Wojsko i Technika Historia numer specjalny 1/2023

www.zbiam.pl
Kierunek Tunezja!
NUMER SPECJALNY 1/2023
Styczeń-Luty
cena 23,50 zł (VAT 8%)
INDEX 409138
ISSN 2450-3495
W NUMERZE:
Nocny myśliwiec
Bristol Beaufighter
W Wielkiej Brytanii prace nad
radarem typu Airborne Interception,
czyli „przechwytywania
powietrznego” trwały od połowy
lat 30. Do obsługi potrzebny
był dodatkowy członek załogi
i dwusilnikowa platforma...
Kryzys w Cieśninie
Tajwańskiej 1958
Chociaż batalia dotyczyła niewielkich
wysp, to istniało ryzyko eskalacji
i bezpośredniego włączenia się
w konflikt USA, w których wojskowi
optowali za użyciem przeciwko
komunistom broni nuklearnej...
INDEX: 409138
ISSN: 2450-3495

N O W A P R E N U M E R A T A 2 0 2 3
Lotnictwo Aviation International
Prenumerata roczna: 258,00 zł | 12 numerów
Obejmuje numery od 1/2023 do numeru 12/2023.
Wojsko i Technika Historia
+ numery specjalne (6+6)
Prenumerata roczna: 282 zł | 12 numerów
Obejmuje 6 numerów regularnych i 6 numerów
specjalnych wydawanych w 2023 roku.
PRENUMERATA
GWARANCJA
STAŁEJ
CENY
Wojsko i Technika
Prenumerata roczna: 234,00 zł | 12 numerów
Obejmuje numery od 1/2023 do numeru 12/2023.
Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl lub dokonaj wpłaty
na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976

W Wielkiej Brytanii prace nad
radarem typu Airborne Interception,
czyli „przechwytywania
powietrznego” trwały od połowy
lat 30. Do obsługi potrzebny
był dodatkowy członek załogi
i dwusilnikowa platforma...
Chociaż batalia dotyczyła
niewielkich wysp, to istniało
ryzyko eskalacji i bezpośredniego
włączenia się w konflikt USA,
w których wojskowi optowali
za użyciem przeciwko komunistom
broni nuklearnej...
INDEX: 409138
ISSN: 2450-3495
Vol. IX, nr 1 (43)
www.zbiam.pl
Kierunek Tunezja!
NUMER SPECJALNY 1/2023
Styczeń-Luty
cena 23,50 zł (VAT 8%)
INDEX 409138
ISSN 2450-3495
NUMER SPECJALNY 1/2023 1
W NUMERZE:
Nocny myśliwiec
Bristol Beaufighter
Kryzys w Cieśninie
Tajwańskiej 1958
Na okładce: samochód pancerny Sd.Kfz. 222.
Rys. Arkadiusz Wróbel
INDEX 409138
ISSN 2450-3495
Nakład: 14,5 tys. egz.
Redaktor naczelny
Jerzy Gruszczyński
jerzy.gruszczynski@zbiam.pl
Redakcja techniczna
Dorota Berdychowska
dorota.berdychowska@zbiam.pl
Korekta
Stanisław Kutnik
Współpracownicy
Władimir Bieszanow, Michał Fiszer,
Tomasz Grotnik, Andrzej Kiński,
Leszek Molendowski, Marek J. Murawski,
Tymoteusz Pawłowski, Tomasz Szlagor
Wydawca
Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o.
Ul. Anieli Krzywoń 2/155
01-391 Warszawa
office@zbiam.pl
Biuro
Ul. Bagatela 10/17
00-585 Warszawa
Dział reklamy i marketingu
Andrzej Ulanowski
andrzej.ulanowski@zbiam.pl
Dystrybucja i prenumerata
office@zbiam.pl
Reklamacje
office@zbiam.pl
Prenumerata
realizowana przez Ruch S.A:
Zamówienia na prenumeratę w wersji
papierowej i na e-wydania można składać
bezpośrednio na stronie
www.prenumerata.ruch.com.pl
Ewentualne pytania prosimy kierować
na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl
lub kontaktując się z Telefonicznym
Biurem Obsługi Klienta pod numerem:
801 800 803 lub 22 717 59 59
– czynne w godzinach 7.00–18.00.
Koszt połączenia wg taryfy operatora.
Copyright by ZBiAM 2023
All Rights Reserved.
Wszelkie prawa zastrzeżone
Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne
rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy
jest zabronione. Materiałów niezamówionych,
nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo
dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów
i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych.
Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie
opiniami sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi
odpowiedzialności za treść zamieszczonych
ogłoszeń i reklam. Więcej informacji znajdziesz
na naszej nowej stronie:
www.zbiam.pl
w numerze:
BITWY I KAMPANIE
Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
Afryka Północna 1942-1943. Kierunek Tunezja! (2) 4
WOJNA W POWIETRZU
Tomasz Szlagor
Dywizjony nocne Beaufighterów w obronie Wielkiej Brytanii
1940-1941 (1)
BROŃ PANCERNA
Jędrzej Korbal
Samochód pancerny: szansa czy kłopot dla WP? (5) 28
MONOGRAFIA LOTNICZA
Marek J. Murawski
Focke-Wulf Fw 190 A: późne wersje produkcyjne (1) 42
HISTORIA
Tymoteusz Pawłowski
Kanada przed II wojną światową 60
MONOGRAFIA PANCERNA
Tomasz Szulc
Radziecki czołg pływający PT-76 (2) 74
HISTORIA
Robert Czulda
Kryzys chińsko-tajwański 1958 90
www.facebook.com/wojskoitechnikahistoria
18
3

Jacek Fiszer, Jerzy Gruszczyński
2
Afryka Północna 1942-1943
Kierunek Tunezja!
4
Lądowanie zbyt daleko
od Tunezji miało się zemścić.
Do pokonania była
odległość nie mniejsza niż
800 km i to z najdalej wysuniętego
punktu lądowania
w Algierze, natomiast
z Casablanki do Tunisu było
ponad 2000 km. Przegrupowanie
i przygotowanie
wojsk do marszu na Tunezję
siłą rzeczy musiało zająć
sporo czasu, którego Niemcy
nie zmarnowali, organizując
tu solidną obronę.
O
2:00 w nocy 8 listopada 1942 r. amerykański
konsul generalny w Tunezji,
Hooker A. Doolittle, zapukał do drzwi
rezydencji francuskiego gubernatora Tunezji,
wiceadm. Jean-Pierre Esteva, żądając
pilnego widzenia. Doolittle poinformował
gubernatora, że wkrótce do Tunezji przybędą
duże siły alianckie i namawiał go, by wojska
francuskie nie podejmowały walki z nimi,
ponieważ Francja nie jest dla nich przeciwnikiem.
Esteva odpowiedział: niech lepiej
się pośpieszą, bowiem inni będą tu w 48 godzin.
Francuski admirał nie musiał tłumaczyć,
kim będą ci inni.
W tej sytuacji Hooker A. Doolittle udał się
w kierunku Algierii, do swoich. Tymczasem
wojska alianckie nie za bardzo były w stanie
zorganizować szybki marsz w kierunku Tunezji,
co miało kluczowe znaczenie. Początkowo
zakładano, że brytyjskie wojska wkroczą
do Tunezji jako siły okupacyjne, amerykańskie
zaś miały pełnić służbę garnizonową we francuskiej
Afryce Północnej, nie uczestnicząc
w walkach z Panzerarmee Afrika feldmarszałka
Erwina Rommla, jak zakładano – w zachodniej
Libii. Przede wszystkim brakowało transportu
samochodowego. W Oranie na przykład
planowano wyładowanie 8700 pojazdów
do 12 listopada 1942 r., a zdołano wyładować
zaledwie 1800. W tej sytuacji oficerowie logistyki
zaczęli skupować francuskie ciężarówki
i autobusy napędzane głównie gazem z węgla
drzewnego. Korzystano też z wynajętych furmanek
konnych do wożenia amunicji z portu
do utworzonych składów.
Wschodnie Zgrupowanie Zadaniowe złożone
głównie z elementów brytyjskiej 78. Dywizji
Piechoty (DP) miało wciąż na pokładach
transportowców siły rezerwy, czyli 36. Brygadę
(BP) wspomnianej dywizji. W tej sytuacji
9 listopada zdecydowano, by wspomniane
siły wysadzić od razu w porcie Bidżaja (wówczas
znanym jako Bougie) położonym około
200 km na wschód od Algieru.
Lądowanie pod Bidżaja zaczęło się w nocy
z 10 na 11 listopada i pierwszy z batalionów
36. BP, 6 th Battalion, Royal West Kent Regiment,
wylądował na plażach poza zasięgiem artylerii
nadbrzeżnej portu. Kolejny batalion miał zostać
wysadzony blisko lotniska Dżidżilli, koło
nadmorskiej miejscowości o tej samej nazwie
położonej blisko 100 km dalej na wschód.
Jednakże nie było tu warunków do lądowania
M3 Stuart (na zdjęciu) w Tunezji używano w roli czołgu podstawowego, zamiennie z M3 Lee.
Te pierwsze poniosły jednak ciężkie straty i później skierowano je do innych zadań.

BITWY I KAMPANIE
Niemieckie czołgi Tiger Ausf. E należące do 501. Ciężkiego Batalionu Pancernego; Tunezja, przełom 1942 i 1943 r. (zdjęcie koloryzowane współcześnie).
8
wybuchowego. Pojazd nieopancerzony taki
pocisk mógł uszkodzić czy zniszczyć energią
kinetyczną, ale piechotę mógł razić tak, jak
granat ręczny. Z kolei Amerykanie mieli nieco
skuteczniejszy pocisk Canister M2 mający
poza niewielkim ładunkiem wybuchowym,
także 122 stalowe kulki, które były w stanie
razić piechurów w pewnej odległości
od miejsca wybuchu.
