2004 LCR - brief aan TK reactie wijziging systematiek ...

Den Haag, 12 april 2004
Aan Vaste Tweede Kamer Commissie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid
Postbus 20018
2500 EA Den Haag
Betreft: Voorstel van wet tot wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband
met wijziging systematiek herbeoordelingen. Wet wijziging systematiek
herbeoordeling arbeidsongeschiktheidswetten (kamerstuk 29498 volgnummer
2,3 en 4) en het schattingsbesluit
Ref.: LCR/040174/JL/ER
Geachte dames en heren,
De Landelijke Cliëntenraad (LCR) heeft kennisgenomen van het voorstel van wet tot wijziging
van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met wijziging systematiek herbeoordelingen,
Wet wijziging systematiek herbeoordeling arbeidsongeschiktheidswetten. Bij de wijziging van
de systematiek van de herbeoordeling speelt het nieuwe schattingsbesluit een belangrijke rol.
Inmiddels is dit nieuwe schattingsbesluit aan uw Kamer toegezonden. In deze brief wil de
Landelijke Cliëntenraad ook uw aandacht vragen voor het nieuwe schattingsbesluit.
De LCR wil u hierbij aandacht vragen voor de volgende onderwerpen.
1 Algemeen
2 Uitzonderingen met betrekking tot herbeoordeling
3 Nieuw schattingsbesluit
Ad 1 Algemeen
Dit wetsvoorstel is er op gericht om de wettelijke herbeoordelingen op grond van de huidige
arbeidsongeschiktheidswetten te laten vervallen en bestaande arbeidsongeschikten te
herbeoordelen op een nader te bepalen volgorde en tijdpad.
De LCR heeft geen bezwaar dat de wettelijke herbeoordeling worden afgeschaft en wordt
vervangen door een systeem van professionele herbeoordelingen. De LCR begrijpt echter niet
waarom alle bestaande WAO-ers thans opnieuw moeten worden herbeoordeeld.
In januari jl. besluit de Minister om het UWV gerichter herbeoordelingen te laten uitvoeren. Het
volgende moment (maart) moet echter iedereen jonger dan 55 jaar worden herbeoordeeld.

De LCR is van mening dat het beter zou zijn om in plaats van een algehele herbeoordeling de
pilot Reïntegratie Langdurig WAO-ers voort te zetten. Dit omdat deze pilot op wens van de
minister is uitgevoerd en omdat de resultaten veelbelovend zijn. In deze pilot krijgen mensen
een reïntegratietraject aangeboden en er vindt niet onmiddellijk een herbeoordeling plaats
maar pas nadat iemand de tijd gehad heeft om een baan te vinden. De bereidwilligheid tot
medewerking door cliënten was èrg groot, er waren nauwelijks weigeringen. In de pilot is bijna
iedereen waarvan het UWV meende dat hij/zij nog benutbare mogelijkheden had, of op traject
of er lopen vervolggesprekken. Tevens sluit deze werkwijze aan bij de visie van de LCR dat
herbeoordeling ook daadwerkelijk samen gaat met weer aan het werk gaan.
De LCR heeft vraagtekens bij de noodzaak van de herbeoordelingsoperatie uit oogpunt van de
WAO in- en uitstroom. Dit gelet op de reeds dalende instroom in de WAO en de uitstroom uit
de WAO in de afgelopen jaren. De Wet Poortwachter heeft tot effect dat de instroom in de
WAO met 28% is verminderd. De huidige wettelijke herbeoordeling levert al twee jaar (in 2002
en 2003) een uitstroom van 36.400 uit de WAO per jaar op. Verder heeft het UWV met een
nieuw selectiesysteem voor kansrijke herbeoordelingen, de implementatie van de
reïntegratietelefoon en uitbreiding van de aanpak op basis van de reïntegratiepilots voor
personen uit het zittend bestand WAO, voorwaarden gecreëerd voor het aan het werk krijgen
van meer WAO-ers naast de verdere reductie van het WAO-volume.
