Veranderen vanaf de werkvloer met Operational Excellence
Veranderen vanaf de werkvloer met Operational Excellence
Veranderen vanaf de werkvloer met Operational Excellence
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
3 | Maak kennis <strong>met</strong> <strong>de</strong><br />
nieuwe vice-<strong>de</strong>caan<br />
FHML Nanne <strong>de</strong> Vries<br />
4 | Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonfs<br />
Limburg maakt<br />
Maastrichts on<strong>de</strong>rzoek<br />
mogelijk<br />
personeelskrant voor alle me<strong>de</strong>werkers van het Maastricht UMC+ | 9 januari 2013<br />
Op weg naar een ziekenhuis dat <strong>de</strong> patiënt echt centraal stelt<br />
7 | Gespreksvaardighe<strong>de</strong>n<br />
verbeteren <strong>met</strong><br />
vi<strong>de</strong>o-observatie van<br />
patiëntengesprekken<br />
<strong>Veran<strong>de</strong>ren</strong> <strong>vanaf</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> <strong>met</strong><br />
<strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong><br />
De patiënt echt centraal stellen en <strong>de</strong> zorg toegankelijk en betaalbaar hou<strong>de</strong>n. Dat is<br />
waar <strong>de</strong> Raad van Bestuur van het Maastricht UMC+ naartoe wil. Om dat te bereiken,<br />
gaan ziekenhuis en faculteit on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> noemer <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> samen op weg<br />
naar een an<strong>de</strong>r systeem en een an<strong>de</strong>re cultuur. Heel belangrijk daarin is dat veran<strong>de</strong>ringen<br />
<strong>vanaf</strong> <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> vorm krijgen en leidinggeven<strong>de</strong>n werknemers daarin veel meer<br />
coachen. Managers binnen <strong>de</strong> top van faculteit en ziekenhuis hebben eind vorig jaar<br />
tij<strong>de</strong>ns een bijeenkomst in Vaals hun steun uitgesproken voor <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong>.<br />
“Het ziekenhuis zal echt moeten veran<strong>de</strong>ren.<br />
We kunnen <strong>de</strong> patiënt meer centraal<br />
stellen en efficiënter werken. Dat is hard<br />
nodig, want ons zorgsysteem wordt an<strong>de</strong>rs<br />
onbetaalbaar”, zegt Frits van Mero<strong>de</strong>,<br />
toegevoegd lid van <strong>de</strong> Raad van Bestuur van<br />
het MUMC+. Samen <strong>met</strong> Bart Durlinger,<br />
directeur Strategie, Personeel & Organisatie,<br />
geeft hij leiding aan <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong>.<br />
Met <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> kan het ziekenhuis<br />
van binnenuit veran<strong>de</strong>ren, benadrukken<br />
bei<strong>de</strong>n.<br />
<strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> gaat in feite een stap<br />
ver<strong>de</strong>r dan het proces dat eer<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>r <strong>de</strong><br />
noemer ‘Ziekenhuis van <strong>de</strong> Toekomst’ in<br />
gang werd gezet, vertelt Bart Durlinger. In<br />
dat ka<strong>de</strong>r introduceer<strong>de</strong> het ziekenhuis<br />
twee jaar gele<strong>de</strong>n Lean Six Sigma. Dat is<br />
simpel gezegd een gereedschapskist <strong>met</strong><br />
instrumenten voor het an<strong>de</strong>rs en efficiënter<br />
organiseren van werkprocessen. Lean Six<br />
Sigma komt voort uit <strong>de</strong> auto-industrie, uit<br />
het Toyota Production System. In dat<br />
systeem is sprake van een grote betrokkenheid<br />
van <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> bij het signaleren van<br />
problemen en het aandragen en doorvoeren<br />
van verbeteringen.<br />
“We zijn in het ziekenhuis <strong>met</strong> steun van<br />
Medtronic begonnen <strong>met</strong> twee pilots<br />
binnen Dermatologie en Orthopedie. Toen<br />
hebben we <strong>met</strong>een kunnen ervaren wat <strong>de</strong><br />
kracht is van <strong>de</strong> <strong>met</strong>hodieken van Lean Six<br />
Sigma”, zegt Bart Durlinger. “Zo werd in<br />
bei<strong>de</strong> pilots hel<strong>de</strong>r wat in een werkproces<br />
geen toegevoeg<strong>de</strong> waar<strong>de</strong> heeft voor <strong>de</strong><br />
patiënt. Het grote voor<strong>de</strong>el is bovendien dat<br />
alle mensen die bij een werkproces betrokken<br />
zijn, bij elkaar komen. Samen ontrafelen<br />
zij dat proces en dragen zelf oplossingen<br />
aan voor problemen. Dat spreekt me<strong>de</strong>werkers<br />
enorm aan. Zij ervaren bovendien dat<br />
patiënten baat hebben bij <strong>de</strong> aangedragen<br />
oplossingen.<br />
Dat verhoogt weer het werkplezier.”<br />
Bart Durlinger en Frits van Mero<strong>de</strong> benadrukken<br />
dat er meer <strong>met</strong>ho<strong>de</strong>n en technieken<br />
zijn voor het an<strong>de</strong>rs inrichten van werkprocessen.<br />
Binnen <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong><br />
geldt Lean Six Sigma wel als een hele<br />
belangrijke set van instrumenten voor dat<br />
doel. “Wat we vorig jaar tij<strong>de</strong>ns een<br />
studiereis van bestuursle<strong>de</strong>n en medici naar<br />
Amerika geleerd hebben, is dat we ver<strong>de</strong>r<br />
moeten gaan. Als je echt iets wilt bereiken,<br />
moet je loskomen van het niveau van<br />
projecten. Dan moet je <strong>de</strong> filosofie die<br />
achter <strong>de</strong> <strong>met</strong>hodieken zit omarmen, die<br />
moet echt in het DNA van <strong>de</strong> organisatie<br />
gaan zitten”, zegt Bart Durlinger.<br />
De bestuursle<strong>de</strong>n en medici bezochten in<br />
Amerika on<strong>de</strong>r meer Medtronic, Boeing en<br />
het Virginia Mason Medical Center, twee<br />
bedrijven en een algemeen ziekenhuis. “Die<br />
studiereis was echt een eyeopener”, vertelt<br />
Bart Durlinger, die zelf ook meereis<strong>de</strong>.<br />
“Daardoor zijn we vastbesloten geraakt om<br />
hier ook <strong>de</strong>ze weg op te gaan.”<br />
Kenmerkend voor zowel <strong>de</strong> twee bedrijven<br />
als het ziekenhuis was dat <strong>de</strong> productie<br />
door <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> <strong>met</strong> 40 procent<br />
steeg en <strong>de</strong> kwaliteit van het werk toenam.<br />
Het Virginia Mason transformeer<strong>de</strong> van een<br />
verliesgevend ziekenhuis in een van <strong>de</strong> best<br />
draaien<strong>de</strong> ziekenhuizen in <strong>de</strong> VS, zowel<br />
kwalitatief als financieel.<br />
Daarmee is niet gezegd dat <strong>de</strong> werkwijze in<br />
<strong>de</strong> VS hier een-op-een toepasbaar is. “We<br />
moeten naar een eigen Maastricht Production<br />
System”, zeggen Bart Durlinger en Frits<br />
van Mero<strong>de</strong> eensgezind. In dat systeem<br />
wordt continu aan verbetering gewerkt.<br />
Werknemers zullen allemaal op <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong><br />
wijze werkprocessen analyseren, <strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
daarvan voor <strong>de</strong> patiënt voorop stellen en<br />
een gemeenschappelijke taal spreken.<br />
Lees ver<strong>de</strong>r op pagina 3<br />
9 | Jim van Os wil <strong>met</strong><br />
SmartScan psychose in<br />
<strong>de</strong> kiem smoren<br />
|114<br />
Met <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> kan het ziekenhuis van binnenuit veran<strong>de</strong>ren, benadrukken<br />
Frits van Mero<strong>de</strong> (l.) en Bart Durlinger.<br />
Gazet verschijnt voortaan<br />
ie<strong>de</strong>re 6 weken<br />
In <strong>de</strong> nieuwsvoorziening voor me<strong>de</strong>werkers is <strong>de</strong> nadruk steeds meer op online<br />
media als Intraspect en het digitale SUMMUM nieuwsbulletin komen te liggen.<br />
Daarom verschijnt <strong>vanaf</strong> <strong>de</strong>ze maand SUMMUM gazet ie<strong>de</strong>re 6 weken in plaats van<br />
ie<strong>de</strong>re 4 weken.<br />
Op Intranet wordt dagelijks ‘vers’ nieuws geplaatst. In het SUMMUM nieuwsbulletin<br />
vind je het wekelijkse overzicht van het nieuws in/van het Maastricht UMC+. Doordat<br />
het actuele nieuws online beschikbaar is, veran<strong>de</strong>ren <strong>de</strong> inhoud en <strong>de</strong> frequentie van<br />
SUMMUM gazet. De gazet wordt het medium voor achtergrond en human interest.<br />
SUMMUM gazet verschijnt in 2013 op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> data:<br />
– woensdag 20 feb (<strong>de</strong>adline maandag 11 feb);<br />
– woensdag 3 apr (<strong>de</strong>adline maandag 25 mrt);<br />
– woensdag 15 mei (<strong>de</strong>adline maandag 6 mei);<br />
– woensdag 26 juni (<strong>de</strong>adline maandag 17 juni);<br />
– woensdag 7 aug (<strong>de</strong>adline maandag 29 juli);<br />
– woensdag 18 sept (<strong>de</strong>adline maandag 9 sept);<br />
– woensdag 30 okt (<strong>de</strong>adline maandag 21 okt);<br />
– woensdag 11 <strong>de</strong>c (<strong>de</strong>adline maandag 2 <strong>de</strong>c).<br />
Heb je zelf nieuws voor SUMMUM gazet, Intranet, digitale SUMMUM nieuwsbulletin,<br />
et cetera, meld het <strong>de</strong> redactie via E nieuwsredactie.communicatie@mumc.nl.
2 | summumgazet 114<br />
Grote en ‘kleine’ On<strong>de</strong>rwijsprijzen FHML uitgereikt<br />
In <strong>de</strong>cember zijn <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsprijzen FHML 2012 uitgereikt voor <strong>de</strong> opleidingsdomeinen Health, Geneeskun<strong>de</strong> en Biomedische Wetenschappen. Ook werd <strong>de</strong> Grote On<strong>de</strong>rwijsprijs<br />
uitgereikt aan Jan van Dalen.<br />
Met <strong>de</strong> On<strong>de</strong>rwijsprijzen wil het On<strong>de</strong>rwijsinstituut<br />
FHML zijn waar<strong>de</strong>ring tonen aan<br />
docenten die excelleren in on<strong>de</strong>rwijsrollen<br />
waarin <strong>de</strong> interactie tussen docent en<br />
stu<strong>de</strong>nt centraal staat. De winnaars kregen<br />
een oorkon<strong>de</strong> en een bronzen sculptuur<br />
ontworpen door <strong>de</strong> Limburgse kunstenaar<br />
Frans Duckers. De volgen<strong>de</strong> collega’s vielen<br />
in <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rwijsprijzen:<br />
– Ulrike von Rango, beste tutor/coach<br />
domein Geneeskun<strong>de</strong>;<br />
– Piet Leroy & Ben Janssen, coördinatoren<br />
van het beste blok domein Geneeskun<strong>de</strong>;<br />
– Edouard Bevers, beste docent domein<br />
Geneeskun<strong>de</strong>;<br />
– Annemieke <strong>de</strong>n Boer, coördinator van het<br />
beste blok domein Health;<br />
– Frans Tan, beste tutor domein Health;<br />
– Nynke <strong>de</strong> Jong, beste docent domein<br />
Health;<br />
– Harry Gosker, beste docent masteropleiding<br />
Biomedical Sciences<br />
– Marlies Schillings, beste tutor bacheloropleiding<br />
Biomedische Wetenschappen<br />
– Jos Adam, coördinator van het beste blok<br />
bacheloropleiding Biomedische Wetenschappen;<br />
– Beste co-assistentschap: maatschap<br />
Neurologie van het Laurentius Ziekenhuis<br />
in Roermond;<br />
Jan van Dalen ontving <strong>de</strong> Grote On<strong>de</strong>rwijsprijs.<br />
Met <strong>de</strong> Grote On<strong>de</strong>rwijsprijs wil het<br />
On<strong>de</strong>rwijsinstituut zijn erkentelijkheid<br />
laten blijken aan me<strong>de</strong>werkers die geduren<strong>de</strong><br />
langere tijd uitsteken<strong>de</strong> prestaties op<br />
het gebied van on<strong>de</strong>rwijs verrichten en<br />
hierdoor een voorbeeldfunctie vervullen.<br />
Jan van Dalen heeft geduren<strong>de</strong> zijn lange<br />
staat van dienst bij <strong>de</strong> faculteit al vele hoge<br />
waar<strong>de</strong>ringen gekregen voor zijn rollen en<br />
functies in het on<strong>de</strong>rwijs. Hij krijgt <strong>de</strong> Grote<br />
On<strong>de</strong>rwijsprijs on<strong>de</strong>r meer omdat hij<br />
betrokken was bij veel planningsgroepen en<br />
commissies waarin hij op kundige wijze en<br />
zeker ook <strong>met</strong> een uitermate plezierige<br />
manier van samenwerking een positieve<br />
inbreng had en nog steeds heeft. Collega’s<br />
en stu<strong>de</strong>nten doen zel<strong>de</strong>n een vergeefs<br />
beroep op hem. Ook buiten <strong>de</strong> UM is Jan van<br />
Dalen bekend, on<strong>de</strong>r meer als mo<strong>de</strong>rator<br />
van workshops wetenschappelijk schrijven<br />
en als redactielid van Perspectives on<br />
Benoemingen<br />
– Dietmar Enk (vakgroep Anesthesiologie) is per 20 november 2012 benoemd tot<br />
bijzon<strong>de</strong>r hoogleraar door <strong>de</strong> Medische Faculteit van <strong>de</strong> Westfälische Wilhelms-<br />
Universität in Münster.<br />
– Vivianne Tjan-Heijnen is per 1 november 2012 benoemd tot directeur Regionale<br />
Samenwerking Oncologie. In <strong>de</strong>ze functie zal zij <strong>de</strong> oncologische samenwerking in<br />
Zuid-Oost Ne<strong>de</strong>rland ver<strong>de</strong>r vorm geven.<br />
De winnaars <strong>met</strong> op <strong>de</strong> bovenste rij v.l.n.r. Ben Janssen, Piet Leroy, Edouard Bevers, Jos Adam en Marlies Schillings. On<strong>de</strong>rste rij<br />
v.l.n.r.: Ulrike von Rango, Annemieke <strong>de</strong>n Boer, Nynke <strong>de</strong> Jong, Harry Gosher en Frans Tan.<br />
Medical Education (van het Tijdschrift<br />
voor Medisch On<strong>de</strong>rwijs). Bovendien was<br />
Jan van Dalen vele jaren directeur van <strong>de</strong><br />
Jan van Dalen <strong>met</strong> <strong>de</strong> Grote On<strong>de</strong>rwijsprijs<br />
Master of Health Professions Education. Per<br />
1 januari heeft hij <strong>de</strong>ze functie overgedragen.<br />
De Grote On<strong>de</strong>rwijsprijs bestaat uit een<br />
bronzen sculptuur, ontworpen door <strong>de</strong><br />
Limburgse kunstenaar Frans Duckers.<br />
Clinicus van het het jaar<br />
Studievereniging Pulse reikte in <strong>de</strong>cember <strong>de</strong> prijzen voor <strong>de</strong> beste clinici van het jaar<br />
2011-2012 uit. Co-assistenten en semi-artsen kon<strong>de</strong>n stemmen op artsen die hen opgevallen<br />
zijn door dui<strong>de</strong>lijke uitleg, goe<strong>de</strong> feedback, enthousiasme of een an<strong>de</strong>re re<strong>de</strong>n.<br />
En <strong>de</strong> winnaars zijn:<br />
– Beste specialist MUMC+: Roger Rennenberg (Interne Geneeskun<strong>de</strong>);<br />
– Beste arts-assistent MUMC+: Casper Eurlings (Cardiologie);<br />
– Beste specialist perifeer: dr. Mateijsen, KNO-arts in het Catharina Ziekenhuis Eindhoven;<br />
– Beste arts-assistent perifeer: drs. Wassen, arts-assistent gynaecologie in het Atrium<br />
Medisch Centrum Heerlen;<br />
– Beste huisartsbegelei<strong>de</strong>r: Mieke Winten, huisarts in Neerbeek.<br />
Gefeliciteerd!<br />
De clinici van het jaar v.l.n.r. Drs. Wassen, Mieke Winten, dr. Mateijsen,<br />
Roger Rennenberg en Casper Eurlings.
