31.01.2014 Views

Bekijk het PDF bestand.

Bekijk het PDF bestand.

Bekijk het PDF bestand.

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

HET DIALECT VAN<br />

DRECHTERLAND II<br />

J. MUUSSES<br />

PURMEREND<br />

Dr. G . KARSTEN


Hey Dialect<br />

van Drechterland<br />

u<br />

DOOR<br />

Dr. G. Karsten<br />

J. MUUSSES<br />

PURMEREND MCMXXXIV


VOORREDE .<br />

Dat <strong>het</strong> tweede gedeelte, ondanks de abnormale tij dsomstandigheden,<br />

reeds tans kan verschijnen, dank ik mede aan de flinke<br />

steun van <strong>het</strong> histories Genootschap „Oud West-Friesland" .<br />

Vooral <strong>het</strong> bestuur onder de wakkere leiding van Dr . G . C . van<br />

Balen Blanken to Bovenkarspel komt hiervoor een woord van oprechte<br />

erkentelikheid toe . Het ware to wensen, dat overal in den<br />

laude soortgelijke verenigingen bestonden ; de studie van de Nederlandse<br />

dialecten, van de vaderlandse geschiedenis en folklore<br />

zou er slechts wel bij varen .<br />

Ook bij de bewerking van dit gedeelte heb ik de medewerking<br />

van verschillende leden van <strong>het</strong> genootschap en van anderen ma<br />

gen ondervinden . Voor <strong>het</strong> merendeel zijn zij reeds genoemd in de<br />

voorrede van mijn dissertatie . Ik wens hieraan nog toe to voegen<br />

de namen van j. Brander, leraar aan de H .B .S. to Vlissingen,<br />

mevr. M . Roos--- ,Homan to Noord-Beemster, Dr . ) . M . van der<br />

Hoogt en D . Klaij, leraren aan de H .B.S, to Wageningen, P .<br />

Noordeloos jr ., onderwijzer to Venhuizen en D. Rempt, arts to<br />

Rotterdam . Hun alien betuig ik hier openlik mijn oprechte dank .<br />

Bij de hedendaagse bronnen (vgl . d . I, biz . 10) kan ik tans nog<br />

voegen : 'C Bloote Bieneland door Dr. T . P . 1Vlerkrid ; In d'ouden<br />

Dik, West-Friesche novelle van Dr . J . ] . Aghina, Hoorn, bij F . A .<br />

Kramps, 1868 ; vender de in 1932 bekroonde toneelstukken, die alle<br />

in druk verschenen zijn (vgl . W . 0 . en N ., VII,18) . Ten slotte<br />

wijs ik hier nog op de ieder jaar verschijnende Westfriese bundel,<br />

die ook voor belangstellenden in <strong>het</strong> dialect van betekenis is .<br />

Hiermede dan is de woordelijst voltooid . Ik schrijf <strong>het</strong> laatste<br />

woord niet zonder aarzeling neer. Want welk woordeboek is wel<br />

in absolute zin voltooid? Zelf s bij de meest gespannen aandacht<br />

blij kt <strong>het</strong> telkens weer, dat er nog woorden, uitdrukkingen, zegswijzen<br />

aan de speurder zijn ontsnapt . Derhalve zal ik <strong>het</strong> ook in<br />

de toekomst op hoge prijs stellen, wanneer de belangstellenden in<br />

ons dialect mij woorden, uitdrukkingen, zegswijzen toezenden, die<br />

nog niet in dit werk zijn opgetekend. Men bedenke, dat sours een<br />

woord, een uitdrukking of zegswijze uit <strong>het</strong> dialect een oplossing<br />

kan geven bij een of andere taalkundige moeilikheid .<br />

Voorlopig echter zal ik maar eindigen met <strong>het</strong> bekende Westf<br />

riese gezegde : 't Kin veur 'n keen wel toe .<br />

Amsterdam, 1 Aug . 1934 .<br />

DE SCHRIJVER .