De LCR is van mening dat deze instrumenten een voldoende bijdrage leveren aan het weer aan
het werk helpen van de bestaande WAO-ers.
De bezwaren van de LCR tegen de voorgestelde herbeoordeling van het totale zittend bestand
WAO-ers richt zich in het bijzonder op het toepassen van een nieuw schattingsbesluit. Verder
op in deze brief komen wij hier nog uitvoerig op terug.
De LCR vindt dat de voorgestelde herbeoordeling van het zittende bestand WAO-ers op grond
van een nieuw schattingsbesluit in strijd is met het rechtvaardigheidsbeginsel.
Mensen die arbeidsongeschikt zijn, worden op grond van nieuwe criteria fictief
arbeidsgeschikter omdat zij geschikt worden bevonden voor werkzaamheden in fictieve banen.
Het lager afschatten van arbeidsongeschikten leidt niet tot een feitelijke lagere
arbeidsongeschiktheid en al helemaal niet tot meer arbeidskansen.
Hoewel de minister zegt het principe van de verdiencapaciteit in de WAO niet los te laten,
constateert de LCR dat er niet langer sprake is van het beoordelen van een reële resterende
verdiencapaciteit maar dat er sprake is van het beoordelen van een fictieve arbeidscapaciteit.
Ad 2 Uitzondering herbeoordelingen
Twee groepen worden uitgezonderd van de herbeoordelingsoperatie te weten: alle
arbeidsongeschikten die bij eerdere herbeoordelingsoperaties zijn ontzien en degenen die op 1
juli 2004 55 jaar of ouder zijn. De reden hiervoor is dat de regering die personen onvoldoende
kansrijk acht in verband met de afstand tot de arbeidsmarkt.
Bepaalde groepen worden dus uitgesloten van de herbeoordeling omdat zij onvoldoende
kansrijk zijn op de arbeidsmarkt. De LCR is van mening dat veel van de bestaande WAO-ers
onvoldoende kansrijk zijn op de arbeidsmarkt. Hierbij geldt: hoe groter de mate van
arbeidsongeschiktheid, hoe langer arbeidsongeschikt, en hoe ouder, hoe kleiner de kans op
werk. Dat geldt ook voor mensen jonger dan 55 jaar.
De LCR is dan ook van mening dat de bestaande WAO-ers via reïntegratie inspanningen aan
het werk moet worden geholpen en pas daarna moeten worden herbeoordeeld. Op deze wijze
wordt op positieve wijze bewerkstelligd dat mensen hun mogelijkheden om te werken benutten
en daadwerkelijk uitstromen naar werk. De voorgestelde herbeoordelingsoperatie
bewerkstelligt een uitstroom naar een andere uitkering of een lagere uitkering. Het is zeer de
vraag of zij die ‘meer’ arbeidsgeschikt worden ook daadwerkelijk aan het werk komen.
De minister schat dat 110.000 geheel of gedeeltelijk arbeidsongeschikten weer gaan
participeren op de arbeidsmarkt. De LCR vraagt zich af hoe de minister dit aantal heeft
berekend. Recent hebben VNO/NCW en het MKB nog aan de minister laten weten dat zij niet
zitten te wachten op de 110.000 mensen die zich als gevolg van de herbeoordelingen weer op
de arbeidsmarkt melden.
2

Ook uit het rapport ‘Onbekend maakt onbemind’ van de Commissie Werkend Perspectief dat
recent is gepubliceerd, blijkt dat werkgevers niet zitten te wachten op werknemers met een
arbeidshandicap. Dit probleem speelt al jaren en is nauwelijks verminderd ook toen er sprake
was van een groeiende arbeidsmarkt.
In juli 2003 publiceerde het Sociaal Cultureel Planbureau het rapport de uitkering van de baan.