3 | summumgazet 114<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries, nieuwe vice-<strong>de</strong>caan FHML:<br />
“De blik is nu veel meer naar buiten gericht”<br />
“Het ziekenhuis is sterk aan het veran<strong>de</strong>ren. Preventie staat bijvoorbeeld nadrukkelijk op <strong>de</strong> agenda, net als samenwerking in <strong>de</strong> regio. Het ziekenhuis richt <strong>de</strong> blik tegenwoordig<br />
veel meer naar buiten”, vertelt Nanne <strong>de</strong> Vries. Hij is hoogleraar Gezondheidsbevor<strong>de</strong>ring en sinds mei 2012 <strong>de</strong> nieuwe vice-<strong>de</strong>caan van <strong>de</strong> Faculty of Health, Medicine & Life Sciences<br />
(FHML). Een functie waar hij volmondig “ja” tegen zei. “De inbreng van Gezondheidswetenschappen in het umc vind ik heel belangrijk.”<br />
Die inbreng van Gezondheidswetenschappen<br />
heeft me<strong>de</strong> geleid tot <strong>de</strong> veran<strong>de</strong>ring<br />
van het ziekenhuis, <strong>de</strong>nkt Nanne <strong>de</strong> Vries.<br />
Zo versterkt <strong>de</strong> inbreng van Gezondheidswetenschappen<br />
<strong>de</strong> relatie <strong>met</strong> <strong>de</strong> buitenwereld,<br />
zoals <strong>de</strong> relatie <strong>met</strong> <strong>de</strong> GGD en <strong>de</strong><br />
Geestelijke Gezondheidszorg. “Dat is goed,<br />
want het draait om ziekte én preventie. Dat<br />
is waar <strong>de</strong> plus in het Maastricht UMC+<br />
voor staat. De strategienota ‘Heel <strong>de</strong> mens’<br />
straalt dat ook uit. Daar ben ik heel blij mee.<br />
Het is mijn belangrijkste doel als vice-<strong>de</strong>caan:<br />
Gezondheidswetenschappen verankeren<br />
in <strong>de</strong> activiteiten van het Maastricht<br />
UMC+.”<br />
In het verle<strong>de</strong>n was Nanne <strong>de</strong> Vries al een<br />
sterk voorstan<strong>de</strong>r van het samengaan van<br />
<strong>de</strong> faculteiten Geneeskun<strong>de</strong> en Gezondheidswetenschappen.<br />
“Mijn insteek is altijd<br />
om te on<strong>de</strong>rzoeken wat je samen kunt doen.<br />
Dat geldt nu ook weer bij <strong>de</strong> umc-vorming.<br />
Formeel gezien heb ik daar geen bestuurlijke<br />
rol in, maar ik werk collegiaal samen<br />
Wie is Nanne <strong>de</strong> Vries?<br />
<strong>met</strong> <strong>de</strong>caan Albert Scherpbier. In die zin<br />
voel ik mij wel lid van het bestuur.”<br />
Albert Scherpbier en hij ver<strong>de</strong>len in goed<br />
overleg <strong>de</strong> taken, vertelt Nanne <strong>de</strong> Vries. Zo<br />
inventariseert hij zelf op dit moment <strong>de</strong><br />
verschillen tussen <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeksscholen<br />
GROW, CARIM, NUTRIM, CAPHRI, MHeNS en<br />
SHE. “De verschillen tussen <strong>de</strong> zes schools<br />
zijn nu te groot en dat belemmert <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rlinge samenwerking. Daarom willen<br />
we <strong>de</strong> regelingen beter op elkaar laten<br />
aansluiten.”<br />
In zijn rol als vice-<strong>de</strong>caan is hij ver<strong>de</strong>r nauw<br />
betrokken bij het aanwijzen van <strong>de</strong> Centers<br />
of <strong>Excellence</strong> binnen het MUMC+. Daarbij<br />
draait het om <strong>de</strong> vraag waar <strong>de</strong> komen<strong>de</strong><br />
jaren in <strong>de</strong> zorg, het on<strong>de</strong>rzoek en het<br />
on<strong>de</strong>rwijs echt <strong>de</strong> nadruk op wordt gelegd.<br />
In totaal zijn er 24 voorstellen voor Centers<br />
of <strong>Excellence</strong> ingediend. In <strong>de</strong> eerste<br />
maan<strong>de</strong>n van 2013 wordt besloten welke<br />
voorstellen gehonoreerd wor<strong>de</strong>n. Volgens<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries is inmid<strong>de</strong>ls wel dui<strong>de</strong>lijk<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong> Psychologie in Groningen en werkte aansluitend als sociaal<br />
psycholoog in Maastricht, Groningen en Amsterdam. In 1998 promoveer<strong>de</strong> hij cum<br />
lau<strong>de</strong> in Groningen op een on<strong>de</strong>rzoek naar sociale vergelijkingen. Jezelf vergelijken<br />
<strong>met</strong> an<strong>de</strong>ren kan lei<strong>de</strong>n tot on<strong>de</strong>rlinge competitie, maar dat hoeft niet, is een van <strong>de</strong><br />
conclusies in dat promotieon<strong>de</strong>rzoek. Zo kun je in <strong>de</strong> vergelijking ook op zoek gaan<br />
naar sterke eigenschappen bij <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r die je zelf niet hebt en an<strong>de</strong>rsom. “Neem<br />
bijvoorbeeld <strong>de</strong> chirurg die zichzelf vergelijkt <strong>met</strong> een gezondheidswetenschapper”,<br />
zegt Nanne <strong>de</strong> Vries. “Als <strong>de</strong> chirurg vaststelt dat hij zelf goed <strong>met</strong> een scalpel om<br />
kan gaan en een gezondheidswetenschapper goed <strong>met</strong> mensen, dan kunnen ze<br />
elkaar uitstekend aanvullen. Bovendien heeft samenwerking dan meerwaar<strong>de</strong> voor<br />
<strong>de</strong> patiënt.”<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries werd in 2000 tot hoogleraar in Maastricht benoemd, is getrouwd en<br />
heeft twee zonen. Daarnaast heeft hij nog een dochter uit een eer<strong>de</strong>r huwelijk. Of hij<br />
hobby’s heeft? “Daar heb ik helemaal geen tijd voor. Nou oké dan, koken en wijn. En<br />
om dat te compenseren, ga ik af en toe hockeyen, dankzij mijn zoons.”<br />
Vervolg van pagina 1<br />
Leidinggeven<strong>de</strong>n zijn in dat systeem<br />
aanwezig op <strong>de</strong> <strong>werkvloer</strong> en coachen <strong>de</strong><br />
werknemers, zodat die in<strong>de</strong>rdaad zelf<br />
oplossingen kunnen aandragen.<br />
In lei<strong>de</strong>rschapstrajecten wordt inmid<strong>de</strong>ls al<br />
<strong>de</strong> aandacht gevestigd op <strong>Operational</strong><br />
<strong>Excellence</strong>. Bovendien zullen meer leidinggeven<strong>de</strong>n<br />
zelf naar Amerika afreizen om<br />
<strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> in <strong>de</strong> praktijk te<br />
ervaren. Daarnaast wor<strong>de</strong>n tal van managers<br />
getraind in <strong>de</strong> toepassing van <strong>de</strong><br />
<strong>met</strong>hodieken van Lean Six Sigma. Verschil<br />
<strong>met</strong> het ziekenhuis in Amerika is dat het<br />
Maastricht UMC+ een aca<strong>de</strong>misch zieken-<br />
huis is dat <strong>Operational</strong> <strong>Excellence</strong> omarmt.<br />
Ondui<strong>de</strong>lijk is nog hoe on<strong>de</strong>rzoek en<br />
on<strong>de</strong>rwijs precies in het proces betrokken<br />
kunnen wor<strong>de</strong>n. Daar zijn lan<strong>de</strong>lijk en<br />
internationaal nog geen voorbeel<strong>de</strong>n van.<br />
“Ik <strong>de</strong>nk wel dat bepaal<strong>de</strong> principes goed<br />
toepasbaar zijn in het on<strong>de</strong>rwijs en on<strong>de</strong>rzoek.<br />
Daarin proberen we <strong>de</strong> faculteit te<br />
enthousiasmeren en daarom gaan ook <strong>de</strong><br />
<strong>de</strong>caan en wetenschappelijk directeuren<br />
mee naar Amerika”, zegt Bart Durlinger.<br />
Frits van Mero<strong>de</strong> benadrukt dat tijd een<br />
belangrijke factor is. “Dit is een gelei<strong>de</strong>lijk<br />
proces. Het zal een aantal jaren duren<br />
voordat we in het goe<strong>de</strong> systeem zitten.”<br />
waar accenten gelegd gaan wor<strong>de</strong>n en wat<br />
<strong>de</strong> ontwikkelingsmogelijkhe<strong>de</strong>n zijn. “Meer<br />
kan ik er nu niet over zeggen.”<br />
Zijn benoeming tot vice-<strong>de</strong>caan dwong<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries een aantal taken neer te<br />
leggen. Zo is hij geen vakgroepvoorzitter<br />
meer. Wel begeleidt hij nog altijd een aantal<br />
promovendi, zodat hij betrokken blijft bij<br />
het on<strong>de</strong>rzoek binnen CAPHRI en NUTRIM.<br />
Ook zijn on<strong>de</strong>rwijstaken heeft hij niet<br />
helemaal neergelegd. “Ik ben nog betrokken<br />
bij een on<strong>de</strong>rwijsblok Geneeskun<strong>de</strong> over<br />
obesitas en diabetes. Daar heb ik zelf voor<br />
geijverd en dat is vorig jaar pas geïntroduceerd.<br />
Het gaat dan niet alleen over ziekte,<br />
maar ook over zaken als leefstijl en preventie,<br />
patiëntenvoorlichting en zelfmanagement.<br />
Dat is heel leuk om te doen.”<br />
Nu hij vice-<strong>de</strong>caan is, pen<strong>de</strong>lt hij heen en<br />
weer tussen universiteit en ziekenhuis.<br />
Twee verschillen<strong>de</strong> culturen, oor<strong>de</strong>elt hij.<br />
“De universiteit kent toch een veel plattere<br />
organisatie, in het ziekenhuis heerst meer<br />
hiërarchie. Voor iemand zoals ik, die altijd<br />
grappen maakt en wat informeler is, is dat<br />
wennen. Het grote voor<strong>de</strong>el van <strong>de</strong>ze<br />
functie is dat ik weer mensen leer kennen.<br />
Dat is goed voor <strong>de</strong> samenwerking.”<br />
Die samenwerking kent inmid<strong>de</strong>ls een<br />
an<strong>de</strong>re insteek, zegt De Vries. Het ziekenhuis<br />
beweegt mee <strong>met</strong> <strong>de</strong> tijd. Het is niet<br />
langer een instituut dat zich alleen richt op<br />
het genezen van mensen, constateert hij.<br />
“Er is nu veel meer aandacht voor preventie,<br />
ook in het genezingsproces. Het i<strong>de</strong>e is dat<br />
we er voor moeten zorgen dat <strong>de</strong> participatiegraad<br />
van mensen hoog blijft.” De<br />
<strong>de</strong>finitie van gezondheid schuift ook steeds<br />
ver<strong>de</strong>r op, besluit Nanne <strong>de</strong> Vries. “Gezondheid<br />
beteken<strong>de</strong> vroeger dat je vrij was van<br />
ziektes. Vervolgens spraken we veel meer<br />
over <strong>de</strong> kwaliteit van leven. Nu draait<br />
gezondheid vooral om een volwaardig,<br />
zelfstandig bestaan. Daarom omarmt het<br />
MUMC+ projecten die <strong>de</strong> zelfstandigheid<br />
van burgers bevor<strong>de</strong>ren.”<br />
Nanne <strong>de</strong> Vries ziet het verankeren van Gezondheidswetenschappen in <strong>de</strong> activiteiten<br />
van het MUMC+ als zijn belangrijkste doel als vice-<strong>de</strong>caan.
