Views
1 month ago

Tα τραγούδια της ξενιτιάς

1/2/2015

1/2/2015 Τραγούδι α της ξενι τι άς | Δι σκογραφί α | Δόμνα Σαμί ου γελάσω»). «Ανάθεμα σε ξενιτιά εσέ και το καλό σου, μου πήρες το παιδάκι μου και τοκανες δικό σου» Παρόλες λοιπόν τις γνωστές συνέπειες, οι ρόλοι είναι προκαθορισμένοι και τα πρόσωπα του «δράματος» υποτάσσονται σ’ αυτούς, καθώς το τραγούδι τους υπογραμμίζει κι έρχεται να υποβάλει τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις τους. Μιά μελέτη προς αυτή την κατεύθυνση είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτική γιά το πλέγμα σχέσεων άντρα-γυναίκας, μάνας-γιού, πεθεράς-νύφης. Στίχοι όπου διακρίνεται η επιθετικότητα («Γλυκοχαράζουν τα βουνά κι οι έμορφες κοιμούνται / και των μανάδων τα παιδιά στα ξένα τυραννιούνται») ακόμη και οι ενοχές της μητέρας γιά τον ξενιτεμό και την ταλαιπωρία του γιού της, εκφρασμένες μέσα από την ευχή να μην τον είχε γννήσει (βλ. τραγούδι Ο Γιωργαλάκης). Πάνω απ’ όλα όμως κυριαρχεί η ερωτική ανασφάλεια και ζήλεια - συζύγου και μάνας - γιά τις άλλες γυναίκες: «Πρώτο φιλί αναστέναξε, δεύτερο τον πλανάει / τρίτο φιλί, φαρμακερό, τη μάνα αλησμονάει» ή ακόμη «Το ποιά έχει άντρα στη Βλαχιά και γιό στο Μπουκουρέστι / πες της να μη τους καρτερεί να μη τους παντεχαίνει / τ’ οι Βλάχισσες ελιναι κακές είναι καγκελοφρύδες / έχουν τα μάτια σαν ελιά, τα φρύδια σα γαϊτάνι / κι αυτό το ματοτσίνουρο σα φράγκικο δοξάρι», γιά να καταλήξουν σε κατάρα βαριά «Και τα κορίτσια της Βλαχιάς πανούκλα να τα πιάσει» (βλ. επίσης τραγούδι Να 'μαν πουλί να πέταγα). Και βέβαια αν υποκύψει ο ξενιτεμένος στις χάρες τους ξεχνώντας τη μάνα και τη γυναίκα που τον περιμένουν το γεγονός ερμηνεύεται με το ν’ αποδοθεί σε πλάνη, απάτη, μαγεία, γιά να επιβεβαιωθεί η αρνητική μυθοποίηση της ξένης χώρας και κυρίως των γυναικών της (βλ. τραγούδια Ένα καράβι κρητικόκαι Άσπρα μου περιστέρια, όπου επιπλέον, τραγουδιούνται οι στίχοι: «σελλώνω τ’ άλογο μου, ξεσελλώνεται / ζώνομαι το σπαθί μου και ξεζώνεται / γράφω γραφή να στείλω και ξεγράφεται…»). Η μυθοποίηση αυτή παίρνει διαστάσεις καθώς η «λέρα», το ηθικό κακό, της ξενιτιάς απλώνεται και φτάνει να κυριαρχεί σ’ όλα τα φυσικά στοιχεία (βλ. τραγούδι Γιάννη μου το μαντήλι σου) από το μαντήλι του ξενιτεμένου βάφουν τα ποτάμια, η θάλασσα με τα καράβια κι ο,τιδήποτε έρθει σ’ επαφή («και ’κεί περνά ένας πασάς κι έβαψε τ’ άλογο του / και ’κεί διαβαίνει ένα πουλί και βάψαν τα φτερά του») - σ’ ο,τιδήποτε φρέσκο και ζωντανό (βλ. τραγούδι Ξενιτεμένο μου πουλί). «Μον’ θέλω κύρη γόνατα ακι