In dit rapport stelt het SCP: “het antwoord op de vraag hoeveel arbeidsongeschikten,
werklozen en bijstandsontvangers in principe kunnen participeren op de arbeidsmarkt maar dit
tot nog toe niet doen, hangt af van de wijze waarop men het begrip ‘reïntegreerbaarheid’
definieert.
Volgens de wettelijke criteria wordt men reïntegreerbaar geacht indien men tot werken in staat
is, blijkend uit het feit dat men minimaal 20% resterende verdiencapaciteit heeft (ontvangers
van arbeidsongeschiktheidsuitkering) dan wel de arbeidsplicht opgelegd heeft gekregen (WWers
en Abw-ers). Vervolgens constateert het SCP dat ouderen een belangrijk aandeel hebben
binnen de reïntgreerbare arbeidsongeschikten en bijstandsgerechtigden. Het is dan ook
aannemelijk dat de feitelijke reïntegreerbaarheid geringer is dan de wettelijke
reïntegreerbaarheid.” In het SCP rapport wordt verwoord dat werkgevers veelal een voorkeur
hebben voor sollicitanten met relevante én recente werkervaring. De leeftijd, het
opleidingsniveau en – impliciet- de etnische herkomst zijn eveneens belangrijke
selectiecriteria.
Een belangrijk deel van de bestaande WAO-ers voldoet niet aan de wensen van werkgevers, zij
worden na de herbeoordeling wèl reïntegreerbaar geacht maar komen niet aan het werk.
Tot slot vraagt de LCR zich af wanneer de herbeoordelingsoperatie moet zijn afgerond.
Tevens willen wij nog aandacht vragen voor het inzetten van reïntegratietrajecten voor de
herbeoordeelden. Is het UWV in staat om naast een omvangrijke herbeoordelingsoperatie,
voor hen die zijn herbeoordeeld snel een reïntegratievisie op te stellen en hen in traject te
zetten. Is de reïntegratiemarkt in staat deze extra reïntegratie inspanningen te leveren? En
zijn hiervoor voldoende financiële middelen beschikbaar?
De LCR de verzoekt u zorg te dragen dat:
1 De voorgestelde herbeoordeling van alle zittende WAO-ers niet doorgaat;
2 de bestaande WAO-ers met kansen op de arbeidsmarkt in traject worden geplaatst
en pas worden herbeoordeeld als er een baan is gevonden.
Ad 3 Schattingsbesluit
Ten behoeve van de arbeidskundige beoordeling van arbeidsongeschiktheid wordt het
schattingsbesluit aangescherpt.
Bij het bepalen van de resterende verdiencapaciteit moet het volgende in acht worden
genomen:
1 Werknemers die voor hun ziekte in deeltijd werkten ook schatten op theoretische
functies met hogere uren;
2 Ongeacht het arbeidspatroon dat de werknemer voor zijn ziekte had, hem schatten
op alle functies ongeacht het arbeidspatroon. Een uitzondering wordt gemaakt voor
nacht arbeid;
3 Voor het beoordelen van de resterende verdiencapaciteit moeten drie functies
kunnen worden geduid met tenminste 3 bestaande banen;
4 Bij de schatting wordt uitgegaan dat de werknemer bepaalde normaal te achten of
makkelijk te verwerven bekwaamheden bezit. Hierbij gaat het in eerste instantie om
het mondeling beheersen van de Nederlandse taal en eenvoudig computergebruik,
omdat dit voorwaarden zijn voor deelnemen aan de arbeidsmarkt;
5 Uitgegaan wordt van de arbeid die feitelijk is verricht, ook als betrokkene deze
arbeid op het moment van beoordeling niet meer verricht. Dit is uiteraard anders als
betrokkene niet meer zou kunnen functioneren in deze arbeid ten gevolge van zijn
medische situatie.
3

De bezwaren van de LCR tegen het nieuwe schattingsbesluit betreffen de onderdelen 1, 3 en 4.
Deeltijders ook schatten op theoretische functie met hogere uren.