4 | summumgazet 114<br />
Aflevering 1: Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds Limburg maakt on<strong>de</strong>rzoek mogelijk<br />
Wie zoekt, zal vin<strong>de</strong>n<br />
Health Foundation Limburg (afgekort tot HFL) werft fondsen voor wetenschappelijk on<strong>de</strong>rzoek in het Maastricht UMC+. Per speerpunt - kanker, hart- en vaatziekten en geestelijke<br />
gezondheidszorg - is een on<strong>de</strong>rzoeksfonds opgericht. In SUMMUM gazet brengen we <strong>de</strong> komen<strong>de</strong> edities een serie verhalen waarin we per fonds <strong>de</strong> Maastricht UMC+-kartrekkers en<br />
on<strong>de</strong>rzoekers aan het woord laten. Zij zullen vertellen welke on<strong>de</strong>rzoeken zij gedaan hebben, doen en nog gaan doen <strong>met</strong> HFL-geld. Eerste in <strong>de</strong> rij is het Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg: samengevat in vier enthousiaste verhalen.<br />
Bernd Kremer, hoofd KNO<br />
Bij <strong>de</strong> meeste vormen van kanker wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong><br />
overlevingskansen steeds beter. Bij kanker<br />
in het hoofd-halsgebied echter is <strong>de</strong><br />
5-jaarsoverleving <strong>de</strong> afgelopen twintig jaar<br />
ongeveer 50% gebleven. Het team van<br />
Bernd Kremer on<strong>de</strong>rzoekt of je bij afwijkingen<br />
in het mond- en keelgebied al in een<br />
vroeg stadium kunt ont<strong>de</strong>kken of een<br />
afwijking kanker gaat wor<strong>de</strong>n. Bernd<br />
Kremer: “Zogeheten retrospectief on<strong>de</strong>rzoek<br />
bevestigt onze veron<strong>de</strong>rstelling dat <strong>de</strong> kans<br />
op het ontstaan van kanker in <strong>de</strong> voorloperlaesies<br />
van het strottenhoofd sterk toeneemt<br />
als het aantal chromosomen in <strong>de</strong><br />
cellen veran<strong>de</strong>rt. Onze <strong>met</strong>ho<strong>de</strong> voorspelt<br />
<strong>de</strong> ontwikkeling van kanker veel beter dan<br />
<strong>de</strong> tot nu toe gebruikelijke <strong>met</strong>ho<strong>de</strong>n.”<br />
Maar: <strong>de</strong> wetenschappelijke bewijskracht<br />
van retrospectief on<strong>de</strong>rzoek is niet optimaal.<br />
Dus volgt er nu een prospectief<br />
on<strong>de</strong>rzoek. “Daarbij wordt een grote groep<br />
patiënten <strong>vanaf</strong> het afnemen van <strong>de</strong> eerste<br />
biopten jarenlang gevolgd om het toekomstige<br />
gedrag van <strong>de</strong> afwijking in kaart te<br />
brengen. Een <strong>de</strong>rgelijk langdurig on<strong>de</strong>rzoek<br />
vraagt om een stevige investering. De<br />
subsidie van het Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg helpt ons <strong>met</strong> name <strong>met</strong> het<br />
opstarten van toekomstgericht on<strong>de</strong>rzoek”,<br />
aldus Kremer. En hij benoemt nog een<br />
pluspunt van het Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg: “We etaleren onze bevindingen op<br />
congressen en in wetenschappelijke publicaties,<br />
maar <strong>de</strong> mensen waar je het eigenlijk<br />
voor doet, die bereik je amper. Dankzij het<br />
Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds Limburg nu dus<br />
wel.”<br />
Gerard Bos, internist hematologie<br />
De afgelopen vier jaar is in laboratoria<br />
dui<strong>de</strong>lijk gewor<strong>de</strong>n dat immunotherapie<br />
werkt. Vergelijk het <strong>met</strong> het principe van <strong>de</strong><br />
griepspuit: als reactie op het inspuiten van<br />
een kleine dosis celletjes die stukjes kanker<br />
<strong>met</strong> zich meedragen, wordt het afweersysteem<br />
geactiveerd en komt het in actie<br />
tegen <strong>de</strong> indringer die kanker heet. In<br />
Amerika blijkt dat mannen <strong>met</strong> prostaatkanker<br />
dankzij <strong>de</strong> immunotherapie enkele<br />
maan<strong>de</strong>n langer leven. Gerard Bos <strong>de</strong>nkt dat<br />
<strong>de</strong> kwaliteit van ‘zijn’ vaccin beter is en wil<br />
een bedrijf oprichten om dat <strong>met</strong> patiënton<strong>de</strong>rzoek<br />
te bewijzen. Daarvoor is veel geld<br />
nodig; er wordt gesproken over twee à drie<br />
miljoen euro. Bedragen die het Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg nog niet kan<br />
ophoesten, dus men is naarstig op zoek<br />
naar investeer<strong>de</strong>rs. Maar: “Dankzij het<br />
Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds Limburg is hiervoor<br />
<strong>de</strong> basis gelegd. Waarvoor dank.”<br />
Het Kankeron<strong>de</strong>rzoeksfonds Limburg steunt<br />
<strong>de</strong> komen<strong>de</strong> vier jaar ook een on<strong>de</strong>rzoek<br />
naar zogeheten ‘killer-cellen’. “De mens<br />
heeft dit soort cellen al in zijn lichaam om<br />
virussen en bacteriën te overleven. Met een<br />
beetje hulp kunnen die ‘beschermheren’ ook<br />
ingezet wor<strong>de</strong>n tegen kankercellen. We<br />
weten dat het principe werkt omdat we in<br />
Maastricht jaarlijks zo’n vijftig beenmergtransplantaties<br />
doen. Dat is een heftige<br />
therapie die niet altijd goed afloopt. Dat<br />
moeten we dus slimmer gaan aanpakken”,<br />
aldus Gerard Bos.<br />
Philippe Lambin, medisch directeur<br />
MAASTRO<br />
MAASTRO CLINIC, instituut voor radiotherapie,<br />
streeft naar een individuele behan<strong>de</strong>ling<br />
van <strong>de</strong> patiënt: elke patiënt is immers<br />
an<strong>de</strong>rs, elke kanker is an<strong>de</strong>rs, elke tumor is<br />
an<strong>de</strong>rs. Bij MAASTRO on<strong>de</strong>rzoeken ze<br />
daarom al jaren <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n van<br />
heterogene bestraling. Een tumor is immers<br />
niet homogeen samengesteld: sommige<br />
<strong>de</strong>len zijn, door zuurstofgebrek, min<strong>de</strong>r<br />
vatbaar voor radiotherapie en medicijnen.<br />
Die cellen zijn, dankzij state-of-the-art<br />
apparatuur voor beeldvorming, zo goed<br />
zichtbaar dat er heel gericht een hogere<br />
bestralingsdosis gegeven kan wor<strong>de</strong>n.<br />
“Maar we willen ver<strong>de</strong>r gaan”, aldus<br />
Philippe Lambin, “ook medicatie komt niet<br />
overal in <strong>de</strong> tumor. Wij willen <strong>de</strong> hypothese<br />
bevestigen dat <strong>de</strong> tumorcontrole beter zal<br />
zijn als we die zones van <strong>de</strong> tumor die<br />
min<strong>de</strong>r medicatie bevatten, bestralen. Met<br />
<strong>de</strong> subsidie van het Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg - ons on<strong>de</strong>rzoek is het sterproject<br />
voor 2013 - brei<strong>de</strong>n we het on<strong>de</strong>rzoek uit<br />
<strong>met</strong> een extra PET-scan van hypoxie (lage<br />
zuurstof) en een medicatie update.”<br />
Philippe Lambin merkt op dat het niet<br />
gemakkelijk is om geld op te halen voor<br />
innovatieve i<strong>de</strong>eën. “Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds<br />
Limburg geeft ons <strong>de</strong> mogelijkheid om te<br />
bewijzen dat onze theorie juist is. Met <strong>de</strong><br />
resultaten van dit on<strong>de</strong>rzoek hebben we<br />
een haalbaarheidsstudie in han<strong>de</strong>n, zodat<br />
we hierna een officieel subsidieverzoek<br />
kunnen indienen.”<br />
Matty Weijenberg, hoogleraar Epi<strong>de</strong>miologie,<br />
in het bijzon<strong>de</strong>r <strong>de</strong> moleculaire<br />
epi<strong>de</strong>miologie van kanker<br />
Steeds meer mensen krijgen en leven <strong>met</strong><br />
<strong>de</strong> na<strong>de</strong>lige gevolgen van dikkedarmkanker.<br />
On<strong>de</strong>rzoekers van <strong>de</strong> af<strong>de</strong>lingen Epi<strong>de</strong>miologie,<br />
Klinische Genetica, Gastro-enterologie<br />
en Pathologie on<strong>de</strong>rzoeken samen <strong>de</strong><br />
oorzaken en gevolgen van dikkedarmkanker<br />
in <strong>de</strong> EnCoRe-studie (Energie voor het leven<br />
na ColoRectaalkanker) die begin 2012 is<br />
gestart. Matty Weijenberg vertelt dat<br />
patiënten in het Maastricht UMC+ gevolgd<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>vanaf</strong> <strong>de</strong> diagnose dikkedarmkanker<br />
tot tien jaar na behan<strong>de</strong>ling: “We willen <strong>de</strong><br />
rol van moleculair-genetische en leefstijlfactoren<br />
als voeding en beweging bij <strong>de</strong><br />
oorzaak (ofwel etiologie), diagnose, behan<strong>de</strong>ling<br />
en prognose van dikkedarmkanker<br />
ophel<strong>de</strong>ren. Via uitgebrei<strong>de</strong> vragenlijsten,<br />
voedingsdagboekjes en bewegingssensors<br />
verzamelen we daarom voortdurend<br />
ge<strong>de</strong>tailleer<strong>de</strong> informatie over voeding en<br />
eetgewoonten, inclusief voedingssupplementen,<br />
bewegingsactiviteiten en kwaliteit<br />
van leven.”<br />
Met herhaal<strong>de</strong>lijk verzamel<strong>de</strong> bloedmonsters<br />
en routineus verzameld tumormateriaal<br />
wordt tevens een biobank aangelegd,<br />
die een schat aan biologisch materiaal voor<br />
moleculair-genetisch on<strong>de</strong>rzoek bevat.<br />
Resultaten van <strong>de</strong> EnCoRe-studie kunnen<br />
uitein<strong>de</strong>lijk bijdragen aan verbeter<strong>de</strong><br />
preventie, (vroeg-)diagnostiek, behan<strong>de</strong>ling<br />
en prognose van dikkedarmkanker. De<br />
eerste resultaten wor<strong>de</strong>n verwacht in 2014.<br />
“Voor betrouwbare on<strong>de</strong>rzoeksresultaten is<br />
het belangrijk dat zoveel mogelijk patiënten<br />
<strong>de</strong>elnemen. De financiële steun van het<br />
Kankeron<strong>de</strong>rzoekfonds Limburg is daarom<br />
van cruciaal belang; dit schept mogelijkhe<strong>de</strong>n<br />
tot uitbreiding van <strong>de</strong> EnCoRe-studie<br />
naar regionale ziekenhuizen”, aldus Matty<br />
Weijenberg.<br />
In <strong>de</strong>ze SUMMUM gazet geven we <strong>de</strong><br />
on<strong>de</strong>rzoeksprojecten slechts heel beknopt<br />
weer. Maar <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoekers kunnen er uren<br />
over praten en <strong>de</strong>len hun kennis graag <strong>met</strong><br />
belangstellen<strong>de</strong>n. Wil je meer weten? Vraag<br />
hen er gerust naar.<br />
Kijk voor meer informatie ook op<br />
hfl.nl > Kankeron<strong>de</strong>rzoeksfonds Limburg.
