong>lijk goed. Vanaf 2003 komt Younes een aantalmaal in aanraking met politie. Het begint met kleinezaken als eenvoudige winkelroof, vernieling ensamenscholing. Younes wordt dat jaar aangemeldbij Bureau Jeugdzorg. On<strong>de</strong>rtussen gaat het opschool nog re<strong>de</strong>lijk en loopt Younes stage bij eengarage.Vanaf circa 2006 lijkt alles mis te lopen. Youneskan zich moeilijk concentreren op zijn school, TEC(autotechniek) in stads<strong>de</strong>el Slotervaart. Zowel opschool, als buiten school laat hij zich meeslepen metjongens die crimineel actief zijn. Buiten het zichtvan zijn ou<strong>de</strong>rs blowt hij mee met an<strong>de</strong>ren. Hij krijgtachtereen volgens twee hulpverleningstrajecten,Boppi 5 en Nieuwe Perspectieven, die hij bei<strong>de</strong>npositief afrond. Het gewenste effect blijft echter uit.Geïnterview<strong>de</strong> docenten menen dat <strong>de</strong> interventieste kort en te vrijblijvend waren. Younes heeft veelmoeite om mensen te vertrouwen, een interventievan een paar maan<strong>de</strong>n zou daardoor niet werken.In 2007 pleegt Younes opnieuw een hele reeks<strong>de</strong>licten achter elkaar, waaron<strong>de</strong>r ten minste vierzwaar<strong>de</strong>re gewelds<strong>de</strong>licten. Vrijwel alle <strong>de</strong>lictenpleegt hij in groepsverband, in buurten alsDuivendrecht, Amstelveen en Diemen. Het leverthem vier maan<strong>de</strong>n jeugd<strong>de</strong>tentie op. Na <strong>de</strong>tentiesolliciteert hij een aantal maal, maar wordt steedsafgewezen. En hij krijgt een Maatregel Hulp enSteun opgelegd, een verplicht begeleidingstrajectwaarbij in dit geval ook <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs betrokkenmoesten zijn 6 . De communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsen <strong>de</strong> betrokken jeugdreclasseer<strong>de</strong>r van BureauJeugdzorg loopt echter zodanig mis, dat <strong>de</strong>jeugdzorg al na korte tijd overweegt om <strong>de</strong> Raadvoor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbescherming in te schakelen.Dit gebeurt op het laatste moment niet. Doortussenkomst van docenten van Younes wordt<strong>de</strong> communicatie tussen <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>rweer op gang gebracht. Ook opschool pakt Younes <strong>de</strong> draad dan weer op. Uitgesprekken met docenten blijkt dat Younes opschool is gestart als een brutale en achterdochtigeleerling, die veel negatieve aandacht vraagt. Metveel geduld en aandacht weet zijn mentor, zelf ookvan Marokkaanse afkomst, een vertrouwensbandmet hem op te bouwen en hem te stimulerenom zijn best weer te doen op school. Zowel <strong>de</strong>jeugdreclassering als <strong>de</strong> school signaleren <strong>de</strong> laatstemaan<strong>de</strong>n een positieve ontwikkeling bij Younes.Hulpvraag van YounesYounes heeft moeite nee te zeggen tegen leeftijdsgenotenen kan zich niet loskoppelen van <strong>de</strong> invloedvan <strong>de</strong> straat. Tij<strong>de</strong>ns het interview zegt hij niette weten wat hij er aan kan doen. Weggaan uitAmsterdam, dat is <strong>de</strong> enige oplossing die hij kanbe<strong>de</strong>nken.‘Later ga ik mijn kin<strong>de</strong>ren niet hier opvoe<strong>de</strong>n, niet inZeeburg. Zeker niet. Niet in Amsterdam, ik ga weguit <strong>de</strong> stad. Dat is zeker. Hier komen je kin<strong>de</strong>ren zekerin aanraking met slechte dingen, dat kan je gewoonniet tegenhou<strong>de</strong>n. De ou<strong>de</strong>rs kunnen hun kin<strong>de</strong>rendaar niet tegen beschermen. Het is hier eigenlijk nietmogelijk om níet met die jongens om te gaan. Zogaat het gewoon.’Hulp wil hij wel, maar alleen om werk te zoeken. Hijzegt graag te willen werken. Bij zijn vorige baan ineen garage is hij begin 2008 ontslagen omdat hijvast had gezeten. Hij vindt dat heel jammer want hijkon het goed vin<strong>de</strong>n met zijn baas. Younes vindt hetterecht dat hij vier maan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>tentie heeft gekregen.Ook <strong>de</strong> duur van <strong>de</strong> straf vindt hij achteraf geziengoed. De eerste perio<strong>de</strong> in <strong>de</strong>tentie was makkelijk,5 Project Boppi (o.a. aangebo<strong>de</strong>n door Altra) is bedoeld voor jongeren 12-18 jaar die vastlopen met school en persoonlijke ontwikkeling. Hetproject ou<strong>de</strong>rs een opvoedon<strong>de</strong>rsteunend traject.6 Letterlijk ‘ook als dat inhoudt therapie of begeleiding waarbij <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs aanwezig zijn’.maar na twee maan<strong>de</strong>n heeft hij het zwaar gekregen.Toen ging hij na <strong>de</strong>nken over zijn fouten. Hij werdsteeds somber<strong>de</strong>r en kreeg spijt. Vooral voor zijnou<strong>de</strong>rs heeft hij zich geschaamd. Toen hij eruit kwamwou hij écht veran<strong>de</strong>ren en daarom is <strong>de</strong> straf welgoed geweest, meent Younes.Na lang doorvragen erkent Younes dat hij blowt.Hij zegt geen hulp nodig te hebben om van <strong>de</strong>softdrugs af te komen. Hij wil alleen on<strong>de</strong>rsteuningop school en bij zijn stage. Younes is blij dat hijmomenteel goed contact heeft met zijn mentor enstagebegelei<strong>de</strong>r. Hij vertelt dat het goed met hemgaat, zolang hij zijn stagebegelei<strong>de</strong>r is. Dan heefthij dingen te doen. Na school- en stagetijd heeft hijniets. Dan hangt hij maar een beetje rond. Hij wil welvoetballen, maar op <strong>de</strong> voetbalverenigingen voelt hijzich niet zo prettig als met <strong>de</strong> jongens uit <strong>de</strong> buurt.Thuis heeft Younes het een tijd moeilijk gehad met <strong>de</strong>strenge controle van zijn va<strong>de</strong>r. Door <strong>de</strong> interventievan zijn mentor, lijkt va<strong>de</strong>r <strong>de</strong> laatste tijd iets meer <strong>de</strong>teugels te laten vieren. De mentor zegt daarover:‘Younes voelt zich beklemd. Hij is vreselijk angstigdat zijn va<strong>de</strong>r hem <strong>de</strong> leuke dingen uit zijn levengaat afnemen. Hij is <strong>nu</strong> heel erg verliefd op eenNe<strong>de</strong>rlands meisje. Hij is bang dat va<strong>de</strong>r er achterkomt en het hem gaat verbie<strong>de</strong>n om met dat meisjeom te gaan. Va<strong>de</strong>r is heel autoritair en weinig positieftegen Younes. We proberen va<strong>de</strong>r bij te brengendat hij meer bereikt met zijn kind als hij niet steedsbenadrukt wat er in het verle<strong>de</strong>n is gebeurd. Younesmoet een nieuwe start kunnen maken, dat is onzebena<strong>de</strong>ring.’Wensen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsDe ou<strong>de</strong>rs van Younes zijn <strong>de</strong> laatste jaren zeerbezorgd over hun zoon. Va<strong>de</strong>r meent dat het metYounes zijn schoolcarrière is misgegaan door <strong>de</strong>condities op het TEC in Amsterdam West. De schoolwas te onoverzichtelijk en bood te weinig individuelebegeleiding, meent va<strong>de</strong>r. Hij <strong>de</strong>nkt dat zijn zoonop school en in zijn vrije tijd juist zeer intensievebegeleiding nodig heeft.‘Het TEC was te groot voor Younes, hij heeft moeiteom zich af te sluiten voor an<strong>de</strong>re jongens, dat zie ik.Hij zit <strong>nu</strong> op <strong>de</strong> Amsterdamse School en daar gaathet beter. Dat is een kleine school, met kleine klassenen veel aandacht. Hij heeft <strong>nu</strong> goed contact met zijnmentor.’Maakt het uit of <strong>de</strong> mentor een Marokkaanse is?‘Nee, daar gaat het niet om. Het gaat om <strong>de</strong> persoon,over hoe hij die jongens aanspreekt.’Het gezin van Younes heeft verschillen<strong>de</strong> interventieszien langskomen. Bij <strong>de</strong> interventies van NieuwePerspectieven en BOPPI is er sprake van re<strong>de</strong>lijkecontacten tussen professionals en het gezin. NadatYounes in <strong>de</strong>tentie heeft gezeten krijgt het gezin voorhet eerst te maken met <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling jeugdreclasseringvan Bureau Jeugdzorg Amsterdam (BJAA). Diecontacten gaan al snel niet goed. De verwachtingenvan <strong>de</strong> jeugdreclassering en het gezin lopen te veruiteen. De ou<strong>de</strong>rs verwachten dat er na <strong>de</strong>tentiestreng op hun zoon wordt gelet en dat er praktischehulp wordt gebo<strong>de</strong>n.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Younes 18Stads<strong>de</strong>el Zeeburg19