25 listopada idąca na czele Kompania A
z amerykańskiego 1. Batalionu 1. Pułku
Pancernego wdała się w potyczkę z pozycją
włoskiej piechoty urządzoną we francuskiej
zagrodzie rolniczej. Farma była zbudowana
z użyciem kamiennych ścian, by chronić
dom przed arabskimi złodziejami i okazało
się, że armaty 37 mm nie są w stanie ich
zburzyć. Dlatego na pomoc wezwano pluton
moździerzy i pluton dział 75 mm zamontowanych
na półgąsienicowych transporterach
opancerzonych M3 Half-Track. Odrobinę dalej
na północ brytyjskie czołgi Valentine również
pokonały wysunięty posterunek wojsk
Osi, biorąc do niewoli 140 jeńców. Po tych
sukcesach wojska „Blade Force” skierowały
się prosto na wschód, w kierunku przełęczy
Chouïgui w paśmie górskim oddzielającym
je od płaskiej równiny, przez którą było zaledwie
około 40 km do Tunisu.
Bitwa na przełęczy Chouïgui
26 listopada Kompania C z 1. Batalionu 1. Pułku
Pancernego wjechała do miasteczka Tebourba,
około 35 km na zachód od Tunisu. Kawałek
za miastem amerykańskie czołgi trafiły na
niemieckie lotnisko, w pobliżu wsi Chouïgui.
M3 Lee należące do 1. Dywizji Pancernej w Tunezji. Czołgi tego typu miały wiele wad, a do największych
należało małe pole ostrzału z działa kal. 75 mm i jego niskie umieszczenie.
Zanim niemieckie samoloty zdołały wystartować,
czołgi dokonały tu poważnego spustoszenia
niszcząc myśliwce Bf 109 i bombowce
Ju 88 oraz bombowce nurkujące Ju 87, które
dość licznie tu stacjonowały. Tylko część niemieckich
maszyn zdołała wystartować. Kosztem
straty jednego czołgu trafionego przez
20 mm działko przeciwlotnicze, Amerykanie
zdołali zniszczyć ponad 20 samolotów. Na noc
jednak Kompanii C nakazano powrót do przełęczy
Chouïgui, gdzie zajęto pozycje obronne
do następnego ranka.
W nocy z 25 na 26 listopada obecność
amerykańskich czołgów niecałe 20 km
od Tunisu bardzo zaniepokoiła gen. Walthera
Nehringa, który nie wiedział, że Amerykanie
cofnęli się z powrotem na 30 km od miasta.
Niemniej jednak obrona Tunisu od strony
Chouïgui była wówczas dość słaba, kilka
kompanii włoskiej piechoty i kilka armat
88 mm. Podjął on wówczas decyzję, by skonsolidować
obronę bliżej Tunisu i wydał rozkaz
do opuszczenia Medjez el Bab i innych wysuniętych
pozycji niemiecko-włoskich. Niemieckie
wojska faktycznie cofnęły się spod Medjez
el Bab, ale w innych miejscach zdołano
powstrzymać wycofanie na osobisty rozkaz
feldmarszałka Alberta Kesserlinga, dowódcy
Południowego Teatru Działań Wojennych
Wehrmachtu w Rzymie.
W międzyczasie do Algieru swoje dowództwo
przeniósł też gen. por. Dwight Eisenhower,
w jego kwaterze głównej (AFHQ
– Allied Forces Headquarters) służyło dość
sporo oficerów oraz urzędników podoficerów,
a także szeregowców obsługi. Było
to dowództwo na tyle rozbudowane, że amerykańscy
żołnierze zaczęli mówić, że jeszcze
nigdy w historii tak wielu nie dowodziło tak
nielicznymi, z tak daleka, parafrazując słynne
słowa Churchilla o lotnikach biorących udział
w Bitwie o Anglię. Znaczną część czasu Eisenhower
poświęcał na załatwianie spraw

Tomasz Szlagor
1
18
Dywizjony nocne Beaufighterów
w obronie Wielkiej Brytanii 1940-1941
Dwusilnikowy samolot Bristol
Beaufighter sprawdził się
w różnych rolach – jako
myśliwiec eskortowy dalekiego
zasięgu, samolot szturmowy,
a nawet torpedowy.
Najbardziej jednak zasłużył
się jako myśliwiec nocny,
który w krytycznym okresie
pierwszych lat II wojny światowej
bronił ojczystej ziemi
przed atakami Luftwaffe.
