29.02.2024 Views

Vogelskijken Magazine inkijkexemplaar editie 1

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>editie</strong> 1 / maart 2024 € 9,50<br />

daar kijk je van op<br />

Redden nestvlotjes<br />

de zwarte stern?<br />

Koekoek onder de loep<br />

Vind je ‘eigen’ roodstuitzwaluw<br />

Het cadeau dat wind heet<br />

De draaihals<br />

een buitenbeentje


Avontuurlijke<br />

pluizenbollen<br />

Bosuilen zijn er in het voorjaar<br />

vroeg bij. Vaak worden de eerste<br />

eieren al in februari gelegd. Ze<br />

hebben de tijd om bijtijds aan<br />

nageslacht te denken, want<br />

zowel het territorium als de<br />

partner verandert onder normale<br />

omstandigheden niet. Na een<br />

kleine maand kruipen de, meestal<br />

drie, jongen uit hun ei. Het zijn<br />

avontuurlijke types die de nestholte<br />

soms al na twee weken verlaten. De<br />

pluizige bolletjes wachten op een<br />

tak totdat de oudervogels met een<br />

smakelijk hapje komen aanvliegen.<br />

Bij de eerste vliegoefeningen gaat<br />

het nog vaak mis. De uilskuikens<br />

belanden dan op de grond, maar<br />

klimmen met hun scherpe klauwen<br />

ook weer de boom in. Vandaar hun<br />

bijnaam takkeling. Jonge bosuilen<br />

hebben geen haast hun ouderlijk<br />

huis te verlaten. Pas in de herfst<br />

worden ze afgestoten.<br />

Idde Lammers<br />

Foto: Han Bouwmeester.<br />

2


3


In dit nummer:<br />

Coverbeeld<br />

Draaihals<br />

Foto: Arjan Troost<br />

5 Van de redactie<br />

14 Vogelaar met een verhaal:<br />

Rommert Cazemier<br />

21 Column door<br />

Koos Dijksterhuis<br />

22 Lucky shot:<br />

spreeuw versus sperwer<br />

28 In de kijker<br />

36 Uitgelicht: de draaihals<br />

42 Vogelfotografietips<br />

50 Centerfold, boerenzwaluw<br />

53 Mijn vogelmoment:<br />

eerste zwarte zeekoet<br />

54 Mijn vogelwens:<br />

een waterspreeuw zien!<br />

8<br />

Fenologie Wat vliegt er nu?<br />

“Hé, een spannende kiek!”<br />

60 Doe het zelf:<br />

meld een geringde vogel<br />

62 Word een beter vogelaar:<br />

Introductie in vogelzang<br />

68 Het cadeau dat wind heet<br />

74 Mijn beste vogelfoto<br />

87 Mystery Bird Challenge:<br />

herken jij de soorten?<br />

88 Dubbelgangers:<br />

huismus en republikeinwever<br />

90 Patchwork Challenge<br />

96 Social Media Poll:<br />

is horen al scoren?<br />

98 Colofon<br />

98 Volgend nummer<br />

30<br />

Vogelwerkgroep helpt zwarte sterns<br />

24<br />

Zeldzame soort<br />

De roodstuitzwaluw,<br />

een dwaalgast<br />

6


80<br />

Wetenschap Koekoek, raadselachtige<br />

vogel die blijft verrassen<br />

44<br />

Vogels kijken op Plantage Willem III<br />

92<br />

Vogels vertellen<br />

Tim de Tapuit<br />

76<br />

In de lift De zwartkopmeeuw<br />

7


Uitgelichte soort<br />

36<br />

Foto: Arno ten Hoeve.