WOORDELIJST .<br />

I,<br />

Ie, pers. vnw . H j.<br />

„En Bram zag an Bart z'n<br />

heele f iselemie, dat ie d'r hoe<br />

langer hoe meer toetaid in<br />

kreeg" . W. 0. en N ., II, 167 .<br />

Vgl . § 116.<br />

Iefie, vrouwenaam . In deze<br />

vorm alleen nog gebruikelik<br />

in een zegsw. Zie Aaf.<br />

Vgl. Boekenoogen, 363 ;<br />

D e Vr ., 76; Bouman, 46 .<br />

iel, bnw . Tenger, mager.<br />

„Die Geertje van Jan is een<br />

iel maidje ."<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., II, 1408 .<br />

iemes, bijw. Onlangs. Op zich<br />

zelf komt <strong>het</strong> woord hier niet<br />

voor, wel zeer veel in de hierna<br />

volgende verbindingen . Het<br />

woord is een samentr . van<br />

ienmaa1S .<br />

Vgl. Boekenoogen,<br />

1306 ; Fri. Wdb ., II, 3, ien .<br />

mels .<br />

iemesrdage, bijw . uitdr. Enige<br />

dagen geleden .<br />

,,Maar iemesdage hew ik 't<br />

den toch zoo danig en danig<br />

wegkregen" .<br />

W. 0. en N ., II, 66 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />

D e Vr ., 76; Bouman, 46 .<br />

iemeseivende, bijw . uitdr . Enige<br />

avonden geleden .<br />

„Iemeseivende, in de zeumer,<br />

kwam ik den weer deres bai<br />

Dirk oploupe" .<br />

W. 0 . en N ., II, 82 .<br />

iemesjare, bijw, uitdr . Enige jar<br />

ten geleden .<br />

Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />

Bouman, 46 .<br />

iemesleste(n), bijw, uitdr . Onlangs,<br />

laatst .<br />

„Je wete, dat we iemesleste<br />

skoolf eist had hewwe en dat<br />

ik toe ok mee weest heb" .<br />

W . 0. en N ., II, 165 .<br />

iemesnachte, bijw, uitdr . Enige<br />

nachten geleden .<br />

Vgl. Boekenoogen, 364 ;<br />

Bouman, 46 .<br />

ien, onbep. lidw, en telw . Een .<br />

„Geluk er mee Dirk, nag ien" .<br />

w. 0 . en N., II, 168 . Met <strong>het</strong><br />

lidw, v, bep, ook iende . De<br />

iende deed dit, de aar dat .<br />

I n i e n e n, in eens .<br />

Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 2, ien .<br />

lender, bijw . Eender.<br />

Het is main net lender, wat je<br />

doene .<br />

ienderand, bijw . Op dezelfde<br />

w jze, letterlik : van een snort .<br />

Zie bij a l s a n s . „Wel ik<br />

docht, dat er heel wat aars<br />

achter stak, dat jullie alle twei<br />

zoo ienderand keke" .<br />

W . 0. en N., III, 70 .<br />

Vgl . Fri . W db ., II, 2, ienderhanne<br />

.<br />

ienelik, bijw . Eenzaam, afgelegen<br />

.<br />

Vgl . Boekenoogen, 365 ;<br />

Bouman, 46 ; Fri . W d b .,<br />

II, 3, ienlik .