αγκαλιά της μάνας και χέρια της καλούδας μου να πέσω να πεθάνω» Τραγική κατάληξη της μοίρας του ξενιτεμένου είναι ο θάνατος στην ξένη χώρα. Οδυνηρός κι ατιμωτικός, χωρίς τελετουργία, αποτελεί μιάν από τις χειρότερες κατάρες («τα ξένα χώματα να τον φαν !»). Αποκορύφωμα του δράματος είναι το να μη βρίσκει ο νεκρός ανα΄παυση, καθώς η ξένη γη τον αποβάλλει και βεβηλωνεται το λείψανο του (βλ. τραγούδι Συρματικό). Το ίδιο οδυνηρός είναι και ο θάνατος των ναυτικών μακριά απ’ το σπίτι τους αν και η σχέση του Έλληνα με τη θάλασσα είναι πιό οικεία απ’ ό,τι με την «ξένη γη» (η ίδια θάλασσα βρέχει και το νησί του και υπάρχουν πάντα οι σύντροφοι του ταξιδιού για ν’ απαλύνουν την μοναξιά - βλ. τραγούδι Τρεις καλο(γ)έροι Κρητικοί). Παρολαυτά, όπως παρατηρεί και ο Σαμουέλ Μπω-Μποβύ, η θάλασσα έχει εμπνεύσει σχτικά λίγα τραγούδια στον κατεξοχήν ναυτικό λαό των Ελλήνων. Τα βουνά, οι πηγές, τα δέντρα αναφέρονται πολύ συχνά στα δημοτικά τραγούδια και με αγάπη, ενώ η θάλασσα τις περισσότερες φορές που παρουσιάζεται ανακαλεί ιδέες θλίψης, χωρισμού και πικρίας (βλ. τραγούδι Θάλασσα απ’ όλα τα νερά). «Καλώς τη την κασσέλα μου τη διπλοκλειδωμένη Σαράντα χρόνους έλλειψα κι ακόμα μ’ ανημένει» Ο θάνατος πλανιέται ως μόνιμη απειλή στα περισότερα τραγούδια της ξενιτιάς, ενώ η επιστροφή ποτέ δεν ολοκληρώνεται, είναι μόνο προσωρινή, γεγονός που επιτείνει τον πόνο του χωρισμού («Μάνα με κακοπάντρεψες και μ’ έδωσες Βλαχιώτη / δώδεκα χρόνους στη Βλαχιά και τρεις μέρες στο σπίτι»). Εξαίρεση αποτελεί το τραγούδι της «επιστροφής του ξενιτεμένου» που όμως συνδέεται παράλληλα με μιάν άλλη κατηγορία δημοτικών τραγουδιών, τις μπαλλάντες (παραλογές), όπως μαρτυρά και ο αφηγηματικός τους χαρακτήρας που δεν συναντάμε στα υπόλοιπα τραγούδια της ξενιτιάς (κυρίως κείμενα λυρικά, με αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα, γι’ αυτό και με ρευστότητα στη μορφή). Από τα πιό παλιά ελληνικά δημοτικά http://www.domnasamiou.gr/?i=portal.el.albums&id=16&t=t 6/11

1/2/2015 Τραγούδι α της ξενι τι άς | Δι σκογραφί α | Δόμνα Σαμί ου τραγούδια, υπήρξε αντικείμενο διαφόρων φιλολογικών ερευνών γιά τις ομοιότητες με την αναγνώριση του Οδυσσέα από την Πηνελόπη στην Οδύσσεια, αλλά και με ομόθεμα τραγούδια άλλων ευρωπαϊκών λαών καθώς και παλιά ρώσσικα λαϊκά κείμενα (Ν. Πολίτης, Σαμουέλ Μπω-Μποβύ, Στ. Κυριακίδης, Κ. Ρωμαίος, Ι. Θ. Κακριδής, Δ. Μαρωνίτης). Ο μετανάστης γυρίζει «μεταμφιεσμένος», όπως και ο Οδυσσέας σύμφωνα με την υπόδειξη του μαντείου, γιά να διαπιστώσει την πίστη της γυναίκας του. Αυτή