Draaier met<br />

kleverige roltong<br />

Met zijn bizarre camouflage en wendbare nek is de draaihals een buitenbeentje en<br />

een buitenkansje. Als een draaihals een boom of struik in vliegt, ben je als vogelaar<br />

nagenoeg kansloos. De vogels hebben een ongelofelijk bruin uiterlijk dat sterk<br />

lijkt op de schors en stamtinten van bomen. Als de vogels stilzitten, lijken ze net<br />

een verlengstuk van een tak. Soms laten ze zich in het voorjaar wel horen, dat is<br />

natuurlijk ideaal om een vogel te kunnen lokaliseren. Geluk is dan nodig, maar je<br />

komt misschien verder met geduld.<br />

Thomas van der Es<br />

Elke draaihals zal op een gegeven moment zijn boom<br />

of struik verlaten en op zoek gaan naar eten. Een<br />

voedselzoekende draaihals tussen de stoeptegels of een<br />

open plek in het bos maakt een observatie makkelijker.<br />

Opeens hebben ze ‘niets’ meer aan hun camouflage en<br />

zijn ze soms van zeer nabij te zien.<br />

Je kunt deze typische vogel gerust een insecteneter<br />

pur sang noemen. Bovendien beschikt hij over een<br />

specialistisch gereedschap, want met zijn lange, kleverige<br />

tong is hij een meester in het verorberen van mieren.<br />

Waar draaihalzen zijn, zijn vaak dus ook mieren. In het<br />

bos kunnen ze zodoende al hoppend over de grond op<br />

zoek gaan naar mieren(nesten). Met hun tong friemelen<br />

ze dan tussen gaatjes en holletjes op zoek naar larven,<br />

poppen en volwassen mieren. Een mierennest is dan echt<br />

een snoepwinkel voor deze soort. In het broedseizoen zal<br />

dit vooral zijn aan de randen van bos en heideterreinen,<br />

maar in het voorjaar (de vogeltrek!) kunnen ze eigenlijk<br />

overal opduiken. Een rommelig hoekje met stenen, in het<br />

duin, op een fietspad in de polder of zelfs in je eigen tuin,<br />

als er maar mieren in de buurt zijn. Het liefst hebben ze<br />

wel een vluchtboom of -struik nabij, want als je jezelf zo<br />

kwetsbaar opstelt, ben je een gemakkelijke prooi voor<br />

een roofvogel of een hongerige kat.<br />

Op trek<br />

Gedurende de gehele winter verblijven de meeste<br />

draaihalzen in Afrika. Hun overwinteringsgebied spreidt<br />

zich uit tussen Senegambia en Ethiopië, ten zuiden van<br />

de Sahara dus. Ze delen dit gebied met tal van Afrikaanse<br />

vogels, maar ook met veel andere insectenetende<br />

broedvogels uit Europa. Denk hierbij aan bijvoorbeeld<br />

gekraagde roodstaarten, bonte vliegenvangers en<br />

37


nachtegalen. Vanaf maart zullen de eerste draaihalzen<br />

Europa in vliegen. Dat doen ze natuurlijk zonder te veel<br />

getreuzel, want in het voorjaar hebben trekvogels haast. Er<br />

moet immers gebroed worden en de hormonen spelen op!<br />

Vanaf eind maart tot eind april kun je ze overal tegenkomen,<br />

waarbij een voorjaar met langdurige (zuid)oostenwind de<br />

kansen aanzienlijk vergroot. Dan waaien er meer draaihalzen<br />

richting het westelijk deel van ons land (vaak het kustgebied)<br />

en dat levert meer doortrekkende vogels in Nederland op.<br />

Tijdens de voorjaarstrek is het ook makkelijker om<br />

een draaihals te vinden dan in het najaar, want in april<br />

staan veel bomen en struiken nog niet volledig in blad.<br />

Ook te midden van stedelijk gebied en in dorpen maak<br />

je een kans(je). Het is niet ongewoon dat op sociale<br />

media foto’s te zien zijn van draaihalzen in achtertuinen,<br />

gefotografeerd vanachter het keukenraam.<br />

Miereneter<br />

De najaarstrek van draaihalzen speelt zich voornamelijk<br />

af tussen half augustus en medio september. De absolute<br />

aantallen zijn dan wat hoger omdat nu ook jonge vogels<br />

meekomen. De kans op een waarneming neemt daarmee<br />

misschien wel toe, maar de weelderige vegetatie in deze<br />

