04.05.2013 Views

o bibahtale bersha e shakireskere - Next Page Foundation

o bibahtale bersha e shakireskere - Next Page Foundation

o bibahtale bersha e shakireskere - Next Page Foundation

SHOW MORE
SHOW LESS

Do you know the secret to free website traffic?

Use this trick to increase the number of new potential customers.

XUDOZHESTVENO DOKUMENTALNO

LIL PAL O TRAJOS E SHAKIR

PASHOVESKORO XRAMOSARDO PAL

O SEBEPI KAJ

NAKHLE 105 BISH BERSH KATAR

LESKORO

BIJNDIPE

(05.10.1898 - 20.10.1981)

IKALDO E FINANSKONE

MAZHUTIPASA KATAR I FONDACIJA

“NEXT PAGE”/”PALUNI PATRIN”


© Autori: Lili Kovacheva

© Literaturikani redakcia: Veneta Hadghiiska

© Kompujterno dizaini: Todor Georgiev

© Angluni patrin: Mihail Georgiev

© Ikaldipe: “KXAM”, 2003


LILI KOVACHEVA

O DILINO TRAJOS E GOGJAVERUNE SHAKIR

PASHOVESKORO


“Pralalen thaj phenjalen, pakivale amalalen, o zhanibe

pal amare kulturate, lakoro vazdipe, thaj o sikavipe amare

ch’avengoro, ka anel amen zhik ki po-uch’i thaj lach’i pozicja.

Amare ch’avengoro trajos ka avel po-lach’o amarestar, te

kergjam adavka. Tume korkoro ashti te dikhen savo si o trajos

amare romengoro so si sikavde, dikhen sar trajinen von…”

Lafja katar o Shakir Pashov ko kidiba

e romenca ando o Kustendili - 1923 bersh

Isi purane gilja, save giljaben pes.

Gogjaver lafija save ikeras ki godi

Thaj aktiviteta save na bistren pes.

Lili Kovacheva


ANGLUNE PHERESA

7

Shakir Pashov

Na ikerav shuzh’es me gogjate kava dives, siomas pandzhe,

vaj shove bershengiri, mo dad thaj mi daj sine loshale. Azharenas

te avel ovka dives amende misafiri jekh baro manush. Aj kana

alo amende nanajs but uch’o, baro manush, sas jekh sar savore

manushende amare mahalatar o roma. Avka manush ulo e shunde

anaveskoro romano poeto Usein Kerim. Ando vakeribe me dadesa

ov, phengijas but drom o anav Shakir Pashov. Pal pale kana

shunavas o anav Shakir Pashov me davas man godi e bare

anaveskere romane poetoske Usin Kerim.

Ando nakhavdo periodo, pal 1989 bersh, bijandile but

romane organizacies, savengiri buti sine tele, upre sar e partiengiri.

O po-bare romane organizacies dikhenas katar o po-bare gazhikane

parties. Vi ko gazhikane sas o modelo e duje rigengoro.

Ando 1990 bersh, andi diz Sofja bijandili jekh romani

organizacija so savakoro anav si “Demokratikano ejkhethanipe e

romengoro” o sherutno kale organizacijakoro sas alosardo o

penzharutno rezhisioro, o dramaturgo thaj o kidutno e romane

folkloreskoro o Mustafa Aliev, panda shundo sar Manush

Romanov. Kalkja organizacija kergjas kolaboracija e gazhikane

organizacjasa so savakoro anav si “Jekhethanipe e demokratikane

zorienge” Ando akava vakto 1992 bersh, sas bijandi jekh aver

romani organizacija so bushol “Konfederacja e Romengeri andi

Bulgaria”, lakoro sherutno sas alosardo o Petər Georgiev. Kakja

organizacja si andi kolaboracja e gazhikane organizacjasa -

Socialistikani partija andi Bulgaria. Palpale sas bijande but cikne

romane organizacies, save kerenas koalicja e cikne gazhikane

partiencar.

Nanashti te keras chachuni analiza pal e romengo trajos andi

Bulgarja, te na penzharasa amen akalesa, so kergjas o rajos Shakir

Pashov, te lach’arel thaj te vazdel e romengiri pozicja.

Vov “zhangavgjas” thaj vazdingjas bute romengeri godi, save


Shakir Pashov

te ahalioven po than mashkar avere manushende. O Shakir Pashov

sas jekh shuzho, pakivalo manush. Leskere pherjasa zhanas ando

ilo manusheske thaj irinelas i pakiv e romengeri, save nashlgesas

la. Vov sas jekh bare ileskoro manush, savo bikengjas po motori

thaj e lovenca kergjas romano teatro. Zhanelas sar te phiravel pes

e manushenca, sas les bari karizma te kidel, te vazdel thaj ingalel

naangle e romen. O roma pakjanas les, sostar leskere pherjasa sas

chachune.

O rajos Shakir Pashov sas alosardo and o 1924 bersh sar

angluno rom ando dizutno divani (obshtestven səvetnik) andi unija

mashkar ko komunistija thaj tarlale 1(manusha save keren buti e

phuvijasa) so phenelas pes “Edinnja front”/”Jekethanutno fronto”.

Sar manush ando dizutno divani, vov phirelas ando dizja thaj

reselas pes romencar avre dizjendar.

Leskiri sine i ideja te keren romani organizacja, savi te vazdel

i kultura thaj o sikavipe, o zhanipe mashkar o roma ando 1931

bersh, vov ikalelas o angluno romano nevimaskoro lil “Trebie”.

Leskiri sine i inicjativa te keren romano reatro. Phirelas gav

gavestar, diz dizjatar te vakerel e romenge davka soste vov pakjalas

thaj soske vov dingjas po sasto trajos - amen o roma, korkore te

sikliovas pal amende, pal amare kulturate thaj te vazdas la. Phendo

avre lafjenca - te dasa amenge amen korkore pakiv, vi okola

manusha ka den amenge pakiv. Kava sas leski generalno idea an

leskoro trajos, savi si aktualno vi akale disende

Biskaj sines zhivdo varesave roma, kerde leske bilach’ipe,

butvar ulo internirime katar lengere xohavipendar. Palpale o

xohavipeta iklile, thaj vov ulo reabilitirime. Kana mulo leskere

amala lile peske lestar ertipe.

Loki te ovel leskiri phuv

Lili Kovacheva

8


9

Shakir Pashov

O CIKNIPE THAJ O SIKAVNUNE

BERSHA E SHAKIRESKERE

Aj savo shudripe daje - phenel i phuri Pemba - ko mashkar

ko oktobro, aj baro shil ka ovel akava ivend, bare iva ka peren ka

parnjaren sa avrjal.

- Ushti mo ch’avoro, ushti babakoro rakloro, dislilo avri te

papus dukhan o changa, zha ki baraka te anes talashi, te thares o

koftori, i jagori te takjarel amen. Dimi zhanes, ka thoves i rolik

ko mashkar te kerel xev, te shaj te lel pes i jag.

- Sovla pes mange ch’e babo…

- Ushti be khanduneja xas me borjakoro khul!

- Ka zhav ch’e babo, ma cide man

- Ma ch’alav o udar, te na zha’ngaves te bibja, sasti rat na

suti bahtali, ser sila dukh’a, ka bjanel akha disa i chorori. Ake

chukorja mo ch’avo, phande o zembeleki, kana lel pes i jag thaj

thov upral o koftori i kakavi e panjesa te takjol te thovas amen.

- Ajde babo takilo o pani, te ch’orav tuke te thoves tut?

- Ch’or mange mo ch’o, aj Devla te arakhes savoren katar o

khanilipe, te des baht thaj sastipe sarenge em maj-palal amenge

da. Te uhtaves me gudle bororja, te saskjares me naboreme romes.

Aj mo ch’o, tuda te thoves tut, baba ka ch’orel tuke. Aj ikal akana

katar o moxto i senja e skrobosa te takjol, biskaj ushtel to papus

te xas. Neno dikh ta mo ch’avo soske bashel i zhukli avrjal koj

avla.

- Babo mi baba i Nadira avla.

- Eh te avel mo ch’o, o Devel bich’alel la, leskere bahtasa

avela, loko te ovel lakoro piro.

I Nadira si i po-cikni phen e Pembakiri. Voj sines i majshukar

ch’aj andi sasti mahala. Iklelas li bijavende o manush’a

irinenas te dikhen la. Pe jakha na huljavenas latar. O Murati e

kale mustakengoro katar o zhambazja, but mangelas la, kamelas

la sar pe jakha. Na ulo baht te len pes, o bibahtalo sebepi, kaj vov


Shakir Pashov

sine katar o zhambazija. E Nadirakoro papus o phuro Ibraimi sas

katar o Kovachja. O Ibraim na kamelas te shunel ashal e

zhambazenge, kana so resenas pes andi mehana e Nadirakoro

papus thaj e Murateskoro, sa chingar kerenas, zhik ko maribe

avenas. Ama o Murati but kamelas e Nadira. Jekh dives jekhe

bijaveste alo te bashalel e shunde anaveskoro fligornisto o Ferati,

katar o okova gav, dikhljas e Nadira thaj but dehangjas la. Zhik

ko kurko bich’algjas pe dades thaj pe daja te mangljaren e Nadira.

O phuro Ibraim dingjas la dure, te na dikhel la o Murati. Bash ko

bijav lenge o Murati umlavgjas pes, nashtine te dikhel e Nadira

avre murshesa. Ake isi la shov chave akana - shtar mursha thaj

duj ch’aja thaj voj bahtali phurili, ama pi shuk na mekel. Shukar

da urjavel pes. Lakere bare sumnakale chenja, lakere angrustika.

O shukar shamies ojadenca khonik na phiravel. Si uch’i, zorali

kana phirel i phuv khelel telal lakere pirende. Lakoro rom si

bashalno thaj gilavno o maj-shuzhe gilja giljabela ashal e shuzhe

Nadirake.

- Ach’e phenjorie, so keresa, khere na avesa, arjat dikhliom

tuke suno, phenava, jata me te zh’av te dikhav e Penba so kerela?

- So te kerav phene, xava mi xoli, o rom nasvalilo, i bori i

Eda e Mahmudeskiri romni si khamni, azh’arel te lokjol alkha

disa, nikhate na zhava, khere mange beshava. A tumen sar sien,

so kerela mo zhamutro, o ch’ave sar si? O duripe, koripe phenjake.