Deeltijders kunnen voor het bepalen van de resterende verdiencapaciteit worden geschat op
fulltime functies. Daarbij wordt geen rekening meer gehouden dat niet alle functies in deeltijd
kunnen worden vervuld. Dit leidt tot een fictieve herbeoordeling en heeft als resultaat dat
mensen fictief arbeidsgeschikter worden zonder dat er werk beschikbaar is. In feite komt het
er op neer dat mensen die in deeltijd werken niet meer verzekerd zijn voor de WAO.
De LCR is dan ook van mening dat hiermee het verzekeringskarakter van de
arbeidsongeschiktheidswetten wordt aangetast.
De LCR verzoekt u zorg te dragen dat dit criterium, deeltijders ook schatten op functies met
hogere uren, geen onderdeel wordt van het nieuwe schattingsbesluit.
Het verlagen van de eis die nu aan het aantal arbeidsplaatsen wordt gesteld van 10
naar 3.
Een functie waar maar drie arbeidsplaatsen van bestaan kan nauwelijks worden geduid als
gangbare arbeid. Hiermee sluit de arbeidsongeschiktheidsbeoordeling niet aan bij de realiteit.
Er vindt geen reële duiding plaats wat iemand doorgaans reëel nog kan verdienen.
Bij de huidige beoordeling op passende functies op basis van 30 bestaande arbeidsplaatsen
binnen een systeem waar 64.000 banen zijn geregistreerd is al sprake van een theoretische
beoordeling. Het betreft een geschiktheid voor 0,05% van de geregistreerde banen.
Bij de voorgestelde beoordeling op basis van 9 bestaande arbeidsplaatsen daalt dit percentage
naar 0,01%.
De LCR is van mening dat niet langer sprake is van het beoordelen van een reële
verdiencapaciteit maar sprake is van het beoordelen van een fictieve arbeidscapaciteit.
De LCR is van mening dat met dit nieuwe criterium het verzekeringskarakter van de
arbeidsongeschiktheidswetten wordt aangetast.
De LCR verzoekt u zorg te dragen dat, het aantal arbeidsplaatsen per functie niet wordt
verlaagd van 10 naar 3, in het nieuwe schattingsbesluit.
Bij de schatting wordt uitgegaan dat de werknemer bepaalde normaal te achten of
makkelijk te verwerven bekwaamheden bezit.
Bij de schatting wordt uitgegaan dat de werknemer bepaalde normaal te achten of makkelijk te
verwerven bekwaamheden bezit. Hierbij gaat het in eerste instantie om het mondeling
beheersen van de Nederlandse taal en eenvoudig computergebruik, omdat dit voorwaarden
zijn voor deelnemen aan de arbeidsmarkt.
Er wordt gesproken van: in eerste instantie gaat het om het mondeling beheersen van de
Nederlandse taal en eenvoudig computergebruik. Dat betekent dat de inhoud van het begrip,
normaal te achten en makkelijk te verwerven bekwaamheden, in de loop van de tijd kan
wijzigen.
In dit kader wil de LCR een vergelijking maken met de Wvg waar het begrip algemeen
gebruikelijke voorziening wordt gehanteerd. Jaarlijks worden meer voorzieningen als algemeen
gebruikelijk gekwalificeerd en dus niet meer vergoed in het kader van de Wvg, hetgeen
overigens niet betekent dat deze voorzieningen ook werkelijk realiseerbaar zijn voor de
doelgroep. Een dergelijk risico bevat ook het begrip normaal te achten of makkelijk te
verwerven bekwaamheden.
Wat vandaag nog als niet normaal en niet gemakkelijk te verwerven wordt betiteld, kan
morgen wel als zodanig worden betiteld en dus onderdeel worden van het schattingsbesluit.
Wie beoordeelt wat normaal en gemakkelijk te verwerven bekwaamheden zijn en op grond
waarvan wordt dit beoordeeld.