δεν τον καταλαβαίνει, φυσικό αποτέλεσμα της πολύχρονης απουσίας που αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά, όπως συχνά σημειώνεται στα τραγούδια («πηγαίνω στη μανούλα μου, με βλέπει και τραβιέται / πηγαίνω στη γυναίκα μου κι αυτή δε με γνωρίζει»). Τα αποδεικτικά σημάδια παραμένουν τα ίδια όπως και τα ομηρικά: οι καρποί της γονιμότητας (μήλο και σταφύλι), ο ιδιαίτερος χώρος του σπιτιού (η κρεβατοκάμαρα) και τα χαρακτηριστικά του κορμιού. Επίσης όμοιες λέξεις, ταυτόσημοι στίχοι και παράλληλα εκφραστικά σχήματα πείθουν γιά την άποψη του Ι. Κακριδή ότι «ανάμεσα στην Οδύσσεια και το τραγούδι του Ξενιτεμένου υπάρχει στενός εσωτερικός σύνδεσμος». Οι μπαλλάντες αυτού του τύπου (παραλογές), με τη μορφή που τις γνωρίζουμε, ανάγονται στον 9ο μ.Χ. αι. και ο τόπος καταγωγής τους τοποθετείται στη Μικρά Ασία. Με έντονα τα «θεατρικά» στοιχεία (σκηνικό, διάλογος) έλκουν την ονομασία τους από το αρχαίο δράμα και την παρακαταλογή, «μουσική απαγγελία παθητικών μερών της τραγωδίας, με συνοδεία από μουσικό όργανο». Στην εκτέλεση του δίσκου (βλ. τραγούδι Μια κόρη Tρικεριώτισσα) τραγουδιούνται γιά πρώτη φορά στη δισκογραφία όλοι οι στίχοι ως το σημείο όπου καταλήγουν οι περισσότερες παραλλαγές: την αναγνώριση. Αξίζει να σημειώσουμε όμως και μιάν άλλην εκδοχή του τραγουδιού. Συνεχίζει πιό τολμηρά, με τη συνεύρεση του ζευγαριού, που κάνει ακόμη πιό έντονη η μακρόχρονη εωτική στέρηση: «Εσείς οι βάγιες στρώσετε τη νυφική μας κλίνη». / Τρία στρώματα ράισαν ως να χαράξει η μέρα / κι άλλα τρία ραϊσανε ώστε να βγεί ο ήλιος. / «Χριστέ μη κράξει ο πετεινός και μη χαράξ’ η μέρα / γιατ’ έχω στην αγκάλη μου την άσπρη περιστέρα». «Ξέρω τραγούδια θάλασσα και τον ήχο διαλέγω» Στην επιλογή των τραγουδιών αυτής της συλλογής έγινε προσπάθεια ώστε - πέρα από το ιστορικό και θεματικό περιεχόμενο - ν’ αντιπροσωπευτούν όσο το δυνατόν περισσότερα μουσικά ιδιώματα απ’ όλες τις περιοχές της Ελλάδας. Τα δύο τραγουδια της Προποντίδας (βλ. τραγούδια Όλους τους μήνες τους θέλω και Κοράσιον ετραγούδαγε), προέρχονται από τη συλλογή του «Συλλόγου προς Διάδοσιν της Εθνικής Μουσικής» του Σίμωνα Καρά, ενώ οι μελωδίες των Ο Γιωργαλάκης και Μια κόρη Tρικεριώτισσαηχογραφήθηκαν από την Δόμνα Σαμίου στο Κεραμίδι και το Τρίκερι Μαγνησίας αντίστοιχα. Τα υπόλοιπα προέρχονται από διάφορες συλλογές και προσωπικά αρχεία, ενώ έγινε προσπάθεια γιά διασταύρωση των στίχων μέσα από διάφορες παραλλαγές του ίδιου τραγουδιού. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην αντιπροσωπευτική ποικιλία κλιμάκων, στροφικών σχημάτων, ρυθμών και μουσικών οργάνων. Οι κλίμακες της ελληνικής λαϊκής μουσικής (τροπικές) διαφέρουν ριζικά απ’ αυτές της Δύσης (διατονικές) και χαρακτηρίζονται από τη χρήση «μικροτόνων» (διαστήματα μικρότερα του ημιτονίου) και από διαφορετική διάταξη των διαστημάτων απ’ ό,τι στις μείζονες κι ελάσσονες δυτικές κλίμακες. Συνδέονται με τις αρμονίες της αρχαίας Ελλάδας, τους ήχους της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής και τις κλίμακες των ανατολικών μουσικών συστημάτων (τα αραβικά μακάμ - δρόμοι, τα περσικά ντάστγκα και τα ινδικά ράγκας). Οι πρακτικοί λαϊκοί μουσικοί χρησιμοποιούν γιά τις κλίμακες τους αραβικούς - τούρκικους όρους. Σημειώνουμε όμως στη συνέχεια, γιά τα τραγούδια του δίσκου, τις αντιστοιχίες με τους βυζαντινούς ήχους: Ουσάκ - ήχος πρώτος (βλ. τραγούδια Όλους τους μήνες τους θέλω, Διώχνεις με μάνα, διώχνεις με, Να 'μαν πουλί να πέταγα), Χουσεϊνί - πλάγιος του πρώτου (βλ. τραγούδια Μάνα πολλά μαλώνεις με, Ένα καράβι κρητικό, Κοράσιον ετραγούδαγε), Ράστ - πλάγιος του τετάρτου (βλ. τραγούδι Θάλασσα απ’ όλα τα νερά), Νιγκρίζ - πλάγιος του τετάρτου χρωματικός (βλ. τραγούδι Άσπρα μου περιστέρια), Χιτζάζ - πλάγιος του δευτέρου (βλ. τραγούδι Σαν πας στα ξένα), Κιουρντί ((βλ. τραγούδι Μια κόρη Tρικεριώτισσα). Σε δύο από τα τραγούδια έχουμε ταυτόχρονη χρήση δύο διαφορετικών κλιμάκων: από χιτζάζ σε ουσάκ (βλ. τραγούδι Ο Γιωργαλάκης) και από χουσεϊνί σε ουσάκ (βλ. τραγούδι Συρματικό). http://www.domnasamiou.gr/?i=portal.el.albums&id=16&t=t 7/11

δραση κατα της ενδοοικογενειακης βιας
Η αλήθεια της ψυχής - eBooks4Greeks.gr
Τεύχος 27 - Εκκλησία της Ελλάδος
Η της γαστρός ηδονή - BioNews
σκοπός της ηλεκτρονικής διαβούλευσης ... - ΤΕΙ Αθήνας
Η σιωπή της πόλης - Νίκος Καρακάσης || eBooks4Greeks.gr
Συνέντευξη της Μαρίας Μπούρα στο Infocom
Οδηγός Σπουδών της ΑΣΠΑΙΤΕ - Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής ...
Η παρουσίαση της Σφακιανάκης στους αναλυτές - Euro2day.gr
Η εταιρική παρουσίαση της Σιδενόρ - Euro2day.gr
Προσαρμογές αναλυτικών προγραμμάτων για το μάθημα της ...
Παρουσίαση σε pdf - Ινστιτούτο έρευνας και θεραπείας της ...
συνεταιριστικες τραπεζες στην ελλαδα η περιπτωση της τραπεζας ...
Προσαρμογές αναλυτικών προγραμμάτων για το μάθημα της ...
Ασύρματο σύστημα συζήτησης DCN της Bosch Οπουδήποτε ...
Το μενταγιόν της ευτυχίας – Μαρούλλα Πανάγου - eBooks4Greeks.gr
Ψυχιατρικό Τμήμα Ενηλίκων - Ινστιτούτο έρευνας και θεραπείας της ...
Διδακτική στη λειτουργία των κινητήρων Νέας Τεχνολογίας μέσω της ...