BJAA heeft echter een hele an<strong>de</strong>re insteek, zo blijktuit een interview met <strong>de</strong> betrokken jeugdreclasseer<strong>de</strong>r.Zij wil eerst met het gezin praten over <strong>de</strong> thuissituatie,omdat ze signalen krijgt dat het thuis niet goedgaat met Younes. Het is exact díe bemoeienis waar,vooral va<strong>de</strong>r, niet op zit te wachten. Hij voelt zich in<strong>de</strong> steek gelaten en besluit niet meer te reageren op<strong>de</strong> oproepen van BJAA, zo legt hij zelf uit.‘Na die gevangenis, daar in Spijkenisse was Younesrustig. Hij kwam gemotiveerd terug. Echt. Ik wasblij, hij had daar nagedacht. En dan? Dan gebeurt erniets!! Geen begeleiding, geen werk, geen stage!Hij ging solliciteren en werd ie<strong>de</strong>re keer afgewezen.Wat moeten die jongens dan? Thuis zitten en zichvervelen?’Het feit dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs niet meer naar <strong>de</strong> afsprakenkomen, getuigt volgens <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>rvan <strong>de</strong>sinteresse. In het dossier van Younes bij <strong>de</strong>Kete<strong>nu</strong>nit komt dan ook te staan:‘Opvallend tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> begeleiding is dat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsniet meewerken met <strong>de</strong> hulpverlening. (…)De afspraak wordt afgezegd omdat <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsgeen tijd hebben en geen hulp nodig hebben. (…)Gezien <strong>de</strong> houding van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs is een snelle startdoor <strong>de</strong> Raad voor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbescherming met hetbeschermingson<strong>de</strong>rzoek van belang.’De jeugdreclasseer<strong>de</strong>r wijdt <strong>de</strong> moeizame communicatietussen haar en <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong>els aan taalencultuurverschillen 7 . De geïnterview<strong>de</strong> docentenhebben een an<strong>de</strong>re uitleg. Een Ne<strong>de</strong>rlandse docenteging met <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r op bezoek bij <strong>de</strong>ou<strong>de</strong>rs en constateer<strong>de</strong>:‘Dat is echt geen kwestie van Marokkaans zijn of niet.Deze ou<strong>de</strong>rs voelen zich becommentarieerd door <strong>de</strong>jeugdreclasseer<strong>de</strong>r, ze voelen zich bedreigd omdat zeop geen enkele manier een positieve insteek heeft. Ikheb er bij gezeten en je ziet het gebeuren. Als zij ietsvroeg kreeg ze niets voor elkaar.’Ook over <strong>de</strong> analyse van <strong>de</strong> opvoedsituatie zijn <strong>de</strong>geïnterview<strong>de</strong> docenten en jeugdreclasseer<strong>de</strong>r hetniet eens. Terwijl <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r meent datva<strong>de</strong>r zich te weinig heeft bemoeid met zijn zoon,menen <strong>de</strong> docenten dat juist het tegenovergestel<strong>de</strong>het geval is. Va<strong>de</strong>r zou zijn zoon zoveel controlerendat <strong>de</strong>ze als reactie daarop constant het ou<strong>de</strong>rlijk huisontvlucht, althans dat is <strong>de</strong> indruk van <strong>de</strong> docenten.De docenten hebben va<strong>de</strong>r hierop aangesproken enmenen dat <strong>de</strong> relatie tussen zoon en va<strong>de</strong>r verbetert.Va<strong>de</strong>r zelf wil zich in <strong>de</strong> toekomst meer gaanbezighou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> problemen van jongeren in<strong>de</strong> buurt. Hij vindt het een slechte zaak dat veelMarokkaanse ou<strong>de</strong>ren zich afkeren van <strong>de</strong> jongeren.‘We hebben een probleem in <strong>de</strong> Marokkaanse gemeenschapen dat is dat alle leeftijdsgroepen geschei<strong>de</strong>nleven. We zou<strong>de</strong>n meer moeten leren van <strong>de</strong> Turken,daar doen jong en oud meer samen, bij ons niet.Veel Marokkaanse oudjes willen juist niets meer temaken hebben met <strong>de</strong> jongeren die problemen maken.Ze zien die jongens als een soort ziekte, echt waar.Die jongens voelen dat ook, dat ze niets waard zijn.De Moskee zou ook veel meer kunnen betekenen,die doet <strong>nu</strong> niets voor <strong>de</strong> jongens.’Het liefst zou hij een buurtva<strong>de</strong>rproject opzetten en in<strong>de</strong> weeken<strong>de</strong>n <strong>de</strong> straat opgaan om te zorgen dat <strong>de</strong>jongeren niet meer doelloos rondhangen.‘Alleen dat kan <strong>nu</strong> nog niet. We missen een plek waarwe <strong>de</strong> jongens heen kunnen sturen. En we hebbengoe<strong>de</strong> jongerenwerkers nodig, die werken met hunhart en die streng zijn. Jointjes, hoe zo? Dat kan tochniet. Gewoon activiteiten als sport!’Passen<strong>de</strong> aanpak?De interventies die <strong>de</strong>ze jongere krijgt aangebo<strong>de</strong>nlijken te passen bij zijn da<strong>de</strong>rprofiel, maar missenaansluiting bij <strong>de</strong> persoon. Professionals kenmerkenhem als zeer wantrouwend en moeizaam in hetcontact. Va<strong>nu</strong>it die persoonskenmerken gezien iseen langdurige en individuele begeleiding, door éénvertrouwd persoon raadzaam. Dit is in het verle<strong>de</strong>nniet gebeurd, maar <strong>de</strong> huidige begeleiding door <strong>de</strong>mentor lijkt wel voor het eerst aan te slaan. Gezienzijn verbeter<strong>de</strong> schoolprestaties en leerhouding heeftzijn mentor een positieve verwachting van Younes,maar collega’s betwijfelen of Younes voldoen<strong>de</strong>weerstand heeft tegen groepsdruk en inziet welkconsequenties zijn gedrag heeft.De strafrechtelijke reacties voldoen aanvankelijk ookaan <strong>de</strong> behoeften van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs. Ze vin<strong>de</strong>n het terechtdat hun zoon straf krijgt en verwachten een praktischnazorgtraject gericht op opleiding en werk. Dit aanbodkrijgen ze niet. De jeugdreclasseer<strong>de</strong>r wil eerst <strong>de</strong>gezinssituatie ter sprake brengen en <strong>de</strong> wijze waaropdat gebeurt wordt door <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs als aanvallen<strong>de</strong>rvaren. De ou<strong>de</strong>rs geven daardoor geen openheidover <strong>de</strong> situatie meer, wat uitein<strong>de</strong>lijk <strong>de</strong> adviezen van<strong>de</strong> jeugdreclassering niet ten goe<strong>de</strong> komt.Salah7 Met <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r is een telefonisch gesprek gevoerd over Younes en <strong>de</strong> thuisbezoeken.Daarnaast is <strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nitkaart van Younes gebruikt voor dit on<strong>de</strong>rzoek, als ook interviews met twee betrokken docenten.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Younes20


6 SalahSalah is potentieel veelpleger en lid van een geprioriteer<strong>de</strong> jeugdgroep. Door zijn geringetaalvaardigheid en impulsieve gedrag heeft hij van jongs af aan moeite met school.Zijn leven met <strong>de</strong> jongens op straat en zijn softdrugverslaving bepalen zijn han<strong>de</strong>len.Hij is brutaal en vertrouwt niemand.De va<strong>de</strong>r van Salah is 78 jaar en heeft in Ne<strong>de</strong>rlandgewerkt als schoonmaker. Inmid<strong>de</strong>ls zit hij al jarenthuis, ziek en moe. Moe<strong>de</strong>r is 27 jaar jonger. Ze was14 jaar toen ze haar eerste zoon kreeg. Negen jaarlater werd Salah geboren en <strong>de</strong> jaren daarna kreeg zenog een zoon en dochter. De oudste broer van Salahis tegenwoordig taxichauffeur en woont zelfstandig.Hij komt nog wel vaak bij zijn ou<strong>de</strong>rs thuis en lijkt<strong>de</strong>els <strong>de</strong> rol overgenomen te hebben van <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r,die zich weinig bemoeit met <strong>de</strong> opvoeding. Moe<strong>de</strong>rdoet haar best met <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren, maar heeft hetdruk met het verzorgen van haar ou<strong>de</strong> en ziekeechtgenoot. Met name Salah maakt het haar moeilijk<strong>de</strong> afgelopen vijf jaar. Hij is veel op straat te vin<strong>de</strong>nen laat zich makkelijk beïnvloe<strong>de</strong>n. Vooral door <strong>de</strong>slimmere jongens met een grote mond, meent eenvertrouwenspersoon die hem kent uit <strong>de</strong> buurt.De an<strong>de</strong>re kin<strong>de</strong>ren in het gezin lijken daar min<strong>de</strong>rproblemen mee te hebben. Hoewel het jongerebroertje van Salah sinds kort ook wordt besproken bij<strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nit 