29.12.2015 Views

Ενημερωτικό Δελτίο - Τεύχος 45

Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2009

Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2009

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

<strong>Ενημερωτικό</strong> <strong>Δελτίο</strong><br />

Eλληνικη Γαστρεντερολογικη Εταιρεια<br />

<strong>Ενημερωτικό</strong> <strong>Δελτίο</strong><br />

ΤΕΥΧΟΣ <strong>45</strong> ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009<br />

Συνέδρια - Μετεκπαιδευτικά Μαθήματα<br />

ESGE Upcoming Events<br />

Μετεκπαίδευση στη Βαρκελώνη<br />

Αντιπαράθεση: Καιρός για Αλλαγή;<br />

Β’ ΜΕΡΟΣ<br />

Ενδοσκοπικές Εικόνες:<br />

Πλασματοκυττώματα Γαστρεντερικού<br />

Σωλήνα<br />

ΠΛΗΡΩΜΕΝΟ<br />

ΤΕΛΟΣ<br />

Ταχ. Γραφείο<br />

Κ. Δ. Αθηνών<br />

Αριθμός Άδειας<br />

<strong>45</strong>1/91<br />

τεχνογραμμαmed, Λ. Μεσογείων 380 - 15341 Αγία Παρασκευή, AΦΜ: 99841<strong>45</strong>31


ΤΕΥΧΟΣ <strong>45</strong> ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009<br />

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ<br />

Πρόεδρος:<br />

Ιωάννης Καραγιάννης<br />

Α’ Αντιπρόεδρος: Γεώργιος Κητής<br />

Β’ Αντιπρόεδρος: Ελευθερία Ρώμα<br />

Γενικός Γραμματέας:<br />

Ειδικός Γραμματέας:<br />

Ταμίας:<br />

Μέλη:<br />

Σπύρος Μιχόπουλος<br />

Χαράλαμπος Τζάθας<br />

Κωνσταντίνος Μάρκογλου<br />

Βασίλειος Ντελής<br />

Δημήτριος Τζιλβές<br />

Θεοχάρης Τσιώνης<br />

ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ<br />

Διευθυντής Σύνταξης: Νικολέττα Μάθου<br />

Μέλη:<br />

Στέργιος Δελακίδης<br />

Κωνσταντίνος Ζωγράφος<br />

Κωνσταντίνος Μάρκογλου<br />

Αθανάσιος Χατζηνικολάου<br />

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΝΟΜΟ: Ιωάννης Καραγιάννης (Πρόεδρος Ε.Γ.Ε.)<br />

Γραμματεία: Κωνσταντίνα Ντζόγια<br />

Διεύθυνση αλληλογραφίας:<br />

Λεωφ. Δημοκρατίας 67, 154 51 Νέο Ψυχικό<br />

Τηλ. 210-6727531-3<br />

Fax: 210-6727535<br />

e-mail: hsg@hol.gr<br />

Έκδοση: ΤΕΧΝΟΓΡΑΜΜΑ med


ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ<br />

<br />

Συνέδρια<br />

Μηνιαίες Μετεκπαιδευτικές Συναντήσεις Περίοδος 2009 – 2010<br />

Αγαπητοί Συνάδελφοι,<br />

Σας παρουσιάζουμε το συνοπτικό ολοκληρωμένο<br />

Πρόγραμμα των Μηνιαίων Μετεκπαιδευτικών Συναντήσεων<br />

της Ελληνικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας για<br />

την Περίοδο Οκτωβρίου 2009 – Ιουνίου 2010.<br />

Το Πρόγραμμα καταρτίσθηκε από την Επιτροπή Εκπαίδευσης<br />

της Ε.Γ.Ε. με γνώμονα οι Συναντήσεις αυτές να<br />

εξυπηρετούν τις εκπαιδευτικές ανάγκες όλων μας καθώς<br />

και μία ευκαιρία συνάντησης όλων των συναδέλφων σε<br />

φιλικό και ανεπίσημο κλίμα.<br />

Με την εμπειρία των δύο αρχικών πιλοτικών Συναντήσεων<br />

του περασμένου Μαΐου και Ιουνίου και λαμβάνοντας<br />

υπ’ όψη τα εποικοδομητικά σχόλια και παρατηρήσεις<br />

αρκετών Συναδέλφων (τόσο νεαρότερων όσο και παλαιότερων<br />

και εμπειρότερων) προσπαθήσαμε η μορφή των<br />

Συναντήσεων αυτών να είναι ενδιαφέρουσα, με πρακτικό<br />

προσανατολισμό και οπωσδήποτε όχι κουραστική.<br />

Οι Συναντήσεις αυτές απευθύνονται κύρια στους<br />

νεαρότερους συναδέλφους αλλά είναι βέβαιο ότι και οι<br />

παλαιότεροι και εμπειρότεροι θα ωφεληθούν σημαντικά<br />

τόσο με νεώτερες γνώσεις όσο και με ανάκληση στη<br />

μνήμη μας γνώσεων που τυχόν μας διαφεύγουν.<br />

Ως τόπος των Συναντήσεων αυτών επιλέχθηκε το<br />

Αμφιθέατρο του Νοσοκομείου ΝΙΜΤΣ που είναι άνετο,<br />

σε προσιτή χωροταξικά περιοχή και με άπλετο χώρο<br />

στάθμευσης. Η μικρή δεξίωση στο τέλος κάθε συνάντησης<br />

είναι βέβαιο ότι θα συντελεί στην εκπλήρωση του<br />

φιλικού κλίματος και της ανταλλαγής απόψεων μεταξύ<br />

όλων μας.<br />

Αυτονόητο είναι ότι θα σας αποστέλλεται έγκαιρα<br />

(τόσο ταχυδρομικά όσο και με ανάρτηση στην ιστοσελίδα<br />

της Ε.Γ.Ε.) το αναλυτικό Πρόγραμμα κάθε Συνάντησης.<br />

Ευελπιστώντας στην μαζική και ενεργό συμμετοχή<br />

σας<br />

Ιωάννης Α. Καραγιάννης<br />

Πρόεδρος Ε.Γ.Ε.<br />

Οι επόμενες συναντήσεις συνοπτικά θα γίνονται:<br />

Τρίτη 6 Οκτωβρίου 2009<br />

Τρίτη 3 Νοεμβρίου 2009<br />

Τρίτη 1 Δεκεμβρίου 2009<br />

Τρίτη 12 Ιανουαρίου 2010<br />

Τρίτη 2 Φεβρουαρίου 2010<br />

Τρίτη 2 Μαρτίου 2010<br />

Τρίτη 13 Απριλίου 2010<br />

Τρίτη 4 Μαϊου 2010<br />

Τρίτη 1 Ιουνίου 2010<br />

Πληροφορίες για το πλήρες πρόγραμμα μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα της ΕΓΕ (www.hsg.gr)<br />

Κατευθυντήριες Οδηγίες για το Διαγνωστικό και Θεραπευτικό Χειρισμό<br />

της Γαστρο-οισοφαγικής Παλινδρομικής Νόσου<br />

Η Ελληνική Γαστρεντερολογική Εταιρεία στα πλαίσια της συνεχιζόμενης ιατρικής εκπαίδευσης<br />

καθώς και της ενημέρωσης όλων των συναδέλφων σε νεότερες εξελίξεις τόσο διαγνωστικού<br />

όσο και θεραπευτικού χειρισμού σε θέματα καθημερινής κλινικής πρακτικής, διοργανώνει<br />

ημερίδα με θέμα “Κατευθυντήριες Οδηγίες Διαγνωστικού και Θεραπευτικού Χειρισμού Ασθνών<br />

με Γαστρο-οισοφαγική Παλινδρομική Νόσο”.<br />

Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα το Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2009 στο Κέντρο Πολιτισμού “Ελληνικός<br />

Κόσμος”, Αίθουσα Ιφιγένεια 2, Πειραιώς 254 στον Ταύρο.<br />

Το πρόγραμμα της ημερίδας υπάρχει στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας: www.hsg.gr


