04.05.2013 Views

superleuk of vetsaai - Cultuurnetwerk.nl

superleuk of vetsaai - Cultuurnetwerk.nl

superleuk of vetsaai - Cultuurnetwerk.nl

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>superleuk</strong><br />

<strong>of</strong> <strong>vetsaai</strong><br />

10 jaar<br />

rondjes cultuur in<br />

Noord-Holland


Opgedragen aan Jos Post (1949-2007), die als<br />

directeur van Triade in Den Helder dè stuwende<br />

kracht is geweest achter de ontwikkeling van de<br />

eerste Rondjes Cultuur<br />

Uitgave van de<br />

Provinciaal Consulent Kunsteducatie<br />

<strong>superleuk</strong><br />

<strong>of</strong> <strong>vetsaai</strong>


Velsen<br />

Haarlem<br />

Den Helder<br />

Bergen<br />

Alkmaar<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Zaanstad<br />

Heerhugowaard<br />

Amstelveen<br />

Purmerend<br />

Hoorn<br />

Oostelijk<br />

West-Friesland<br />

Hilversum


Voorwoord<br />

Jongeren in Noord-Holland zouden naar<br />

mijn idee zo veel mogelijk met cultuur<br />

in aanraking moeten komen. Cultuur<br />

kan een belangrijke bijdrage leveren<br />

aan de kwaliteit van ons bestaan, net als<br />

sport dat kan. Over cultuur bestaan vaak<br />

vooroordelen. Het zou saai zijn, <strong>of</strong> alleen<br />

interessant voor oude mensen, maar cultuur<br />

is overal om ons heen.<br />

Ik ben van mening dat als we mensen op<br />

jonge leeftijd zo veel mogelijk met cultuur<br />

in aanraking laten komen, dit van invloed<br />

is op de cultuurbeleving op latere leeftijd.<br />

Om die reden vind ik het onze verantwoordelijkheid<br />

als provinciale overheid om<br />

samen met het onderwijs en gemeenten<br />

ervoor te zorgen dat jongeren een rondje<br />

kunnen maken langs de diverse vormen<br />

van cultuur die onze provincie rijk is.<br />

Het ‘Rondje Cultuur’ is inmiddels een<br />

begrip geworden in Noord-Holland.<br />

Leerlingen van het Voortgezet Onderwijs<br />

maken, voordat zij aan het vak Culturele<br />

en Kunstzinnige Vorming beginnen,<br />

kennis met de culturele instellingen in<br />

de eigen gemeente. Docenten, culturele<br />

instellingen, de steunpunten kunst- en<br />

4<br />

erfgoededucatie, 15 Noord-Hollandse<br />

gemeenten en onze provincie maken dat<br />

mogelijk.In 1996 ging het eerste Rondje<br />

Cultuur in Den Helder van start. De eerste<br />

Rondjes Cultuur leverden enthousiaste<br />

reacties op van leerlingen en docenten.<br />

Wij hebben toen met de steunfunctie<br />

kunsteducatie en de gemeenten gezocht<br />

naar een mogelijkheid om op veel meer<br />

plaatsen in Noord-Holland Rondjes<br />

Cultuur mogelijk te maken.<br />

Nu, ruim 10 jaar later, is er sprake van een<br />

echt Noord-Hollands fenomeen: Rondjes<br />

Cultuur als een goed voorbeeld van<br />

samenwerking tussen vele partijen,<br />

dat ook in andere steden buiten Noord-<br />

Holland navolging krijgt.<br />

Inmiddels hebben duizenden Noord-<br />

Hollandse leerlingen een bezoek gebracht<br />

aan het plaatselijke filmhuis, het archief,<br />

het museum, de historische vereniging,<br />

een voorstelling in de schouwburg<br />

bijgewoond, een houtskoolworkshop in<br />

de kunstuitleen gevolgd <strong>of</strong> een strip- <strong>of</strong><br />

dichtworkshop in de bibliotheek.<br />

Leerlingen in vele Noord-Hollandse<br />

gemeenten kunnen ervaren wat cultuur<br />

is. En hoe divers dit is, bewijzen de<br />

interviews met onder andere leerkrachten<br />

handvaardigheid en CKV, workshop-<br />

docenten hiphop en capoeira, de medewerker<br />

Welzijn van Stedebroec ,<br />

medewerkers van deelnemende culturele<br />

instellingen en steunfunctieconsulenten.<br />

Mooi zijn de verhalen van mensen<br />

die jongeren kunnen inspireren en leren<br />

dat hiphop, de auto-RAI en de Lama’s ook<br />

cultuur is.<br />

Ik hoop dat dit boekje u net zo inspireert<br />

en het belang doet inzien van de aandacht<br />

voor cultuur in het onderwijs.<br />

Sascha Baggerman<br />

Gedeputeerde Cultuur<br />

Vooraf<br />

“Een goed idee heeft vele vaders en<br />

moeders”<br />

Jongeren worden vaak gezien als een<br />

lastige doelgroep waar het gaat om het<br />

wekken van hun interesse in kunst en<br />

cultuur. ‘Het is niet stoer om een theatervoorstelling<br />

te bezoeken en een museum<br />

is per definitie saai’. De drempels van de<br />

traditionele culturele voorzieningen zijn<br />

hoog. Vaak is het voor de culturele instellingen<br />

enorm lastig om deze doelgroep<br />

te interesseren voor hun producten.<br />

Afgezien van een enkeling zal een jongere<br />

zich niet snel vrijwillig vertonen in een<br />

theater <strong>of</strong> museum.<br />

Wij weten wel beter: “Kunst is allesbehalve<br />

saai”. Als iets uitdagend, prikkelend,<br />

inspirerend en vernieuwend kan zijn is<br />

dat wel kunst. Je zou denken dat als iets<br />

dicht bij jongeren en hun nog open,<br />

onderzoekende blik op de wereld ligt, dat<br />

wel in een beleving met kunst te vinden<br />

zou zijn. Er ligt dus een schone taak:<br />

jongeren laten zien welke spannende<br />

wereld zij kunnen ontdekken. En culturele<br />

instellingen laten zien dat jongeren<br />

weliswaar een lastige, maar uitdagende<br />

en inspirerende doelgroep zijn.<br />

In het uiterste noorden van onze provincie<br />

hadden Jos Post en Marja Lely, beiden<br />

werkzaam bij Triade, dit heel goed door.<br />

Al voor er landelijk beleid ontworpen<br />

werd, hadden zij het Rondje Cultuur<br />

Den Helder verzonnen. In hun woorden:<br />

“een magical mystery tour langs culturele<br />

instellingen in de regio”.<br />

Dit plan bleek naadloos in te passen in het<br />

latere landelijk beleid vanuit OC&W waar<br />

het gaat om de invoering van het vak CKV<br />

voor de bovenbouw van het voortgezet<br />

onderwijs; Een kennismakingsronde<br />

langs culturele instellingen in de eigen<br />

omgeving in het 3 e leerjaar bleek een<br />

uitgelezen manier om leerlingen voor te<br />

bereiden op het vak CKV. Immers daarna<br />

konden de leerlingen met de CKV vouchers<br />

een gerichte keuze maken voor een<br />

nadere kennismaking met kunst en met<br />

culturele instellingen.<br />

Het Helderse concept verdiende uitbereiding.<br />

Na een klein jaar overleg met<br />

verschillende partijen bleek er voldoende<br />

animo te zijn. Vandaar dat ik een aanvraag<br />

heb gedaan bij de Provincie Noord-<br />

Holland om in meerdere steden een<br />

Rondje Cultuur te laten plaatsvinden.<br />

Omdat ook de gemeenten een belangrijke<br />

rol speelden, is samenwerking gezocht<br />

met de grotere gemeenten en afgesproken<br />

dat zij, op termijn, een deel van de kosten<br />

zouden dragen.<br />

Provincie en gemeenten konden zich vinden<br />

in het concept; de groep deelnemende<br />

gemeenten groeide jaarlijks.<br />

Een belangrijke rol was weggelegd voor<br />

de regionale steunpunten voor kunsteducatie.<br />

Door de decentrale structuur in<br />

Noord-Holland was het mogelijk om hun<br />

regionale contacten en netwerken in te<br />

zetten en de Rondjes Cultuur te organiseren.<br />

Overigens niet zonder slag <strong>of</strong> stoot:<br />

5


enkele steunpunten hebben jaren<br />

lobbywerk gepleegd alvorens het mogelijk<br />

werd. Maar we kunnen rustig zeggen dat<br />

deze steunpunten de Rondjes Cultuur<br />

volop hebben opgenomen in hun programma<br />

en dat het zonder hun inspanning<br />

geen succes was geworden.<br />

Na enkele jaren werd de provinciale<br />

ondersteuningsstructuur uitgebreid met<br />

het Bureau Erfgoed Educatie. Dit bureau<br />

heeft er mede voor gezorgd dat de erfgoedinstellingen<br />

een grotere plek kregen<br />

in de Rondjes Cultuur.<br />

Inmiddels hebben we vele Rondjes<br />

Cultuur achter de rug, is het concept lan-<br />

delijk gekopieerd in vele andere steden en<br />

provincies en heeft het Rondje Cultuur in<br />

Noord-Holland een vaste plek gekregen<br />

in het schoolprogramma van veel scholen.<br />

Tijd voor een kijkje in de keuken.<br />

Wederom heeft de provincie het mogelijk<br />

gemaakt dat ik een opdracht kon geven<br />

aan Gert Fokkens tot het interviewen<br />

van verschillende organisatoren en<br />

deelnemers, zodat we dit boekje konden<br />

samenstellen.<br />

Het Rondje Cultuur heeft zich ontwikkeld.<br />

Het is dan ook fijn om in de interviews te<br />

lezen dat weinig mensen eige<strong>nl</strong>ijk meer<br />

weten hoe het traject zich heeft ontwikkeld.<br />

Aan het oorspronkelijke idee van<br />

Triade is door veel mensen in deze provincie<br />

iets toegevoegd. Het Rondje Cultuur is<br />

inmiddels van iedereen in Noord-Holland.<br />

Voor mij het bewijs van een geslaagde<br />

formule, want:<br />

“Een goed idee heeft vele vaders en<br />

moeders”.<br />

Els Joosten<br />

Provinciaal Consulent Kunsteducatie<br />

6<br />

Inhoudsopgave<br />

Voorwoord • 4<br />

Vooraf • 5<br />

I<strong>nl</strong>eiding • 9<br />

Opmerkingen leerlingen • 12<br />

Interviews<br />

- Jaap Velserboer over beschouwen • 18<br />

- Ria van Buitenen over betrokkenheid • 22<br />

- Ellen Koning en Els Joosten over de ontwikkeling • 26<br />

- Joke van Dijk over verkleden • 32<br />

- Marja Lely over het begin • 36<br />

- Dennis van Breukelen over motivatie • 40<br />

- Arjen St<strong>of</strong>fers over waarderen • 44<br />

- Rosanna de Vries en Indi Dontje over hun Rondje • 48<br />

- Paul Sanders over hoe nu verder • 52<br />

- Guido Heijmans over aanpassen • 56<br />

- Marijke Niele over voorbereiden • 60<br />

- Marjorie Vroom over vroeger • 64<br />

- Jaap Heijn over kennismaken • 68<br />

- Bert van Elswijk over gemeentelijk cultuurbeleid • 72<br />

- Wim Zwijsen over kijken • 76<br />

- Dirk van Zonderen over regels • 80<br />

- Caspar Himmelreich over kwaliteit • 84<br />

- Femmy Vroegop en Jacco Sandstra over kiezen <strong>of</strong> indelen • 88<br />

- Maaike Haas over begeleiding van vrijwilligers • 92<br />

- Maurice Vastenouw over verwachtingen • 96<br />

- Vincent Lobé over afstemmen • 100<br />

- Maria Sabel over leesbevordering • 104<br />

- Saskia Vroom over effecten • 108<br />

Opmerkingen docenten • 113<br />

Evaluatie van leerlingen • 117<br />

Workshops en andere activiteiten • 118<br />

Workshopsleiders en artiesten • 118<br />

Cijfers • 120<br />

Scholen • 124<br />

Instellingen • 125<br />

Organisatie • 127<br />

Col<strong>of</strong>on • 128<br />

7


8<br />

<strong>superleuk</strong><br />

<strong>of</strong> <strong>vetsaai</strong><br />

10 jaar<br />

rondjes cultuur in<br />

Noord-Holland<br />

I<strong>nl</strong>eiding<br />

Wie voor zijn twintigste niet rookt, steekt<br />

daarna ook geen sigaret op.<br />

Ongetwijfeld zijn er uitzonderingen<br />

op deze regel. Maar die zijn schaars. De<br />

eerste twintig jaar zijn in veel opzichten<br />

sterk vormend voor wat je later denkt,<br />

doet en laat. Ook in cultureel opzicht.<br />

Wie voor zijn twintigste nog nooit in<br />

een museum is geweest, zal daar - in het<br />

algemeen - later ook niet snel naartoe<br />

gaan. Maar ook al ben je er nooit geweest,<br />

toch heb je je er wel een mening over. ‘Een<br />

museum is duf en saai. Niks voor mij’.<br />

Eigen oordeel vormen<br />

Zulke vooroordelen zijn alleen maar<br />

te vermijden door tijdig gelegenheid te<br />

bieden in de praktijk een eigen oordeel te<br />

vormen. Vandaar dit lumineuze idee om<br />

jongeren, tijdens hun schooljaren, een<br />

rondje te laten maken langs een aantal<br />

culturele instellingen. Gewoon om hun<br />

blik te verruimen en hen te laten zien<br />

hoe breed en gevarieerd het culturele<br />

landschap is. Tijdens het Rondje Cultuur<br />

ontdekken zij dat er gebieden zijn waar je<br />

verrassend eenvoudig je eigen weg vindt.<br />

Plekken waar je je meteen thuis voelt.<br />

Soort verkenningstocht<br />

Zo’n Rondje vormt voor leerlingen van<br />

het voortgezet onderwijs, van VMBO tot<br />

en met Havo en VWO, een soort verkenningstocht.<br />

Een introductie op het vak<br />

CKV, Culturele en Kunstzinnige Vorming.<br />

Een eerste kennismaking met instellingen,<br />

waar zij een jaar later vaker binnenkomen<br />

om er een tentoonstelling te<br />

bezoeken, een voorstelling bij te wonen,<br />

documentatie te zoeken <strong>of</strong> een workshop<br />

<strong>of</strong> cursus te volgen.<br />

Het Rondje Cultuur bestaat inmiddels<br />

meer dan tien jaar. In 1996 begonnen in<br />

Den Helder en vijf jaar later – op initiatief<br />

van de provinciaal consulent kunsteducatie<br />

– verder verspreid over grote delen van<br />

Noord-Holland. Dat het zich juist in deze<br />

provincie zo spectaculair heeft ontwikkeld,<br />

is overigens geen wonder. Niet alleen<br />

was de tijd er rijp voor (het vak CKV kwam<br />

er aan), het viel er ook in goede aarde.<br />

Er was namelijk een perfecte voedingsbodem<br />

ontstaan: een aansprekend<br />

voorbeeld, culturele samenwerking<br />

tussen provincie en gemeenten en een<br />

regionale structuur voor de ondersteuning<br />

van cultuureducatie, die ook ingezet<br />

kon worden voor de organisatie van de<br />

Rondjes Cultuur. Bovendien bestond er<br />

bij de provincie de wil om er geld voor uit<br />

te trekken (vanuit het landelijk Actieplan<br />

Cultuurbereik) en daarmee gemeenten<br />

over de streep te trekken.<br />

Inventarisatie en analyse<br />

Inmiddels is er in de meeste regio’s van<br />

Noord-Holland heel veel ervaring opgedaan<br />

met Rondjes Cultuur. Tijd om eens<br />

te inventariseren en te analyseren wat er<br />

allemaal bereikt is. Wat komt er allemaal<br />

bij kijken? Wat gaat goed, wat niet en wat<br />

kan beter? En hoe nu verder? De provinciaal<br />

consulent heeft daarom aan mij de<br />

opdracht gegeven een publicatie te maken<br />

9


over de 10 jaar Rondjes Cultuur in<br />

Noord-Holland.<br />

Gesprekken<br />

Om antwoorden te krijgen op deze vragen<br />

ben ik gaan praten met verschillende<br />

betrokkenen die – ieder vanuit een eigen<br />

rol en invalshoek – vertellen over hun<br />

ervaringen met het Rondje Cultuur als<br />

organisator, begeleider, afnemer, deelnemer<br />

<strong>of</strong> subsidiënt. Dat wil zeggen dat<br />

er consulenten cultuureducatie aan het<br />

woord komen, vertegenwoordigers van<br />

deelnemende instellingen, ambtenaren,<br />

workshopleiders, docenten en leerlingen.<br />

Ik dank hen allen dat zij mij welwillend<br />

te woord stonden.<br />

Uit hun verhalen is een caleidoscopisch<br />

beeld ontstaan, dat weliswaar telkens wat<br />

verspringt, maar als geheel toch glashelder<br />

weergeeft wat er tijdens een Rondje<br />

Cultuur allemaal kan gebeuren en hoe dat<br />

ervaren wordt.<br />

Verslagen<br />

Verder heb ik alle verslagen van de Rondjes<br />

Cultuur vanaf 1996 doorgenomen; bij<br />

elkaar meer dan een meter archiefmateriaal.<br />

Daaruit blijkt hoe het project zich<br />

in de loop der jaren met vallen en opstaan<br />

heeft ontwikkeld. De organisatoren in<br />

de verschillende regio’s hebben veel van<br />

elkaar opgestoken. Zij bewijzen eens te<br />

meer dat je kennis het best kunt vermenigvuldigen<br />

door die met elkaar te delen.<br />

Daarbij hebben zij ook dankbaar gebruik<br />

gemaakt van talloze tips en van hun afnemers,<br />

de docenten en leerlingen. De op- en<br />

aanmerkingen in hun evaluaties zijn<br />

meestal anoniem en daardoor recht voor<br />

zijn raap. De kwalificatie ‘leuk’ komt er<br />

het meest in voor, met als tegenpool ‘saai’<br />

en daartussen allerlei variaties als ‘gaaf’,<br />

‘vet’ en ‘cool’. Meestal laten zij het niet bij<br />

10<br />

een trefwoord, maar geven zijn ook kort<br />

weer wat hun overwegingen voor hun<br />

oordeel zijn geweest. Daardoor wordt niet<br />

alleen duidelijk wat wel en niet aanslaat,<br />

maar ook waarom dat het geval is. Buitengewoon<br />

leerzaam.<br />

Al lezend raakte ik onder de indruk van de<br />

complexiteit van elk Rondje. Het vraagt<br />

veel inventiviteit om in een instelling<br />

een activiteit te laten plaatsvinden die<br />

inhoudelijk een relatie met de plek heeft<br />

en bovendien aantrekkelijk is voor de<br />

doelgroep. Het is verder een heel gepuzzel<br />

om duizenden leerlingen in groepjes<br />

van tien, vijftien <strong>of</strong> meer langs drie <strong>of</strong> vier<br />

culturele instellingen te laten gaan. In de<br />

planning wordt bovendien ook vaak nog<br />

zoveel mogelijk rekening gehouden met<br />

de activiteiten waar hun voorkeur naar<br />

uit gaat.<br />

Om een beeld te geven van wie en wat er<br />

allemaal komt kijken bij een Rondje Cultuur<br />

zijn overzichten opgenomen van de<br />

instellingen die in de loop der jaren meegewerkt<br />

hebben, van de activiteiten en<br />

workshops die er plaatsvinden, van al degenen<br />

die daar leiding aan geven, van de<br />

deelnemende scholen en van de aantallen<br />

leerlingen. Die opsommingen vormen op<br />

zich al een indrukwekkend geheel. Maar<br />

zeggen natuurlijk nog niets over de manier<br />

waarop een Rondje Cultuur beleefd<br />

wordt. Om daar een indruk van te krijgen<br />

zijn er ook citaten uit de evaluaties van<br />

docenten en leerlingen opgenomen.<br />

Welslagen hangt af van voorwaarden<br />

Uit al die gesprekken en verslagen is mij<br />

duidelijk geworden dat het welslagen van<br />

een Rondje Cultuur afhangt van de mate<br />

waarin aan een aantal strikte voorwaarden<br />

is voldaan. Allereerst moet er een<br />

organisatie op regionale schaal aanwezig<br />

zijn om het programma samen te stellen<br />

en als intermediair te dienen tussen de<br />

culturele instellingen, de workshopleiders<br />

en de scholen in het gebied. Verder<br />

moet het programma zo goed mogelijk<br />

zijn afgestemd op de doelgroepen. Dat<br />

wil zeggen dat leerlingen van het VMBO<br />

een aanbod voorgeschoteld krijgen met<br />

overwegend doeactiviteiten en leerlingen<br />

van Havo- en VWO met activiteiten die<br />

meer talig zijn.<br />

Ook moet elk onderdeel in principe leuk<br />

en leerzaam zijn. Als leerlingen het niet<br />

leuk vinden, zijn zij niet bereid zich ervoor<br />

open te stellen. En als het niet leerzaam<br />

is – <strong>of</strong> een nieuwe ervaringen biedt – mist<br />

het in de context van het onderwijs zijn<br />

doel. Het is immers de bedoeling nieuwe<br />

ervaringen op te doen, die het blikveld<br />

verruimen.<br />

De condities ‘leuk, leerzaam en doel-<br />

(groep)gericht’ vragen een nauwkeurige<br />

afstemming, niet alleen van de vorm en<br />

de inhoud van elk onderdeel, maar ook<br />

van de presentatie. Vaak gaat het om<br />

workshopleider die helemaal niet gewend<br />

zijn met leerlingen uit het voortgezet<br />

onderwijs om te gaan. Toch wordt van hen<br />

verwacht dat zij een klik kunnen laten<br />

ontstaan. Gelukkig kunnen zij in veel<br />

gevallen pr<strong>of</strong>essionele hulp krijgen bij het<br />

zoeken naar een werkvorm die aanslaat.<br />

Het is ook belangrijk dat zij een steuntje<br />

in de rug krijgen van een docent die als begeleider<br />

meegaat met de groep leerlingen.<br />

Voorbereiding op scholen nodig<br />

Verder is het nodig het programma op<br />

scholen voor te bereiden, zodat de leerlingen<br />

al enigszins een beeld krijgen van wat<br />

hen te wachten staat. Wie kiest voor de<br />

onverhoedse confrontatie (slikken <strong>of</strong> stikken),<br />

loopt meer risico dat leerlingen hun<br />

hakken in het zand zetten. In zo’n geval<br />

kan een Rondje een averechtse werking<br />

krijgen, omdat die leerlingen denken:<br />

”Huhhh, brrr, zoiets nooit weer…”<br />

Daarom valt aan te raden leerlingen<br />

zoveel mogelijk zelf te laten kiezen uit<br />

pakketten met verschillende onderdelen.<br />

Ongetwijfeld zit in elk pakket iets dat hen<br />

minder aanspreekt. Maar dat zijn zij op<br />

school ook wel gewend. Het is niet de<br />

bedoeling cultuur als fastfood op te dienen.<br />

Er mag best op gekauwd worden.<br />

Met de leerlingen zelf heb ik wat dat<br />

betreft geen diepgaande gesprekken<br />

gevoerd. Daar was hun ervaring nog te<br />

vers en te onverwerkt voor. Niettemin,<br />

in de verslagen van alle Rondjes van de<br />

afgelopen jaren kwam ik genoeg uitspraken<br />

van hen tegen – vaak heel positief,<br />

soms ook niet - die ik als oneliners heb<br />

kunnen verwerken.<br />

Bijdrage van cultuureducatie aan<br />

cultuurparticipatie<br />

Of activiteiten in het kader van cultuureducatie<br />

– in dit geval een Rondje Cultuur<br />

– daadwerkelijk bijdragen aan cultuurparticipatie,<br />

zal nog moeten blijken. Ik<br />

zou het toejuichen als daar over een paar<br />

jaar eens een gedegen onderzoek naar<br />

wordt gedaan.<br />

Vooralsnog zijn de voortekenen gunstig.<br />

Niet alleen door het onverdeeld enthousiasme<br />

van alle betrokkenen die ik sprak.<br />

Het is ook bemoedigend in Den Helder<br />

op te vangen dat ex-leerlingen daar nog<br />

steeds precies weten wat zij tien jaar<br />

geleden tijdens een van de eerste Rondjes<br />

Cultuur hebben gedaan. Het toont in elk<br />

geval aan dat het voor sommigen een<br />

bijzondere gebeurtenis is die iets losmaakt<br />

en lang blijft doorwerken. En dat<br />

is precies de bedoeling.<br />

Gert Fokkens<br />

11


Opmerkingen leerlingen<br />

Ik had deze workshop ook helemaal niet gekozen.<br />

Toch was het geen tegenvaller. Maar verwacht niet<br />

dat ik nu thuis ook ga rappen. / Als ik aan kunst<br />

denk, denk ik aan saai. Maar ik vond het wel leuk. /<br />

Nu wil ik graag op dansles. / We hadden heel leuke<br />

pasjes ingestudeerd en we konden het allemaal al<br />

best goed. / Ik vond dit de leukste workshop en<br />

een paar klasgenootjes waren dat met me eens.<br />

Sommigen vonden het stom. / Ik denk dat dit nog<br />

het leukste onderdeel was van de dag omdat je<br />

erbij moest nadenken en bewegen. / Ik vond dit een<br />

leuk onderwerp om te doen en je ziet meteen wat<br />

je in een paar minuten kan verzinnen. Ik zou het<br />

aanraden aan jongeren mensen. Je moet ook een<br />

grote fantasie hebben. / We kregen uitleg van een<br />

meneer die heel goed kon rappen en breakdansen.<br />

Later mochten we onze eigen teksten maken over<br />

geweld. Alle rappen in onze groep waren eige<strong>nl</strong>ijk<br />

wel cool. / Ik had verwacht dat we gewoon gingen<br />

dansen, dit leek meer op een indianendans. / Ik zou<br />

niemand aanraden om daar heen te gaan want het<br />

was meer zweverige oefeningen dan dansen. /<br />

We kwamen op de fiets aan en kregen een lekker<br />

kopje thee met een overheerlijk stukje speculaas.<br />

/ De stukjes waren erg klassiek maar ook gezellig.<br />

We mochten iedere keer gaan staan als er een<br />

bepaalde melodie voorbij kwam. Dat was erg leuk. /<br />

Het was wel mooi, maar persoo<strong>nl</strong>ijk houd ik niet zo<br />

van dat gepingel. / Onder het spelen maakte hij van<br />

die wilde bewegingen. Dat was wel lachwekkend. /<br />

Dit is niet voor onze leeftijd, want jongeren houden<br />

niet van klassieke muziek. / Hij deed het uit<br />

zijn ho<strong>of</strong>d en dat vond ik heel knap. / Best mooi<br />

als je ervan houdt. / Er stond een oud gebouw, ik<br />

dacht: dit gaat saai worden, maar toen we binnen<br />

waren vond ik het heel leuk. / Het Rondje Cultuur<br />

was heel nuttig, want de jeugd heeft kennis<br />

gemaakt met allerlei culturen. De horizon werd<br />

verbreed. Voor de kinderen is dat leuk. Volgend jaar<br />

moet het zeker weer worden georganiseerd. / Een<br />

raar gebouw van buiten en van binnen was het heel<br />

lelijk en smerig. / Ik vind het gebouw een saaie,<br />

oude indruk maken, maar probably hoort dat bij<br />

deze stijl. / Volgende keer weer zo’n grappige<br />

pianist zodat je wakker blijft. / Niet meer doen,<br />

veel te saai. / Het was perfect,toppie, modernere<br />

muziek, maar het was wel leuk. / Twee kopjes thee,<br />

volgende keer sprits bij de thee, citroenthee. /<br />

Didgeridoo: aardige leraar, moeilijk, vet dat ik er<br />

geluid uit kreeg. / Musicaldans: wel leuk, maar we<br />

werden als klein kind behandeld. / Houtbewerken: er<br />

werd geschuurd zonder st<strong>of</strong>afzuiging, iedereen en<br />

alles zag wit. We mochten alleen maar een zeiltje<br />

schuren. / Ik vind dit ongelo<strong>of</strong>lijk saai en die stomme<br />

rotverf gaat ook niet uit mijn kleren. / Super<br />

leuk dat verven. Ik zat er samen met drie vriendinnen<br />

van me. / T<strong>of</strong>, dat Afrikaanse dansen was erg<br />

gaaf. / Ik vond het saai, niks was leuk in


Triade, ook die muziek was niks. / Het aller-leukste,<br />

dat dansen. Onwijs dat dansen, ook heel vermoeiend.<br />

/ Animatie wel moeilijker, een film maken<br />

toch moeilijker dan je denkt. / Zo’n filmpje maken<br />

gaat je snel vervelen. / Ik vond het leuk omdat je<br />

iets moest doen en niet de hele tijd moest luisteren.<br />

/ Ik hou niet van kunst. Saai, ik vond die vent<br />

er wel grappig uitzien. / Vond ik heel leuk. Ik vind<br />

kunst leuk, daarom vond ik dat waarschij<strong>nl</strong>ijk ook<br />

leuk. Die man kan boeiend vertellen en de schilderijen<br />

waren ook niet saai. / Geen zak aan. Ik vind<br />

kunst sowieso geen zak aan. Ik vond alleen de felle<br />

kleuren mooi. / Dat kan mijn neefje van drie ook<br />

wel. / Ik lees nooit, ik vind er een vreemd geurtje<br />

hangen… / Hij vind zichzelf erg goed. Terwijl<br />

ik nog nooit van die man gehoord had. / Die vrouw<br />

schold ons uit voor LOM-kinderen. Verder was dat<br />

wel grappig. / Die vrouw vond ik een beetje raar, ze<br />

deed nogal kattig, maar sommige gedichten vond<br />

ik wel goed. /Hij praatte onwijs dwingend. Dit was<br />

errug saai. / Ik had een beetje medelij met die man.<br />

Niemand wilde er een handtekening. / Leuke vent,<br />

een beetje eigen dunk, kon goed vertellen, soms<br />

wel een beetje filos<strong>of</strong>isch, wel geinig. / Hij was een<br />

beetje een raar ventje, te veel zelfverzekerd. /<br />

Hij ging zelf ook dansen, dat was een mal gezicht<br />

en hij vroeg ook naar onze mening. / Wat kon die<br />

schrijver zeuren. / Ik vind het leuk om die ervaringen<br />

te horen. Ik wil later zelf ook wel naar Zwart<br />

Amerika. / Best t<strong>of</strong>. Ik ging helemaal dingen fanta-<br />

seren. Ik kreeg vet kriebels in mijn buik. / Er werd<br />

weinig over de films verteld, dat was ook niet echt<br />

de bedoeling. Toch heb ik wel het gevoel dat ik niet<br />

alle informatie gekregen heb, die ik nodig had. Wat,<br />

weet ik niet. / Hè, hè, eindelijk iets normaals. /<br />

Presentator zag er vetgrappig uit met zijn haar.<br />

Het leek wel <strong>of</strong> ik in de jaren ’60 was. / Allemaal<br />

hardrock. Daar krijg ik ho<strong>of</strong>dpijn van. / Tja wat<br />

moet ik schrijven. Ik vind het een mooi gebouw en<br />

verder niets. Zij gaven geen antwoord op je vragen.<br />

Nogal sjagrijnig. / Gezellig gebouw. Maar er<br />

miste iets. / Ik zou er wel eens heen willen. Maar<br />

dat mag niet. / T<strong>of</strong>, alleen er komen vergeleken met<br />

mij, vreemde gasten. / Het leukste van de hele dag.<br />

Goed in elkaar gezet. Die balletgroep was erg goed.<br />

/ Leuk. Vooral die opmerking over vingersex. / Een<br />

heel goed voorbereide show, niet te kinderachtig,<br />

ook niet te serieus. Je kreeg een duidelijk beeld<br />

van wat voor soorten muziek er vroeger populair<br />

was en wat de oorzaak ervan was. / Allergaafste<br />

van de hele dag. Leuke muziek en dansjes. Andy<br />

was de allermooiste jongen die er was. En hij zat<br />

ook aan mij. Gaaf hè? / Woorden schieten tekort. /<br />

Het was een redelijke dag. Ik vond het wel aardig<br />

maar een beetje saai en ik woon in Heiloo dus het<br />

is niet erg interessant. / Meneer Smit fietste snel<br />

weg en wij wisten de weg niet en daarom waren we<br />

te laat en kregen we op onze kop. / Er was zowat<br />

geen spanning. Ik viel bijna in slaap. Ik wil dit niet<br />

meer meemaken, behalve de popschool en biblio


theek. / Ik zou de bibliotheek volgend jaar laten<br />

vallen en iets leukers ervoor in de plaats doen want<br />

anders heeft u volgend jaar weer veel negatieve<br />

kinderen. / Als ik terugkijk vond ik het ondanks een<br />

paar saaie dingen toch een leuke dag. / Ik had het<br />

veel saaier verwacht. / Ik vind het heel leuk en<br />

zeker de moeite waard. / Erg cool, want ik heb<br />

gezongen. / Helemaal geweldig! In korte tijd ga<br />

je van niets naar iets. Voor mij niet zo leerzaam,<br />

want ik speel al vier jaar piano, maar voor de anderen<br />

wel. / Spannend dat ik moest zingen. / Aan het<br />

eind mocht ik gaan beatboxen. Was vet! / Dit vind ik<br />

het leukst, cool en fantastisch. / Was wel interessant,<br />

want ik woon zelf op een boerderij en ik kwam<br />

er nog meer over te weten. / Ik er geen zak aan<br />

vind hoe ze vroeger leefden / Wat saai, ik hou niet<br />

van oude museums maar wel leuk om te zien hoe oud<br />

het was en hoe het gemaakt was. / Ik heb er niet<br />

zoveel mee, en die man kon niets uitleggen. / Wel<br />

leuk doordat ze zo raar deden. Wel vaag, ik begreep<br />

er niet zoveel van. / Was wel een leuke voorstelling.<br />

Ik begreep alleen niet waar het over ging. /<br />

Verhaal kon ik niet volgen want ik viel in slaap. /<br />

Erg cool en leuk om te zien. Ik heb ze (de acteurs)<br />

later in de trein gezien en alles verteld. Ze vonden<br />

het interessant om van mij te weten. En ik over hun<br />

wat ze doen en zo. Was cool met hun te praten. /<br />

Voorstelling snapten we niet en het zou leuk zijn<br />

als er iemand mee speelde die werd neergeschoten,<br />

want nu ging het nergens over.