5 | summumgazet 114<br />
Klantgerichtheidsprijs 2012 voor poli Chirurgie<br />
De poli Chirurgie is <strong>de</strong> winnaar van <strong>de</strong> Klantgerichtheidsprijs 2012. De prijs werd gegeven voor het effectiever maken van <strong>de</strong> wachtlijstprocedure voor operatieve patiënten. Dankzij<br />
<strong>de</strong> nieuwe procedure kunnen patiënten die geopereerd moeten wor<strong>de</strong>n alles op één plek regelen, terwijl ze dit vroeger op drie verschillen<strong>de</strong> plaatsen moesten doen. De poli Chirurgie<br />
heeft <strong>de</strong> verbeter<strong>de</strong> wachtlijstprocedure ontwikkeld in eendrachtige samenwerking <strong>met</strong> Bureau Opname en <strong>de</strong> poli Anesthesiologie.<br />
‘Soul power’ was het thema tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
feestelijke uitreiking van <strong>de</strong> Klantgerichtheidsprijs.<br />
“Zorg doe je tenslotte <strong>met</strong> hart<br />
en ziel en voor je klant”, vertelt ‘klantropologe<br />
’Jacqueline Fackel<strong>de</strong>y, die <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rator<br />
was. Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> feestelijke uitreiking<br />
lichtten <strong>de</strong> vier genomineer<strong>de</strong> teams* in<br />
vi<strong>de</strong>o’s hun project na<strong>de</strong>r toe. Het gaat<br />
achtereenvolgens om <strong>de</strong> her<strong>de</strong>nkingsdienst<br />
voor doodgeboren en overle<strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren<br />
(RVE EVK/MIC/OC in samenwerking <strong>met</strong> <strong>de</strong><br />
dienst Geestelijke Verzorging), informatieverstrekking<br />
aan wachten<strong>de</strong> patiënten (poli<br />
Orthopedie), <strong>de</strong> nazorgpoli voor CVA-patiënten<br />
(poli Neurologie) en <strong>de</strong> verbeter<strong>de</strong><br />
wachtlijstprocedure voor operatiepatiënten<br />
(poli Chirurgie, Bureau Opname en poli<br />
Anesthesiologie).<br />
De vi<strong>de</strong>o over <strong>de</strong> her<strong>de</strong>nkingsdienst voor<br />
doodgeboren en overle<strong>de</strong>n kin<strong>de</strong>ren is<br />
aangrijpend en maakt indruk op <strong>de</strong> aanwezigen.<br />
“Deze her<strong>de</strong>nkingsdienst is een sterk<br />
voorbeeld van authentieke betrokkenheid<br />
van het hele team”, stelt bestuur<strong>de</strong>r Harm<br />
Jan Driessen. Maar ook <strong>de</strong> vi<strong>de</strong>o van <strong>de</strong><br />
Klantgerichtheidstaart<br />
voor Trombosedienst<br />
De me<strong>de</strong>werkers van <strong>de</strong> Stichting Trombosedienst<br />
Maastricht hebben hard gewerkt<br />
om <strong>de</strong> kwaliteit van <strong>de</strong> trombosezorg naar<br />
een hoger plan te tillen. En <strong>met</strong> succes! Uit<br />
han<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> voorzitter van <strong>de</strong> Fe<strong>de</strong>ratie<br />
van Ne<strong>de</strong>rlandse Trombosediensten ontving<br />
<strong>de</strong> Trombosedienst onlangs het certificaat<br />
voor CCKL/FNT-accreditatie. Dit is een<br />
kwaliteitskeurmerk van <strong>de</strong> gezamenlijke<br />
vakverenigingen klinische laboratoria en<br />
trombosediensten, waarbij zowel <strong>de</strong><br />
kwaliteit van het laboratorium als van het<br />
medisch han<strong>de</strong>len op het gebied van<br />
antistollingstherapie wordt getoetst.<br />
Om <strong>de</strong> continuïteit en kwaliteit van<br />
trombosezorg in <strong>de</strong> zorgketen te verbeteren,<br />
is ver<strong>de</strong>r een ketenoverleg opgestart,<br />
uitein<strong>de</strong>lijke winnaar, <strong>de</strong> poli Chirurgie,<br />
wordt gewaar<strong>de</strong>erd. Er wordt een patiënte<br />
getoond die in <strong>de</strong> ou<strong>de</strong> situatie een flinke<br />
tocht door het hele ziekenhuis moest<br />
maken, voordat zij <strong>de</strong>finitief op <strong>de</strong> operatiewachtlijst<br />
terechtkomt. In <strong>de</strong> nieuwe<br />
situatie hoeft ze nog maar één keer haar<br />
verhaal te doen. Klanten waar<strong>de</strong>ren <strong>de</strong>ze<br />
nieuwe aanpak in een enquête <strong>met</strong> een 8,5.<br />
“Het project van het winnen<strong>de</strong> team lijkt zo<br />
eenvoudig, dat je je afvraagt: ‘Waarom doet<br />
niet ie<strong>de</strong>reen dit al?’”, stelt Frans Koelman<br />
die namens Stichting St. Annadal het<br />
prijsbedrag van € 5.000,- beschikbaar stelt.<br />
“Door initiatief te tonen en door persoonlijk<br />
enthousiasme van <strong>de</strong> teamle<strong>de</strong>n is dit tot<br />
stand gekomen. Maar ook dankzij <strong>de</strong><br />
bereidheid om <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong> werkwijzen<br />
van <strong>de</strong> diverse clusters optimaal op elkaar<br />
af te stemmen. Met als gevolg min<strong>de</strong>r<br />
overdrachtsmomenten, min<strong>de</strong>r kans op<br />
fouten en een sneller traject voor <strong>de</strong><br />
patiënt.”<br />
geïnitieerd vanuit <strong>de</strong> Trombosedienst.<br />
Hierbij zijn vertegenwoordigers van <strong>de</strong><br />
regionale apothekers, huisartsen, specialisten<br />
ou<strong>de</strong>renzorg, thuiszorginstellingen en<br />
tandartsen betrokken. Belangrijkste doel is<br />
afspraken te maken over on<strong>de</strong>rlinge<br />
informatie-uitwisseling om <strong>de</strong> zorg zoveel<br />
mogelijk op elkaar af te stemmen. Tenslotte<br />
wor<strong>de</strong>n in samenwerking <strong>met</strong> <strong>de</strong> voorschrijven<strong>de</strong><br />
specialisten in het azM ook transmurale<br />
zorgafspraken gemaakt. Inmid<strong>de</strong>ls zijn<br />
er al twee projecten gestart waarbij <strong>de</strong><br />
Trombosedienst Maastricht en specialisten<br />
van het azM nauw samenwerken. Dit alles<br />
komt <strong>de</strong> zorg voor patiënten natuurlijk ten<br />
goe<strong>de</strong> en is zeker een klantgerichtheidstaart<br />
waard!<br />
De klantgerichtheidstaat werd overhandigd aan zowel <strong>de</strong> Trombosedienst als <strong>de</strong><br />
Centrale Bloedafname in het ka<strong>de</strong>r van <strong>de</strong> opening van <strong>de</strong> nieuwe poli en ter benadrukking<br />
van <strong>de</strong> goe<strong>de</strong> samenwerking tussen <strong>de</strong> Trombosedienst en <strong>de</strong> Centrale Bloedafname.<br />
Collega’s van <strong>de</strong> poli Chirurgie nemen <strong>de</strong> Klantgerichtheidsprijs – die bestaat uit het<br />
beeldje ‘<strong>de</strong> gekroon<strong>de</strong> man’ en een cheque van € 5.000,- – in ontvangst.<br />
Projectlei<strong>de</strong>r Berna<strong>de</strong>tte Weytjens laat<br />
weten dat <strong>de</strong> poli Chirurgie in haar nopjes is<br />
<strong>met</strong> <strong>de</strong> Klantgerichtheidsprijs. Ze weet nog<br />
niet wat ze <strong>met</strong> <strong>de</strong> prijs gaan doen, maar<br />
weet wel dat die, samen <strong>met</strong> <strong>de</strong> partners<br />
van Bureau Opname en <strong>de</strong> poli Anesthesiologie,<br />
goed besteed zal wor<strong>de</strong>n. “Samenwerking<br />
is bij dit project het sleutelwoord”,<br />
aldus Weytjens. “Een goed project moet<br />
volgens ons praktisch zijn en niet te veel<br />
kosten. Veelbelovend is dat <strong>de</strong>ze werkwijze<br />
zich lijkt uit te brei<strong>de</strong>n, doordat men vanuit<br />
<strong>de</strong>ze centrale plek ook <strong>de</strong> afspraken voor<br />
een endoscopie probeert te regelen. In feite<br />
zijn <strong>de</strong> mogelijkhe<strong>de</strong>n ein<strong>de</strong>loos! We vin<strong>de</strong>n<br />
het belangrijk dat een klantgerichtheidsproject<br />
ziekenhuisbreed kan wor<strong>de</strong>n uitgerold.<br />
Bij dit project zit dat in ie<strong>de</strong>r geval goed,<br />
want verschillen<strong>de</strong> an<strong>de</strong>re poliklinieken<br />
hebben ons al bena<strong>de</strong>rd voor meer informatie<br />
over <strong>de</strong>ze winnen<strong>de</strong> procedure. Ze vin<strong>de</strong>n<br />
het mooi dat je op <strong>de</strong>ze eenvoudige wijze<br />
iets kunt regelen voor patiënten die zo<br />
ervaren dat echt naar hen wordt geluisterd.”<br />
*Lees meer over <strong>de</strong> genomineer<strong>de</strong> projecten in SUMMUM<br />
gazet 113 en op het Kennisplein op Intraspect on<strong>de</strong>r Thema<br />
Klantgerichtheid.<br />
“Kennisplein klantgerichtheid<br />
is goed nieuws”<br />
Het thema klantgerichtheid leeft in het Maastricht UMC+. Er zijn op dit gebied <strong>de</strong><br />
afgelopen jaren dan ook grote én belangrijke stappen gezet. Het is belangrijk dat<br />
alle kennis omtrent klantgerichtheid in <strong>de</strong> organisatie wordt geborgd. Een mooi<br />
instrument hiervoor is het virtuele ‘Kennisplein klantgerichtheid’. Me<strong>de</strong>werkers<br />
vin<strong>de</strong>n hier best practices en interessante weetjes over klantgerichtheid. Op<br />
forums en blogs op het plein kunnen me<strong>de</strong>werkers discussiëren en kennis uitwisselen.<br />
Het virtuele kennisplein is bedoeld om online informatie over grote thema’s te <strong>de</strong>len.<br />
Kennis <strong>de</strong>len omtrent het thema veiligheid was al eer<strong>de</strong>r mogelijk. Nu is ook het<br />
thema klantgerichtheid toegevoegd. Je kunt het kennisplein bena<strong>de</strong>ren via <strong>de</strong> click<br />
button op Intraspect. “Het kennisplein klantgerichtheid is goed nieuws”, vertelt Inge<br />
Ter Laak, adjunct-directeur RVE OG. Ze is al sinds jaar en dag ambassa<strong>de</strong>ur en ‘aanjager’<br />
van het thema klantgerichtheid en zet nu in op <strong>de</strong> borging van klantgerichtheid<br />
in <strong>de</strong> organisatie. “Het uitwisselen van tips en i<strong>de</strong>eën <strong>met</strong> betrekking tot klantgerichtheid<br />
hoeft nu niet meer één keer per jaar plaats te vin<strong>de</strong>n. Er is een mooi kennisplein<br />
ontwikkeld waarop ie<strong>de</strong>reen dagelijks <strong>met</strong> elkaar kennis kan <strong>de</strong>len en bepaal<strong>de</strong><br />
projecten of on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>len daaruit kan (her)gebruiken. Op <strong>de</strong>ze manier kan voortdurend<br />
inspiratie over en weer plaatsvin<strong>de</strong>n!”<br />
Een challenge team en diverse werkgroepen hou<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> gaten dat <strong>de</strong> items op het<br />
kennisplein op niveau blijven. Ze zorgen voor postings, blogs en zwengelen discussies<br />
aan. Me<strong>de</strong>werkers kunnen ook op eigen initiatief items bespreekpaar maken of interessante<br />
casussen omtrent klantgerichtheid posten. “Er zijn <strong>de</strong> afgelopen jaren grote<br />
stappen gezet op het gebied van klantgerichtheid”, aldus Inge ter Laak. “Maar klantgerichtheid<br />
is natuurlijk nooit af én moet op <strong>de</strong> juiste wijze geborgd wor<strong>de</strong>n. Het<br />
interactieve kennisplein is hiervoor een uitstekend instrument!”
6 | summumgazet 114<br />
RVE OG verankert klantgerichtheid<br />
”Klantgerichtheid<br />
werkt uitermate<br />
aanstekelijk”<br />
In het nabije verle<strong>de</strong>n hebben tal van me<strong>de</strong>werkers een klantgerichtheidstraining<br />
gevolgd. Maar klantgerichtheid is natuurlijk nooit af en moet in <strong>de</strong> organisatie wor<strong>de</strong>n<br />
verankerd. De RVE Operatieve Geneeskun<strong>de</strong> (OG) heeft die borging voortvarend aangepakt.<br />
In 2010 werd bijvoorbeeld voor alle af<strong>de</strong>lingen van OG gezamenlijk een klantgerichtheidsklapper<br />
opgesteld, <strong>met</strong> daarin <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> uitgangspunten en richtlijnen.<br />
“We hebben dit klantgerichtheidshandboek<br />
gemaakt om <strong>de</strong> theorie over klantgerichtheid<br />
concreet body te geven”, vertelt<br />
stafadviseur RVE OG Carlo Theunissen. “Het<br />
is voor alle 21 af<strong>de</strong>lingen binnen onze RVE<br />
<strong>de</strong> kapstok waaraan ze jaarlijks hun nieuwe<br />
klantgerichtheidsprojecten kunnen ophangen.<br />
Op die manier werkt uitein<strong>de</strong>lijk<br />
ie<strong>de</strong>reen vanuit <strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> visie en normen en<br />
waar<strong>de</strong>n aan klantgerichtheid. Voor ie<strong>de</strong>r<br />
hoofdstuk uit het handboek werd een<br />
inloopsessie georganiseerd voor alle<br />
veran<strong>de</strong>rteamle<strong>de</strong>n. De inloopsessies dienen<br />
vooral ook om te leren van elkaars verbeter-<br />
projecten uit <strong>de</strong> praktijk.” Overigens is <strong>de</strong><br />
klantgerichtheidsklapper voor het hele<br />
ziekenhuis beschikbaar gesteld.<br />
De RVE OG is on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> bezielen<strong>de</strong> leiding<br />
van adjunct-directeur Inge Ter Laak ook op<br />
tal van an<strong>de</strong>re manieren bezig om klantgerichtheid<br />
ver<strong>de</strong>r te professionaliseren en te<br />
verankeren. Klantgerichtheid wordt daarbij<br />
bewust bre<strong>de</strong>r getrokken. “We verbin<strong>de</strong>n in<br />
<strong>de</strong> verbeterprojecten waar mogelijk<br />
klantgerichtheid <strong>met</strong> bijvoorbeeld veiligheid,<br />
me<strong>de</strong>werkerstevre<strong>de</strong>nheid en procesoptimalisatie”,<br />
vertelt P&O adviseur<br />
5-minutenlijstje uitgerold op<br />
meer<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>lingen<br />
In 2010 sleepte het project het 5-minutenlijstje van verpleegaf<strong>de</strong>ling C4 <strong>de</strong><br />
allereerste klantgerichtheidsprijs in <strong>de</strong> wacht. Twee jaar later gebruiken meer<strong>de</strong>re<br />
af<strong>de</strong>lingen zoals verpleegaf<strong>de</strong>ling A1 dit klantvrien<strong>de</strong>lijke hulpmid<strong>de</strong>l.<br />
“Borging van klantgerichtheid is super belangrijk”, aldus Edward Nolle, af<strong>de</strong>lingshoofd<br />
van A1. “Een goed initiatief zoals het 5-minutenlijstje verdient het gewoon<br />
om ziekenhuisbreed ingevoerd te wor<strong>de</strong>n.”<br />
Uit een enquête in 2009 bleek dat patiënten op verpleegaf<strong>de</strong>ling C4 von<strong>de</strong>n dat ze<br />
soms te weinig persoonlijke aandacht kregen. De af<strong>de</strong>ling ontwikkel<strong>de</strong> daarom een<br />
‘5-minuten lijstje’ <strong>met</strong> vier eenvoudige vragen: Wat vindt u positief aan <strong>de</strong> werkwijze<br />
van <strong>de</strong> zorgverleners van C4? Heeft u eventueel verbetersuggesties? Is <strong>de</strong> informatie<br />
die u ontving volledig? Zijn er eventueel nog an<strong>de</strong>re vragen?. Door die vier vragen<br />
tij<strong>de</strong>ns het verblijf één tot drie keer te stellen, krijg je interessante informatie van<br />
patiënten, waarop je vervolgens direct kunt anticiperen. Uitein<strong>de</strong>lijk won dit<br />
initiatief <strong>de</strong> Klantgerichtheidsprijs van 2010 en werd het 5-minutenlijstje ook bij<br />