[Συνέδρια]<br />

Ε κδ η λ ώ σ εις Τ μ η μ ά τ ω ν<br />

ΠαγκρεατολογικO 27 ΝοεμβρIου<br />

Το Παγκρεατολογικό Τμήμα της ΕΓΕ<br />

θα πραγματοποιήσει Ημερίδα<br />

το Σάββατο 27 Νοεμβρίου 2009,<br />

στην Αθήνα, στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών<br />

με θέμα «Πρώιμος παγκρεατικός καρκίνος και<br />

οξεία παγκρεατίτιδα. Σύγχρονα διαγνωστικά<br />

και θεραπευτικά δεδομένα».<br />

Πληροφορίες: e-mail: annalsgastro@hsg.gr<br />

ΕνδοσκοπικO 12 ΔεκεμβρIου<br />

Το Ενδοσκοπικό Τμήμα της ΕΓΕ<br />

θα πραγματοποιήσει Ημερίδα<br />

το Σάββατο 12 Δεκεμβρίου 2009,<br />

στην Αθήνα, στο ξενοδοχείο Crown Plaza<br />

με θέμα «Απολύμανση των ενδοσκοπίων».<br />

Πληροφορίες: e-mail: annalsgastro@hsg.gr<br />

ΟΓΚΟΛΟΓΙΚΟ 18-19 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ<br />

Το Ογκολογικό Τμήμα της ΕΓΕ<br />

θα πραγματοποιήσει την 4η Διημερίδα του<br />

την Παρασκευή 18 και το Σάββατο<br />

19 Δεκεμβρίου 2009, στην Αθήνα,<br />

στο ξενοδοχείο Divani Palace Acropolis.<br />

Πληροφορίες: www.hsg.gr<br />

και www.praxicon.gr/ogologiko.html


[ESGE Upcoming Events]<br />

<br />

ESGE INDIVIDUAL MEMBERSHIP<br />

Membership in the European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) is open to physicians (or trainees)<br />

with formal training in gastroenterology, surgery or internal medicine, who wish to benefit and also to contribute to the<br />

Society’s purpose to promote good endoscopy.<br />

ESGE Individual membership benefits include:<br />

• The Journal Endoscopy (printed and online access)<br />

• Reduced registration fees for ESGE endorsed workshops<br />

• Opportunity to order ESGE teaching aids (ESGE DVD Encyclopaedia) free of charge<br />

• Exclusive eligibility for ESGE grant programme<br />

• Access to the members only area on ESGE website<br />

• Listing in ESGE Members directory.<br />

Please visit us at www.esge.com for more information regarding ESGE Individual Membership and more details<br />

regarding the ESGE upcoming Events.<br />

ESGE Upcoming Events<br />

As an ESGE individual Member you are eligible to receive a 20% registration fee discount for the following<br />

meetings.<br />

Third Meeting of the Society of the Gastrointestinal Intervention<br />

October 9-10, 2009 – Korea, Seoul. www.sigw.org. Information: Dr Dongki Lee (sgi@insession.co.kr)<br />

Third Libyan workshop on therapeutic Endoscopy<br />

October 17-18, 2009 – Libya, Tripoli. Information: A. Shaban (drsheban@yahoo.com)<br />

20eme Video-Digest<br />

October 22-24, 2009 – France, Paris<br />

Information: Ms Hélène Fournier (secretariat@sfed.com)<br />

Third Nottingham Advanced Imaging & EndoTherapy Course<br />

November 26-27, 2009 – UK, Nottingham. Information: Ms Pauline Stapleton (pauline.stapleton@nottingham.ac.uk)<br />

11th International Workshop on Therapeutic Endoscopy<br />

December 13-14, 2009 – Egypt, Cairo. Information: Prof. Ibrahim Mostafa (ibrahimmostafa@egyptgastrohep.com)<br />

www. egyptendoworkshop.com<br />

Amsterdam Live Endoscopy<br />

December 14-15, 2009 – The Netherlands, Amsterdam. Information: Ms Joy Goedkoop (epgs@amc.nl).<br />

www.amsterdamendoscopy.com<br />

12th International Symposium Düsseldorf: Diagnostic and Therapeutic. Endoscopy 2010<br />

February 5-6, 2010 – Germany, Düsseldorf. Information: Ms Katrin Lehman (katrin.lehmann@cocs.de)


[Ανασκόπηση Συνεδρίου]<br />

8 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ<br />

ΙΔΙΟΠΑΘΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ<br />

Ευστάθιος Δ. Παπαβασιλείου<br />

Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής<br />

Στις 12-14 Ιουνίου 2009 έγινε με επιτυχία στη Ρόδο το 8ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ιδιοπαθών<br />

Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου, που αποτελεί τη μεγαλύτερη ετήσια εκδήλωση<br />

της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νοσημάτων του Εντέρου<br />

(ΕΟΜΙΦΝΕ). Το Συνέδριο έλαβε χώρα στο Ξενοδοχείο Ρόδος Palace, συμμετείχαν 3<strong>45</strong> σύνεδροι,<br />

μοριοδοτήθηκε με 9 μόρια από τον Πανελλήνιο Ιατρικό Σύλλογο στο πλαίσιο της Συνεχιζόμενης<br />

Ιατρικής Μεταπτυχιακής Εκπαίδευσης και ήταν υπό την αιγίδα του Δήμου Ροδίων.<br />

Στόχος του συνεδρίου ήταν η παρουσίαση των σύγχρονων<br />

ερευνητικών, διαγνωστικών και θεραπευτικών εξελίξεων<br />

στον χώρο των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νοσημάτων<br />

του Εντέρου (ΙΦΝΕ), οι προβληματισμοί που υπάρχουν<br />

ή δημιουργούνται και η μεταφορά και εφαρμογή των<br />

γνώσεων αυτών στην καθημερινή κλινική πρακτική. Για το<br />

λόγο αυτό εκτός της κλινικής προσέγγισης των θεμάτων<br />

υπήρχαν και παρουσιάσεις και συζητήσεις πολλών κλινικών<br />

περιστατικών.<br />

Το πρόγραμμα του συνεδρίου εκτός των παρουσιάσεων<br />

των κλινικών περιστατικών, περιελάμβανε μετεκπαιδευτικό<br />

σεμινάριο, διαλέξεις, στρογγυλά τραπέζια, αντιπαραθέσεις,<br />

προφορικές ανακοινώσεις, αναρτημένες ανακοινώσεις,<br />

δορυφορική ομιλία και δορυφορικά συμπόσια. Κατά τη<br />

διάρκεια του συνεδρίου υπήρχε έκθεση φαρμακευτικών<br />

προϊόντων και ιατρικού εξοπλισμού, ενώ έντονη ήταν<br />

και η παρουσία του συλλόγου των ατόμων με ΙΦΝΕ.<br />

Αντιπροσωπευτικά θέματα της φιλοσοφίας του συνεδρίου<br />

ήταν η διάλεξη του προσκεκλημένου ομιλητή Matthieu Allez:<br />

Management of IBD: common pitfalls and complications, οι<br />

διαλέξεις: ΙΦΝΕ: από τη βασική έρευνα στην κλινική πράξη<br />

και οι βιολογικοί παράγοντες στη θεραπευτική φαρέτρα των<br />

ΙΦΝΕ: το τίμημα της επανάστασης καθώς και το στρογγυλό<br />

τραπέζι: ΙΦΝΕ και επικείμενη ανοσοκαταστολή. Το σύνολο<br />

σχεδόν των κλινικών περιστατικών και του μετεκπαιδευτικού<br />

σεμιναρίου στηρίζονταν στις κατευθυντήριες οδηγίες της<br />

ECCO (European Crohn’s and Colitis Organization).<br />

Η τελετή έναρξης έγινε στον αύλιο χώρο του Παλατιού<br />

του Μεγάλου Μαγίστρου (Καστέλλο) και η εναρκτήρια ομιλία<br />

με θέμα: Η Ρόδος μέσα από την καλλιτεχνική δημιουργία,<br />

δόθηκε από την αρχαιολόγο κ. Μαρία Μιχαλάκη-Κόλλια. Κατά<br />

την τελετή έναρξης το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΟΜΙΦΝΕ<br />

απένειμε τιμητική πλακέττα στον προηγούμενο πρόεδρο<br />

του ΔΣ και ιδρυτικό μέλος της ΕΟΜΙΦΝΕ κ. Δημήτριο<br />

Καραμανώλη.<br />

Ένα άλλο καινοτόμο χαρακτηριστικό του Συνεδρίου ήταν<br />

η έκθεση μέρους της ιδιωτικής συλλογής έργων τέχνης του<br />

εκλεκτού συναδέλφου κ. Νίκου Φρόνα και της συζύγου του<br />

κ. Αικατερίνης Κωνσταντινίδη-Φρόνα στους χώρους του<br />

συνεδρίου, που σημείωσε μεγάλη επιτυχία και τη οποία<br />

επισκέφθηκαν πλην των συνέδρων και πλήθος Ροδίων.<br />

Στις δύο συνεδρίες του μετεκπαιδευτικού σεμιναρίου έγινε<br />

ανασκόπηση και παράθεση των σύγχρονων απόψεων της<br />

διάγνωσης και της θεραπείας των ΙΦΝΕ. Συγκεκριμένα στο<br />

πρώτο μέρος έγινε εκτεταμένη και λεπτομερής αναφορά<br />

στην κλινική εμφάνιση των εντερικών και εξωεντερικών<br />

εκδηλώσεων των νοσημάτων αυτών, στην διαφορική<br />

τους διάγνωση και στην κλινική τους αξιολόγηση και<br />

ταξινόμηση, αναφέρθηκαν κριτικά οι κλασσικές και οι<br />

νεότερες απεικονιστικές τεχνικές, ενώ ιδιαίτερη έμφαση<br />

δόθηκε στην εντερόκλυση με αξονική ή/και μαγνητική<br />

τομογραφία (CT Enteroclysis, MR Enteroclysis) και τέλος<br />

έγινε λεπτομερής και εμπεριστατωμένη αναφορά στην<br />

ιστολογική αξιολόγηση και στις δυσκολίες της διαφορικής<br />

διάγνωσης στα πρώτα στάδια, στην ενεργό νόσο, στη φάση<br />

ύφεσης, στη φάση υποστροφής και στην ανίχνευση και<br />

αξιολόγηση της επιθηλιακής δυσπλασίας, ενώ τονίσθηκε<br />

η εμπειρία του παθολογοανατόμου ιδιαίτερα στα πρώτα


[Ανασκόπηση Συνεδρίου]<br />

<br />

στάδια των νοσημάτων και στην αξιολόγηση της επιθηλιακής<br />

δυσπλασίας.<br />

Στο δεύτερο μέρος αναπτύχθηκαν οι θεραπευτικές<br />

προσεγγίσεις με τεκμηριωμένη ανάλυση των ενδείξεων,<br />

των αντενδείξεων και των ανεπιθυμήτων ενεργειών των<br />

κλασσικών φαρμάκων και των νεότερων βιολογικών<br />

θεραπειών, αναπτύχθηκαν οι σύγχρονες απόψεις για την<br />

πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου στους ασθενείς<br />

αυτούς και τέλος οι ενδείξεις για την άμεση ή απώτερη<br />

χειρουργική αντιμετώπιση.<br />

Στην πρώτη αντιπαράθεση αναπτύχθηκαν τεκμηριωμένα οι<br />

προβληματισμοί για τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα<br />

της step-up ή της step-down θεραπευτικής προσέγγισης<br />

της ν. Crohn, ενώ στη δεύτερη οι σύγχρονες απόψεις, για τις<br />

ενδείξεις και το είδος της φαρμακευτικής ή της χειρουργικής<br />

αντιμετώπισης των συριγγίων στη ν. Crohn, μετά την είσοδο<br />

των βιολογικών παραγόντων.<br />

Στην πρώτη διάλεξη περιγράφηκε η σύγχρονη γνώση<br />

της παθογένειας σε επίπεδο γονιδίων, μικροβίων και<br />

περιβάλλοντος, αναλύθηκαν οι κυριότερες οδοί της φλεγμονής<br />

και αναζητήθηκαν μέσα στους παθολογο-φυσιολογικούς<br />

μηχανισμούς πιθανοί θεραπευτικοί στόχοι, ενώ στη δεύτερη<br />

αναφέρθηκαν αναλυτικά και τεκμηριωμένα οι ανεπιθύμητες<br />

ενέργειες των αντι-TNFα παραγόντων και ιδιαίτερα των<br />

λοιμώξεων, των λεμφωμάτων, των αντιδράσεων κατά την<br />

έγχυση, των αυτοαντισωμάτων, των απομυελινωτικών<br />

νοσημάτων, της συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας και<br />

των αιματολογκών διαταραχών, τονίσθηκε η προσεκτική<br />

επιλογή των ασθενών και η αξιολόγηση του δυνητικού<br />

κινδύνου σε σχέση με το αναμενόμενο αποτέλεσμα. Στη<br />

διάλεξη του προσκεκλημένου ομιλητή αναφέρθηκαν τα συχνά<br />

λάθη και παραλείψεις που παρατηρούνται στη θεραπεία<br />

των ΙΦΝΕ στην καθημερινή κλινική πρακτική και κυρίως η<br />

μη σωστή εκτίμηση και παρακολούθηση των ανεπιθυμήτων<br />

ενεργειών των φαρμάκων, η παράλειψη των εμβολιασμών και<br />

η μη σωστή εκτίμηση του θεραπευτικού αποτελέσματος.<br />

Στο στρογγυλό τραπέζι με θέμα την επικείμενη<br />

ανοσοκαταστολή στα ΙΦΝΕ αναφέρθηκαν αναλυτικά η<br />

διερεύνηση και οι ενδεχόμενο εμβολιασμοί στους οποίους<br />

θα πρέπει να υποβληθεί ο ασθενής πριν την έναρξη<br />

της ανοσοκατασταλτικής αγωγής, τα προβλήματα και<br />

η αντιμετώπιση των ασθενών με ηπατίτιδα B και C και<br />

συγκεκριμένα η ανάγκη χορήγησης προληπτικής αγωγής με<br />

τα νεότερα αντινουκλεοσι(τι)δικά ανάλογα για την ηπατίτιδα<br />

Β και οι λίγες αναφορές που υπάρχουν για την ηπατίτιδα C<br />

και τέλος ο χειρισμός των ασθενών με φυματίωση, όπου<br />

σημειώθηκε ότι η φυματίωση είναι συχνά εξωπνευμονική,<br />

υπάρχει συνήθως αναζωπύρωση λανθάνουσας φυματίωσης<br />

και ότι η χορήγηση χημειοπροφύλαξης μειώνει αλλά δεν<br />

εξαλείφει τον κίνδυνο.<br />

Τα παιδιατρικά κλινικά περιστατικά αφορούσαν<br />

περιπτώσεις ΙΦΝΕ βρεφικής ηλικίας και ν. Crohn παιδικής<br />

ηλικίας και δόθηκε η ευκαιρία να τονισθούν οι ιδιαιτερότητες<br />

στη διάγνωση και την αντιμετώπιση των νοσημάτων αυτών<br />

στην βρεφική και παιδική ηλικία, όπου εκτός των άλλων<br />

σημαντικό ρόλο έχει και η ανάπτυξη του παιδιού, ενώ τα<br />

κλινικά περιστατικά των ενηλίκων αφορούσαν κύηση σε<br />

ασθενή με ν. Crohn και ασθενή με κεραυνοβόλο ελκώδη<br />

κολίτιδα ανθεκτική στη χορήγηση κορτικοειδών και με την<br />

step by step προσέγγιση έγινε συζήτηση και ανασκόπηση<br />

των καταστάσεων αυτών με βάση κυρίως τις κατευθυντήριες<br />

οδηγίες της ECCO.<br />

Τα δορυφορικά συμπόσια αναφέρθηκαν στη θεραπευτική<br />

προσέγγιση των ΙΦΝΕ μετά την είσοδο των αντι-TNFα<br />

παραγόντων. Στο πρώτο δορυφορικό συμπόσιο με<br />

τίτλο επιτυγχάνοντας μακροχρόνια αποτελέσματα στη<br />

πολυπρόσωπη ν. Crohn και με με τον τύπο των ενδιαφερόντων<br />

περιστατικών παρουσιάσθηκαν και σχολιάσθηκαν η<br />

ενδοαυλική νόσος, η περιεδρική νόσος και η επιθετική<br />

νόσος. Στο δεύτερο δορυφορικό συμπόσιο με τίτλο αλλάζει<br />

το τοπίο στη θεραπευτική αντιμετώπιση της ν. Crohn;<br />

παρουσιάσθηκαν οι σύγχρονες απόψεις της θεραπευτικής<br />

προσέγγισης της νόσου και στο τρίτο δορυφορικό συμπόσιο<br />

με τίτλο σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση της ελκώδους<br />

κολίτιδας: από τις κλινικές μελέτες στην καθημερινή κλινική<br />

πρακτική αναφέρθηκαν τα δεδομένα της χορήγησης του<br />

infliximab στην ελκώδη κολίτιδα.<br />

Στη δορυφορική ομιλία ο καθηγητής Chris Probert<br />

αναφέρθηκε στη θεραπευτική αποτελεσματικότητα των<br />

5-ASAs και συγκεκριμένα στα πλεονεκτήματα της νέας<br />

φαρμακοτεχνικής μορφής MMX mesalazine.<br />

Στις προφορικές ανακοινώσεις παρουσιάσθηκε η<br />

ερευνητική δραστηριότητα ελλήνων ερευνητών στο πεδίο<br />

της εφαρμοσμένης κυρίως έρευνας και στις αναρτημένες<br />

ανακοινώσεις επικράτησαν τα ενδιαφέροντα και ασυνήθη<br />

κλινικά περιστατικά.<br />

Τέλος από τη συμπλήρωση των εντύπων αξιολόγησης<br />

του συνεδρίου προέκυψε ότι συνολικά το συνέδριο<br />

βαθμολογήθηκε με 4.10 με άριστα το 5 (άριστα 25%, πολύ<br />

καλά 62%, καλά 12%, μέτρια 1%, κακά 0%).