tijd van het jaar maakt dat het nog steeds allesbehalve<br />

simpel is om de soort op te pikken. In Nederland is voor<br />

een mierenetende vogel weinig te halen gedurende de<br />

winter. Dus niet gek dat de vogels afzakken naar het<br />

zuiden en vanaf oktober zo goed als afwezig zijn.<br />

De Veluwe en Drenthe<br />

Na een decennialange afname, gaat het de afgelopen<br />

jaren weer wat beter met draaihalzen in Nederland.<br />

Het aantal broedparen loopt inmiddels op tot aantallen<br />

tussen de 150 en 200. Bolwerken van oudsher zijn nog<br />

steeds de woeste gronden van de Veluwe en Drenthe.<br />

Een draaihals op zijn zangpost. Foto: Daniele Occhiato.<br />

38<br />

Foto: Harvey van Diek


Foto: Ruurd-Jelle van der Leij. 39


Doe het zelf<br />

Doe het zelf<br />

VIND EN MELD EEN GERINGDE VOGEL<br />

We hopen dat jullie genieten van vogelskijken.nl en alle artikelen die de auteurs<br />

voor jullie schrijven. Wij zouden het daarnaast erg leuk vinden wanneer jullie zelf<br />

ook in actie komen rondom een vogelgerelateerd thema. Daarom lanceren we<br />

regelmatig een zogenaamde ‘doe het zelf’, een uitdaging die iedereen op zijn of<br />

haar manier kan uitvoeren en waarvan we de leukste, beste en/of origineelste<br />

inzendingen een plekje geven in dit magazine.<br />

De eerste ‘doe het zelf’ is de volgende:<br />

Vind, fotografeer (indien<br />

mogelijk) en meld een<br />

geringde of gemarkeerde vogel.<br />

Wereldwijd wordt er op allerlei verschillende<br />

manieren onderzoek gedaan naar vogels. De<br />

(letterlijk) meest in het oog springende manier is die<br />

van het aanbrengen van een (kleur)ring of andere<br />

markering om een vogel individueel herkenbaar te<br />

maken. Dit geeft ons waardevolle informatie over<br />

onder andere verspreiding, trekroutes, leeftijd,<br />

keuze van broed- en overwinteringslocaties,<br />

overleving van jonge vogels enzovoort.<br />

Hoe vaker een vogel vervolgens wordt afgelezen<br />

en gemeld, hoe meer we te weten komen over<br />

het individu in kwestie, maar daarmee ook<br />

over de soort. Zo kun je als vogelaar tijdens het<br />

uitoefenen van je hobby nog een nuttige bijdrage<br />

leveren aan de wetenschap ook; dat is toch dubbel<br />

prachtig! Daarnaast zul je merken dat er achter<br />

een brandgans in een polder naast je dorp of een<br />

kokmeeuw op de vijver bij de kinderboerderij<br />

ineens een verrassende levensloop schuilgaat.<br />

Hierdoor gaat een waarneming ineens veel meer<br />

leven en zul je nóg meer bewondering krijgen voor<br />

de dynamische vogelwereld in het algemeen en<br />

‘jouw’ vogel in het bijzonder!<br />

Hoe kan ik deelnemen aan deze ‘doe het zelf’?<br />

1 Ga dit voorjaar lekker vogels kijken zoals je altijd<br />

doet, maar let net even extra op de poten (of<br />

soms nekken) van de vogels die je tegenkomt<br />

2 Zie je een wetenschappelijke ring met een code,<br />

een nekband of een kleurcode door middel van<br />

vlaggetjes of een combinatie van ringen (vaak<br />

gebruikt bij steltlopers)? Lees deze dan<br />

compleet af met de telescoop of fotografeer<br />

de vogel dusdanig dat alle kleuren en/of letters<br />

zichtbaar zijn. Noteer tevens de plaats en datum<br />

van je waarneming.<br />

3 Voor vogels met één ring kun je de<br />

ringcode invoeren op de website:<br />

https://griel.nl<br />

Overige projecten zijn zo goed<br />

als allemaal te vinden op:<br />

https://cr-birding.org/colourprojects<br />

Op deze Engelse site kun je zoeken<br />

op soort en type ring, waarna je bij<br />

het juiste project terecht komt.<br />

Werk je graag op je smartphone,<br />

dan heb je maar één app nodig<br />

en dat is: https://birdring.nl<br />

60<br />

Zeearend. Foto: Arno ten Hoeve.