Brytyjskie miasta doświadczyły nocnych
nalotów już podczas I wojny światowej
– w latach 1915-1918 Niemcy przeprowadzili
ponad 50 takich wypraw, w większości
przy użyciu sterowców. Mimo to, kiedy
wybuchł kolejny globalny konflikt, pierwsze
próby zwalczania przez RAF bombowców
Luftwaffe były mało udane. Skryty w ciemnościach
przeciwnik był trudny do odnalezienia
i pilot samolotu myśliwskiego mógł
jedynie liczyć, że wypatrzy go w świetle księżyca
lub reflektorów przeciwlotniczych.
W Wielkiej Brytanii prace nad radiolokatorem
typu AI (od Airborne Interception, czyli
„przechwytywania powietrznego”) trwały
już od połowy lat trzydziestych. Do jego
obsługi potrzebny był dodatkowy członek
załogi i stosunkowo duży, optymalnie dwusilnikowy
samolot. W RAF, z braku lepszego
kandydata, wybór padł na samoloty Bristol
Blenheim Mk IF (później również Mk IVF)
– bombowce lekkie przystosowane do roli
dziennego myśliwca eskortowego dalekiego
zasięgu. W radiolokator zaczęto wyposażać
je w lipcu 1939 r. Kiedy wybuchła wojna,
w służbie było ich tylko kilkanaście. Większość
przekazano jednostce doświadczalnej
FIU (Fighter Interception Unit), ponieważ
zainstalowane w nich celowniki radiolokacyjne
AI Mk III wciąż były urządzeniami
eksperymentalnymi. Wkrótce okazało się,
że generowany przez nie obraz z powodu zakłóceń
jest mało czytelny, a pomiary są obarczone
dużym marginesem błędu, dlatego
większość pilotów nadal musiała polegać
na własnym wzroku.
Debiut
Dywizjony myśliwskie wyposażone w Blenheimy
zaczęły pozbywać się ich, kiedy tylko
pojawił się godny następca. Jeden otrzymał
samoloty A-20 Havoc do nocnych działań intruderskich.
Pozostałe pięć (25., 29., 219., 600.
i 604. Sqn) począwszy od września 1940 r.
sukcesywnie przezbroiły się w najnowszy
samolot wielozadaniowy RAF – Bristol Beaufighter.
Powstały na bazie samolotu bombowo-torpedowego
Bristol Beaufort, został
oblatany w lipcu 1939 r., a jego produkcja ruszyła
w maju następnego roku. O ile z powodu
silników o zbyt małej mocy nie zachwycał
osiągami, to dysponował potężną siłą ognia
– cztery działka kal. 20 mm w dolnej części
kadłuba i sześć karabinów maszynowych
w skrzydłach. W istocie do końca wojny pozostał
najsilniej uzbrojonym myśliwcem RAF.
Przede wszystkim jednak otrzymał ulepszony
i pierwszy produkowany seryjnie (od lipca
1940 r.) celownik radiolokacyjny AI Mk IV.
John „Bob” Braham, jeden z czołowych asów
nocnych myśliwców RAF, wspominał:
Beaufighter był pierwszym brytyjskim samolotem
wyposażonym w efektywny aparat
AI. Urządzenie i jego operator znajdowali
się w głębi kadłuba, w kabinie zwieńczonej
kopułką z pleksiglasu. Z pomocą dwóch małych
kineskopów operator AI mógł prowadzić
pilota w kierunku nieprzyjacielskiego samolotu,
który wszedł w zasięg radiolokatora. Zasięg
odpowiadał wysokości myśliwca nad ziemią.
Na przykład, jeśli Beaufighter leciał na wysokości
12 000 stóp [3650 m], teoretycznie mógł
namierzyć cel z odległości do 12 000 stóp.
W praktyce, z powodu zakłóceń spowodowanych
odbiciem z ziemi, ten dystans był mniejszy.
Owa aparatura, znana jako AI Mk IV,
mogła również wykrywać cele za myśliwcem,
chociaż jej zasięg do tyłu był ograniczony
przez konstrukcję samolotu, która blokowała
i rozpraszała fale.
Beaufightery wyposażone w radiolokatory
AI weszły do służby mniej więcej w tym samym
czasie, co radary Ground Control Intercept
[w skrócie GCI, naziemna stacja radiolokacyjna],
których szybko przybywało wzdłuż wybrzeża
Wielkiej Brytanii. To był wielki postęp.
Dzięki tym stacjom kontroler na ziemi mógł
doprowadzić myśliwiec na odległość jednej,
dwóch mili [1,6-3,2 km] od nieprzyjaciela.
Ustawiał myśliwiec na tyle blisko celu, że operator
AI mógł namierzyć przeciwnika swoim
pokładowym radiolokatorem.
Z kolei sierżant Lewis Brandon, radioobserwator
jednego z asów nocnych Beaufighterów,
tak to zapamiętał:
Za kabiną pilota znajdowały się podwójne,
opancerzone drzwi, które prowadziły do stanowiska
AI. Za podłogę służyła dość szeroka
kładka, po obu stronach której rozmieszczono
zamki czterech działek. Na stojakach przymocowanych
do ścian kadłuba znajdowały się
magazynki bębnowe. Każdy ważył około 27 kg
i mieścił 60 pocisków. Jeden magazynek był
podłączany do każdego działka przed startem.