[Tέχνη]<br />

ΠΑΡΘΕΝΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ<br />

ΖΩΓΡΑΦΟΣ<br />

Αλεξάνδρεια 1878 ή 1879 - Αθήνα 1967<br />

Γιός Άγγλου υπηκόου<br />

Ελληνικής καταγωγής. Η<br />

μητέρα του ήταν Ιταλικής<br />

καταγωγής. Δεκαεξάχρονος<br />

βρίσκεται στη Βιέννη όπου<br />

σπουδάζει ζωγραφική και<br />

μουσική. Δάσκαλός του<br />

στη Ζωγραφική ήταν ο τοπιογράφος<br />

K.W.Diefenbach.<br />

Στην Ελλάδα ήλθε για πρώτη<br />

φορά το 1903. Από το 1909<br />

μέχρι το 1911 βρίσκεται στο<br />

Παρίσι. Το 1911 εγκαθίσταται<br />

στην Κέρκυρα μέχρι το<br />

1917. Ακολουθεί ο ερχομός<br />

του στην Αθήνα όπου ίδρυσε<br />

με άλλους καλλιτέχνες<br />

την « Ομάδα Τέχνη ». Το<br />

1920 διορίστηκε καθηγητής<br />

στην ΑΣΚΤ όπου δίδαξε μέχρι το 1947. Το 1938 εκπροσώπησε<br />

την Ελλάδα στην Μπιενάλε της Βενετίας.<br />

Απέδειξε με το έργο του μια ενδόμυχη συσχέτιση με την<br />

«Καβαφική» γενέτειρά του την Αλεξάνδρεια. Ο «Αλεξανδρειανισμός»<br />

διαφαίνεται σε όλο του σχεδόν το έργο. Όταν το 1903<br />

έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα εκθέτει στην Αθήνα έργα<br />

του και η κριτική τον αντιμετωπίζει ως νεωτεριστή, μοντερνιστή,<br />

«σεσεσιονιστή» (από την «Sezession” που σημαίνει «απόσχιση»).<br />

Ταυτόχρονα παρουσιάζει μια ποιητική διάθεση, η οποία αντί να<br />

εκδηλώνεται με λέξεις, αποκαλύπτεται με χρώματα και σχήματα. Η<br />

κλίση του άλλωστε προς το συμβολισμό πρέπει να συσχετιστεί με<br />

την αγάπη του προς την ποίηση γενικότερα κάτι που τον εντάσσει<br />

στην κατηγορία των λεγόμενων «ποιητών ζωγράφων».<br />

Και ενώ η κριτική ζητάει απεγνωσμένα ζωγράφο που θα<br />

εκφράζει τα ιδεώδη της «ελληνικότητας» εκείνος φαίνεται να μην<br />

προσαρμόζεται σε κανένα σχήμα. Αφήνει ελεύθερη τη προσωπική<br />

του παρόρμηση, ενώ δεν απορρίπτει καμία παραγγελία,<br />

ακόμα και όταν πρόκειται για την αγιογράφηση εκκλησιών στην<br />

Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Το χρώμα στα έργα που ζωγραφίζει<br />

στην Αίγυπτο αποκτά αντινατουραλιστικό χαρακτήρα ο οποίος<br />

διατηρείται και όταν επιστρέφει στην Ελλάδα. Το χρώμα, το καθαυτό<br />

πρόβλημα της ζωγραφικής του δεύτερου μισού του 19 ου<br />

αιώνα, φαίνεται να κυριαρχεί σε όλες τις πρώιμες προσπάθειες<br />

του καλλιτέχνη, που φαίνεται να δοκιμάζει, να πειραματίζεται,<br />

να ερευνά. Το 1909 όταν επισκέπτεται το Παρίσι βρίσκεται στην<br />

καρδιά των χρωματικών διεργασιών.<br />

Με την επιστροφή στην Ελλάδα το 1911, ολοκληρώνεται<br />

τεχνοκρατικά, αντλώντας από πολλαπλές δυνατότητες, τις<br />

οποίες επεξεργάζεται και προσαρμόζει στα προσωπικά του<br />

κριτήρια. Η τεχνοτροπία διασυνδέεται αυτόματα με μια ορισμένη<br />

τεχνική: βασίζεται στην αραίωση του χρώματος πάνω σε αδρή<br />

«ΟΙ ΜΑΓΟΙ ΜΕ ΤΑ ΔΩΡΑ» Κάρβουνο σε χαρτί<br />

συνήθως επιφάνεια (ανάποδο<br />

μουσαμά). Αρχικά έχουμε<br />

εξαλείψεις των περιγραμμάτων<br />

και «σύμφυση» των<br />

χρωματικών τόνων μέσω<br />

μιας λαζούρας. Αργότερα και<br />

κάτω από την επίδραση του<br />

κυβισμού καλλιεργείται ένα<br />

έντονο στυλιζάρισμα, ενώ<br />

δυναμώνουν τα περιγράμματα.<br />

Τελικά, τα περιγράμματα<br />

διαρθρώνονται μέσω του<br />

χρώματος ή δημιουργούν το<br />

σχήμα που θα έλξει τη χρωματική<br />

ουσία και θα την κρατήσει.<br />

Έτσι εναρμονίζονται<br />

στο στυλ Παρθένη βασικές<br />

στυλιστικές αντιθέσεις.<br />

Ύστερα από μια αμφιταλαντευόμενη<br />

αντιμετώπιση της κριτικής πολλές φορές εξουθενωτική,<br />

η αναγνώρισή του στην Ελλάδα φάνηκε αναγκαία<br />

μετά την αναγνώρισή του στο εξωτερικό. Έτσι, όταν το 1920<br />

παρουσιάζει στο Ζάππειο 240 έργα του, του απονέμεται το<br />

Αριστείο των Γραμμάτων και των Τεχνών από την Κυβέρνηση<br />

του Ε. Βενιζέλου.<br />

Από τα σημαντικότερα έργα του, που έχουν ξεχωριστή θέση<br />

όχι μόνο στην Ελληνική αλλά γενικότερα στην ευρωπαϊκή τέχνη,<br />

είναι τα έργα « Τα αγαθά της Συγκοινωνίας», «Η αποθέωση του<br />

Αθανασίου Διάκου». Σημαντικά επίσης έργα είναι, «Ο Ευαγγελισμός»,<br />

«Ο Θρήνος», «Τοπίο με τα Κυπαρίσσια», «Η Αυγή», «Η<br />

νύχτα», «Ο Ορφέας», «Ο Περίπατος των Καρυάτιδων» κ.ά.<br />

Ενδιαφέρεται για τη λαϊκή τέχνη, το δημοτικό τραγούδι,<br />

την αρχαία και βυζαντινή τέχνη, και έχει μια πλατιά εποπτεία<br />

της ευρωπαϊκής τέχνης.<br />

Το 1947 παραιτήθηκε από τη Σχολή Καλών Τεχνών. Ο έντονος<br />

υποκειμενισμός του ήταν αδύνατο να δημιουργήσει σχολή, και<br />

όσοι αναφέρονται ως μαθητές του παρουσιάζουν μόνο κάποιες<br />

τεχνοτροπικές συσχετίσεις. Η πνευματική του ενόραση ήταν<br />

αδύνατον να μεταλαμπαδευτεί. Παρ΄όλα αυτά η σημασία του<br />

ως δασκάλου είναι σημαντική αφού με τις αντιλήψεις του και με<br />

τα έργα του ανέτρεψε ουσιαστικά την ακαδημαϊκή πορεία της<br />

Σ.Κ.Τ και δημιούργησε τις προϋποθέσεις για νέους προβληματισμούς<br />

και ξανοίγματα, ανανεώνοντας και εμπλουτίζοντας με<br />

νέες εκφραστικές δυνατότητες την ελληνική τέχνη του πρώτου<br />

μισού του 20 ου αιώνα.<br />

Έργα του βρίσκονται στην ΕΠΜΑΣ, στις Π.Δ.Αθηναίων,<br />

Ρόδου, στις συλλογές Κουτλίδη, Ιδρύματος Σ.Λοβέρδου, στην<br />

Τράπεζα της Ελλάδος, Εθνική, Αlpha κ.ά.<br />

(Από το Λεξικό Ελλήνων Καλλιτεχνών,<br />

εκδοτικός οίκος Μέλισσα)