6<br />

iengaal. bnw. Gelijkmatig, gesta~<br />

dig; fro ega 1. In de uitdr.<br />

'n i eng a I ere 9 en I u c h t,<br />

over <strong>het</strong> ganse uitspansel ge~<br />

lijkmatig verspreide regenwol~<br />

ken; 'n i eng a I ere 9 e n,<br />

een gestadige regen.<br />

Vg1. De Yr. 70, egaal; Ndl.<br />

W db., III. 3950.<br />

ienhans. znw. Een boterham die<br />

zoo dik is, dat men haar<br />

slechts met een hand behoeft<br />

vast te houden.<br />

Hoen konkelstik wi! je hewwe,<br />

'n ienhans of 'n tweihans? Zie<br />

tw e i han S.<br />

ienkend. bnw. Eenkennig.<br />

Vg1. Bouman, 46: Oude~<br />

man s, Wdb. op Br., 155,<br />

ienkent; B 0 eke n 0 0 9 e n,<br />

190. hij eenkend.<br />

ienmaal. bijw. Eenmaal.<br />

Vg1. Fri. Wdb., II, 3, ienmel.<br />

ienoorde. hnw. Een 001' hebben~<br />

de.<br />

Een ienoorde kom. een kom<br />

met een oor. Zegsw.: Z e<br />

vloog as ~ i~noorde<br />

k 0 1. als een heks met een<br />

001'. W. O. en N., I. 18.<br />

Zie voor deze vorming § 18.1<br />

en vg1. tweioorde.<br />

iens. bijw. Eens.<br />

"Maar iens op 'n keer kwam<br />

ie mooi anskoten thuis van 'n<br />

vergaring".<br />

W. O. en N., III. 88.<br />

Uitdr.: Van nag i ens<br />

z 0, enorm, geweldig. Hai gaf<br />

'm een klap van nag iens zoo<br />

Vg1. Fri. Wdb., II, 4, iens.<br />

iensen. bijw. Eens. Zie 9 i e n~<br />

iensen.<br />

"Maar zou ie weI iensen Ieze<br />

kinne?"<br />

"Dat hew ik niet iensen zien".<br />

W. O. en N., II. 39 en 48.<br />

ientje. onbep. vnw. lemand.<br />

ien~toet~mem. hijw. uitdr. Het~<br />

zelfde; vg1. fr. tout~meme.<br />

't Is allegaar ien~toet~mem.<br />

iep. znw. IJp. Hiernaast a i p.<br />

Zie aIdaar.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., VI. 1374.<br />

ieperig. bnw. lngebeelde pijn<br />

hebbende.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365:<br />

Bouman, 47.<br />

iepekonterig. bnw. Verdrietig,<br />

zwaarmoedig.<br />

Zie hip p e k 0 n t e ri g.<br />

Vg1. N. Gr. Wdb., 357, iep~<br />

konterig.<br />

iepkes. znw. meerv. Kuren.<br />

"Maar as ie bai jOll was, aIle<br />

dage in de weer, zoo as je<br />

zegge, den ZOll ie die iepkes<br />

weI gauw ofleere".<br />

W. O. en N., II, 166.<br />

Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365,<br />

iepje. De Vr., 76: B 0 u~<br />

man, 47.<br />

iepteek. znw. Hypotheek. Zie<br />

hippeteek.<br />

"As main iepteek jOll toewe~<br />

zen wordt, den hoop ik, dat<br />

je me niet opsIaan zelle mit de<br />

rente". W. O. en N., II, 54.<br />

ier. znw. Gier, de vloeibare sub~<br />

stantie, die uit de mesthoop in<br />

de ierkuil loopt.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 365:<br />

N. Gr. Wdb., 357, ier (HI.<br />

Stad en W. K., maar Grijps~<br />

kerk jirre, seb. jirre; Fri.<br />

Wdb., II. 25, jarre; Mnl.<br />

Wdb., III. 799; Ndl. Wdb .•<br />

VI. 1377.<br />

iere. zw. ww. tr. Het land met<br />

ier bemesten.<br />

Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 365;