Jaap Velserboer<br />

over beschouwen<br />

18<br />

“De baas zijn over<br />

jezelf. Dat is de kern<br />

van alles”<br />

“Soms kom ik op een school, zie ik zo’n lerarenteam<br />

denken: “O, daar heb je de kunstenaar.<br />

Die gaat weer lekker een middag knutselen.<br />

“Dan denk ik gemeen: “Kom op hé, ik ben de<br />

enige die zich bezig houdt met de essentiële<br />

vorming van leerlingen. De enige die nadenkt.<br />

Nou ja, ik chargeer natuurlijk een beetje. Maar waar het mij om<br />

gaat: bevraag de wereld, neem de dingen niet zoals ze zijn, maar<br />

kijk <strong>of</strong> ze waar zijn. Kijk <strong>of</strong> je ze een plaats kunt geven in je leven.<br />

Accepteer niet alles klakkeloos.”<br />

Jaap Velserboer is een oude rot in het vak. Bevlogen. Met aanstekelijk<br />

enthousiasme voert hij al heel wat jaren workshops en<br />

beeldende kunstprojecten uit binnen het onderwijs. Soms grote<br />

projecten op basisscholen, die uitmonden in een blijvend kunstwerk.<br />

“Binnen vijf minuten krijg ik die kinderen ongelo<strong>of</strong>lijk<br />

druk. Dan douw ik er een enorme power in. Zie ik die docenten<br />

wanhopig denken: “O jee, dat wordt chaos, krijgen we nooit meer<br />

goed.” Maar met een paar ingrepen, wat opmerkingen en een paar<br />

beelden op de beamer, kan zo’n groep ineens helemaal stil worden.<br />

Dan komt er een weldadige werkerigheid over hen heen. Dan denk<br />

ik: “ik heb ze. Ze hebben er zin in. Er is niks gek”.<br />

Propagandist van beeldende kunst in het onderwijs<br />

Sinds hij 25 jaar geleden van de Witte Lelie afkwam, een lerarenopleiding<br />

beeldende kunst in Amsterdam, werkt Jaap op twee<br />

fronten: als beeldend kunstenaar en als vurig propagandist van<br />

beeldende kunst in het onderwijs. “Ik vind kunst en cultuur<br />

enorm belangrijk. Het is een verzamelnaam voor wat het leven<br />

waardevol maakt, een stapeling van wat er gedaan en gedacht<br />

is en wat de gevolgen zijn van menselijk gedrag. Onbenoembare<br />

dingen als verliefdheid, woede en verdriet krijgen er een plaats.<br />

Als je ermee in aanraking komt, er toegang toe krijgt en je leert die<br />

dingen lezen, dan snap je waarom mensen verdrietig kunnen zijn,<br />

waarom dingen gebouwd zijn zoals ze gebouwd zijn en waarom<br />

Nederland is ingericht zoals het is. Dan krijg je een iets beter<br />

begrip van de wereld om je heen en van jezelf. Je beseft hoe die<br />

twee o<strong>nl</strong>osmakelijk met elkaar verbonden zijn. Je weet waar dingen<br />

vandaan komen en met welke bedoelingen ze gemaakt zijn.<br />

Je snapt de tijd beter. Het geeft rust, een prettiger leven. Althans,<br />

zo denk ik erover. Ik ben mijn maat. Iets anders heb ik niet.”<br />

Kijken naar kunst<br />

In een Rondje Cultuur geeft Jaap een workshop kijken naar kunst.<br />

Zoals laatst in de raadzaal van Stede Broec. “Ik begin altijd met<br />

een beeldbeschouwing. Dan laat ik met een beamer een combinatie<br />

van eigen werk zien en beelden die ik mooi vind. Bijna altijd 19


20<br />

beelden in de openbare ruimte, want dat heeft de gemeente me<br />

gevraagd. Dan laat je meteen ook zien dat het gemeentehuis een<br />

openbare plek is. En dat de gemeente kunst belangrijk vindt.<br />

Kijk maar eens goed om je heen. Dan vraag ik: wat maakt het ene<br />

beeld nou interessanter dan het andere? Nou dat vullen ze zo in.<br />

Daarmee creëer je een discussie die alle kanten kan opvliegen.<br />

Vind ik prachtig.<br />

Wat is een beeld waard?<br />

Laat ik een foto zien die Rieneke Dijkstra gemaakt heeft van een<br />

puber. Zeggen ze: ”Nou dat is toch helemaal niets waard”. Vraag<br />

ik: ”Wat vind jij dan dat het waard is?” Als ze daar uit zijn, zeg ik<br />

dat de foto 35.000 dollar kost. Dan zitten ze ineens met de vraag:<br />

“Wat maakt die foto dan zo uniek?” En voor je het weet zit je over<br />

de economie van de kunst te praten.”<br />

Beeldbeschouwing de basis<br />

Het beeldmateriaal is voor HAVO, VWO, VMBO en Praktijkscholen<br />

hetzelfde. De behandeling verschilt wel. “Bij het VWO heb je<br />

meer een filos<strong>of</strong>ische benadering en ga je in op de beeldkracht.<br />

Bij gymnasiasten zeg ik bijvoorbeeld dat een bepaald beeld een<br />

klassiek thema heeft dat al bij de Grieken voorkwam. Bij het<br />

VMBO ga ik meer in op technische aspecten en materiaalgebruik.<br />

Maar beeldbeschouwing blijft altijd de basis. VMBO-ers hebben<br />

ook een behoorlijk beeldend referentiekader door alles wat ze zien.<br />

Alleen merk je soms dat het voor hen teveel praten wordt. Dan<br />

moet je gauw iets anders doen. Dan laat ik ze bijvoorbeeld een<br />

rebus oplossen. Deed ik ook in Stede Broec. Daar staat een beeld<br />

dat een verbeelding is van het samengaan van gemeenten, een<br />

draak van een ding trouwens, met touwen en zo die de verbinding<br />

weergeven. Dan geef ik zo’n groep een blaadje met een paar korte<br />

zinnetjes die op dat beeld van toepassing zijn en vraag: “Zoek het<br />

beeld op dat hierbij hoort. Zie je over tien minuten”.<br />

Consumeren van beeld<br />

Als ik dan rondloop vragen ze: “Jaap is dit het soms?”. Dan vraag ik<br />

terug: “Waarom denk je dat?”. Dan dwing je hen te kijken. Gaan ze<br />

zich afvragen welke betekenis een beeld heeft. Want ze kijken wel<br />

heel veel, verwerken heel veel beeldende informatie, maar conclusies<br />

trekken, je afvragen: “Wat zie ik nou eige<strong>nl</strong>ijk?”, dat doen ze<br />

niet. Het is meer het consumeren van beeld.<br />

Het is toch wonderlijk dat je niet geschoold wordt in kijken, terwijl<br />

het in het dagelijks leven zo’n enorme rol speelt. In het onderwijs<br />

komt beeldende kunst nauwelijks aan de orde. Kinderen krijgen<br />

taalgereedschap mee, leren lezen en schrijven, krijgen kennis<br />

om zich te redden, maar qua menswording geven we ze maar<br />

weinig mee.<br />

De wereld van enige afstand te beschouwen<br />

Je moet je bewust zijn dat je volgens bepaalde stramienen leeft.<br />

Dat is gewoon een overlevingsstrategie. Maar op een gegeven<br />

ogenblik moet je toch een tree hoger gaan staan om de wereld van<br />

enige afstand te beschouwen zonder er meteen over te oordelen.<br />

Dan zie je hoe leuk en waardevol sommige dingen zijn die zich<br />

niet meteen aan je opdringen.<br />

Ik wil eige<strong>nl</strong>ijk heel veel van zo’n groep. Echt andere mensen van<br />

hen maken. Nadenkende, zelf oordelende, helder formulerende –<br />

nou dat hoeft niet eens - maar wel gelukkige mensen, die baas<br />

zijn over hun eigen leven. De baas zijn over jezelf. Dat is de kern<br />

van alles.” s<br />

21


Ria van Buitenen<br />

over betrokkenheid<br />

22<br />

“Dat zij zich helemaal<br />

durven geven op die<br />

kwetsbare leeftijd is<br />

echt een doorbraak”<br />

De meeste activiteiten tijdens de Rondjes<br />

Cultuur spelen zich af in de steden. Maar ook<br />

in de buitengebieden valt er genoeg te beleven.<br />

Neem het platteland van West-Friesland; de<br />

driehoek Hoorn, Enkhuizen en Medemblik.<br />

Het Rondje Cultuur heeft daar wel wat weg van<br />

een wielerronde. De leerlingen fietsen er - soms<br />

door weer en wind - van de ene hoek naar de<br />

andere. Van de Drommedaris in Enkhuizen naar<br />

Dancemasters van de Linden in Grootebroek en<br />

vervolgens in een moeite door naar de Blauwe<br />

Schuit <strong>of</strong> De Meisjeschool in Grootebroek.<br />

Bij elkaar gaat het om twaalf verschillende attracties. De leerlingen<br />

bezoeken er daarvan vier op een dag. Er zitten ook activiteiten<br />

tussen die inmiddels onder het begrip cultureel erfgoed vallen,<br />

maar die in deze streek nog sterk leven. Althans bij dat deel van<br />

de bevolking dat in hart en nieren Westfries is.<br />

West-Fries Genootschap<br />

Zo is de presentatie van het West-Fries Genootschap voor veel<br />

leerlingen van het VMBO een feest der herkenning, omdat die<br />

aansluit bij wat zij van huis uit hebben meegekregen. In een uur<br />

tijd behandelen enthousiaste vrijwilligers typisch Westfriese<br />

namen en uitdrukkingen, stambomen, dialect, het karakteristieke<br />

landschap en de klederdracht. Het begint gewoon met de vraag:<br />

“Hoe heet je?” Als de leerlingen hun naam noemen krijgen ze vaak<br />

meteen te horen: “O ben jij er soms eentje van…?”. En dan komt er<br />

een hele stamboom achteraan.<br />

Ria van Buitenen is de degene die – haar naam zegt het al – het<br />

programma voor het buitengebied samenstelt. Voor haar vormt<br />

zo’n presentatie ook een hele belevenis. “Geweldig zoals zij de<br />

leerlingen er meteen bij betrekken. Door er persoo<strong>nl</strong>ijke dingen<br />

bij te halen, namen, achternamen en de verhalen die daarbij<br />

horen, veren die jongens en meisjes meteen op. Het gaat over<br />

henzelf, hun eigen geschiedenis. Als hen gevraagd wordt <strong>of</strong> ze<br />

binnenkort nog te waskip gaan – gaan logeren – <strong>of</strong> ze krijgen te<br />

horen dat ze niet zo moeten prieken - dat is dus knoeien – dan heb<br />

je hen helemaal te pakken. Dat zijn allemaal uitdrukkingen die<br />

een bepaald deel van de plattelandsbevolking nog steeds gebruikt.<br />

Wat dat betreft zie je wel een verschil met de VWO-ers.<br />

Die spreken thuis geen Westfries meer <strong>of</strong> mogen het zelfs niet<br />

meer spreken.<br />

Die bevlogen vrijwilligers haken erg goed in op de groep leerlingen<br />

die zij voor zich hebben. Als zij bijvoorbeeld leerlingen hebben<br />

uit de bouwgroep, gaan zij uitvoerig in op de constructie van een<br />

Westfriese boerderij. “Want wie weet krijg je later wel te maken<br />

met een renovatie. Dan weet je in elk geval al zo’n beetje hoe de<br />

boel in elkaar zit”. t 23


24<br />

Vrijwilligers voorbereiden<br />

Werken met vrijwilligers vraagt wel vrij veel voorbereiding.<br />

Zij zijn immers niet gewend les te geven. Daarom krijgen ze<br />

soms begeleiding om hun informatie op een begrijpelijke en<br />

aantrekkelijke manier af te stemmen op een groep leerlingen.<br />

Ria doet daarvoor een beroep op de adviseurs van het Bureau<br />

Erfgoededucatie Noord-Holland.<br />

Botenoverhaal<br />

Bijvoorbeeld bij de botenoverhaal, ook zo’n typisch Westfriese<br />

aangelegenheid. Leerlingen komen samen op een erf aan de zuidkant<br />

van Bovenkarspel. Daar staan grote panelen die schematisch<br />

weergeven hoe de botenoverhaal in zijn werk gaat. Zij krijgen een<br />

vrage<strong>nl</strong>ijst mee om hen bij de les te houden. Vervolgens stappen<br />

ze in een bootje en varen door slootjes en onder bruggetjes door<br />

naar de Broekerhaven. Daar wordt het bootje met man en muis uit<br />

het water getild en hup – overgehaald – naar de andere kant van<br />

de dijk, in het IJsselmeer gezet. En daar varen zij dan weer verder.<br />

Precies zoals het vroeger ging.<br />

Partijen bij elkaar brengen<br />

Ria: “Bureau Erfgoededucatie Noord-Holland heeft ervoor gezorgd<br />

dat de botenoverhaal nu deel uitmaakt van een wat groter verhaal<br />

over de manier waarop vroeger het vervoer over het water in West-<br />

Friesland geregeld werd. Het is onze rol om verschillende partijen<br />

bij elkaar te brengen. Wij kunnen dat doen omdat wij op regionale<br />

schaal werken, dus dicht bij de scholen en instellingen staan,<br />

maar ook omdat wij contacten hebben op provinciaal niveau.<br />

Aansluiten op de doelgroep<br />

Er gaat veel tijd zitten in het uitzoeken van instellingen en<br />

activiteiten die geschikt zijn om in het programma op te nemen.<br />

Daar zitten veel kunstzinnige activiteiten bij – dans, theater,<br />

theatersport en beeldende kunst – maar ook cultureel erfgoed<br />

uit de regio. Vervolgens moet je ervoor zorgen dat die activiteiten<br />

goed aansluiten op de doelgroep. Dat betekent dat je je ook met de<br />

inhoud bemoeit en kijkt hoe daar verbeteringen in aan te brengen<br />

zijn. Zoals bij de botenoverhaal. Soms mag iemand didactisch niet<br />

zo goed zijn, maar als hij <strong>of</strong> zij het met veel begeestering en passie<br />

brengt, vergoedt dat veel.<br />

Ook voor scholen is het een leerproces. Vooraf hebben zij meestal<br />

helemaal geen contacten met culturele instellingen in de buurt.<br />

Soms zie je dat ze na een Rondje Cultuur bepaalde instellingen<br />

veel meer betrekken bij hun onderwijsactiviteiten. Het mes snijdt<br />

dus aan twee kanten. En wij staan daar als een bemiddelende<br />

instantie tussen, slaan al die ervaringen op en weten daardoor<br />

steeds beter wat wel en wat niet werkt.<br />

Betrokkenheid<br />

Waar het op neer komt is betrokkenheid. Dat leerlingen echt<br />

betrokken raken bij bepaalde culturele activiteiten. Het is natuurlijk<br />

niet zo dat elke activiteit ze evenveel aanspreekt, maar er zit<br />

toch bijna altijd wel iets tussen waar zij helemaal voor gaan. Je<br />

merkt dat het soms afhangt van dingen die in de belangstelling<br />

staan. Zo hebben we in Dondersteen en de Blauwe Schuit activiteiten<br />

op het gebied van drama die erg hot zijn, theatersport en<br />

lama-achtige opdrachten. Nou daar gaan zij helemaal voor, VWO<br />

<strong>of</strong> VMBO, maakt niet uit, zij rennen allemaal de vloer op. Dat zij<br />

zich helemaal durven geven op die kwetsbare leeftijd is een regelrechte<br />

doorbraak. Een paar jaar geleden kon dat echt nog niet.<br />

Weblog met Finse kunstenares<br />

Soms heb je er ook toevalstreffers tussen. Zo hield Jeannet Eissen,<br />

een beeldend kunstenaar die haar atelier heeft in De Meisjesschool<br />

in Bovenkarspel, via haar weblog dagelijks contact met een<br />

kunstenares in Fi<strong>nl</strong>and. Jeannet was eerder bij haar op bezoek<br />

geweest en had toen afgesproken dat de Finse kunstenares beelden<br />

zou maken, die Jeannet in haar workshops tijdens het Rondje<br />

Cultuur zou gebruiken. De leerlingen kregen een zwart/witprint<br />

uit Fi<strong>nl</strong>and om die te bewerken met stiften, verf en potloden. Van<br />

de resultaten werden digitale foto’s gemaakt, die vervolgens weer<br />

naar Fi<strong>nl</strong>and werden verstuurd. En zo gingen er elke dag beelden<br />

heen en weer. Hartstikke leuk, zo’n interactieve internationale<br />

samenwerking”. s 25


Ellen Koning en<br />

Els Joosten over de<br />

ontwikkeling van het<br />

Rondje Cultuur<br />

26<br />

“Toch geweldig om te<br />

zien wat er op zo’n dag<br />

allemaal loskomt”<br />

Het Rondje Cultuur heeft zich als een olievlek<br />

over Noord-Holland verspreid. Maar het duurde<br />

wel een jaar <strong>of</strong> vijf eer het vanuit het noorden van<br />

de provincie naar beneden droop. De eerste jaren,<br />

vanaf 1996, was het een puur Helderse aangelegenheid.<br />

In 1998 had de provinciaal consulent<br />

kunsteducatie al eens bij de regionale steunfuncties<br />

aangekaart dat zo’n rondje langs<br />

culturele instellingen ook zou kunnen worden<br />

georganiseerd voor het voortgezet onderwijs in<br />

andere gemeenten. Maar pas in 2000 was de tijd<br />

er echt rijp voor. Daarna is het hard gegaan. Mede<br />

dankzij de inzet van twee partijen: de provincie<br />

Noord-Holland en de regionale steunfuncties<br />

voor kunsteducatie.<br />

De doorbraak in 2000 kwam door een same<strong>nl</strong>oop van omstandigheden.<br />

Er was een voorbeeld (in Den Helder). Er was een aa<strong>nl</strong>eiding<br />

(de introductie van het vak CKV – Culturele en Kunstzinnige<br />

Vorming - in het voortgezet onderwijs). Er was een centraal punt<br />

voor de provinciale coördinatie (provinciaal consulent). Er was een<br />

lokale organisatie (de regionale steunpunten voor cultuureducatie).<br />

Er was geld (vanuit het Actieplan Cultuurbereik). En – niet in<br />

de laatste plaats – er was een duidelijke wil om het zowel beleidsmatig<br />

als organisatorisch van de grond te tillen.<br />

Rondje Cultuur introductie van CKV<br />

De daadwerkelijke realisatie kwam voort uit de eendrachtige en<br />

stuwende samenwerking van Els Joosten, provinciaal consulent<br />

kunsteducatie en Ellen Koning, beleidsambtenaar cultuur van de<br />

provincie Noord-Holland. Zij zagen in dat het Rondje Cultuur bij<br />

uitstek geschikt was als introductie van het nieuwe vak CKV.<br />

Rol provincie<br />

De provincie spande zich in om gemeenten mee te krijgen ook een<br />

duit in het zakje te doen. Zij gaf twee keer ‘een rondje’ voor de hele<br />

zaak, zodat de gemeenten de smaak te pakken kregen. Na twee<br />

jaar waren die overtuigd van het belang van een Rondje Cultuur<br />

en leverden zelf ook een financiële bijdrage. Weer twee jaar later<br />

subsidieerden provincie en deelnemende gemeenten elk de helft.<br />

En dat is tot heden zo gebleven.<br />

Rol regionale steunfuncties cultuureducatie<br />

Onder leiding van de Provinciaal Consulent namen de regionale<br />

steunfuncties voor kunsteducatie de organisatie op zich.<br />

Zij benaderden de culturele instellingen en de scholen voor het<br />

voortgezet onderwijs. Zij zorgden er ook voor dat de gemeen- 27


28<br />

ten een duidelijk beeld kregen van de educatieve waarde van de<br />

Rondjes Cultuur voor het onderwijs en de publicitaire waarde<br />

- verbreding van het publieksbereik – voor de culturele instellingen.<br />

Kortom, zij lieten alle participanten (in)zien dat het Rondje<br />

Cultuur een mes is dat aan twee kanten snijdt.<br />

Actieplan Cultuurbereik<br />

Ellen en Els kijken met voldoening terug op de ontwikkeling van<br />

de afgelopen jaren. Elkaar moeiteloos aanvullend, schetsen zij hoe<br />

zij handig gebruik maakten van de same<strong>nl</strong>oop van omstandigheden.<br />

Ellen bijt het spits af. “In 2001 kwam staatssecretaris<br />

Rick van de Ploeg van cultuur met zijn Actieplan Cultuurbereik.<br />

Cultuur en school, dus cultuureducatie, was een van de speerpunten<br />

om kunst en cultuur voor zoveel mogelijk mensen toegankelijk<br />

te maken, het liefst ook voor nieuwe groepen. Het mooie was<br />

dat de provincie daardoor ineens jaarlijks € 2 miljoen beschikbaar<br />

had om cultuurparticipatie in de 67 gemeenten in Noord-Holland<br />

te stimuleren.<br />

Voorbeeldfunctie<br />

Tot dan toe had de provincie de subsidiëring van het Rondje<br />

Cultuur in Den Helder steeds afgehouden, want dat was lokaal<br />

beleid. De provinciaal consulent overtuigde de ambtenaren van<br />

de provincie dat dit model een voorbeeldfunctie had van een goed<br />

project met positieve uitwerking en waar leerlingen daadwerkelijk<br />

wat aan hadden, ook als ze later van school af waren. Dus<br />

toen hebben Ellen en Els bekeken <strong>of</strong> die Rondjes in meer plaatsen<br />

uitgezet konden worden.<br />

In eerste instantie hebben zij de centrumgemeenten benaderd,<br />

waarmee de provincie in de jaren daarvoor al op cultureel gebied<br />

had samengewerkt. Bij het eerste Rondje in 2001 waren dat<br />

Den Helder, Hoorn, Velsen en Zaandam/Purmerend. Maar ook de<br />

middelgrote gemeenten Schagen, Heerhugowaard en Heemskerk/<br />

Beverwijk deden vanaf het begin mee. De eerste twee jaar heeft de<br />

provincie het Rondje Cultuur voor honderd procent gesubsidieerd,<br />

daarna voor 75% en de laatste jaren steeds voor 50%. De gemeenten<br />

droegen in het derde jaar 25% bij en vervolgens 50%.<br />

Voortrekkersrol<br />

Els: “De gemeenten betalen dus mee, maar voeren het zelf niet uit.<br />

Zij zijn daarvoor ook niet geëquipeerd. Bij de organisatie hebben<br />

de regionale steunfuncties voor kunsteducatie van begin af aan<br />

een voortrekkersrol gespeeld. Zij moesten zowel de scholen als de<br />

culturele instellingen en de gemeenten zien te overtuigen van het<br />

belang van een Rondje Cultuur. De eerste twee jaar heeft dat veel<br />

“massagewerk” gekost. Daarna raakten de scholen en instellingen<br />

steeds enthousiaster en gingen ook steeds meer gemeenten<br />

participeren. Toen ging het echt als een lopend vuurtje door de<br />

provincie.”<br />

Olievlekwerking<br />

Het succes laat zich afmeten aan het aantal gemeenten, scholen<br />

en instellingen dat inmiddels betrokken is geraakt bij de Rondjes<br />

Cultuur en de duizenden leerlingen van VMBO, Havo en VWO die<br />

eraan meedoen. Maar is er ook zicht <strong>of</strong> de programma’s daadwerkelijk<br />

effect hebben? Els: “Dat effect is indirect zichtbaar. Als de<br />

formule van een Rondje Cultuur – leerlingen in contact brengen<br />

met plaatselijke culturele instellingen en met uitingen van<br />

cultuur en cultureel erfgoed – niet had gewerkt, had het nooit zo’n<br />

olievlekwerking gekregen. Het organiseren van een rondje is echt<br />

een enorme klus. Dat doe je geen tweede keer als je niet het idee<br />

hebt dat het echt heel zinvol is. De reacties van de instellingen,<br />

scholen en leerlingen bij de evaluaties zijn over het algemeen erg<br />

positief en vormen een stimulans om door te gaan.<br />

Breed bereik<br />

Wat ik ook een succes vind is het brede bereik. Aanvankelijk zijn<br />

de Rondjes alleen opgezet voor Havo en VWO. Maar nu zijn er ook<br />

Rondjes toegespitst op leerlingen van het VMBO. Voor hen geldt<br />

nog sterker dat zij eige<strong>nl</strong>ijk nauwelijks de kans krijgen met culturele<br />

instellingen in aanraking te komen als dat niet tijdens hun<br />

schooltijd gebeurt. Zij vormen de moeilijkste doelgroep, omdat<br />

het gewoon niet stoer is om naar een theater <strong>of</strong> museum te gaan.<br />

Maar als dat nou toch een keer gebeurt en uit de evaluaties blijkt<br />

dat het aan beide kanten best is meegevallen, zacht gezegd, mag<br />

je dat wel een opmerkelijk succes noemen.<br />

Je wilt natuurlijk ook weten <strong>of</strong> het doorwerkt. Gaan leerlingen<br />

inderdaad meer naar culturele instellingen? Hebben zij meer<br />

belangstelling voor kunst en cultuur gekregen? Daar zou je<br />

eige<strong>nl</strong>ijk nog eens een onderzoek naar moeten laten uitvoeren<br />

onder ex-leerlingen.” t 29


30<br />

Provincie stimuleert participatie<br />

Vraag is ook <strong>of</strong> een Rondje Cultuur nu binnen het onderwijs- <strong>of</strong><br />

cultuurbeleid thuishoort. Ellen is daar heel duidelijk over:<br />

“De provincie beschouwt cultuureducatie als een o<strong>nl</strong>osmakelijk<br />

onderdeel van het cultuurbeleid. Zij heeft op onderwijsgebied<br />

eige<strong>nl</strong>ijk maar één wettelijke taak en dat is adviseren over locaties<br />

voor vestigingen van scholen in het voortgezet onderwijs. De provincie<br />

heeft participatie echter hoog in het vaandel staan. Vandaar<br />

dat wij het zo belangrijk vinden alle burgers op een zo laagdrempelige<br />

manier met kunst en cultuur in aanraking te brengen.<br />

En wat is er nou mooier dan op school te beginnen? Daar gaat<br />

iedereen immers naar toe.<br />

Cultuurbeleid gemeenten<br />

Wij hebben ook gekeken <strong>of</strong> de gemeenten in de provincie<br />

überhaupt een cultuurbeleid hadden. Toen bleek dat het in feite<br />

beperkt bleef tot tien grote en een paar middelgrote gemeenten.<br />

Als in 2001 bij elkaar 15 van de toentertijd 67 gemeenten een<br />

cultuurbeleid in een nota hadden vastgelegd, was het veel.<br />

Laat staan dat cultuureducatie daar deel van uitmaakte. Van<br />

de 40 kleine gemeenten had er geen één een nota cultuurbeleid.<br />

Ze deden incidenteel wel wat, ondersteunden de harmonie, de<br />

fanfare, de toneelvereniging en de muziekschool, maar hadden<br />

amper tijd en menskracht om cultuurbeleid op te zetten. In het<br />

kader van het Actieplan Cultuurbereik hebben we als provincie<br />

voor die kleine gemeenten geld beschikbaar gesteld om cultuur-<br />

beleid op te stellen. Eerst inventariseren wat er is en wat niet,<br />

waar behoefte aan is, wat de burgers zelf willen en daarna kijken<br />

wat je er beleidsmatig mee kan doen. Dat heeft een geweldig succes<br />

opgeleverd. Na acht jaar stimuleringsbeleid heeft tweederde<br />

van alle gemeenten eigen cultuurbeleid. Aan het eind van het jaar<br />

zijn dat 23 van de 43 kleine gemeenten. Cultuureducatie is daar<br />

een belangrijk onderdeel van. Onder andere de Rondjes Cultuur<br />

hebben de ogen daartoe geopend.”<br />

Hoe nu verder?<br />

De vraag is: hoe nu verder? De provincie is bezig haar eigen<br />

cultuurbeleid voor de komende vier jaar vast te stellen. Het Actieplan<br />

Cultuurbereik van het rijk is inmiddels vervangen door het<br />

Fonds voor Cultuurparticipatie, dat zich richt op cultuureducatie,<br />

amateurkunst en volkscultuur met als thema’s diversiteit, vernieuwing<br />

en verankering. Het is op dit moment nog onduidelijk <strong>of</strong><br />

de provincie die verankering aangrijpt om een Rondje Cultuur de<br />

komende jaren ook nog mee te financieren, hoewel het inmiddels<br />

steeds meer een gemeentelijke aangelegenheid is geworden.<br />

Er valt veel voor te zeggen de stimulering vanuit de provincie in<br />

elk geval voor de kleine plattelandsgemeenten voort te zetten.<br />

Provinciaal niveau<br />

De provincie is ook aan het nadenken over de manier waarop de<br />

ondersteuning van cultuureducatie moet worden voortgezet.<br />

De regionale steunpunten die de Rondjes Cultuur organiseren,<br />

blijven tot 1 juli 2009 nog gehandhaafd. Daarna zal de ontwikkeling<br />

van de expertise, innovatie, kennisoverdracht en de scholing<br />

op dat gebied op provinciaal niveau worden uitgevoerd. Maar de<br />

bemiddeling, de contacten met scholen en culturele instellingen<br />

en de advisering en organisatie daaromheen, zal vermoedelijk op<br />

regionale schaal worden voortgezet.<br />

Regionaal niveau<br />

Els: “Het Rondje Cultuur is een mooi voorbeeld van een project<br />

waarbij je veel van elkaar leert en van elkaar overneemt. In de<br />

beginjaren zijn de consulenten cultuureducatie, die het voortgezet<br />

onderwijs onder hun hoede hadden, regelmatig bij elkaar<br />

gekomen om de organisatie door te spreken. Zo van: “Hoe doet jij<br />

dat nou, wat voor brief stuur je naar de scholen, welke bijeenkomsten<br />

houd je vooraf, wat zet je in het evaluatieformulier?” en meer<br />

van dat soort praktische zaken. Dat kan prachtig op provinciaal<br />

niveau. Maar het lukt van geen kant om het Rondje Cultuur vanuit<br />

een provinciaal bureau te regelen. Dat moet je echt regionaal<br />

houden, dichtbij de instellingen, dichtbij de gemeenten en de<br />

scholen. Want je moet er soms bovenop zitten, anders loopt het<br />

mis. Degene die zo’n Rondje organiseert blijft tot het laatst toe<br />

verantwoordelijk.<br />

Organisatie Rondje Cultuur a hell <strong>of</strong> a job<br />

Als er dingen niet goed gaan, heeft dat verschillende oorzaken,<br />

maar kan dat best komen omdat een docent zijn leerlingen niet<br />

heeft voorbereid. De organisatie zal altijd van de workshopleider<br />

<strong>of</strong> deelnemende instelling te horen krijgen: “Dat heb jij niet goed<br />

geregeld”. Dus die moet de zaak dan weer zien op te lossen. Verder<br />

blijkt dat leerlingen graag zelf kiezen aan welke activiteiten zij<br />

deelnemen. Dat is prima. Maar hoe vrijer de keuze, hoe meer<br />

organisatie het vergt. Ik heb een enorme bewondering voor iedereen<br />

die het evenement organiseert, want het is a hell <strong>of</strong> a job.<br />