[Μετεκπαίδευση στο Εξωτερικό]<br />

<br />

Ένας χρόνος στη Βαρκελώνη με υποτροφία<br />

της Ελληνικής Γαστρεντερολογικής Εταιρείας<br />

Δημήτριος Δημητρουλόπουλος, MD, PhD<br />

Επιμελητής Β’ Γαστρεντερολογική Κλινική<br />

Νοσοκομείο «Ο Άγιος Σάββας»<br />

Το να βρεθεί ένας έλληνας γαστρεντερολόγος για 12<br />

μήνες σε ένα οργανωμένο και διεθνώς αναγνωρισμένο<br />

ηπατολογικό κέντρο της Ευρώπης είναι σίγουρα από μόνο<br />

του ένα σημαντικό γεγονός . Η συναναστροφή του με<br />

συναδέλφους διεθνούς κύρους, η μελέτη της οργάνωσης<br />

και της δομής του κέντρου αλλά ακόμη και η επαφή με ένα<br />

διαφορετικό, κατά το μάλλον ή το ήττον, τρόπο σκέψης και<br />

αντιμετώπισης προβλημάτων της καθημερινής ιατρικής<br />

πράξης συνιστούν μια εμπειρία μοναδική.<br />

Βέβαια, θα ήταν πολύ ωραίο τα πράγματα να ήταν τόσο<br />

απλά. Καλώς ή κακώς υφίστανται και ενγενείς δυσκολίες οι<br />

οποίες δεν δύνανται να παραληφθούν.<br />

Το παρόν κείμενο αποτελεί μια προσπάθεια του<br />

γράφοντος να παραθέσει εν συντομία την εμπειρία του<br />

μετά από 12 μήνες παραμονής στην ηπατολογική μονάδα<br />

(Liver Unit) του νοσοκομείου Vall d’ Hebron στην πόλη της<br />

Βαρκελώνης κατά το έτος 08/2003-08/2004.<br />

Η πρώτη επαφή με το κέντρο και η μετεγκατάσταση ,<br />

αυτή καθ’ εαυτή, από διαδικαστικής πλευράς ήταν μάλλον<br />

μια εύκολη υπόθεση. Εδώ βέβαια θα άξιζε να σημειωθεί<br />

ότι στην Ισπανία , όπως και στις περισσότερες χώρες της<br />

νότιας Ευρώπης, η κατοικία δεν εξασφαλίζεται από το<br />

νοσοκομείο ή το πανεπιστήμιο, αλλά επαφίεται στη μέριμνα<br />

του ενδιαφερομένου. Για το λόγο αυτό, έρευνα αγοράς και<br />

κατόπιν επαφές μέσω διαδικτύου αποτελούν την καλύτερη<br />

και πλέον εύκολη λύση. Το δε κόστος διαμονής για ένα<br />

επιπλωμένο μικρό διαμέρισμα σε μια καλή μεσοαστική<br />

περιοχή είναι περίπου όσο και κάτι αντίστοιχο στην Αθήνα.<br />

Όσον δε αφορά στο κόστος διαβίωσης, και αυτό κυμαίνεται<br />

σε συγκρίσιμα επίπεδα.<br />

Η γλώσσα αν και φαινομενικά δεν αποτελεί πρόβλημα,<br />

μια και στην πόλη τα αγγλικά μιλιούνται σε επαρκές επίπεδο<br />

από μεγάλο αριθμό κατοίκων αλλά και τα επίσημα Ισπανικά<br />

είναι κατ’ ουσία μια εξαιρετικά εύκολη γλώσσα, είναι σίγουρα<br />

κάτι το οποίο θα πρέπει να προβληματίσει αρκετά. Και τούτο<br />

γιατί οι Καταλανοί είναι ένας δίγλωσσος πληθυσμός, οι οποίοι<br />

χρησιμοποιούν την επίσημη Ισπανική γλώσσα στις επαφές<br />

τους με τις υπόλοιπες πληθυσμιακές ομάδες της χώρας και<br />

τους ξένους, αλλά μεταξύ τους μιλούν τη δική τους γλώσσα<br />

(όχι διάλεκτο) , η οποία διαφοροποιείται των επίσημων<br />

Ισπανικών σε σημαντικό βαθμό. Έτσι , για έναν μη Καταλανό<br />

κλινικό γιατρό η παρακολούθηση της καθημερινής επίσκεψης<br />

στην κλινική και των λοιπών δραστηριοτήτων που απαιτούν<br />

συμμετοχή του ασθενούς ενέχει σημαντικό βαθμό δυσκολίας.<br />

Βέβαια, η καλή θέληση των ντόπιων συναδέλφων και η κατά<br />

κανόνα άριστη γνώση των αγγλικών εκ μέρους τους (όλοι με<br />

αρκετά χρόνια μετεκπαίδευσης στις Η.Π.Α. και τη Μ. Βρετανία)<br />

εξομαλύνουν ως ένα βαθμό το πρόβλημα.<br />

Η οργάνωση του νοσοκομείου είναι κάτι από το οποίο<br />

πολλά θα μπορούσε να διδαχθεί κάποιος, ο οποίος θα<br />

αποφάσιζε να μετεκπαιδευτεί στην Ισπανία. Οι δομές του<br />

νοσοκομείου είναι εξαιρετικά φιλικές προς τον εργαζόμενο με<br />

άμεσο αποτέλεσμα την εξοικονόμηση επαρκούς χρόνου, εντός<br />

ωραρίου, για παράπλευρες επιστημονικές και ερευνητικές<br />

δραστηριότητες. Σε καθημερινή βάση διενεργούνται<br />

διατομεακές ή ενδοκλινικές συναντήσεις χωρίς αυτό να<br />

δυσχεραίνει στο ελάχιστο την ομαλή λειτουργία του τμήματος.<br />

Με την κατάλληλη οργάνωση το οκτάωρο είναι απολύτως<br />

επαρκές για την κάλυψη των καθημερινών αναγκών της<br />

κλινικής, δεδομένου και του ότι καθημερινά το μεσημέρι<br />

υπάρχει παύση κάθε δραστηριότητας για μία ώρα, μια και<br />

το προσωπικό γευματίζει εντός νοσοκομείου με συμβολικό<br />

κόστος.<br />

Η δομή της κλινικής βασίζεται στην απόλυτη εξειδίκευση<br />

των ιατρών που τη στελεχώνουν σε μόνιμη βάση. Έτσι κάτω<br />

από την ίδια στέγη θα δει κανείς να εργάζονται άτομα με<br />

πολυετή εμπειρία σε διάφορους τομείς της ηπατολογίας<br />

(ιογενείς ηπατίτιδες, επιπλοκές κίρρωσης, ΗΚΚ, ηπατική<br />

εγκεφαλοπάθεια, μεταμόσχευση κλπ) τα οποία ασχολούνται<br />

σχεδόν κατ’ αποκλειστικότητα με το γνωστικό τους αντικείμενο.<br />

Βέβαια οι εν λόγω συνάδελφοι πλαισιώνονται από ένα<br />

επαρκή αριθμό ειδικευόμενων ιατρών που διεκπεραιώνουν,<br />

βάση των οδηγιών τους, τα προβλήματα της καθ’ ημέρα<br />

ιατρικής αναγκαιότητας . Αυτό παρέχει όλο τον απαιτούμενο<br />

χρόνο για συγγραφή, κλινική και ερευνητική συμμετοχή σε<br />

πολυκεντρικά πρωτόκολλα εντός ωραρίου. Παράπλευρα δε<br />

με τις προαναφερθείσες δραστηριότητες, κάποιος μπορεί ,<br />

εφ’ όσον το επιθυμεί, να δραστηριοποιηθεί (ίσως και έμμισθα)<br />

και σε πρωτόκολλα βασικής έρευνας τα οποία διεξάγονται<br />

στο εργαστήριο που πλαισιώνει την κλινική και τα οποία<br />

χρηματοδοτούνται είτε από κρατικά και Ευρωπαϊκά κονδύλια<br />

είτε και από φαρμακευτικές εταιρείες.


10<br />

[Αντιπαράθεση συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος]<br />

ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΜΕΓΑΛΟ ΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΕΤΩΝ;<br />

ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ<br />

Β΄ ΜΕΡΟΣ<br />

Ειναι τα 10 έτη το σωστό χρονικό διάστημα<br />

ανάμεσα στις προληπτικές κολονοσκοπήσεις;<br />

Μετάφραση, επιμέλεια: Κων/νος Ι. Ζωγράφος<br />

Πρωτότυπο άρθρο: AGA Perspectives Vol. 5<br />

Andrew T. Chan, MD, MPH<br />

Assistant Professor of Medicine, Harvard Medical School<br />

Assistant in Medicine, Gastrointestinal Unit,<br />

Massachusetts General Hospital<br />

Πρόσφατα δεδομένα αναφέρουν, ότι η επίπτωση και οι θάνατοι από τον καρκίνο του παχέος εντέρου<br />

εμφανίζουν πτωτική τάση, η οποία οφείλεται στην αύξηση του αριθμού των κολονοσκοπήσεων. Οι<br />

νεώτερες κατευθυντήριες οδηγίες συστήνουν για άτομα μέσου κινδύνου, χωρίς νεοπλασία κατά την<br />

πρώτη προληπτική κολονοσκόπηση, ενδοσκοπικό επανέλεγχο σε 10 έτη. Ωστόσο, στην καθημέρα<br />

κλινική πρακτική, ο ενδοσκοπικός επανέλεγχος διενεργείται συντομότερα. Αρκετοί συνάδελφοι<br />

θεωρούν άσκοπη αυτήν την παρέκκλιση από την κλασσική πρακτική, όμως τα υπάρχοντα δεδομένα<br />