an<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>lingen ingevoerd.<br />
“Wij hebben dit project op verpleegaf<strong>de</strong>ling A1 ingevoerd omdat het 5-minutenlijstje<br />
een relatief kleine interventie is, die een groot effect heeft in termen van klanttevre<strong>de</strong>nheid”,<br />
vertelt Edward Nolle. “Tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong> afsluitingsdag van <strong>de</strong> klantgerichtheid<br />
RVE OG 2012 heb ik daarom een presentatie gegeven over <strong>de</strong> borging van dit project.<br />
De me<strong>de</strong>werkers van A1 hou<strong>de</strong>n ie<strong>de</strong>re maandag en don<strong>de</strong>rdag 5-minutengesprekken<br />
<strong>met</strong> patiënten. Wanneer een patient niet tevre<strong>de</strong>n is, proberen we <strong>met</strong>een actie te<br />
on<strong>de</strong>rnemen. De me<strong>de</strong>werkers leveren alle formulieren <strong>met</strong> <strong>de</strong> gesprekken bij mij in<br />
en ik verwerk die in <strong>de</strong> computer. Aan het eind van <strong>de</strong> maand krijgt ie<strong>de</strong>reen <strong>de</strong><br />
resultaten toegestuurd. Het mooie hiervan is dat me<strong>de</strong>werkers op <strong>de</strong>ze manier ook<br />
veel complimenten krijgen, want <strong>de</strong> meeste patiënten zijn erg tevre<strong>de</strong>n. Onze<br />
hardwerken<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkers genieten van die positieve feedback en verdienen die<br />
natuurlijk ook. Ver<strong>de</strong>r <strong>de</strong>stilleren we uit al die gesprekken structurele problemen die<br />
we vervolgens <strong>de</strong>finitief proberen op te oplossen. Het 5-minutengesprek leidt zo niet<br />
alleen tot meer klanttevre<strong>de</strong>nheid, maar ook tot een hogere me<strong>de</strong>werkerstevre<strong>de</strong>nheid<br />
en veiligheid. Dat maakt <strong>de</strong> cirkel weer helemaal rond!”<br />
Warm welkom voor bezoekers OK<br />
Op <strong>de</strong> OK komen dagelijks veel bezoekers zoals medische stu<strong>de</strong>nten en gastoperateurs.<br />
De grootste groep bezoekers zijn <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten. Voor stu<strong>de</strong>nten is het<br />
volgen van een wasinstructie en het meekijken tij<strong>de</strong>ns een operatie veelal <strong>de</strong><br />
eerste kennismaking <strong>met</strong> het OK-complex. Op <strong>de</strong> OK gel<strong>de</strong>n specifieke gedragsregels<br />
en staat veiligheid hoog in het vaan<strong>de</strong>l. Met behulp van een verbeterproject<br />
wor<strong>de</strong>n stu<strong>de</strong>nten tegenwoordig beter voorbereid op dit bezoek. “Dit project<br />
verbetert niet alleen <strong>de</strong> klanttevre<strong>de</strong>nheid, maar ook <strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkerstevre<strong>de</strong>nheid<br />
én <strong>de</strong> veiligheid op <strong>de</strong> OK”, vertelt OK-secretaresse Jennifer Ben<strong>de</strong>r. “Het<br />
project is ook geborgd in ODIN.”<br />
“Ons team zag dat we in het voortraject van <strong>de</strong> ontvangst op <strong>de</strong> OK het nodige<br />
kon<strong>de</strong>n verbeteren”, vertelt Jennifer Ben<strong>de</strong>r. “We hebben daarom een centraal<br />
meldpunt (E info.ok@mumc.nl ) ingericht, waar stu<strong>de</strong>nten door <strong>de</strong> verschillen<strong>de</strong><br />
specialismen kunnen wor<strong>de</strong>n aangemeld voor het meekijken tij<strong>de</strong>ns een operatie of<br />
voor het <strong>de</strong>elnemen aan een wasinstructie. Na aanmelding ontvangen <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten<br />
een uitnodiging en een brochure <strong>met</strong> daarin praktische informatie zoals een routebeschrijving<br />
en <strong>de</strong> veertien gou<strong>de</strong>n OK-gedragsregels.”<br />
“Regelmatig kwam het voor dat stu<strong>de</strong>nten naar <strong>de</strong> OK kwamen <strong>met</strong> siera<strong>de</strong>n,<br />
nagellak of een oud Pinkpopbandje”, aldus Jennifer Ben<strong>de</strong>r. “Dat zie je nu veel<br />
min<strong>de</strong>r omdat het voortraject beter is georganiseerd.” Bij aankomst op het OK-complex<br />
ontvangen <strong>de</strong> stu<strong>de</strong>nten een bezoekersbadge en wor<strong>de</strong>n ze ver<strong>de</strong>r begeleid.<br />
De stu<strong>de</strong>nten stellen dit op prijs. Door het project is er ook meer zicht op het aantal<br />
aanwezigen op <strong>de</strong> operatiekamer en dat maakt het werken op <strong>de</strong> OK nog veiliger.<br />
De nieuwe aanpak is volgens Ben<strong>de</strong>r een succes en wordt op professionele wijze<br />
geborgd. “Dit op zich eenvoudige project heeft een blijven<strong>de</strong> positieve impact en<br />
wordt breed gedragen.”<br />
Stephanie Steegmans. “De projecten<br />
Handhygiëne en Gastbezoeken op <strong>de</strong> OK<br />
zijn daarvan goe<strong>de</strong> voorbeel<strong>de</strong>n. Daarnaast<br />
is het voor ons essentieel dat projecten<br />
zoveel mogelijk ook op an<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>lingen<br />
uitgerold kunnen wor<strong>de</strong>n. Hoe dat kan, zie<br />
je goed bij een klantgerichtheidsproject<br />
zoals het 5-minutenlijstje (winnaar van <strong>de</strong><br />
Klantgerichtheidsprijs 2010).”<br />
In 2012 zijn ook gastbezoeken van af<strong>de</strong>lingen<br />
bij elkaar geïntroduceerd om het<br />
leerproces te versterken. ”Je ziet dat<br />
me<strong>de</strong>werkers een boost krijgen door op<br />
<strong>de</strong>ze integrale wijze samen te werken aan<br />
klantgerichtheid. We zien tot ons grote<br />
enthousiasme dat steeds meer me<strong>de</strong>werkers<br />
spontaan <strong>met</strong> goe<strong>de</strong> i<strong>de</strong>eën komen én<br />
<strong>de</strong>ze vervolgens ook op professionele wijze<br />
(SMART!*) aanpakken. Klantgerichtheid<br />
werkt bij ons kortom uitermate aanstekelijk!”<br />
*SMART staat voor Specifiek, Meetbaar, Acceptabel,<br />
Realistisch en Tijdgebon<strong>de</strong>n<br />
Als afsluiting van het klantgerichtheidjaar organiseer<strong>de</strong> <strong>de</strong> RVE OG een afsluitingsmidddag;<br />
een zeer geslaag<strong>de</strong> en inspireren<strong>de</strong> middag waar on<strong>de</strong>r meer 21 af<strong>de</strong>lingen<br />
hun verbeterproject presenteer<strong>de</strong>n <strong>met</strong> <strong>de</strong> nadruk op het behaal<strong>de</strong> verbeterresultaat.
Orthopedie gelooft er absoluut in!:<br />
7 | summumgazet 114<br />
De kracht van een goed patiëntgesprek<br />
De kracht van goe<strong>de</strong> en effectieve communicatie is ie<strong>de</strong>reen wel bekend. Maar hoe gaat dat eigenlijk in <strong>de</strong> dagelijkse praktijk in een patiëntgesprek? Probeer je <strong>de</strong> patiënt echt te<br />
begrijpen? Kijk je <strong>de</strong> patiënt aan of kijk je meer naar het computerscherm? En is je manier van communiceren wel zo effectief? Bewustwordingsvragen die tot na<strong>de</strong>nken stemmen.<br />
Of aanzetten tot veran<strong>de</strong>ring. Maar hoe doe je dat? Om <strong>de</strong> gespreksvaardighe<strong>de</strong>n te verbeteren, startte <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling Orthopedie <strong>met</strong> vi<strong>de</strong>o-observatie van patiëntgesprekken. Heleen<br />
Staal, Valerie van <strong>de</strong>n Eertwegh en Jeroen Renkens zijn ‘verkocht’ en geloven in <strong>de</strong> kracht van een goed patiëntgesprek.<br />
“Goed kunnen communiceren is een<br />
belangrijke vaardigheid voor een arts”,<br />
vertelt Heleen Staal, orthopedisch chirurg,<br />
initiatiefnemer en kartrekker van <strong>de</strong><br />
vi<strong>de</strong>o-observatie patiëntgesprekken. “De<br />
arts moet immers a<strong>de</strong>quaat over het<br />
medisch beleid kunnen communiceren <strong>met</strong><br />
patiënt, familie en me<strong>de</strong>zorgverleners. Een<br />
positief en effectief gesprek heeft in alle<br />
opzichten een positief effect op <strong>de</strong> patiënt.<br />
Je kunt het een niet los zien van het an<strong>de</strong>r.<br />
We hebben te maken <strong>met</strong> heel <strong>de</strong> mens. En<br />
hel<strong>de</strong>re en open communicatie kan on<strong>de</strong>r-<br />
of overbehan<strong>de</strong>ling voorkomen. Artsen zijn<br />
zich wel bewust van het belang van goe<strong>de</strong><br />
communicatie, maar in <strong>de</strong> dagelijkse<br />
praktijk blijkt goed en effectief communiceren<br />
toch best lastig te zijn.<br />
Valerie van <strong>de</strong>n Eertwegh, communicatie<strong>de</strong>skundige<br />
van <strong>de</strong> FHML, vult aan: “Hoe<br />
kort een policonsult ook duurt, als je daarin<br />
verbinding kunt maken <strong>met</strong> <strong>de</strong> patiënt en<br />
diens familie en <strong>de</strong> juiste informatie<br />
overgebracht krijgt, geeft dat wezenlijk<br />
voldoening en haalt het plezier in het vak<br />
terug. Ik herinner me een mooie opmerking<br />
van een arts: ‘Ik mag mijn eigen gevoel<br />
laten zien, hoef me niet zo ‘te verstoppen’<br />
achter die witte jas’; dan vin<strong>de</strong>n patiënten<br />
mij als dokter ook leuker omdat ik meer<br />
mens ben’.”<br />
Om <strong>de</strong> gespreksvaardighe<strong>de</strong>n te verbeteren,<br />
startte <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling Orthopedie - samen <strong>met</strong><br />
een communicatie<strong>de</strong>skundige - in 2011 <strong>met</strong><br />
vi<strong>de</strong>o-observatie van patiëntgesprekken.<br />
Het project bestaat uit een jaarlijks terugkerend<br />
vi<strong>de</strong>otrainingsprogramma waaraan<br />
alle stafle<strong>de</strong>n, aiossen, nurse practitioners<br />
en physician assistants van <strong>de</strong> orthopedische<br />
poli moeten <strong>de</strong>elnemen. “Bij alle<br />
behan<strong>de</strong>laars hangt een camera in hun<br />
polikamer <strong>met</strong> een afstandsbediening<br />
waarmee ze zelf <strong>de</strong> opnames kunnen<br />
Nieuwjaarsre<strong>de</strong>s op<br />
Intraspect<br />
maken”, legt Valerie van <strong>de</strong>n Eertwegh uit.<br />
“De patiënt is daarbij overigens niet<br />
herkenbaar in beeld en <strong>de</strong>elnemen<strong>de</strong> patiënten<br />
wordt vooraf om toestemming gevraagd.<br />
De behan<strong>de</strong>laar bekijkt na afloop <strong>de</strong><br />
opnames en mailt vervolgens <strong>de</strong> tijdsindicatie<br />
door van enkele fragmenten waar hij/zij<br />
wel en niet zo tevre<strong>de</strong>n over was. Ik bekijk<br />
al het opnamemateriaal en noteer hierbij<br />
feedback. In vier bijeenkomsten laten we<br />
vervolgens zien hoe communicatie in alle<br />
opzichten inwerkt op patiënten en bespreken<br />
we suggesties voor een effectief<br />
consult. Degene die een fragment indient,<br />
Op woensdag 2 januari vond <strong>de</strong> nieuwjaarsreceptie van het Maastricht UMC+ plaats<br />
op het terras niveau 4 azM. Lou Brans Brabant (vice-bestuursvoorzitter azM/bestuurslid<br />
Maastricht UMC+) en Albert Scherpbier (vicebestuursvoorzitter Maastricht<br />
UMC+/<strong>de</strong>caan FHML) spraken er <strong>de</strong> nieuwjaarsre<strong>de</strong>s uit. Deze zijn nu terug te<br />
bekijken op Intraspect on<strong>de</strong>r Bestuur > Nieuws en op <strong>de</strong> home page. Daar vindt u<br />
ook een fotoverslag van <strong>de</strong> nieuwjaarsreceptie en het vi<strong>de</strong>o-overzicht ‘2012 gescand’<br />
<strong>met</strong> <strong>de</strong> highlights van het jaar 2012 .<br />
begint daarbij zelf <strong>met</strong> benoemen wat het<br />
meest opviel. Dan bekijken we <strong>de</strong> fragmenten<br />
die door mij zijn geselecteerd voor<br />
feedback. Hier zit vaak een algemeen<br />
leerpunt achter voor <strong>de</strong> hele groep ‘herken<br />
je dit, hoe zou<strong>de</strong>n jullie dit doen?’. Aan het<br />
eind van ie<strong>de</strong>re bijeenkomst formuleert<br />
ie<strong>de</strong>reen een individueel leerpunt om<br />
<strong>met</strong>een toe te passen in <strong>de</strong> praktijk. Na drie<br />
maan<strong>de</strong>n vraag ik hoe dit is gegaan. Hierna<br />
volgt een evaluatiebijeenkomst waarin we<br />
verbeteringen voor volgend jaar bespreken.<br />
Het is wel belangrijk dat <strong>de</strong> sfeer tij<strong>de</strong>ns <strong>de</strong><br />
bijeenkomsten open is en luchtig blijft en<br />
dat we ook grapjes kunnen maken. En<br />
boven alles dat het veilig voelt.”<br />
Valerie van <strong>de</strong>n Eertwegh vindt het project<br />
een “super initiatief”. “Heleen vindt goe<strong>de</strong><br />
communicatie en contact <strong>met</strong> patiënten heel<br />
belangrijk en heeft zich hiervoor enorm<br />
ingezet. Juist doordat een hele af<strong>de</strong>ling bij<br />
dit initiatief is betrokken, kun je echt<br />
structurele verbeteringen maken. Zo kun je<br />
waarborgen dat ie<strong>de</strong>reen erin meegaat,<br />
elkaar erop kan aanspreken en in kan<br />
on<strong>de</strong>rsteunen, en men er zo regelmatig aan<br />
wordt herinnerd. Door <strong>de</strong>ze herhaling<br />
beklijven gedragsveran<strong>de</strong>ringen veel langer<br />
en beter. Ik hoop echt dat an<strong>de</strong>re af<strong>de</strong>lingen<br />
hierdoor geprikkeld wor<strong>de</strong>n en dit project<br />
ook invoeren.”<br />
Orthopedisch chirurg in opleiding Jeroen<br />
Renkens is enthousiast over het project.<br />
“Ik vind het heel goed om mezelf eens te<br />
zien in een patiëntgesprek. Wat je zegt, hoe<br />
je overkomt. Het was bijvoorbeeld een<br />
echte eyeopener om te zien dat ik veel naar<br />
het computerscherm kijk. Nu kijk ik naar <strong>de</strong><br />
patiënt en ga echt het gesprek aan. Je moet<br />
<strong>de</strong> problemen en vraagstelling hel<strong>de</strong>r<br />
krijgen, want juist door een goed gesprek<br />
motiveer je <strong>de</strong> patiënt voor een effectieve<br />
behan<strong>de</strong>ling. En dat is weer in het belang<br />
van <strong>de</strong> patiënt en daarvoor willen we het<br />
beste.”<br />
“Ik ervaar dit project als heel positief“, zegt<br />
Heleen Staal tot slot. “Door <strong>de</strong> vi<strong>de</strong>ofragmenten<br />
van elkaar te bekijken, leer je je<br />
collega’s ook op een an<strong>de</strong>re manier kennen.<br />
Ik wist niet dat sommige collega’s zo <strong>met</strong><br />
patiënten omgaan, het is leuk en leerzaam<br />
om dat van elkaar te zien. Ik zie heel goed<br />
<strong>de</strong> groei van onze gespreksvaardighe<strong>de</strong>n,<br />
het is al on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el van <strong>de</strong> af<strong>de</strong>lingscultuur.<br />
We gaan er absoluut mee door en willen het<br />
project uitbrei<strong>de</strong>n naar ons OK-team.<br />
Klachten over <strong>de</strong> bejegening zijn dui<strong>de</strong>lijk<br />
afgenomen en dat geeft een goed gevoel.<br />
Patiënten reageren ook heel positief: ‘Heel<br />
goed dat jullie dit doen!’.”