Er gaat ook van alles mis. En het zal ook nooit helemaal perfect<br />

gaan. Maar het is toch geweldig om te zien wat er op zo’n dag allemaal<br />

loskomt. Dat maakt het iedere keer weer alle moeite waard”. 31<br />

s


Joke van Dijk<br />

over verkleden<br />

32<br />

Zien en voelen<br />

hoe het is om in<br />

een andere tijd<br />

te stappen<br />

Van buiten is er niets bijzonders te zien aan<br />

het statige pand aan de rand van de Haarlemse<br />

binnenstad. Of het moet het bord zijn aan het<br />

balkonhek met de intrigerende naam<br />

COUTURAGE. Het zegt iets over de enorme<br />

verzameling die binnen te bewonderen valt.<br />

Want Joke van Dijk heeft een eeuw couture in<br />

huis, damesmode vanaf 1900.<br />

Als zij de deur naar de voorkamer op de eerste etage opent, kijk<br />

je je ogen uit. Langs de wanden overal rekken met dameskleding<br />

uit alle periodes van de afgelopen eeuw. Ook een ruime collectie<br />

schoenen en sjaals. In het midden een standaard vol modieuze<br />

hoeden, waar de koningin ongetwijfeld met begerige ogen naar<br />

zou kijken. Joke: “Laatst kwam iemand op bezoek die spontaan<br />

uitriep: “Ohhh…de droom van ieder meisje”.<br />

Zij heeft inmiddels meer dan duizend jurken en honderden paren<br />

schoenen. De basis wordt gevormd door een collectie, die zij in<br />

1999 overnam. Daarna heeft zij het assortiment verder uitgebreid<br />

en verbreed. “Ik verzamel ook tijdschriften van alle jaren,<br />

parfumflesjes van alle ontwerpers, ondergoed, sieraden, tasjes en<br />

handschoenen. Dus je bent eige<strong>nl</strong>ijk nooit klaar. En je wordt ook<br />

wel hebberig, want sommige stukken krijg je niet makkelijk te<br />

pakken. Of je hoort dat iemand het heeft weggeven <strong>of</strong> weggegooid.<br />

Ja dat doet dan pijn”.<br />

Verkleedpartijen voor jong en oud<br />

Joke van Dijk is een collectioneur van waardevolle spullen waar je<br />

niet alleen maar naar mag kijken. Onder de naam COUTURAGE<br />

organiseert zij metamorfoses, verkleedpartijen voor jong en oud:<br />

een groep scholieren, een stel vriendinnen aan de vooravond van<br />

een bruil<strong>of</strong>t <strong>of</strong> een gezelschap dames op leeftijd die met elkaar iets<br />

te vieren hebben. Zij ontvangt kleine groepjes thuis, maar trekt er<br />

ook regelmatig op uit om ergens in het land een lezing met dia’s<br />

te geven over de ontwikkeling van de mode in de afgelopen eeuw,<br />

gevolgd door een nostalgische modeshow waar het publiek zelf<br />

aan kan deelnemen. Want zelf prachtige kleren aantrekken uit<br />

een voorbije tijd hoort er altijd bij.<br />

Rondje Cultuur voor Havo-VWO<br />

Per week geeft Joke twee-en-een-halve dag les als docente textiele<br />

werkvormen op een middelbare school. De rest van de week vult<br />

zij met activiteiten voor COUTURAGE. Tijdens de Rondjes<br />

33


34<br />

Cultuur voor Havo-VWO-scholen in Haarlem geeft zij thuis introducties<br />

van een minuut <strong>of</strong> twintig. “Ik houd eerst een beknopte<br />

i<strong>nl</strong>eiding. Er staan dan drie poppen in de kamer met kleding uit<br />

verschillende periodes. Zij zoeken daar passende accessoires bij<br />

van een tafel vol materiaal. En als zij het leuk vinden komen ze<br />

later terug voor een uitgebreide workshop metamorfose van<br />

twee-en-een-half uur.<br />

Cult on Tour voor VMBO<br />

Voor VMBO-leerlingen doe ik tijdens Cult on Tour, het Haarlemse<br />

Rondje Cultuur, drie workshops op een dag. Ik probeer hen dan<br />

steeds meteen in de kleren te krijgen. Op zich al een hele toer,<br />

want wij hebben maar een uur. Dus maak ik een keuze uit de<br />

meest voor de hand liggende kleding, zodat zij niet uit duizenden<br />

hoeven te kiezen maar uit dertig.<br />

Je hebt er natuurlijk geregeld ook meisjes met een ho<strong>of</strong>ddoek tussen.<br />

Daar kies ik dan geen blote jurken voor uit. Je neemt steeds<br />

kleding die zoveel mogelijk past bij iemands persoo<strong>nl</strong>ijkheid en<br />

figuur. Wat dat betreft kan ik heel veel kanten op. Het scheelt ook<br />

dat de docenten meestal erg enthousiast zijn en hen aanmoedigen<br />

zich te verkleden. Dan ontstaat er een geweldige sfeer.<br />

Kleden en verkleden zegt veel over henzelf<br />

Het valt me op dat de meisjes van veertien, vijftien vaak veel<br />

preutser zijn dan de vrouwen die hier komen. Soms staan leerlingen<br />

zich achter een kamerscherm omstebeurt in kleren te<br />

wringen. Of zij trekken eerst een jurk aan en doen dan pas hun<br />

lange broek uit. Verder zijn meisjes van die leeftijd vaak erg onzeker.<br />

Bang dat zij er gek uitzien. Dus vallen zij allemaal zo’n beetje<br />

op dezelfde soort jurken. De mooiste meisjes zijn vaak het meest<br />

besluiteloos. Blijkbaar benauwd om hun image kwijt te raken.<br />

Zij passen soms wel drie <strong>of</strong> vier jurken. Terwijl anderen de eerste<br />

jurk die zij aantrekken, meteen oké vinden. Het is ook mooi om te<br />

zien hoe verschillend groepen vriendinnen met elkaar omgaan.<br />

Sommige zijn heel lief en helpen elkaar met uitzoeken. Andere<br />

zijn alleen maar met zichzelf bezig om er zo mooi mogelijk uit<br />

te zien. Kleden en verkleden zegt dus ook veel over henzelf.<br />

Ik vind het erg belangrijk om meisjes van nu jurken uit het<br />

verleden te laten passen en hen te laten zien en te laten voelen<br />

hoe het is om in een andere tijd te stappen. Ik wil hen laten<br />

ervaren dat een dame vroeger wel netjes moest lopen op die<br />

schoenen in die strakke rok met die ballijnen, handschoentjes<br />

aan, tasje in de hand. Als zij die kleding aan hebben gaan zij zich<br />

ook anders gedragen. Ik vertel hen dan uit welke periode die kleren<br />

komen en waaraan je dat kunt zien. Dan zet ik hen in volgorde<br />

van tijd en maak daar foto’s van. Een cd met die foto´s stuur ik<br />

naar hun school.<br />

Lijfelijk bezig met echte spullen<br />

Leerlingen hebben hier veel meer te doen dan in een museum.<br />

Daar mogen zij immers nergens aankomen. Hier zijn zij de hele<br />

tijd lijfelijk bezig met echte spullen. Dat maakt het juist zo leuk.<br />

Ondertussen krijgen zij van mij ook nog een stuk modegeschiedenis.<br />

Ik leg bijvoorbeeld een link tussen mode, kunst en een<br />

bepaalde periode in de geschiedenis. Waarom is die mode er juist<br />

op dat moment? Dan vertel ik ook dat meisjes vroeger van hun<br />

moeder te horen kregen hoe zij zich moesten gedragen en welke<br />

kleding zij bij welke gelegenheid moesten dragen. Leerlingen van<br />

nu kunnen zich haast niet voorstellen dat vrouwen tot ver in de<br />

jaren zestig hoeden droegen als zij bij iemand op visite gingen.<br />

En dat zij die hoed binnen gewoon ophielden. Wat dat betreft is er<br />

veel veranderd. Sinds de hippietijd bepaalt de straat voornamelijk<br />

het modebeeld. Nu heeft elke groep zijn eigen kledingcode.<br />

Toen ik klein was kon je nog heel ouderwets zijn. Nu bestaat<br />

ouderwets eige<strong>nl</strong>ijk niet meer. Je kiest bij welke groep je wilt<br />

horen. En daar kleed je je ook naar.<br />

Overeenkomsten tussen vroeger en nu<br />

Verder besteed ik veel aandacht aan dingen van nu die geïnspireerd<br />

zijn op vroeger. Er hangen ook nieuwe kleren tussen die ik<br />

pas gekocht heb. Dan laat ik overeenkomsten zien tussen vroeger<br />

en nu. Vanuit die optiek ben ik in de jaren negentig met het<br />

verzamelen begonnen. Toen waren er allerlei revivals, om het<br />

jaar weer een andere, zoals altijd aan het eind van een eeuw.<br />

Verkleden verveelt nooit. Dezelfde jurk staat iedere vrouw weer<br />

anders. Ik kijk naar de meisjes en vrouwen die hier komen en zie<br />

vrijwel meteen welke jurk bij hen past. Ik doe het inmiddels al een<br />

flink aantal jaren en toch gebeurt het nog steeds dat ik een nieuwe<br />

jurk uit de kast trek. Al heb je natuurlijk wel succesnummers,<br />

bepaalde jurken die iedereen aan wil. Als je een groep hebt, zit er<br />

altijd wel een gouwe ouwe bij”. s 35


Marja Lely<br />

over het begin<br />

36<br />

“Je moet ontzettend<br />

uitkijken dat het niet<br />

afglijdt naar iets heel<br />

makkelijks”<br />

In 1995 begon zij als coördinator vrije tijd bij de<br />

gemeente Den Helder met de voorbereiding van<br />

het allereerste Rondje Cultuur. “Wij hebben toen<br />

een gezame<strong>nl</strong>ijke subsidieaanvraag van alle<br />

Helderse culturele instellingen opgesteld.<br />

Nog leuk ouderwets met de typemachine.”<br />

In 1996 ging het Rondje Cultuur daadwerkelijk van start. Er<br />

was 65.000 gulden beschikbaar om het project uit te voeren door<br />

bijdragen van de gemeente Den Helder, VSB-fonds, Anjerfonds<br />

en LOKV, het Landelijk Ondersteuningsinstituut Kunstzinnige<br />

Vorming, waaruit Cultureel Netwerk Nederland is voortgekomen.<br />

De deelnemende instellingen deden ook allemaal een duit in<br />

het zakje.<br />

Mogen wij het ook Rondje Cultuur noemen?<br />

Marja: “Drie jaar later werd ik opgebeld vanuit een andere stad.<br />

“Wij zijn met iets dergelijks bezig. Mogen wij het ook Rondje<br />

Cultuur noemen?” Toen heb ik meteen gezegd: “Natuurlijk,<br />

hartstikke leuk.“ Daarna is het steeds vaker op andere plaatsen<br />

georganiseerd, mede omdat de provincie het stimuleerde.<br />

Hier is het basisprogramma in de loop der jaren eige<strong>nl</strong>ijk nauwelijks<br />

veranderd. Maar de logistiek, het deelnemersveld, de informatievoorziening<br />

en de tijdsduur van de activiteiten hebben wel<br />

talloze wijzigingen ondergaan. Uiteindelijk heeft het Rondje<br />

Cultuur zich uitgekristalliseerd in een vorm die tegen de tand des<br />

tijds bestand is gebleken.<br />

Eerst met de bus, daarna lopend, nu op de fiets<br />

Marja: “Het eerste jaar gingen de leerlingen nog met de bus van<br />

de ene instelling naar de andere. Het was meteen een groot feest.<br />

Muziek onderweg. In de ene bus zat een sax<strong>of</strong>onist, in de andere<br />

een gitarist. Zo had ik dat een beetje verdeeld. Alle kinderen<br />

zongen mee. En ik met kloppend hart er achteraan. Vond het<br />

enorm spannend.” Om te illustreren wat zij bedoelt, pakt zij een<br />

foto van zo’n bustocht. Kijkt blij verrast. “Nee maar. Hier zit<br />

Martin Bommel muziek te maken. Wat een jongetje nog. Het<br />

grappige is dat hij nu de vader van mijn eerste kleinkind aan het<br />

worden is…”<br />

Uiteindelijk bleken de instellingen in Den Helder toch te dicht bij<br />

elkaar te liggen om er steeds een aparte bustour voor te organiseren.<br />

De leerlingen konden het ook lopend af. Maar ook dat bleek<br />

niet de ultieme oplossing. De laatste jaren maken zij hun rondje<br />

op de fiets. t 37


38<br />

Marja: “Het idee is al die jaren hetzelfde gebleven: een rondje<br />

langs het culturele aanbod van de stad. Van begin af aan doen<br />

instellingen als kunstuitleen, bibliotheek, filmhuis, schouwburg<br />

en marinemuseum al mee. En niet te vergeten Triade, het<br />

centrum voor Kunsteducatie, waar we verschillende workshops<br />

geven. Jos Post, de directrice van Triade, helaas vorig jaar overleden,<br />

heeft me van begin af aan heel erg gesteund. Zij heeft er<br />

ook voor gezorgd dat Triade de Rondjes Cultuur in Schagen ging<br />

organiseren. In de loop der jaren zijn er een paar instellingen ter<br />

ziele gegaan <strong>of</strong> gefuseerd, zoals het jongeren centrum De Postbrug<br />

en vormingscentrum De Boeg. Soms loopt er ook wel eens iets in<br />

het honderd. Dan gaat er een nooddeur aan gruzelementen.<br />

Of leerlingen vernielen knopjes van apparaten in het Reddingsmuseum.<br />

Ach ja, het blijven jongeren. Daar moet je wel rekening<br />

mee kunnen en willen houden. Dat lukt niet altijd. Het Reddingsmuseum<br />

heeft bijvoorbeeld afgehaakt.<br />

Nieuwsbrief, leerlingenkrant, lesbrief<br />

Vooraf krijgen de docenten een nieuwsbrief. De eerste jaren nog<br />

heel uitgebreid allemaal. Dat heb je als je met iets begint. We<br />

maakten ook een leerlingenkrant, versierd met tekeningen van<br />

scholieren. En nog een lesbrief voor de docenten met allerlei tips<br />

wat ze op school zouden kunnen doen voor het Rondje Cultuur<br />

van start gaat. Allemaal wat teveel van het goede, zo heeft de<br />

ervaring geleerd. De docenten hebben het loeidruk met hun vaste<br />

programma. Die kunnen al die leuke ideeën er helemaal niet bij<br />

hebben. De leerlingenkrant is ook verdwenen. Was sowieso veel<br />

werk om te maken. Als dan blijkt dat leerlingen die stukjes haast<br />

niet lezen, weegt de hoeveelheid werk niet op tegen het effect dat<br />

het heeft. Daarna hebben we nog losse flyers gemaakt, een cd-tje<br />

en een aparte website www.rondjecultuur.<strong>nl</strong> om te kijken <strong>of</strong> dat<br />

zou stimuleren. Daar heb ik wedstrijden aan verbonden, waarmee<br />

leerlingen prijzen konden winnen. Op zich is dat wel heel leuk<br />

geweest. Maar soms zijn de kinderen wat blasé. Hebben zij het<br />

allemaal wel gehad en komen zij niet eens meer hun cd-bon<br />

ophalen. Dus dan denk je: al die extra’s hebben niet zoveel zin.<br />

Gevolg is dat we nu heel basic bezig zijn.<br />

Moeilijk om inhoud op niveau te houden<br />

Onze doelstelling is en blijft jongeren bij culturele instellingen<br />

binnen te krijgen en te interesseren voor het culturele aanbod in<br />

hun eigen omgeving. Dat is belangrijker geworden toen leerlingen<br />

in het vierde jaar van het voortgezet onderwijs CKV als vak<br />

kregen. Dan is het mooi meegenomen wanneer ze in het derde<br />

jaar eerst een Rondje Cultuur doen. Leren zij de weg al een beetje<br />

kennen. Het is overigens best moeilijk de inhoud van het<br />

programma op niveau te houden en de kwaliteit te bewaken als je<br />

het al zo lang doet. We hebben voor de verandering wel eens een<br />

thema genomen als ‘zintuigen’. Maar dat bleek toch te geforceerd.<br />

Bij de ene instelling heb je er misschien wat aan. Maar als je in het<br />

marinemuseum komt, slaat het nergens op. Dus dat heb ik ook<br />

weer laten vallen.<br />

Telkens terug op oorspronkelijk idee<br />

Zo komen wij dus telkens weer uit op het oorspronkelijk idee.<br />

Toch moet je ontzettend uitkijken dat het niet afglijdt naar iets<br />

heel makkelijks. Vooral simpel houden is wel een beetje de tendens<br />

van tegenwoordig. Kinderen mogen best eens geconfronteerd<br />

worden met iets dat ze in eerste instantie wat gek vinden. Het<br />

hoeft niet allemaal leuk te zijn. Ik heb daarnet even zitten bladeren<br />

in de programma’s van de eerste jaren. Wat me dan opvalt<br />

in vergelijking met nu, is dat kinderen destijds veel meer geduld<br />

hadden. Toen deden zij nog workshops van een uur. Die hebben<br />

wij inmiddels teruggeschroefd naar drie kwartier. Want langer<br />

kunnen ze de aandacht niet vasthouden.<br />

Na afloop zeggen ze natuurlijk stoer tegen elkaar: “Vond er geen<br />

bal aan”. Toch blijkt dat ze er heel wat van meepikken. Ik heb zelf<br />

opgroeiende kinderen gehad in die leeftijd. Die weten na tien jaar<br />

nog precies wat zij tijdens het Rondje Cultuur hebben gedaan en<br />

waar zij allemaal zijn geweest. Bij hun vrienden en vriendinnen is<br />

dat ook zo. Zij vergeten het hun hele leven niet.” s 39


Dennis van Breukelen<br />

over motivatie “Jullie hebben respect<br />

voor mij gehad.<br />

Zal ik jullie ook nog<br />

wat laten zien”<br />

40<br />

Dennis van Breukelen is een veelzijdig persoon.<br />

Hij is chef van een garagewerkplaats. Maar ook<br />

fitnessinstructeur. En niet te vergeten docent<br />

hiphop, streetdance en breakdance. In 2002<br />

wereldkampioen streetdance in Montpellier.<br />

Vijfvoudig Nederlands kampioen. Kortom een<br />

grootheid op het terrein waar dans, muziek,<br />

straattaal, schijngevecht, gymnastiek en een<br />

hoop bravoure naadloos in elkaar overlopen.<br />

Dennis drentelt rond in de donkere benedenzaal van jongerencentrum<br />

Kompleks in Heerhugowaard. Heeft er die ochtend al<br />

twee workshops streetdance opzitten. Maar als hij voor een verse<br />

groep van 22 VMBO-ers staat, gaat hij weer vol tegenaan. “Hallo,<br />

jullie zullen het een uurtje met mij moeten doen. Je hoort zo meteen<br />

een signaal. Dan komt er een deuntje. Gaan we wat bewegen<br />

en nog wat. Daarna mogen jullie naar huis”.<br />

Leerlingen na uurtje afgepeigerd<br />

Voor de leerlingen kunnen reageren, barst de muziek los. Dennis<br />

klapt in zijn handen. Zij klappen gedwee mee. Hij loopt swingend<br />

naar voren, langzaam door de knieën zakkend, zwaaiend met zijn<br />

armen. Zij doen zijn bewegingen na. Ineens zet hij zijn ene been<br />

voor zijn andere, en draait zich vliegensvlug om. Niet iedereen<br />

weet deze draai meteen te maken. Een paar leerlingen vallen<br />

giechelend om.<br />

Een uurtje later is de groep totaal afgepeigerd. Maar Dennis niet.<br />

Energiek doet hij nog eventjes een grondoefening voor, waarbij<br />

hij razendsnel op een hand draait. Als hij een uitnodigend gebaar<br />

maakt, schudden de leerlingen moedeloos hun ho<strong>of</strong>d. En toch, er<br />

is zowaar een meisje dat hem probeert te volgen. Dennis steekt<br />

zijn duim op als zij redelijk overeind blijft.<br />

Veel geven om te motiveren<br />

Na afloop staat hij ontspannen met een frisdrank in de hand.<br />

Zegt dat de laatste groep moeilijk mee te krijgen was. “Ik moet<br />

gewoon heel veel van mezelf geven om hen te blijven motiveren.<br />

Moet je nagaan, ze moeten omhoog, omlaag, honderd keer<br />

en meer. Ze zweten als een gek. Maar ze hebben geen keuze, ze<br />

moeten dit doen, ook al worden ze bekaf. En ik moet proberen<br />

met mijn gezicht, mijn houding, mijn stem en mijn lijf hen zover<br />

te krijgen dat zij door blijven gaan. Bij eerdere groepen was dat<br />

makkelijker dan bij de laatste. Aan de buitenkant is dat niet te<br />

zien, maar ik voelde dat ik meer moest geven om hen bij de les<br />

te houden. Ze vinden het gewoon erg zwaar. Maar ze blijven wel<br />

staan. Als er eentje afhaakt, is het gedaan. Dan gaat daarna de<br />

volgende. Dus moet je meteen iets nieuws pakken om hen weer<br />

mee te krijgen, even een trucje, even met ze praten… t 41


42<br />

Je hebt er altijd wel een gangstertje tussen zitten die de stoere<br />

jongen uithangt, het mannetje van de groep. Als hij niet meedoet,<br />

verdomt de rest het ook. Dus probeer ik die altijd meteen te<br />

pakken. Roep ik “Hee, alles goed met jullie? Jullie gaan dansen,<br />

wisten jullie dat?” Om reacties te vangen. Kijken wie er reageert.<br />

Dan komt er geheid een opmerking terug. Wil eentje laten zien dat<br />

hij bijdehand is. Dan denk ik: “Kijk daar is hij. Die ga ik pakken.<br />

Dan heb ik de rest ook.”<br />

Het lukt Dennis altijd een lusteloze groep leerlingen aan het dansen<br />

te krijgen tot ze er bijna bij neervallen. Ook al moest hij een<br />

paar jaar geleden in Paradiso in Amsterdam toch alle zeilen bijzetten<br />

om de wind eronder te krijgen. “Kwam er een groep leerlingen<br />

binnen die hun jas aanhielden, capuchon op en met mobieltjes<br />

klooien. Zie ik drie volwassen kerels aan een tafel zitten kletsen.<br />

Ik zeg: “Is hier toevallig een begeleider <strong>of</strong> leraar bij?” Zeggen ze:<br />

“Ja dat zij wij”.<br />

Leraren die gewoon met dat geklooi meegaan<br />

Was er één bij, die was de hele tijd aan het zieken en kloten, iedereen<br />

voor de gek aan het houden. Ik zeg: “Wat is je probleem? Als<br />

je zo doet, haakt iedereen af want dan voelen ze zich belachelijk”.<br />

Zegt een van die leraren: “Ja hij kan zelf heel goed dansen. Die hoef<br />

je niks te leren”. Nou toen knapte er iets bij mij. Dacht ik: Tering,<br />

als leerlingen moeten worden opgevoed door leraren die gewoon<br />

met dat geklooi meegaan… Dus ik zeg tegen die vent:”Nou is het<br />

afgelopen. Gewoon je mond houden. Het is mijn uur”. En al die<br />

gasten om me heen natuurlijk meteen: “Huh, huh…” Ik zeg: ”Wij<br />

gaan het heel simpel doen. Jullie hebben allemaal een grote bek.<br />

Wil ik wel eens zien hoe groot en stoer jullie zijn. Dus ga maar effe<br />

in een kring staan en dan battle ik jullie allemaal. Ik in mijn eentje<br />

tegen jullie allemaal. We spreken het zo af: als ik verlies zijn<br />

jullie vrij. Maar als ik win, doen jullie mee met mijn les, allemaal,<br />

zonder te kloten.”<br />

Laat maar eens zien wat je kan<br />

Dus ik zet muziek op en zeg tegen die gozer: “Kom op mannetje,<br />

laat maar eens zien wat je kan”. Nou niks dus. Hij stond gewoon<br />

voor paal. Dus ik tegen hem en al die andere gasten: “Jassen uit,<br />

capuchon af, nu meedoen, leraren ook”. Nou toen moesten ze wel.<br />

En het grappige was dat ze na dat uur naar me toekwamen: “Goh<br />

mogen we nog een keer?” Hebben ze drie uur staan dansen.<br />

Na afloop zeg ik: “Oké, jullie hebben respect voor mij gehad. Zal<br />

ik jullie ook nog wat laten zien. Want zo ben ik dan ook wel weer<br />

weet je. Haal ik effe alles uit de kast. Nou er stonden wel tien leraren<br />

te kijken: “Wow, dit hebben we nog nooit meegemaakt.”<br />

Danscarrière op straat begonnen<br />

De danscarrière van Dennis is ooit op straat begonnen, in de<br />

Kersenboogerd, een wijk in Hoorn. “Ik ben opgegroeid met allemaal<br />

donkere jongens. Daarom kan ik dat allemaal, scratchen,<br />

rappen, breakdance, electric boogie, alles wat met hiphop te<br />

maken heeft. Ik zat op een soort naschoolse kinderdiscotheek.<br />

Daar begonnen we op een gegeven moment met hiphop. Mochten<br />

we wat langer blijven, waardoor het een soort trainingsruimte<br />

werd. Tegenwoordig is het allemaal mooie gladde vloeren, spiegels,<br />

kleedkamers met douches. Wij hadden smerige wc’s met<br />

pis op de vloer. Daar moesten we ons maar zien te redden. Of we<br />

gingen breaken op staat. Met een paar vrienden de stad in, radiotje<br />

mee en een petje. Zo is het begonnen.<br />

Eigen entertainmentbedrijf<br />

Nu ben ik bijna 36, heb een eigen entertainmentbedrijf, DeeCee,<br />

maak choreografieën voor artiesten, videoclips, geef lessen, draai<br />

kinderlessen, maakt niet uit. Ik draai ook al een jaar <strong>of</strong> vijf mee<br />

met Rondjes Cultuur. En ik ben veel in het buite<strong>nl</strong>and, geef een<br />

opleiding bij FISHEC, de Federation for International Streetdance<br />

& Hiphop Education & Competitions. Verder heb ik ook nog een<br />

studio waar ik dansmixen verzorg. Het complete plaatje. Ik zit<br />

echt in alles. Ben ook nog chef van een garagewerkplaats.<br />

Hoe kan het hè?” s<br />

43


Arjen St<strong>of</strong>fers<br />

over waarderen “Ik lok leerlingen uit<br />

de tent. Daag hen uit<br />

een mening te vormen”<br />

44<br />

“Steevast begin ik met de vraag: “Wie heeft de<br />

afgelopen dagen nog iets cultureels gedaan?<br />

Is naar een optreden van een bandje geweest?<br />

Naar een film <strong>of</strong> naar een voorstelling van het<br />

een <strong>of</strong> ander. Of naar een tentoonstelling?”<br />

Nou daar vertellen ze dan over. Bijvoorbeeld over een musical<br />

waar ze naartoe zijn geweest, want dat is op het ogenblik erg in.<br />

En aan het eind vraag ik dan altijd: “Wat voor cijfer zou je daar<br />

nou voor geven?” Dan blijkt dat zij best in staat zijn om er een<br />

waarde aan te geven.”<br />

Aansluiten bij belevingswereld<br />

Arjen St<strong>of</strong>fers is docent CKV en Beeldende Vorming op het<br />

Kennemer College in Beverwijk, een school voor HAVO/VWO.<br />

In de tien jaar dat het vak CKV bestaat, heeft hij daar een eigen<br />

invulling aan gegeven. Soms werkt hij volgens het boekje, maar<br />

als de gelegenheid zich voordoet slaat hij dat met veel genoegen<br />

dicht. Het gaat hem er vooral om aan te sluiten bij de belevingswereld<br />

van zijn leerlingen en hun bewustzijn te prikkelen. “Ik lok<br />

leerlingen uit de tent. Daag hen uit een mening te vormen. Vraag:<br />

waarom, waarom, waarom? Kunsten zijn niet vanzelfsprekend.<br />

De maker heeft er een bedoeling mee. Welke? Waar blijkt dat uit?<br />

Wat vind je daarvan? Is het geslaagd <strong>of</strong> niet? En waarom vind<br />

je dat?”<br />

CKV vooral waarderingsvak<br />

Het gaat erom in welke mate je als vakdocent bereid bent af te<br />

dalen naar het niveau van de leerlingen. Als je je realiseert wat<br />

hen bezig houdt en hoe zij dingen beleven, kun je bij hen aandacht<br />

vragen voor cultuur en allerlei vormen van kunst. Dan krijgen zij<br />

ook oog voor het feit dat er geen scherpe scheiding bestaat tussen<br />

hoge en lage cultuur. Als zij bijvoorbeeld naar de Auto RAI gaan<br />

beseffen zij vooraf niet dat zij zich voornamelijk bezig houden<br />

met het beoordelen van vormgeving. Daar wijs ik hen op. Ze zijn<br />

verrast als ze dat bezoek mogen laten tellen als een culturele<br />

activiteit. Alleen interesseert het mij niet hoe snel een auto kan<br />

rijden en hoeveel pk hij heeft. Wat ik wel belangrijk vind is de<br />

vormgeving van auto’s. Daar hebben wij het dan ook over. Kun je<br />

autodesign beschouwen als toegepaste kunst? Wat zijn er voor<br />

veranderingen te zien in de nieuwste modellen? Hoe lang gaat<br />

een bepaald model mee? Waarom wordt de vormgeving steeds<br />

veranderd? Waarom is dit wel en dat niet in de mode? Op grond<br />

van welke overwegingen kies jij een scootertje? Vanwege de prijs,<br />

de kleur, de vormgeving <strong>of</strong> het lawaai? Door dergelijke vragen aan<br />

de orde te stellen, draag je bij aan het ontwikkelen van smaak en<br />

waardering. CKV is vooral een waarderingsvak”.<br />

CKV-docent allesetende duizendpoot<br />

Van een docent CKV wordt verwacht dat hij <strong>of</strong> zij in cultureel<br />

opzicht een alleseter is, een duizendpoot die voeling heeft met alle<br />

kunstdisciplines. In de praktijk is dat natuurlijk niet zo. Arjen:<br />

“In het begin zijn er dan ook een heleboel collega’s op afgeknapt<br />

omdat zij het vak geen vorm konden geven en er te weinig voeling<br />

mee hadden. Ja dan gaat het als een nachtkaars uit. Je moet er<br />

echt enthousiast over zijn en dat ook uitstralen.” 45


46<br />

Soms moet je dingen leren. Soms overkomen ze je<br />

Voor hemzelf is het omgaan met alle vormen van kunst ook een<br />

leerproces geweest. Tot twaalf jaar geleden had hij bijvoorbeeld<br />

helemaal niets met popmuziek. “Pas na mijn vijftigste ben ik dat<br />

gaan waarderen. Voorheen totaal niet. Ja ik wist wel dat de Stones,<br />

de Beatles en de Who bestonden. Maar het raakte me totaal niet.<br />

Tot het moment dat mijn vrouw en ik door de kinderen werden<br />

uitgenodigd een keer mee te gaan naar Pinkpop. Ik hing maar een<br />

beetje rond bij die stinkende pisbakken, keek op mijn horloge en<br />

dacht: “O nee, nog maar half twaalf. Moet ik hier nog de hele dag<br />

rondbanjeren?” Ik had er behoorlijk de pest in. Tot mijn zoon zei:<br />

“Pa, je moet eens in die ronde tent gaan luisteren. Misschien dat<br />

dat wat voor je is”. En zo werd ik geraakt door een band die niet<br />

meer bestaat, 16 Horsepower van David Eugene Edwards. Zeer<br />

religieuze teksten, alternatieve country, een mengsel van folk,<br />

bluegrass en gospel. Ik bleek zowaar ontvankelijk voor het gevoel<br />

dat deze muziek oproept. Soms moet je dingen leren. Soms overkomen<br />

ze je. Je kunt iets afkeuren en ergens laaiend over zijn.<br />

Bij een vak als CKV is dat hele spectrum altijd aanwezig.”<br />

Rondje Cultuur als opstapje<br />

Arjen ziet het Rondje Cultuur vooral als een opstap naar CKV 1,<br />

de culturele basisvorming die alle leerlingen van HAVO, VWO<br />

en VMBO in hun vierde jaar krijgen. “Daardoor worden zij op een<br />

speelse manier met een aantal vormen van kunst in aanraking<br />

gebracht. En <strong>of</strong> het nou striptekenen is, streetdance <strong>of</strong> iets in een<br />

museum, je kunt altijd wel een ingang vinden die hen aanspreekt.<br />

Het is ook belangrijk dat zij die ervaringen buiten school opdoen.<br />

Wat is de sfeer in een theater, wat gebeurt er tijdens een voorstelling<br />

en wat doet mij dat? Wat je op zo’n dag meemaakt hangt<br />

sterk af van de plaats waarin je opgroeit. Een Rondje Cultuur in<br />

een grote stad is heel anders dan in een landelijke omgeving. Wat<br />

wordt aangeboden moet bovendien aansluiten op het niveau van<br />

de leerlingen. Bij VWO-ers kun je rustig twintig minuten iets<br />

uitleggen. Bij een havo-groep lukt dat tussen de tien en vijftien<br />

minuten. Maar bij VMBO-ers moet je na vijf minuten al kappen.<br />

Daar is de spanningsboog veel korter. Die kun je beter meer<br />

praktische opdrachten geven.<br />

Aandacht voor zachte materie<br />

Verder moet je niet uit het oog verliezen dat je aandacht vraagt<br />

voor een zachte materie als kunst bij een leeftijdscategorie die<br />

daar op dat moment helemaal niet gevoelig voor is. In een woelige<br />

periode als de pubertijd zijn leerlingen veel meer bezig met sociale<br />

verbanden, interacties met leeftijdsgenoten en niet met cultuur.<br />

Zij moeten presteren; huiswerk, toetsen en een examen doen.<br />

De druk staat voortdurend op de ketel want anders gebeurt er<br />

niks. Zij hebben een heel druk sociaal leven met chatten, games,<br />

hyves en al die dingen meer. Een betaalde bijbaan valt ook niet<br />

meer weg te denken. Mede daardoor komt de school niet meer<br />

vanzelfsprekend op de eerste plaats. Dat maakt dat cultuur wat<br />

op de achtergrond raakt.<br />

Verbinding met jeugdcultuur<br />

Daarom is het van belang dat kinderen op zo vroeg mogelijke leeftijd<br />

in aanraking komen met diverse kunst- en cultuuruitingen.<br />

Dan hoef je de boel later niet helemaal op te starten, maar kun je<br />

aansluiten bij wat er al opgebouwd is. Daarom zoek je eerst verbinding<br />

met de jeugdcultuur en maak je een opstapje met jeugdliteratuur,<br />

streetdance, popmuziek en jeugdtheater. Zet je meteen<br />

een stap te hoog, dan kun je het schudden de rest van het jaar.<br />

Maar als je niet te moeilijk doet en uitgaat van hun leefwereld,<br />

vind je een heleboel aanknopingspunten waarop je kunt<br />

inhaken. Als je het rustig opbouwt, hen vraagt te interpreteren<br />

wat zij aan kunst en cultuur beleefd en gezien hebben en hen<br />

uitdaagt daarover een mening te vormen, kom je in een jaar een<br />

heel eind verder.” s<br />

47


Rosanna de Vries<br />

en Indi Dontje<br />

over hun Rondje<br />

48<br />

Superleuk en <strong>vetsaai</strong><br />

In een berghok van de Berger Scholen Gemeenschap<br />

zitten wij wat samenzweerderig bij elkaar<br />

tussen de stellingkasten met lesmateriaal.<br />

Rosanna de Vries (14) en Indi Dontje (15) uit Havo<br />

3G vertellen er met gedempte stem er wat zij<br />

hebben gedaan tijdens hun Rondje Cultuur.<br />

Rosanna: “Je had routes met verschillende dingen. En je mocht<br />

aangeven welke route je het liefst wou. Meestal zit er één leuk<br />

ding in en twee minder leuke. Maar ik b<strong>of</strong>te. Bij mij zat er streetdance<br />

in. Vond ik <strong>superleuk</strong>.<br />

We deden net als de Lama’s<br />

Improviseren in het theater was ook wel grappig. We deden net<br />

als de Lama’s. We moesten spelen wat de plaats van het delict<br />

was, wat het moordwapen was en wie het gedaan had. Was wel<br />

leuk. Die man deed het ook heel grappig. We kwamen allemaal<br />

een keer aan de beurt. Dan merkte je, het was best wel moeilijk<br />

om te doen. Heel veel stonden er stom bij van “Ja ik weet niet hoor”<br />

en dan ging hij helpen. Hij maakte het leuk voor iedereen.”<br />

Indi: “Ik deed iets met erfgoed, panorama schilderen en theater.<br />

In het stadhuis gingen we dingen van vroeger bekijken, schilderijen<br />

en andere dingen, en daar moest je dan vragen over beantwoorden.<br />

Hoeveel alles waard was en zo. Het panorama schilderen<br />

vond ik het leukst. We maakten met z’n allen drie schilderijen<br />

die op elkaar aan moesten sluiten. Dus dat was wel grappig.<br />

We maakten eerst een schets van alles en daarna gingen we het<br />

verder invullen. Er was een hele bekende schilder bij die ons<br />

begeleidde, een blonde vrouw.”<br />

Rosanna: “Wij hadden ook tekenen met muziek in Museum<br />

Kranenburgh, maar dat vond ik saai. We hadden best wel kort<br />

tijd, dus je kon net niets afmaken. En waarom die pianist erbij<br />

moest…? Hij was best wel bekend gelo<strong>of</strong> ik. Maar voor mij had het<br />

niet gehoeven. Je moest eige<strong>nl</strong>ijk toch gewoon maar wat doen.”<br />