τα οποία υποστηρίζουν το 10ετές μεσοδιάστημα θεωρούνται έμμεσα, στηριζόμενα σε υποθέσεις.<br />

Δεδομένου λοιπόν, ότι αυτές οι υποθέσεις μπορεί να μην είναι αξιόπιστες για ορισμένους ασθενείς<br />

και γιατρούς, η απόφαση επανάληψης της κολονοσκόπησης σε συντομότερο χρονικό διάστημα<br />

ίσως να μην θεωρείται άσκοπη απόκλιση από την «κοινή» πρακτική.<br />

1 η υπόθεση: η κολονοσκόπηση είναι το ίδιο<br />

αποτελεσματική για την πρόληψη καρκίνου του<br />

εγγύς και περιφερικού κόλου<br />

Η αρχική επιχειρηματολογία του 10ετούς<br />

μεσοδιαστήματος, προήλθε από αναδρομικές μελέτες<br />

οι οποίες καταδείκνυαν, ότι ασθενείς οι οποίοι είχαν<br />

διαγνωσθεί με καρκίνο μετά απο σιγμοειδοσκόπηση με<br />

εύκαμπτο όργανο, είχαν σημαντικά μικρότερη πιθανότητα<br />

να έχουν υποβληθεί σε σιγμοειδοσκόπηση τα προηγούμενα<br />

10 χρόνια. Μολονότι η κολονοσκόπηση είναι ασφαλώς<br />

ανώτερη της σιγμοειδοσκόπησης στην πρόληψη των<br />

νεοπλασιών που εμφανίζονται στο εγγύς παχύ έντερο,<br />

παραμένει αδιευκρίνιστο εάν η κολονοσκόπηση μπορεί<br />

να προσφέρει ισοδύναμη διάρκεια προφύλαξης για τον<br />

καρκίνο στο εγγύς κόλον, όπως αυτή που αναφέρεται για<br />

τους καρκίνους που εντοπίζονται στο περιφερικό κόλον από<br />

τη σιγμοειδοσκόπηση. Στοιχεία από μεγάλες πληθυσμιακές<br />

μελέτες, τα οποία δείχνουν μακροχρόνια μείωση του<br />

κινδύνου ανάπτυξης καρκίνου στο περιφερικό κόλον,<br />

μετά από μία αρνητική κολονοσκόπηση, αποδεικνύονται<br />

αρκετά ανακόλουθα όσο αφορά στο όφελος για καρκίνους<br />

εντοπισμένους στο δεξιό κόλον. Πρόσφατη ανάλυση<br />

κατέδειξε ότι η κολονοσκόπηση, μείωσε τα ποσοστά<br />

θανάτου, οφειλόμενα σε καρκίνους οι οποίοι εντοπίζονταν


[Αντιπαράθεση συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος]<br />

11<br />

στο αριστερό παχύ έντερο, χωρίς όμως το ίδιο να ισχύει<br />

και για το δεξιό τμήμα του παχέος εντέρου.<br />

Βιολογικά, γίνεται όλο και πιο εμφανές, ότι αρκετοί<br />

καρκίνοι του εγγύς εντέρου συμπεριφέρονται με<br />

διαφορετικό τρόπο συγκρινόμενοι με εκείνους του<br />

περιφερικού εντέρου: ειδικότερα, αναπτύσσονται<br />

ταχύτερα διαμέσου πρόδρομων βλαβών, οι οποίες<br />

δύσκολα ανιχνεύονται. Για παράδειγμα, περίπου το<br />

15% των σποραδικών καρκίνων- αρχικής εντόπισης<br />

στο δεξιό κόλον- σχετίζονται με αδρανοποίηση των<br />

μηχανισμών επιδιόρθωσης ανωμαλιών του DNA.<br />

Παρόμοια δυσλειτουργία μηχανισμών, παρατηρείται στην<br />

πλειοψηφία των ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου,<br />

στα πλαίσια συνδρόμου Lynch. Λόγω των υψηλών<br />

ποσοστών εμφάνισης ενδιάμεσου καρκίνου παχέος<br />

εντέρου σε αυτούς τους ασθενείς, κυρίως στο δεξιό<br />

τμήμα, πρόσφατες συστάσεις υποστηρίζουν τον ετήσιο<br />

ενδοσκοπικό επανέλεγχο.<br />

Παρόμοια, οι σποραδικοί καρκίνοι με ελαττωματικό<br />

μηχανισμό επιδιόρθωσης εμφανίζουν ταχύτερη<br />

ανάπτυξη μετά από αρχική αρνητική κολονοσκόπηση,<br />

σε σύγκριση με άλλης αιτιολογίας καρκίνους. Επίσης,<br />

το εγγύς κόλον φαίνεται να «φιλοξενεί», περισσότερες<br />

μικρές νεοπλασματικές βλάβες, δύσκολα ανιχνεύσιμες<br />

ενδοσκοπικά, γνωστές και ως μη πολυποειδή νεοπλάσματα<br />

(non-polypoid colorectal cancer NP-CRN) ή αλλιώς<br />

«επίπεδα αδενώματα». Υπολογίζεται, ότι στην Αμερική<br />

τα NP-CRNs, υποδιαγιγνώσκονται σε ποσοστό 6-23%.<br />

Τέλος, υπάρχει μια συνεχώς αυξανόμενη αναγνώριση της<br />

πιθανής ακολουθίας μεταξύ υπερπλαστικών-οδοντωτών<br />

αδενωμάτων και καρκίνου που μπορεί να συνδέεται με<br />

mismatch repair defective cancers και NP-CRNs. Λόγω του<br />

ότι, η αποτελεσματικότητα της κολονοσκόπησης στην<br />

ανεύρεση των υπερπλαστικών-οδοντωτών αδενωμάτων<br />

παραμένει αμφίβολη, η αξιολόγηση της πιθανότητας<br />

ύπαρξης αυτής της ακολουθίας-εξέλιξης παραμένει<br />

υψηλή προτεραιότητα. Τα στοιχεία αυτά υπονοούν ότι<br />

αρκετοί καρκίνοι, κυρίως αυτοί του εγγύς παχέος εντέρου,<br />

αναπτύσσονται ακολουθώντας εναλλακτικά μοριακά<br />

μονοπάτια, κάνοντας την εμφάνιση τους ύπουλα και ίσως<br />

σε προκαρκινωματώδες στάδιο. Έτσι λοιπόν η μείωση<br />

του χρονικού μεσοδιαστήματος ανάμεσα στην πρώτη<br />

και δεύτερη κολονοσκόπηση ίσως είναι δικαιολογημένη,<br />

ιδιαίτερα εάν στοιχεία περί «εναλλακτικών μονοπατιών<br />

εξέλιξης» συνεχίζουν να προκύπτουν, αποδίδοντάς τους<br />

μεγαλύτερη σημασία.<br />

2 η υπόθεση: η εξέλιξη αδενώματος<br />

σε καρκίνο είναι αργή<br />

Λόγω του ότι, ο βραχυπρόθεσμος κίνδυνος εμφάνισης<br />

καρκίνου παχέος εντέρου στο γενικό πληθυσμό είναι<br />

σχετικά χαμηλός, οι προοπτικές μελέτες κολονοσκόπησης<br />

δεν μπορούν πρακτικά να χρησιμοποιήσουν τους<br />

επιθετικούς καρκίνους σαν τελικό σημείο αναφοράς για<br />

την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας. Βασιζόμενοι<br />

στα υπάρχοντα στοιχεία για την σταδιακή εξέλιξη<br />

των αδενωμάτων σε καρκίνο, τα «προχωρημένα»<br />

(advanced) αδενώματα, καθοριζόμενα σαν βλάβες,<br />

διαμέτρου μεγαλύτερης του 1εκ. ή οποιαδήποτε<br />

λαχνωτή βλάβη στην ιστολογική εξέταση, αποτελούν<br />

το καταλληλότερο και πιο αποδεκτό υποκατάστατο<br />

για εμφάνιση καρκίνου. Δεν υπάρχει καμία προοπτική<br />

μελέτη η οποία να εξετάζει την επίπτωση οποιονδήποτε<br />

αδενωμάτων (προχωρημένων ή μη), μετά την πάροδο<br />

δέκα ετών από την αρχική κολονοσκόπηση. Εν τούτοις,<br />

μελέτες οι οποίες καταδεικνύουν χαμηλή επίπτωση στην<br />

εμφάνιση προχωρημένων αδενωμάτων, 5 έτη μετά την<br />

αρχική κολονοσκόπηση, χρησιμοποιήθηκαν σαν έμμεση<br />

υποστήριξη της σύστασης για επιλογή του 10ετούς<br />

χρονικού μεσοδιαστήματος. Μολονότι τα προχωρημένα<br />

αδενώματα παρουσιάζουν αναμφισβήτητα μεγάλο<br />

κίνδυνο εξέλιξης σε καρκίνο, παραμένει αδιευκρίνιστο<br />

εάν και κατά πόσο, ορισμένα αδενώματα, τα οποία<br />

δεν πληρούν τις προϋποθέσεις των προχωρημένων<br />

αδενωμάτων, μπορεί να διαθέτουν σημαντικό δυναμικό<br />

κακοήθειας, και ορισμένα άτομα, να είναι πιο ευπαθή


12<br />

[Αντιπαράθεση συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος]<br />

σε μια ταχύτερη μετάπτωση από ένα μη προχωρημένο<br />

αδένωμα σε καρκίνο.<br />

Επιπλέον, η υπόθεση για το χρονικό διάστημα<br />

μετάπτωσης από αδένωμα σε καρκίνο, βασίστηκε σε<br />

μελέτες των δεκατιών ΄70 και ΄80. Λόγω του ότι πολλές<br />

τέτοιες μελέτες εστιάζουν σε πολυποειδείς όγκους του<br />