Jeśli jednak doszło do walki i trzeba było przeładować,
radioobserwator musiał je zmieniać

Jędrzej Korbal
Samochód pancerny:
szansa czy kłopot dla WP?
5
28
Samochody pancerne, choć stanowiły integralny element polskiego
potencjału wojskowego, przez całe dwudziestolecie
międzywojenne pozostawały w cieniu spraw związanych z konstrukcjami
czołgowymi. Przypisane ściśle do kawalerii i pełniące
względem jej zadania czysto pomocnicze kołowe i półgąsienicowe
wozy bojowe nie cieszyły się tak dobrymi notowaniami jak
czołgi rozpoznawcze TK czy czołgi lekkie Vickers lub 7TP. Wynikało
to przede wszystkim z technicznych niedoskonałości modeli
użytkowanych przez WP oraz mniejszego potencjału modernizacyjnego
istniejących już konstrukcji. Nie oznaczało to jednak,
że nie starano się dorównać czołgom w wybranych parametrach
technicznych lub dzięki odpowiedniej taktyce. Prace
projektowe jak i dyskusje trwały, choć stale brakowało w nich
kluczowego elementu – nowoczesnego samochodu pancernego.
Najcięższy – najlepszy?
Mimo podejmowanych prób naprawy sytuacji
w miarę upływu czasu ogólny stan samochodów
pancernych w WP pogarszał się. Wprowadzane
nowe modele okazywały się rozwiązaniami
przejściowymi lub dopiero punktem
wyjścia do bardziej zaawansowanych prac.
Przynajmniej od jesieni 1929 r. Wojskowy Instytut
Badań Inżynierii (WIBI) prowadził studia
nad następcą, czy też rozwinięciem, samochodu
pancernego wz. 29. Miał to być w założeniu
pojazd większy i cięższy ale wykorzystujący
również doskonalsze, bo trzyosiowe podwozie
zapewniające mu lepsze parametry w jeździe
terenowej. W ten sposób zamierzano usunąć
podstawową bolączkę dotychczasowych konstrukcji,
czyli ich niezdolność do pracy poza
drogami bitymi i ryzyko utknięcia w marszu
terenowym. Od pracowników biura konstrukcyjnego
WIBI oczekiwano, że samochód
pancerny w nowej odsłonie osiągać będzie
szybkość drogową na poziomie 50 czy nawet
60 km/godz. co było warunkiem zdecydowanie
przesadzonym. Przyszły samochód pancerny
wz. 31 miał być o 1,5 m dłuższy od swojego
odpowiednika wz. 29 (do 7 m), szerszy
(2 m wobec 1,85 m) oraz nieco wyższy. Szacunki
odnośnie masy bojowej tego ciężkiego
samochodu pancernego wskazywały wartości
około 7,8 t, z czego około 1 t stanowił ciężki
silnik Saurera. Wóz miał być więc konstrukcją
jak na owe czasy potężną. Podstawa pojazdu
to opracowywane przez szwajcarską spółkę
Saurer, na przełomie 1930/31 roku, trzyosiowe
podwozie w układzie 6x4 charakteryzujące się
dużymi zdolnościami terenowymi.
Według informacji polskiej komisji jaka
wizytowała zakłady w Arbon konstrukcja
przypisana WP była zbliżona do tworzonego
równolegle trzyosiowego pojazdu przeznaczonego
dla szwajcarskiej poczty. Skrócone
podwozie samochodu 3-tonowego wyposażono
w benzynowy, sześciocylindrowy
Projektowany w oparciu o podwozie Saurera ciężki samochód pancerny wz. 31 stanowić mógł polską
odpowiedź na opracowane przez Niemców wozy typu schwerer Panzerspähwagen (6-Rad).
silnik Saurer o mocy 100 KM lub jednostkę
dieslowską o mocy 84 KM. Napęd przenoszony
na osie tylne pozwalał na osiągnięcie
prędkości maksymalnej do 20 km/godz. Przy

MONOGRAFIA LOTNICZA
42
Marek J. Murawski
Focke-Wulf Fw 190 A: 1
późne wersje produkcyjne
Natychmiast po wprowadzeniu do działań operacyjnych
w Europie Zachodniej pierwszych wersji produkcyjnych samolotu
myśliwskiego Focke-Wulf Fw 190 A-1 do A-3 okazało się,
że nowe myśliwce przewyższają osiągami maszyny przeciwnika
i są w stanie nawiązać z nieprzyjacielem nie tylko równorzędną
walkę, ale i zadawać mu dotkliwe straty. Już na początku
1942 r. dla dowództwa Luftwaffe stało się jasne, że jednym
z priorytetów przemysłu lotniczego musi być doskonalenie
i masowa produkcja nowego typu myśliwca. Rozwój samolotu
Fw 190 A oraz pierwsze warianty seryjne, Fw 190 A-1 do A-3,
zostały opisane w „Wojsko i Technika Historia”, nr spec. 1/2020,
w tym artykule zaprezentowane zostaną pozostałe warianty
wersji Fw 190 A.