49


Indi: “Die tentoonstelling op het eind in de Europahal… daar zag je<br />

hoe je moet overleven in Rotterdam City en zo”. Rosanna: “O daar<br />

was ik niet eens bij”. Indi: “Het was ook <strong>vetsaai</strong>.” Rosanna: “Ja,<br />

dacht ik wel. Daarom ben niet eens gegaan. Ik vond het wel<br />

goed zo.”<br />

Leuk <strong>of</strong> saai<br />

De reacties van Rosanna en Indi zijn tekenend voor de meeste<br />

leerlingen. In elk Rondje zitten wel onderdelen die hen aanspreken.<br />

Daar zijn zij meteen erg enthousiast over. In de evaluaties<br />

van de afgelopen jaren, komt het woord ‘leuk’ bij leerlingen het<br />

meest voor, direct gevolgd door ‘saai’. Het is het ene uiterste <strong>of</strong> het<br />

andere. ‘Gaat wel’ staat er nergens. Het is <strong>of</strong> <strong>superleuk</strong> <strong>of</strong> <strong>vetsaai</strong>.<br />

Je zou zeggen: mooi zo. Dat maakt in ieder geval duidelijk hoe<br />

een bepaalde activiteit bij leerlingen is overgekomen. Maar zo<br />

simpel is het niet. Eén activiteit kan namelijk bij het ene deel<br />

van de groep in de smaak zijn gevallen, terwijl een ander deel<br />

ervan gruwt. Je leest bijvoorbeeld: “De stukjes waren erg klassiek,<br />

maar ook gezellig. We mochten iedere keer gaan staan als er een<br />

bepaalde melodie voorbij kwam. Dat was erg leuk.” Pal daaronder<br />

staat onverbiddelijk: “Dit is niet voor onze leeftijd, want jongeren<br />

houden niet van klassieke muziek.” Er zijn ook leerlingen die zelf<br />

al opmerken hoe verschillend iets beleefd kan worden: “Ik vond dit<br />

de leukste workshop en een paar klasgenootjes waren dat met me<br />

eens. Sommigen vonden het stom.”<br />

Het Rondje Cultuur was heel nuttig<br />

Soms kijkt iemand er tegenaan met een wijsneuzigheid die je niet<br />

verwacht bij een 14 jarige. Zoals Johan uit Havo 3: “Het Rondje<br />

Cultuur was heel nuttig, want de jeugd heeft kennis gemaakt met<br />

allerlei culturen. De horizon werd verbreed. Voor de kinderen is<br />

dat leuk. Volgend jaar moet het zeker weer worden georganiseerd.”<br />

Zo roepen de opmerkingen wel meer bijgedachten op. Zoals deze<br />

van een politicus in de dop: “Best mooi als je ervan houdt.” Of die<br />

van een stille bewonderaar: “Hij deed het uit zijn ho<strong>of</strong>d en dat<br />

vond ik heel knap”. Maar het mooiste is toch als je leest dat een<br />

Rondje echt wat losmaakt: “Best t<strong>of</strong>. Ik ging helemaal dingen<br />

fantaseren. Ik kreeg vet kriebels in mijn buik.” s<br />

51


Paul Sanders<br />

over hoe nu verder “Scholen hebben<br />

niet alleen behoefte<br />

aan tandenpoetsvoorstellingen”<br />

52<br />

“Het Rondje Cultuur is echt een Noord-Hollandse<br />

zaak geworden. Het is omarmd door de collega’s<br />

van de steunpunten kunsteducatie in de hele<br />

provincie. Die zijn er nog steeds heel blij mee.<br />

Met alle veranderingen die de provincie met de<br />

structuur van die steunfunctie voor ogen heeft,<br />

blijft het waardevol om te behouden. Omdat het<br />

helder, overzichtelijk en begrijpelijk is voor iedereen.<br />

Alle partners zien het nut ervan in. En het is<br />

ook nog betaalbaar. Wat wil je nog meer?”<br />

Paul Sanders maakt de balans op. Hij zet het gesprek over de<br />

ontwikkeling van het Rondje Cultuur voort op het punt waar<br />

Marja Lely, één van de grondleggers, is gebleven. Paul is directeur<br />

van Triade, het centrum voor Kunsteducatie in Den Helder. Hij<br />

roemt de voortrekkersrol die het centrum de afgelopen jaren heeft<br />

gespeeld, dankzij de inzet van zijn voorgangster Jos Post. “Zij<br />

heeft zich sterk gemaakt voor het Rondje Cultuur en stond ook<br />

aan de basis van de Jongerentheaterdag. En je ziet dat het allebei<br />

goed werkt omdat het zo herkenbaar is. Scholen weten precies wat<br />

zij eraan hebben en merken dat het echt effect heeft.”<br />

Waardevolle impulsen<br />

Paul Sanders ziet het Rondje Cultuur vooral als eye-opener.<br />

“Het attendeert leerlingen die van nature niet zo met cultuur in<br />

aanraking komen, op datgene wat zij buiten school aan cultuur<br />

kunnen halen. Ik denk dat het nog steeds hard nodig is. Jongeren<br />

van veertien, vijftien jaar komen op zo’n dag soms voor het eerst<br />

bij ons binnen, in de schouwburg, de bibliotheek <strong>of</strong> welke instelling<br />

dan ook. Het zijn impulsen die naar mijn idee heel waardevol<br />

zijn. Scholen, van hoog tot laag, willen het niet meer missen.<br />

Een van de uitvloeisels van het Rondje Cultuur is dat de leerkrachten<br />

mogelijkheden zien om hier in huis activiteiten te doen die zij<br />

op hun school niet kunnen realiseren. Zo komt hier elke vrijdagmiddag<br />

een groep van die houterig ogende jongens met een pet op<br />

die niet van hun kop te branden is. Maar die staan vervolgens wel<br />

een uur lang de meest ingewikkelde streetdance-pasjes te maken.<br />

Als je goede mensen hebt om hen aan de gang te houden, lukt het<br />

allemaal wel.” t<br />

53


54<br />

Hoe nu verder?<br />

Niettemin, ondanks de waardering alom, is Paul Sanders bezorgd<br />

over de verdere ontwikkeling van het Rondje Cultuur. Op de vraag<br />

‘hoe nu verder?‘, antwoordt hij dat het vooral sterk afhangt van<br />

het beleid dat de provincie de komende jaren gaat voeren. Het is<br />

bijvoorbeeld de vraag wie het Rondje Cultuur moet organiseren<br />

als de regionale structuur van de steunfunctie kunsteducatie wegvalt.<br />

“Daarvoor in de plaats kan een prachtig expertisebureau op<br />

provinciaal niveau komen, maar weg is weg. Wie moet de contacten<br />

tussen de scholen en de culturele instellingen in de regio dan<br />

leggen? Je raakt het overzicht op dat niveau onherroepelijk kwijt.”<br />

Marktwerking<br />

Paul Sanders zet grote vraagtekens bij de manier waarop de<br />

marktwerking op het gebied van cultuureducatie dreigt te worden<br />

doorgevoerd. “De provinciale operatie voor een reorganisatie<br />

van de steunfunctie cultuureducatie is ingezet op inhoudelijke<br />

gronden, maar wordt steeds meer gevoerd vanuit financiële motieven<br />

en de legitimatie dat het anders moet. Waar de provincie op<br />

afstevent is het versterken van de vraag door scholen weerbaar<br />

en zelfbewust te maken in het formuleren van wat ze willen. Dat<br />

betekent dat het aanbod in staat moet zijn de vraag van de klant te<br />

begrijpen en daarop te reageren. Dat is in een normale marktsituatie<br />

perfect, want daar hebben beide partijen er belang bij. Maar<br />

kunst is niet iets is dat door de vraag bepaald wordt. Kunst is een<br />

autonome uiting van individuen en groepen, die op een andere<br />

manier, anders dan consumptief <strong>of</strong> vraaggericht, met actuele<br />

problemen bezig zijn.<br />

Kunst streeft eigen doelen na<br />

Het is niet zo dat de bemiddelaars van de regionale steunpunten<br />

de marktwerking in de weg zitten. Integendeel. Wie vindt dat de<br />

vraag zelfstandig wordt als je de makelaars er tussenuit haalt,<br />

gaat voorbij aan het feit dat kunst altijd zijn eigen doelen nastreeft<br />

en zijn eigen verhaal te vertellen heeft. Daarom is het van<br />

belang dat er op de markt mensen zijn die het kunstaanbod goed<br />

kennen en daar aandacht voor vragen op een manier die potentiële<br />

afnemers aanspreekt. Zij brengen aanbod en vraag bij elkaar.<br />

Tandenpoetsvoorstellingen<br />

Als je alleen van de vraag uitgaat, is de kans heel groot dat je<br />

tandenpoetsvoorstellingen krijgt. Dat wil zeggen dat een school<br />

in het kader van kunstzinnige vorming naar een voorstelling over<br />

tandenpoetsen vraagt, omdat die zo mooi past bij een project over<br />

lichamelijke hygiëne. In dat geval is de vraag sturend en bepaalt<br />

wat voor voorstellingen er moeten komen. De autonome aanbieder<br />

van kunst moet dan beantwoorden aan de behoefte aan een<br />

product waar hij zelf helemaal niks mee heeft. Dus die gaat niet<br />

meer voor scholen spelen. Daar komt iemand anders voor die de<br />

kwaliteiten van een autonoom kunstenaar mist.<br />

Passende ingang zoeken voor kunstproduct<br />

Wij zijn trouwens niet alleen makelaars die vraag en aanbod bij<br />

elkaar brengen. Wij zijn ook in staat tegen aanbieders te zeggen:<br />

“Wat je maakt is prachtig, maar nog niet geschikt voor scholen.<br />

Daar moet je nog dit en dat aan doen.” Wij hebben hier bijvoorbeeld<br />

een collega die prachtig harp speelt met een vriend die heel<br />

mooi piano speelt. Toen zij hun muziekprogramma op een landelijke<br />

presentatiedag introduceerden, kregen zij van bemiddelaars<br />

te horen: prachtig allemaal, maar kinderen van dertien, veertien<br />

willen daar echt niet een uur lang naar luisteren. Je zult er dus<br />

nog iets mee moeten doen en er iets omheen moeten bouwen.<br />

En je moet ook niet verwachten dat er op iedere school een vleugel<br />

voor je klaar staat. Dus als je aan de bak wilt komen, zul je toch<br />

echt zelf een portable piano mee moeten nemen. Zo zie je maar:<br />

kunst is autonoom. Moet dat vooral ook blijven. Maar soms is het<br />

wel nodig voor een kunstproduct op scholen een passende ingang<br />

te zoeken.<br />

Scholen hebben niet alleen behoefte aan tandenpoetsvoorstellingen.<br />

Het is van groot belang dat zij ook iets aangeboden krijgen<br />

dat daar bovenuit stijgt. Zo heb ik afgelopen week in Schoorl een<br />

schitterende poppentheatervoorstelling gezien voor leerlingen van<br />

scholen uit verschillende dorpen in onze regio. Een fantastisch<br />

verhaal. Mooi gespeeld. Prachtige reacties. Die scholen zouden<br />

uit zichzelf echt nooit naar die voorstelling zijn gegaan. Die weten<br />

gewoon niet dat die er is en hoe mooi die is. Die kunnen dat in<br />

hun eentje ook niet betalen. Dan denk ik: toch goed dat wij dat wel<br />

weten en het zo kunnen organiseren dat er meer scholen tegelijk<br />

van kunnen genieten”. s 55


Guido Heijmans<br />

over aanpassen<br />

56<br />

“Het is de wereld<br />

op zijn kop”<br />

Verscholen in een bos achter de Eeuwigelaan in<br />

Bergen ligt De Burcht, het zwarthouten clubgebouw<br />

van scoutinggroep De Heerlijkheid. In de<br />

scoutsruimte beneden staan twaalf leerlingen<br />

van de Berger Scholen Gemeenschap in een kring.<br />

Zij krijgen een uur lang les in capoeira, (ka-poeè-ra)<br />

een Brazilaans spel, waarin vechtkunst,<br />

acrobatiek, dans en muziek elegant in elkaar<br />

overvloeien.<br />

Er staan telkens twee spelers in het midden, die elkaar op vreedzame<br />

wijze bevechten door met een hooggeheven been naar elkaar<br />

te trappen, weg te duiken en mee te draaien. De deelnemers in de<br />

cirkel om hen heen moedigen hen aan door in hun handen te klappen<br />

op de maat van een berimbau, een lang Afrikaans booginstrument<br />

met één snaar en een bolle klankkast, een holle kalebas.<br />

Het ritme wordt versterkt met een pandeiro, een tamboerijn.<br />

Hallo, kunnen wij echt niet<br />

Guido Heijmans bouwt zijn workshop stap voor stap op. Eerst<br />

geeft hij les in traptechniek en de kunst van het ontwijken. Een<br />

leerling in het midden trapt zo hoog mogelijk, terwijl een ander<br />

snel bukt, zodat het been over zijn rug zwaait. Als ze allemaal aan<br />

de beurt zijn geweest gaat hij verder met een radslag. Terwijl hij<br />

voordoet wat de bedoeling is, schudden de leerlingen moedeloos<br />

hun ho<strong>of</strong>d: hallo, kunnen wij echt niet. Maar even later staat de<br />

een na de ander toch even op zijn handen.<br />

Aan het eind van het uur zijn ze bekaf. Maar ook zichtbaar<br />

enthousiast. Geestdriftig klappen ze mee terwijl Guido en zijn<br />

compagnon Diego Best als uitsmijter een spectaculaire demonstratie<br />

geven, waarbij zij om elkaar heen wervelen, op hun handen<br />

duiken, naar voren en achteren schieten en soms letterlijk over<br />

de kop gaan.<br />

t<br />

57


58<br />

Ontstaan als vorm van verzet<br />

Uithijgend vertelt Guido vervolgens wat meer over de achtergronden<br />

van capoeira. Hoe het twee eeuwen geleden in Brazilië<br />

is ontstaan als vorm van verzet van de Afrikaanse slaven op de<br />

plantages in het noord-oosten. Hoe zij de capoeira in vluchtten,<br />

het lage oerwoud, en daar eigen nederzettingen stichtten. Hoe<br />

capoeira vervolgens als vechtkunst in de grote steden populair<br />

werd bij straatbendes. Waarna het lange tijd verboden is geweest.<br />

Tot een Brazilaanse president het zo’n zeventig jaar geleden<br />

herwaardeerde en legaliseerde als ‘nationale sport’.<br />

Batuque Capoeira Groep<br />

Guido is zelf twaalf jaar geleden met capoeira in aanraking<br />

gekomen. “Ik wilde graag aan sport doen, een vechtsport, iets<br />

moois en stijlvols. Een vriend nam me toen mee naar een demonstratie<br />

van capoeira. Ik kreeg les van een Braziliaanse meester,<br />

Vladimir Frama. Vanaf dat moment ben ik nooit meer gestopt.<br />

Ik doe het nu elke dag.” Inmiddels maakt hij deel uit van de<br />

Batuque Capoeira Groep, die in negen steden lessen verzorgt en<br />

in het hele land workshops en shows geeft. Hij heeft het er erg<br />

druk mee. “Ik woon in Amsterdam, geef vier dagen per week les<br />

in Amersfoort en Breda, ga één keer per week naar Den Haag voor<br />

een les van de meester zelf, verzorg daarnaast workshops<br />

en lessen voor scholen en bedrijven in het hele land en treedt<br />

verder regelmatig op in binnen- en buite<strong>nl</strong>and met een<br />

capoeira showgroep.<br />

Inmiddels spreek ik ook vloeiend Portugees. Dat moet wel, want<br />

capoeira is een spel en een sport die je alleen maar kunt begrijpen<br />

als je de Braziliaanse cultuur een beetje kent en de taal spreekt.<br />

Dus ga ik er regelmatig naar toe.”<br />

Meteen laten voelen wat de bedoeling is<br />

Guido geeft ook al vier jaar workshops tijdens de Rondjes Cultuur.<br />

“Hartstikke leuk om te doen, ook al heb je maar een uur. Je moet<br />

snel door de st<strong>of</strong> heen. Meteen laten voelen wat de bedoeling is.<br />

Daardoor krijgen de leerlingen in korte tijd heel veel te verwerken.<br />

Ik kijk altijd goed hoe ze binnen komen. Wat voor groep het is?<br />

Zijn ze rustig <strong>of</strong> juist heel druk? Aan het eind van de ochtend, als<br />

ze al twee andere workshops hebben gehad, zijn zij meestal een<br />

beetje moe. Als ik dan eerst een heel verhaal hou, kakt het helemaal<br />

in. Dus dan is het goed er meteen actie in te gooien. Maar als<br />

ze erg druk binnenkomen, begin ik meestal eerst met muziek en<br />

pak de berimbau. Die maakt een vreemd geluid en ziet er vreemd<br />

uit met die lange gebogen stok en die ronde kalebas aan de onder-<br />

kant. Als ik daarop speel, komen ze vanzelf naar me toe. Dan kun<br />

je op een heel natuurlijke manier een cirkel vormen, zonder dat je<br />

hoeft te roepen <strong>of</strong> zo.<br />

Aanpassen aan de groep<br />

Zo moet je je altijd aanpassen aan de groep. Maar de basiselementen<br />

die je behandelt, blijven natuurlijk hetzelfde, de standaardbewegingen,<br />

de muziek, mensen in een cirkel en twee spelers in<br />

het midden. Het is de uitdaging om het spannend te houden en<br />

toch diepte te geven, zodat ze er echt iets van leren.<br />

Capoeira is een groepsactiviteit met twee centrale spelers die als<br />

kemphanen tegenover elkaar staan. Aan de ene kant wil je winnen,<br />

beter zijn, sneller trappen dan de ander en mooiere salto’s<br />

maken. Maar aan de andere kant weet je dat het zonder medewerking<br />

van die ander niet lukt. Het is niet zo moeilijk iemand knock-<br />

out te trappen. Maar samen een spannend spel uitvoeren, da’s<br />

heel apart. Het moet uitdagend zijn, gevaarlijk en mooi om te zien.<br />

Het heeft een eigen sfeer en een eigen traditie. Niet iets religieus<br />

<strong>of</strong> zo, maar wel iets spiritueels.<br />

Scheidslijn van vriendelijk spel en agressieve vechtsport<br />

Capoeira heeft ook eigen omgangsvormen ontwikkeld. Die laat<br />

ik tijdens een Rondje Cultuur ook zien. Voor en na het spel geef<br />

je elkaar bijvoorbeeld een hand. Dat is om aan te geven dat het<br />

zich afspeelt op de scheidslijn van vriendelijk spel en agressieve<br />

vechtsport. Verder mag je niet door de cirkel lopen, alleen langs de<br />

zijkant. En je loopt ook niet voor de instrumenten. Je toont respect<br />

voor elkaar. En zeker voor de leraar.<br />

Groepsproces in een cirkel<br />

Een van de elementen die we in de loop der jaren hebben ontdekt,<br />

is hoe een groepsproces werkt als je in een cirkel staat. Dan ga je<br />

als vanzelf ontspannen en flexibel met elkaar om. Je kijkt elkaar<br />

aan. Als iemand toch een andere kant opkijkt, voelt iedereen<br />

meteen dat er een gat in de cirkel ontstaat. Ook veel bewegingen<br />

van capoeira zijn cirkelvormig. Er is niks hoekigs aan. Het loopt<br />

allemaal vloeiend.<br />

Het is de wereld op zijn kop, ook letterlijk. Je doet heel veel met en<br />

op je handen. Je leert je net zo makkelijk te bewegen op je handen<br />

en op je ho<strong>of</strong>d als op je voeten. Dat betekent dat je twee keer zo<br />

wendbaar bent en twee keer zoveel mogelijkheden hebt om aan te<br />

vallen <strong>of</strong> te verdedigen en om te spelen en acrobatische toeren uit<br />

te halen”. s 59


Marijke Niele<br />

over voorbereiden<br />

60<br />

“De meeste scholen<br />

leven er erg naartoe”<br />

Er wordt gefluisterd in de foyer van Museum<br />

Kranenburgh in Bergen. Veertien meisjes en een<br />

jongen zitten stilletjes te wachten op de dingen<br />

die komen gaan. Een van de gidsen van het<br />

museum, Wim van der Graaff, een rijzige, al wat<br />

oudere man, neemt het woord. Hij vertelt over<br />

de geschiedenis van villa Kranenburgh, waar<br />

de burgemeestersfamilie Van Reenen ruim een<br />

eeuw heeft gewoond. In 1952 werd de villa met<br />

bijgebouwen, erf, tuin en grond door de gemeente<br />

aangekocht voor fl. 100.000. Een meisje opent<br />

haar mond van verbazing. “Zo weinig”.<br />

Na een korte i<strong>nl</strong>eiding over de collectie leidt Wim van der Graaff<br />

de leerlingen rond door een paar zalen en zet hen daarna aan het<br />

werk. Naar aa<strong>nl</strong>eiding van wat ze gezien en gehoord hebben, gaan<br />

zij zelf tekenen en schilderen. Om hen in de stemming te brengen<br />

spelen pianist Samir Hodzic en cellist Gideon Smits ondertussen<br />

enkele kleurige improvisaties.<br />

Marijke Niele, organisator van het Rondje Cultuur in Bergen,<br />

Alkmaar en Heerhugowaard, staat glimlachend in een hoekje toe<br />

te kijken. Hoe anders is de stemming hier dan daags te voren in<br />

theater De Schakel in Heerhugowaard, waar 270 joelende VMBOers<br />

het opnamen tegen een provocerend cabaretduo. ’s Ochtends<br />

was de start van het Rondje Cultuur ook al rommelig verlopen,<br />

omdat groepen leerlingen niet wisten waar zij naartoe moesten.<br />

Leerlingen goed voorbereiden<br />

Marijke kijkt er geërgerd op terug. Zoiets heeft zij nog niet eerder<br />

meegemaakt in de zeven jaar dat zij als consulent kunsteducatie<br />

(muziek) voor het voortgezet onderwijs het aanbod workshops<br />

in het Rondje Cultuur samenstelt. “Ik vind het ronduit schandalig<br />

dat er op een van de scholen helemaal niks was voorbereid.<br />

Gewoon respectloos voor de organisatie en vooral voor de workshopgevers.<br />

Dat zijn allemaal pr<strong>of</strong>essionals, mensen die veel<br />

bereikt hebben op hun vakgebied en bereid zijn leerlingen hun<br />

kennis, kunde, artisticiteit, creativiteit door te geven. Zij komen<br />

veel beter uit de verf als leerlingen goed voorbereid zijn en weten<br />

wat hen te wachten staat. Dan komen vraag en aanbod bij elkaar<br />

en bereik je iets. Gelukkig is dat op negen van de tien scholen wel<br />

goed geregeld.<br />

Bewust kiezen voor route<br />

De meeste scholen leven er erg naartoe. Zo’n zes weken van te<br />

voren krijgen zij het programma-aanbod al toegestuurd. Dan nemen<br />

docenten eerst alle workshops met hun leerlingen door.<br />

Die kunnen dan bewust kiezen welke route zij willen volgen. Er<br />

is keuze uit zeven routes met drie workshops en een gezame<strong>nl</strong>ijke<br />

voorstelling aan het eind. Er zit soms ook nog lesmateriaal bij om<br />

de voorstelling voor te bespreken.<br />

Zonder voorbereiding minder impact<br />

Er was deze keer dus ook een school bij die de leerlingen een dag<br />

van te voren heeft ingedeeld, zonder dat zij zelf een keuze konden<br />

maken. Daardoor komen die jongens en meisjes ‘s ochtends<br />

compleet blanco binnen. Ik ben ervan overtuigd dat dan een stuk<br />

minder beklijft van wat zij die dag meemaken. Ook de impact 61


62<br />

die het Rondje Cultuur op school heeft, is dan gewoon een stuk<br />

minder.” Hoe dan ook, de uitwerking van het Rondje Cultuur is in<br />

de loop der jaren sterk toegenomen. Workshopdocenten, instellingen,<br />

leraren en leerlingen raken steeds beter op elkaar ingespeeld.<br />

De organisatie kan bij de programmering ook meer rekening<br />

houden met verschillende schooltypes en de cultuur op een<br />

bepaalde school.<br />

Ontwikkeling bij workshopdocenten en instellingen<br />

Marijke: “Je ziet dat de kwaliteit van de workshops enorm<br />

gegroeid is. De docentengroep die geschikt is om een workshop<br />

voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs te geven, is langzamerhand<br />

uitgekristalliseerd. Er zijn docenten afgevallen omdat<br />

zij tot de conclusie kwamen: “Deze doelgroep past niet bij mij. Ik<br />

kan beter voor het basisonderwijs werken <strong>of</strong> voor de bovenbouw.”<br />

Ook de instellingen zijn zich steeds pr<strong>of</strong>essioneler gaan opstellen<br />

omdat zij beter weten wie zij in huis krijgen en hoe zij daar mee<br />

om moeten gaan. Zij realiseren zich dat het soms best hectisch<br />

kan zijn. In de pauzes moeten ineens vijftig kinderen tegelijk naar<br />

drie toiletten. Dus als je daar werkt, moet je ervoor zorgen dat je<br />

er op zo’n moment net geweest bent. Allemaal kleine dingetjes,<br />

maar alles bij elkaar zorgen die ervoor dat de organisatie steeds<br />

soepeler verloopt.<br />

Wisselende reacties bij leraren<br />

Bij de leraren zie je nog wisselende reacties. Er zijn docenten die<br />

een Rondje Cultuur geweldig vinden en vragen <strong>of</strong> zij weer als<br />

begeleider mee mogen. Maar er zijn er ook bij die het echt vreselijk<br />

vinden en liever les geven. En dan heb je nog een groep die laat<br />

blijken: “Eige<strong>nl</strong>ijk zou ik het leuk moeten vinden en mee moeten<br />

doen, maar aan de andere kant wil ik dit helemaal niet. “Die groep<br />

straalt die dubbelheid ongegeneerd uit. Maar de leerlingen prikken<br />

er altijd heel snel doorheen.<br />

Rol schoolleiding ook belangrijk<br />

De schoolleiding speelt verder ook een belangrijke rol bij de voorbereiding.<br />

Zoals die ene school die niet genoeg leraren faciliteert<br />

voor de begeleiding. Die stuurt dan een groepje bovenbouwleerlingen<br />

mee. Waarom? Als je op elke locatie één docent neerzet voor de<br />

begeleiding kan dat al heel goed werken. Je proeft dat de manier<br />

waarop de voorbereiding plaatsvindt en de school de begeleiding<br />

organiseert, alles te maken heeft met de interesse van het<br />

docententeam voor hun leerlingen. Als school krijg je een Rondje<br />

Cultuur eige<strong>nl</strong>ijk op een presenteerblaadje aangeboden. Het enige<br />

wat gevraagd wordt, is het intern goed te regelen. En toch, daar<br />

zijn nog steeds grote verschillen in.<br />

Evaluaties leiden tot verbeteringen<br />

Wij werken er hard aan voortdurend verdere verbeteringen aan te<br />

brengen. Na afloop wordt telkens alles geëvalueerd bij workshopdocenten,<br />

instellingen, leerlingen en leraren. In enkele gevallen<br />

vraag ik er ook iemand van de schoolleiding bij. Bijvoorbeeld als<br />

de ondersteuning van de coördinator op school te wensen overlaat.<br />

Wat dat betreft is mijn houding naar scholen zakelijker geworden.<br />

Ik vind dat je ook dingen terug mag verwachten. Bovendien geef<br />

ik van te voren richtlijnen hoe leerlingen zich horen te gedragen.<br />

Als ik merk dat die niet met hen zijn doorgenomen, spreek ik de<br />

coördinator daar op aan. Zo had ik vorig jaar een leerlinge die<br />

met een steentje onder haar schoen de dansvloer was opgegaan,<br />

ondanks de uitdrukkelijke instructie vooraf schoenen uit te trekken.<br />

Als de vloer dan beschadigd raakt, is de school daar toch echt<br />

voor aansprakelijk.<br />

Rondje Cultuur loopt steeds beter en loont steeds meer<br />

Gelukkig zijn dat uitzonderingen. Over het algemeen loopt het<br />

Rondje Cultuur steeds beter en loont het buitengewoon om je er zo<br />

hard voor in te zetten. Je merkte vandaag ook weer dat een groot<br />

deel van de leerlingen voor het eerst in een theater kwam. Alleen<br />

daarom al is het allemaal zeer de moeite waard.” s 63


Marjorie Vroom<br />

over vroeger<br />

64<br />

Leerzame speurtocht<br />

door de geschiedenis<br />

van Haarlem<br />

De Historische Vereniging Haerlem bestaat al<br />

meer dan honderd jaar. Maar is vitaler dan ooit.<br />

Doel van de vereniging is de geschiedenis van<br />

Haarlem verder uit te diepen en de kennis daarover<br />

te verspreiden. Ook tijdens Cult on Tour,<br />

het Rondje Cultuur dat in Haarlem speciaal is<br />

opgezet voor het VMBO.<br />

De vereniging telt bijna tweeduizend leden en is op vele fronten<br />

actief. Organiseert excursies, lezingen en tentoonstellingen. Geeft<br />

boeken uit over onderwerpen die met de historie van Haarlem<br />

te maken te maken hebben, waaronder jaarboeken waarin de<br />

belangrijkste gebeurtenissen in Haarlem van de afgelopen jaren<br />

staan vermeld. De vereniging zet zich uiteraard ook in voor het<br />

behoud van de talrijke monumenten in de stad.<br />

Al deze activiteiten worden georganiseerd door verschillende<br />

werkgroepen, die bijeenkomen in De Ho<strong>of</strong>dwacht, het verenigingsgebouw<br />

aan de Grote Markt. Sinds een paar jaar is er ook een<br />

werkgroep die zich speciaal met activiteiten voor de jeugd bezig-<br />

houdt. Marjorie Vroom zit daar namens het bestuur in. In 2001,<br />

bij het eeuwfeest van de vereniging, zijn voor het eerst activiteiten<br />

voor de jeugd georganiseerd. Vervolgens zijn er verschillende<br />

programma’s voor basisscholen opgezet. Toen dat een groot<br />

succes bleek, werd de vereniging benaderd ook mee te doen aan<br />

de Cult on Tour.<br />

Ambachtelijke manier van bouwen<br />

Marjorie Vroom: “Dat verzoek veroorzaakte in eerste instantie<br />

enige huiver in het bestuur, want wij zijn gehuisvest in een oud<br />

en kwetsbaar gebouw. Maar van begin af aan is het uitstekend<br />

verlopen. Voor het VMBO hebben wij een speurtocht in en om<br />

het gebouw ontwikkeld. Vaak komen er leerlingen op af van een<br />

technische <strong>of</strong> bouwkundige richting. Voor hen is De Ho<strong>of</strong>dwacht<br />

namelijk heel interessant, zowel van binnen als buiten. De buitenmuur<br />

vormt een soort tijdlijn waarin oude kloostermoppen en<br />

allerlei andere oude stenen te zien zijn. De eerste keer kwam hier<br />

een groep van veertien jongens, die zo enthousiast was over het<br />

gebouw, dat wij met hen - buiten het programma om - ook naar<br />

de zolder zijn geklommen. Daar zie je nog de oude dakspanten<br />

en andere staaltjes van een hele oude ambachtelijke manier<br />

van bouwen.”<br />

Werkgroep Jeugd<br />

Marjorie Vroom is zelf opgegroeid in Haarlem, studeerde<br />

economie in Amsterdam en was onder meer ho<strong>of</strong>dredacteur van<br />