8 .Tussen zijn <strong>de</strong>rtien<strong>de</strong> en zeventien<strong>de</strong> jaar heeft Salahvele politiecontacten, vooral voor kleinere <strong>de</strong>lictenwaaron<strong>de</strong>r overlast, eenvoudige diefstal en helingvan (brom)fietsen. Bij jongerenwerk in <strong>de</strong> Balistraatkomt hij die jaren veel. Nadat <strong>de</strong> locatie op <strong>de</strong>Balistraat sluit, heeft Salah zijn hang-out verplaatstnaar <strong>de</strong> Borneobuurt. Op dit moment werkt hij alskrantenbezorger en ‘s avonds doet hij zo <strong>nu</strong> endan opruimwerk bij een hotel in het stads<strong>de</strong>el (opoproepbasis). Aan een vertrouwenspersoon vertelthij dat hij thuis moet bijdragen aan <strong>de</strong> kost en gelddaarom heel belangrijk vindt. Voor het overige looptSalah op straat, blowt en hangt rond met <strong>de</strong> jongensuit zijn groep.Salah is brutaal en wantrouwend. Zijn gedrag enlage schoolprestaties maken dat hij op het VMBO-LWOO (*) terecht komt. Na één jaar houdt <strong>de</strong>zeschool het voor gezien met hem. Hij wordt verwezennaar het Time-outproject van Altra Jeugdzorg. Salahwordt tij<strong>de</strong>ns zijn schooljaren door verschillen<strong>de</strong>psychologen getest. De uitslag is steeds min of meerhetzelf<strong>de</strong>. Salah is impulsief, voelt zich snel onveilig8 De jongere broer van Salah is aangemeld voor Nieuwe Perspectieven Preventief (*).en kan niet omgaan met correcties. Het blijkt datSalah moeite heeft met nieuwe begelei<strong>de</strong>rs en metbemoeienis met zijn thuissituatie. Op school heefthij twee gezichten. Bij vakken die hij moeilijk vindt,zoals theorievakken en taal, reageert hij agressiefop correcties. Maar hij kan ook goe<strong>de</strong> scores halen,zoals bij wiskun<strong>de</strong> en <strong>praktijk</strong>vakken, en zich rustiggedragen.Het lukt op het Altra College niet om Salahs gedragbij te sturen. Hij wordt doorverwezen naar TECWest, waar hij met praktische vakken aan <strong>de</strong> slag zoukunnen. Na een half jaar loopt ook dit traject vast enwordt hij doorgesluisd naar <strong>de</strong> jongerenwerkplaats<strong>de</strong> Blauwe Olifant (*). Daar lijkt Salah zich zelf weereen beetje terug te vin<strong>de</strong>n. Doordat <strong>de</strong> mentorenop <strong>de</strong> werkplaats veel individuele aandacht aan<strong>de</strong> jongeren kunnen beste<strong>de</strong>n, krijgen zij ook metSalah een re<strong>de</strong>lijke band. Salah lijkt beter te gaanop leefgebie<strong>de</strong>n, meldt het Kete<strong>nu</strong>nitdossier in<strong>de</strong>ze perio<strong>de</strong>. Om <strong>de</strong> positieve ontwikkeling tebestendigen krijgt Salah, op advies van <strong>de</strong> Kete<strong>nu</strong>nit,gezinsgerichte begeleiding va<strong>nu</strong>it Bureau Jeugdzorg(BJAA) opgelegd. Zijn begeleidster rapporteert datmoe<strong>de</strong>r en zoon goed meewerken. Voor Salah isdit <strong>de</strong> zoveelste nieuwe begeleiding, waar hij geenbehoefte aan heeft (zie hulpvraag Salah). Hij zetalles op alles om te voorkomen dat zijn begeleidsterbij hem thuis komt. Uit het dossier blijkt dat hethem is gelukt: alle gesprekken vin<strong>de</strong>n plaats bijBJAA en niet bij Salah thuis. Volgens geïnterview<strong>de</strong>professionals is schaamte zijn belangrijkste drijfveer.Een buurtregisseur zegt hierover:‘Thuis gedraagt hij zich, hij schaamt zich, zijnou<strong>de</strong>rs weten amper wat er speelt buiten. Hij weetprecies tegen wie hij zich wel of niet gedraagt.Een toezichthou<strong>de</strong>r of een agent die er net zitscheldt hij uit, dat doen wel meer van die jongens.Tegen <strong>de</strong> ervaren buurtregisseurs gedraagt hijzich. Ook zijn ou<strong>de</strong>re broer was verbaal agressieftoen we aanbel<strong>de</strong>n. Doordringen tot die familie isonmogelijk.’Hoewel <strong>de</strong> begeleiding van <strong>de</strong> Blauwe Olifant leekaan te slaan, werd al snel dui<strong>de</strong>lijk dat Salah nietgelukkig werd van lassen en bouwen. Zijn begelei<strong>de</strong>rbij <strong>de</strong> Blauwe Olifant vraagt een capaciteitentestaan bij DWI. Salah moet vervolgens bijna eenjaar wachten op <strong>de</strong> test door procedures en personeelswisselingenbij DWI. In <strong>de</strong> tussentijd raaktSalah ge<strong>de</strong>motiveerd en heeft hij geen zin meer ommet <strong>de</strong> zoveelste me<strong>de</strong>werker van DWI te praten.Het laatste bericht is dat Salah wel bij een nieuweschool is aangemeld, maar al snel wegblijft.De ro<strong>de</strong> draad door <strong>de</strong> interviews en dossiersover Salah 9 is dat hij last heeft van impulsiefgedrag, <strong>de</strong>pressieve gevoelens en onzekerheid.Uit een analyse van zijn school- en hulpverleningsgeschie<strong>de</strong>nisblijkt ver<strong>de</strong>r dat Salah zijn problemenniet of nauwelijks <strong>de</strong>elt met an<strong>de</strong>ren. Slechtsenkele begelei<strong>de</strong>rs, <strong>de</strong>genen die hem rustig envooral positief tegemoet tre<strong>de</strong>n, weten tot hemdoor te dringen. Ook met <strong>de</strong> jongens waarmeehij dagelijks op straat is <strong>de</strong>elt hij zijn problemenniet 10 . Geïnterview<strong>de</strong> professionals die werken metSalah pleiten voor een intensieve persoonsgerichteaanpak van Salah. In een traject waarin hij positievebevestiging krijgt van een vertrouwd persoon werkthij re<strong>de</strong>lijk mee, zo is <strong>de</strong> ervaring. Een buurtregisseurzegt hierover:‘Ik praat rustig met Salah. Hij gedraagt zich tegenovermij en gaat goed met mij om. Ik heb heti<strong>de</strong>e dat die aanpak <strong>nu</strong> ein<strong>de</strong>lijk een beetje gaatwerken. Maar het gaat moeizaam. Hij is nauwelijksin staat om boven <strong>de</strong> groep te staan, hij is echt eenmeeloper. Het ligt <strong>de</strong>els ook aan zijn intelligentie,vrees ik.’Zijn begeleidster van het BOPPI (*) heeft eveneensgoed contact met hem en is op huisbezoek geweest.Over <strong>de</strong> gewenste begeleiding schrijft zij:‘Salah heeft veel begeleiding nodig, veel uitleg eneen rustige omgeving...’Als aan zijn mentor bij <strong>de</strong> werkervaringsplaats wordtgevraagd wat Salah nodig heeft, geeft hij eenvergelijkbaar antwoord:‘Een va<strong>de</strong>rfiguur die met hem mee wan<strong>de</strong>lt enmee<strong>de</strong>nkt. Die er altijd voor hem is, vlakbij. Eigenlijkheeft hij een soort campussetting nodig. De wegtussen huis en school moet héél kort zijn, wantan<strong>de</strong>rs zit hij zo weer in <strong>de</strong> coffeeshop.’De geïnterview<strong>de</strong> professionals wijzen erop datSalah beter functioneert met één begelei<strong>de</strong>r, danmet bemoeienis va<strong>nu</strong>it verschillen<strong>de</strong> organisatiestegelijk. Dit werd zichtbaar toen er in begin 2008 hetka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> groepsaanpak van alle kanten op hemwerd ingezet. In één maand kreeg hij een nieuwejeugdreclasseer<strong>de</strong>r bij BJAA, werd hij door <strong>de</strong> politie‘op <strong>de</strong> hielen gezeten’ en werd hij twee maal thuisbezocht door SAOA. Salah heeft vanaf die perio<strong>de</strong>nergens meer aan meegewerkt, zo blijkt uit hetinterview met Salah en zijn jeugdreclasseer<strong>de</strong>r.Hulpvraag van SalahVia school krijgt <strong>de</strong> veertienjarige Salah een persoonlijkheidstest(ASEBA) 11 waaruit blijkt dat Salahzich emotioneel niet goed voelt. Salah vult zelf in dathij veel ruzie maakt, pest, vloekt en veel dingen doetzon<strong>de</strong>r er bij na te <strong>de</strong>nken. Ook schrijft hij, dat hijvaak buikpijn, huid- en slaapproblemen heeft, dat hijsoms ongelukkig is én dat hij ervan houdt om mensenaan het lachen te maken. Salah verwacht weinigvan <strong>de</strong> mensen om hem heen, zowel professionalsals leeftijdgenoten durft hij niet te vertrouwen. Ooktussen <strong>de</strong> jongens op straat bestaat volgens Salahgeen vriendschap, maar slechts jaloezie, wantrouwenen misbruik. Salah meent, dat er op straat maaréén ding telt: als je geld hebt of jointjes, dan hebje vrien<strong>de</strong>n. Blowen is <strong>de</strong> grootste band tussen <strong>de</strong>jongens, die volgens Salah eigenlijk allemaal nietmeer zon<strong>de</strong>r jointjes kunnen.