Focke-Wulf Fw 190 A-4
W połowie 1942 r., jeszcze przed zakończeniem
montażu samolotów Fw 190 A-2 i A-3,
w zakładach Focke-Wulf (Bremen i Marienburg),
Ago (Oschersleben), Arado (Warnemünde)
i Fieseler (Kassel) rozpoczęto
produkcję nowej wersji, noszącej oznaczenie
Fw 190 A-4.
W miejsce dość zawodnych radiostacji
FuG VIIa działających na falach krótkich,
Fw 190 A-4 otrzymały znakomite FuG 16 Z
pracujące w zakresie fal ultrakrótkich, co zdecydowanie
poprawiło komunikację z ziemią
oraz pomiędzy samolotami w powietrzu.
Konieczność umieszczenia zaczepu anteny
na szczycie statecznika pionowego spowodowała
zmianę jego kształtu w górnej części
i pojawienie się miniaturowego masztu antenowego
na szczycie statecznika. Radiostacja
FuG VIIa posiadała pojedynczą linkę anteny
rozpiętą pomiędzy górną przednią częścią
statecznika pionowego, a odsuwaną osłoną
kabiny. W nowej radiostacji FuG 16 Z pojedyncza
linka anteny otrzymała dwie grupy
izolatorów w odstępie 1,5 m od siebie oraz
pomiędzy nimi dodatkowe cięgno łączące
ją z kadłubem tuż przed wręgą nr 14.
Jako prototyp nowej wersji posłużył
płatowiec Fw 190 V24, W.Nr. 0140 561,
TF+SI, który po odbyciu prób w zakładach
Focke-Wulf w Bremen oraz testów w Erprobungsstelle
Rechlin przekazany został
jesienią do II./JG 1.
Seryjne Fw 190 A-4 uzbrojone były w dwa
karabiny maszynowe MG 17 kal. 7,92 mm
umieszczone w kadłubie i dwa działka
MG 151/20 kal. 20 mm zabudowane w nasadzie
skrzydeł oraz dwa działka MG FF/M
kal. 20 mm zainstalowane w środkowej
części skrzydeł. Ponieważ działka MG FF/M
były w tamtym czasie już przestarzałe i mało
efektywne w jednostkach bojowych najczęściej
je demontowano, aby zaoszczędzić
na masie samolotu, co przekładało się
na wzrost osiągów.
Jako jednostka napędowa służył 14-cylindrowy
silnik gwiazdowy typu podwójna
gwiazda Bayerische Motoren Werke
BMW 801 D-2 o maksymalnej mocy startowej
Szef pilotów oblatywaczy firmy Focke-Wulf, Hans Sander, w kabinie Fw 190 A.

HISTORIA
Tymoteusz Pawłowski
Kanada przed II wojną światową
Kanada w czasie II wojny
światowej była jednym
z najpotężniejszych aliantów:
wystawiła trzecią marynarkę
wojenną i czwarte lotnictwo.
Przed 1939 rokiem nie
planowano tak poważnego
zaangażowania, miało ono
wyglądać zupełnie inaczej,
co wynikało z wcześniejszych
doświadczeń wojennych kanadyjskich
sił zbrojnych.
60
Śmierć generała Mongomery’ego w 1775 roku. Amerykanin Richard Montgomery zginął podczas
ataku na lojalistyczny Quebec – była to pierwsza znacząca porażka młodej amerykańskiej armii.
W
1608 r. Samuel de Champlain założył
fort Québec, który stał się głównym
ośrodkiem francuskiej kolonizacji
Ameryki Północnej. Francuzi eksplorowali
dolinę rzeki Świętego Wawrzyńca, a następnie
również i Missisipi, docierając do Zatoki
Meksykańskiej, gdzie powstał Nowy Orlean.
W 1759 r. Quebec został zajęty przez Brytyjczyków
i cała Kanada stała się ich prowincją.
Wkrótce, w 1776 r., wybuchła amerykańska
wojna o niepodległość, po której zakończeniu
do Kanady napłynęło kilkadziesiąt tysięcy
brytyjskich lojalistów, a dotychczasowa
francuskojęzyczna kolonia stała się kolonią
dwujęzyczną. Stopniowo większe wpływy
zyskiwali angielskojęzyczni Kanadyjczycy,
a stolicą stała się Ottawa.