- Sar te phenav tuke, to zhamutro si lach’es, akharen les

bijavende, tritone rakjende bashalel, anel ikalel amenge isi amen

sa, so mangas, shukar sijam. Ama bari dukh isi man phene - dikhel

karik ko ch’avo.

- Neno aj mo ch’o zh’a te dajate, o ch’ave na te shunen

salka bukja. Savi si ti dukh mori phene? Phen mange te shunav!

- Kana sines mi ch’aj deshutrine-bershengiri o romnja andi

mahhala, sa phenenas mange - “Aaj Nadire shukar ch’aj isi tut,

ka ach’ovas xenamika” - ulo bijaveste, ulo barishtate, ulo

hamameste. Akana mi Zhemila ach’ili deshushove-bershengiri,

nikhoj po muj na putrela ni pa mo vudar te mangela la. Panda

10


11

Shakir Pashov

jekh, duj bersh na prandengjas li pes ka phurjol, epteni ka ovel

phares te lel romes. So bari rat na sovava, so alo me shereste,

nisar na umdingjom, kaj mire ch’ajsa achuka ka ovel. Dikhava ki

mahala but po-zhungale, bange-kore, nisave ch’aj prandenge pes,

aj miri ch’aj naj. Mo ilo bilal kana dikhav la. So te kerav phene?

- Aj bengjani buti, Devla!

- Ingalgjom la pash ki Nazhja, te dikhljarav lake, so te phenav,

i romni so ch’ivgjas o kartes, phengjas, kaj si lake kerdi kali magija,

romeste te na zhal. Phanlo si lakoro prandebnaskoro drom. Trebe

te aravas kaja kali magja, te na bari lach ka cidav phene, ka merav

terni.

- Ma xa xoli Nadire, shun phenja, ka ingalav tut pashal me

sasakere phenjate. Phivli romnori si ka des la duj levakja, xari

pares si, ka kines lake jekh shukar shamja odaenca da. Voj

penzharela o charja, bute manushenge dingjas zor, vi amenge ka

zhutinel. Ka bich’alas la te kidel sarandujekh ch’arja, ka tavel len

andi piri, e panjesa ka thovel e Zhemila, nag-nangi dejatar bijandi

andi balani. O pani ka kidel thaj ka ch’ivel les andi len kate kidel

pes kupate o pani. Te ingalgjovel o khanilipe, te aravgjovel i kali

magja. Kana ka shuzharas e ch’aja, ka zh’as ki khangiri, ka des e

rashajes panch levja te del o klichos ki Zhemila te phutrel o vudar

e khangirjakoro. Te phenel: “Devla sar putergjovela o vudar,

achuka te putergjovel mi baht karik ko prandeba”. Ker davka,

zhik ko duj kurke te na ale tumende mushtiries te mangljaren te

ch’eja, tu te xiles me moste.

- Lele phenjorie putergjan mo vogi, ka kerav, sa so phengjan

mange te zhanes.

- Ajde besh te xas maro, pa ka zhas tuke.

- E akana o maro pelo me ileste. Aj mekav tumen sastipnasa.

O Devel te arakhel tumen. Pa te ovela sa shukar, sar so phengjan,

te prandenav e Zhemila, ka keras baro bijav, ka ch’inas gruvnja, o

Murzhos ka ovel kirvo, ka xas, ka pias, te pharjoven o dushmanja,

kola kerde i magja me ch’ajke. Parno dives te na dikhen, pire

ch’aven andi kali phuv te thoven - dur kalke kerestar. Aj ach’oven


Shakir Pashov

Devlesa, sastipnasa.

- Vi tumen te arakhel o shukar baro Devel.

* * *

Devla bareja, te memelendar te xav, kos me phenjakiri dukh,

te prandenel e Zhemila, te dikhel unukon latar, te bistrel o

khanilipe. So bashel kaja pusto zhukli.

- Uuu ama si shil avri, a andre si tatoro. Mamo kaj si mi teta

i Nadira o Nenos phengjas mange kaj ali? Me keravas marikli

khere, azhargjom te pekjol, te anav tumenge te xan.

- Ali mi ch’aj, ama geli peske, isi la bare xolja. Tumen sar

sien dajake?

- So te phenav tuke daje, magja li si amenge kerdi, peravde

li sjam jakhendar, na zhanav, ama phanli si amari baht. Sar

arakhljom i mulikani phuv anglal o vudar, nanazhal amenge

naangle, sa dasa amen e romesa, sa xasa amen. O rom zhala

bukjate, ama na ikala amenge. O roma pala leste zhana, ahtarna

buti. Ov ach’ilo celo kurko chucho zhala, chucho avla. Irati geljom

ki khangiri thargjom memeli bahtake thaj sastipnaske, angjom

svunto pani. Daje tu dingjanas man jekh char angle sine amenge

but bahtali isi li tut latar te des amen?

- Shun mi ch’aj, o komshides dikhena, kaj trajnena lach’es,

thaj pekjaren tumari bokoli, o pani sovla, o dushmani na sovla.

Koj tumenge kerla, te perel leske ko shero. Kojka e bare shereskiri

Dacha, voj mangelas lakiri ch’aj te lel te romes, nazhanav, na

dikhljom, te na thovav bezeha me vogeste. Te si voj o shukar

baro Devel ka sikavel amenge. Anglal te merel ka xal pe khulendar,

pa ka del vogi. I magja si maj-baro bezehalipe mi ch’aj.

Ake tuke kajka char, ka kides trine cheshmendar pani. O

cheshmes trebel te dikhen karik ko kham. Ka thoves i char ando

pani jekhe bare chareste. O charo ka thoves avrjal telal o cherhenja,

te ratkjarel trin rakja. Ka dikhes o machkes te na prech’iven pes

12


13

Shakir Pashov

upral o pani, kaj nanaj shukar. Ko shtarto dives ka kides o pani

jekhe shisheste. Sabalinjasa ka des te romes te thovel pe jakha

lesa, tuda ka thoves tut, ka ch’ives ando kher, upral o thana, ando

agora, te isi varesavi magja ka aravgjovel. Akatar i char, ka des te

romes te thovel ande pe poskjate te arakhjoven o love andre.

- Shun mi ch’aj so mangav tutar, kana zh’al to rom bukjate,

kana dikhes ti kerutni buti, te aves amende. Alkha disa ti bori ka

bijanel. Te thovas o kotora, te shuzharas o kher, kaj ka aven amenge

manusha, te na prasan amenge.

- Lach’es mi daj, ka avav, ajde thov tuke thaj me dadeske te

xan katar i marikli sar si tati.

- Aj ka rodav te borja e Eda vi voj te xal.

Ki tasjarin ulo 20.10.1898 bersh i puri Penba geli ko dukjani

(kovachnica) te ingalel xabe pe ch’avenge thaj pe romeske. Kana

irisajli arakhljas pe borja e Eda te kidel pes ando than katar o

dukha. Ozaman thovgjas i Penba o pani te takjol, ikalgjas o kotora,

bich’algjas te akharen e romnja kaj bijankjarel e romjen.

Aj murshoro si e babakoro rakloro, hhal i baba leskere pele,

savo si shukaroro. Kidisajle o phure e thernengere, savo anav ka

den e ch’aveske aj te ovel o Shakiri, upral pe dadeskere kakeskoro

anav. Te ovel bahtalo pe anavesa, xenamike ma te phenes te

endanjenge o anav biskaj na keras trinto rat. Te aven o orisnices

de den leskiri nafaka. Ch’ingjas o sastro jekhe bakrishnja, liljas o

papus jekh kasa mol thaj jekh damazhana rakija.

Kidisajle o duj soja, xale pile, khelde sasti rat. Aj sako so

pielas phenelas, te del o Devel baro manush te ovel, te loshankjarel

pe dades, em pe daja, o romnja phenenas te del les o Devel jekhe

lach’e romnja. Savore gindinenas, so o amin kushi ka nakhel te

shunel ovka vakhti thaj o orisnices da ka shunen. I daj sasti rat na

suti te shunel, so ka phenen o orisnices e ch’aveske, ama khanchik

ni shungjas.

Ko jekh bersh thaj duj ch’on o Shakir liljas te phirel, kerde

leske pita, vov trin drom dolgjas sa o kalemi 2 (molivi), savore


Shakir Pashov

lile te maren pe vasta. Phende sikavno manush ka ovel o Shakiri.

Kana ulo efta bershengoro leskoro dad kergjas kher andi

Konjovica, andi romani maxala, Sofjate. Odothe bijandili leskiri

phen thaj leskere phrala. Kana mulo leskoro papus, leskoro dad o

Mahmud ach’ilo korkoro te kerel buti ko dukjani. Leskoro dukjani

sas ando mashkar e dizjake. O gazhe avenas pashal leste te

petalonen pe grasten, te keren thovera, kakavja katar o gava. Sines

les jekh phuro gazho amal katar o Chelopech, kana avelas te lel

petala, sa anelas misirja, kompirja, akhora e ch’avenge o Baj

Georgis. Vov phenelas e Mahmudeske kaj o trajos ando gav si

pharo, leskere kakoskoro ch’avo siklkilo te ovel advokato, thaj

kerel buti andi diz thaj si baro rajos. Vi o Baj Georgjas mangel

leskoro raklo te avel rajos, ka bich’alel les andi diz te sikljovel

andi sikavni, baro manush te ovel. Kana irisajlo katar i buti o

Mahmudi phenelas me romnjake, so phengjas leske o Baj Georgis,

a o Shakir shunelas puterde kanenca.

Kana ulo enja bershengoro o Shakir phengjas pe dajke, kaj

mangela te zhal ki sikljovni te sikljovel. Odova vakti o romane

ch’ave na zhanas andi sikljovni, nanas normalno, pal lengere

gogjate sas dilipe. Leskiri daj phengjas leskere dadeske so mangel

o Shakir. Leskoro dad bich’algjas les loshaljasa ki sikljovni.

Kingjas leske neve shehja, kalemi, lila. Shukar ama o romane

ch’ve lile te maren muj e Shakireske phenenas leske: “Aj manges

te oves baro gazho”. Vov phenelas lenge, kaj kamel pes vi ola te

zhan ki sikliovni te sikljoven. Nanas loko e Shakireske, numa sas

lach’o andi sikljovni. Achuka agoringjas ohtoto klaso. Dikhljas

kaj leskere amala, o gazhikne ch’ave zhan maj-dur te sikljoven

ando tehnikomo. Alo leske pharo vov te na zhal. Andi rat kana

alo leskoro dad katar i buti o Shakir phengjas leske:

- Dade savore mire amala zhana ki bari sikljovni, vi me

mangav te zhav, tu so ka phenes?