Vaak ontvang je spoedig een antwoord<br />

van de ringer of de ringgroep met de hele<br />

levensloop van de betreffende vogel!<br />

Verenig dus het nuttige met het aangename en ga<br />

op zoek. Stuur het verhaal van ‘jouw’ vogel, met de<br />

levensloop en indien mogelijk een foto (met plaats<br />

en datum, in groot formaat) naar ons op. De meest<br />

interessante en/of opzienbarende meldingen krijgen een<br />

plaats in het magazine! Stuur je bijdrage voor 1 juni naar:<br />

martijn@vogelskijken.nl<br />

Meer informatie<br />

over wat je moet<br />

doen wanneer<br />

je een geringde<br />

vogel vindt kun je<br />

hier lezen:<br />

Mocht je vragen hebben over deze ‘doe het zelf’ of mocht<br />

het niet lukken om het juiste ringproject te vinden, ook<br />

dan kun je een mail sturen en proberen we je te helpen!<br />

61


Soort in de lift<br />

Zwartkopmeeuw<br />

Ik kan me nog goed mijn eerste waarneming van een zwartkopmeeuw<br />

herinneren. Het was voorjaar 1991 en ik zag een klein groepje meeuwen op<br />

een akker net buiten het dorp zitten. Het waren kokmeeuwen, maar er liep<br />

er eentje tussen die er net even anders uitzag. Ik was er vrij zeker van dat ik<br />

een zwartkopmeeuw had gezien, maar zoals bij veel beginnende vogelaars<br />

sloeg toch de twijfel toe. Thuis snel de kenmerken nagekeken in de Heinzelvogelgids.<br />

Internet was er nog niet en ook de gidsen waren nog niet van de<br />

kwaliteit die we vandaag de dag kennen. Was de kop echt wel diepzwart en<br />

liep die kopkap wel helemaal door? Had ik me die witte vleugelpunten niet<br />

verbeeld? Was de wens niet de vader van de gedachte? Ik kon niet anders<br />

concluderen dan dat ik zojuist een prachtige, nieuwe soort had gezien!<br />

Tegenwoordig hoor of zie ik de soort in ‘mijn’ Zeeland bijna dagelijks en<br />

herken ik hem al vanuit een rijdende auto …<br />

Marcel Klootwijk<br />

76<br />

Adulte zwartkopmeeuw. Foto: Marcel Klootwijk.