8 | summumgazet 114<br />
De missie van <strong>de</strong> nieuwe hoogleraar en hoofd Medische Psychologie<br />
Rudolf Ponds wil geen buitenbeentje blijven<br />
De ‘ongelukkige’ knip die filosoof Descartes vier eeuwen gel<strong>de</strong>n maakte tussen geest en lichaam (psyche en soma) speelt <strong>de</strong> medisch psycholoog nog steeds parten. Dat vindt Rudolf<br />
Ponds, het nieuwe hoofd van <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling Medische Psychologie en bijzon<strong>de</strong>r hoogleraar Medische Psychologie. “Psychologische oorzaken van aandoeningen zijn even reëel als<br />
medische, maar wij medisch psychologen blijven een buitenbeentje.” En dáár wil Ponds als hoogleraar én als af<strong>de</strong>lingshoofd het nodige aan veran<strong>de</strong>ren.<br />
Rudolf Ponds wil zijn collega-medici overtuigen van <strong>de</strong> noodzaak om sneller <strong>de</strong> medisch<br />
psycholoog in te schakelen.<br />
Er is becijferd dat bij slechts vier op <strong>de</strong><br />
duizend patiënten die wor<strong>de</strong>n behan<strong>de</strong>ld in<br />
een ziekenhuis een medisch psycholoog is<br />
betrokken, zo stel<strong>de</strong> Rudolf Ponds in zijn<br />
oratie november 2012. De re<strong>de</strong>nen daarvan<br />
zou hij graag na<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzoeken, “vooral<br />
ook omdat bekend is dat <strong>de</strong> interventie van<br />
<strong>de</strong> medisch psycholoog het medisch<br />
han<strong>de</strong>len en daarmee <strong>de</strong> kwaliteit van leven<br />
voor <strong>de</strong> patiënt aanzienlijk kan verbeteren”.<br />
Maar juist die interventie blijkt in <strong>de</strong><br />
praktijk <strong>de</strong> moeilijkheid. Door <strong>de</strong> geslotenheid<br />
van psychologische dossiers krijgt <strong>de</strong><br />
praktiseren<strong>de</strong> arts weinig informatie en dat<br />
vaak na lang wachten, vanwege <strong>de</strong> lange<br />
wachtlijsten voor <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rzoeken. En <strong>de</strong><br />
informatie die <strong>de</strong> arts wél krijgt, is door-<br />
Wie is Rudolf Ponds?<br />
spekt van onnodig vakjargon en termen als<br />
zou kunnen, niet uit te sluiten en lijken. “En in<br />
het advies is ondui<strong>de</strong>lijkheid maar al te vaak<br />
troef: advies ontbreekt, is weinigzeggend of<br />
laat alle mogelijkhe<strong>de</strong>n open”, aldus Ponds.<br />
Rudolf Ponds heeft “een bloedjehekel” aan<br />
het geaarzel van psychologen. De aarzeling<br />
om dui<strong>de</strong>lijk en éénduidig te zijn is wellicht<br />
“een hardnekkige nawee van <strong>de</strong> universitaire<br />
studie psychologie. Twijfel aan alles –<br />
gedrag kent vele verklaringen wordt ons<br />
<strong>met</strong> <strong>de</strong> paplepel ingegoten”. Hij ziet het als<br />
zijn missie om die houding te veran<strong>de</strong>ren.<br />
“Ik wil me <strong>met</strong> <strong>de</strong> opleiding gaan bemoeien,<br />
kordaatheid aanleren. We hebben veel<br />
concreets te bie<strong>de</strong>n, maar we verkopen het<br />
Rudolf Ponds is in 1960 geboren in een klein dorp in <strong>de</strong> Achterhoek. Hij stu<strong>de</strong>er<strong>de</strong><br />
(klinische) psychologie aan <strong>de</strong> Rijksuniversiteit Groningen en werkte na zijn afstu<strong>de</strong>ren<br />
twee jaar bij <strong>de</strong> faculteit Psychologie van <strong>de</strong> Radboud Universiteit Nijmegen. Sinds<br />
1998 is hij als neuropsycholoog verbon<strong>de</strong>n aan het MUMC+. In 1998 promoveer<strong>de</strong> hij<br />
op het proefschrift ‘Forgetfulness and cognitive aging: prevalence, characterististics<br />
and <strong>de</strong>terminants’ bij prof.dr. Jelle Jolles. Ponds heeft daarnaast gewerkt als hoofd van<br />
<strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling Hersenletsel bij <strong>de</strong> Mondriaan Zorggroep. Tegenwoordig werkt hij ook bij<br />
revalidatiecentrum A<strong>de</strong>lante in Hoensbroek. Hij is voorzitter van <strong>de</strong> sectie Neuropsychologie<br />
van het Ne<strong>de</strong>rlands Instituut van Psychologen. Ponds is getrouwd en heeft<br />
vier kin<strong>de</strong>ren. Hij houdt van bridgen en koken en blaast stoom af als spits in zijn plaatselijke<br />
veteranen voetbalelftal. In zijn vakanties reist hij net zo lief <strong>met</strong> een ou<strong>de</strong><br />
camper door Noord Brabant als naar een exotische bestemming.<br />
slecht”. An<strong>de</strong>rzijds wil hij zijn collega-medici<br />
overtuigen van <strong>de</strong> noodzaak om sneller<br />
<strong>de</strong> medisch psycholoog in te schakelen. “De<br />
arts moet <strong>de</strong> patiënt laten begrijpen dat we<br />
psychische oorzaken van een aandoening<br />
ook kunnen en moeten aanpakken. De<br />
psycholoog moet als het ware naast <strong>de</strong><br />
dokter zitten”.<br />
Ook blijft Ponds zich inzetten voor het<br />
on<strong>de</strong>rzoek naar verou<strong>de</strong>ring en <strong>de</strong>mentie bij<br />
het Alzheimer Centrum Limburg en <strong>de</strong><br />
Geheugenpoli. “Helaas is er nog steeds geen<br />
remedie voor <strong>de</strong> aandoeningen die <strong>de</strong>mentie<br />
veroorzaken, maar door vroeg diagnostiek<br />
hebben we wel steeds meer therapeutische<br />
mogelijkhe<strong>de</strong>n.” Dementie en verou<strong>de</strong>ring<br />
staan in het mid<strong>de</strong>lpunt van <strong>de</strong> belangstelling.<br />
De glazen huis-actie van <strong>de</strong> Belgische<br />
radiozen<strong>de</strong>r Studie Brussel afgelopen<br />
<strong>de</strong>cember was er helemaal op gericht.<br />
“Mensen zijn steeds alerter op tekenen van<br />
<strong>de</strong>mentie en ze weten ook dat er mid<strong>de</strong>len<br />
zijn om het te <strong>met</strong>en”, vertelt Ponds. “Maar<br />
je bent er niet <strong>met</strong> te vertellen dat iemand<br />
gaat <strong>de</strong>menteren. Hoe help je <strong>de</strong> patiënt en<br />
zijn naasten ermee te leven?”.<br />
Eén van <strong>de</strong> hulpmid<strong>de</strong>len die nog ver<strong>de</strong>r<br />
moet wor<strong>de</strong>n ontwikkeld, is mentale<br />
conditietraining. Daarvan dacht Ponds<br />
eer<strong>de</strong>r dat het niet werkte, zo gaf hij toe in<br />
zijn oratie. Maar serieuze on<strong>de</strong>rzoeken laten<br />
inmid<strong>de</strong>ls zien dat <strong>de</strong>rgelijke hersengymnastiek<br />
wél positieve effecten heeft, zij het<br />
nog beschei<strong>de</strong>n. Hij vindt het nu zeer <strong>de</strong><br />
moeite waard om <strong>de</strong> meerwaar<strong>de</strong> van die<br />
trainingen goed te on<strong>de</strong>rzoeken.<br />
De late gevolgen van niet-aangeboren<br />
hersenletsel zijn <strong>de</strong> <strong>de</strong>r<strong>de</strong> component van<br />
Rudolf Ponds’ missie als hoogleraar en<br />
hoofd Medische psychologie. Bij hersenletsel<br />
door een ongeval of beroerte wordt in<br />
eerste instantie vooral ingezet op <strong>de</strong> fysieke<br />
revalidatie van <strong>de</strong> patiënt. Maar er tre<strong>de</strong>n<br />
ook vaak veran<strong>de</strong>ringen op in <strong>de</strong> persoonlijkheid,<br />
het gedrag of <strong>de</strong> emoties. En dat<br />
kan een akelig kou<strong>de</strong> douche zijn voor het<br />
gezin wanneer een patiënt na <strong>de</strong> revalidatie<br />
thuiskomt. Óf <strong>de</strong> patiënt loopt dan zelf<br />
tegen beperkingen aan. “Daar <strong>de</strong><strong>de</strong>n we<br />
niet zo veel aan, maar nu zetten we heel<br />
actief allerlei vormen van psychotherapie in<br />
om mensen te helpen zich aan <strong>de</strong> nieuwe<br />
i<strong>de</strong>ntiteit aan te passen.”<br />
Tenslotte voorziet Ponds dat het Maastricht<br />
UMC+ <strong>de</strong> aca<strong>de</strong>mische zorg-, on<strong>de</strong>rwijs- en<br />
on<strong>de</strong>rzoekstaken <strong>de</strong> komen<strong>de</strong> jaren zal<br />
vergroten. Dat betekent voor <strong>de</strong> af<strong>de</strong>ling<br />
Medische Psychologie dat me<strong>de</strong>werkers zich<br />
steeds meer aca<strong>de</strong>misch moeten profileren,<br />
on<strong>de</strong>r meer op gebie<strong>de</strong>n als zorgontwikkeling,<br />
wetenschappelijk on<strong>de</strong>rzoek of<br />
on<strong>de</strong>rwijs aan artsen en psychologen. Een<br />
uitdagen<strong>de</strong> klus voor een man <strong>met</strong> een<br />
missie.<br />
Ipads voor kin<strong>de</strong>raf<strong>de</strong>ling<br />
In 2012 fietste Willie Bruls naar Santiago <strong>de</strong> Compostela en terug om geld in te zamelen<br />
voor <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>raf<strong>de</strong>ling. In <strong>de</strong>cember overhandig<strong>de</strong>n Willie en zijn echtgenote Berna<strong>de</strong>tte<br />
een cheque van maar liefst € 3.500,- aan Lilian Limpens, hoofd Pedagogisch Team. Limpens<br />
is blij <strong>met</strong> <strong>de</strong> gulle gift. “Van het bedrag zijn inmid<strong>de</strong>ls twee IPADS gekocht. Hiermee kunnen<br />
we kin<strong>de</strong>ren op een mooie en mo<strong>de</strong>rne manier die hen aanspreekt voorberei<strong>de</strong>n op operaties,<br />
on<strong>de</strong>rzoeken en behan<strong>de</strong>lingen. We willen Willie dan ook heel erg bedanken!”<br />
Lilian Limpens (mid<strong>de</strong>n) is blij <strong>met</strong> <strong>de</strong> gulle gift voor <strong>de</strong> kin<strong>de</strong>raf<strong>de</strong>ling.