- Shun mo ch’avo, ka ovel amenge phare, tumen barilen,

palal ko duj trin bersh ka prandenen, kamel pes te kerav tumenge

bijava, tu te geljan ki sikljovni ka kamel pes tuke shukar shehja,

14


15

Shakir Pashov

kava si lovengeri buti.

- Dade, me kana avav katar i sikljovni, ka avav pashal tute

te kerav buti, nanaj ka ovel doborom phare. Dimi zhanes, so

phenelas tuke to amal o Baj Georgjas, vov kamel leskoro raklo te

ovel baro manush.

- Shukar Shakir, kana avesa vi tu te keras buti, shaj te na

ovel doborom phare, thaj kana isi tut bari mangin te sikljoves naj

ka ulavav tut. Vi te ovel amenge phare mo ch’avo, tu ka oves

sikljarno manush. Si chachipe e Baj Georgjas, sostar te na ovel

tiro trajos maj-loko mirestar. Savi sikljovni ka trades mo ch’avo?

- Dade miro maj-lach’o amal zhal ki sikljovni kate sikaven

len te traden o treno 3 (vlaki, mashina), vi me mangav te zhav

odothe.

- Lach’es mo ch’avo, ka phenav te dajake thara te zhal tusa

ki sikljovni, te ahtares tut, akana zha te soves tuke.

- Aj dehav tut dade! Nisar nanaj ka lazhavkjarav tut, te

zhanes! - gelo te sovel, ama tari loshali sojba na liljas les, kaj zhal

te sikljovel ki bari sikljovni.

Devla, lach’e ch’avores dingjan man, anglal te phirel, ki pita

kalemi dolgjas, salkja si leskiri nafaka, so te kerav, shaj tu Devla

achuka te manges.

Jekhvardan o romane ch’ave lile te dikhen e Shakires bare

pakivjasa, savore ch’ave leskoro bogdashi mangenas te oven

leskere amala. Sa zhanas te puchen les kana sas len varesave

problemja, so te keren, kaj vov si gogjaver, zhal ki bari sikliovni.

Leskeri daj thaj leskoro dad loshanenas thaj kerenas barikanipe e

Shakiresa. Avenas li lengere endanja avre themendar, sahakjenca

vakerenas pal ko Shakir. Sigate shundilo leskoro anav mashkar o

roma avre themendar.

O Shakir kamelas pe romane amalen, numa sas les amala

katar o gazhe da. Sikliovelas but bukja katar o gazhikane amala.

Leskoro maj-lach’o gazhikano amal sas o Stefani, lach’o rakloro,


Shakir Pashov

beshelas jekhe thane e Shakiresa andi sikljovni.

Jekh dives sar iklile katar i sikljovni dikhle jekhe romes,

mato te marel pe romnja thaj te akushel la. O Shakir prastanilo te

uhtavel len thaj phenel:

- Ma be kako, ma ch’alav la, nanaj shukar te mares achuka,

shunes li man? Dolgjas leskere vasta thaj i romni nashti. O rom

xoljasajlo upral leste liljas te akushel em te chalavel les. O Shakir

cidingjas pes lestar thaj gelo pe amaleste ko Stefani.

- Shukar kergjas tuke, so rodes te zhas te uhtaves len -

phengjas leske o Stefani.

- Na dikhesa li, kaj si mato shaj te ch’alavel te mudarel la.

- A te chalavelas tut te mudarel tut, so ach’ola?

- Mo dad ka mudarel les.

- Dikhesa, tu zhas ko mumorja, to dad ko phanlibe, ashal

jekhe mate manusheske, akava li mangesa tu?

- Na, shun Stefane, me sinjom rom, me dehhav e romen,

zhanesa li?

- Shukar, to dad vaj tu ka keren li akava, so vov kerel, piel,

thaj te marel pe romnja ko drom, na pakjav te keren adava, kozom

penzharava tumari familja. Zhanes so si e romengoro problemo,

kaj nanaj sikavde sar tute. Te mangljan te des dumo e romenge

kamel pes te trades len te zhan ki sikljovni, te aven sikavde

manusha sar tute. Dikhes ki sikljovni savore zhanen, kaj tu sjan

rom, numa savore kamen tut, sostar tu sjan sar amende. Sijan

shukar urjavdo, trajnes sar amende, vi ola te ovena achuka naj ka

ovelen gasave problemja. On dikhen kaj lengoro trajos so si pharo,

sostar bijanen doborom ch’aven. Dikh amen e gazhen naj amen

but chave, tumen si but sostar? Ma xoljane mange Shakir, tu sijan

lach’o manush, ti familja si lach’i, tumen na sien sar okole

romende, tu sijan mo amal me kamav tut, alkheske phenav tuke

kalka bukja. Te dukhavgjom tut ertin mange.

O Shakiri bangjargjas po shero thaj phengjas:

- Va shaj te si tut chachipe, Stefan,

Agoringjas i sikljovni, baro loshalipe sas ando kher lenge.

16


17

Shakir Pashov

Kidisajle savore endanja leskere dajkere, leskere dadeskere, xale

pile thaj gele peske. Andi javin leskiri dajori kergjas xabnaske

thaj azharel te ushtel o Shakir te xal. A leskiri dajori ch’orel leske

tato thud thaj phenel:

- Aj mo ch’avo, baro loshalipe dingjan amen te sikajbasa.

Me thaj to dad em savore endanja loshanas tuke ch’edo.


Shakir Pashov

O TERNIPE THAJ O PRANDIBA

LESKORO

Shun mo ch’avo Shakir, ajrat te dadesa phenas, kaj alo o

vakti te prandenas tut, te keras tuke shukar bijav anglal te zhas

askeri mo ch’o. Ti phen da barili, lada mangena jekh lach’i familja,

amaro esnafi, kovachja. Ama tu sjan po-baro mo ch’o, biskaj na

keras tuke bijav ti phen mashti te zhal romeste. Me thaj to dad

dehangjam jekha ch’eja, te mangesa zhik ko kurko te zhas te

mangljaras la. Ti bibi ch’ivgjas xorata lakere dejake, te dikhel so

ola gndinena, ka kandinen chedo, voj phengjas - o terne te kamena,

amen o phure nanaj kate te zhas. I ch’aj si lach’i chedo, vi la isi la

cikni sikavni, gogjaver si. Si shuzhi sasto dives avri na ikljol,

shuzharel o kher, xabe kerel, zhanel sa pi kherutni buti. Ti bibi

vakerela, kaj muj isi la ch’ip nanaj la, nashti te shunes latar khanili

pherjas te ikljol. Vi lakere manusha si lach’e, bukjarne. O dad na

piel i daj si hhari ch’ibali, numa amen sar ka sikavas la amenge,

asalkja ka ovel, amare khereskoro tertipi ka lel. Me ka dehav la

sar mi ch’aj chedo, tire sebepjestar, kana tut kamava, vi te romnja

ka kamav. Ka ingalav la ki bari charshja, ka lav lake maj-shukar

shalvarja, save na ule nikhate zhik akana. Kon ka dikhel pa te

irinel te dikhel. O bashalibe bijaveske ka ovel katar i Serbja ka

anas e maj-lach’e bashalnen. Ka keras bijav savo na ulo zhik akana.

Biskaj sjom upral pirende, biskaj ikerel o Del mo vogi chedo,

te arakhav tumenge ch’avoren tuke da, te phenjake da, pa te merav

da mi jakh te na ovel puterdi.

- Daje ki sikljovni isi jekh rakli, but kamel man, vi me kamav

la, numa voj daral te phenel pe dajke thaj pe dadeske ashal mange,

sostar ola na kamena romen.

- Aj mo ch’o, lach’es si te merav, te mostar kava te na shunav,

savi lach ka thoves amenge, gadzhi me khereste biskaj sjom zhivdi

te na xulel. Nanaj ka del man te dolav te ch’aven, nanaj ka del te

vakeras amen romanes te ch’avenca, nanaj ka avel tusa ko romane

18


19

Shakir Pashov

bijava. Me zhanav, dimi te kakoskoro e Feroskoro ch’avo liljas

gadzhja, na mukle les te avel pe dejakoro meribe te dikhel. Vov si

parno em zhanel shukar i gazhikani ch’ip, thaj ola na phenena pe

endanienge, kaj vov si rom. Garavena les, vov kana dikhel romen

ki charshija thaj si pe romnjasa, irinel po muj na odori te na vakeren

pes lesa o roma romanes. Phare vogengere si o gazhe, nanaj len

romano ogi. O Devel ach’uka mukljas bakro - bakresa, balich’o -

balich’esa te ovel. Bakro thaj balich’o jekhe thane nanashti te

oven. Shun mo ch’o, te ikales te gogjatar kalke gadzhja, te bistres

la, ka las tuke amare romane ch’aj, alkhja ch’aj so phenel ti bibi,

voj ka ovel, me dehangjom la borjake, voj si po-shuzhi, po-lach’i

gadzhjatar, o kher amaro ka prepel latar.

- Te na ovel e Patakiri ch’aj ch’e daje i Sabrija?

- Va mo ch’avo voj si, kamesa li la, mo ch’avo, shuzhi si

dimi, olkha bare kale bala lakere uch’aren lakoro dumo, kana asal

galiba o kham pekhel.

- Irati dikhljom la andi charshija pe dajasa sas, iringjas

dikhljas man thaj asanili em ladzhanili, lakere chamja lolile sar

lole phabaja.

- Zhik kurke ka bichalav te bibja te puchel lakere deja, kana

te zhas te dadesa te mangljaras la tuke. Tu kavka kurko ka keres

te dadesa butori, te ikalen pares, kaj bare xarchija azharen amen.

Te keras pita e borjake, ka thovas sofra, bashalnenge, shehija e

borjake, te phenjakhe, te dadeske, mange, tukhe. Shukir e Devleske

sa ka ovel. Mi phen ka kerel e borjake jekh shalvarja pestar, me

kergjum lakere borjake, akana oj ka kerel mirake. Te dadeskoro

amal o Baj Georgis phengjas, kaj kana ka prandenes tut, vov ka

del jekh damazhana rakija pestar katar o gav, vov korkori pekela

la katar o khiljava.