Er wordt vanuit gegaan dat betrokkene deze vaardigheden heeft dan wel binnen 6 maanden
kan leren. Maar wat als betrokkene deze vaardigheden niet blijkt te kunnen verwerven.
4

Het toepassen van dit criterium wringt in het bijzonder voor het zittende WAO-bestand. Onder
hen bevinden zich een aanzienlijk analfabeten. Het is zeer de vraag of zij binnen 6 maanden
de Nederlandse taal kunnen leren beheersen en tot eenvoudig computergebruik in staat zullen
zijn.
In de toelichting wordt aangegeven dat bij de genoemde algemeen gebruikelijke
bekwaamheden het nadrukkelijk niet gaat om bekwaamheden die bij betrokkene als gevolg
van zijn handicap ontbreken en die hij daarom niet kan verwerven. De LCR vraagt zich af hoe
dit wordt vastgesteld. Bij een aantal handicaps is dit wellicht eenvoudig vast te stellen. Maar
dat geldt lang niet in alle gevallen. Om te kunnen beoordelen of mensen tot de algemeen
gebruikelijke bekwaamheden in staat zijn is het noodzakelijk dat naast een medische en
arbeidskundige beoordeling een aanvullende toets plaatsvindt (psychologisch onderzoek).
De LCR is van mening dat door dit nieuwe criterium het verzekeringskarakter van de
arbeidsongeschiktheidswetten wordt aangetast.
De LCR verzoekt u zorg te dragen dat het criterium dat bij de schatting wordt uitgegaan dat
betrokkenen normaal geachte en makkelijk te verwerven bekwaamheden bezitten dan wel
binnen 6 maanden kunnen leren, geen onderdeel wordt van het nieuwe schattingsbesluit.
Slot overwegingen
De LCR pleit er voor dat de huidige CBBS systematiek vervangen wordt door een reële
vaststelling van de verloren gegane verdiencapaciteit. Verder pleiten wij er voor dat mensen
die herbeoordeeld worden de tijd krijgen om hun resterende verdiencapaciteit ook via werken
te realiseren. Pas nadat werk is gevonden, dient het nieuwe arbeidsongeschiktheidspercentage
van kracht te worden. Als na een reïntegratietraject geen werk is gevonden dient opnieuw te
worden herbeoordeeld, waarbij moet worden bekeken of de eerdere herbeoordeling reëel was,
gezien de reïntegratie-inspanningen en zijn of haar gezondheidstoestand. Vermeden moet
worden dat mensen van de ene uitkering naar de andere uitkering worden overgeheveld.
De Landelijke Cliëntenraad is gaarne bereid om zijn commentaar nader mondeling toe te
lichten.
Met vriendelijke groet,
J.P. Laurier
Voorzitter
Samenstelling Landelijke Cliëntenraad
• Landelijke cliëntenorganisaties:
Christelijk Nationaal Vakverbond (CNV), Chronisch zieken en Gehandicaptenraad Nederland (CG-
Raad), Cliëntenbond in de geestelijke gezondheidszorg/Stichting Landelijke Patiënten en
Bewonersraden in de geestelijke gezondheidszorg (Cliëntenbond/LPR), Coördinatieorgaan
Samenwerkende Ouderenorganisaties (CSO), Federatie Nederlandse Vakbeweging (FNV),
Federatie van Ouderverenigingen (FvO), Landelijke Vereniging van Arbeidsongeschikten (LVA),
Samenwerkingsverbanden Landelijk Overleg Minderheden (LOM),
• vertegenwoordigers van cliëntenraden bij UWV, CWI en SVB,
• vertegenwoordigers van de gemeentelijke cliëntenparticipatie te weten:
Landelijk Netwerk Cliëntenorganisaties/Samenwerkingsverband Mensen Zonder Betaald Werk
(LNCO/SMZBW), Landelijke Vereniging Thuislozen (LVT), Landelijk overleg cliëntenraden Sociale
Zekerheid (LocSZ).
5