Leren leren binnen <strong>de</strong> psychiatrie<br />
Denk je mee over<br />
<strong>de</strong> MUMC+-website?<br />
In het afgelopen jaar heeft <strong>de</strong> projectgroep ‘livegang mumc.nl’ hard gewerkt aan <strong>de</strong><br />
nieuwe website voor het Maastricht UMC+. De site geeft basisinformatie over het<br />
ziekenhuis en <strong>de</strong> Faculty of Health, Medicine and Life Sciences (FHML). We spreken<br />
dan ook van een ‘kernwebsite’. De kernwebsite is als nu al te bekijken op<br />
http://mumc.betawerk.eu.<br />
9 | summumgazet 114<br />
SmartScan wil psychose in <strong>de</strong> kiem smoren<br />
Het project SmartScan* doet een frisse wind waaien binnen het psychiatrisch on<strong>de</strong>rzoek. Jim van Os, hoofd Psychiatrie, en zijn team hanteren een on<strong>de</strong>rzoeks<strong>met</strong>hodiek waarin<br />
zogheten fMRI-scans een centrale rol spelen. De scans brengen in kaart wat gebeurt in <strong>de</strong> hersenen van mensen bij wie het vermogen om te leren van (omgevings)ervaringen<br />
verstoord is. Gedaan <strong>met</strong> <strong>de</strong> ‘toevalsbevindingen’ waar <strong>de</strong> traditionele psychiatrische literatuur mee vol staat. Het project moet lei<strong>de</strong>n tot een beter inzicht in het beginstadium van<br />
psychische aandoeningen als psychose of <strong>de</strong>pressie. Hoe kan een patiënt zichzelf helpen?<br />
In <strong>de</strong> beginfase van psychische aandoeningen<br />
speelt een beschadigd leervermogen<br />
ons brein parten. “Het brein helpt ons om<br />
adaptief gedrag te ontwikkelen”, legt Van<br />
In <strong>de</strong> afgelopen jaren zijn naast azm.nl<br />
ongeveer 70 websites ontstaan die allemaal<br />
een verbinding hebben <strong>met</strong> het azM/<br />
Maastricht UMC+ en daardoor ook interessant<br />
zijn voor patiënten en bezoekers,<br />
verwijzers, wetenschappers en stu<strong>de</strong>nten.<br />
Samen vormen ze <strong>met</strong> <strong>de</strong> kernwebsite het<br />
‘Maastricht UMC+-netwerk’. De bezoeker<br />
doorzoekt via een zoekopdracht ook <strong>de</strong><br />
aangesloten netwerksites. Op <strong>de</strong>ze manier<br />
zijn zowel <strong>de</strong> basisinformatie als <strong>de</strong><br />
aanvullen<strong>de</strong> specialistische informatie (op<br />
<strong>de</strong> netwerksites) <strong>met</strong>een beschikbaar.<br />
Deze kernwebsite is <strong>met</strong> opzet beknopt<br />
gehou<strong>de</strong>n en bevat <strong>de</strong>rhalve geen uitgebrei<strong>de</strong><br />
informatie over ziekten, aandoeningen of<br />
Os uit. “Het leert ons hoe we moeten<br />
omgaan <strong>met</strong> onze omgeving. Als een tijger<br />
op je afkomt, ren je weg. Maar als er een<br />
traumatische ervaring plaatsvond in <strong>de</strong><br />
Jim van Os hoopt <strong>met</strong> SmartScan aan te tonen dat mensen in een vroege fase van een<br />
psychische aandoening goed in staat zijn om zichzelf te helpen via zelfmanagement.<br />
behan<strong>de</strong>lingen. Af<strong>de</strong>lingen, RVE’s, zorglijnen<br />
die aan <strong>de</strong> basisinformatie niet voldoen<strong>de</strong><br />
hebben, kunnen on<strong>de</strong>r eigen<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijkheid een eigen website<br />
ontwikkelen en bijhou<strong>de</strong>n. Om het zo<br />
gemakkelijk mogelijk te maken een eigen<br />
netwerksite te ontwikkelen, is er een<br />
starterpakket gemaakt. Met dit pakket is<br />
volledige integratie van <strong>de</strong> site <strong>met</strong> het<br />
Maastricht UMC+-netwerk gegaran<strong>de</strong>erd.<br />
We horen graag van je wat je van <strong>de</strong><br />
website vindt en vooral wat je nog mist.<br />
Meer informatie en een kort reactieformulier<br />
vind je op intranet of neem contact op<br />
<strong>met</strong> webmaster Geertjan van Zonneveld,<br />
stafdienst Communicatie, T 76720.<br />
kin<strong>de</strong>rtijd, kan het zijn dat je an<strong>de</strong>re<br />
verwachtingen koestert ten aanzien van <strong>de</strong><br />
je omringen<strong>de</strong> wereld. Kleine omgevingsprikkels<br />
wekken dan telkens negatieve<br />
gevoelens op die iemand richting <strong>de</strong>pressie<br />
of psychose kunnen duwen.”<br />
Hoe functioneert dat leermechanisme in ons<br />
brein precies en vooral: wat is er aan <strong>de</strong> hand<br />
als het is verstoord? Biedt hét handboek van<br />
<strong>de</strong> psychiatrie, <strong>de</strong> Diagnostic and Statistical<br />
Manual of Mental Disor<strong>de</strong>rs (DSM), daarover<br />
geen uitsluitsel? Van Os: “In <strong>de</strong> DSM is<br />
geprobeerd om alle symptomen in kaart te<br />
brengen die bij bepaal<strong>de</strong> stoornissen horen.<br />
Maar <strong>de</strong> beschrijvingen zijn in feite afgesproken<br />
op basis van criteria. Niet op basis van<br />
waarnemingen van wat er daadwerkelijk in<br />
<strong>de</strong> hersenen plaatsvindt. Met fMRI-scans<br />
hebben we nu <strong>de</strong> mogelijkheid om biologisch<br />
bewijsmateriaal te verzamelen.”<br />
Nog een on<strong>de</strong>rgeschoven kind binnen<br />
psychiatrisch on<strong>de</strong>rzoek is <strong>de</strong> relatie <strong>met</strong> <strong>de</strong><br />
omgeving. “Onze gemoedstoestand veran<strong>de</strong>rt<br />
voortdurend al naar gelang <strong>de</strong> omgeving<br />
of <strong>de</strong> situatie waarin we verkeren. Om<br />
<strong>met</strong> concrete ervaringen rekening te kunnen<br />
hou<strong>de</strong>n, zijn we inmid<strong>de</strong>ls twintig jaar<br />
bezig <strong>met</strong> het verzamelen van gegevens van<br />
patiënten verspreid over <strong>de</strong> dag. Voor het<br />
project ontwikkel<strong>de</strong>n we een app, <strong>de</strong><br />
Experience Sampling Method, die proefpersonen<br />
in staat stelt om eenvoudig data in te<br />
voeren. Ze geven antwoord op vragen als:<br />
waar ben je, wat doe je en hoe voel je je op<br />
dit moment. De schat aan informatie die <strong>de</strong><br />
ESM oplevert, combineren we <strong>met</strong> <strong>de</strong><br />
verschillen in leervermogen die <strong>de</strong> scans<br />
aan het licht brengen.”<br />
Met SmartScan hoopt het on<strong>de</strong>rzoeksteam<br />
te kunnen aantonen dat mensen in een<br />
vroege fase van een psychische aandoening<br />
goed in staat zijn om zichzelf te helpen via<br />
zelfmanagement. Van Os: “Mensen <strong>met</strong><br />
psychische klachten moeten leren om naar<br />
zichzelf te kijken. Door je bewust te zijn<br />
van patronen die te maken hebben <strong>met</strong> het<br />
verstoor<strong>de</strong> leerproces en door tijdig op te<br />
tre<strong>de</strong>n, kun je voorkomen dat je aan <strong>de</strong><br />
pillen moet.”<br />
Feitelijk gaat het hier om preventie, alweer<br />
een terrein waar <strong>de</strong> psychiatrie nog veel<br />
winst kan behalen. “We hopen te komen tot<br />
<strong>de</strong> ontwikkeling van een digitale mindfulness<br />
therapeut, een app die <strong>de</strong> patiënt<br />
adviseert over hoe hij op een bepaal<strong>de</strong><br />
situatie kan reageren zon<strong>de</strong>r uit balans te<br />
raken.”<br />
Dat SmartScan op <strong>de</strong>ze manier een positieve<br />
bijdrage wil leveren aan public health<br />
in het algemeen en geestelijke gezondheid<br />
in het bijzon<strong>de</strong>r was voor Stichting <strong>de</strong><br />
Weijerhorst een belangrijke re<strong>de</strong>n om het<br />
project financieel mogelijk te maken.<br />
*De officiële projectnaam luidt Novel Self-management<br />
Techniques for Early Expression of Psychopathology:<br />
An Experimental Study Linking Neural and Mental<br />
State Reactivity Phenotypes.
Aanleiding<br />
Aca<strong>de</strong>misch Aanleiding Ziekenhuis Maastricht heeft in april/ mei 2011 een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek laten uitvoeren door Effectory.<br />
Naar Aca<strong>de</strong>misch aanleiding van Ziekenhuis <strong>de</strong> uitkomsten Maastricht van heeft dit on<strong>de</strong>rzoek in april/ mei is een 2011 workshop een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek “zelfstandig aan <strong>de</strong> slag” laten georganiseerd uitvoeren door voor Effectory. <strong>de</strong><br />
P&O Naar adviseurs. aanleiding Het doel van was <strong>de</strong> uitkomsten <strong>de</strong> aanwezigen van dit kennis on<strong>de</strong>rzoek te laten is maken een workshop <strong>met</strong> <strong>de</strong> Humaneyes “zelfstandig <strong>met</strong>hodiek, aan <strong>de</strong> slag” zodat georganiseerd zij <strong>de</strong> voor <strong>de</strong><br />
organisatie P&O adviseurs. kunnen on<strong>de</strong>rsteunen Het doel was <strong>de</strong> tij<strong>de</strong>ns aanwezigen het natraject kennis van te laten het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. maken <strong>met</strong> <strong>de</strong> Humaneyes Op <strong>de</strong> <strong>met</strong>hodiek, volgen<strong>de</strong> zodat pagina‟s zij <strong>de</strong> vind<br />
je een organisatie fotoverslag kunnen van <strong>de</strong> on<strong>de</strong>rsteunen bijeenkomst tij<strong>de</strong>ns op don<strong>de</strong>rdag het natraject 9 juni van 2011. het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina‟s vind<br />
je een fotoverslag van <strong>de</strong> bijeenkomst op don<strong>de</strong>rdag 9 juni 2011.<br />
Deelnemers workshop<br />
Deelnemers workshop<br />
Raymond Blezer Vivianne Otten<br />
Raymond Blezer Vivianne Otten<br />
Saskia Eggen Marly Sen<strong>de</strong>n<br />
Saskia Eggen Marly Sen<strong>de</strong>n<br />
Kirsten van Hoof Stephanie Steegmans<br />
Kirsten van Hoof Stephanie Steegmans<br />
Jan Kuppers Jolene van <strong>de</strong>r Steen<br />
Jan Kuppers Jolene van <strong>de</strong>r Steen<br />
Nicole Lahaije Marjolein Timmermans<br />
Nicole Lahaije Marjolein Timmermans<br />
Ilona Mandaat Marie Therese Vaessens<br />
Ilona Mandaat Marie Therese Vaessens<br />
Edwin Meertens José Verheijen<br />
Edwin Meertens José Verheijen<br />
Aanleiding<br />
Aanleiding<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht heeft in april/ mei 2011 een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek laten uitvoeren door Effectory.<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Naar aanleiding Maastricht van heeft <strong>de</strong> uitkomsten in april/ mei van 2011 dit een on<strong>de</strong>rzoek me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek is een workshop “zelfstandig laten uitvoeren aan door <strong>de</strong> slag” Effectory. georganiseerd voor <strong>de</strong><br />
10 | summumgazet Aanleiding 114 Naar aanleiding van P&O <strong>de</strong> adviseurs. uitkomsten Het van doel dit was on<strong>de</strong>rzoek <strong>de</strong> aanwezigen is een workshop kennis te “zelfstandig laten maken aan <strong>met</strong> <strong>de</strong> <strong>de</strong> slag” Humaneyes georganiseerd <strong>met</strong>hodiek, voor zodat <strong>de</strong> zij <strong>de</strong><br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht heeft in april/ mei 2011 een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek laten uitvoeren door Effectory.<br />
P&O adviseurs. Het organisatie doel was kunnen <strong>de</strong> aanwezigen on<strong>de</strong>rsteunen kennis tij<strong>de</strong>ns te laten het maken natraject <strong>met</strong> van <strong>de</strong> Humaneyes het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. <strong>met</strong>hodiek, zodat Op zij <strong>de</strong> <strong>de</strong> In volgen<strong>de</strong> het pagina‟s vind<br />
Naar aanleiding van <strong>de</strong> uitkomsten van dit on<strong>de</strong>rzoek is een workshop “zelfstandig aan <strong>de</strong> slag” georganiseerd voor <strong>de</strong><br />
organisatie kunnen je een on<strong>de</strong>rsteunen fotoverslag tij<strong>de</strong>ns van <strong>de</strong> het bijeenkomst natraject van op don<strong>de</strong>rdag het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. 9 juni 2011. Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina‟s vind<br />
P&O adviseurs. Het doel was <strong>de</strong> aanwezigen kennis te laten maken <strong>met</strong> <strong>de</strong> Humaneyes <strong>met</strong>hodiek, zodat zij <strong>de</strong><br />
je een fotoverslag van <strong>de</strong> bijeenkomst op don<strong>de</strong>rdag 9 juni 2011.<br />
organisatie kunnen on<strong>de</strong>rsteunen tij<strong>de</strong>ns het natraject van het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina‟s vind nieuws<br />
je een fotoverslag van <strong>de</strong> bijeenkomst Deelnemers op don<strong>de</strong>rdag workshop 9 juni 2011.<br />
Twee<strong>de</strong> me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek eind januari<br />
Deelnemers workshop<br />
Raymond Blezer<br />
En jij? Wat vind jij?<br />
Deelnemers workshop Raymond Blezer<br />
Saskia Eggen<br />
Raymond Blezer Saskia Eggen<br />
Kirsten van Hoof<br />
Vivianne Otten<br />
Vivianne Otten<br />
Marly Sen<strong>de</strong>n<br />
Vivianne Otten<br />
Marly Sen<strong>de</strong>n<br />
Stephanie Steegmans<br />
Kirsten van Hoof Stephanie Steegmans<br />
Eind januari Saskia krijgen Eggen Kirsten van Hoof<br />
alle ziekenhuisme<strong>de</strong>werkers Jan voor Kuppers <strong>de</strong> twee<strong>de</strong> keer <strong>de</strong> vragenlijst Marly Sen<strong>de</strong>n Stephanie Steegmans<br />
van het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek Jolene van thuisgestuurd.<br />
<strong>de</strong>r Steen<br />
Vergezeld van Kirsten het vrien<strong>de</strong>lijke, van Hoof Jan doch Kuppers dringen<strong>de</strong> verzoek om dit vooral in te vullen en terug te Jolene sturen. van De <strong>de</strong>r vragenlijst Steen<br />
Nicole Lahaije<br />
Stephanie Steegmans Jolene van <strong>de</strong>r Steen<br />
Marjolein<br />
is weliswaar<br />
Timmermans<br />
omvangrijk, maar je bent er in Nicole een klein Lahaije kwartier doorheen. Dé kans om je mening te geven Marjolein over werken Timmermans bij het azM. Alvast bedankt<br />
Jan Kuppers Nicole Lahaije<br />
Ilona Mandaat<br />
Jolene van <strong>de</strong>r Steen Marjolein Timmermans<br />
Marie Therese Vaessens<br />
voor je me<strong>de</strong>werking.<br />
Nicole Lahaije Ilona Mandaat Marie Therese Vaessens<br />
Edwin Meertens<br />
Marjolein Timmermans Marie Therese Vaessens<br />
José Verheijen<br />
José Verheijen, Ilona coördinator Mandaat van Edwin het Meertens Marie Therese Vaessens José Verheijen<br />
me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek,<br />
Edwin Meertens<br />
vertelt dat het<br />
management als het ware wil weten wat <strong>de</strong><br />
temperatuur is binnen het ziekenhuis. Wat<br />
gaat goed, wat kan beter? “Natuurlijk blijft<br />
het niet bij <strong>met</strong>en en weten alleen; mogelijke<br />
knelpunten wor<strong>de</strong>n na<strong>de</strong>r on<strong>de</strong>rzocht<br />
en zo snel en goed als mogelijk opgepakt.”<br />
Veel gehoor<strong>de</strong> verbeterpunten bij <strong>de</strong> vorige<br />
enquête waren bijvoorbeeld ‘Niet lekker<br />