‘Vrien<strong>de</strong>n? Heb ik niet. Niet één… Wallah. Vandaagkomt hij met je praten, morgen praat hij met eenan<strong>de</strong>r. Marokkanen zijn achterdochtig, het schittertgewoon allemaal in je hoofd… Het zijn geen vrien<strong>de</strong>nen toch ik móet ie<strong>de</strong>re dag naar die groep jongens.Net twee helften van een magneet, als het bij elkaarkomt, BAM!, dan gaat het niet meer los. Het heeftook te maken met roken. Die wiet in Ne<strong>de</strong>rland,die hebben alle jongens helemaal gek gemaakt. Jeweet toch, je wordt gestresst wakker, je kan aan niets<strong>de</strong>nken, je kan niet praten met je moe<strong>de</strong>r. Je móeteerst <strong>de</strong> straat op, eerst moet je roken of dingenregelen, dan kan je naar huis en gewoon eten. Zo gaathet toch? Hoeveel jongens roken? Ongeveer 80% van<strong>de</strong> jongens is zwaar verslaafd en diegenen die dat nietzijn, zijn bezig het te wor<strong>de</strong>n. Wat er moet gebeuren?9 Om zicht te krijgen op <strong>de</strong> ontwikkeling van Salah is gebruik gemaakt van schooldossiers, psychologische tests afgenomen in het on<strong>de</strong>rwijs,kete<strong>nu</strong>nitdossier, interviews met een bij Salah betrokken docent, psycholoog, jeugdreclasseer<strong>de</strong>r, werkbegelei<strong>de</strong>r en buurtregisseur.10 Ondanks Salah’s wantrouwen verloopt ons gesprek met hem prettig. We vermoe<strong>de</strong>n dat het helpt dat interviewer Aouriaghel bekend is met<strong>de</strong> problemen van Marokkaanse jongens. Salah heeft een zeer goed geheugen. Hij weet zijn begelei<strong>de</strong>rs én docenten vanaf zijn 12<strong>de</strong> jaarmoeiteloos en in chronologische volgor<strong>de</strong> op te noemen, met voor-, achternaam en organisatie. Het lijkt bijna in tegenspraak met <strong>de</strong> veletaalfouten die hij maakt, maar dit beeld zal geduren<strong>de</strong> het on<strong>de</strong>rzoek vaker terugkomen.11 Voor dit on<strong>de</strong>rzoek heeft <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeker verschillen<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijs- en psychologische toetsen mogen inzien, op voorwaar<strong>de</strong> dat <strong>de</strong> gegevensanoniem zou<strong>de</strong>n wor<strong>de</strong>n verwerkt.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Salah 22Stads<strong>de</strong>el Zeeburg23


Luister, die rechter kan niets. Je moet het zelf willen.Je kan niet zeggen: ‘je moet afkicken’. Je moet hetzelf doen. Ou<strong>de</strong>rs kunnen ook niets.’Salah zegt geen hulp te willen. Als het moet, danalleen van professionals die begrijpen wat er in hemomgaat en die zijn leven kennen. De gesprekkenmet <strong>de</strong> gezinsgerichte begelei<strong>de</strong>r van BJAA heefthij als een ramp ervaren. Hij vindt het vooral vreselijkdat zijn ou<strong>de</strong>rs bena<strong>de</strong>rd zijn. De begelei<strong>de</strong>r stondvolgens Salah veel te ver af van zijn leefwereld omhem of zijn ou<strong>de</strong>rs ooit te kunnen begrijpen.‘Luister: Dat is iets wat ik het echt het ergste haat vanalles. Mijn moe<strong>de</strong>r en va<strong>de</strong>r hebben al veel dingenaan hun hoofd. Dan komt er iemand die ze nog maarmeer ongerust gaat maken, dat maakt me helemaalgek. Sommigen kunnen wel met mijn ou<strong>de</strong>rs praten.Die kunnen gewoon relaxed praten. Zoals die vanBOPPI en van Nieuwe Perspectieven. Maar die vanBureau Jeugdzorg (gezinsgerichte begeleiding):<strong>de</strong> ergste nachtmerrie… Wat <strong>de</strong>nk je, zelfs al hadik problemen, wie gaat dat dan daar vertellen?Echt nooit!!! Kreeg ik wéér een nieuwe van BureauJeugdzorg. Zegt ze: ‘We gaan jouw leven weer op<strong>de</strong> rails krijgen.’ Wat nou, wat weet zij nou? Wat gaatzo’n wijffie nou doen? Die komt net van het HBO,komt uit Diemen, het Centrum of weet ik veel vanwaar en komt dan vertellen hoe ik hier moet leven?Wat weet zij nou van dit leven?’Salah geeft zelf ook aan dat hij het met sommigeprofessionals goed kan vin<strong>de</strong>n, als hij ze maar kanvertrouwen en als ze hem rustig aanspreken. ‘Als eenvriend’, herhaalt hij een paar keer. Met één van <strong>de</strong>buurtregisseurs uit Zeeburg en met begelei<strong>de</strong>r vanNieuwe Perspectieven zegt hij het goed te kunnenvin<strong>de</strong>n. Salah wil <strong>nu</strong> vooral werk en geld en vooralgeen gesprekken meer met hulpverleners die hemniet begrijpen. Volgen<strong>de</strong> week wil hij zich inschrijvenbij een school, ROC ASA, MBO-han<strong>de</strong>l. School vindthij toch ook wel belangrijk, zegt hij.Passend aanbod?Bij <strong>de</strong>ze case is sprake van vroegtijdige signaleringen diagnose (door het on<strong>de</strong>rwijs) van gedragsproblematieken angsten, maar ontbreekt eenpassen<strong>de</strong> doorverwijzing en aanpak van <strong>de</strong>ze problemen.De jongere is verschillen<strong>de</strong> malen vanschool gewisseld, waardoor zijn dossier enproblematiek van school naar school zijn meeverhuisd. Va<strong>nu</strong>it het justitieel ka<strong>de</strong>r heeft <strong>de</strong> jongenhet reguliere pakket aan maatregelen gekregen datpaste bij zijn <strong>de</strong>lictgedrag. Aanvullend is er eengezinsgerichte aanpak ingezet, maar die interventiesloot niet aan bij <strong>de</strong> behoefte van <strong>de</strong> jongere endiens ou<strong>de</strong>rs die hoopten op praktische hulp.Uit dit on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat met conti<strong>nu</strong>ïteit en meteen motiveren<strong>de</strong> aanpak <strong>de</strong> beste match wordtbereikt bij <strong>de</strong>ze jongere. Meeste effect heeft eeninterventie door een begelei<strong>de</strong>r die zijn leefwereldkent en die va<strong>nu</strong>it vertrouwen kan werken aan zijnproblemen. De vele wisselingen van begelei<strong>de</strong>rs(bij DWI, op scholen, NP, Boppi, BJAA/jeugdrecl.)hebben <strong>de</strong> effectiviteit van <strong>de</strong> gebo<strong>de</strong>n interventiesvermin<strong>de</strong>rd. Uit <strong>de</strong> interviews blijkt dat er sprakeis van afhankelijkheid van softdrugs. Dit probleemheeft géén van <strong>de</strong> hulpverleners kunnen signalerenvanwege het ontbreken van vertrouwen enconti<strong>nu</strong>ïteit van <strong>de</strong> interventies. Ten slotte is hetbelangrijk dat er regie plaatsvindt op <strong>de</strong> interventies.Uit <strong>de</strong> interviews komt naar voren dat <strong>de</strong>ze jongerezich nog ver<strong>de</strong>r terugtrekt, wanneer er sprake is vanmeer<strong>de</strong>re interventies tegelijkertijd. Uit on<strong>de</strong>rzoek isbekend dat <strong>de</strong> aanpak van verslavingsproblematiekook bij voorkeur dient te gebeuren door ééncliënteigenaar.Imad<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Salah24


7 ImadImad is bekend bij politie en justitie als har<strong>de</strong> kernjongere. Straffen lijken geen invloedop hem te hebben en <strong>de</strong> hulpverlening weet hem maar korte perio<strong>de</strong> in het traject tehou<strong>de</strong>n. Het feit dat Imad dagelijks softdrugs gebruikt, wordt door zijn omgeving gezienals belangrijkste verklaring voor zijn problemen.Imad is opgegroeid in <strong>de</strong> Indische Buurt, als oudstevan vier kin<strong>de</strong>ren. Met <strong>de</strong> rest van <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>ren lijkthet goed te gaan, hoewel Imads jongere broer in2007 ook voor een klein <strong>de</strong>lict (winkeldiefstal) isveroor<strong>de</strong>eld. Imad heeft geen opvallen<strong>de</strong> problemengehad tij<strong>de</strong>ns zijn jeugd. Na <strong>de</strong> basisschool gaathij naar <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling VMBO-t van het SweelinckCollege in Amsterdam Zuid. Zijn va<strong>de</strong>r kiest voorhet Sweelinck vanwege <strong>de</strong> ‘betere’ buurt en <strong>de</strong>verwachting dat zijn zoon er goed on<strong>de</strong>rwijs zalkrijgen. Als <strong>de</strong>rtienjarige leerling komt hij voor heteerst in beeld bij politie als verdachte van het stelenvan schoolboeken en het plegen van verschillen<strong>de</strong>winkeldiefstallen. De jaren daarna wordt Imad metregelmaat aangehou<strong>de</strong>n. Hij heeft <strong>de</strong> naam zichvooral bezig te hou<strong>de</strong>n met auto-inbraak, hoewelhij ook een veroor<strong>de</strong>ling voor poging tot groepsaanrandingop zijn naam heeft staan.In 2004, Imad is dan 16 jaar oud, krijgt hij binnen éénjaar een werkstraf, een scha<strong>de</strong>vergoedingsregeling entwee weken jeugd<strong>de</strong>tentie. Datzelf<strong>de</strong> jaar meldt zijnva<strong>de</strong>r hem aan bij Nieuwe Perspectieven (NP). Va<strong>de</strong>rmaakt zich enorme zorgen over het <strong>de</strong>lictgedrag vanzijn zoon maar Imad vindt dat hij geen hulp nodigheeft. Na enkele weken stopt NP <strong>de</strong> begeleidingomdat Imad onvoldoen<strong>de</strong> gemotiveerd zou zijn.