De zwartkopmeeuw is een broedvogel die zijn herkomst<br />

kent rond de Zwarte Zee. Van daaruit werd Europa<br />

gekoloniseerd. Rond de Zwarte Zee nam de soort toe<br />

van veertigduizend paar in 1950 tot honderdduizend in<br />

1970, een groei die de katalysator werd voor westwaartse<br />

uitbreiding. Eerst werd de Middellandse Zee bevolkt en<br />

later in vrij vlot tempo de rest van Europa. Tegenwoordig<br />

broeden ze van Zuid-Spanje tot zelfs in het zuiden<br />

van Zweden. De Engelse naam ‘Mediterranean gull’<br />

dekt daarmee niet bepaald de lading meer! De meeste<br />

landen ten zuiden van ons herbergen maar enkele<br />

honderden paren, maar in Frankrijk zijn het er al meer<br />

dan zevenduizend. Ook Turkije en Italië zijn landen waar<br />

er meer dan tweeduizend broeden. De aantallen in de<br />

Zwarte Zee nemen recent af, maar de toename in Westen<br />

Midden-Europa gaat gestaag door.<br />

Eerste broedgeval<br />

In Nederland vond het eerste zuivere broedgeval in 1959<br />

plaats, nadat in 1935 al een broedpoging ondernomen<br />

was met een kokmeeuw. Tot de jaren negentig bleef<br />

het echter een schaarse broedvogel. Na een geleidelijke<br />

groei werd in de jaren negentig uiteindelijk de barrière<br />

van honderd broedparen geslecht. Daarna groeide het<br />

aantal ineens heel hard, tot meer dan duizend in 2001.<br />

De jaren daarna zijn de aantallen niet meer onder de<br />

duizend gebleven, met als absolute topjaar 2019 met<br />

bijna vijfduizend paar. Daardoor kunnen we nu vaak<br />

genieten van deze prachtige meeuwensoort, hoewel de<br />

allerhardste groei er wel uit lijkt.<br />

Nederlandse hotspots<br />

Het belangrijkste broedgebied in Nederland is wel de<br />

Delta. Daar broedt sinds 1990 ongeveer driekwart van de<br />

landelijke populatie. Het begon met het Markiezaat en<br />

al snel daarna gingen ze ook op de voormalige schorren<br />

in het Volkerak broeden. De jaren hierna verplaatsten ze<br />

zich wat meer noordwaarts en bevolkten ze vooral het<br />

Haringvliet. Tegenwoordig zijn die locaties, samen met<br />

de Hooge Platen en Waterdunen, nog steeds de beste<br />

plekken in de Delta.<br />

77


Vogels vertellen<br />

“Ik had<br />

een intense<br />

ontmoeting<br />

met twee<br />

mensen”<br />

92<br />

Foto: Michel Geven.


Tim de Tapuit<br />

Reizen verbreedt je horizon en neemt vooroordelen weg, maar iedereen heeft<br />

ook een thuis nodig. Dit geldt voor mensen maar zeker ook voor ons. Mijn naam<br />

is Tim de Tapuit en dit is mijn verhaal!<br />

Martijn Bot<br />

Dat wil zeggen: ik zal mijn levensverhaal in het kort<br />

vertellen, maar tegelijk ook dat van een van mijn vrienden<br />

die ik gedurende mijn reizen tegenkwam. Want ondanks<br />

dat ik zelf best trots ben op mijn fysieke inspanningen,<br />

moet ik toegeven dat hij mij toch wel heeft overtroffen,<br />

maar daarover later meer.<br />

Ik ben drie jaar geleden ter wereld gekomen op Texel. Het<br />

schijnt dat ik geboren ben in een konijnenhol aan de voet<br />

van wat mijn favoriete uitkijkduin zou worden, maar daar<br />

kan ik me niets meer van herinneren.<br />

Jullie noemen Texel het ‘vogeleiland’, maar ik vind het<br />

toch vooral een menseneiland. Meer dan soortgenoten<br />

zag ik vanaf ‘mijn duintop’ in de eerste weken van mijn<br />

bewuste leven toch vooral wandelaars voorbij schuifelen.<br />

Daarnaast had ik een korte, onverwachte en intense<br />

ontmoeting met twee mensen, waaraan ik enkele<br />

gekleurde attributen aan mijn poten heb overgehouden.<br />

Wat daar precies gebeurde weet ik nog steeds niet, maar<br />

het zal vast ergens goed voor zijn geweest…<br />

Mijn opvoeding duurde maar kort. Toen ik eenmaal<br />

enigszins zelfstandig kon bestaan, vertrokken mijn ouders<br />

met de noorderzon. Mijn zus onderging een tragischer<br />

lot. Op een nacht hoorde ik een gekrijs dat me, als ik eraan<br />

terugdenk, nog steeds door merg en been gaat. Ze bleek<br />

te grazen te zijn genomen door een verwilderde kat… Er<br />

leven er meerdere in onze duinen en onze ouders deden<br />

er alles aan om ons bewust te maken van dit gevaar. Maar<br />

wat kun je nog doen als je verrast wordt in je slaap…<br />

Ik vertrek<br />

Ik was dus al vlot op mezelf, maar verre van alleen. Overal<br />

om me heen verschenen jonge soortgenoten, er was<br />

genoeg eten voorhanden en het leven op Texel lachte me<br />

toe. Toch kwam er een moment waarop ik vertrok. Vraag<br />

me niet wat me precies overkwam, maar op een heldere<br />

avond werd ik overvallen door een onweerstaanbare<br />

drang om de sterren tegemoet te vliegen. Het was alsof<br />

een onzichtbare stofzuiger me omhoog zoog. Ik kon er<br />

simpelweg geen weerstand aan bieden en eerlijk gezegd<br />

wilde ik dat ook helemaal niet!<br />

De dagen erna had ik de reislust goed te pakken. Ik kwam<br />

op prachtige plekken terecht die in geen velden of wegen<br />

leken op Texel, maar ik redde me overal wonderwel.<br />

De drang om steeds weer te vertrekken bleef, maar de<br />

urgentie van de eerste avond voelde ik steeds minder<br />

naarmate de reis vorderde. Ik nam dus rustig de tijd en<br />

volgde mijn gevoel wat betreft timing en route.<br />

93

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!