Economenblad. “Maar op een gegeven moment had ik het kunstje<br />

wel gedaan en vond ik dat het tijd werd voor iets anders. Als je 65


66<br />

ouder wordt ga je je eigen geboortestad meer waarderen. Je gaat<br />

ook meer bewust zien en er meer over lezen. Toen ik een keer<br />

meeliep met een stadswandeling door Haarlem, dacht ik: “Ik weet<br />

er bijna net zoveel van als de gids”. Dus toen heb ik me aangemeld<br />

als stadsgids en ben verder de boeken over de stadsgeschiedenis<br />

ingedoken. In 2003 ben ik bestuurslid van de Historische<br />

Vereniging Haerlem geworden om mee te helpen de Werkgroep<br />

Jeugd op te zetten”.<br />

Geschiedenis van het verenigingsgebouw<br />

Inmiddels heeft Marjorie Vroom een heleboel kennis opgedaan<br />

over de historie van Haarlem en weet zij daar met aanstekelijk<br />

enthousiasme over te vertellen. “Het leuke van de Grote Markt in<br />

Haarlem is dat het nog alles heeft wat een beginnende stad nodig<br />

had: het bestuur en de rechtspraak in het stadhuis, het gelo<strong>of</strong> in<br />

de Grote <strong>of</strong> Sint Bavokerk en de handel op het marktplein met de<br />

Vleeshal en de Vishal. Graaf Willem II van Holland, die Haarlem<br />

in 1245 stadsrechten gaf, woonde bij tijd en wijle in zijn grafelijk<br />

slot, wat nu het stadhuis is. Als je stadsrechten geeft, geef je het<br />

bestuur en de voorzieningen voor orde en veiligheid over aan de<br />

burgers. Die vergaderden in het gebouw er schuin tegenover,<br />

dat nu ons verenigingsbouw is. Dat was dus in feite het eerste<br />

stadhuis.<br />

Van stadhuis tot woonhuis<br />

Toen Floris V, de zoon van Willem II, naar Den Haag vertrok, heeft<br />

hij zijn slot, dat al behoorlijk in verval was, aan de Haarlemmers<br />

geschonken. Vanaf dat moment is dat het stadhuis geworden en<br />

is ons pand een paar eeuwen lang woonhuis geweest. In die tijd is<br />

het telkens verbouwd en verfraaid tot wat het nu is: een prachtig<br />

oud pand met beeldjes en versieringen, een balkonnetje en<br />

een bordes.<br />

Vanaf 1755 De Ho<strong>of</strong>dwacht<br />

In 1750 brak er een opstand uit onder de stadswachten, die moesten<br />

zorgen voor de orde en veiligheid in de stad. Zij maakten stennis,<br />

omdat zij in de kerkers van het stadhuis waren gehuisvest,<br />

waar het donker was en koud. Zij wilden liever boven zitten, in<br />

de Gravenzaal. Maar dat ging het stadsbestuur te ver. Dus dat zei<br />

toen: “Weet je wat, wij kopen ons oude pand hier tegenover weer<br />

terug.” En zo is het vanaf 1755 de basis geweest van de schutterij<br />

en de stadswachten. Toen heeft het ook de naam De Ho<strong>of</strong>dwacht<br />

gekregen. Het heeft feitelijk als een soort politiebureau gefunctioneerd<br />

met cachotten en al, tot de Historische Vereniging Haerlem<br />

er in 1919 in trok.”<br />

Speurtocht met vraag– en antwoordspel<br />

Al dit soort historische wetenswaardigheden komt aan bod<br />

tijdens de speurtocht door het gebouw tijdens de Cult on Tour.<br />

Die begint al buiten, waar op een eeuwenoude steen boven de<br />

deur valt te lezen: Wanneer de Graef hier op het Sand – Sijn<br />

Princenwoning had geplant - So was dit l<strong>of</strong>lijk oud gesticht - Tot<br />

Haerlems Raedhuys opgericht. Marjorie Vroom: “Zo’n vers roept<br />

natuurlijk al een heleboel vragen op: wat is het Sand, wie was die<br />

graaf en wanneer was dit dan een raadhuis? De leerlingen die de<br />

speurtocht door ons gebouw doen, krijgen van onze rondleiders<br />

antwoorden op vragen waar zij zelf niet uitkomen. Als zij in de hal<br />

komen, wordt hen bijvoorbeeld gevraagd: “Wat doet die koperen<br />

pot daar op de kast?” Dan krijg je antwoorden als: “Een wijnvat.<br />

Of een urn met as van een belangrijk dood iemand.” Daarna horen<br />

zij dan dat het een hele oude vijzel is, die wij van een dokter<br />

hebben gekregen.<br />

Door schenkingen hebben wij ook prachtige oude schilderijen in<br />

bezit en een fraaie kast met Delfts aardewerk. In de hal hangt<br />

verder een hele mooie kaart van Haarlem uit 1688, ook een bron<br />

van kennis. Dan vragen we wanneer die gemaakt is en door wie.<br />

Krijgen we als antwoord dat de maker ‘Anno’ heette, dan vormt<br />

dat voor ons een aanknopingspunt om uit te leggen dat ‘Anno’<br />

Latijn is voor “in het jaar”. Bij een vitrine met vondsten uit oude<br />

beerputten is een van de vragen: zie je een spel dat al eeuwenoud<br />

is? Dan realiseren zij zich ineens dat die balletjes hele oude<br />

knikkers zijn. Als zij de Goudse pijpen zien, denken zij vaak dat<br />

die gemaakt zijn voor bellenblazen. Restanten van de voormalige<br />

cachotten maken de tocht door het pand tot een spannend avontuur.<br />

En met zo’n vraag- en antwoordspel is de speurtocht voor<br />

hen, maar ook voor ons, heel leuk om te doen”. s<br />

67


Jaap Heijn<br />

over kennismaken<br />

68<br />

“Als je in staat bent<br />

enthousiasme over te<br />

brengen, gebeurt er<br />

echt wat”<br />

In Hoorn staat de kennismaking met culturele<br />

instellingen centraal tijdens het Rondje Cultuur.<br />

Er doen ongeveer twintig verschillende<br />

instellingen aan mee. Die laten zien wat zij in<br />

huis hebben en waar zij zoal mee bezig zijn.<br />

Voor hen een uitgelezen kans zich te presenteren<br />

aan leerlingen van Havo, VWO en VMBO, een<br />

doelgroep waar zij gewoo<strong>nl</strong>ijk niet zo makkelijk<br />

mee in contact komen.<br />

“Als zij iets met jongeren willen, zullen zij er ook iets voor moeten<br />

doen”, is de stelregel van Jaap Heijn, die de Rondjes Cultuur in<br />

Hoorn coördineert. Hij is consulent audiovisuele vorming bij<br />

de Kunstcompagnie, het steunpunt voor kunsteducatie in<br />

West-Friesland.<br />

Instellingen verantwoordelijk voor inhoud programma<br />

Jaap laat de invulling van het Rondje Cultuur zoveel mogelijk over<br />

aan de instellingen zelf. “Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud.<br />

Uiteraard vragen wij <strong>of</strong> zij daarbij ondersteuning willen. Wij<br />

geven hen tips. Wij organiseren vooraf een bijeenkomst waar zij<br />

van elkaar kunnen leren. Daar horen zij hoe andere instellingen<br />

het aanpakken. Wij geven ook door wat uit de evaluaties van<br />

leraren en leerlingen naar voren is gekomen.<br />

Maatwerk voor school en instelling<br />

De reacties van leerlingen zijn soms heel direct. Die zeggen<br />

bijvoorbeeld recht voor zijn raap: wij vonden er geen klap aan.<br />

Sommige organisaties schrikken daarvan. Ik zeg dan altijd maar<br />

dat het prettig is te horen hoe het is overgekomen. Vervolgens onderzoek<br />

je waarom zij zo reageren. Dan blijkt bijvoorbeeld dat zij<br />

vinden dat er veel te lang tegen hen aan gepraat is. Zij zijn murw<br />

gebeukt. Daar hou je dus een volgende keer rekening mee. Dan zet<br />

je hen gewoon eerder aan het werk. Omgekeerd hoor ik ook vaak:<br />

ons aanbod is niet geschikt voor een bepaald type leerlingen.<br />

Ook goed om te weten. Net als scholen die zeggen: die instellingen<br />

hebben we er liever niet meer bij en die juist heel graag. Door al<br />

die informatie van verschillende kanten kom je tot steeds betere<br />

oplossingen. Je kunt dan echt maatwerk maken voor elke school<br />

en elke instelling.”<br />

Elk school eigen dag<br />

In Hoorn heeft iedere school voor voortgezet onderwijs een eigen<br />

dag met een Rondje Cultuur. Dat betekent dat het programma ook<br />

helemaal afgestemd is op de school in kwestie. Talige activiteiten<br />

voor Havo- en VWO- scholen, doe-activiteiten voor het VMBO.<br />

Jaap Heijn: “Het geeft zo’n school het gevoel dat hun leerlingen<br />

voor een dag de stad bezetten, overal door de straten en stegen<br />

banjeren en de sfeer in de culturele instellingen bepalen.”<br />

t<br />

69


70<br />

Vastgrijpen en boeien<br />

Wij hebben hier naast theaters, galeries en musea ook diverse<br />

erfgoedinstellingen. Die zijn heel trots op hun collectie en willen<br />

dolgraag laten zien wat zij allemaal in huis hebben. Maar de<br />

leerlingen delen dat enthousiasme natuurlijk nog niet. Daar moet<br />

je echt wat voor doen. Je moet hen vastgrijpen en weten te boeien<br />

met een geestdriftige presentatie. En dat lukt steeds beter.<br />

Meer differentiatie in presentatie<br />

De instellingen zijn ook steeds beter in staat hun presentatie aan<br />

te passen aan het niveau van de leerlingen. Vroeger dachten zij<br />

dat het niet uitmaakte <strong>of</strong> zij VWO-ers, Havo-leerlingen <strong>of</strong> VMBOers<br />

in huis kregen. Inmiddels hebben zij geleerd dat iedere groep<br />

een eigen aanpak vergt. Je merkt dat de ene vrijwilliger <strong>of</strong> beroepskracht<br />

makkelijker met VWO-ers kan omgaan en een andere met<br />

VMBO-ers. Wat dat betreft treedt er ook steeds meer differentiatie<br />

in de presentaties op. Het zijn echt lerende organisaties geworden.<br />

Sommige instellingen komen tot de conclusie dat zij niet de juiste<br />

toon aanslaan om jongeren te bereiken. Zij willen wel, maar kunnen<br />

het gewoon niet. Ze merken dat het geforceerd aandoet en<br />

eige<strong>nl</strong>ijk niet bij hen past. Zoiets zegt niets over de kwaliteit van<br />

die instellingen. Zij kunnen best in staat zijn educatieve activiteiten<br />

te ontwikkelen voor volwassenen <strong>of</strong> voor liefhebbers van<br />

kunst. Ze moeten iets met hun bezoekers hebben en die bezoekers<br />

met hen. Als er over en weer een bepaalde affiniteit is, loopt<br />

het gesmeerd.<br />

Museum Nederland –Turkije<br />

Een mooi voorbeeld vind ik het Museum Nederland-Turkije, dat<br />

gerund wordt door vrijwilligers. Het is een soort folkloristischsociologisch<br />

museum dat zich bezig houdt met de geschiedenis<br />

van Turkije, de folklore, rituelen en gebruiken, maar ook met de<br />

vriendschapsverdragen en relaties met Nederland. Wanneer daar<br />

een groep naartoe gaat met een paar leerlingen van Turkse komaf,<br />

krijg je een heel andere chemie dan bij een groep waarin dat<br />

Turkse element ontbreekt. In dat laatste geval is het puur opnemen<br />

van informatie. Maar als er leerlingen van Turkse komaf<br />

bij zijn, willen die hun medeleerlingen graag laten zien waar zij<br />

vandaan komen en hoe het er bij hen aan toegaat. Door hun<br />

betrokkenheid ontstaat er een welwillende houding in de hele<br />

groep. Ook omdat het zich afspeelt in een soort huiskamersetting<br />

met thee en baklava. Gevolg is dat je met die groep over heel<br />

actuele problemen kunt discussiëren, zoals over de toetreding<br />

van Turkije tot de Europese Gemeenschap. En dan maakt het niet<br />

uit dat de i<strong>nl</strong>eiding eige<strong>nl</strong>ijk veel te lang is en dat er veel gepraat<br />

wordt. Het kan ook een groep VMBO-ers van begin tot eind boeien.<br />

Betrokkenheid<br />

Kernpunt is betrokkenheid. Als je in staat bent enthousiasme<br />

over te brengen, gebeurt er echt wat. Tijdens de Rondjes Cultuur<br />

meng ik mij zo nu en dan ook tussen de leerlingen. Dan zie je<br />

hoe zij reageren en hoe dat komt. Soms levert dat schitterende<br />

momenten op, echt pareltjes. Het helpt ook hoe hun eigen leraren<br />

zich gedragen. Als die meedoen heeft dat een enorm effect. Ik heb<br />

eens een paar sportleraren gezien die heel enthousiast raakten<br />

over beeldende kunst. Die namen hun leerlingen echt op<br />

sleeptouw.<br />

Rondje Cultuur eyeopener voor docenten<br />

Voor docenten is het Rondje Cultuur vaak ook een eyeopener<br />

omdat zij zich daarvoor nooit gerealiseerd hadden dat er zoveel<br />

bijzondere instellingen in Hoorn zijn. Ik denk dat het voor een<br />

heleboel mensen geldt die hier wonen. Daarom zou het best<br />

interessant kunnen zijn ook eens een Rondje Cultuur voor<br />

volwassenen op te zetten.<br />

Samenwerking tussen scholen en instellingen<br />

Je ziet verder dat er door de Rondjes Cultuur relaties ontstaan<br />

tussen bepaalde scholen en instellingen. Zo heeft het Filmhuis<br />

samen met Copernicus, een school, een jaarlijks filmfestival ontwikkeld.<br />

Leerlingen die in het Filmhuis zijn geweest tijdens het<br />

Rondje Cultuur, maken een film voor het vak CKV. De resultaten<br />

worden daarna weer in het Filmhuis gepresenteerd. Het Rondje<br />

Cultuur is dus een kennismaking die kan leiden tot vormen van<br />

samenwerking waarbij scholen en instellingen elkaar heel<br />

mooi aanvullen.” s 71


Bert van Elswijk<br />

over gemeentelijk<br />

cultuurbeleid<br />

72<br />

“Zo’n Rondje Cultuur<br />

is voor ons toch ook<br />

een stukje PR”<br />

“In Stede Broec hadden we al een project kunst<br />

op school voor het basisonderwijs. Het leek ons<br />

wel leuk als er in het voortgezet onderwijs een<br />

vervolg aan werd gegeven. Dus toen wij een aanvraag<br />

kregen voor een Rondje Cultuur, hoefden<br />

wij daar niet lang over na te denken. Het lag zo<br />

voor de hand mee te doen dat het besluit om een<br />

gemeentelijke bijdrage te leveren in iets van<br />

dertig seconden is genomen. Een van de snelste<br />

beslissingen die ik ooit voorbij heb zien komen”.<br />

Bert van Elswijk is medewerker Welzijn van de Gemeente<br />

Stede Broec. Van begin af aan nauw betrokken bij het Rondje<br />

Cultuur op het West-Friese platteland. Zo heeft hij ervoor<br />

gezorgd dat een van de activiteiten zich op het gemeentehuis in<br />

Bovenkarspel afspeelt. Leerlingen lopen er met een vrage<strong>nl</strong>ijst<br />

langs de schilderijen die in de gangen hangen.<br />

“Op een keer zit ik aandachtig achter mijn computer, terwijl zo’n<br />

groep op de gang bezig is. Mijn deur staat half open. Ben volop<br />

bezig met het concept van een nota over kunstbeleid. Zit aan hele<br />

mooie dingen te denken… Steekt er ineens een jongen zijn kop om<br />

de deur en vraagt: “Wordt u hier nou echt gelukkig van meneer?”.<br />

Verbazing over wat wij doen<br />

Bert van Elswijk schiet weer in de lach als hij eraan terugdenkt.<br />

“Prachtig toch. Ik heb die uitspraak meteen uitgetypt en als<br />

spreuk van de week aan de muur gehangen. Heerlijk dat die jongelui<br />

zo vrij zijn om dit soort opmerkingen te maken. Het gebeurt<br />

beslist niet respectloos. Het is puur uit het hart. Collega’s hier in<br />

huis hebben ook dit soort ervaringen met hen. Die leerlingen zien<br />

ons aan het werk, maken een praatje en verbazen zich erover wat<br />

wij hier allemaal doen. Zo’n Rondje Cultuur is voor ons toch ook<br />

een stukje PR.”<br />

Gave om met deze leerlingen om te gaan<br />

In 2003, het eerste jaar van het Rondje Cultuur in Stede Broec,<br />

deed Bert van Elswijk zelf de rondleiding langs de collectie schilderijen<br />

in het gemeentehuis. Maar, geeft hij ruiterlijk toe, dat was<br />

geen succes. “Ik vind het een gave als iemand soepel weet om te<br />

gaan met een groep leerlingen van zo’n veertien, vijftien jaar. Ik<br />

heb dan ook veel respect voor mensen die dat kunnen. Helaas heb<br />

ik moeten vaststellen dat ik daar niet toe behoor. Een groep van<br />

vijftien tot dertig van die muiters die – hoera - onder het gezag van<br />

hun leerkracht uit zijn en onder het motto Wij gaan aan cultuur<br />

doen de deur uitvliegen… het is niet aan mij daar op een goede<br />

manier mee om te gaan. Dat lukt me gewoon niet.<br />

De afspraak was trouwens ook dat er docenten mee zouden gaan<br />

als begeleider. Maar om allerlei redenen, die zonder meer legitiem<br />

waren, gelo<strong>of</strong> ik best, lukte dat toen niet altijd. Het kwam ook voor<br />

dat een docent het idee had dat zijn groep op weg was naar een<br />

locatie elders, terwijl die hier voor de deur op hem stond te wachten.<br />

Kortom, in het begin hadden we last van enige organisatorische<br />

oneffenheidjes. Daar hebben we ons overigens niet door uit<br />

het veld laten slaan. Integendeel, dan is het de uitdaging om het<br />

allemaal wel piekfijn voor elkaar te krijgen. t 73


74<br />

Ik moet zeggen, het jaar daarna liep alles volgens het spoorboekje.<br />

Toen is er ook wat extra tijd geïnvesteerd om het programma goed<br />

met de docenten door te spreken. We hebben gezegd: “Alles leuk<br />

en aardig, maar dat die jongelui zich een beetje redelijk blijven<br />

gedragen is en blijft jullie verantwoordelijkheid.” Daarna is ook<br />

gebleken dat het wakend oog van de docent ertoe bijdraagt dat<br />

leerlingen beseffen dat het voor hen niet zonder gevolgen blijft als<br />

zij zich buitensporig gedragen bij een onderwijsactiviteit buiten<br />

school. Het heeft rust in de tent gebracht.<br />

Voorbereiding steeds verder verfijnd<br />

Ook de voorbereiding is in de loop der tijd - zowel qua inhoud als<br />

vorm - steeds verder verfijnd. In het begin kwamen de leerlingen<br />

hier blanco binnen en werden dan voor het eerst met moderne<br />

kunst geconfronteerd aan de hand van de schilderijen die hier<br />

hangen. Dat ging toen een beetje van hap snap. Het hing af van de<br />

klik die ik met de groep had <strong>of</strong> het lukte hen daar wat van mee te<br />

geven. Liep het niet omdat zij zich vervelend gingen gedragen, dan<br />

werden de verhalen ook minder boeiend. Want in dat geval moest<br />

ik meer aan de orde denken dan aan de overdracht van informatie.<br />

Dat was ook een van de redenen waarom ik heb gezegd dat iemand<br />

anders hen hier in wegwijs zou moeten maken. Want ik ben niet<br />

geschoold in educatie. Dat is gewoon mijn stiel niet. Vandaar dat<br />

wij daar toen iemand voor hebben aangetrokken die het echt heel<br />

goed kan.”<br />

Rondje Cultuur geeft nieuwe impuls<br />

Bert van Elswijk heeft het gevoel dat de belangstelling voor kunst<br />

en cultuur, die met het project kunst op school in het basisonderwijs<br />

wordt gewekt, door het Rondje Cultuur weer een nieuwe<br />

impuls krijgt. “Er was een tijdje terug een docent die zei dat de<br />

leerlingen uit Stede Broec tijdens de voorbereiding het lastigst<br />

zijn omdat zij al heel wat bagage hebben en daarmee een voor-<br />

sprong op de rest. Van de muziekschool krijgen wij het signaal<br />

dat de belangstelling voor klassieke instrumenten als dwarsfluit,<br />

harp, piano en viool toeneemt. Gewoon naar de droge cijfers<br />

kijkend zie je dat het aantal leerlingen dat dit soort lessen volgt<br />

aan het groeien is. Het trekt een beetje weg uit de fanfare- en<br />

harmoniewereld. Of dit verschijnsel een oorzakelijk verband met<br />

de schoolprojecten heeft, kan ik niet bewijzen. Het zou interessant<br />

zijn daar eens gericht onderzoek naar te doen.”<br />

Veel waardering van leerlingen<br />

Na afloop van een Rondje Cultuur krijg ik altijd een evaluatie met<br />

daarbij ook het oordeel van de leerlingen en van de begeleiders<br />

van de school. Dan zie je wat er allemaal gebeurd is en hoezeer het<br />

wordt gewaardeerd. Het kost ons als gemeente natuurlijk geen<br />

vermogen om het mogelijk te maken, maar je wilt wel weten <strong>of</strong><br />

het ook enige zin heeft. Tenslotte wordt er hier toch een week lang<br />

ingebroken op de gebruikelijke gang van zaken. Mijn collega’s<br />

worden er allemaal mee geconfronteerd. Als dan zou blijken dat<br />

het negatief wordt gewaardeerd door degenen die het ondergaan<br />

en begeleiden, zou je je toch eens achter de oren moeten krabben<br />

en je moeten afvragen: wil ik hier wel mee doorgaan? Maar<br />

het omgekeerde is het geval. Juist doordat het heel goed wordt<br />

gewaardeerd door leerlingen, door hun begeleiders en ook door<br />

de mensen van de Kunstcompagnie in Hoorn die het organiseren,<br />

maakt het voor mij gemakkelijker mijn collega’s er in mee te krijgen.<br />

Het is wel eens wat luidruchtig, maar dat wordt dan blijmoedig<br />

verdragen. Dat lawaai heeft ook te maken met de constructie<br />

van dit gebouw. Als een horde jongelui van dertien, veertien jaar<br />

over de stalen trap tussen de eerste en tweede verdieping dendert<br />

en in de gaten krijgt dat zij met z’n allen een klereherrie veroorzaken,<br />

ja zet je dan maar even schrap. Ach, het duurt dertig seconden<br />

en dan is het al weer over. Ik maak er wel eens een grapje over<br />

door te roepen: “Hallo collega’s! Iedereen weer wakker?” s 75


Wim Zwijsen<br />

over kijken<br />

76<br />

“Jij bent net zo goed<br />

een kunstenaar als ik.<br />

Alleen heb ik iets meer<br />

geoefend”<br />

In een nauw straatje in de oude binnenstad van<br />

Hoorn heeft beeldend kunstenaar Wim Zwijsen<br />

zijn galerie. Hij laat er niet alleen eigen werk<br />

zien en dat van zijn vrouw Helma van Kleinwee.<br />

Met enige regelmaat zijn er ook exposities van<br />

collega beeldend kunstenaars. Tijdens de<br />

Rondjes Cultuur in Hoorn ontvangt hij er drie<br />

maal daags een groepje van zeven tot tien<br />

leerlingen van VWO, Havo <strong>of</strong> VMBO.<br />

“Dan vertel ik hen iets over het galeriewezen, hoe een galerie<br />

draait en wat ik als kunstenaar doe. Ook probeer ik uit hen te<br />

krijgen hoe zij kunst ervaren. De resultaten zijn schrikbarend.<br />

Zij weten over het algemeen niet wat er bij hen thuis aan de muur<br />

hangt. Het merendeel, wel tachtig procent, komt van huis uit<br />

helemaal niet in aanraking met kunst. Zij hebben ook geen enkel<br />

idee wat een kunstenaar doet, hoe die zijn schilderijen maakt,<br />

hoeveel tijd hij daar in stopt en hoeveel geld hij daarvoor zou<br />

kunnen krijgen. Als ik dat vertel aan de hand van het werk dat<br />

hier hangt, kijken zij hun ogen uit. Dan vinden zij het ook logisch<br />

dat een schilderij zoveel geld kost.”<br />

Wim Zwijsen is zelf pas op latere leeftijd beeldend kunstenaar<br />

geworden. Studeerde eerst werktuigbouwkunde en verwarmingstechniek.<br />

Was jare<strong>nl</strong>ang chef van een tekenkamer. Stapte daarna<br />

over naar het onderwijs. Gaf vijftien jaar les in tekenen en handvaardigheid.<br />

Begon in 1990 met Galerie Wim Zwijsen.<br />

Fascinatie voor architectuur<br />

Zijn technische achtergrond speelt een belangrijke rol in zijn<br />

werk. Met name zijn fascinatie voor architectuur. In zijn schilderijen<br />

geeft hij bouwwerken een nieuw perspectief door deze in een<br />

abstract landschap van lijnen en kleurvlakken te plaatsen.<br />

Tijdens de Rondjes Cultuur houdt hij sessies in zijn galerie. Soms<br />

hebben die het karakter van een kunstbeschouwing, soms van<br />

een workshop, al naar gelang het schooltype en aantal leerlingen.<br />

Hoe dan ook, hij is dan weer even teke<strong>nl</strong>eraar. Maakt van te voren<br />

een lesbrief, meestal aan de hand van de expositie in zijn galerie.<br />

t 77


78<br />

Hoe het is kunstenaar te zijn<br />

“Ik probeer hen even te laten voelen hoe het is kunstenaar te zijn<br />

en een schilderij te maken. Ik leg bijvoorbeeld een schilderij van<br />

mijzelf op tafel. Dan vertel ik hen precies, van begin tot eind, hoe<br />

ik het maak. Dat ik een deel met pen wel drie keer overdoe omdat<br />

ik wil dat het overkomt als fijnschilderen. Of dat ik een kleurslag<br />

van links naar rechts, van donker naar licht, ook pas in twee keer<br />

kan maken. Dat ik er pasta op smeer en moet wachten tot het<br />

gedroogd is, voor ik weer verder kan. Afijn, het hele proces leg<br />

ik helemaal uit, vanaf het maken van een paneel tot aan het<br />

eindresultaat.”<br />

Lesje in kijken<br />

Het is eige<strong>nl</strong>ijk een lesje in kijken. Iedereen kijkt anders zeg ik<br />

altijd. Bij een grasveld ziet de een meteen een voetbalveld in en<br />

de ander zegt: “Goh, kijk, madeliefjes, wat leuk”. Zo kijken de<br />

leerlingen die bij me komen ook allemaal anders; afhankelijk van<br />

hun achtergrond, hun interesse, wat ze geleerd hebben, thuis, op<br />

school en op straat.<br />

Elk object is ooit vormgegeven<br />

Wat ik hoop te bereiken is dat zij meer zicht krijgen in alles wat zij<br />

zien. Want ze lopen door de stad en zien niks. Zijn bezig met allerlei<br />

andere dingen. Daardoor hebben zij niet in de gaten dat alles<br />

om hen heen ooit gemaakt is door kunstenaars <strong>of</strong> bedacht is door<br />

andere creatieve mensen. Elk object is ooit vormgegeven. Daar is<br />

dus over nagedacht. Een reclamebord, een gebouw, een hele stad.<br />

Zij gaan er zomaar aan voorbij. Maar je kunt ook kijken hoe het is<br />

vormgegeven, <strong>of</strong> het je aanspreekt en <strong>of</strong> het in jouw ogen goed <strong>of</strong><br />

fout is gemaakt. Daar probeer ik hen bewust van te maken.<br />

Je hebt vaak kans dat wij hier een hele les over praten. Dan komen<br />

we niet eens aan tekenen toe. Dat is vooral zo bij VWO- en Havoleerlingen.<br />

Heb je VMBO- leerlingen, ja die kunnen niet stilzitten.<br />

Na een kwartier zijn die uitgeluisterd. Dan kom je er eerder toe om<br />

te zeggen: “Kom op jongens, nou gaan wij wat doen.” En dat is dan<br />

toch ook wel weer leuk.<br />

In fases naar abstractie<br />

Ik ga meestal uit van een werk dat hier hangt, bijvoorbeeld een<br />

figuratief schilderij. Daar maak ik een foto van en die druk ik af op<br />

een vel papier. Vervolgens teken ik daar drie vierkantjes bij. Dan<br />

moeten zij daarin drie fases tekenen die leiden naar abstractie.<br />

Dat klinkt ingewikkeld, maar is het niet. Ik laat zien hoe dat gaat<br />

aan de hand van een persiflage van Andy Warhol op het werk van<br />

Mondriaan. Piet Mondriaan werkte in zijn beginjaren heel figuratief.<br />

Schilderde bijvoorbeeld een heel herkenbare boom. Later ging<br />

hij die boom in lijnen en vlakken verdelen. Vervolgens schilderde<br />

hij elk vlak in een andere kleur. En in de laatste fase maakte hij<br />

composities met zwarte lijnen en vlakken in de primaire kleuren<br />

wit, rood, blauw en geel. Zo laat ik hen ook die verschillende fases<br />

doorlopen. Ik leg een doos kleurpotloden neer en zeg: “Ga je gang”.<br />

Iedereen kan tekenen<br />

Natuurlijk hoor je dan van een van hen: “Ik kan niet tekenen”.<br />

Maar dat vind ik onzin. Iedereen kan tekenen. Dus dat zeg ik ook:<br />

”Je kunt het wel. Jouw probleem is alleen dat je je gaat meten met<br />

anderen. Dat moet je dus niet doen. Dat is de houding die een<br />

kunstenaar ook heeft: die meet zich niet aan anderen. Die zegt:<br />

“Ik ben mijzelf. Mensen mogen het mooi <strong>of</strong> lelijk vinden wat ik<br />

maak, interesseert me niets. Ik ben authentiek.” Dat is de ware<br />

kunstenaar. En ik vind dat zij dat even moeten voelen.<br />

Natuurlijk, iets nieuws verzinnen is ontzettend moeilijk. Je neemt<br />

altijd wel iets mee van een ander. Maar maak daar dan wat anders<br />

van. Iets van jezelf. Nou dat probeer ik dan bij hen over te brengen.<br />

Dan zeg ik: “Jij bent net zo goed een kunstenaar als ik. Alleen<br />

heb ik iets meer geoefend. Verder heb ik besloten kunstenaar te<br />

worden en jij effe niet. Of nog niet”. s 79


Dirk van Zonderen<br />

over regels<br />

80<br />

“Voor hen zijn<br />

het enorme<br />

impulsen.<br />

Die vergeten<br />

ze niet<br />

meer“<br />

Achter een deur van het Witte Theater in<br />

IJmuiden klinkt een d<strong>of</strong>fe discodreun. Als<br />

Dirk van Zonderen de deur openduwt, dendert<br />

het geluid in volle hevigheid op ons af. In de<br />

danszaal maakt een donkere man ritmische<br />

armbewegingen voor een groep VMBO-leerlingen,<br />

terwijl hij hardop tellend naar voren loopt en<br />

zich plotseling omdraait. In volle concentratie<br />

proberen de leerlingen zijn ingewikkeld<br />

bewegingspatroon na te volgen.<br />

Dirk trekt de deur grijnzend dicht en zegt: “Je valt met je neus in<br />

de boter. Ook dit is het gevolg van een Rondje Cultuur. Die school<br />

belde me op <strong>of</strong> de docent die toen een workshop had gegeven, ook<br />