Pal duj kurke ande e borja e Sabrija ando kher. I sasuj

azhargjas la anglal o vudar, dingjas la maro thaj shishes pherdo

panjesa. Te avel i bori bahtasa thaj pherdi ando kher. Andi bevel

keden pes o po-terne prandeme mursha, save si endanija e

ch’aveske te sikaven les sar te sovel e romnijasa. O phure bibija


Shakir Pashov

kiden pes thaj len katar i bori o angrustika thaj chenja em den la

parno nevo gadoro. Sikaven la sar te beshel. O endanija azharen

avrijal te shunen o davuli. Kana o terne agorinen pi buti andre

xulen i sasuj thaj duj bibija i maj-phuri mashkar lende ch’orel

rakja upral o rat te ovela shukar lolo phenela “i bori si pe moste,

sar guli si”. Thaj o davuli marela zorales savore te ahaven kaj i

bori si shuzhi. Te nanaj o davoli na marela e borja irinene lakere

dadeskere khereste. Thaj salkija zhuvli genjol sar mukli nanashti

te lel biprandeme murshes.

Dolgjas pes i sasti familja e Shakireskiri e bijavesa. O endanja

lengere zhana avena, katar i parni javin, zhik i kali rat. Leskere

tetes thaj o bibija sivljarge peske stadika, savende hramonde lole

thaj galbenone puliencar mashala, leskiri phen sivljrgjas peske

lach’e sh’ehja sar thagaraskiri ch’aj. Shuzharde o kher, makhle

kirechi, thovde lach’e lulugja, shukar perdedes katar o Xorahanipe.

O therne zhuvlja kushle pe muja, thovde kəna pe balende. Nana

ahavde sar alo o dives e bijaveskoro, katar o deshto zhik ko

deshutrinto dzhulaj ando 1916 bersh.

Odova vakti o romane bijava kerenas pes shtar dives, katar

i parasti 4 (petək) zhik ko luine 5 (ponedelniki). Kerde palatka

anglal o kher, te arakhel ataro birshim em katar o kham. Ki

parastuine pal o mesmeri (akshamdan) karik ko shtar - panch o

sahati avile o zhuvlja e sasake ando kher. Ikalde senjende e

borjakere shehja (Modra shalvarja ki avin e anglune alaeske;

gulengiri boja shalvarja ashal ko dujto alaj, thaj parne shalvarja

ashal o trinto alaj. E parne shalvarenca ach’ol i bori zhik ki bevel).

Jekh terni zhuvli, savi si dejasa thaj dadesa thovla e borjake

kəna ko shero, okola romnja giljabena e kənakiri gili. Pal i kəna,

terne ch’ja khelindos anglal o bashalne ingalen e borjake ko kher

o senjes, kate ka urjaven e borja, a othar anena e zhamutreskere

shehja seniende. Ki tasjarin i daj thaj i sasuj kerena gudle pogaches

thaj ingalen e borja ko xamami te thoven lakoro sh’ero katar i

kəna. O ch’aro, kaj ch’orena pani, si nevo, kinela les i sasuj thaj

ach’ol e borjake kana avel ko xamami les te kulandinel. O zhuvlja

20


21

Shakir Pashov

giljabena e borjake biskaj thovena la.

O bashalne azharena len upral o drom kerena xoros ko

mashkar i sasuj khelela e borjasa. Pal alkheste o bashalne phirena

kher kherestar, o zhamutro vaj leskoro dad xulela ando khera e

romenge thaj akharela len bijaveste rakjasar. Kola si o po-pashe,

o po-dure o bashalne phirena thaj vikinena: “Ch’avalen, romalen,

o Mahmud kerel bijav pe ch’aveske e Sh’akireske, akharel tumen

savoren, kon mangela te avel te xal te piel”. Pal dalkheste kidena

pes o terne mursha te keren e bijaveskoro katuni 6 (palatka) anglal

o kher e zhamutrskoro.

Ko kurko si o bash bijav, karik ko deshujekh o sahati i bori

si lach’ardi pe dejate, azharel e zhamutres e kirvenca e bajraktaresa

thaj e bashalnenca te aven te len la. Khelena jekh xoros e dajake

anglal o vudar thaj ingalen la e sasake ko kher. Voj ahtarel

dizginjenca - grastengere, pe borja thaj pe ch’aves del len maro

thaj avgin, te ovel guglo lengoro trajos, thaj dingjarel len andre.

Ko deshuduj o sahati keren o alaj andar i mahala. Duj shaferkes

dolna e borja telal o kaka thaj phiravena la, a okola khelena o

turjal late. Pal ko alaj urjavena e borja o rozova shalvarja, kerena

xoros ko mashkar e maxalake, thaj zhana te keren o dujto alaj.

Pal dalkheste anen e borjakoro daros katar i daj lake. Karik ko

trin o sahati keren o trinto alaj e parne shalvarenca. Ko mashkar

ko alaj o terne ch’ave aravena o bajraki te len o trin phabaja, save

si makhle bronzesa, thaj dikhjon sar sumnakale te si galbeno o

bronzi vaj rupuvale te si parno o bronzi. Kon lel o trinda phabaja

katar o terne, sigo ka prandenel. Ch’inen o phabaja thaj den e

biprandemen te prandene vi ola. Katar o shtar zhik ko panch thaj

ekvash o sahati, kerena bashalibe ko mashkar e mahalake khelena

i sasuj thaj i daj pe romencar, o xenamika. Kerena barikanipe pe

ch’avenca. Katar o shov o sahati o manusha lena te aven ko katuni.

O sastro resela len pijbasa, o manusha bahtaljaren o bijav thaj

beshena ki mesali. Thovena lenge xabe, pijbe, khelena thaj karik

ko enja o sahati nakhela i bori te chumidel o vasta e manushengere

thaj te daruvinel len. E murshenge gada e zhuvlenge zhuvlikano


Shakir Pashov

teluno gad. O manusha dena po daros - tahhtaja, roja, ch’are. O

maj pashe eri dena charshafija, sheranda, organija so si po-kuch

bukja. O po-pashe eri varesave lendar ach’oven te hhan te pien te

matjoven zhik ki javin.

Na nakhlo pes but akatar o bijav ko anglunipe e ivendeske

avilo lil o Shakir te zhal askeri. Mukhljas pe terne, shukare romnja

pe dajte thaj pe dadeste em gelo. Sines lenge pharo ko angluno

bersh. Ko dujto bijandilo lenge mursh thovde leskoro anav Alch’o

e Shakireskere papuskoro anav. Baro loshalipe ulo. Ando agor e

dujtone bersheske lile te mukhen les sako kurko. Biskaj sas askeri

leskere thaj e Sabrjakere manusha dikhle, arakhle e ch’aves. Shukir

e Devleske jekh lach’o nilaeskoro dives alo peske katar o askerəki.

Liljas te zhal bukjate pe dadesa, kerelas buti po but tar po dad.

Phenelas leske:

- Dade tu kergjan buti kana sjanas terno, kegjan kana siomas

askeri, akana tu besh me ka kerav kaj siom terno thaj zoralo.

- Shukar mo ch’avo, numa so te kerav khere, me amala avena

te dikhen man othothe ki buti, sigate nakhela mo vakti. Vi me ka

avav, me ka kerav i loki buti, tu ka keres i phari buti.

- Shukar dade, sar phenesa tu, achuka ka ovel. Me tiro lafi

donde nisar nanaj te phagav, sar tu miro na phagljan, kana

mangljum te zhav ki sikljovni. Dade tu arakhljan me romnja thaj

me ch’aven biskaj siomas askeri, nashtine te des me phenja dumo,

akana kana me aliom mange, mangav te zhutinas me phenjada

xari. Lakoro rom si lach’o, numa so zhanav jekh dives shaj te

phenel lake to dad thaj ti daj dikhena, numaj te phraleske. Dikhav

kaj dolde te keren peske cikno kheroro, duje odaejengoro. Me ka

lav lenge mandar o vudara, aj tu te mangesa lelenge duj zhamja.

- Lach’es mo ch’avo, loshanav te shunav tutar asalka shukar

pheresja, pheresa mo vogi loshaljasa, ch’edo. Vi me mangava te

phenav tuke adavka, numa shukar si, kaj tuke da perel ki godi vi

ti phen. Voj but kamel tut em te romnja, kana sijanas askeri, sa

avelas te dikhel te romnja thaj te ch’aveske anelas thudoro. Aj

kher kerela, ama lenda na bistrelas.

22


23

Shakir Pashov

Zhalas bukjate o terno Shakiri, dikhelas pe familjake, pe

endanjenge, vi ola kamenas les but, kerenas lesa barikanipe.

Phenenas e gazhenge, kaj si len romano ch’avo, kaj ashti te tradel

mashina, kaj si baro manush, sikljardo, buzhando. Kaj dikhljovel

sar gazho, te dikhel les manush nanaj ka phenel kaj si rom. Sa si

urjavdo, lach’e shehja sar gazhengere. Kana sas e romen varesave

problemja e gazhenca, zhanas pashal leste te puchen pes lestar so

te keren.


Shakir Pashov

LESKORO ANGLUNO AKTIVITETO

PAL O ROMA

Panda ando milja enjashel thaj deshuenjato (1919) bersh,

kana irisajlo katar o dujto lumjano maribe o Shakir thaj varesave

leskere amala katar i socialistikani partija kerde jekh partjakiri

grupa mashkar o roma. Thaj o Shakir sas o sekretaro e partjnone

grupakoro. Ando 1919 vov kerelas buti, tradelas o lokomotivo,

shukar ama odothe phanljas pes e komunistenca, ola kerde jekh

chingar te den len po-but love. Vi o Shakiri sas e organizatorenca.

I ch’ingar sas mudardi, nana dinde po-but love vaj o manusha

kola sas e organizatorenca dindelen avri katar i buti. Mashkar

lende sas vi o Shakir Pashov. Kava so ach’ilo lesa na bangjargjas

les, numa dingjas les maj-but zor te phanliol e komunistencar,

sostar ola dikhenas e ch’ororenge aj o roma sas ch’orore.