7<br />

B o u m a n, 47 ; Fri. Wdb.,<br />

II, 25, jarje .<br />

ierkar, znw. De wagers, waarr<br />

mede de jet naar <strong>het</strong> land vervoerd<br />

wordt.<br />

Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />

Fri. Wdb., II, 25, jarrekarre .<br />

ierkuil, znw . De kuil in de<br />

grond bj de mesthoop, waarr<br />

in de ier vloeit .<br />

Vgl. Boekenoogen, 365 ;<br />

B o u m an , 47 ; Fri. Wd b .,<br />

II, 25, jarrekule.<br />

ierput, znw . Zie i e r k u i 1 .<br />

ierwik, znw. Zie i e r k u i l .<br />

Van w ij k e n met verkorting<br />

van ij voor k . „De vloeibare<br />

mest loopt naar de ierwik" .<br />

W . 0, en N ., I,15 .<br />

iewelig, bnw . Gevoelig, niet ter<br />

gen kittelen kunnende .<br />

Vgl. Boekenoogen, 366;<br />

Bouman, 47 .<br />

ikke, pers. vnw . Ik. Zie § 114.<br />

Vgl. Boekenoogen, 367;<br />

Fri. Wdb., II, 9, ikke .<br />

Im, verkl . I m p i e. Vrouwenaam,<br />

verkorting van Emma .<br />

B r u n o, Mengelmoes, 267,<br />

I m m e t j e de Groot .<br />

Vgl . Fri . Naaml ., 184, Imke .<br />

immaizen, bijw. uitdr ., letterl . In<br />

m jn zin, volgens m jn mening.<br />

't Is immaizen 'n zuinige kirr<br />

rel .<br />

immes, bnw . Best, uitnemend .<br />

„Echt oor! Immes!"<br />

W. 0 . en N., II, 45 .<br />

Vgl. D e Vr. 76 ; Ndl. Wdb .,<br />

VI, 1462 .<br />

impentig, bnw. Hol ligggend. Van<br />

land .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 17, ynpannick<br />

.<br />

in, voegw . En .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 10, in .<br />

inboete, zw, ww, tr . Bijpoten,<br />

bijplanten . Ben akker b .v ., die<br />

met boners bezaaid is, welke<br />

slecht opkomen, wordt i n-<br />

b o e t. Voor boeten in de betekenis<br />

van a s nv u 11 e n<br />

zie Ndl. Wdb., III, 204 ; B o e-<br />

kenoogen, 369 .<br />

indoffe, zw, ww, tr . Invochten .<br />

Van <strong>het</strong> strij kgoed .<br />

Vgl. Boekenoogen, 369 ;<br />

Fri. W db., II, 11, yndamp(j)e<br />

.<br />

ineks, bijw . uitdr. 1 n connectie<br />

zijnde met . Verbastering van<br />

annex .<br />

„Hai was de leste taid aldeur<br />

mit de netaris ineks, die gluir<br />

perd". W . 0. en N ., II, 155 .<br />

ingaste, zw, ww, tr . Gasten nor<br />

digen . Zie uitgaste .<br />

Zegsw. : Wie uitgast,<br />

moet ok ingaste, wie<br />

to gust gaat, moet ook op zyn<br />

tijd zelf gasten uitnodigen .<br />

Zie Boekenoogen, 369,<br />

waar er op gewezen wordt, dat<br />

de zegsw. reeds voorkomt bij<br />

S p i e g h e 1, Bijspraax Almanak,<br />

292, bij B r e d e r o,<br />

Klucht van Symen, 12 en bij<br />

Wolff en Deken, C .<br />

Wildsch ., IV, 52 .<br />

Vgl . D e Vr ., 76 ; Ndl. Wdb .,<br />

VI, 1624 .<br />

inglouwe, zw, ww, intr. 1 ngluten<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 370 .<br />