περιφερικού παχέος εντέρου ή του ορθού, οι οποίοι<br />

εντοπίστηκαν με σιγμοειδοσκόπηση ή βαριούχο<br />

υποκλυσμό, η εξελικτική πορεία των αδενωμάτων του εγγύς<br />

παχέος εντέρου ή των NP-CRNς παραμένει απροσδιόριστη.<br />

Συνεπώς, τα αποτελέσματα μελετών που εμφανίζουν<br />

τον κίνδυνο εξέλιξης των αδενωμάτων σε καρκίνο να<br />

είναι σχετικά υψηλός (16%-47%) στο μεσοδιάστημα<br />

των πέντε ετών από την αρχική κολονοσκόπηση, θα<br />

πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη. Διπλασιάζοντας<br />

το χρονικό διάστημα παρακολούθησης από 5 σε 10<br />

έτη, ουσιαστικά θα αναμένουμε όχι μόνο την εμφάνιση<br />

αδενωμάτων σε ορισμένους ασθενείς, αλλά και την<br />

παρουσία προχωρημένων αδενωμάτων, και πρώιμων<br />

καρκίνων προερχόμενων από επίπεδες βλάβες ή βλάβες<br />

του εγγύς εντέρου.<br />

3 η υπόθεση: οι χαμένες βλάβες οφείλονται<br />

στην κακή ποιότητα των κολονοσκοπήσων<br />

Ατελής εντερική προετοιμασία, αδυναμία<br />

καθετηριασμού του τυφλού και γρήγορη απόσυρση του<br />

ενδοσκοπίου συνεπάγονται απώλεια βλαβών κατά την<br />

διάρκεια της κολονοσκόπησης. Παρ’ όλες τις συστηματικές<br />

προσπάθειες διόρθωσης αυτών των προβλημάτων, την<br />

παρούσα χρονική στιγμή και με την διαθέσιμη τεχνολογία,<br />

δημιουργούνται περιορισμοί στην περαιτέρω αύξηση<br />

της ευαισθησίας της κολονοσκόπησης. Για παράδειγμα,<br />

απώλεια βλάβης μπορεί επισυμβεί, λόγω παρουσίας<br />

της βλάβης πίσω από βλεννογονικές πτυχές, ή λόγω<br />

άτυπης μορφολογίας. Η βράχυνση του μεσοδιαστήματος<br />

θα είχε σαν αποτέλεσμα τον πρωιμώτερο εντοπισμό<br />

παρόμοιων βλαβών, εν αντιθέσει με ένα μεγαλύτερο<br />

χρονικό διάστημα.<br />

Συμπεράσματα<br />

Αυτές οι υποθέσεις, υπογραμμίζουν την αδυναμία των<br />

κατευθυντήριων γραμμών, οι οποίες υποστηρίζουν το<br />

10ετές χρονικό μεσοδιάστημα ενδοσκοπικού επανελέγχου,<br />

μετά από μία πρώτη αρνητική κολονοσκόπηση. Ωστόσο,<br />

σε πρακτικό επίπεδο, και λαμβάνοντας υπ’ όψη την σχέση<br />

κόστους- αποτελέσματος για την εφαρμογή μειωμένου<br />

μεσοδιαστήματος σε ευρεία κλίμακα, οι τρέχουσες<br />

κατευθυντήριες γραμμές συνιστούν μια απόλυτα<br />

λογική επιλογή. Η απουσία εναλλακτικών προληπτικών<br />

τεχνικών, η αύξηση των παραγόντων κινδύνου καθώς<br />

και η επιβεβαίωση με ευαίσθητους δείκτες για όλο και<br />

πιο επιθετικές βιολογικά νεοπλασίες, καθιστούν απόλυτα<br />

συνετή την εξατομίκευση της επιλογής του χρονικού<br />

διαστήματος, για ορισμένους ασθενείς. Επιπλέον, θα<br />

πρέπει να αντιληφθούμε ότι σε επίπεδο πληθυσμού,<br />

το επιδημιολογικό προφίλ του καρκίνου του παχέος<br />

εντέρου παρουσιάζει διαδοχικές αλλαγές που αφορούν την<br />

ηλικιακή κατανομή, τη φυλετική σύσταση, τις διαιτητικές<br />

συνήθειες, τη χρήση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων και<br />

την ανάπτυξη παχυσαρκίας. Καθ’ ένας από αυτούς τους<br />

παράγοντες κινδύνου διαφοροποιείται μέσω μοριακών<br />

εναλλαγών και μονοπατιών, η πολυπλοκότητα των οποίων<br />

παραμένει αδιευκρίνιστη. Έτσι, οι υποθέσεις που αφορούν<br />

την καταλληλότητα του 10ετούς μεσοδιαστήματος, θα<br />

πρέπει να κριθούν περαιτέρω, καθώς τα αδενώματα και ο<br />

καρκίνος του παχέος εντέρου εξελίσσονται σε εξαιρετικά<br />

ετερογενείς ασθένειες.<br />

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ<br />

1. Jemal A, Thun MJ, Ries LA, Howe HL, Weir HK, Center MM, Ward E,<br />

Wu XC, Eheman C, Anderson R, Ajani UA, Kohler B, Edwards BK. Annual<br />

Report to the Nation on the Status of Cancer, 1975-2005, Featuring<br />

Trends in Lung Cancer, Tobacco Use, and Tobacco Control. J<br />

Natl Cancer Inst 2008.<br />

2. Screening for colorectal cancer: U.S. Preventive Services Task Force<br />

recommendation statement. Ann Intern Med 2008;149:627-37.<br />

3. Levin B, Lieberman DA, McFarland B, Andrews KS, Brooks D, Bond J,<br />

Dash C, Giardiello FM, Glick S, Johnson D, Johnson CD, Levin TR, Pickhardt<br />

PJ, Rex DK, Smith RA, Thorson A, Winawer SJ. Screening and


[Αντιπαράθεση συνέχεια από το προηγούμενο τεύχος]<br />

13<br />

surveillance for the early detection of colorectal cancer and adenomatous<br />

polyps, 2008: a joint guideline from the American Cancer Society,<br />

the US Multi-Society Task Force on Colorectal Cancer, and the<br />

American College of Radiology. Gastroenterol 2008;134:1570-95.<br />

4. Boolchand V, Olds G, Singh J, Singh P, Chak A, Cooper GS. Colorectal<br />

screening after polypectomy: a national survey study of primary<br />

care physicians. Ann Intern Med 2006;1<strong>45</strong>:654-9.<br />

5. Selby J, Friedman G, Quesenbery C, Weiss N. A case-control study of<br />

screening sigmoidoscopy and mortality from colorectal cancer. N<br />

Engl J Med 1992;326:653-657.<br />

6. Newcomb PA, Norfleet RG, Storer BE, Surawicz TS, Marcus PM. Screening<br />

sigmoidoscopy and colorectal cancer mortality. J Natl Cancer Inst<br />

1992;84:1572-5.<br />

7. Lakoff J, Paszat LF, Saskin R, Rabeneck L. Risk of developing proximal<br />

versus distal colorectal cancer after a negative colonoscopy: a<br />

population-based study. Clin Gastroenterol Hepatol 2008;6:1117-21;<br />

quiz 1064.<br />

8. Singh H, Turner D, Xue L, Targownik LE, Bernstein CN. Risk of developing<br />

colorectal cancer following a negative colonoscopy examination:<br />

evidence for a 10-year interval between colonoscopies. JAMA<br />

2006;295:2366-73.<br />

9. Bressler B, Paszat LF, Chen Z, Rothwell DM, Vinden C, Rabeneck<br />

L. Rates of new or missed colorectal cancers after colonoscopy<br />

and their risk factors: a population-based analysis. Gastroenterol<br />

2007;132:96-102.<br />

10. Baxter N, Goldwasser M, Paszat L, Saskin R, Urbach D, Rabeneck L. Association<br />

of colonoscopy and death from colorectal cancer: A population-based,<br />

case-control study. Ann Intern Med 2009;150:1-8.<br />

11. Chung DC. The genetic basis of colorectal cancer: insights into critical<br />

pathways of tumorigenesis. Gastroenterol 2000;119:854-65.<br />

12. Vasen HF, Nagengast FM, Khan PM. Interval cancers in hereditary<br />

non-polyposis colorectal cancer (Lynch syndrome). Lancet<br />

1995;3<strong>45</strong>:1183-4.<br />

13. Sawhney MS, Farrar WD, Gudiseva S, Nelson DB, Lederle FA, Rector<br />

TS, Bond JH. Microsatellite instability in interval colon cancers. Gastroenterol<br />