Ando 1920 bersh vov thaj leskiri sasti grupa kerena baro

aktiviteto pal e bikherutnengiri akcja. Zhutinge e manushenge,

kaj nanaj len khera te den len. Von kidinde e romen saven nanaj

len khera thaj gele ko protesto, numa ale o ch’urjale upral grastende

thaj ipalde len. Odovka vakti i policja rodelas les thaj leskere

amalen te phanden len, sostar von gindisarenas averutnes lendar,

sas len aver idees. Lengi filosofja sas kaj savore manusha te aven

jekhe niveleste. Te na aven but barvale thaj but chorore manusha.

Jekh dives i Sabrija phengjas leske kaj o churijale ale andi

mahala thaj kato nakhle lengere kherestar, dikhle na andre thaj

phende vareso, numa voj nanashtine te shunel. Shungjas la o Shakir

shukar thaj phengjas pe amalengeda. Adalkheske, vov gelo te kerel

buti ando Kustendili, kate kerelas pes i bari banka thaj vov kergjas

buti sar armaturisto odothka. Ikalgjas othe sasto nilaj e 1923 bersh.

Leski familja ach’li andi Sofja.

Kidelas e romen, save mangenas te aven leskere grupate - o

Arsos, o Zhesaris, o Demir, o Zhuches. Kergjas vi odothka jekh

zorali grupa. Vakerelas lenge pal i chachuni situacja e romengiri.

24


25

Shakir Pashov

Thaj te na avena organizirime nashti te lach’argjovel lengeri

situacja. Leskere amala katar i Sofja, thaj specjalno leskoro sikavno

o Vəlch’o Ivanov sines but loshalo leskere politikane bukjatar.

Dalkheske thovde leskoro anav ando spisako ko “Edinnja front”/

”Jekhethanutno fronto”. Kate o komunistja thaj o tarlale manusha

(zemedelcja) ale kupate thaj ando 1924 bersh vov sines alosardo

katar e komunistengiri rig sar angluno rom ande Bulgarjakoro

divano, kava sines jekh istorikano momento e romenge andi

Bulgarja.

Loshanenas o roma, kaj si len lengoro manush ando divano,

isi pashal kaste te zhan te puchen pes kana si len varesave

puchipeta. Biskaj sas ando divano na nakhelas dives te na resel

pes romenca, te keren diskucja pal e romengeri situacja. Pashal

leste avenas roma katar o Sliven, Pernik, Ferdinand (avdisutno

Montana), Vidin, Kustendil thaj aver thema. Ando po-bare dizja

kerdile salka politikane romane grupes, kola khelge bari rolja pal

ko bish - trijanda bersh olkhe selbershimaske, kana buhljarelas

pes i romani kultura thaj o sikavipe mashkar o roma andi Bulgaria.

Prezal ko atentato anglal i khangeri “Sveta Nedelja”/ ”Svunto

kurko” ko 16.04.1925 bersh, o ch’urjale ahtarde les, inglge les

ande ch’urjalengoro kher phanle les, zorales marde les. Othar

phanleles andi sikljovni “Konstantin Fotinov”, thaj mukle les pal

ko trin ch’on. Mukhle les ama thovde manushen te dikhen kaj

zhal, so kerel, kasa resel pes. Odovka periodo vov ahtargijasas

pes bukjate ko trenija (vlakija) numa kana phanleles ch’ivde les

katar i buti. Kana avenas ando maxales o ch’urjale, sostar o khera

e romengere sas thovde jekh zhik jekheste. Lenca avenas salka

paratorja (predatelja save zhanas ki policja te vakeren so keren

lengere komshides), thaj ola phiren e ch’urjalenca te sikaven lenge

e romengere khere, saven roden o ch’urjale te phanden len.

Jekh avin i policja katar o trinto lokalno ch’urijalengoro kher

7 (uchastka, rajonno) ali andi romani maxala ki Konjovica te rodel

e Shakires, o romano ch’avo, o paratori dikhljas leskere romnja


Shakir Pashov

andi avlin. Vov phengjas jekhe cikne ch’aveske, te shunel e

Shakireskiri romni, romane ch’ibjate, “phen te romeske te nashel

palal, ashal leske avasa”. O ch’urjalo puchel les - so phenes kalke

cikne ch’aveske? Aj vov iringjas - puchav les kaj beshel o Shakiri?

Iklilo o Shakir katar o zhami, gelo pashal pe amalende o advokato

Aleksandər Lambrev, Nikola Milev thaj Angel Bojadzhijata thaj

phengjas lenge kaj o ch’urjale roden les. On phenge leske, kaj

maj-shukar avela te isi les varesave endanja avrjal katar i Bulgarja,

te zhal xari pashal lende te beshel, biskaj o churjale te barungjoven.

Thaj achuka o Shakir Pashov gelo ando Xorahhanipe. Vi odothe

ov reselas pes romencar katar i Jugoslavija, interesuvinelas pes

sar beshena, sar si lengoro trajos ko Xorahhanipe thaj ki Sərbija.

Katar o Xorahanipe irisajlo andi Bulgarija ando 1929 bersh,

thaj ahtagjas pes te kerel zorales buti pe amalenca ande pe

partjakere grupate. O Shakir organizirinelas e romen kana sas

izborja, kana sas manifestacies ko 1-to Maj, savo si

mashkarthemutno dives e bukjarne manushengoro. Leski grupa,

kaj kerelas buti e romenca lelas sa angluno than pal i organizacja.

Ando 1931 bersh o Shakir Pashov thaj leskere amala puterde

romani organizacja - kulturno prosvetna organizacija. E Pashoves

isine informacja, kaj o thagar, o Boris - trinto o dad e Simioneskoro

Sakskoborgotski, kaj si primiero akana e Bulgarjakoro, kamel e

romen te ovel len lengeri organizacija. Kana bijandilo o Simeoni

e thagaraskoro raklo savore grupes manusha - xoraxaja, armencja,

zhuta thaj avera, nakhle anglal e thagaraskoro kher te bahtaljaren

e thagareskere cikne ch’avores. Maj-palpale adalkhe grupende

sines i romani grupa - terne shukar ch’ajorja urjavde parne

shalvarende, phanle shamienca odajende em khelenas em

giljabenas. Kana dikhljas len e thagaraskiri daj mangljas te zhanel

save manusha si ola. O thagar vazdingjas po vast thaj i romani

grupa ach’ili te khelel maj-but. Seko grupa sina la panch minutes,

vaj e romane grupake sines deshupanch minute. I thagarni

phengjas pe ch’aveske, kaj ki paluni grupa sines o maj loshale

manusha, maj-but len dehangjas.

26


27

Shakir Pashov

Ki tasjarin e thagaraskere manusha akharde e sherutnen e

grupengere, save nakhle ko angluno dives te bahtaljaren e thagaras

thaj dinde len varesave lovore te zhutinen pe kulturna ansabalja.

Mashkar ko alosarde ashal e romane grupake sines akhardo o

Shakir Pashov. Alkhe lovenca kerde kostumija e khelavnenge,

save khelenas ko romano ansabali e zuvlenge shalvarija thaj

shamies aj e murgenge elekija thaj sharime gada. Pal pale ando

1946 bersh kana dikhle o Vəlcho Ivanov, ov sas o sikavno andi

ideologija e Shakireskeri thaj o Georgi Dimitrov vi vov sas leske

amal, adavka ansambali dehende les but. Em kana o Shakiri

rodingjas love te kerel o angluno romano teatro andi Bulgarija

dinde les love. Sas les but amala mashkar o gazhe save ikerenas

leskiri rig em zhutinenas leske ki buti. Sines les bari pakiv vi

katar o roma andar o romane mahales. Kana sas o dujto lumijano

maribe sine kerdi bukjarni mobilizacija, kidenas e murshen te zhan

te keren buti dur katar pi familja. Sostar e Shakires sine lach’e

amala mashkar o komisies so kidenas e murshen odovka vakti

vov kaske sashtine zhutingjas te mukljarel les katar i mobilizacja.

Kava si jekh baro sebepi o roma kaj denas leske pakiv. Sines

varesave roma kola mangenas te oven leskere pozicijate.

Jekh sabalin leskiri romni i Sabrija geli karik pe dejate thaj

pe dadeste, te dikhel len so kerena o phure. Voj sas khamni ko

panchto chavo. Sinela Trin mursha o Alchos, o Nenos, thaj o

Stefkos em jekh zhuvlori i Pata. Mangelas te ovel la panda jekhori

zhuvli te ovel e Pata phenori. O baro Devel shungjas laki mangin

pal ko duj ch’on biangjas zhuvlja thovde lakoro anav Imet.

- Shun mi ch’aj, - phengjas lake lakiri daj - te romes but

roma dehana, kamena les, ama i buti kaj kerela, si varesave roma,

kaj na kamen les, mangena te oven ola leskere thaneste, ama naj

len karizma te oven asalka manusha. Amaro zhamutro si sikavno,

gugle cherhenjakoro si, vi o gazhe kamen les but. Vov si pedantno,

shukar urjavel pes, shukar phiravel pes e manushenca, penzharela

i gazhikani da etiketa. Si shuzho manush vov, o gazhe naj dile, na

xale pi godi, zhanena on so kerena, kana les akharde te kerel kaja


Shakir Pashov

buti, nanaj roj sekone moske. Shungjom, kaj isi jekh kalo, thulo

rom, o manusha na kamen les. Vov kvskandinel te romes, sa zhal

pashal ko ch’urjale te vakerel upral te romeste hohavimata te

phanden les. Te vakeres te romeske, kaj si les dushmanja, kaj

mangen leskoro khanilipe, te arakhel pes lendar, te na avel

varesavo bibahtalipe, te chorjargjoven tumare ch’avore.

- Ka phenav leske mi daj, vov sasto dives kerel buti ando

dukjani me sastreske.

Iklel andi javin, avel peske andi rat. Irati geljom te ingalav

leske xabnaske othka, avile but manusha vi roma, vi gazhe, o

gazhe sa lach’es urjavde. Anen leske varesave lila, thaj vakerena

te garavel len shukar. Te putrel pe jakha, kaj ka avel aver gazho

leste te del ekvash katar o lila. Te na avela o gazho te tharel o lila

te na peren ando vasta e ch’urjalenge, kaj but manusha katar lengiri

grupa ka den ando phanlibe. Liljas man dar, dae ka phenav leske,

tu so phengjan mange. Zhanav, kaj mo rom si gogjaver, vov zhanel

pi buti.