Sytuacja zaczęła komplikować się w połowie
lat 50. XIX wieku. Wielka Brytania zmniejszyła
swoją obecność wojskową w Kanadzie
z powodu wojny krymskiej z Rosją (1853-56)
oraz buntu sipajów w Indiach (1857-59). Stany
Zjednoczone wykorzystały to do rozpoczęcia
sporu granicznego: w 1859 r. doszło
do konfliktu o podział pacyficznych wód terytorialnych
zwanego świńską wojną. Obie
strony zgromadziły nad Pacyfikiem kilka tysięcy
żołnierzy, do starcia jednak nie doszło,
rozpoczęła się bowiem wojna secesyjna.
W 1865 r. zakończyła się wojna secesyjna
i w Stanach Zjednoczonych pojawiły się głosy,
że po przywróceniu do Unii zbuntowanych
stanów południowych, należy również przyłączyć
do Unii kolonie brytyjskie leżące na północy
kontynentu. Dopiero wówczas – głoszono
– zostanie zakończone dzieło rozpoczęte
w 1776 roku. Sytuację postanowiła zaognić
Rosja, proponując rządowi w Waszyngtonie
odsprzedanie Alaski. 30 marca 1867 r. sfinalizowano
transakcję: za 7,2 miliona ówczesnych
dolarów Alaska stała się częścią Stanów
Zjednoczonych. Kolejnym krokiem miało
być zbrojne opanowanie brytyjskich kolonii,
do czego Waszyngton zamierzał wykorzystać
Fenian. Tak nazywano tajne irlandzkie stowarzyszenie
niepodległościowe sponsorowane
przez Stany Zjednoczone, które już w 1866 r.
rozpoczęło rajdy na teren Kanady licząc
na wzniecenie powstania.
Zagrożone kolonie brytyjskie postanowiły
w 1867 r. utworzyć Konfederację Kanady,
w której skład oprócz właściwej Kanady
weszły również prowincje Ontario, Nowy

MONOGRAFIA PANCERNA
Tomasz Szulc
2
Radziecki czołg pływający PT-76
Lekki czołg pływający PT-76
ma klasyczną konfigurację:
w przedniej części kadłuba
znajduje się przedział kierowania,
w środkowej części
kadłuba – przedział bojowy
z obrotową wieżą, a w tylnej
– przedział napędowy.
Kadłub i wieża są strukturami spawanymi
z blach z krzemowo-manganowo-molibdenowej
stali 2P (zawartość węgla 0,23-
0,29%) o grubości od 5 do 15 mm. Ze względu
na niewielką grubość arkuszy blachy
sztywność konstrukcji zapewniają wspawane
od wewnątrz żebra i rozpórki. Na krawędzi
górnej płyty pancerza przedniego zamontowano
składany, jednoczęściowy falochron.
Według instrukcji wejście czołgu do wody
jest bezpieczne pod kątem do 38 0 , a wyjście
– tylko 18 0 , choć szczególnie ten ostatni kąt
w praktyce często przekraczano.
Właz kierowcy znajduje się w osi wzdłużnej
pojazdu, jest zaopatrzony w niewielki
cokół z trzema peryskopami TPN, zapewniającymi
pole widzenia 167⁰. Środkowy peryskop
PER-17 (od 1957 r. – TNP-370) można
wysunąć do góry, aby umożliwić kierowcy
obserwację przy podniesionym falochronie.
Pokrywa włazu otwiera się przez obrót
w prawo. Na przednim pancerzu są zamontowane
dwa reflektory, początkowo stosowano
model FG-10, potem FG-102 i FG-100
z filtrem podczerwonym. Na PT-76B zamontowano
FG-127 i FG-125. Dno czołgu tworzą
dwa zespawane ze sobą arkusze blachy
z usztywniającymi przetłoczeniami i żebrami.
W przedniej części dna, z prawej znajduje
się luk ewakuacyjny, a w tylnej części dwa
zabezpieczone kratami owalne wloty wody
do pędników. W tylnym pancerzu znajdują
się dwa okrągłe wyloty pędników, przykryte
ruchomymi pokrywami.
jest realizowany za pomocą napędu elektrycznego
EPB-4 lub ręcznie. Maksymalna
prędkość obrotu wynosi 17 0 /s.
Uzbrojenie stanowi armata D-56T
kal. 76 mm o masie 665 kg (z jarzmem i oprzyrządowaniem
– 1150 kg) i zakresie kątów
74
PT-76B radzieckiej piechoty morskiej podczas manewrów.
Wieża ma kształt ściętego stożka, w jej
płaskim stropie znajduje się duży owalny
właz, wspólny dla dowódcy i ładowniczego.
Pierścień wiodący ma wewnętrzną średnicę
1800 mm. W lewą stronę otwieranej
do przodu pokrywy włazu jest wbudowana
obrotowa kopuła obserwacyjna dowódcy
z trzema peryskopami – centralnym TPKU-2
i bocznymi TNP, które bez obrotu wieżyczki
zapewniają pole widzenia 180⁰. Ładowniczy
dysponuje pojedynczym peryskopem
MK-4. W tylnej części wieży znajduje się pokrywa
wentylatora. W przedniej części wieży
umieszczono kwadratowe jarzmo armaty.