‘NP vindt <strong>de</strong> situatie van Imad zorgelijk’, staat in hetKete<strong>nu</strong>nitdossier van Imad vermeld.Een jaar later krijgt Imad nogmaals een begeleidingstraject.Ditmaal een door <strong>de</strong> rechter opgeleg<strong>de</strong>begeleiding va<strong>nu</strong>it ITB Har<strong>de</strong> Kern (*) van BJAA.Bij <strong>de</strong> start van <strong>de</strong> begeleiding doet Imad goed mee.Na enkele weken verschijnt hij plotseling niet meerop afspraken. De betrokken jeugdreclasseer<strong>de</strong>r meldthem terug nadat Imad drie maal in twee weken nietop een afspraak verschijnt. De re<strong>de</strong>n dat Imad nietmeer komt opdagen is haar niet bekend, want zijheeft hem telefonisch niet kunnen bereiken en huisbezoekwordt in dit ka<strong>de</strong>r niet gedaan. In overlegmet <strong>de</strong> Raad voor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbescherming wordtImads zaak weer teruggestuurd. Al met is hij tussen2001-2008 vier maal voor een begeleidingstrajectaangemeld: NP 2004 (door zijn va<strong>de</strong>r), ITB Har<strong>de</strong>Kern 2005 (rechter), ITB18+ en ITB met elektronischtoezicht (rechter). De eerste twee begeleidingenwor<strong>de</strong>n gestopt, omdat Imad niet meewerkt.De laatste wordt nooit gestart, omdat hij er tegenin beroep is gegaan.Tussen 2001 en 2008 krijgt Imad verschillen<strong>de</strong><strong>de</strong>tentie- en taakstraffen. Bei<strong>de</strong> lijken weinig teveran<strong>de</strong>ren aan het <strong>de</strong>lictgedrag van Imad. Begin2008 kwam Imad vrij na een paar maan<strong>de</strong>n <strong>de</strong>tentie.Nog geen twee weken later werd hij opnieuw voorinbraak in het stads<strong>de</strong>el opgepakt. Een maand latergebeurt hetzelf<strong>de</strong> in stads<strong>de</strong>el Centrum. On<strong>de</strong>rtussenis hij <strong>de</strong> laatste maan<strong>de</strong>n vooral op straat te vin<strong>de</strong>n.Hij laat zich niets vertellen door zijn ou<strong>de</strong>rs, blijfttot laat buiten en brengt zijn tijd blowend door metjongens die hij kent uit <strong>de</strong> buurt. Door het frequenteblowen is Imad tot weinig meer in staat, behalvehangen. En omdat hij voor het blowen geld nodigheeft, tikt hij met regelmaat autoruiten in. Na zijnlaatste <strong>de</strong>tentie, die ja<strong>nu</strong>ari 2008 eindig<strong>de</strong>, lijkt geenenkele instantie zich meer met hem te bemoeien. Hijkrijgt geen nazorg omdat hij zoals wel vaker in hogerberoep is gegaan, waardoor <strong>de</strong> opgeleg<strong>de</strong> reclasseringsmaatregelniet tot uitvoer wordt gebracht.Hulpvraag van ImadMedio juni hebben we contact met Imad kunnenleggen, ‘s avonds op een bankje bij het Flevopark.Na een tijd praten geeft Imad aan dat hij zijn levenwil veran<strong>de</strong>ren. Hij wil vooral werk en hij zegt spijt tehebben dat hij zijn va<strong>de</strong>r zoveel pijn heeft gedaan.Hij heeft geen vertrouwen in <strong>de</strong> hulpverlening enzegt, behalve met school en werk, geen hulp nodigte hebben. Een dag later houdt politie Balistraat Ima<strong>de</strong>en nacht lang vast op bureau. Hij is gezien bij eenplaats van <strong>de</strong>lict en omdat er op het bureau niemandom het verhoor af te nemen hou<strong>de</strong>n ze hem eennacht vast. De volgen<strong>de</strong> dag staat hij weer op straatwegens onvoldoen<strong>de</strong> bewijs. Via va<strong>de</strong>r vernemen wedat Imad overstuur is thuisgekomen. Hij vertelt tegenzijn va<strong>de</strong>r dat hij zijn toekomst in Ne<strong>de</strong>rland somberinziet. Zijn va<strong>de</strong>r neemt diezelf<strong>de</strong> dag het besluit omImad op het vliegtuig naar Marokko te zetten, waarhij voorlopig voor <strong>de</strong> verbouwing van het huisje van<strong>de</strong> familie zal zorgen. Va<strong>de</strong>r heeft er geen vertrouwenmeer in dat Imad in Ne<strong>de</strong>rland <strong>de</strong> hulp krijgt diehij nodig heeft en hoopt dat Imad tot rust komt inMarokko.Wensen van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rsDe grootste wens van Imads ou<strong>de</strong>rs is dat hij wordtgeholpen bij het vin<strong>de</strong>n van werk en het stoppen metzijn drugsgebruik. De va<strong>de</strong>r kan <strong>de</strong> laatste jaren geencontact meer krijgen met zijn zoon en vertelt zeerteleurgesteld te zijn.‘Imad was een slimme en goeie jongen. Tot zijn 15<strong>de</strong>vertrouw<strong>de</strong> ik hem in alles. Eerst zat hij op school inZuid, daarna zat hij op school voor boekhou<strong>de</strong>r ophet ROC in Amstelveen. Het was een eerlijke jongen,echt waar, ik gaf hem zelfs mijn bankpas om kleren tekopen op <strong>de</strong> Nieuwendijk.’Toen va<strong>de</strong>r ont<strong>de</strong>kte dat Imad begon te spijbelen,probeer<strong>de</strong> hij zijn zoon te controleren door naarschool te bellen. Maar omdat Imad niet in <strong>de</strong> buurtop school zat, kon hij hem niet meer dagelijks in <strong>de</strong>gaten hou<strong>de</strong>n. Va<strong>de</strong>r twijfelt over zijn eigen rol envraagt zich af of hij als va<strong>de</strong>r te streng is geweest.Tegelijkertijd is hij teleurgesteld dat hij ondanks al zijninzet vooral problemen krijgt door Imad.‘Ik heb altijd op hem gelet, heb altijd achter hem aangezeten om te zorgen dat hij zijn huiswerk <strong>de</strong>ed.Nu ben ik bang dat ik te streng ben geweest. Als hijgeen huiswerk maakte bleef ik altijd achter hem aanlopen.Ik heb alles betaald, een computer en internet.Ik betaal zijn boetes. Ik moet nog 700 euro aanschoolgeld betalen, ik krijg er hartproblemen van, ikslik medicijnen voor mijn hart. Ik heb alles geprobeerdvoor hem. Op het ROC in Amstelveen mocht hij nietmeer komen, ik heb zelfs een brief geschreven, ik bennaar school gegaan om te smeken of hij weer terugmocht.’Va<strong>de</strong>r ziet, dat Imad niet bestand is tegen <strong>de</strong> invloedvan ‘slechte jongens’. Imad is een meeloper zegtva<strong>de</strong>r. Zijn ou<strong>de</strong>rs willen dat Imad strakke begeleidingkrijgt. Bij voorkeur in een verplicht ka<strong>de</strong>r. Va<strong>de</strong>r vindthet goed dat zijn zoon gestraft wordt.‘Ik schaam mij voor wat hij doet, het kan niet! Langseen auto lopen, ruiten intikken. Ne<strong>de</strong>rland is goedvoor ons geweest. Ik ben in Marokko opgegroeid,mijn ou<strong>de</strong>rs hebben mij geleerd ‘je mag niet stelen’,het is niet van jou.’Va<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rsteunt <strong>de</strong> <strong>de</strong>tentiestraffen, maar hetis hem totaal ondui<strong>de</strong>lijk waarom Imad steeds <strong>de</strong>dans ontspringt als Imad uit <strong>de</strong> gevangenis komt.Hij wil dat zijn zoon na <strong>de</strong>tentie verplicht wordt hulpte aanvaar<strong>de</strong>n, vooral bij het zoeken naar werk. Enhij maakt zich grote zorgen over het drugsgebruikvan zijn zoon. Va<strong>de</strong>r weet niet tot wie hij zich moetwen<strong>de</strong>n en wordt ook niet meer geïnformeerdover het verloop van Imads straffen. Omdat Imadmeer<strong>de</strong>rjarig is gewor<strong>de</strong>n, krijgt va<strong>de</strong>r geeninformatie meer van <strong>de</strong> advocaat van Imad.‘Waarom is er niemand die hem helpt? Ik krijgeen kind met problemen terug, geen werk, geenopleiding. Niemand kan hem helpen. Het lijkt ofie<strong>de</strong>reen hier voor zijn eigen profijt werkt.’Wie bedoelt u met ie<strong>de</strong>reen? De organisaties?