- Phen leske mi ch’aj, vov ka zhanel sar te arakhel pes. Aj

mamakere raklore save barile, xal i mama lengere buke. Akana

mama ka thovel tumenge te hhan sarmades. Dikhen tumaro papus

so angjas tumenge gavestar. Siamas okova kurko ando gav. To

dad thaj to phral xranle e gazhengeri bahhcha. Me thaj ti bori

thovgjam o shehja andi len thaj kosljam o zhamija. I gazhi dingjas

man misirja, phabaja thaj akhora em dingjas duj elekja.

Geli i phuri andi aver odaj, angjas khuvde poshomale elekja,

urjavgjas e chavoren thaj chumidingjas len.

- Mami, but si shukar kalka elekja, aj me dajake thaj me

dadeske liljas li mo papus? - puchljas o Alchos.

- Kana zhal aver drom ko kurko ka lel vi lenge, mamakere

raklore. Sostar phanljon te jakha mi ch’aj, ch’iv tut te soves.

- Aj mi daj so te phenav tuke, arjat sasti rat na sukjom, i

cikni shudrili sasti rat xasanili, lolilo lakoro kərlo, makhlom la

rakija te takjarel la thaj xarichka suti ama panda xasala.

- Zhan so ka keres lake e xaseske, ka taves e akhorengere

28


29

Shakir Pashov

cherupkes, thaj ka ch’ives andre desh bonbonja katar o thare -

lukcheta ka keravgjoven desh minute. Ka azhares te shudriol xari

o pani thaj ka des te piel - ovka othe ka ach’ol. Me ka dav tut

katar o akhora so dingjas man i gazhi, ach te dav tut, ka phages o

ch’ave ka xan o jadkes, aj okova ka taves.

Geli peske i Sabrija khere, aj do jalhenca azhargjas te avel

peske bukjatar o Shakir te phenel leske, so vakhergjas lake lakiri

daj. O Shakiri shungjas la thaj palpale phengijas lake:

- Shun romnie me na kergiom vareso sostar te darav, sa

dikhliom so siom kadəri te zhutinav e romen. Me nikhaske na

kergiom khanilipe.

Dolgjas pes o Shakiri te kerel kher ando Emil Markov akana

aj gata sas Bojana. Mangelas leskoro panchto chavoro te

bijangiovel ando nevo kher.

Nakhle duj trin bersh sar bijandili i Imet dolde pes o Shakir

thaj i Sabrija te roden borija e Nenoske aj o Alchos sas prandeme.

Barile o averda chave savoren prandengjas, savorenge zhutingjas

sas les unukja. Phares sas o zhivdipa andi sasti Bulgarija vi o

gazhe, vi o roma sas but chorore. I ikonomikani situacija sas but

phari ando trin, shtar bersh pal ko dujto lumijano maribe. Sines

baro chororipe aj laches zhuvinelas peske e Shakireskiri familja

biskaj jekh “kali” sabalin na ale o ch’urjale ko vudar te phanden

les.


Shakir Pashov

O BIBAHTALE BERSHA E

SHAKIRESKERE - INTERNIRIME

THAJ REABILITIRIME

1950 - 1956, 1959-62

O maj-cikno zhamutro e Shakireskoro o Cecos kerelas buti

andi ch’urjalengoro kher. Leskiri buti sines te zhal ki charshija te

kinel emishi - bobos, kompirija, purum, shah, piperi te anel e

manushenge kaj keren o xabe. Jekh dives vov dikhlijas e kale

thule romes te hulel e maj-bareske andi odaj. Vov da gelo zhik ko

vudar thaj bangilo te kosel pe potingja, te ashti te shunel so ka

phenel o rom e gazheske. Shungjas o Cecos so shungjas thaj katar

i buti na gelo khere peste, aj gelo pash pe sastreste ko Shakir thaj

phengjas leske:

- Shun te phenav tuke baba avdives so shungiom…akhe

chuka si i buti te zhanes koj meljarela to pani.

- Me phengiom leske anglal ko duj trin bersha, so phengijas

mange mi daj ashal alkhe romeske, numa vov na apakjal. Phenel

me na kegiom nikhaske bilachipe - phengijas i Sabrija.

- Aj ma xan tumari xoli, nanaj sostar te darav, adavka so

giljabgjas e gazheske sa vov kergjas les. O manusha zhanena vi

les, vi man. Mange mo ilo si shuzho. Me ka mukav ko shukar,

baro Devel. Vov sa dikhela, sa zhanela, mandar ne nakheleske,

katar o Devel te na nakhel leske. Na nakhlo pes duj trin kurke

dolgjas pes jekh bibahtalo periodo ando zhivdipa e Shakireske.

Jekh “kali” javin ando 07. 04. 1950 bersh o ch’urjale ande

leske lil te zhal pash o maj-baro e ch’urjalenge, gata ahtargiajs

pes o bilach’ipe. Gelo o Shakir pashal ko gazho, o gazho so

dikhlijas les phengjas leske:

- Shun me zhanav tut but shukar, penzharav vi ti buti, zhanav

kaj sian lach’o manush, em si man bari pakiv karik tute. Anlal ko

duj kurke ale duj roma pashal mande te khuljaren tut. Me phengiom

30


31

Shakir Pashov

kaj ko nange pheresja na ahtarav man, kamela pes varesave

dokumentija savendar te dikhiol pes o chachipe. On irinde anglal

ko duj dives thaj ande mange signatures (podpiska) katar o

manusha em varesave fotkes, kate tu sian versave zhuvlenca. Kana

isi mande gasave dokumentorija me kamel pes te ahtarav i

procedura tusa. Te na kerava les on ka zhan pashal mire sherutneste

thaj ka ovel khanilo vi mange. Na mangav te nashalav me

ch’avengoro maro, ahaliovesa li man. Me dikhav kaj si zhungale

manusha, nanaj so te kerav.

- Dikh so ka phenav tuke, me tut but shukar ahaliovav, numa

vi tu mangav te shunes man shukar thaj te ikeres te gogjate. Kavka

so phenge tuke ashal mange, si sa xohavipe, naj-khanchik

chachipe. Kalka signatures si sa kidime lengere endaniendar i

situacija e fotkenca si lach’ardi lendar, dikh kaj si okole disestar o

fotkes, kana tu phengijan lenge, kaj kamel pes dokumentorija lenge

pelo ki godi te keren kavka melalipe mancar. Shun me siom

chachuno manush, sasto vakti uluom zhuzhe chekatesa me bukjate.

Akana ili palpale o chachipe ka iklel.

Ahtarde i procedura lesa, sako rat lende avenas leskere

endanija thaj leskere amala, numa khanchik nanashtine te keren.

Xanas pi xoli thaj phari arman denas e manushen kola kerde

adavka e Shakireske.

Jekh dives ande leske o lil, kaj vov thaj leskiri familja si

internirime ando gav Rogozina, ko urpuno kotor e Bulgarijake,

trine bershenge - katar o 1950 zhik ko 1953 bersh. Ki sabalin ale

savore komshides, endanija te bich’alen len. Savore rovenas em

denas len vareso te ingalen peske. E Shakireskiri bibi sas i majphuri

voj maj-but xalijas xoli, irat o dives delas armanija,

huljavelas pi shamija pe sherestar thaj achuka delas phare armanija

thaj sa phenelas ka resen len kalka armanija, soske o Shakiri si

shuzhe vogeskoro.

-Te meren ko droma, te na meren pe khereste, te meren katar

o naj-phare dukha, te xan pe khulendar, pa te den vogi kola kerde

kavka e Shakireske.


Shakir Pashov

Bich’alelas lila pe amalenge, kaj sas shuzhe manusha pe

romnijasa, sigate penzharde pes odote e manushenca, ach’ile lach’e

amala. Othar ande but rupuvale pendares. Kana irinde pes andi

Sofia pal ko trin bersh o manusha katar i Rogozina lile te roven

lenge. Irisajle Sofiate, numa o Shakir panda trin bersh sines ki

izolacija katar o politikano zhivotos. Leskere amala na rodenas

les. Varesave phure romnorija avenas irat pashal leste. Chumidenas

leskere vasta em bahtaljarenas les, blagoslovinenas les te phuriol,

phenenas leske:

- Shakir te phurijarel tut o Devel, biskaj sijanas tu okhe

thaneste, shukaripe keresas e romenge. Tu na dingjan mo ch’avo

te zhal ki mobilizacija, shukaripe dikhlijam tutar, nisar naj ka

bisteras tiro lach’ipe. Akana kalka kaj si tire thaneste, savo

bibahtalipe kerde e romenge. Ch’ivde len katar o mashkar e

dizijake ando gav ko Filipovci. Bich’alena e terne murshen ko

phanlipe te shaj te soven lengere romnienca, te ertines man kaj

phenav tuke adavka zhungalipe mo ch’avo. O Devel lenca te kerel,

bute romane familien rovljarde, nanaj ka oven lenge kalka asvija

shukaripnaske.

Sar kaj phenena o manusha, akana vaj palpale o chachipe

iklela upral, achuka ulo vi e Shakiresa. Pal ko shov bersha

bigogjaverutno ipaldipe, arakhile manusha, save kosle lestar kavka

zhungalipe. Ando 1956 bersh ko Aprilikano pleniumi mekena e

Shakires katar o Belene. O Shakiri sines reabilitirime katar o

divano. Kana ilijas te resel pes pe purane amalenca, ola sa phende

leske, kola manushasa, so kerdeleske bilach’ipe.

Kidisajli i sasti familja leskiri ki bevel leste khere, ale ch’aja,

ch’ave, borija, zhamutre, unukja. I baba Sabrija kergijas marikli

xale pile, thaj o Shakir phengijas lenge:

- Shunen me ch’avore, me zhivotoste isines man but phare

em but loshale momentija. Kana agorindem mi sikljovni, kana

prandengiom man, kana bijandile me ch’ave, kana kergiom lenge

bijava, kana bijandile me unukja, sa sines me but lach’e momentija

me zhivdipnaste. Akhe akana pal ko shov bersh hohavno kalipe

32


33

Shakir Pashov

avdives xuljavdilo mandar. O phareda momentija nanaj-xarichaka,

ka phenav tumenge o maj-pharo momento sines mange kana o

gazhe phende mange - Shakire tire manusha o roma, kaj tu lenge

doborom ikeres bikinde tut, sa so alo tuke o khanilipe alo tuke na

katar o gazhe, vaj katar o roma. Te zhanen kaj adavka si mange

maj-pharo ande mire trajoste. Kana phende mange me amala o

gazhe adavka, kerelas pes mange te phariolas i phuv thaj me te

garavgiovav andre.