inhokkele, zw, ww, tr . l nwikkelen,<br />

er warm instoppen . Zie<br />

t0ehokke1e .<br />

mien, bijw. In elkaar .<br />

„Ze hadde zeker de hande inien<br />

sloegen" .<br />

Zie Med . C., jrg . 24, no. 1352~


8<br />

miens, bijw . Plotseling, opeens .<br />

'n Naidege rok an de laisels,<br />

en de ket stong sebiet stil,<br />

vlak bai 'n opskoten jongen,<br />

die fluitend mit 'n zak over<br />

z'n skouwer kwam anstappe,<br />

en verwonderd staan bleef,<br />

toe 't kartje zoo miens vlak bai<br />

m stil held" .<br />

w . 0 . en N ., II, 166 .<br />

ink, znw . Inkt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 370 ;<br />

Fri . W db., II, 15, inket .<br />

inknuppele, zw. onpers. ww .<br />

V eel geld kosten, duur zjjn .<br />

Hiernaast inkneppele .<br />

As je een goeie winterjas hewn<br />

we wille, nou dat knuppelt er<br />

nag al in 'oor .<br />

inkomme, st. ww . intr. Zegsw . :<br />

Ik ken der best ink<br />

o m m e, ik kan <strong>het</strong> best begrijpen.<br />

Deer komt niks van<br />

i n, dat gebeurt volstrekt niet .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VI, 1724.<br />

inkort, bijw. Kort geleden .<br />

„En nou hewwe z'm inkort<br />

nag opereerd ok van 'n dubbelde<br />

breuk, en dat op zoo'n<br />

leeftaid" (Boelhuis) .<br />

inkorte, zw . ww . tr. Korter mar<br />

ken .<br />

J e moete dat touw wat inkorte<br />

.<br />

Uitdr. : Z'n p a d j e j n k o r-<br />

t e, naar hues teruggaan . ,,En<br />

den gaan ik men padje weer<br />

inkorte" . Uit Kennemerl., 62 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 15, ynkoart<br />

(sj) e; N. Gr . Wdb.,<br />

364 ; Ndl . Wdb ., VI, 1734 .<br />

't inkret, znw . Afval van een<br />

geslacht varken, zoals de kop<br />

met oren en kinnebak, de por<br />

ten, nieren, lever enz ., <strong>het</strong>geen<br />

bij elkaar in een kuip onder de<br />

pekel wordt bewaard . Het<br />

spek en de hammen bewaart<br />

men in een spekkast . Hiernaast<br />

inkruid. Boeken-<br />

0 o g e n, 370, vermeldt, dat<br />

de of leiding onzeker is .<br />

Vgl. D e Vr . 76, inkruid;<br />

B o u m a n, 47, inkrat; Ndl .<br />

Wdb., VI, 1737.<br />

Inkuzen, Enkhuizen . De inwoners<br />

noemen zich I n k u--<br />

zers<br />

inlege, zw . ww, intr . In de ujtdr<br />

. : Er diep inlege,<br />

erg ziek zijn .<br />

Vgl. Boekenoogen, 371 ;<br />

Ndl. Wdb ., VI, 1789 .<br />

inpessant, bijw . uitdr. In 't voorbjjgaan,fr,<br />

en passant.<br />

Hai gaf 'm inpessant een lilr<br />

leke klap voor z'n smoel . „Hij<br />

hadt <strong>het</strong> zo van den Binder inpassant<br />

meegenomen",<br />

S. Burgerh., 180,<br />

ook C . W ildsch ., IV, 379 .<br />

inskiete, St. ww . tr . Verstellen .<br />

Van kleren .<br />

„Ziezoo, die poepenboesel is<br />

weer inskoten'', peinst Jantje .<br />

W . 0, en N., I,116 .<br />

Vgl . Ndl . Wdb ., VI, 1884 .<br />

insleipe, St . ww . intr . Sterven .<br />

„Twei dage later was de stakr<br />

ker insleipen" .<br />

Van een W estfr., 12 .<br />

Vgl . Ndl. W db., VI, 1922 .<br />

inspanne, zw, ww, tr . Ierrand<br />

voorzien van jets .<br />

,, a, ja , zait ie, ,,we ze le j e<br />

inspanne Bram" .<br />

W. 0 . en N., II,165 .<br />

Uitdr .: Mooi inspannen<br />

weze mit jets, mooi met<br />

jets opgescheept zijn .