‘Ja, <strong>de</strong> organisaties, die doen niets Ze zitten op hunkantoor en doen niets. Die jongen moet werken ennaar school. Hij heeft hulp nodig. Hij luister niet meernaar mij, hij rookt… hij gaat om met die verkeer<strong>de</strong>jongens. Ik heb het zelf gezien met mijn eigen ogen.Waarom mag dat die coffeeshops? Waarom verbie<strong>de</strong>nze die niet? Onze kin<strong>de</strong>ren gaan kapot! Die jongenmóet werken en dat lukt hem niet. Hij geeft <strong>de</strong> hoopop omdat hij bij politie is geweest, hij <strong>de</strong>nkt datniemand hem meer wil hebben. En Imad heeft eenArabische naam, maar voelt zich Ne<strong>de</strong>rlan<strong>de</strong>r. Dat ishet probleem! Die jongens van <strong>nu</strong> zien Ne<strong>de</strong>rland alshun va<strong>de</strong>rland. Maar hij krijgt geen werk, hij heeft alvier maal gesolliciteerd bij <strong>de</strong> AH.’Passen<strong>de</strong> aanpak?Bij <strong>de</strong>ze case is er sprake van een match op hetniveau van <strong>de</strong> strafmaat. De jongere en zijn ou<strong>de</strong>rson<strong>de</strong>rschrijven dat <strong>de</strong>tentiestraf terecht is opgelegd.Op het niveau van signalering en diagnose van <strong>de</strong>softdrugproblematiek schiet <strong>de</strong> aanpak tekort.Uit interviews met <strong>de</strong> jongere en diens va<strong>de</strong>r blijktdat er sprake is van dagelijks gebruik van softdrugs.De betrokken me<strong>de</strong>werkers van BJAA hebben <strong>de</strong>zeproblematiek niet kunnen signaleren, omdat vrijwelalle interventies voortijdig zijn afgebroken of zelfs nietzijn opgestart. Ver<strong>de</strong>r voldoet het nazorgtraject opgeen enkele manier aan <strong>de</strong> behoefte van <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs.Zij hebben <strong>de</strong> verwachting dat er na <strong>de</strong>tentie eenintensief begeleidingstraject volgt, gericht op werk ofeen opleiding. De jongere zelf is verschillen<strong>de</strong> malenin Hoger Beroep gegaan, waardoor het nazorgtrajectniet in gang is gezet. Omdat hij meer<strong>de</strong>rjarig iswor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs niet meer geïnformeerd over <strong>de</strong>hulpverleningsinterventies en het justitiële traject.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Imad 26Stads<strong>de</strong>el Zeeburg27


Samenvatting enhoe <strong>nu</strong> ver<strong>de</strong>r?<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Imad28


8 Samenvatting en hoe <strong>nu</strong> ver<strong>de</strong>r?Voor <strong>de</strong> problematiek van jongeren die naar <strong>de</strong> criminaliteit afglij<strong>de</strong>n bestaan geeneenvoudige oplossingen. Die constatering <strong>de</strong>ed het stads<strong>de</strong>el Zeeburg aan het beginvan dit on<strong>de</strong>rzoek en moeten we na <strong>de</strong> afsluiting ervan bevestigen.Bij <strong>de</strong> jongeren uit dit on<strong>de</strong>rzoek is sprake vanmeervoudige problematiek. Ze hebben problemenmet school, werk, vrije tijdsbesteding en vervallensteeds opnieuw in crimineel gedrag. De jongenskomen uit gezinnen die leven van een minimuminkomen,waar met name tussen <strong>de</strong> va<strong>de</strong>rs en <strong>de</strong>zonen een grote afstand is ontstaan. Twee van <strong>de</strong> vijfjongens hebben een laag IQ. Net als <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re driezijn ze wantrouwend en speelt hulpvermijding eengrote rol in hun leven.De jongeren brengen veel tijd op straat door, zijnslecht in staat om zich los te maken van <strong>de</strong> groep engebruiken dagelijks softdrugs. Bij vier van <strong>de</strong> vijfjongens lijkt sprake te zijn van afhankelijkheid vansoftdrugs. Uit on<strong>de</strong>rzoek is bekend datverslavingsproblematiek vaak samengaat met on<strong>de</strong>rmeer antisociale stoornissen, iets wat bij al <strong>de</strong>zejongeren in meer of min<strong>de</strong>re mate voorkomt. Naastdrugsgebruik, is gebrekkige gewetensontwikkelingeen mogelijke verklaring voor het antisociaal gedragvan <strong>de</strong> jongens. Deze verklaring kan met diton<strong>de</strong>rzoek niet wor<strong>de</strong>n bewezen, maar beschrijft wel<strong>de</strong> vermoe<strong>de</strong>ns van geïnterview<strong>de</strong> professionals.Bij <strong>de</strong> vijf jongeren is een enorm scala aan interventiestoegepast, maar dit heeft bij geen van <strong>de</strong>jongeren <strong>de</strong> recidive weten te voorkomen. Vanaf hetmoment dat jongeren in aanraking komen met politiezijn <strong>de</strong> interventies aangepast aan hun strafrechtelijkeloopbaan: licht criminelen krijgen lichtere straffen (o.a.taakstraffen, Nieuwe Perspectieven), veelplegers enhar<strong>de</strong> kerners krijgen het zwaar<strong>de</strong>re pakket (o.a.jeugd<strong>de</strong>tentie en ITB Har<strong>de</strong> Kern). Het feit dat <strong>de</strong>jongeren <strong>de</strong>tentiestraffen krijgen opgelegd vin<strong>de</strong>nou<strong>de</strong>rs en, op één na, alle geïnterview<strong>de</strong> jongerenterecht. Wel hebben twee jongeren verschillen<strong>de</strong>malen 12 bezwaar tegen <strong>de</strong> trajecten doorjeugdreclassering.Over het algemeen ontbreekt het wat betreft ou<strong>de</strong>rsen jongeren aan een match als het gaat om nazorg enzorgtrajecten. Ou<strong>de</strong>rs en jongeren hebben behoefte aanpraktische en motiveren<strong>de</strong> hulp bij het vin<strong>de</strong>n van werken opleiding. Ze voelen zich daarin niet on<strong>de</strong>rsteund.Va<strong>nu</strong>it het perspectief van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers heeft hetbovendien ontbroken aan vroegtijdige en passen<strong>de</strong>interventies gericht op het vermin<strong>de</strong>ren van <strong>de</strong> achterliggen<strong>de</strong>problematiek van <strong>de</strong> jongere waaron<strong>de</strong>rLVG-, gedrags- en verslavingsproblematiek. Signalenover <strong>de</strong>ze problematiek zou<strong>de</strong>n via on<strong>de</strong>rwijs en hetlokale veld terecht moeten komen bij het jeugdnetwerken <strong>de</strong> kete<strong>nu</strong>nit, maar dat is lang niet altijd het geval.Het on<strong>de</strong>rwijsveld en het jongerenwerk signaleren welmaar <strong>de</strong>len min<strong>de</strong>r. Bij <strong>de</strong> jeugdhulpverlening gaat ophet niveau van signalering zelf veel mis.Uit het on<strong>de</strong>rzoek zijn ook positieve resultaten naarvoren gekomen. Vooral <strong>de</strong> intensieve individuelebegeleidingstrajecten, waarbij er een band ontstaattussen <strong>de</strong> individuele werker en <strong>de</strong> jongere, laten(tij<strong>de</strong>lijke) positieve resultaten zien. Eén van <strong>de</strong> vijfjongeren gaat momenteel, met <strong>de</strong> hulp van eenintensieve begeleiding door een mentor, goed opschool en stage. Wat ook dui<strong>de</strong>lijk is gewor<strong>de</strong>n isdat het evenwicht van <strong>de</strong>ze doelgroep kwetsbaaris en blijft. Een goe<strong>de</strong> interventie kan een positievebeweging in gang zetten, maar zodra <strong>de</strong> begelei<strong>de</strong>rna werktijd of na afloop van <strong>de</strong> interventie uit het zichtverdwijnt, lokt <strong>de</strong> straat weer. Ook die ene jongen diezich weer positief inzet op school, blijft gevoelig voorleeftijdgenoten die zich met criminaliteit bezighou<strong>de</strong>n,zo is gebleken uit dit on<strong>de</strong>rzoek.8.1 AandachtspuntenHieron<strong>de</strong>r staat een overzicht van <strong>de</strong> belangrijksteaandachtspunten voor <strong>de</strong> toekomst. Het is van belangdat <strong>de</strong> lezer in ogenschouw neemt dat het geheelis gebaseerd op een intensief kwalitatief on<strong>de</strong>rzoeknaar <strong>de</strong> aanpak van (slechts) vijf jongeren. Ondanks<strong>de</strong> relatief kleine on<strong>de</strong>rzoeksgroep zijn we ervanovertuigd dat <strong>de</strong>ze diepgaan<strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksaanpakbelangrijke inzichten heeft opgeleverd voor <strong>de</strong>individuele aanpak in stads<strong>de</strong>el Zeeburg.Vroegsignalering in het on<strong>de</strong>rwijs gebruikenDocenten signaleren vaak al in een vroeg stadiumgedrags- en (vermoe<strong>de</strong>lijke) persoonlijkheidstoornissendie een voorbo<strong>de</strong> kunnen zijn van <strong>de</strong>linquent gedrag.12 Twee jongens zijn in beroep gegaan tegen <strong>de</strong> hen opgeleg<strong>de</strong> Maatregel Hulp en Steun (begeleiding door reclassering).Eén van hen is 4 x tegen uitspraken van <strong>de</strong> rechter in beroep gegaan, waaron<strong>de</strong>r ook tegen opgeleg<strong>de</strong> <strong>de</strong>tentiestraffen.Niet alleen bij <strong>de</strong> signalering, ook op het terrein vandiagnose en doorverwijzing zijn scholen actief. Ditgeldt zeker voor <strong>de</strong> scholen in het speciaal on<strong>de</strong>rwijs,die vaak een maatschappelijk werker, therapeut en/ofpedagoog/psycholoog in <strong>de</strong> school hebben.Scholen lopen in kennis over <strong>de</strong> individuele problematiekvan jeugdigen, soms jaren vooruit op <strong>de</strong>hulpverlening. Echter, <strong>de</strong> resultaten van <strong>de</strong> signaleringen diagnoses door het on<strong>de</strong>rwijs wor<strong>de</strong>n nog weiniggebruikt. Dit on<strong>de</strong>rzoek wijst uit dat basisscholen inhet