een keer met andere klassen mocht werken. Nou prima toch.<br />

Wij hebben hier een zwevende vloer die speciaal voor dans is aangelegd.<br />

Daarop kunnen ze veel beter uit de voeten dan op school”.<br />

Dirk van Zonderen is directeur van het Witte Theater. Aanvankelijk<br />

was hij nogal huiverig om leerlingen van het VMBO binnen te<br />

laten. Maar nu is hij helemaal ‘om’.<br />

Regels in het theater<br />

Dirk: “Theater is toch een beetje elitair. We pretenderen wel dat<br />

wij heel modern zijn, eigentijds en zo, inspelend op ontwikkelingen<br />

in de maatschappij. Maar de regeltjes voor het publiek zijn<br />

eige<strong>nl</strong>ijk heel ouderwets. Je moet bij ons een kaartje kopen, netjes<br />

in de rij gaan staan, wachten tot de zaal open gaat, tijdens de<br />

voorstelling niet praten, niet hoesten en als je het niet leuk vindt<br />

mag je dat niet eens laten merken. Dan sluip je in de pauze<br />

maar weg.<br />

Al die regeltjes zijn eige<strong>nl</strong>ijk nog precies hetzelfde als toen ik<br />

twintig jaar geleden in dit theater begon. Het jongere publiek<br />

wat hier komt, neemt die regels over het algemeen moeiteloos<br />

over. Dat zijn meestal leerlingen van HAVO-VWO-Gym. Ook bij<br />

de eerste Rondjes Cultuur. Vond ik wel zo plezierig.<br />

Verschil in houding leerlingen HAVO/VWO en VMBO<br />

Toen het Rondje Cultuur werd uitgebreid met VMBO en Praktijkscholen,<br />

kreeg je een compleet andere groep jongeren binnen.<br />

Deze leerlingen zijn drukker, groter in aantal, minder verbaal,<br />

meer lijfelijk en zij reageren emotioneel ook anders.<br />

Als je een workshop moderne dans doet met leerlingen van het<br />

gymnasium, trekken die meteen een gymbroek aan en doen ze<br />

hun schoenen uit voor zij de vloer op gaan. Maar leerlingen van<br />

het VMBO niet. Die durven hun schoenen niet uit te trekken, laat<br />

staan hun broek. Want ze zijn bang dat zij dan voor gek staan.<br />

Ik zag dat eerst als onwil. Toen ben ik daar eens over gaan nadenken.<br />

En ineens realiseerde ik me: verrek, het ligt niet aan hen,<br />

maar aan mij. Ik doe iets verkeerd. Als je normaal met ze omgaat,<br />

is er niets aan de hand. Neem ze serieus. Praat met ze. Dus ik<br />

vraag <strong>of</strong> ze een bepaalde workshop leuk vinden. Kijken ze me<br />

aan: “Leuk? Kom hé. Zoiets stoms. Wie vindt dat nou leuk om te<br />

doen?”. “Ik”, zeg ik dan. Krijg ik als antwoord: “Nou dan doet u het<br />

voortaan toch zelf”. Daar kan ik nu wel om lachen. Maar eerst niet<br />

hoor. Toen dacht ik dat ze het allemaal echt meenden”.<br />

Als jij hen serieus neemt, nemen ze jou ook serieus. Het houdt<br />

je jong. Dat vind je misschien populistisch gezwets. Maar als je<br />

hoort op tv dat het allemaal zo slecht gaat met jongeren, gelo<strong>of</strong> ik<br />

daar helemaal niks van. Ik vind het merendeel hartstikke leuk. Je<br />

moet je gewoon verplaatsen naar de tijd toen je zelf zo oud was.<br />

Vond je ook alles stom. t 81


Wij zijn de baas<br />

Kijk als zij hier binnenkomen voor een Rondje Cultuur, zijn wij de<br />

baas. Niet de begeleiders, de leraren <strong>of</strong> de mensen van ’T Platform,<br />

maar wij, de mensen die hier werken. Dus vertellen wij eerst even<br />

wat de regels zijn. Dat de mobieltjes uitmoeten, dat je tijdens een<br />

voorstelling niet zit te kletsen en dat soort dingen. Wij nemen het<br />

roer over. Brengen sfeer. Gaan met groepjes naar binnen en zorgen<br />

voor rust in de zaal. Want rust is de basis voor een goede<br />

voorstelling.<br />

Wij hebben nu vier keer per jaar een Rondje Cultuur in dit gebouw,<br />

twee keer voor HAVO-VWO en twee keer voor het VMBO. Dan zijn<br />

er zo’n vier workshops tegelijk aan de gang. Hier in het café doen<br />

we bijvoorbeeld een workshop soap. Gaan zij zelf filmen en acteur<br />

en actrice spelen. Vinden ze hartstikke leuk.<br />

Veel veranderd in deelname jongens en meisjes<br />

Wat dat betreft is er wel veel veranderd. Vroeger was een workshop<br />

soap alleen iets voor meisjes. Nou is dat compleet over; er<br />

doen soms meer jongens aan mee. Bij de workshop DJ, dat draaitafelgedoe,<br />

zijn de jongens nog steeds in de meerderheid. Maar is<br />

er een workshop rappen <strong>of</strong> streetdance, dan is het weer fifty-fifty.<br />

Dat is allemaal enorm geëmancipeerd. Vroeger kreeg je een jongen<br />

niet aan het dansen, zeker een VMBO-er niet. Maar nu is dat<br />

geen enkel probleem.<br />

Pubers wekken de indruk dat ze het allemaal maar niks vinden.<br />

Dat hoort nou eenmaal bij hun leeftijd en bij stoer gedrag. Maar<br />

als je goed kijkt, zie je dat ze het juist erg leuk vinden. Ze doen<br />

allemaal mee. Wij hebben er hier nog nooit eentje gehad die de<br />

boel verstierde. Ze hebben er gewoon lol in. Ik weet dat zij deze<br />

ervaring meenemen in de rest van hun leven. Voor hen zijn het<br />

enorme impulsen. Die vergeten ze niet meer. Zij zien dat dit een<br />

openbaar gebouw is dat de deuren wagenwijd voor hen open doet.<br />

Ik denk dat je dat altijd wel bijblijft.<br />

Je komt altijd wel een keertje terug<br />

De grote meute gaat later misschien liever naar musicals en zo.<br />

Daarvoor kunnen ze in de schouwburgen terecht. Die zijn steeds<br />

meer uitgegroeid tot podia voor iedereen. Maar ook in een vlakkevloertheater<br />

is altijd wel een programma te vinden dat hen<br />

aanspreekt. Ik zeg daarom tegen iedereen die hier komt tijdens<br />

een Rondje Cultuur: “Je komt hier heus wel weer een keertje terug.<br />

Want je weet dat je hier welkom bent.” Daarom ben ik er ook zo<br />

voor dat het Rondje Cultuur blijft bestaan. Want daarmee haal je<br />

echt een drempel voor ze weg”. s 83


Caspar Himmelreich<br />

over kwaliteit<br />

84<br />

“Als ze het niet leuk<br />

vinden, kun je de rest<br />

wel vergeten”<br />

Wanneer is een Rondje Cultuur geslaagd?<br />

Welke kwaliteitseisen kun je er aan stellen?<br />

En hoe kunnen de organisatoren ervoor zorgen<br />

dat de kwaliteit verder wordt ontwikkeld?<br />

Met deze vragen heeft Caspar Himmelreich zich bezig gehouden<br />

tijdens zijn afstudeerproject aan de Utrechtse School voor<br />

Bestuurs- en Organisatiewetenschap. Zijn Interventieonderzoek<br />

naar kwaliteitsmanagement bij het project Rondje Cultuur Alkmaar<br />

2003 had als titel KWALITEIT IS ONZE RECLAME. Als ho<strong>of</strong>d van<br />

het SKV Noord Kennemerland kon hij zijn werkervaringen meteen<br />

in het onderzoek meenemen.<br />

Hij ziet kwaliteit simpelweg als “het verschil tussen wat je<br />

verwacht van een activiteit en wat er uiteindelijk uitkomt.” Cas:<br />

“Als je ergens naar toegaat, naar een concert bijvoorbeeld, dan<br />

heb je daar van te voren al een bepaalde verwachting van: van het<br />

orkest, de muziek, de zaal, het publiek en de sfeer. Als het begint<br />

vraag je je instinctief af: moet ik wegwezen <strong>of</strong> is dit iets voor mij?<br />

Dat is gewoon een dierlijke reactie: is het in orde <strong>of</strong> niet? Dat<br />

betekent dat een activiteit in de eerste plaats aantrekkelijk moet<br />

zijn en je een veilig gevoel moet geven. Een welkom gevoel.”<br />

Kwaliteit is iets persoo<strong>nl</strong>ijks<br />

Dat impliciete gevoel voor kwaliteit ligt bij ieder mens anders.<br />

Iedere deelnemer aan een Rondje Cultuur heeft zijn eigen verwachtingen,<br />

belevingen en opvattingen. Het is maar waar je van<br />

houdt. De een vindt het prachtig als mensen op het toneel woest<br />

tegen elkaar tekeer gaan, de ander gruwt ervan. Kwaliteit is in de<br />

eerste plaats iets persoo<strong>nl</strong>ijks. Cas: “Er zit altijd een belevingsaspect<br />

aan waar je niet omheen kunt. Als leerlingen zeggen:<br />

“We vonden het leuk”, dan kun je wel reageren met “Leuk, leuk?<br />

Wat heb je daar nou aan?”, maar als ze het niet “leuk” vinden, kun<br />

je de rest wel vergeten.”<br />

Kwaliteitscriteria van pr<strong>of</strong>essionals<br />

Cas maakt een onderscheid tussen de impliciete kwaliteit van<br />

iedere deelnemer aan het Rondje Cultuur en de expliciete kwaliteit<br />

die pr<strong>of</strong>essionals hanteren. Hij maakt wat dat betreft graag een<br />

vergelijking met de kwaliteit van een product, waarbij consument<br />

en expert ook verschillende criteria hanteren. Cas: “Stel<br />

jij koopt een auto die je bevalt en je leest daarna in een autoblad<br />

dat die door experts wordt afgekraakt. Eige<strong>nl</strong>ijk heb je daar dan<br />

geen boodschap aan. Jij bent er immers blij mee. Zo kun je ook<br />

best genieten van een voorstelling die een slechte recensie heeft<br />

gekregen.<br />

Kwestie van smaak<br />

De pr<strong>of</strong>essionals beoordelen een artistiek product volgens drie<br />

criteria: zeggingskracht, originaliteit en vakmanschap. Maar zij<br />

kunnen daarover onderling behoorlijk van mening verschillen.<br />

Wat de een fantastisch vindt, roept bij de ander de reactie op: hoe<br />

durven ze me zoiets voor te schotelen. Kwaliteit is niet objectief te<br />

meten. Het is ook een kwestie van smaak.” t 85


86<br />

Waar maken wat je belo<strong>of</strong>t<br />

Er zijn nog andere kwaliteitsaspecten waar een voorstelling,<br />

concert, workshop, rondleiding <strong>of</strong> andere culturele activiteit aan<br />

moet voldoen. Cas maakt opnieuw een vergelijking met een alledaags<br />

product. “Neem bijvoorbeeld een lamp die er schitterend<br />

uitziet. Daar heb je dan een goed gevoel bij. Maar als blijkt dat hij<br />

het niet doet, valt de kwaliteit toch tegen. Zo moet een culturele<br />

activiteit ook beantwoorden aan de functie die deze heeft. Je moet<br />

waarmaken wat je belo<strong>of</strong>t. Als ik naar een cabaretvoorstelling ga<br />

waar ik absoluut niet om kan lachen, ontbreekt er gewoon een<br />

essentiële kwaliteit.”<br />

Verstandhouding opbouwen<br />

Het betekent niet dat een culturele activiteit direct moet aanslaan.<br />

Soms moeten toeschouwers eerst even wennen aan de vorm, de<br />

inhoud en de stijl. Zeker als die nieuw voor hen is. Cas: “Als je het<br />

publiek in aanraking brengt met iets dat het nog niet kent, duurt<br />

het meestal een tijdje voordat het zich laat meevoeren. Daar moet<br />

je dan aan beide kanten moeite voor willen doen. Pas als je een<br />

verstandhouding met elkaar hebt opgebouwd, kun je naar een<br />

apotheose toewerken. Acteurs weten vaak precies wat het cruciale<br />

moment is, waarop zij het publiek te pakken moeten hebben”.<br />

Iets toevoegen<br />

Ook voor een workshop geldt zo’n gewenningsperiode. Cas: “De<br />

workshopdocenten weten dat zij iets bij leerlingen teweeg moeten<br />

brengen dat nieuwsgierigheid wekt. Ze komen meestal met een<br />

techniek die vrij simpel te leren is. Binnen vijf, zes minuten hebben<br />

leerlingen die onder de knie. Maar het moet wel iets toevoegen<br />

aan wat zij al kennen. Je moet dus niet met kleien aankomen. Verder<br />

moet het een techniek zijn, waarin zij hun eigen idee in kwijt<br />

kunnen. Zo is grimeren vaak erg succesvol omdat de basis vrij<br />

simpel is. In boekjes staan zoveel voorbeelden dat zij daar altijd<br />

wel iets van zichzelf in kunnen leggen”<br />

Van imitatie naar creatie<br />

Dus imitatie leidt tot creatie? Cas: “Precies. Imitatie is een belangrijke<br />

vorm van leren. Het leven zit er vol mee. Op het moment dat<br />

je iets beheerst, kun je verder gaan. Dan komt er pas iets los. Je<br />

hebt vakmanschap als basis nodig. Daarna kun je iets origineels<br />

maken dat zeggingskracht heeft. Dat doe je niet zomaar.”<br />

Kwaliteitskompas<br />

Bij de samenstelling van een Rondje Cultuur is de organisatie er<br />

op uit de verschillende ideeën over kwaliteit met elkaar te verenigen.<br />

Cas: “Je ontwikkelt een bepaald kwaliteitskompas. Daarbij<br />

houd je rekening met dingen die leerlingen leuk vinden. Je kiest<br />

workshopleiders waarvan je weet dat zij het aankunnen. Die<br />

moeten enthousiasme uitstralen en oprecht belangstelling hebben<br />

voor de leerlingen. Verder is het van belang dat de docenten<br />

het Rondje Cultuur op school hebben voorbereid, zodat leerlingen<br />

weten wat ze mogen verwachten. Zij kiezen dan een bepaalde<br />

route waar diverse disciplines aan de orde komen en waarbij<br />

zij ook in diverse instellingen terecht komen. Het is verder van<br />

belang dat een docent van school hen begeleidt. Vroeger kwam je<br />

soms een leerkracht tegen die het geen bal interesseerde. Die wist<br />

niet eens waar hij was. Die non-interesse sloeg onherroepelijk<br />

over op de leerlingen. Maar inmiddels is de communicatie sterk<br />

verbeterd. Wij hebben in de loop der jaren geleerd wat er allemaal<br />

fout kan gaan en hebben ons programma en de draaiboeken daar<br />

op aangepast. Wij doen er alles aan om leerlingen een leuke en<br />

leerzame dag te bezorgen, waar ze er met plezier op terugkijken.<br />

En dat lukt steeds beter”. s 87


Femmy Vroegop<br />

en Jacco Sandstra<br />

over kiezen <strong>of</strong> indelen<br />

88<br />

“Je mag niet<br />

verwachten dat zij<br />

ineens CKV-beesten<br />

zijn geworden”<br />

Het Rondje Cultuur in Heerhugowaard eindigt<br />

nogal chaotisch. In de grote zaal van theater<br />

De Schakel reageert een groepje VMBO-leerlingen<br />

langdurig en luidruchtig op de grappen van<br />

het cabaretduo Olaf en Jasper. De confronterende<br />

aanpak van de beide cabaretiers leidt tot een<br />

permanente discussie met de zaal, waar zij soms<br />

maar met moeite bovenuit komen. Uiteindelijk<br />

weten zij het publiek met een hilarisch liedje<br />

weer in hun greep te krijgen.<br />

Na afloop praten Femmy Vroegop en Jacco Sandstra nog wat na<br />

in de foyer. Femmy is docent handvaardigheid en CKV op het<br />

Clusius College, dat op acht plaatsen in Noord-Holland VMBO-<br />

Groen opleidingen verzorgt. Voor haar is het al de achtste keer dat<br />

zij een Rondje Cultuur meemaakt. Voor Jacco de eerste. Hij geeft<br />

geschiedenis en aardrijkskunde op Scholengemeenschap Huygenwaard.<br />

Houdt zich daar ook bezig met de culturele activiteiten in<br />

de onderbouw.<br />

CKV-activiteiten voor de VMBO-leerlingen<br />

Het gesprek gaat over de CKV-activiteiten voor de VMBO-leerlingen<br />

op hun scholen. Femmy: “Wij zijn geen zogenaamde cultuurpr<strong>of</strong>ielschool.<br />

Daarom vind ik het voor onze leerlingen belangrijk<br />

dat zij tijdens een Rondje Cultuur in aanraking komen met allerlei<br />

cultuurvormen waar zij anders nooit iets mee te maken zouden<br />

krijgen. Zij doen workshops die zij anders nooit zouden volgen”.<br />

Grensverleggend<br />

Meestal gaat het redelijk goed. Natuurlijk niet bij elke leerling.<br />

Sommigen vinden het gewoon heel eng. Bij de theaterimprovisatie<br />

vanmorgen was er één bij die echt niet durfde mee te spelen. Maar<br />

als leerlingen zich daar overheen kunnen zetten, krijgen zij er een<br />

kick van. Leuk om te zien. Voor veel van mijn leerlingen is zoiets<br />

echt grensverleggend.<br />

Jacco: “Voor ons geldt ook dat het kennismaken met nieuwe<br />

dingen erg belangrijk is. Op school doen we ook al het een en<br />

ander. We hebben culturele middagen waarbij we de leerlingen<br />

betrekken bij de samenstelling en uitvoering van het programma.<br />

Verder zijn er muziekavonden die door hen zelf georganiseerd<br />

worden en waarbij zij ook optreden.”<br />

Beide scholen pakken de voorbereiding van het Rondje Cultuur op<br />

verschillende manieren aan. Leerlingen van het Clusius College<br />

mogen van te voren zelf aangeven welke workshops zij graag willen<br />

volgen. De leerlingen van Huygenwaard weten echter niet wat<br />

hen te wachten staat. Voor hen is het een dag vol verrassingen.<br />

Ervaar het maar eens een keer<br />

Jacco: ”Zij weten van te voren niet naar welke workshop zij gaan.<br />

Wij delen hen gewoon in. Het nadeel is misschien dat zij er niet op<br />

voorbereid zijn. Maar ik vind het wel een voordeel dat ze met iets<br />

geconfronteerd worden waar zij zelf niet voor gekozen hebben.<br />

Ervaar het maar eens een keer. Je krijgt geen tijd je voor te stellen<br />

hoe vervelend het kan zijn. Je gaat aan de gang en voor je het weet 89


90<br />

is de workshop voorbij. Uit de reacties van de leerlingen maak<br />

ik op dat zij het twee van de drie keer erg leuk vonden. Als het<br />

niet meteen raak is, hebben ze het toch een keer meegemaakt. Zo<br />

voorkom je dat ze zich inschrijven voor de dingen die zij het leukst<br />

vinden <strong>of</strong> die zij al eens gedaan hebben.”<br />

Gemotiveerde leerlingen<br />

Femmy schudt haar ho<strong>of</strong>d. Is het er duidelijk niet mee eens. “Ik<br />

wil gemotiveerde leerlingen. Je hebt er niets aan als zij in een<br />

workshop niet willen meewerken omdat zij gedemotiveerd zijn.<br />

Dat is voor de workshopleiders niet prettig en voor de rest van<br />

de leerlingen ook niet. Dus laat ik hen altijd kiezen. Ik deel hen<br />

zoveel mogelijk in bij de activiteiten waar zij zelf voor gekozen<br />

hebben. Krijg je ook geen gezeur van “Wat doe ik hier?” <strong>of</strong> “Ik moet<br />

hier zijn van school”.<br />

Zowel Femmy als Jacco vinden het jammer dat de culturele vorming<br />

in de onderbouw van het VMBO nog nagenoeg ontbreekt. Op<br />

de basisschool hebben leerlingen vaak met verschillende vormen<br />

van cultuureducatie kennis gemaakt. Daarna verdwijnt de<br />

aandacht voor kunst en cultuur. Na een stilte van twee jaar<br />

kunnen zij in het derde jaar pas weer kiezen voor het vak CKV.<br />

Het Rondje Cultuur is dan voor hen een soort voorproefje.<br />

Rondje Cultuur ideaal<br />

Femmy: “Ik laat de leerlingen in dat derde jaar vrij veel zelfstandig<br />

op pad gaan. Zij bereiden in kleine groepjes voor waar zij naartoe<br />

gaan. Dan vraag ik: “Wat wil je? Wat kost het? Hoe pak je het aan?”<br />

Wij organiseren ook culturele activiteiten op school. Van papier<br />

maken tot dans en percussie aan toe. Als er geld over is kan er<br />

soms iemand aangetrokken worden om een workshop te geven.<br />

Maar zoiets als een Rondje Cultuur is ideaal, omdat het kant en<br />

klaar voor ons is georganiseerd. Het bespaart ons een hele<br />

hoop tijd.”<br />

Jacco:”Wij missen tot nu toe ook de aansluiting van CKV in onder-<br />

en bovenbouw. Maar wij zijn wel bezig te bekijken <strong>of</strong> wij daar<br />

wat aan kunnen doen. Je kunt bijvoorbeeld bepaalde thema’s in<br />

de onderbouw aan de orde stellen, die je in de bovenbouw verder<br />

uitwerkt. Er moet veel meer lijn in komen.”<br />

Femmy: ”Volgend jaar starten wij in de brugklassen met een<br />

project waarbij leerlingen drie uur in de week voor een bepaald<br />

onderwerp kunnen kiezen: kunst en cultuur <strong>of</strong> mens en natuur.<br />

Dat geeft hen de vrijheid eens een dansworkshop te doen <strong>of</strong><br />

activiteiten met theater, muziek <strong>of</strong> beeldende vorming. Dan kun<br />

je de dingen waar je in de onderbouw mee begint, ook meenemen<br />

naar de bovenbouw. Een Rondje Cultuur past daar heel goed in.<br />

Volstrekt nieuwe ervaring<br />

Je merkt dat zij daar aan de ene kant kiezen voor iets veiligs,<br />

voor iets dat ze wel eens eerder hebben gedaan. Maar bij de drie<br />

workshops is er altijd wel een die voor hen een volstrekt nieuwe<br />

ervaring vormt. Zoals theatersport. Dat kennen zij wel van tv, van<br />

de Lama’s. Maar nu merken zij pas hoe lastig het is. Zelf iets<br />

uitbeelden blijkt dan toch een heel ander verhaal. Ik merkte vanochtend<br />

dat geen enkele leerling zoiets ooit gedaan had. Het was<br />

heel spannend voor hen. Maar ook uitdagend. Ze kregen er echt<br />

plezier in”.<br />

Jacco: “Zij kijken nu ook anders tegen de Lama’s aan. Wat dat<br />

betreft is hun bewustzijn geactiveerd. Er blijft iets van hangen.<br />

Al mag je niet verwachten dat ze ineens CKV-beesten zijn<br />

geworden”. s<br />

91


Maaike Haas<br />

over begeleiding<br />

van vrijwilligers<br />

92<br />

“Onderzoek<br />

museumobjecten<br />

kan nooit<br />

concurreren<br />

met hiphoples”<br />

De laatste jaren zijn er bij de Rondjes Cultuur<br />

steeds meer instellingen betrokken die zich bezig<br />

houden met cultureel erfgoed. Niet alleen<br />

pr<strong>of</strong>essioneel geleide musea, maar ook historische<br />

verenigingen en oudheidskamers die door<br />

vrijwilligers worden gerund. De activiteiten die<br />

daar plaatsvinden hebben tot doel leerlingen te<br />

laten beseffen waarom het van belang is zorgvuldig<br />

om te gaan met de erfenissen uit het verleden.<br />

Zij staan even stil bij historische gebouwen,<br />

kunstobjecten, kleding en gebruiksvoorwerpen.<br />

Komen ondertussen van alles te weten over de<br />

geschiedenis die eraan vastzit. Ook is er aandacht<br />

voor allerlei immateriële kanten als oude gebruiken,<br />

uitdrukkingen en streektaal.<br />

Bureau Erfgoededucatie Noord-Holland<br />

Sinds 2005 is er een apart bureau, dat de samenwerking tussen<br />

scholen en erfgoedinstellingen stimuleert, Bureau Erfgoededucatie<br />

Noord-Holland. Het maakt deel uit van Cultureel Erfgoed<br />

Noord-Holland, de provinciale organisatie voor ondersteuning<br />

van musea, archeologie en instellingen die zich bezig houden<br />

met geschiedbeoefening. Het bureau heeft een eigen website<br />

www.erfgoedbijdeles.<strong>nl</strong>, waar inmiddels meer dan driehonderd<br />

lesprogramma’s op staan. Er is ook veel materiaal ontwikkeld<br />

om scholen enthousiast te maken voor erfgoed: een dvd met de<br />

film Erfgoed bij de les, waaiers vol lesideeën, discussiekaarten en<br />

een schijf die leerkrachten stimuleert met erfgoed in de klas te<br />

werken.<br />

Conservator spelen<br />

De adviseurs van Bureau Erfgoededucatie ondersteunen instellingen<br />

bij het ontwikkelen van programma’s om hun collectie tijdens<br />

een Rondje Cultuur op een aansprekende manier te introduceren<br />

bij leerlingen van het VWO en VMBO. Zo is voor Museum<br />

Sterkenhuis in Bergen een programma samengesteld, waarbij<br />

leerlingen een uur lang de rol van conservator spelen. Zij krijgen<br />

objecten uit de collectie te zien en moeten er achter zien te komen<br />

wat het verhaal erachter is. Vervolgens mogen zij beoordelen <strong>of</strong> en<br />

waarom het waardevol is de voorwerpen te bewaren. Ook wordt<br />

hun gevraagd hun keuze op een samenhangende manier ten toon<br />

te stellen.<br />

Advies over aanpak<br />

Maaike Haas is een van de adviseurs erfgoededucatie die zo’n<br />

instelling terzijde staat. “De vrijwilligers voeren zo’n programma<br />

zelf uit. Wij helpen hen alleen bij het ontwikkelen van het idee,<br />

geven hen tips en adviseren hen hoe je zoiets aanpakt op een<br />

93


94<br />

manier waar leerlingen echt wat mee kunnen. Zij doen ongelo<strong>of</strong>lijk<br />

hun best. Maar zij zijn natuurlijk geen pr<strong>of</strong>essionele<br />

docenten. Door hun enthousiasme krijgen zij de leerlingen echter<br />

meestal wel mee. Dat lukt niet altijd. Maar vaak zie je na verloop<br />

van tijd wel veel verbeteringen.<br />

Slopen <strong>of</strong> behouden?<br />

Op een gegeven moment hebben we een paar formats ontwikkeld<br />

die instellingen met vrijwilligers wat meer houvast bieden.<br />

Zij hebben dan al een leidraad voor hun programma. Een van die<br />

formats is het programma Slopen <strong>of</strong> behouden? Dat draait inmiddels<br />

in Alkmaar, Schagen en Hoorn. Wij hebben een powerpointpresentatie<br />

gemaakt waarin historische verenigingen foto’s van<br />

gebouwen in hun eigen stad kunnen plaatsen. Vervolgens krijgen<br />

de leerlingen de vraag: is het gebouw in beeld een monument dat<br />

behouden moet blijven <strong>of</strong> niet? Daar kan ook een modern gebouw<br />

tussen zitten. Dan luidt de vraag <strong>of</strong> het in de toekomst als monument<br />

bewaard moet blijven <strong>of</strong> gesloopt moet worden.<br />

Wat is het mooiste en lelijkste gebouw?<br />

Na zo’n i<strong>nl</strong>eidende presentatie gaan leerlingen in groepjes de stad<br />

in, soms zelfstandig, soms onder begeleiding van een gids van een<br />

historische vereniging. Zij maken dan foto’s van gebouwen, waarbij<br />

zij weer de vraag moeten beantwoorden Slopen <strong>of</strong> behouden?<br />

Zij gaan ook op zoek naar het mooiste en het lelijkste gebouw van<br />

de stad. Na verloop van tijd komen ze weer bij elkaar om daarover<br />

te discussiëren. Zo moedig je op een vrij simpele manier het<br />

kijken naar en waarderen van de eigen omgeving aan. De leerlingen<br />

beseffen ook voor welke keuzen gemeenten staan en wat het<br />

belang is van historische verenigingen die zich inzetten voor het<br />

behoud van monumenten.<br />

Activiteiten die met kijken en waarderen te maken hebben<br />

Wat belangrijk is dat je een programma ontwikkelt dat betrekking<br />

heeft op de onderwerpen waar de instellingen zich mee bezig<br />

houden. Je kan niet iets doen wat volledig los staat van zo’n vereniging,<br />

want dan voelen de mensen zich ook niet betrokken bij de<br />

inhoud. Dat is wel het lastige van erfgoed ten opzichte van kunst.<br />

Want bij kunst gaat het om beleven, doen en maken. Wij kunnen<br />

wel veel doen om erfgoed op te pimpen, maar het komt toch steeds<br />

neer op activiteiten die met kijken, onderzoeken en waarderen te<br />

maken hebben.<br />

Wat wel en wat niet?<br />

Wat dat betreft kan het onderzoeken van museumobjecten nooit<br />

concurreren met een hiphoples. Ik vind dansen in een kerk geen<br />

vorm van erfgoededucatie. Maar bij een theatervoorstelling die<br />

gaat over een gebeurtenis die daar lang geleden heeft plaatsgevonden,<br />

is er wel een duidelijke relatie tussen de locatie, het decor en<br />

datgene wat zich daar afspeelt en heeft afgespeeld.<br />

Erfgoed toegevoegde waarde<br />

Nu wij een paar jaar bezig zijn vind ik dat erfgoed voor het Rondje<br />

Cultuur een toegevoegde waarde is gebleken. Als de provincie niet<br />

de opdracht had gegeven het begrip cultuur ruimer te interpreteren<br />

en naast kunst ook aandacht te besteden aan cultureel<br />

erfgoed, was het Rondje Cultuur vermoedelijk steeds meer op de<br />

kunsten gericht. Het beeld is nu completer geworden.<br />

Het begint bij henzelf<br />

Ik houd leerkrachten steeds voor dat cultureel erfgoed echt niet<br />

ver van hun leerlingen afstaat. Het begint bij henzelf, bij dingen<br />

van vroeger die hun ouders bewaard hebben. Daar ga je in de onderbouw<br />

op in. In de middenbouw breid je het uit tot de omgeving<br />

waarin je woont, bepaalde gebouwen, namen van straten, de plattegrond<br />

van de stad. Vervolgens ga je in de bovenbouw weer een<br />

stap verder. Daar je heb je het dan over het erfgoed van iedereen.<br />

Het is echt niet zo’n moeilijk verhaal. Valt best mee.” s<br />

95


Maurice Vastenouw<br />

over verwachtingen<br />

“Wow, wat is dit?<br />

Wat moeten we<br />

hiermee?”<br />

Maurice Vastenouw is slagwerker. Zijn specialiteit<br />

is de samba. Hij is zakelijk en artistiek leider<br />

van AbSurdo, een pr<strong>of</strong>essionele slagwerkgroep<br />

die in wisselende samenstelling optreedt onder<br />

het motto Percussion with a Brazilian heart beat.<br />

“Wij zijn met zijn veertienen. Het hangt van de situatie af hoeveel<br />

er meedoen. Als we voor 5000 man spelen, zijn we er allemaal wel.<br />

Maar in een zaaltje van 150 man heb je aan zes spelers genoeg.<br />

Wij bieden puur slagwerk. De basis is Braziliaanse percussie.<br />

Sambamuziek dus. Daar hebben wij onze eigen draai aan gegeven.<br />

Westerse invloeden, Afrikaanse invloeden, beetje drum, beetje<br />

base. En dat dan met een sterk theatraal accent”.<br />

t<br />

96<br />

Maurice Vastenouw is ook muziekdocent. Geeft vaak workshops<br />

in combinatie met een optreden van AbSurdo. Dikwijls voor<br />

scholen.<br />

97


98<br />

Die combinatie werkt heel goed. In de voorstelling zit al een workshopje,<br />

een interactie met het publiek als break. Daardoor raken<br />

de leerlingen helemaal in de ban van de muziek. Daarna doen wij<br />

dan nog twee workshops voor maximaal 150 leerlingen tegelijk.<br />

Heel heftig. Dan gaan ze echt los.”<br />

Bij samba werkt grotere groep beter<br />

Maurice geeft die workshops al een jaar <strong>of</strong> vijf tijdens de Rondjes<br />