Sines les jekh “cheni” ko kan, kaj katar o roma ashti te azharel

khanilipe. Ama kavka na mudargjas leskiri mangin te zhutinel e

romenge. Akhja buti leskiri angjas les zhik ke Bulgarijakoro

parlamenti sar angluno rom deputato. Sar deputato akharde les te

kerel i angluni xev e sikljonjake andi romani maxala “Fakulteti”.

Reselas pes bute romencar. Ikalelas artikalija ando romano

nevimasko lil “Neve roma”. Kidelas terne romane chaven katar o

romane mahales te khelen fudbolna turnitija. Dolgias pes zorales

e romane teateresa. Lesa sines o Angel Blagoev (o dad e Simo

Blagoeveskoro, kaj si akana eksperto ando ministerstvo pal i

kultura), o Emin Eminov (o dad e Sasho Emiloveskoro) thaj

leskoro ch’avo o Nenos, vov sas o kasieri e teatereskoro. Xarne

vakteske iringijas pi pozicija sar kaj sines peske. Loshanelas,

pakivalo manush sas, rodelas palpale pe kontaktija e romane

grupencar avre themendar, soske biskaj sas internirime sas andi

izolacija. Dikhle leskere dushmanija kaj si sa lach’es turijal leste,

thaj lile te khuljaren leskoro pani. Lile te bich’alen lila mamuj

leste, te xoxaven, numaj te peraven les. Kana kidisajle but liladonosija

mamuj leste e paretijakere manusha phende e Karlo

Lukanoveske ov sines baro manush e komunistengoro (o dad e

Andrej Lukanoveskoro) te kerel rodiba-ispekcija pal ko lila o

raporto kaj kerdilo ulo bilach’o e Shakireske.

Achuka ando 1959 zhik ko 1962 si o dujto “kalo” periodo e

Shakireskoro, bich’alena les ando Belene. Leskiri unukina i

Snezha, (katar leskiri maj-cikni ch’aj i Imet, savi dikhljas pe dades

thaj pe daj o sebepi, so o Shakir lela apartamenti ando 1970 andi


Shakir Pashov

Druzhba ko 6-to blokos, kate beshen zhik avdives but roma em

leskiri unukina) del pes godi thaj phenel:

- Me siom bijandi 1949 siomas deshe bershengiri, amaro

kher sas pashe zhik me papuskereste, ki Bojana, akana Emil

Markov, ando 1970 bersh aravde o khera amare te kheren blokja,

thaj dinde amen andi Druzhba. Amen o ch’ave sa siamas me

papuste thaj me mamjate. Jekh sabalin mi mama thovgjas amenge

te xas - shutli zumi. Xalijam thaj liljam amare gone te zhas ki

sikljovni, ko vudar ach’iljam ale ch’urijale andre thaj phende kaj

kamela pes te keren obiska. Mi mami sines but bidaravni zhuvli,

lilas te del pes e ch’urijalencar. Phenel lenge na lazhana li so kerena

avka anglal ko ch’ave. Amen na mudargjam, na chingjam, soske

kerena achuka amenca. O ch’urijalo iringjas dikhlijas amen thaj

phenel - soske nanaj kalka chave ki sikljovni? Aj iklenas te zhan

kana tumen dingien andre - phengjas mi mama. Amen daraniljam

but phanle me papuskere vasta thaj ingalde les ke ch’urjalengoro

kher. Palpale mi daj phengjas mange kaj varesave roma (amen

zhas len but shukar kola si, on but kerde me papusa, ama resleles

peske katar o Devel) phende e ch’urijalenge kaj me papuske ko

ker isi e thagarnijakiro thaj e thagaraskoro portreti. Adavka sines

achuka, on irinde o kher e pirenca na upre nanashtine te arakhen

len. Mi baba i Sabrija thovgijasas len ando khas ko tavani. O

ch’urijale iklile upral, ama na arakhle len. Sar kerde, so kerde

nazhanav, pal ko duj dives bich’alde me papus ando Belene. Mo

papus phenelas amenge, kaj po-lach’ipe pe trajoste dikhlijas katar

o gazhe koborom katar o roma. Sar me papuste manush nanas,

vov sines but lach’e vogeskoro. But sines bari disciplina leste.

Uriavlas pes sa kostumende, thovelas peske pe menjate vr


35

Shakir Pashov

korespondenija, fotografies, nevimaskere lila, ov dehelas te arakhel

pe lila, phenelas kaj si leskiri arhiva. But dehales, kana amen zhasas

ki sikavni. Sa phenelas amenge te ovas sikavne thaj bukjarne.

Biskaj sas zhivdo mo papus, sa tradelas e manushen katar o bloki

te shuzharas, kerelas pes Lenineskoro savatune 8 (səbota). O

komshides but kamenas me papus, vov kerelas organizirinelas sa

ekskurzies, maj-reguljarno zhasas ko Rilko manastiri. Kana sine

e komshijan bilo savo puchipe, sa avenas te puchen me papus.

Nanaj manush, kova te rovel pes me papustar, kaj kergijas leske

khanilipe. Dehanas les vi roma vi gazhe.

- Miro papus mulo peske katar o phuripe, sines 83 bersh,

kana mulo, kaj leskoro ilo sas shuzho, na xalas katar o roma

armanija. But manusha ale leske ko meribe te len peske lestar

xalali. Mashkar lende sines o Jashro Malikov, (o dad e Andel

Malokoveskoro) o Manush Romanov but runo thaj ov phenelas

me papuske - Pasha etrin amenge Pasha. Vov phengias ko

mumurija kaj ka ikalel lil ashal me papuske. A alkha kaj kerde

maj-baro khanilipe me papuske von mule sar rikone, but aram

xale katar o phure romnija. But gazhe da ale me papuske ko meribe.

Bich’alde lila zhik amende, bich’alde venecija, lulugja, But, but

roma ale ko mumurija, dehanas me papus.


Shakir Pashov

DOKUMENTIJA THAJ

FOTOGRAFIES E SHAKIR

PASHOVESKERE

Mesali e Shakireske katar e nevimasko lil “Nevo drom/ Nov

pət”, ikaldo katar o nacionalno konsili pal ko dadeskere

themeskoro fronti numero 11/01.11.1974 bersh. I mesalin phenel

pes “Manish, kova sa vereso kherel” katar o Ivan Vapirev

Nakhavdo katar i gazhikani ki romani ch’ip - Lili Kovacheva

Zhanav, kaj si eftavardesh thaj panch bersh, numa kana

dikhav les avel mange kaj si po-terno. Si ucho, bibangjardo katar

o pharipe e bershenge, ahaliovel pes i zor leskiri.Vakerela javash,

javash, lokeste, numa but shuzhes thaj gogjaver.

Shunav i mesalin leskere trajoske - pharo, zoralo, pherdo

bute kerkibnasa, thaj gndisarav - so tradingjas les da zhivinel

gasavo pharo trajos, te lel riski thaj te rodel pi “beljas”, po

bilach’ipe. Sines les peske lach’i buti, savi te del les te na barvalo,

barema lach’o loko standarto ko zhivdipa. Numa nana manglijas

savka trajos o terno Shakiri Pashov. Na na mangljas adavka leskoro

vogi.

Kalkija jag tharde o komunistja leste, lengere idejes te avel

barbaripe thaj phralipe mashkar o manusha, o bukjarne. Zhik kalke

idejende e komunistengere anenles leskoro trajos korkoro - katar

i jekh rig, vov sar bukjarno, ahaliovel i xoli thaj dikhel so keren o

kapitalistija, save keren eksploatacija e manushenge, vaj okole

rigatar leskiri xoli asshal e romenge, save si eksplotirime thaj

diskriminirime. Thaj sasto piro trajos o Shakiri zumavela te

phandel e Romen katar i Sofia e ideenca e komunistengere thaj e

bukjarnengiri klasa, te zhangavel lende xoli thaj bikamipe karik

ko kapitalistija save ikerena tele e manushen, te uhten o roma te

“msren pes” e kapitalistenca.

36


37

Shakir Pashov

O generalna momentija e manushengere andi Bulgaria prezal

ko palune 20 bersha katar akava shelbershipe si generalna

momentija vi katar o personalno trajos e Shakir Pashoveske da.

O bersh 1919 amaro nijamos ikerel pe gogjate sar bersh e

bare chingarijakoro e manushenca save kerena buti ko trenija -

kava sas jekh “maribe” e bukjarnenge andi Bulgarija te trainen

po-lach’o trajos. Odovka vakti o Shakir Pashov ulo manush so

tradel o lokomotivos em phanlijas po trajos e komunistikane

partijasa. Vov sas mashkar o manusha save organizirinde thaj

khelde aktivno rolja ki chingar. Kava sas leskioro angluno

aktiviteto sar bukjarno thaj partijkoro funkcioneri.

I chingar agoringjas but bilach’es, bute ratesa. O borzhoacija

na dena o chachipe e bukjarnengoro te maren pes po-lach’e

trajoske. O Shakir Pashov da lela po “amini” - ipaldo si bukjatar.

Numa adavka na daravela e terne Shakires, nana shudarla les katar

o komunistikane idees. Leskoro gogjaveripe, thaj comperativno

uch’o intelekto, leski emocija sar aktivisto anenaleske simpaties

katar o roma so beshena andi romani mahala “Koniovica”. Andi

romani mahala si kerdi partijno grupa.

E bukjarnengiri partija loshales resela i oktomvrijsko

socialistikani revolucija. Palpale kana avrune thaj andrune zorija

peravde i ikonomika e terne socialistikane themeskiri, thaj o ruska

manusha sines bokhale, andi Bulgaria buhlilo savka movumento

savo kidelas zhutimas e therne themeske. Mashkar ko zhutimos

so cidinde katar i Bulgaria zhik ki phralutni savetsko rashtra, sines

vi cikni zhutimos katar o roma e Sofiakere. O organizatorija e

akcijakere sas o roma - komunistija.