lopen<strong>de</strong> communicatiepatronen’ en ‘weinig<br />
betrokkenheid bij <strong>de</strong> organisatie’. José<br />
Verheijen vertelt dat op af<strong>de</strong>lingsniveau<br />
daarop actie is on<strong>de</strong>rnomen. De introductie<br />
van Lean Six Sigma is daar een voorbeeld<br />
van.<br />
José Verheijen<br />
Colofon<br />
Aanleiding<br />
Aanleiding Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht heeft in april/ mei 2011 een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek lat<br />
Aca<strong>de</strong>misch Naar aanleiding Ziekenhuis van Maastricht <strong>de</strong> uitkomsten heeft van in april/ dit on<strong>de</strong>rzoek mei 2011 is een een me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek workshop “zelfstandig aan laten <strong>de</strong> uitvoeren slag” georganiseerd door Effectory. voor <strong>de</strong><br />
Naar P&O aanleiding adviseurs. van Het <strong>de</strong> uitkomsten doel was <strong>de</strong> van aanwezigen dit on<strong>de</strong>rzoek kennis is een te laten workshop maken “zelfstandig <strong>met</strong> <strong>de</strong> Humaneyes aan <strong>de</strong> slag” <strong>met</strong>hodiek, georganiseerd zodat zij voor <strong>de</strong> <strong>de</strong><br />
P&O organisatie adviseurs. Het kunnen doel on<strong>de</strong>rsteunen was <strong>de</strong> aanwezigen tij<strong>de</strong>ns kennis het natraject te laten van maken het <strong>met</strong> me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. <strong>de</strong> Humaneyes <strong>met</strong>hodiek, Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> zodat zij <strong>de</strong> pagina‟s vind<br />
organisatie je een fotoverslag kunnen on<strong>de</strong>rsteunen van <strong>de</strong> bijeenkomst tij<strong>de</strong>ns het op natraject don<strong>de</strong>rdag van 9 het juni me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek. 2011.<br />
Op <strong>de</strong> volgen<strong>de</strong> pagina‟s vind<br />
je een fotoverslag van <strong>de</strong> bijeenkomst op don<strong>de</strong>rdag 9 juni 2011.<br />
Deelnemers workshop<br />
Deelnemers workshop<br />
Raymond Blezer Vivianne Otten<br />
Raymond<br />
Saskia<br />
Blezer<br />
Eggen<br />
Vivianne<br />
Marly<br />
Otten<br />
Sen<strong>de</strong>n<br />
Saskia<br />
Kirsten<br />
Eggen<br />
van Hoof<br />
Marly<br />
Stephanie<br />
Sen<strong>de</strong>n<br />
Steegmans<br />
Kirsten<br />
Jan<br />
van<br />
Kuppers<br />
Hoof Stephanie<br />
Jolene<br />
Steegmans<br />
van <strong>de</strong>r Steen<br />
Jan Kuppers<br />
Nicole Lahaije<br />
Jolene<br />
Marjolein<br />
van <strong>de</strong>r<br />
Timmermans<br />
Steen<br />
Nicole<br />
Ilona<br />
Lahaije<br />
Mandaat<br />
Marjolein<br />
Marie<br />
Timmermans<br />
Therese Vaessens<br />
Ilona<br />
Edwin<br />
Mandaat<br />
Meertens<br />
Marie<br />
José<br />
Therese<br />
Verheijen<br />
Vaessens<br />
Edwin Meertens José Verheijen<br />
SUMMUM gazet is een gemeenschappelijke uitgave voor alle me<strong>de</strong>werkers<br />
van het Maastricht UMC+.<br />
Uitgever stafdienst Communicatie azM<br />
Hoofdredactie Liz Tans<br />
Eindredactie Ellen Kennes<br />
Redactieadres Postbus 5800, 6202 AZ Maastricht<br />
T 043 387 51 12, F 043 387 51 14, E nieuwsredactie.communicatie@mumc.nl<br />
Artikelen Karin Burhenne / Jos van Cann / Marijke van Doorn / Judith<br />
Driesen / Ellen Kennes / André Leblanc / Lieke Muyris / Silvia van <strong>de</strong> Put<br />
/ Maria Rovers / Peter Swelsen / Maastricht University<br />
Basisvormgeving Zui<strong>de</strong>rlicht, Maastricht<br />
Foto’s Raff Coolen / Appie Derks / Alf Mertens / Jonathan Vos<br />
Hans Evers hoofdredacteur<br />
Gynaecoloog Hans Evers is per 1 januari <strong>de</strong><br />
nieuwe hoofdredacteur van het wetenschappelijk<br />
tijdschrift Human Reproduction.<br />
Evers, hoofd van het IVF-centrum, is<br />
momenteel adjunct-hoofdredacteur van het<br />
tijdschrift en oud-voorzitter van <strong>de</strong> European<br />
Society for Human Reproduction and<br />
Embryology, <strong>de</strong> uitgever van het tijdschrift.<br />
(27 <strong>de</strong>cember, nationale media)<br />
Spaanse verpleegkundigen<br />
Na een verhaal in nrc-next en NRC (11<br />
<strong>de</strong>cember) wijd<strong>de</strong> L1-tv een item aan <strong>de</strong><br />
bevindingen van <strong>de</strong> 14 Spaanse verpleegkundigen<br />
die in het Maastrichtse ziekenhuis<br />
wor<strong>de</strong>n opgeleid tot anesthesie- en ok-me<strong>de</strong>werker.<br />
(L1, 22 <strong>de</strong>cember)<br />
Dermatologen naar Catharina<br />
Om <strong>de</strong> continuïteit van zorg en opleiding op<br />
het gebied van <strong>de</strong> <strong>de</strong>rmatologie te waarborgen<br />
gaan het Catharina Ziekenhuis Eindhoven<br />
(CZE) en het Maastricht UMC+ samenwerken.<br />
Daartoe is 21 <strong>de</strong>cember jl. een<br />
overeenkomst gesloten, waarin is geregeld<br />
dat Maastrichtse <strong>de</strong>rmatologen <strong>de</strong> zorg in<br />
het Eindhovense ziekenhuis gaan invullen.<br />
(21 <strong>de</strong>cember, regionale media)<br />
De meest gestel<strong>de</strong> vraag over het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek<br />
heeft te maken <strong>met</strong> <strong>de</strong><br />
twijfel aan <strong>de</strong> anonimiteit. José Verheijen<br />
kan het niet dui<strong>de</strong>lijk genoeg benadrukken:<br />
“De vragenlijsten wor<strong>de</strong>n bij een externe<br />
Samenwerking Vesalius<br />
partij volledig anoniem verwerkt en daarna<br />
Het algemeen ziekenhuis Vesalius van<br />
vernietigd. Het azM krijgt er geen inzage in.<br />
Tongeren en het azM / Maastricht UMC+<br />
We sturen <strong>de</strong> vragenlijsten thuis omdat je<br />
gaan een samenwerking aan op het gebied<br />
daar in alle rust en privacy je Humaneyes antwoor<strong>de</strong>n hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV van <strong>de</strong> pediatrische intensieve zorg.<br />
kunt invullen. En we vragen puur voor <strong>de</strong><br />
Kin<strong>de</strong>ren wor<strong>de</strong>n voor intensieve zorg<br />
statistieken naar leeftijd, geslacht en<br />
vanuit Tongeren doorverwezen naar<br />
af<strong>de</strong>ling en <strong>de</strong>rgelijke, zodat we bijvoor-<br />
Maastricht. (21 <strong>de</strong>cember)<br />
beeld kunnen achterhalen of Aca<strong>de</strong>misch sommige Ziekenhuis Maastricht 2<br />
Workshop 09-06-2011<br />
zaken bij bepaal<strong>de</strong> leeftijdsgroepen meer tal collega’s bleek het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>r- <strong>de</strong> verkregen informatie nog beter kan Dementie treft Limburg<br />
spelen dan bij an<strong>de</strong>re.”<br />
zoek amper bekend te zijn, vertelt Celien benutten. Wij vin<strong>de</strong>n het daarom van Kopt Dagblad De Limburg boven het eerste<br />
Vreuls, voorzitter van <strong>de</strong> arts-assistenten- belang dat ie<strong>de</strong>re me<strong>de</strong>werker zijn/haar artikel in een serie van drie over dit<br />
Wat vindt <strong>de</strong> VAR?<br />
vereniging. Misschien omdat arts-assisten- stem laat horen via het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>r- onlosmakelijk van vergrijzing los te zien<br />
Esther Lacko, voorzitter van <strong>de</strong> VAR, heeft ten al zoveel lange vragenlijsten invullen zoek.”<br />
verschijnsel. De krant publiceer<strong>de</strong> ook een<br />
<strong>de</strong> me<strong>de</strong>le<strong>de</strong>n van <strong>de</strong> VAR naar hun ervarin- over <strong>de</strong> opleiding? Onlangs hebben ze nog<br />
indringend portret van een door <strong>de</strong>mentie<br />
gen <strong>met</strong> het me<strong>de</strong>werkeron<strong>de</strong>rzoek<br />
op papier gezet wat ze verbeterd zou<strong>de</strong>n Wat zegt <strong>de</strong> OR?<br />
getroffen journalist. (11 <strong>de</strong>cember)<br />
gevraagd: “Men vindt het belangrijk dat het willen zien in het ziekenhuis. Celien Vreuls: Komen <strong>de</strong> signalen die <strong>de</strong> OR in <strong>de</strong> wan<strong>de</strong>l-<br />
on<strong>de</strong>rzoek gedaan wordt. De ervaringen van “Ik <strong>de</strong>nk dat wij een kritische groep zijn. We gangen hoort, opnieuw overeen <strong>met</strong> <strong>de</strong> Boer<strong>de</strong>rij infectiehaard<br />
het grootste <strong>de</strong>el van <strong>de</strong> le<strong>de</strong>n is positief rouleren gemid<strong>de</strong>ld elke twee jaar over resultaten van het on<strong>de</strong>rzoek? Daar is Pie ‘MINC zoekt boer’. On<strong>de</strong>r die prikkelen<strong>de</strong> kop<br />
doordat het af<strong>de</strong>lingshoofd dui<strong>de</strong>lijk verschillen<strong>de</strong> ziekenhuizen. Daardoor Esten als voorzitter van <strong>de</strong> OR erg benieuwd hield het Maastricht Infection Center (MINC)<br />
aangeeft: ‘jongens, dit probleem hebben kunnen we goed vergelijken; wat kan in het naar: “De OC’s volgen bij hun RVE’s op <strong>de</strong> een symposium over <strong>de</strong> boer<strong>de</strong>rij als<br />
jullie zelf aangekaart en is als knelpunt uit azM beter, maar ook: wat gaat er juist heel voet wat er <strong>met</strong> <strong>de</strong> aandachtspunten uit het infectiehaard. De on<strong>de</strong>rwerpen waren<br />
het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>rzoek naar voren goed? Er is bij ons dus zeker iets te halen.” vorige on<strong>de</strong>rzoek wordt gedaan. Natuurlijk Q-koorts en twee gevaarlijke bacteriën die <strong>de</strong><br />
gekomen, laten we samen zoeken naar een<br />
zullen niet alle problemen voor ie<strong>de</strong>reen media tij<strong>de</strong>lijk beheersten, en die afkomstig<br />
oplossing’. Door <strong>de</strong> verbeteringen dui<strong>de</strong>lijk Reactie van het Stafconventsbestuur zijn opgelost, dat begrijpen we. Maar we bleken van het boerenbedrijf: EHEC en ESBL.<br />
te labelen aan het on<strong>de</strong>rzoek merk je dat “Werknemers wor<strong>de</strong>n <strong>met</strong> dit on<strong>de</strong>rzoek in hebben wel <strong>de</strong> indruk dat er serieus en (10 <strong>de</strong>cember, regionale media)<br />
het invullen van zo’n enquête jou persoonlijk<br />
in je dagelijks werk raakt en direct tot<br />
<strong>de</strong> gelegenheid gesteld hun mening te<br />
geven over <strong>de</strong> werkgever, die <strong>de</strong>ze informa-<br />
breed mee aan <strong>de</strong> slag is gegaan. Door dit<br />
on<strong>de</strong>rzoek frequent te herhalen, krijg je Pretecho’s voor Der<strong>de</strong> Wereld<br />
verbetering kan lei<strong>de</strong>n. Door samen <strong>met</strong> je tie kan gebruiken om <strong>de</strong> kwaliteit van zorg vergelijkingsmateriaal: zijn we goed bezig Voor <strong>de</strong> actie Serious Request van 3FM <strong>de</strong><strong>de</strong>n<br />
team <strong>de</strong> problemen op te lossen vergroot je en <strong>de</strong> tevre<strong>de</strong>nheid van me<strong>de</strong>werkers te <strong>met</strong> <strong>de</strong> aanpak van knelpunten?” Nog een echoscopisten, gynaecologen en verloskundi-<br />
ook nog eens <strong>de</strong> betrokkenheid binnen het vergroten”, aldus Joachim Wildberger, laatste aandachtspunt: “Hoe meer respons, gen in het azM voor <strong>de</strong> kerst tien dagen ’s<br />
team.”<br />
voorzitter Stafconvent. “Inmid<strong>de</strong>ls zijn hoe serieuzer <strong>de</strong> resultaten genomen avonds en in het weekend pret-echo’s voor<br />
<strong>de</strong>centraal diverse verbetertrajecten ingezet wor<strong>de</strong>n door <strong>de</strong> Raad van Bestuur. Dit is dé zwangeren. In totaal wer<strong>de</strong>n er een <strong>de</strong>rtigtal<br />
En <strong>de</strong> arts-assistentenvereniging?<br />
en is <strong>de</strong> opzet van het me<strong>de</strong>werkerson<strong>de</strong>r- kans om jouw mening te laten weten. Pak gedaan. De opbrengst van € 1500,- gaat naar<br />
Bij een globale inventarisatie on<strong>de</strong>r een aanzoek dusdanig aangepast dat <strong>de</strong> organisatie die kans en vul <strong>de</strong> enquête in!”<br />
het voorkomen van sterfte rondom <strong>de</strong><br />
bevalling in <strong>de</strong> Der<strong>de</strong> Wereld. (7 <strong>de</strong>cember,<br />
regionale media)<br />
- Humaneyes hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV<br />
principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht 2<br />
Workshop 09-06-2011<br />
- principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
Humaneyes hanteert wor<strong>de</strong>n in <strong>de</strong> <strong>de</strong> workshops positieve en het negatieve VVV bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht 2<br />
Workshop 09-06-2011<br />
- Humaneyes hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht 2<br />
Workshop 09-06-2011<br />
- principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
Humaneyes hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV<br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht 2<br />
Workshop 09-06-2011<br />
- In workshops principe gingen af<strong>de</strong>lingen om uitein<strong>de</strong>lijk aan <strong>de</strong> tot slag een <strong>met</strong> concrete <strong>de</strong> verbeterpunten actielijst te die komen. uit het Eerst me<strong>de</strong>wer-<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen kerson<strong>de</strong>rzoek gefilterd naar voren (vin<strong>de</strong>n). kwamen.<br />
Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Humaneyes hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV - principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n Humaneyes <strong>de</strong> positieve hanteert en negatieve in <strong>de</strong> workshops bevindingen het VVV gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
- principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Humaneyes hanteert in <strong>de</strong> workshops het VVV - principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
Humaneyes wor<strong>de</strong>n hanteert <strong>de</strong> positieve in <strong>de</strong> en workshops negatieve het bevindingen VVV gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
- principe om uitein<strong>de</strong>lijk tot een concrete actielijst te komen. Eerst<br />
wor<strong>de</strong>n <strong>de</strong> positieve en negatieve bevindingen gefilterd (vin<strong>de</strong>n). Vervolgens vindt een verdieping plaats op <strong>de</strong><br />
gevon<strong>de</strong>n punten (verdiepen), om <strong>de</strong>ze uitein<strong>de</strong>lijk aan te pakken (verbeteren).<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht Workshop 09-06-2011<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht Workshop 09-06-2011<br />
2<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht Workshop 09-06-2011<br />
2<br />
2<br />
Aca<strong>de</strong>misch Ziekenhuis Maastricht Workshop 09-06-2011<br />
2<br />
Cartoon Ruben L. Oppenheimer<br />
Opmaak & Druk Schrijen-Lippertz, Voerendaal<br />
De volgen<strong>de</strong> SUMMUM gazet verschijnt 20 februari 2013.<br />
Kopij moet uiterlijk 11 februari binnen zijn bij <strong>de</strong> redactie.