Cultuur in Midden-Kennemerland. “In het begin werkte ik met<br />

kleine groepjes van een man <strong>of</strong> twaalf. Halve klassen. Maar op<br />

mijn verzoek hebben we die groepen bij elkaar gevoegd tot een<br />

man <strong>of</strong> veertig. Bij samba werkt een grotere groep gewoon veel<br />

beter. Klinkt het intenser. Je hebt veel eerder een goed resultaat.”<br />

Wow, wat is dit?<br />

Hij vertelt dat de reacties tijdens de workshops bij HAVO/VWOgroepen<br />

anders zijn dan bij die van VMBO en Praktijkscholen.<br />

“HAVO- en VWO-leerlingen hebben vaak nog muziek in hun<br />

pakket en zijn er daardoor meteen meer bij betrokken. De VMBOgroepen<br />

hebben al een jaar geen muziek meer gehad. Die reageren<br />

zo van: “Wow, wat is dit? Wat moeten we hiermee?” Als zij halverwege<br />

mee moeten klappen, kijken ze eerst drie keer om zich heen<br />

om te zien <strong>of</strong> hun buurman ook meedoet. Maar na afloop zijn hun<br />

reacties meestal toch heel positief. Komen die jongens en meiden<br />

naar me toe: “O te gek, ik vond het echt top”. Terwijl zij eerst nog<br />

zo’n houding hadden van: “Bekijk het een beetje. Ik ga niet<br />

trommelen”.<br />

Houding leraren erg belangrijk<br />

Of leerlingen meedoen, hangt ook af van de manier waarop hun<br />

leraren ermee omgaan. Als die een houding hebben van: “Nou die<br />

zijn mooi onder de pannen, daar hebben wij geen omkijken naar,<br />

dus gaan wij maar k<strong>of</strong>fie drinken”, kan het een hele toer worden<br />

om de leerlingen mee te krijgen. Maar als docenten gemotiveerd<br />

zijn en meedoen, heb je de leerlingen meteen te pakken”.<br />

Weten wat je gaat doen<br />

Het is bovendien belangrijk dat zij van te voren weten wat zij gaan<br />

doen. Soms komen ze binnen met de verwachting dat zij gaan<br />

samba dansen. Dan is gewoon verkeerd doorgegeven waar de<br />

workshop over gaat. In zo’n geval kost het me een hoop moeite om<br />

ze mee te krijgen. Het is ook wel eens gebeurd dat ik een workshop<br />

eerder heb moeten stoppen omdat ze te hard slaan en niet<br />

willen luisteren. Als docenten dan niet ingrijpen, houd ik ermee<br />

op. Want anders slaan ze de instrumenten kapot. Dan ga ik liever<br />

naar een school die mij zelf inhuurt. Daar zit altijd een presentatie<br />

met AbSurdo aan vast. Daarna kom je een keer <strong>of</strong> drie terug voor<br />

een workshop. Dat heeft veel meer impact.<br />

Rondje Cultuur vluchtig<br />

Het nadeel van het Rondje Cultuur is dat het zo vluchtig is. De<br />

leerlingen snuiven overal even aan, maar er blijft weinig van hangen.<br />

Aan de andere kant, er komen na afloop van een workshop<br />

altijd wel twee <strong>of</strong> drie leerlingen naar me toe die het te gek vonden,<br />

me een hand geven en vragen <strong>of</strong> zij ook een cursus kunnen volgen.<br />

Kijk daar doe je het toch voor.<br />

Samba met Capoeira<br />

Het laatste jaar hebben we een workshop gegeven, terwijl in het<br />

lokaal ernaast iemand aan de gang was met Capoeira, de Braziliaanse<br />

vechtdans. Het laatste kwartier kwamen we buiten op een<br />

grasveldje bij elkaar. Ging onze groep samba spelen en die andere<br />

dansen. Dan ontstaat er echt iets leuks.<br />

Fanatiek en gemotiveerd meebeleven<br />

In Alkmaar hadden we aan het eind van het Rondje Cultuur ook<br />

een voorstelling met AbSurdo. Een groot gedeelte van de leerlingen<br />

hadden daarvoor al een workshop gehad. Die hebben de muziek<br />

dan al gehoord, de instrumenten gezien en zij kennen mij ook<br />

al. Gevolg is dat zij die voorstelling heel fanatiek en gemotiveerd<br />

meebeleven. Want zij weten dat er een moment komt, waarop ik<br />

hen uitnodig mee te spelen. Kunnen ze iedereen laten horen wat<br />

ze geleerd hebben. Vinden ze echt geweldig”. s 99


Vincent Lobé<br />

over afstemmen<br />

100<br />

De krenten<br />

in de pap voor<br />

het VMBO<br />

“Er bestaat in Haarlem al een aantal jaren een<br />

Rondje Cultuur voor Havo-VWO, georganiseerd<br />

door de gemeente. Maar voor het VMBO was er<br />

helemaal niets. Dat vonden wij als nieuwe<br />

brede VMBO-school niet acceptabel. Dus zijn<br />

wij naar de gemeente gestapt en hebben gezegd:<br />

“Wat doen jullie op dit gebied voor onze leerlingen?”<br />

Kregen we als antwoord: “Nou ehhh...<br />

eige<strong>nl</strong>ijk niets”.<br />

Vervolgens hebben we contact gezocht met Kreater (nu H’art), de<br />

steunfunctie voor het CKV in Haarlem. Daar waren zij het met ons<br />

eens dat er ook een passende culturele toer voor het VMBO moest<br />

komen. Samen met de mensen van Kreater en een paar collega’s<br />

hebben we daar toen een plan voor bedacht. Wij hebben dat<br />

Cult on Tour genoemd. Uiteindelijk zagen zowel de gemeente<br />

als de provincie het nut ervan en zijn met subsidies over de<br />

brug gekomen.”<br />

Aan het woord is Vincent Lobé, docent CKV, muziek en drama aan<br />

het LJC2, het Lourens Janszoon Coster College in Haarlem, in 2006<br />

ontstaan uit een fusie van vier VMBO-scholen. Lobé is een van de<br />

initiatiefnemers van de Cult on Tour, die Kreater, inmiddels omgedoopt<br />

in H’art, jaarlijks organiseert voor zo’n 700 VMBO-ers.<br />

Geen imitatie Rondje Cultuur<br />

“Wij wilden niet proberen het Rondje Cultuur voor Havo-VWO<br />

te imiteren. Wij hebben immers te maken met een heel ander<br />

type leerling. Vandaar dat wij activiteiten zochten die voor onze<br />

leerlingen meer relevant zijn. Dan kom je uit op doe-activiteiten,<br />

op workshops die als het even kan ook te maken hebben met de<br />

onderwijsrichting die zij hebben gekozen. Niet te moeilijk, niet te<br />

diep, maar wel interessant en verrassend. Alles hoeft niet altijd<br />

‘leuk’ te zijn, want dat is een sleutelwoord in het onderwijs dat te<br />

pas en te onpas wordt gebruikt. Het moet zinnig zijn. En als je het<br />

goed doet, is het ook nog leuk.<br />

Ik noem even een voorbeeld. We hebben hier op de Grote Markt<br />

een prachtige Grote Kerk met een schitterende toren. Ga je daar<br />

als toerist in, dan krijg je een mooie rondleiding en ga je even<br />

langs het graf van Frans Hals. Prachtig. Niks mis mee. Maar zo’n<br />

toertje is voor een gemiddelde VMBO-leerling na een kwartier al<br />

niet leuk meer. Een beetje saai.<br />

Speciale rondleiding<br />

De toren is voor toeristen niet toegankelijk. Maar voor onze leerlingen<br />

juist heel interessant. Dus hebben we contact gezocht met<br />

de gemeente, die er eigenaar van is. En daar hebben we iemand<br />

gevonden die het prima vindt dat VMBO-ers in groepjes de toren<br />

beklimmen. Zij krijgen een heel andere rondleiding dan de toeristen<br />

beneden in de kerk.<br />

Onze leerlingen bekijken hoe de toren gebouwd is. De constructie<br />

is helemaal van hout, verstevigd met lood. Aanvankelijk was alles<br />

van steen, maar dat werd te zwaar. Dus hebben ze een deel afgebroken<br />

en daarna in hout weer opgebouwd. Wat is er nou mooier<br />

dan jongens die bouwtechniek studeren, te laten zien hoe de<br />

pen-gat-verbindingen in zo’n eeuwenoude toren in elkaar zitten?<br />

En dan worden zij ook nog eens beloond met een prachtig uitzicht<br />

dat je als Haarlemmer normaal nooit te zien krijgt. t 101


102<br />

Activiteit afstemmen<br />

Dit vind ik nou typisch een voorbeeld van een activiteit die helemaal<br />

is afgestemd op onze leerlingen. Zij kunnen ook kiezen voor<br />

een rondleiding in de kerk zelf, boven in de gewelven. Ook een<br />

plek waar je normaal gesproken nooit komt. Vinden onze jongens<br />

ontzettend leuk. Zeker als er meiden bij zijn die zorg en welzijn<br />

als richting hebben. Als dan halverwege het licht uitgaat , het is<br />

ineens pikdonker en je loopt langs hele dunne latjes en relinkjes<br />

… Ja geweldig. De krenten in de pap voor het VMBO.”<br />

Alle activiteiten tijdens Cult on Tour zijn zoveel mogelijk afgestemd<br />

op VMBO-ers. In het Patronaat, de poptempel van Haarlem,<br />

komt iedereen ’s ochtends eerst bij elkaar voor de openingsact.<br />

Vervolgens zwermen honderden leerlingen uit over de stad om<br />

op twee verschillende locaties een workshop te volgen. Er zijn 24<br />

verschillend menu’s. In eerste instantie zoeken de CKV-docenten<br />

daaruit de onderwerpen die het beste passen bij de onderwijsrichtingen<br />

van hun leerlingen. Die mogen daar vervolgens zelf een<br />

menu uit kiezen. In negen van de tien gevallen krijgen zij wat ze<br />

willen.<br />

Goede voorbereiding essentieel<br />

Vincent Lobé is er heilig van overtuigd dat het welslagen van Cult<br />

on Tour staat <strong>of</strong> valt met een goede voorbereiding. “Je moet er echt<br />

in een aantal lessen naar toe werken en leerlingen klaarstomen<br />

voor een bezoek aan een museum, een kerk <strong>of</strong> een theater. Ze<br />

moeten weten: als je binnenkomt en je weigert je jas op te hangen<br />

in de garderobe en je weigert je telefoon uit te zetten en je weigert<br />

je tas af te geven, dan heb je meteen een heel vervelend begin. Dus<br />

daar besteden wij van te voren al aandacht aan: “Jongens, er wordt<br />

verwacht dat jullie je zus en zo gedragen. Net als bij een echte<br />

voorstelling hang je je jas op bij de garderobe. Daar staat iemand<br />

die je spullen in de gaten houdt. Die wordt betaald door Cult on<br />

Tour. Dus hierover geen discussie. Dit is de afspraak. Zo gaan we<br />

het doen.”<br />

Dat lukt meestal prima. Mijn ervaring is dat vier van de vijf leerlingen<br />

het erg leuk vinden. Je hebt er natuurlijk altijd wel eentje<br />

tussen die niets leuk vindt <strong>of</strong> daar in ieder geval niet voor uit wil<br />

komen. En er zijn ook altijd wel een paar workshops die tegenvallen.<br />

Maar als je meteen de juiste toon weet te treffen en direct met<br />

hen aan de slag gaat, vinden zij het over het algemeen hartstikke<br />

leuk.<br />

Soms loopt het anders dan gedacht<br />

Soms loopt het ook anders door iets wat je van te voren absoluut<br />

niet aan ziet komen. Zo brachten we een keer een bezoek aan het<br />

Teylers Museum. Op zich al heel interessant voor onze leerlingen,<br />

omdat er zoveel oude dingen te zien zijn die met techniek<br />

te maken hebben. Er was een tentoonstelling over goochelen en<br />

attributen en techniekjes die daar achter zaten. De educatieve<br />

dienst had een workshop geregeld, waarin leerlingen zelf ook een<br />

goochelattribuut in elkaar moesten zetten. Van te voren wisten<br />

zij niet wat ze gingen maken. Dat ontdekten zij pas toen het klaar<br />

was. Helemaal top.<br />

Nou was een leerling vergeten het werkstuk mee te nemen dat<br />

hij gemaakt had. Dus zegt een mevrouw van het Teylers tegen<br />

de docent van de volgende groep: “Er is een goocheltruc blijven<br />

liggen. Wilt u die aan die en die geven?”. Meteen was de reactie<br />

van die tweede groep: “Gaan we dat maken? Wat een stom ding”.<br />

De verrassing was er onmiddellijk vanaf. Zo zie je maar, soms is<br />

het iets kleins waardoor het toch nog mis kan lopen, ondanks alle<br />

voorzorgen en voorbereiding. Het ligt allemaal heel gevoelig.” s<br />

103


Maria Sabel<br />

over leesbevordering Zwaardgevecht met<br />

stokbroden in de bieb<br />

104<br />

Een maandagochtend in februari. Twaalf<br />

leerlingen van een VMBO-school hangen lusteloos<br />

rond op de tweede étage van de bibliotheek<br />

van Heerhugowaard. In lichaamstaal laten zij<br />

onverbloemd weten dat het weekend dodelijk<br />

vermoeiend is geweest.<br />

Maria Sabel spreekt hen op een energieke toon toe. Zij maakt deel<br />

uit van het team leesbevordering van de bibliotheek. Deze ochtend<br />

presenteert zij een nieuwe workshop in het Rondje Cultuur.<br />

Enthousiast vraagt zij <strong>of</strong> de leerlingen zin hebben een etalage in<br />

te richten om aandacht te vragen voor een bepaald genre boeken.<br />

Wat is een etalage?<br />

Prompt onderbreekt een leerlinge haar met de vraag: “Wat is een<br />

etalage?” Maria hapt zichtbaar naar adem. Denkt kennelijk dat zij<br />

in de maling wordt genomen. Waarop een van de andere leerlingen<br />

onverstoorbaar uitlegt: “Je weet wel, een étalage, zoals bij een<br />

winkel en zo, waar ze kleren in hangen om te laten zien wat ze<br />

hebben”.<br />

Romantiek, misdaad en sciencefiction<br />

Maria knikt. Zij laat de spullen zien waarmee de leerlingen<br />

etalages kunnen inrichten over romantiek, over misdaad en over<br />

sciencefiction. Meteen ontbrandt er een discussie over de vraag wat<br />

sciencefiction is. De leerlingen blijken zich meer te kunnen vinden<br />

in het begrip fantasiewereld. Daarna kost het enige moeite om tot<br />

een bevredigende indeling in groepjes te komen. Maar uiteindelijk<br />

gaan drie stellen van vier redelijk gemotiveerd aan de slag.<br />

Twee fluisterende jongens zoeken naarstig naar boeken over<br />

sciencefiction. Een half uur later hebben zij er drie gevonden.<br />

De twee meisjes in hun groepje hebben dan al een kartonnen<br />

doos beschilderd en moeten nodig naar de wc. Een kwartier later<br />

komen zij opgewekt en opgemaakt terug, kruipen achter een<br />

computer en zoeken iets op internet.<br />

Stokbroden, pistool, telefoon, champagneglas, fruit<br />

en bloedvlek<br />

Ondertussen voeren twee jongens uit de groep misdaad een<br />

zwaardgevecht met namaakstokbroden. Een medeleerling in<br />

camouflagejas, bijbehorende muts diep over de oren, trekt een<br />

neppistool en bedreigt daarmee een giechelende klasgenoot.<br />

Ineens hebben zij genoeg van hun spelletjes. In een mum van tijd<br />

vormen zij een plateau van dozen, waarover zij een zwart doek<br />

draperen. Vervolgens schikken zij de attributen bij de door hen<br />

uitgezochte misdaadboeken: stokbroden, pistool, een klassieke<br />

zwarte telefoon, een champagneglas, kunstfruit en een vel geel<br />

papier met een imposante bloedvlek van rode verf.<br />

Romantiek in een perk vol kunstbloemen<br />

In een andere hoek zijn vier meisjes stilletjes aan de gang.<br />

Kennelijk werkt het begrip romantiek inspirerend. Want binnen<br />

het uur hebben zij een paar plastic duiven neer doen strijken op<br />

twee tafels met een serie romantische boeken, die met veel zorg<br />

zijn opgesteld in een perk vol gele, roze en rode kunstbloemen. t 105


106<br />

Weerstand overwinnen<br />

Na een uur bekijken de leerlingen tevreden elkaars resultaten.<br />

Maria Sabel haalt opgelucht adem. “Ja eerlijk gezegd valt het me<br />

reuze mee zoals het gegaan is. Je moet niet vergeten, ik ben niet<br />

gewend met deze leeftijdsgroep om te gaan. Ik vind het best<br />

moeilijk ook, dat geef ik meteen toe.<br />

Niet meteen gaan keten<br />

In het begin voelde ik dat er weerstand was. Dat ze niet bereid<br />

waren zelf mee te denken. Toen ik probeerde uit te leggen wat de<br />

bedoeling was, zeiden ze ‘nee’ bij alles wat ik voorstelde. Dat vind<br />

ik heel lastig. Dan houdt het bij mij snel op. Ik heb totaal geen<br />

onderwijsachtergrond. Dus ik leer hier ook veel van. Ik beschouw<br />

hen misschien te vroeg als volwassenen. Vind dat ze op z’n minst<br />

zo beleefd moeten zijn om te luisteren en niet meteen te gaan<br />

keten. Daar kan ik gewoon slecht tegen.<br />

Groep die weinig leest<br />

Misschien dat ik bij de volgende groep nog iets meer moet uitleggen.<br />

Je moet je goed realiseren dat dit een groep is die weinig leest.<br />

Daarom probeer ik er ook stripboeken in te betrekken. Als je met<br />

kleine groepjes werkt, kun je het weer beter uitleggen. Maar je<br />

moet toch eerst even klassikaal aankaarten wat de bedoeling is.<br />

Uiteindelijk ging het best goed. Vond ik het ook leuk om te doen.<br />

Je bent toch wel trots als er een resultaat staat en als je hen in<br />

toom hebt weten te houden. Maar <strong>of</strong> zij het echt leuk vinden, daar<br />

kom je niet achter. Ik hoop het wel. Ik vind dat ze een geweldig<br />

aanbod krijgen in die Rondjes Cultuur. Op twee maandagen mogen<br />

zij langs zes locaties. Dat is toch fantastisch.<br />

Tweede groep gaat makkelijker<br />

Bij de volgende groep moet ik goed opletten dat ik het begrip<br />

étalage en de onderwerpen nog beter uitleg en meer voorbeelden<br />

geef. Als het over fantasie gaat kan ik bijvoorbeeld zeggen: ”Kijken<br />

jullie wel eens naar een spannende film <strong>of</strong> naar iets dat in de<br />

toekomst speelt?”. Bij zo’n tweede groep gaat het vast makkelijker<br />

omdat er nu al wat staat wat ze als voorbeeld kunnen zien.<br />

Leesbevordering<br />

Op het gebied van leesbevordering houd ik me meer bezig met<br />

volwassenen. Een collega van me doet de middelbare scholen en ik<br />

wat daarna komt, dus vanaf achttien jaar. Bij leesbevordering kun<br />

je denken aan leesadvies, collectievorming, maar ook aan dingen<br />

als boekenweek, gedichtendag en de maand van het spannende<br />

boek. Verder houden we contact met andere instellingen die zich<br />

bezig houden met cultuur. We hebben dus een heel breed takenpakket.<br />

Leesadvies<br />

Wij geven mensen bijvoorbeeld een leesadvies als het boek dat zij<br />

willen hebben, is uitgeleend. Dan wijzen we hen op soortgelijke<br />

boeken van andere schrijvers. Ook krijgen we mensen die advies<br />

vragen als zij door omstandigheden jaren niet hebben gelezen.<br />

Dan zoeken we iets uit wat voor hen geschikt is om weer mee te<br />

beginnen. Soms gaat het om mensen die thuis problemen hebben,<br />

in de knel zitten, en zich graag even met een boek willen ontspannen.<br />

Wat wij aan verhalen krijgen waarom mensen willen lezen,<br />

daar zou ik boeken vol over kunnen schrijven. Ongelo<strong>of</strong>lijk. Dan<br />

merk je dat je hen veel plezier kunt geven. Het is gewoon fantastisch<br />

werk. Dat meen ik echt uit het diepst van mijn hart.” s 107


Saskia Vroom<br />

over effecten<br />

108<br />

“Ik had nog wel drie<br />

workshops gewild”<br />

“We confronteren leerlingen niet alleen met<br />

vormen van kunst en cultuur die voor hen<br />

herkenbaar zijn. Wij brengen ze ook in aanraking<br />

met kunstuitingen die voor hen totaal nieuw zijn.<br />

Zo hebben ze tijdens een vorig Rondje Cultuur een tentoonstelling<br />

bezocht van jonge kunstenaars van de Rietveldacademie. Die<br />

hadden in Kunstencentrum De Ruimte in IJmuiden een expositie<br />

ingericht onder de titel: ‘De leerlingen van Frankenstein’. Daar<br />

waren bizarre kunstwerken van lichaamsdelen te zien. Vonden<br />

de leerlingen verschrikkelijk raar. Maar het werkte kennelijk<br />

wel inspirerend. Want daarna was er een workshop waarin zij<br />

zelf lichaamsdelen van klei konden maken. De jongens van het<br />

Technisch College Velsen hoefden er niet lang over na te denken.<br />

Een uur later stonden er allemaal monsterlijke geslachtsdelen<br />

op een rij”.<br />

Saskia Vroom kan er nog smakelijk om lachen. Zij heeft tijdens<br />

de Rondjes Cultuur in het IJmondgebied al heel wat meegemaakt.<br />

Als consulent dans van ’T Platform, Steunpunt Kunsteducatie<br />

Midden-Kennemerland, doet zij de organisatie beneden het<br />

Noordzeekanaal (IJmuiden en Velsen) en haar collega<br />

Marin Rutgers die erboven (Beverwijk, Heemskerk en Castricum).<br />

Rondje Cultuur inmiddels echt een begrip<br />

“Wij zijn in 2002 begonnen met een proefrondje in Velsen. Toen<br />

bleek meteen al dat alle scholen mee wilden doen, zowel HAVO,<br />

VWO als VMBO en Praktijkscholen. Bij elkaar zo’n twaalf scholen<br />

in de hele regio. Inmiddels is Rondje Cultuur echt een begrip.<br />

In de scholen weet iedereen ervan, van conciërge tot directeur.<br />

En je merkt in gesprekken met hen dat zij het hooglijk waarderen.<br />

Het is een vast onderdeel van het schoolprogramma geworden.<br />

Zij kunnen eige<strong>nl</strong>ijk niet meer zonder. Leraren en leerlingen<br />

kijken er echt naar uit.”<br />

t<br />

In de loop der jaren is het programma steeds verder verbeterd.<br />

Eerst begon een Rondje Cultuur met een openingsact om alle leerlingen<br />

warm te maken voor de dingen die komen gingen. Nu is er<br />

een gemeenschappelijke afsluiting aan het eind van het programma,<br />

nadat zij allemaal drie workshops hebben gevolgd.<br />

Saskia: “De laatste keer sloot de rapper André Accord de dag af<br />

met een korte show, waarin hij leerlingen ook uitnodigde te laten<br />

zien wat zij in de verschillende workshops hadden gedaan. Kregen<br />

zij de kans zelf eventjes op het podium te staan. Sommigen zijn<br />

daar dan te verlegen voor. Maar uiteindelijk zijn er altijd wel een<br />

paar die zich laten overhalen. En als zij er eenmaal staan, vinden<br />

ze het toch ook wel heel leuk”. 109


110<br />

Steeds beter maatwerk<br />

Scholen zijn zelf niet in staat een Rondje Cultuur te organiseren.<br />

Daarvoor is het evenement te complex en grootschalig. Saskia:<br />

“Je moet weten wat er aan aanbod is in de verschillende disciplines.<br />

Bij de organisatie heb je met verschillende instellingen<br />

te maken en met een contactpersoon op elke school. Omdat de<br />

lijnen zo kort zijn weet je precies wat er in de scholen leeft en<br />

waar zij behoefte aan hebben. Ook evaluaties helpen mee steeds<br />

beter maatwerk te leveren. Er is een aantal instellingen dat zelf de<br />

workshops verzorgt. Dan bieden wij ondersteuning zodat er een<br />

werkvorm tot stand komt die geschikt is voor de leerlingen.<br />

Conservator spelen<br />

Zo heeft het Zee- en Havenmuseum vrijwilligers, die een workshop<br />

geven waarin leerlingen voor conservator spelen. Er ligt een<br />

aantal voorwerpen op tafel. De leerlingen moeten dan beslissen<br />

welke wel en niet in het museum thuishoren. Het provinciaal<br />

Bureau Cultureel Erfgoed zorgde bij de voorbereiding voor ondersteuning,<br />

zodat de workshop een passende vorm heeft gekregen.<br />

Later hoorde ik dat sommige leerlingen met hun ouders naar het<br />

museum waren teruggegaan om te laten zien wat ze daar gedaan<br />

hadden. Een paar kwamen ook terug om hulp te vragen bij het<br />

maken van een scriptie over een onderwerp dat met het museum<br />

te maken had. Zo zie je dat een Rondje Cultuur wel degelijk effect<br />

heeft.<br />

Van workshop naar castingbureau<br />

Soms leiden de workshops tot verrassende resultaten. Zo hoorde<br />

ik van de docenten theatersport en de workshop soap dat jongens<br />

van het Technisch College bij hen echt excelleerden. Een paar<br />

waren zelfs zo goed dat zij zijn doorverwezen naar een castingbureau.<br />

Een ander effect van het Rondje Cultuur is dat de leraren<br />

goede workshopdocenten leren kennen. Zij zien dan met eigen<br />

ogen dat een bepaalde docent prima met hun type leerlingen overweg<br />

kan. Soms met gevolg dat deze wordt uitgenodigd daarna nog<br />

een paar workshops te geven op hun school. Zo is er een praktijkschool<br />

die de afgelopen maand een slagwerkdag heeft georganiseerd<br />

met een docent Braziliaanse percussie, die de leraren tijdens<br />

het Rondje Cultuur aan het werk hadden gezien. Zijn workshop<br />

was toen geweldig aangeslagen.<br />

Workshop decor op hoger plan<br />

Nog een voorbeeld. Wij hebben in IJmuiden een decoratelier, waar<br />

geen docenten aan zijn verbonden. De leerlingen werken daar in<br />

een workshop met voorgefabriceerde kastjes. Nou is het makkelijkst<br />

hen die kastjes gewoon vol te laten klodderen. Dat gebeurde<br />

eerst ook. Maar dat beviel ons niet. Toen hebben wij beeldend kunstenares<br />

Afke Spaargaren gevraagd die workshop te leiden. Zij is<br />

een stap verder gegaan. Heeft boeken en beeldmateriaal meegenomen.<br />

Laat zien hoe Picasso decors maakte. Geeft voorbeelden<br />

van decors waarin heel ruimtelijk is gewerkt. Vervolgens laat zij<br />

leerlingen vanuit een bepaald thema een decor maken.<br />

Sinds zij die workshop geeft, zijn de resultaten veel spannender<br />

geworden. Zij heeft van allerlei waardeloos materiaal fantastische<br />

ruimtelijke objecten laten maken. De workshop is daardoor op een<br />

hoger plan gekomen. Gevolg is dat een aantal leerlingen heeft aangeboden<br />

af en toe mee te helpen in het decoratelier.<br />

Assisteren bij lichttechniek<br />

Een workshop over licht en geluid in theater de Cirkel in<br />

Heemskerk heeft in het verleden een soortgelijk resultaat opgeleverd.<br />

Daar meldden zich toen naar aa<strong>nl</strong>eiding van het Rondje<br />

Cultuur twee leerlingen bij de lichttechniek. Al met al zie je dus<br />

dat het daadwerkelijk effect heeft als je activiteiten hebt die aanslaan.<br />

Soms vormen die een aanzet om ermee verder te gaan.<br />

Leerlingen hebben het naar hun zin als zij aan het eind van een<br />

workshop met hun mobieltje foto’s van hun werkstukken staan te<br />

maken. Dan zie je dat zij daar echt trots op zijn. Terwijl zij in het<br />

begin vaak een houding hebben van: ik laat me niet kennen. Maar<br />

dan lees ik later op hun evaluatieformulier: ik had nog wel drie<br />

workshops gewild”. s<br />

111


Opmerkingen docenten<br />

Erg leuke workshops, de leerlingen deden actief<br />

mee, fantastisch. Wilden daar wel veel langer<br />

blijven, zeer leerzaam. Samenwerken essentieel,<br />

prachtig in zo’n korte tijd zoiets goeds<br />

met elkaar maken, chapeau. Petje af voor de<br />

sprokenist. Grappig striptekenen: faalangst<br />

verkleinend, trots bevorderend. Zelf bezig zijn<br />

(verven) aardig idee, maar kwam niet goed<br />

uit de verf. Letten op schuttingtaal + vrouwonvriendelijke<br />

tekening. Leuk dat we mochten<br />

schilderen. Uitleg over kunst niet leuk, saai,<br />

geen stoelen. Theo H., de schrijver, een onderhoudend<br />

verteller, die de kinderen gelijk pakt<br />

en vasthoudt en al zijn informatie kwijt kan.<br />

Dans aardig ,maar niet iedereen durft dit aan.<br />

Vooral het sieraden maken in speksteen hield<br />

de jongeren succesvol bezig. Dans, theater: vet<br />

cool, leuk. Vriend van Stacy doet het dansje nog<br />

steeds. Slechte ventilatie, ruimte te klein. Leuk,<br />

gladde vloer, op sokken. Leuke lerares, goede<br />

muziek, leuke dansjes. Film: ging, andere<br />

invulling, andere film. I<strong>nl</strong>eider praatte te veel,<br />

opdracht was niks. Postbrug: vreselijk, ze<br />

kunnen niet presenteren, niet communiceren.<br />

Vage bende, niet voor deze doelgroep geschikt.


Interessante alto wereld, wel boeiend. Actief<br />

bezig, enquête niet leuk. Op Sterk water= top.<br />

Gezellig, leuk ook omdat er kinderen naar<br />

voren moesten komen. Erg gelachen. Hoge<br />

waardering, ga zo door. Leuk. Heel leuk, veel<br />

leuker dan vorig jaar, vaker doen, grappig.<br />

Zelf niet geweest i.v.m. rapportenvergadering<br />

op zelfde tijdstip. Leerlingen waren er enthousiast<br />

over. Werken aan een poster met behulp<br />

van sponsje en verf als kinderachtig ervaren.<br />

Het was jammer dat niet alle begeleiders<br />

begrepen dat het hier ging om een proces van<br />

brainstormen. Ze gaven soms teveel aanwijzingen.<br />

Misschien iets meer vertellen over de<br />

kerk en het beleid van de gemeente ten aanzien<br />

van bouwvergunningen e.d.. T.a.v. onze dove/<br />

slechthorende leerlingen kon het misschien wat<br />

minder. Past prima bij belevingswereld en interessewereld.<br />

Hij vertelde enthousiast en op het<br />

niveau van de leerlingen. Werd leuk gevonden,<br />

vooral de eigen tekeningen van de tekenaar,<br />

wel langdradig. Naderhand zeer positieve<br />

reacties van leerlingen. Een toppertje dus.<br />

Beetje te kinderachtig voor deze leeftijdsgroep.<br />

Niet interessant, minder aansprekend. Interessant,<br />

verven niet perse noodzakelijk, beetje<br />

basisschoolachtig. Leerlingen vonden hier niets<br />

aan, rommelig. Ook vervelend waren de mensen<br />

aldaar. Dus wat meer niveau, ook om de<br />

aandacht van de leerlingen te optimaliseren.<br />

De opdracht vonden sommigen kinderlijk.<br />

Helaas waren wij tien minuten te laat en werd<br />

ons de toegang geweigerd. Jammer dat ze niet<br />

even op ons gewacht hebben. Snapte de viool<br />

niet. Persoo<strong>nl</strong>ijk vond ik dit leerzaam. En eerst<br />

ging het wat moeizaam. De regisseuse was wat<br />

kribbig en de leerlingen heel rumoerig, later<br />

trok dat wat bij en werd ’t toch nog hele leuk,<br />

een pittige wisselwerking tussen leerlingen en<br />

regisseuse. Leerlingen zijn in deze leeftijdsfase<br />

erg op zichzelf gericht. Lopende gaat niet. Met<br />

de fiets is schema goed te doen. Het was een heerlijke<br />

dag. Leerlingen zeer actief. Later in de bus<br />

laaiend enthousiast. Afrikaanse dans sprong er<br />

uit! Theater vinden ze leuk, voorstelling vonden<br />

ze erg druk en moeilijk, vooral omdat er<br />

maar één speelster was. Word als leuk ervaren,<br />

minpunt (ook door omstandigheden) de groepen<br />

waren veel te groot. De helft van de leerlingen<br />

zat niks te doen, muziek die gekozen is was<br />

verouderd en voor de zang veel te moeilijk – er<br />

is zoveel muziek wat eenvoudig en bekend is.