Ando 1929 bersh. O Septemvrijsko uhtibe, sar so zhanel

pes, nanas shunjardo andi Bulgarija, numa o reakcionno divano

kergjas hajka mamuj ko progresivna manusha ando sasto them.

O Shakir Pashov da sas mashkar o manusha so kamelas pes te

nashel katar i Sofia thaj te garavel pes.

Ando 1924 bersh. Merela o manush so kergjas i Bulgarikani

komunistikani partija o Dimitar Blagoev - o Papus. Pal ko


Shakir Pashov

mudaripe e Septembrijskone uhtavipaske, o paruba e Dimitar

Blagoeveskoro irisajlo andi bari manifestacija e bukjarnengiri.

Adavka sikavgjas vi e amalenge, vi e dushmanenge, kaj e bukjarni

Sofija nanaj humime. Mashkar ko lulugja thovde upral o mimoras

e Papuske, isines venecos katar o roma, thovdo katar terne ch’aorja

urijavde ando romane shehija. Organizatori kalke demonstracijake

savi sikavela o pashipe e romengoro e komunistenca sas o rajos o

Pashev. Vov si kandidato ando parlamento katar e komunistengiri

thaj e zemedelcengiri lista. Numa e fashistengoro divano, ni

mukljas len te den ando parlamento.

Ando 1925 bersh palena si zhungalipeta kerde upral o

komunistija. Mashkar o ahtarde thaj phanle manusha si vi o Shakir

Pashev. Pal ko aresti, kana mukhleles, vov kamelas pes palena te

mukhel i Sofia, te ashti te ahakhel pes katar o “chalavimata”. Kana

irinela pes ando 1929 bersh, andi Sofia, si kerdi Bulgarikani

bukjarnengiri partija, savi si puterdi, legalno, vaj e komunistengiri

partija sas garavdi, nelegalno. O Shakir Pashev phandela pes

palena pe partijakere amalenca, vaj palpale pal leskere inicijativate

iklela e nevimasko lil “Trebie” (sikavipe/vazpitanie)

E nevimasko lil em sas pal i kulturno prosvetna prganizacija

e romengiri andi Bulgarija, numa sines telal i “phak” e Bulgarikane

bukjarnijakiri partija. Ashal e haraktereske e nevimaskere lileske

dikhelpes katar akava, kaj pal ke fashistengoro prevrato predal

ko 1934 bersh o palune patrinja e neviamskere lileskoro kamelas

pes te iklion tele-upre garavdes.

O muklipe amare nijamoskoro katar o monarhofashistengoro

phanlibe ko Enjato septemvri 1944 bersh o Shakir Pashev resela

sar piro personalno nakhavipe, vereso, so vov chirla kamelas thaj

azharelas. Te phuravgijovel o trajos e romengoro, te aven mashkar

o pakivale manusha, te oven barabar okole manushenca ando

sosajati, te aven aktivna kerutne e socialistikane sosjateske - kava

sas leskoro suno.

E nijamoskiri vlast dingjas shajdipe savore manushenge

amare trajostar te sikavel pite preoritetija, thaj te resel e manushen

38


39

Shakir Pashov

sar manusha, save ashti te keren vareso, so si len kvaliteta, na

dalkhestar, kon savo si, thaj save si leskere darhija.

Numa te ashti te sikaven pe kvaliteta thaj pe preoriteta o

roma, mangela pes te ch’iven pestar varesave purane

harakteristikes, te kosen pestar akava negativno imizhos, savo

thovgjas lenge i borzhoazija bershencar, thaj cikno gndipe. Kalke

bukjasa dolgje pes o aktivistija mashkar o roma, odothka si vi o

Shakir Pashev pire diline temperamentosa - kerela romano teatro,

ikalela nevimasko lil, kerela kidipeta, manifestacies thaj mitingja.

E manushikani vlast dikhela leskiri buti thaj leskoro phanlibe

e socialistikane ideenca thaj putrela leske o drom zhik ko majuch’o

nivelo - e nijamoskoro kidipe - o parlamento, kerel lestar

manushes so kerela o kirsi thaj savo ingalela e manushen naangle.

Sar seko mahushes kaj isi varesave momentija ando trajos

thaj dehel da te del pes godi ashal lenge thaj te vakerel puterde

ilesa. Salka momentija isi vi e Shakir Pasheves. Numa kobor te

ovel bi apakjamnaske leskere shukar momentija ando vakti kana

ulo deputato ando parlamenti, savo sigurno si o maj-uch’o nivelo

leskere activitende. O maj-uch’o nivelo leskere trajoste si leskere

kidipe e bare sikavnesa amare nijamoske o Geogi Dimitrov.

Vi vov korkoro phareste vakerela pal i magija thaj o

barikanipe savo iklelas katar o rajos Georgi Dimitrov. Shaj te si

leskiri revolucionno jag, vaj shaj te si adovka tato, manushikanipe,

savo o Georgi Dimitrov sikavelas karik ko Shakir Pashev thaj

leskere amala. Gasavi relacija mashkar manushende, kaj si pherdi

pakivasa thaj dehabnasa karik ko manhush.

Eftavardesh thaj panch bersha si jekh puripe, kana e

manushes isi les chachipe te beshel te na kerel buti, palal asalkhe

diline bukjarne trajoste. Adalkhe bershende si normalno o interesi

karik ki lumija avere manushenge ciknijol, sostar but ach’ovena

o personalna angazhimentija. Numa e Shakir Pashovesa nanaj

achuka. Vov si akana pencioneri, numa te ovel aktivisto, savo ulo

sasto piro trajos, khonikh nanashti te ch’inavel les. Thaj khonikh

mangel lestar adavka. Akana vov kerel aktivno buti ande dadeskere


Shakir Pashov

themeskoro fronteskiri organizacija andi mahala late beshela thaj

loshanel e romenge save bariona, uchona ando savore riga pire

buhljapnaste, e roamenge save si aktivna ando keribe e

socializamoske, sakone romane tehnikoske, doktoraske,

inzhinereske. Ande kalke sikavne terne manushende, o aktivna

kerdutne e socijalizmoskere vov dikhel pire realizirime sune katar

piro lungo thaj dilimaskoro trajos.

40


Autobiografia e Shakireskiri bi e anglune e patriniakiri


Afishi ashal koncerteske savo ulo organizirime kataro Shakiri


Personalno dokumento e Shakireskoro, kaj margajas pes

mamuj ko fashizmo thaj kapitalizmo

O Shakiri sar deputato ando Parlamento


Lokhi te ovel leskiri puf


Lokhi te ovel leskiri puf


O Shakiri sar askeri

O Shakiri familnone amalentsa


O Shakiri pe amalentsa


O Shakiri pe matoresa

Leskere amala bichhalena les ando foro Lom


O Shakiri kerel alo saripe

Mukena love te keren romano teatro


O Shakiri mashkar po elektorato

O Shakiri ki manifestatsia


O Shakiri pe saratnikontsa


O Shakiri thaj Sabria

O Shakiri pe romnjasa thaj pe chajasa


O Shakiri pe romnjasa thaj pe chajasa ando gav Rogozina

O Shakiri pe familjasa


O Shakiri pe romnjasa ando gav Rogozina

O Shakiri


Portreto e Shakireskoro


HARNE VAKERIMATA KATAR O

AUTORI

Pachivale giljavutnalen,

Pakjav kaj o lil “O apostoli e romengoro katar i Bulgaria”,

ka sikavel tumenge jekh patrin katar e romengoro zhivdipa, jekh

tele-upre, lokeste bisterdi istorija katar o roma. Sekone nijamos

isi les leskere manusha, kolen bijanel len o vakti, thaj alkha

manusha hramosaren e istorija pire nijamoskiri, savi so jekh kotor

katar i bari manushikani istorija. Vi e romen isi gasave manusha

jekh lendar si e shunde anaveskoro SAKIR PASHOV, saves

penzharen but manusha, numa te na hramosarasa palal leste i

generacija savi avela ka bisterel les.

I generalno ideja e lilskiri si o gilavutne te penzharen pes e

trajos e Shakir Pashoveskeresa. Leskere aktiviteta, save leskere

vakteske si but barvale, te na ach’oven garavde e terne

generacienge. O lil sikavel e ternenge sar te den pakiv e phurenge,

kola dinde baro kotor katar po trajos te zhangaven e romengiri

godi, te lach’are i situacija e romengiri, te vazden lengiri edukacija

thaj othar lengiri pozicja ando sosajti. O trajos e Shakireskoro si

jekh ajnas, kolestar varesave terne shaj te len piro drom. Vov si

jekh manush, savo nana bangjol anglal ko phare situacies, o

“bavalja” thaj o “birshimda” save resena les ande leskere dromeste

na ch’inavena les. Phirel po drom biskaj na agorinel pe idees.

Jekh trajos savesa leskere endanija thaj savore roma ashti te keren

barikanipe.

Mangav sa ilestar te najsarav e manushenge save zhutinge

man te hhramosarav akava lil. Maj-anglal najsarav e d-r Elena

Marushijakovake thaj d-r Veselin Popoveske, save dinde man

kurazhi te hramosarav.

Najsarav e Neno Pashoveske e Shakireskoro ch’avo, (savo

nanaj mashkar o zhivde, loki te ovel leskiri phuv) kaj dingjas

man pe dadeskiri arhiva.


Najsarav e Snezha Cecovake, e Shakireskiri unukina, savi

dingjas man 45 fotografies e Shakireskere thaj leskere familjakere.

Najsarav e Fondacijake “Next page”, savi finansiringjas o

ikaldipe e lileskoro. Maj-palal najsarav me amalenge Misho thaj

Mitko Georgievi, Vasil Vladov thaj Zhoro, savo si penzhrdo ando

Fakulteti panda sar Zoro, adalheske kaj dinde man informacija

pal ko romane adetija andi Sofia, save si hhari po averutne katar o

romane adetija ando Kyustendili.


Saikeripe

Angluni vorba .................................................................. 7

O ciknipe thaj o sikavnune bersha e Shakireskere ....... 9

O ternipe thaj o prandiba leskoro ................................ 18

Leskoro angluno aktiviteto pal o roma ........................ 24

O bibahtale bersha e Shakireskere - internirime thaj

rehabilitirime

1950 - 1956, 1959-62 .............................................. 30

Artikalija, interviuta katar o Shakir Pashov thaj

fotografies ................................................................. 36

Harne vakerimata katar o autori ................................. 70

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!