Z lewej strony od niego zamontowano prosty
celownik TSzK-66, a z prawej – sprzężony
z armatą karabin maszynowy. Obrót wieży
podniesienia -4 0 do +30 0 . Szybkostrzelność
wynosi 7÷10 strz./min. Armata ma pionowy
zamek klinowy, a cylindry oporopowrotnika
są sztywno połączone z lufą. Możliwe jest
prowadzenie ognia z wody. Zapas amunicji
wynosi 40 nabojów zespolonych, rozmieszczonych
w dwóch stelażach przymocowanych
do obrotowej podłogi wieży. Z armatą
był początkowo sprzężony karabin maszynowy
SGMT kal. 7,62 mm, a od 1967 r. zamiast
niego montowano nowszy karabin PKT
tego samego kalibru.
Napęd stanowi sześciocylindrowy silnik
wysokoprężny W-6, którego historia i wersje
zostały opisane w ramce. Elektryczny
rozrusznik ST-713 ma moc 11 kW, a jako
awaryjny może być zastosowany rozruch

Robert Czulda
Kryzys chińsko-tajwański 1958
90
Kryzys w Cieśninie Tajwańskiej
w 1958 r. to jeden z kluczowych
epizodów w całej
serii napięć pomiędzy Tajwanem
(Republiką Chińską)
a Chinami kontynentalnymi
(Chińską Republiką Ludową).
Chociaż batalia dotyczyła
niewielkich wysp, to istniało
ryzyko eskalacji i bezpośredniego
włączenia się w konflikt
Stanów Zjednoczonych,
w których wojskowi optowali
za użyciem przeciwko komunistom
broni nuklearnej.
By zrozumieć przyczyny i znaczenie kryzysu
1958 r. w pierwszej kolejności należy
przedstawić genezę sporu, a także kontekst
międzynarodowy. W 1949 r. ostatecznie
zakończyła się chińska wojna domowa, którą
wygrali komuniści. Przejęli oni władzę nad
kontynentalnymi Chinami, w tym stołecznym
Pekinem, podczas gdy ich rywale – a więc
nacjonaliści z KMT (Kuomintang, Narodowa
Partia Chin) pod przewodnictwem Czang
Kaj-szeka – musieli zbiec na sąsiednią wyspę
Tajwan. Tam też przeniesiono administrację
i siły zbrojne istniejącej od 1912 r. Republiki
Chińskiej. Z pomocą amerykańskich, niemieckich,
a nawet japońskich doradców wojskowych
zaczęto odbudowywać i modernizować
siły zbrojne. Na obszarze kontynentalnych
Chin komuniści pod wodzą Mao Ze-donga
ogłosili powstanie Chińskiej Republiki Ludowej.
Stany Zjednoczone uznawały Republikę
Chińską (Tajwan) za jedynego legalnego
przedstawiciela całego chińskiego narodu,
jednocześnie nie uznając władzy komunistów
w Pekinie. Dla ułatwienia wywodu w tekście
poprzez określenie „chiński” rozumieć
należy władze Chińskiej Republiki Ludowej
z rządem w Pekinie, podczas gdy „tajwański”
odnosi się do Republiki Chińskiej z rządem
w Tajpej (wyspa Tajwan).
W 1949 r. Chiny zajęły Tybet i jednocześnie
zaczęły z coraz większą uwagą patrzeć
na Republikę Chińską, która w tamtym
okresie nadal była silniejsza niż komuniści
w Pekinie – to Czang Kaj-szek i jego zwolennicy
rozważali inwazję na kontynent i siłowe
obalenie rywala. Co jakiś czas dochodziło
do działań zbrojnych. Już w 1949 r. około
19 tys. żołnierzy Mao napadło na siły Czanga
na archipelagu wysp Kinmen (tzw. bitwa
o Guningtou), ale zostali odepchnięci. W lipcu
1950 r. na wyspie Dadan (Ta-tan) wylądowali
komuniści, ale raz jeszcze wojska wierne
rządowi w Tajpej okazały się zwycięskie.
Reżim w Pekinie nie zrezygnował z planów
siłowego obalenia władz Republiki
Chińskiej (które też były dyktaturą z systemem
jednego wodza). Oddać należy jednak
sprawiedliwość i nadmienić, że także i siły
Czang Kaj-szeka prowadziły politykę agresji.
Pomimo ucieczki na Tajwan chińscy nacjonaliści
nie rezygnowali z marzeń o powrocie
na kontynent i na początku lat 50. właśnie
z wysp Kinmen i Mazu przeprowadzali akcje
20 sierpnia 1958 r., a więc trzy dni przed bitwą, na wyspie Kinmen przebywał prezydent Tajwanu
(Republiki Chińskiej), Czang Kaj-szek.