Maakte niet zo’n indruk op de leerlingen, het<br />

natekenen en zoeken van/naar een voorwerp ‘er<br />

moet iets bij’. Wisselende berichten. Voor speelse<br />

leerlingen is tekenen wel leuk. Maar voor de<br />

wat hogere niveau leerlingen is dit niks. Kan<br />

het wagenpark niet betrokken worden bijvoorbeeld?<br />

Of iets meer met het museum zelf. Zet<br />

leerlingen in een pak, klederdracht bijvoorbeeld.<br />

Wij vonden de voorstelling niet aanspreken.<br />

Sterk. ‘To much’ voor veel leerlingen. Verschillend<br />

reacties: van saai tot ongel<strong>of</strong>elijk in je<br />

eentje. Leerlingen zijn voor 90 % enthousiast.<br />

Het gekke is weer dat de theoretische leerweg<br />

optimaal heeft genoten en zich ook realiseert hoe<br />

ingewikkeld dit geweest moet zijn om te organiseren.<br />

Ze vinden de dag ook een cadeautje.<br />

Evaluatie van leerlingen<br />

Rondje Cultuur Heerhugowaard<br />

workshops 14/15 mei 2001<br />

A1. Didgeridoo: aardige leraar, moeilijk,<br />

vet dat ik er geluid uit kreeg, je moest<br />

wel lang wachten, eigen promotie<br />

A2. Popzang wokshop: leuk om te doen,<br />

stomme liedjes, beetje chagrijnig,<br />

echt leuk, jammer dat het zonder<br />

micr<strong>of</strong>oons was<br />

A3. Percussion: leuk maar ik heb nog<br />

steeds last van mijn duim, op zich leuk,<br />

jammer dat we erbij moesten zingen<br />

A4. Slagwerk: leuke leraar, drummen is<br />

gewoon leuk, vet, iets te grote groep<br />

A5. Popworkshops: die ervoor gekozen<br />

hadden vonden het leuk, de anderen niet.<br />

teveel gepraat, leuk om in een band te<br />

spelen, leuker dan de rest<br />

A6. Keyboard: viel mij tegen, te saai,<br />

te simpel<br />

B1. Jazzballet: werd leuk gegeven<br />

B2. Streetdance: was veels te moeilijk, onwijs<br />

leuk, goeie leraar, leuk om te dansen<br />

B3. Breakdance: erg leuk, ik wil er nu op,<br />

vet gaaf<br />

C1. Grime: leuk, het was gezellig,<br />

grappig, mooi<br />

C2. Theatertechniek: interessant, meer<br />

voor jongens dan voor meiden, te weinig<br />

te doen<br />

C3. Theater 1: je moest alleen figuren nadoen,<br />

je kon lekker gek doen, erg grappig<br />

C4. Improcomedy 1: erg leuk, werd goed<br />

uitgelegd, niet grappig<br />

C5. Improcomedy 2: hier moest je meeste<br />

zelf doen, langdradig, lachen<br />

C6. Improcomedy 3: erg gelachen, ik had<br />

er meer van verwacht, ik had geen ideeën<br />

C7. Theater 2: als je theater 1 hebt gedaan<br />

is theater 2 erachter wel erg veel, spontaan<br />

en leuk, allemaal vreemden en ik<br />

schaamde me dood<br />

D1. Striptekenen: veel van geleerd, beetje<br />

saai, wel erg stil, er werd weinig verteld,<br />

geen leuke opdracht<br />

D2. Emailleren: saai, te simpel, iets anders<br />

verwacht maar wel leuk, geen leuke<br />

dingen gemaakt<br />

D3. Sieraden: het werd geen echt sieraad,<br />

alleen maar op een plaatje slaan, iets<br />

anders dan verwacht<br />

D4. Karikatuur tekenen: knus, weinig tijd<br />

om zelf te tekenen, minder dan ik hoopte<br />

E. Tentoonstelling: was saai, kunst boeit<br />

me niet, aparte meneer, kunst boeit me<br />

wel, bijna hypnose, te serieus<br />

F. Film en bioscoop: er werd wel erg veel<br />

verteld, ik wist alles al, nu kwam ik achter<br />

de schermen, interessant, veel gepraat,<br />

niks aan, goede uitleg<br />

G. Gedichten en verhalen schrijven: alleen<br />

maar schrijven, wel geinig<br />

Algemene opmerkingen<br />

Ik vind alles even leuk, ik had deze workshop<br />

niet gekozen, ik kreeg niet wat ik<br />

wou<br />

Suggesties van leerlingen voor workshops<br />

volgend jaar<br />

Bloemschikken, fietsen naar de Bree en<br />

dan winkelen, fotograferen, freestyle,<br />

gitaar spelen, iets met computer, iets met<br />

‘haar’ doen, kickboxen, kleien, klompendans,<br />

koken, linedance, Latin dance,<br />

make-up, mixen met draaitafels, muziek<br />

monteren, op de duinen liggen, paintball,<br />

pottenbakken, rap, skaten, sporten,<br />

uitslapen, visagie, voetballen, websites<br />

bouwen<br />

117


Workshops en andere<br />

activiteiten<br />

absurdo, a capella zang, affiches maken,<br />

Afrikaanse dans, Andy Warhol-effecten,<br />

animatiefilm, architectuur, atelier,<br />

bandles, beeldarchief, beelden, beat it,<br />

Beverwijk op zijn best, bewaren <strong>of</strong> niet,<br />

Beeld en Geluid experience, beeldend,<br />

beeldhouwen, beeldroman, beeldjes van<br />

speksteen, behouden <strong>of</strong> slopen?, body<br />

ritme, Braziliaanse percussie, breakdance,<br />

cabaret, capoeira, carillon, chachacha,<br />

cineworld, creatief schrijven,<br />

codeshow, country, country line dance,<br />

comedy acteren, computer en muziek,<br />

computer vormgeving, dance around,<br />

dance mix, dancing like the stars, dans,<br />

decor bouwen, decorbeeld maken, de vloer<br />

op, de zee schilderen, didgeridoo, digitaal<br />

componeren, digitale beeldbewerking,<br />

digitale fotobewerking, digitale fotografie,<br />

djembé, DJ-techniek, drama, drummen,<br />

edelsmeden, een kijkje in de keuken van<br />

het spelen, een zee van staal, emailleren,<br />

erfgoed niet goed, etsen, familiewapens,<br />

fashion & fusion, film, film- en theatertechniek,<br />

film maken, filmmaker in jezelf,<br />

flamencodans, fotografie, fotogrammen,<br />

gedichten en verhalen schrijven, gedichten,<br />

geluid, gitaar, gitaar/popmuziek,<br />

geen gezicht, gemengde technieken,<br />

gezicht in glascollage, goed verzonnen,<br />

mooi gelogen, goede sier, graffiti, graffitikunstwerk,<br />

grafiek, grimeren, hé jij daar,<br />

hé mister, Herman Brood, hiphopdance,<br />

hoe word ik een ster, houten beeld maken,<br />

IJmuiden zoekt toppers, improcomedy,<br />

improvisatie, jazzballet, jazzdance, jazzy<br />

street hop, jinjutsu, journalistiek, jouw<br />

gedachten dichten, jury tassenontwerpen,<br />

keyboard, kijken in Provadja, kijken<br />

met je oren, kijkje achter de schermen,<br />

kleitegels maken, kunst & gedicht, kunst<br />

kijken?!, kunsttechnieken, letterkunstcollage,<br />

lichte muziek, licht in theater,<br />

118<br />

lichtontwerp, liefdesgedichten, linedance,<br />

luisterconcert, maak je eigen cd, maskers<br />

<strong>of</strong> waanzin, meezingen met band, modeshow,<br />

mozaiek, MTV-video-dance, musical,<br />

nieuws op de radio, orgel, oud verhaal<br />

jouw verhaal, overtredingen en straffen<br />

van toen, percussie, performance, plaatje<br />

<strong>of</strong> image, Planet Waste, pop, popart achter<br />

glas, popkoor, popschool, popvocals, popzang,<br />

portretfotografie, portrettekenen,<br />

portretschilderen, postzegels van<br />

Hundertwasser, rechtspraak in Slot<br />

Assumburg, rondleiding, radio van<br />

Dichtbij, rap, rap and rhyme, rare apparaten,<br />

radio dichtbij, restaureren <strong>of</strong> slopen,<br />

rhyme basis, ring maken, rondleiding,<br />

ruimtelijk werken, schilderen, schminken,<br />

sieraden maken, sax<strong>of</strong>oonkwartet,<br />

salsa, samba, schermen, selfmade bag,<br />

Shakespeare Rap, slagwerk, so you wanna<br />

be a popstar, soap, soapscenario, soapteksten<br />

schrijven, soundtrack, special<br />

effects, speksteen, spel, spelen op orgel,<br />

speurtocht, sprokenist, stilleven stylen,<br />

streetdance, strijd met de zee, striptekenen,<br />

studio, tagging, Tai Chi, tekstcollages,<br />

tentoonstellen <strong>of</strong> rommelmarkt,<br />

tentoonstelling, textiel beschilderen,<br />

theater, theaterimprovisatie, theatersport,<br />

theatertechniek, Turkse dans,<br />

turntablism, TV taal, Van Gogh enzo, van<br />

plaatje naar praatje, verhalend theater,<br />

video, videoclip, videoverslag, vocals en<br />

percussie, vul je eigen afdruk in, wat je<br />

ziet is waar, wat is wat?, website, wereldhit<br />

in 1 uur, werken met d.j., wie is de<br />

baas, Who’s afraid <strong>of</strong>f…, zang en computer,<br />

zeefdrukken, zing in, zolders<br />

& grafkelders.<br />

Workshopsleiders en<br />

artiesten<br />

Ard Aleman, Midou Akhrif, C. Alexander,<br />

André Accord, Harry Baas Becking,<br />

Elly Baltus, Karen Bakker, Pauline<br />

Bakker, Piet Bakker, Arnold K. Bakker,<br />

Bboy1, Roy van der Beek, Lies Beijerink,<br />

Naima El Bezaz, Renée Bliemer, Emile<br />

Boellaard, Kim de Boer, Heleen Borgwat,<br />

Bert Bouquet, Dennis van Breukelen,<br />

Liesbeth Bijwaard, Wies Bloemen, Karin<br />

van Bodegom, Boy & Femke, Guus<br />

Breebaart, Liesbeth Brinkman, Marc<br />

Boelens, Mark Boesveld, Wim van<br />

Bokhorst, Floor Braber, Robert Brouwer,<br />

Miranda Butter, Cedric Carillo, Caja<br />

Cazemier, Hans Chialastri, Chris Colleye,<br />

Panc Daalder, Marjo Dames, Wim Daniëls,<br />

Chris de Deugd, Cilia van Dijk, Joke van<br />

Dijk, DJPwB, Fayee Diona, Moussé Dramé,<br />

Rick Dros, Eshter van Duin, Peet van<br />

Duinhoven, Serge van Duijnhoven, Bies<br />

van Ede, Karel Eyckman, Maartje Evers,<br />

Henk Fasbinder, Mike Flanders, Anneke<br />

Friedh<strong>of</strong>, Jan van Galen, Sieger M.<br />

Geertsma, Astrid Goedknegt, Gaia Gonelli,<br />

Wim van der Graaff, Nanda Groen, Hal<br />

Gür, dhr. Hagen, Georg Hanna, Agnieta de<br />

Hartog, Inge den Hartog, Marlies Hasebos,<br />

Marion van Hapert, Margreet de Heer,<br />

Ferry Heeren, Jessica Heetebrij, Paul<br />

Hegeman, Nicole van der Heijden, Guido<br />

Heijmans, Ton Heijnen, Ans Henselmans,<br />

Eugenie Herlaar, Marijke Hessels, Judith<br />

Hijdendaal, Astrid Huyzen, Samir Hodzic,<br />

Marjolein H<strong>of</strong>, Rien van Holland, Patrick<br />

Hopper, Tineke Hoogendam, Renske<br />

Hoogervorst, Theo Hoogstraten, Marcus<br />

van Hoorn, Sies van Hoorn, Chris en Mary<br />

ter Horst, Henk Hortensius, Joke<br />

Houtkoper, Hans Huikeshoven, Jeroen<br />

Huisden, Astrid Huyzen, Susan van Hulst,<br />

Cecile van den Idsert, dansers van ISH,<br />

Willem Jansen, Elles Jeurink,<br />

Marianne de Jong, Marcel en Karin Joosen,<br />

Peter Keyzer, Nils kenninck, Henk van<br />

Kerkwijk, Sherwin Kirindongo, Frits<br />

Klaver, Edwin Kluft, Rinze van de Kluft,<br />

Jan Koehoorn, Ab Kok, Joke Konijn,<br />

Dirk-Jan de Koning, Sylvia Kottman,<br />

Fieke Kroon, Lex Kroon, Jawek Kwakman,<br />

Hans Laduc, Rick de Leeuw, Ineke Liberg,<br />

Paula Limmen, Martijn van de Linden,<br />

Bart van Lint, Peter Louman, Harm de<br />

Jonge,Dirkjan de Koning, Mei-ling Knibbe,<br />

Nuria Manglano, Ria Manshanden,<br />

Jeanette Meereboer, Jan-Paul van de Meij,<br />

Nickie Meijerman, Petra Meskers, Jan<br />

Meurs, Ron Miller, Joop Mol, Vronie van<br />

der Molen, Frans Molenaar, Jan Nachbar,<br />

Jan Nijh<strong>of</strong>, Yusuf Mohammed Nuweku,<br />

Chantal Oosten, Ingerid Opstelten, Floris<br />

Oudshoorn, Dirk Out, Bartelijn Ouweltjes,<br />

Diana Ozon, Jos Paauw, Tineke Poelstra,<br />

W. Popma, Alex Pranger, Hans Prij, Ina<br />

Punt, Coen Raad, Betty de Regt, Benny<br />

Resida, Ron Rettich, Ruud Roos, Tamara<br />

Roos, Boy van Rossum, Maria Sabel, Victor<br />

Sams, John v.d. Schaaf, Monique Schaefer,<br />

Jaap Jan Schermer, Aad Schoorl, Regilio<br />

Sedoc, Nol Sikking, Marieke Simons,<br />

Susanne Slings, Joost Smit, René Smit,<br />

Robert C. Smit, Fred Snel, John Snoek,<br />

dhr. Soeters, Afke Spaargaren, Erik van<br />

Spronsen, Clementione van der Staay,<br />

Gerdie van der Stap, Jaon Ditte<br />

Steffers, Ellen Stocks, Joop Stoop, Yolanda<br />

Swart-Boonstra, Petra Talsma, Ivan Tay,<br />

Matthieu Termes, Ellen Tijsinger, Bram<br />

Tichum, Fred Timmer, Henk Vasbinder,<br />

Maurice Vastenouw, Jan van der Veen,<br />

Vincent van der Velde, Bertine Verbeek,<br />

Stefan Verbiest, Augusta Verburgt, Angelo<br />

Vergeer, Mieke Vermeulen, Cor Vijfschaft,<br />

Lisette Visser, Judith Vliegen, Marjolein<br />

van der Vlies, Simone van der Vlugt, Ton<br />

Voerman, José Volten van Rooy, Jorg Vos,<br />

Piet Vos, Cora Vries, Frederika de Vries,<br />

Marjorie Vroom, Hanneke de Vries, Nicole<br />

Vrugtman, Sylvia Waagmeester, Lia<br />

Wagenaar, DJ Waxbutter, Bob van Wely,<br />

Alex Wesselink, Ben Westervoorde, Saskia<br />

van der Wiel, Charlotte Wieth<strong>of</strong>, Frank<br />

van Wijk, Eke Wijngaard, Aga de Wit,<br />

Juliette de Wit, Liesbeth van Woerden,<br />

X-ito Crew, Wim Zwijsen.<br />

119


2003-2004<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Zaandam<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Schagen<br />

Hoorn<br />

Heerhugowaard<br />

Oostelijk W-Friesland<br />

totaal<br />

2004-2005<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Schagen<br />

Hoorn<br />

Amstelveen<br />

Bergen<br />

Heerhugowaard<br />

Oostelijk W-Friesland<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

totaal<br />

instellingen<br />

177<br />

21<br />

10<br />

11<br />

7<br />

6<br />

5<br />

22<br />

6<br />

22<br />

117<br />

instellingen<br />

6<br />

21<br />

13<br />

8<br />

11<br />

5<br />

25<br />

11<br />

10<br />

5<br />

16<br />

12<br />

143<br />

scholen<br />

4<br />

11<br />

1<br />

8<br />

3<br />

9<br />

4<br />

8<br />

2<br />

3<br />

53<br />

scholen<br />

4<br />

8<br />

7<br />

5<br />

4<br />

4<br />

7<br />

4<br />

2<br />

3<br />

2<br />

3<br />

53<br />

leerlingen<br />

681<br />

1315<br />

213<br />

1089<br />

1000<br />

1464<br />

759<br />

1300<br />

279<br />

756<br />

8856<br />

leerlingen<br />

613<br />

1147<br />

980<br />

787<br />

531<br />

819<br />

1262<br />

578<br />

224<br />

328<br />

567<br />

536<br />

8372<br />

121<br />

Cijfers<br />

2001-2002<br />

gemeente<br />

Heerhugowaard<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Heerhugowaard<br />

Hoorn<br />

totaal<br />

2002-2003<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Hoorn<br />

totaal<br />

instellingen<br />

10<br />

6<br />

6<br />

6<br />

6<br />

7<br />

5<br />

8<br />

19<br />

71<br />

instellingen<br />

9<br />

14<br />

8<br />

5<br />

7<br />

7<br />

5<br />

13<br />

68<br />

scholen<br />

2<br />

3<br />

3<br />

5<br />

5<br />

1<br />

3<br />

2<br />

8<br />

32<br />

scholen<br />

5<br />

7<br />

8<br />

5<br />

7<br />

1<br />

3<br />

9<br />

45<br />

leerlingen<br />

450<br />

850<br />

391<br />

1000<br />

350<br />

169<br />

794<br />

206<br />

1300<br />

5510<br />

leerlingen<br />

722<br />

1042<br />

800<br />

839<br />

300<br />

160<br />

783<br />

1300<br />

5946<br />

120


2007-2008<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Heerhugowaard<br />

Bergen<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Heemkerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Haarlem<br />

Hoorn<br />

Oostelijk W-Friesland<br />

Amstelveen<br />

Hilversum<br />

Totaal<br />

instellingen<br />

9<br />

6<br />

13<br />

17<br />

11<br />

6<br />

9<br />

18<br />

5<br />

26<br />

21<br />

20<br />

9<br />

10<br />

180<br />

scholen<br />

5<br />

3<br />

2<br />

7<br />

4<br />

5<br />

7<br />

4<br />

4<br />

7<br />

6<br />

4<br />

3<br />

3<br />

64<br />

leerlingen<br />

726<br />

517<br />

359<br />

1442<br />

1271<br />

753<br />

778<br />

1091<br />

799<br />

700<br />

996<br />

729<br />

433<br />

349<br />

10.943<br />

123<br />

2005-2006<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Heerhugowaard<br />

Bergen<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Haarlem<br />

Hoorn<br />

Oostelijk W-Friesland<br />

Amstelveen<br />

Totaal<br />

2006-2007<br />

gemeente<br />

Alkmaar<br />

Heerhugowaard<br />

Bergen<br />

Zaandam<br />

Purmerend<br />

Den Helder<br />

Velsen<br />

Heemkerk/Beverwijk<br />

Schagen<br />

Haarlem<br />

Hoorn<br />

Oostelijk W-Friesland<br />

Amstelveen nov<br />

Totaal<br />

instellingen<br />

7<br />

6<br />

9<br />

15<br />

10<br />

7<br />

11<br />

13<br />

19<br />

7<br />

21<br />

19<br />

9<br />

153<br />

instellingen<br />

8<br />

7<br />

9<br />

16<br />

11<br />

7<br />

11<br />

14<br />

5<br />

22<br />

21<br />

15<br />

9<br />

155<br />

scholen<br />

5<br />

3<br />

1<br />

6<br />

4<br />

6<br />

5<br />

4<br />

4<br />

3<br />

9<br />

4<br />

3<br />

57<br />

scholen<br />

5<br />

3<br />

1<br />

6<br />

4<br />

6<br />

7<br />

4<br />

4<br />

6<br />

6<br />

4<br />

3<br />

59<br />

leerlingen<br />

760<br />

421<br />

213<br />

1315<br />

796<br />

794<br />

859<br />

835<br />

810<br />

625<br />

1087<br />

820<br />

553<br />

9888<br />

leerlingen<br />

992<br />

629<br />

319<br />

1428<br />

1268<br />

752<br />

846<br />

1022<br />

820<br />

1610<br />

991<br />

708<br />

476<br />

11.861<br />

122


Scholen<br />

Bergen<br />

Berger Scholengemeenschap<br />

Velsen<br />

Ichthuscollege<br />

Tendercollege<br />

Technisce College Velsen<br />

Vellesancollege<br />

Gymnasium Felisenum<br />

Haarlem<br />

Sterren College<br />

Damiate College<br />

Linnaus College<br />

LJC2 Oost en centrum<br />

Wim gertenbach College<br />

Haemstede Barger<br />

Paulus Mavo<br />

Schoter scholen<br />

gemeenschap<br />

124<br />

Den Helder<br />

Etty Hillesum College<br />

ZWET<br />

TOC<br />

S.G. Nieuwediep<br />

De Pijler<br />

Trit<br />

Schagen<br />

G.S.G. Schagen<br />

Clusius College<br />

S.G. Hendrik Mol<br />

Praktijkschool Schagen<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Kennemer College<br />

Clusius College<br />

Bonhoeffer College<br />

Heerhugowaard<br />

Clusius College<br />

Trinitas College<br />

Han Fortmann<br />

Huygenwaard<br />

Alkmaar<br />

Jan van Scorel<br />

Willem Blaue<br />

Jan Arentsz<br />

Petrus Canisius College<br />

Clusius Groen<br />

Stedelijk Dalton College<br />

Zaanstad<br />

Bertrand Russel College<br />

Pascal College<br />

Zaa<strong>nl</strong>ands Lyceum<br />

Saenredam College<br />

Trias College<br />

St. Michael College<br />

Compaen Nieuwendam<br />

Amstelveen<br />

Thamen Scholengemeenschap<br />

Amstelveen College<br />

Herman Wesselink College<br />

Oostelijk West-Friesland<br />

Martinuscollege<br />

RSG Enkhuizen<br />

Clusiuscollege<br />

Hoorn<br />

Atlascollege<br />

SG Tabor<br />

Clusiuscollege<br />

Purmerend<br />

Clusius College<br />

Jan van Egmond College<br />

Atlas College<br />

De Koogmolen,<br />

Bernhard Nieuwentijtcollege<br />

Monnickendam<br />

De Vinci College<br />

Hilversum<br />

College de Brink<br />

Alberdingk Thijm Mavo<br />

Comenius College<br />

A. Roland Holst College<br />

Instellingen<br />

Heerhugowaard<br />

Bibliotheek Heerhugowaard, Artotheek/<br />

Kunstuitleen, Ateliers Artiance, Muziekschool<br />

Dijk en Waard, Schakel, Buurthuis<br />

Anton Bakker, Atelier Berkheidelaan,<br />

AS Aerabuc, Metro, Jongerencentrum<br />

Kompleks, Vrouwencentrum Marianne,<br />

Gymzaal De Horst, Waerdse Tempel<br />

Zaanstad<br />

Bibliotheek Zaanstad, Kunstcentrum<br />

Zaanstad, FluXus, Filmhuis De Fabriek,<br />

Museaal Historisch Perspectief, Czaar<br />

Peterhuisje, Zaantheater, Politiemuseum,<br />

Zaans Museum, Muztheater, De Kade,<br />

Cultuurverkenner, BVO, Archief, Zaanradio,<br />

Molenmuseum, Museum van het<br />

Nederlandse Uurwerk<br />

Purmerend<br />

Filmhuis Purmerend, Purmerends<br />

Museum, Museum Waterland,<br />

Muziekschool Waterland, Centrum voor<br />

Kunstzinnige Vorming, Openbare<br />

Bibliotheek, Theater de Purmaryn,<br />

Centrum voor Kunstzinnige Vorming<br />

Wherelant, NKT-theaterschool,<br />

Waterlands archief, Metro bioscoop, P3,<br />

De Verbeelding, RTV<br />

Den Helder<br />

Schouwburg de Kampanje, De Kunstuitleen,<br />

Cinéma Zevenskoop/Kunstliga,<br />

Openbare Bibliotheek, Cultureel<br />

Jongerencentrum De Postbrug, Triade,<br />

Stichting Triton, Vormingscentrum de<br />

Boeg, Reddingmuseum Dorus Rijkers,<br />

Marinemuseum<br />

Velsen<br />

Schouwburg Velsen, Witte Theater,<br />

Mosterdzaadje, Kunstencentrum Velsen,<br />

Bibliotheek Velsen, Kunstuitleen<br />

Tableau, Pieter Vermeulen Museum,<br />

Zee- en Havenmuseum, Dansschool ter<br />

Horst, Decor Atelier, Bunker museum,<br />

Popbunker, KC de Ruimte, Seaport FM<br />

Heemskerk/Beverwijk<br />

Jongerencentrum Donkey Shot,<br />

Muziekschool Heemskerk, Muziek- en<br />

Dansschool Beverwijk, Bibliotheek<br />

Beverwijk, Bibliotheek Heemskerk,<br />

Heemskerkse Balletschool, Kennemer<br />

Theater, Theater de Cirkel, Studio<br />

Jongensstad, Studio Buurthuis Wijk aan<br />

Duin, Atelier Piet Vos, SBK Kunsten-<br />

centrum Beverwijk, Dance Studio Patty,<br />

Aad Schoorl Dance and Partymasters,<br />

Cultureel Café Camille, Radio Heemskerk,<br />

Atelier Uitwijck, Centrum voor de<br />

Kunsten Beverwijk, Theater De Dansende<br />

Duinen, Bibliotheek Castricum,<br />

Toonbeeld, De Nozem & De Non,<br />

Dansschool La Passe, Slot Assumburg,<br />

Museum Kennemerland, Werkgroep Oud<br />

Castricum, Historische Kring Heemskerk,<br />

Dansschool Astrid Huyzen<br />

Schagen<br />

Openbare Bibliotheek Schagen, Museumboerderij<br />

Vreeburg, Popschool Schagen,<br />

Historische Vereniging Schagen, Scagon<br />

Theater<br />

Hoorn<br />

De Hoornse Balletschool, Parkschouwburg,<br />

Galerie de Kunstsalon, Kunst-<br />

uitleen West-Friesland, De Boterhal,<br />

Filmhuis Hoorn, Manifesto, Muziekschool<br />

Gerard Boedijn, Galerie de<br />

Appelhaven, Architectuurcentrum Hoorn,<br />

Bibliotheek Hoorn, Theater Het<br />

Pakhuis, Sandberg 2, Vereniging Oud<br />

Hoorn, Archeologische Dienst, Museum<br />

Stoomtram, Westfries Genootschap,<br />

Stichting De Hoornse Schouw/Vereniging<br />

Botterbehoud, Museum van de XXe eeuw,<br />

125


Westfries Museum, Cultureel Centrum De<br />

Oosterkerk, Affichemuseum, de Blauwe<br />

Schuit, Hotel Mariakapel, Galerie Wim<br />

Zwijsen, Helma van Kleinmwee Atelier<br />

Keer 33L, Museum Turkije-Nederland<br />

Alkmaar<br />

Theater De Vest, Bibliotheek, Artiance,<br />

KunstEyssen, Kunstuitleen,<br />

Dansstudio Flex, Studio De Kunst,<br />

Theater Provadja, Grote Kerk, Waagtoren,<br />

Grote Sint Laurenskerk, Remonstrantse<br />

Kerk, Bibliotheek<br />

Oostelijk West-Friesland<br />

Enkhuizen: Stichting Dondersteen,<br />

Esther’s Atelier, De Drommedaris,<br />

Bibliotheek Enkhuizen, Zuiderzee-<br />

museum, Ver. Oud Enkhuizen,<br />

Muziekschool Oostelijk West-Friesland,<br />

de Cast, Twee Wezen, Cayen,<br />

Dansschool Aer<strong>of</strong>it<br />

Stedebroec: Atelier Ria Manshanden, de<br />

Blauwe Schuit, Bibliotheek Werversho<strong>of</strong>,<br />

Poldermuseum Saet- en Cruyt, Korenmolen<br />

De Hoop, Atelier John en Jet, Dancemasters<br />

van de Linden, De Meisjesschool,<br />

R 17, Bibliotheek Stede Broec, Westfries<br />

Genootschap, Botenoverhaal, Muziekschool<br />

Grootebroek, Atelier De Meisjesschool,<br />

Bibliotheek Stedebroec, Drommedaris,<br />

Atelier John en Jet, Gemeentehuis<br />

Stede Broec, St Dondersteen<br />

Bergen<br />

Bibliotheek, Het oude gemeentehuis aan<br />

de Elkshove, Het oude Raethuys, KCB/<br />

Kunstuitleen, Cinebergen in de Zwarte<br />

Schuur, Museum Kranenburgh, Atelier<br />

Marcus van Hoorn, De Ruïnekerk, Aula<br />

BSG, Danszaal Gaida/De Laars<br />

Haarlem<br />

Patronaat, Philharmonie, Toneelschuur,<br />

Filmschuur, XL Dance, Volksuniversiteit,<br />

Frans Hals Museum, Teylers Museum,<br />

126<br />

Pest- en Dolhuys Museum, De Vishal,<br />

Spaarnestad Foto-Archief, Molen de<br />

Adriaan, Archeologisch Museum,<br />

Historische Vereniging Haarlem, De<br />

Grote <strong>of</strong> St. Bavokerk, St. Bavo Leidsevaart,<br />

Bibliotheek, Couturage, Muziekschool<br />

Zuid Kennemerland, Kreater, de<br />

Hallen, Historisch Museum Zuid-<br />

Kennemerland, Archief voor Kennemerland,<br />

Centrale Stadsbibliotheek, Stichting<br />

Beeldende Kunst, Noord-Hollands<br />

Archief, ABC Architektuurcentrum,<br />

Danshuis Haarlem, Vishal, Kalabas<br />

Produkties, Semente de Senzala,<br />

Buikdansschool Raniya<br />

Amstelveen<br />

Griffioen, Cobramuseum, Muziek- en<br />

dansschool Amstelveen, Centrale<br />

Bibliotheek Amstelveen, P60, Stichting<br />

Beeldende Kunstuitleen, Stichting<br />

Amstelveense Kunstbelangen,<br />

Tassenmuseum Hendrikje, Schouwburg<br />

Amstelveen, Museumtram, Kunstuitleen<br />

Hilversum<br />

Globe, Museum Hilversum, GSA-Galerie,<br />

Raadhuis, Grafisch Atelier, Filmtheater,<br />

Centrale bibliotheek, SBK, De Rifwachter,<br />

Beeld & Geluid, Theater Gooiland<br />

Organisatie<br />

Den Helder & Schagen<br />

Triade<br />

Centrum voor Kunsteducatie<br />

Afd. Steunfunctie<br />

Postbus 128<br />

1780 AC Den Helder<br />

Alkmaar & Bergen & Heerhugowaard<br />

SKV Noord-Kennemerland<br />

Canadaplein 3<br />

1811 KE Alkmaar<br />

Zaanstad & Purmerend<br />

FluXus afd. Kunst in School<br />

H<strong>of</strong> van Zaenden 65<br />

1508 XD Zaandam<br />

Velsen & Heemskerk/Beverwijk<br />

‘T Platform<br />

Postbus 1<br />

1960 AA Heemskerk<br />

Hoorn & Oostelijk W-Friesland<br />

De Kunstcompagnie<br />

Munnickenveld 9<br />

1621 HM Hoorn<br />

Haarlem<br />

Haarlem Art afd. Kunst in School<br />

Gasthuisvest 47<br />

2011 EV Haarlem<br />

Amstelveen & Hilversum<br />

Pier K afdeling Onderwijs<br />

Postbus 110<br />

2130 AC Ho<strong>of</strong>ddorp<br />

Algemeen<br />

Bureau Erfgoededucatie<br />

Cultureel Erfgoed N-Holland<br />

Stationsplein 112<br />

2011 LN Haarlem<br />

Provinciaal Consulent Kunsteducatie<br />

Canadaplein 3<br />

1811 KE Alkmaar<br />

127


Col<strong>of</strong>on<br />

tekst<br />

Gert Fokkens<br />

redactie<br />

Iris Rotteveel<br />

opdracht en productie<br />

Els Joosten<br />

fotografie<br />

Gert Fokkens & steunpunten<br />

kunsteducatie<br />

ontwerp<br />

Maud van Gool (Kamer 12)<br />

drukwerk<br />

Rijser Grafische Communicatie<br />

oplage<br />

500 exemplaren<br />

met dank aan<br />

Provincie Noord-Holland,<br />

die deze uitgave financieel mogelijk<br />

heeft gemaakt<br />

Alle geinterviewden<br />

“Superleuk <strong>of</strong> Vetsaai” is een uitgave van<br />

de Provinciaal Consulent Kunsteducatie.<br />

128

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!