2006;131:1700-5.<br />

14. Saitoh Y, Waxman I, West AB, Popnikolov NK, Gatalica Z, Watari J, Obara<br />

T, Kohgo Y, Pasricha PJ. Prevalence and distinctive biologic features<br />

of flat colorectal adenomas in a North American population. Gastroenterol<br />

2001;120:1657-65.<br />

15. Soetikno RM, Kaltenbach T, Rouse RV, Park W, Maheshwari A, Sato T,<br />

Matsui S, Friedland S. Prevalence of nonpolypoid (flat and depressed)<br />

colorectal neoplasms in asymptomatic and symptomatic adults.<br />

JAMA 2008;299:1027-35.<br />

16. Kudo S, Lambert R, Allen JI, Fujii H, Fujii T, Kashida H, Matsuda T, Mori<br />

M, Saito H, Shimoda T, Tanaka S, Watanabe H, Sung JJ, Feld AD, Inadomi<br />

JM, O’Brien MJ, Lieberman DA, Ransohoff DF, Soetikno RM,<br />

Triadafilopoulos G, Zauber A, Teixeira CR, Rey JF, Jaramillo E, Rubio<br />

CA, Van Gossum A, Jung M, Vieth M, Jass JR, Hurlstone PD. Nonpolypoid<br />

neoplastic lesions of the colorectal mucosa. Gastrointest Endosc<br />

2008;68:S3-47.<br />

17. Rembacken BJ, Fujii T, Cairns A, Dixon MF, Yoshida S, Chalmers DM,<br />

Axon AT. Flat and depressed colonic neoplasms: a prospective study<br />

of 1000 colonoscopies in the UK. Lancet 2000;355:1211-4.<br />

18. Jass J. Hyperplastic polyps and colorectal cancer: Is there a link? Clin<br />

Gastro Hepatol 2004;2:1-8.<br />

19. East JE, Saunders BP, Jass JR. Sporadic and syndromic hyperplastic<br />

polyps and serrated adenomas of the colon: classification, molecular<br />

genetics, natural history, and clinical management. Gastroenterol<br />

Clin North Am 2008;37:25-46, v.<br />

20. Rex DK, Ulbright TM. Step section histology of proximal colon polyps<br />

that appear hyperplastic by endoscopy. Am J Gastroenterol<br />

2002;97:1530-4.<br />

21. Imperiale TF, Glowinski EA, Lin-Cooper C, Larkin GN, Rogge JD, Ransohoff<br />

DF. Five-year risk of colorectal neoplasia after negative screening<br />

colonoscopy. N Engl J Med 2008;359:1218-24.<br />

22. Muto T, Bussey HJ, Morson BC. The evolution of cancer of the colon<br />

and rectum. Cancer 1975;36:2251-70.<br />

23. Stryker SJ, Wolff BG, Culp CE, Libbe SD, Ilstrup DM, MacCarty RL. Natural<br />

history of untreated colonic polyps. Gastroenterol 1987;93:1009-<br />

13.<br />

24. Neugut AI, Jacobson JS, Ahsan H, Santos J, Garbowski GC, Forde KA,<br />

Treat MR, Waye J. Incidence and recurrence rates of colorectal adenomas:<br />

a prospective study. Gastroenterol 1995;108:402-8.<br />

25. Rex DK, Cummings OW, Helper DJ, Nowak TV, McGill JM, Chiao GZ,<br />

Kwo PY, Gottlieb KT, Ikenberry SO, Gress FG, Lehman GA, Born LJ.<br />

5-year incidence of adenomas after negative colonoscopy in asymptomatic<br />

average-risk persons [see comment]. Gastroenterol<br />

1996;111:1178-81.<br />

26. Squillace S, Berggreen P, Jaffe P, Fennerty MB, Hixson L, Garewal H,<br />

Sampliner RE. A normal initial colonoscopy after age 50 does not predict<br />

a polyp-free status for life. Am J Gastroenterol 1994;89:1156-9.<br />

27. Shah HA, Paszat LF, Saskin R, Stukel TA, Rabeneck L. Factors associated<br />

with incomplete colonoscopy: a population-based study. Gastroenterol<br />

2007;132:2297-303.<br />

28. Harewood GC, Sharma VK, de Garmo P. Impact of colonoscopy preparation<br />

quality on detection of suspected colonic neoplasia. Gastrointest<br />

Endosc 2003;58:76-9.<br />

29. Barclay RL, Vicari JJ, Doughty AS, Johanson JF, Greenlaw RL. Colonoscopic<br />

withdrawal times and adenoma detection during screening<br />

colonoscopy. N Engl J Med 2006;355:2533-41.<br />

30. Rex DK, Eid E. Considerations regarding the present and future roles<br />

of colonoscopy in colorectal cancer prevention. Clin Gastroenterol<br />

Hepatol 2008;6:506-14.<br />

31. Robertson DJ, Greenberg ER, Beach M, Sandler RS, Ahnen D, Haile<br />

RW, Burke CA, Snover DC, Bresalier RS, McKeown-Eyssen G, Mandel<br />

JS, Bond JH, Van Stolk RU, Summers RW, Rothstein R, Church TR, Cole<br />

BF, Byers T, Mott L, Baron JA. Colorectal cancer in patients under close<br />

colonoscopic surveillance. Gastroenterol 2005;129:34-41.<br />

32. van Rijn JC, Reitsma JB, Stoker J, Bossuyt PM, van Deventer SJ, Dekker<br />

E. Polyp miss rate determined by tandem colonoscopy: a systematic<br />

review. Am J Gastroenterol 2006;101:343-50.<br />

33. Chan AT, Ogino S, Fuchs CS. Aspirin and the risk of colorectal cancer in<br />

relation to the expression of COX-2. N Engl J Med 2007;356:2131-42.<br />

34. Schernhammer ES, Ogino S, Fuchs CS. Folate and vitamin B6 intake<br />

and risk of colon cancer in relation to p53 expression. Gastroenterol<br />

2008;135:770-80.<br />

35. Slattery ML, Curtin K, Wolff R, Ma KN, Sweeney C, Murtaugh M, Potter<br />

JD, Levin TR, Samowitz W. PPARgamma and colon and rectal cancer:<br />

associations with specific tumor mutations, aspirin, ibuprofen<br />

and insulin-related genes (United States). Cancer Causes Control<br />

2006;17:239-49.


14 [Ενδοσκοπικές Εικόνες]<br />

Από τη Μηνιαία Μετεκπαιδευτική Συνάντηση της Ε.Γ.Ε. Μάιος 2009 Αμφιθέατρο ΝΙΜΙΤΣ<br />

ΠΛΑΣΜΑΤΟΚΥΤΤΩΜΑΤΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ ΣΩΛΗΝΑ<br />

ΕΠΙ ΕΔΑΦΟΥΣ ΠΟΛΛΑΠΛΟΥ ΜΥΕΛΩΜΑΤΟΣ<br />

Ε. Τελάκης, Γ. Ταβουλάρης<br />

Ειδικευόμενοι Ιατροί Γαστρεντερολογικού τμήματος<br />

Ε.Α.Ν.Π «Μεταξά», Πειραιάς<br />

Το πολλαπλό μυέλωμα αποτελεί νεοπλασματική νόσο που χαρακτηρίζεται από τον ανεξέλεγκτο<br />

πολλαπλασιασμό κακοήθων μονοκλωνικών πλασματοκυττάρων και εκδηλώνεται συνήθως<br />

με οστεολυτικές βλάβες, νεφρική ανεπάρκεια, υπερασβεστιαιμία, ανεπάρκεια του μυελού και<br />

παρουσία παραπρωτεΐνης στον ορό.<br />

Τα πλασματοκυττώματα αντιπροσωπεύουν εντοπισμένες συναθροίσεις<br />

κακοήθων μονοκλωνικών πλασματοκυττάρων και εμφανίζονται είτε ως<br />

πρωτοπαθή μονήρη εξωμυελικά πλασματοκυττωμάτα ή ως εξωμυελικές<br />

εντοπίσεις του πολλαπλού μυελώματος στα πλαίσια διασποράς της<br />

νόσου. Ασθενείς με πολλαπλό μυέλωμα σπάνια (


ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ<br />

15


16 ΤΕΥΧΟΣ <strong>45</strong> ΙΟΥΛΙΟΣ - ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!