stads<strong>de</strong>el vaak al lang wisten of vermoed<strong>de</strong>n, wat<strong>de</strong> psychologen en psychiaters (bij BJAA, WSS, DeMeren, RvdK) vele jaren later on<strong>de</strong>rzochten in eenstrafrechtelijke ka<strong>de</strong>r.Ou<strong>de</strong>rs on<strong>de</strong>rsteunenDe ou<strong>de</strong>rs staan als opvoe<strong>de</strong>rs enorm on<strong>de</strong>rdruk. Ze zien hun zonen afglij<strong>de</strong>n en voelen zichmachteloos. Met hun traditionele opvoedingsmetho<strong>de</strong>nweten zij het groeps- en <strong>de</strong>lictgedragvan hun zonen niet tegen te hou<strong>de</strong>n.Uit dit on<strong>de</strong>rzoek blijkt dat ou<strong>de</strong>rs <strong>de</strong> strafrechtelijkereacties op het <strong>de</strong>lictgedrag van hunzonen terecht vin<strong>de</strong>n. Ze zijn echter niet tevre<strong>de</strong>nover <strong>de</strong> zorgtrajecten voor hun zonen. De ou<strong>de</strong>rsvoelen zich met name door jeugdreclassering in<strong>de</strong> steek gelaten.Zij menen dat <strong>de</strong> nazorg na <strong>de</strong>tentie heelpraktisch gericht zou moeten zijn op het vin<strong>de</strong>nvan school en werk. Ze zien hun zonen alsnormale kin<strong>de</strong>ren die het foute pad op zijngegaan. De gedrags- en leerproblemen van hunzonen wijten zij vooral aan <strong>de</strong> omgang met <strong>de</strong>verkeer<strong>de</strong> jongens en het blowen. Het feit dat ermeer factoren meespelen (zoals laag IQ, ADHD)lijken <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs niet te begrijpen. Of professionalshier in het verle<strong>de</strong>n wel over hebbengesproken met <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs is niet dui<strong>de</strong>lijk.Wat wel dui<strong>de</strong>lijk naar voren komt is dat ou<strong>de</strong>rsmoeite hebben met <strong>de</strong> opstelling van jeugdreclasseer<strong>de</strong>rs,waarmee zij in justitieel ka<strong>de</strong>rverplicht wor<strong>de</strong>n samen te werken. Uit <strong>de</strong> interviewskomt naar voren dat veel professionals<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Samenvatting en hoe <strong>nu</strong> ver<strong>de</strong>r? 30Stads<strong>de</strong>el Zeeburg31


te negatief en te direct <strong>de</strong> problemen aan <strong>de</strong>or<strong>de</strong> stellen, waardoor <strong>de</strong> ou<strong>de</strong>rs snel afhaken.Professionals die ou<strong>de</strong>rs rustig en met begripbena<strong>de</strong>ren, blijken veel meer te bereiken bij <strong>de</strong>jongeren en hun ou<strong>de</strong>rs.Aanpak sofdrugsgebruikDe vijf jongens uit het on<strong>de</strong>rzoek gebruiken dagelijkssoftdrugs (cannabis) waarvan vier vermoe<strong>de</strong>lijkproblematische gebruikers en mogelijk sporadischook van an<strong>de</strong>re drugs. De jongeren zijn daardoorregelmatig niet aanspreekbaar, ongemotiveerd,komen afspraken niet na en hebben geldnood, zoblijkt uit <strong>de</strong> interviews. Ook hebben alle jongerenin meer of min<strong>de</strong>re mate problemen met school,zelfoverschatting (plegen van <strong>de</strong>licten on<strong>de</strong>r invloed)en agressiviteit, wat me<strong>de</strong> het gevolg kan zijn vandrugsgebruik.Uit het on<strong>de</strong>rzoek komt naar voren dat <strong>de</strong> aanpakvan het sofdrugsgebruik geen on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el heeftuitgemaakt van <strong>de</strong> individuele aanpak. Geen van<strong>de</strong> jongere heeft een doorverwijzing gekregen naar<strong>de</strong> JellinekMentrum of enig vergelijkbaar aanbod.Bij vier van <strong>de</strong> vijf jongeren heeft Bureau Jeugdzorgniet gesignaleerd dat er sprake was van dagelijkssoftdruggebruik. Bij één jongere was dat wel hetgeval en plaatste <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r <strong>de</strong> jongere ineen gesloten jeugdinstelling, om ver<strong>de</strong>r afglij<strong>de</strong>n tevoorkomen. De jongere gebruikte toen al drie jaar opdagelijkse basis softdrugs.Min<strong>de</strong>r wisselingen van begelei<strong>de</strong>rsDe doelgroep van dit on<strong>de</strong>rzoek heeft problemenmet nieuwe contacten en mist een basisvertrouwendat nodig is bij het omgaan met nieuwe situaties.Toch krijgen juíst <strong>de</strong>ze jongens geduren<strong>de</strong>hun jeugd te maken met veel veran<strong>de</strong>ringen:schoolwisselingen, nieuwe interventies en nieuwehulpverleners/begelei<strong>de</strong>rs (vooral bij DWI en BJAA).Uit onze interviews komt naar voren dat slechtsenkele professionals erin slaag<strong>de</strong>n vertrouwente winnen en daarmee een basis te leggen vooreen (tij<strong>de</strong>lijke) verbetering van <strong>de</strong> situatie van<strong>de</strong> jongere. Geïnterview<strong>de</strong> professionals menendat voor <strong>de</strong>ze jongeren eigenlijk constante enlangdurige begeleiding noodzakelijk is.Sleutelfiguren betrekkenIn Stads<strong>de</strong>el Zeeburg is een groep vrijwilligers actiefdie vaak al vele jaren contact heeft met jongeren uit<strong>de</strong> wijk. Denk aan begelei<strong>de</strong>rs van sportactiviteitendie door stichtingen en zelforganisaties wor<strong>de</strong><strong>nu</strong>itgevoerd. De initiatiefnemers kunnen gezien wor<strong>de</strong>nals sleutelfiguren voor <strong>de</strong> doelgroep. Deze sleutelfigurenhebben een vertrouwensband met jongerenopgebouwd die cruciaal is bij het slagen van eenindividuele aanpak.JongerenwerkJongerenwerk in Stads<strong>de</strong>el Zeeburg is er nietin geslaagd om <strong>de</strong> jongeren uit dit on<strong>de</strong>rzoekte activeren en te begelei<strong>de</strong>n naar zinvolle vrijetijdsbesteding. Uit dossieron<strong>de</strong>rzoek blijkt datin Matchnet, het netwerk 12+, wel afsprakenwer<strong>de</strong>n gemaakt met jongerenwerk over <strong>de</strong>begeleiding van individuele jongeren, maar dat<strong>de</strong> resultaten daarvan ontbraken of niet wer<strong>de</strong>nteruggekoppeld. Mogelijk speel<strong>de</strong> een tekortaan ambulante werkers (gericht op individuelebegeleiding) een rol, maar dat is met dit on<strong>de</strong>rzoekniet meer terug te halen. Wat wel dui<strong>de</strong>lijk is dathet hangen in groepsverband zal blijven bestaan.Allereerst vanwege <strong>de</strong> thuissituatie, waar <strong>de</strong> kleinebehuizing en een moeizame relatie tot <strong>de</strong> va<strong>de</strong>r eenrol zal blijven spelen. Ten twee<strong>de</strong>, omdat jongenselkaar in <strong>de</strong>ze leeftijdsfase <strong>nu</strong> eenmaal opzoekenen zich – helaas – door sofdrugsgebruik nog meertot elkaar aangetrokken voelen. De jongeren uit heton<strong>de</strong>rzoek hebben moeite om zich los van <strong>de</strong> restvan <strong>de</strong> groep te manifesteren. Dit lijkt zich overigensvooral voor te doen bij <strong>de</strong> jongeren van Marokkaanseafkomst. Geïnterview<strong>de</strong> jongeren zeggen eenontmoetingsplek in het stads<strong>de</strong>el te willen.Een plek waar ze <strong>de</strong> omgeving niet tot last zijn enwaar ze activiteiten kunnen doen.Voor <strong>de</strong> zwaar<strong>de</strong>re sofdrugsgebruikers on<strong>de</strong>r hen,gaat het vooral om een plek waar ze ongezienkunnen roken.Vervolgon<strong>de</strong>rzoekDit on<strong>de</strong>rzoek heeft door <strong>de</strong> intensieve aanpakbuitengewoon veel informatie opgeleverd en kan ineen vervolgtraject met een grotere on<strong>de</strong>rzoeksgroepwellicht <strong>de</strong> vragen beantwoor<strong>de</strong>n die <strong>nu</strong> nog blijvenliggen.Eén van <strong>de</strong> vragen die in ie<strong>de</strong>r geval onbeantwoordis gebleven is <strong>de</strong> verklaring voor het feit dat jeugdreclasseer<strong>de</strong>rser bij <strong>de</strong> meeste interventies nietin slagen om jongens in het traject te hou<strong>de</strong>n.De uitvoering van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzochte jeugdreclasseringmaatregelenzijn, op een enkele uitzon<strong>de</strong>ring na,voortijdig afgebroken omdat jongeren niet meerreageren op <strong>de</strong> oproepen van <strong>de</strong> jeugdreclasseer<strong>de</strong>r.Bijlagen<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Samenvatting en hoe <strong>nu</strong> ver<strong>de</strong>r?32


BegrippenlijstOver <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekersBOPPI = dit project is bedoeld voor jongeren tussen12 en 18 jaar die vastlopen met school en met hun persoonlijkeontwikkeling. Het project biedt on<strong>de</strong>rsteuningvoor jongeren én voor ou<strong>de</strong>rs door mid<strong>de</strong>l van eenopvoedingson<strong>de</strong>rsteunend traject.CRIEM = een aanpak die wordt ingezet bij min<strong>de</strong>rjarige<strong>nu</strong>it min<strong>de</strong>rheidsgroepen, waarbij <strong>de</strong> gebrekkigeintegratie van het gezin in <strong>de</strong> samenleving een risicofactorvormt. Het is bedoeld als preventief traject, vooralvoor jongeren die licht crimineel gedrag vertonen.FFT = Functional Family Therapy is een vorm van gezinsgerichteaanpak waarvan <strong>de</strong> werking wetenschappelijk isbewezen. Het gaat om ambulante behan<strong>de</strong>ling binnenhet gezin, zon<strong>de</strong>r opname in een inrichting.Individuele aanpak = aanpak op maat voor <strong>de</strong>individuele probleemjongere. Dit wordt ook wel <strong>de</strong>‘persoonsgerichte aanpak’ genoemd.ITB = individuele trajectbegeleiding, in Zeeburguitgevoerd door Spirit Oost.Jongerenwerkplaats De Blauwe Olifant in stads<strong>de</strong>elSlotervaart is er voor vroegtijdig schoolverlaters en helptze om weer arbeidsritme, motivatie en discipline op tedoen, zodat ze terug kunnen keren naar school of eenbaan in loondienst. De jongerenwerkplaats zal – ondanksgoe<strong>de</strong> resultaten – volgend jaar stoppen wegens gebrekaan subsidie.Kete<strong>nu</strong>nit = is een samenwerkingsverband vanorganisaties die zich bezighou<strong>de</strong>n met <strong>de</strong> aanpak vanjeugdcriminaliteit en veelplegers, waaron<strong>de</strong>r politie,Openbaar Ministerie, Raad voor <strong>de</strong> Kin<strong>de</strong>rbescherming,jeugdreclassering en een zorgcoördinator. De Kete<strong>nu</strong>nitdie zich bezighoudt met Zeeburgse jongeren isgevestigd in Amsterdam Noord.LWOO = Leerwegon<strong>de</strong>rsteunend On<strong>de</strong>rsteunendOn<strong>de</strong>rwijs; voortgezet on<strong>de</strong>rwijs voor jongeren metleer- en opvoedingsmoeilijkhe<strong>de</strong>n.LVG = Licht Verstan<strong>de</strong>lijk gehandicapt. Hiervan is sprakebij een IQ tussen <strong>de</strong> 50 en 75. In <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> gaatLVG-problematiek vaak gepaard met beperkt sociaalaanpassingsvermogen, dat zowel door problemen in <strong>de</strong>opvoeding als door gebrekkige cognitieve vermogensveroorzaakt kan zijn.Matchnet = Casuïstiek netwerk in samenwerking metOost Watergraafsmeer waarbinnen <strong>de</strong> organisaties diedirect betrokken zijn bij <strong>de</strong> jongeren afspraken makenover <strong>de</strong> gewenste individuele aanpak.MHS = Maatregel Hulp en Steun; een door <strong>de</strong> rechteropgelegd jeugdreclasseringtraject.MST = Multi Systeem Therapie is een wetenschappelijkbewezen effectieve metho<strong>de</strong> voor behan<strong>de</strong>lingvan jongeren die geplaatst zijn of een machtiginghebben voor gesloten plaatsing (op civielrechtelijketitel) in een justitiële setting.NPP = Nieuwe Perspectieven Preventief, een trajectbedoeld door jongeren met vroeg<strong>de</strong>linquent gedrag.NPT = Nieuwe Perspectieven bij Terugkeer is eennazorgprogramma dat zowel in vrijwillig, als verplichtka<strong>de</strong>r doorlopen kan wor<strong>de</strong>n door jongeren die uit<strong>de</strong>tentie komen.PO = Persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek. Een door <strong>de</strong>psychiater of psycholoog uitgevoerd persoonlijkheidson<strong>de</strong>rzoek,dat opgelegd is door <strong>de</strong> rechter.De rechter kan dit on<strong>de</strong>rzoek bijvoorbeeld gebruikenom meer zicht te krijgen op eventuele stoornissen ofachterstan<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> jongere.Rugzakleerling of indicatie REC 4 = leerlingen meteen grote achterstand in hun ontwikkeling, moeilijkhe<strong>de</strong>nmet leren of gedrags- en/ of psychiatrischeproblemen. Vaak komen zij terecht op specialescholen. Het kan ook zijn dat zij met extra begeleiding,<strong>de</strong> rugzak, in het reguliere on<strong>de</strong>rwijs terechtkomen.WWS = William Schrikker Stichting. De WSS heefteen speciale af<strong>de</strong>ling jeugdreclassering voor jongerenmet een handicap die met het strafrecht in aanrakingzijn gekomen. In <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> gaat het voornamelijk omjongeren met een IQ lager dan 70 en jongeren meteen auditieve handicap. Ook jongeren met een IQtussen70 en 85, met daarbij ernstige gedragsproblematiek,wor<strong>de</strong>n doorverwezen naar William Schrikker Jeugdreclassering.Dit gebeurt als begeleiding va<strong>nu</strong>it <strong>de</strong>reguliere jeugdreclassering gecontraïndiceerd is.YOUNG II = is een jongerenwerkplaats van Impuls.De doelgroep van Young II kampt met problemenals schul<strong>de</strong>n, verslaving en tienerou<strong>de</strong>rschap enkomt daardoor niet uit zichzelf aan <strong>de</strong> slag. Young IIis toegespitst op licht verstan<strong>de</strong>lijk gehandicaptejongeren met een IQ tussen zestig en tachtig punten.Veel jongeren zijn in aanraking geweest met Justitie.Voor sommigen is <strong>de</strong> perio<strong>de</strong> op <strong>de</strong> werkplaatson<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> straf.Stichting VoorbeeldDe Amsterdamse Stichting Voorbeeld isgespecialiseerd in on<strong>de</strong>rzoek en projectontwikkelingop het terrein van diversiteit en grootste<strong>de</strong>lijkevraagstukken. De stichting is een samenwerkingsverbandvan professionals en vrijwilligers, die zich oppositieve wijze willen inzetten voor bovenstaan<strong>de</strong>vraagstukken, ie<strong>de</strong>r va<strong>nu</strong>it een eigen achtergrond.Het on<strong>de</strong>rzoek ‘5 <strong>casussen</strong> in Zeeburg’ is uitgevoerddoor Eva Klooster en Youssef Aouriaghel.Eva Klooster is in 1991 als politicoloog afgestu<strong>de</strong>erdaan <strong>de</strong> Universiteit van Amsterdam op EuropeesMin<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>nbeleid. Na haar afstu<strong>de</strong>ren heeft zevijf jaar gewerkt bij <strong>de</strong> gemeente Amsterdam enstads<strong>de</strong>el Geuzenveld, o.a. op het terrein vanmin<strong>de</strong>rhe<strong>de</strong>nbeleid en emancipatie. Tussen 1997en 2004 werkte Eva bij on<strong>de</strong>rzoeksbureau DSP,waar zij zich specialiseer<strong>de</strong> op on<strong>de</strong>rzoek on<strong>de</strong>rmoeilijk bereikbare doelgroepen.Sinds 2004 werkt Eva als freelance on<strong>de</strong>rzoeker.Voor <strong>de</strong> Bestuursdienst van <strong>de</strong> GemeenteAmsterdam, <strong>de</strong>ed zij on<strong>de</strong>rmeer on<strong>de</strong>rzoek naar<strong>de</strong> effectiviteit van <strong>de</strong> groepsaanpak in Stads<strong>de</strong>elZeeburg. Het stads<strong>de</strong>el Zeeburg leer<strong>de</strong> zij ookkennen, door haar functie van tij<strong>de</strong>lijk projectlei<strong>de</strong>rgroepsaanpak in 2007.Zij is een van <strong>de</strong> oprichters van Stichting Voorbeeld.De afgelopen vier jaar heeft Eva gewerkt aanprojectontwikkeling en on<strong>de</strong>rzoek op het terrein vanemancipatie van allochtone vrouwen, intercultureleverhoudingen, Jeugd en <strong>Veiligheid</strong> en ou<strong>de</strong>rbetrokkenheid.Voor het on<strong>de</strong>rzoek ‘5 <strong>casussen</strong> in Zeeburg’ heeftKlooster interviews afgenomen, dossieron<strong>de</strong>rzoekgedaan en <strong>de</strong> rapportage verzorgd.Youssef Aouriaghel is op allerlei manieren betrokkenbij jongeren. Hij is docent in het speciaal on<strong>de</strong>rwijsen begeleidt in zijn vrije tijd jongeren uit stads<strong>de</strong>elZeeburg.In <strong>de</strong> locatie van het Altra College geeft hij meer<strong>de</strong>rekeren per week kickbokslessen.Aouriaghel heeft jarenlange ervaring in het werkenmet probleemjongeren en hun gezinnen. Hij is bij diton<strong>de</strong>rzoek verantwoor<strong>de</strong>lijk geweest voor <strong>de</strong> eerstecontactlegging met <strong>de</strong> jongeren en hun ou<strong>de</strong>rs. Deuitvoering en verwerking van <strong>de</strong> interviews heeft hijsamen met Klooster verzorgd.<strong>Probleemjongeren</strong>: <strong>nu</strong> <strong>de</strong> <strong>praktijk</strong> | <strong>Vijf</strong> <strong>casussen</strong> Bijlagen 34Stads<strong>de</strong>el Zeeburg35


BezoekadresCruquiusweg 51019 AT AmsterdamPostbus 3801000 AJ AmsterdamTelefoon 020 608 0711Fax 020 694 1936www.zeeburg.amsterdam.nl

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!