9<br />

Vgl. St o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1725 ; Ndl . W db ., VI, 1950 .<br />

instoepe, zw, ww, tr, Heimelik<br />

iemand aanzetten tot jets, dat<br />

ongeoorloofd is .<br />

Vgl. Boekenoogen, 371 ;<br />

D e Vr,, 76; N. Gr. Wd b .,<br />

366 .<br />

intappe, zw. ww, tr . Inschenken .<br />

Kwan, we zelle nag maar 's 'n<br />

koppie intappe .<br />

intere, zw, ww . tr. Geld, dat<br />

men opgespaard heeft, uit<br />

noodzaak opmaken .<br />

As je niet hale, teer je zo maar<br />

in vanzelf .<br />

Vgl, Fri . Wdb ., II, 20, yntarre;<br />

Ndl. Wdb ., VI 2042,<br />

intersant, bnw . en bijw . Vreemd,<br />

zonderling .<br />

Hai deed weer zo intersant<br />

veneivend .<br />

Vgl. Boekenoogen, 272 ;<br />

D e V r ., 76 ; N. Gr. Wdb .,<br />

367, intersant ; Ndl, Wdb .,<br />

VI, 2044 .<br />

't intersieke, znw, Het wezenlike;<br />

fr, intrinseque . Ik hew<br />

er wel wat van hoord, maar<br />

<strong>het</strong> intersieke weer ik toch nag<br />

niet .<br />

Vgl, Boekenoogen, 372<br />

Ndl. Wdb., VI, 2085 .<br />

invange, st, ww, tr. Geld ontvangen<br />

.<br />

Hoeveul he je vandaag invonr<br />

gen Jaap?<br />

Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />

D e Vr,, 76 . Zie v a n g e .<br />

inverdan, bijw . uitdr . 1) Afger<br />

legen, niet aan de weg, maar<br />

<strong>het</strong> land in . Ons huffs staat<br />

puur zo'n endje inverdan .<br />

2) In de verte . Gewoonlik in<br />

verbinding met heel,<br />

„We rede net zoowat in<br />

Westwoud, toe heel inverdan<br />

n groote rooie ooto mit vlier<br />

gende veert ankwam,"<br />

Enkh . C ., 20 October 1923 .<br />

De vorm is een samentrekking<br />

van inwaard-an .<br />

Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />

D e Vr ., 76 ; Bo u m a n, 47 .<br />

inzitte, st, ww. intr. T huffs zitten<br />

wegens ziekte .<br />

Hoe lang he je inzeten?<br />

Uitdr .: Ergens over inz<br />

i t t e, over lets zeer ongerust<br />

zijn . „Want onder weg<br />

had ie zaid der erg over in to<br />

zitten, dat ie niet voor donkey<br />

thuis weest was en datte ze<br />

wel erg ongerust weze zowwe"<br />

.<br />

Med . C, jrg . 24, no . 1246 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 372 ;<br />

Ndl. Wdb ., VI, 2230 .<br />

J.<br />

jaadtaid, znw . V oertrjd. Van <strong>het</strong><br />

vee. Verouderd, Zie j a d e .<br />

jaap, znw . Een flinke snee, door<br />

een mes veroorzaakt .<br />

„En dan sloeg hem <strong>het</strong> hart,<br />

als hij een end van 's konings<br />

langen sleependen mantel<br />

heel voorzichtig ( zonder hem<br />

inpassant een goejen jaap to<br />

geven) afsneed" .<br />

C. Wildsch ., II, 103 .<br />

Vgl . B o u m a n, 48 ; Fri .<br />

W d b., II, 24 ; Ndl. W d b .,<br />

VII, 20 .<br />

J aap, mansnaam . Zie voor een<br />

zegsw . bij d o u f .<br />

Vgl . Fri. Naaml., 189, Jaap .<br />

't jaar, znw. De melkzak, de gezamenlike<br />

uiers van koeien,<br />

schapen of geiten .<br />

De fri . vorm jadder komt nog


10<br />

voor bij W e s t e r n p, Bui~<br />

tensingels, 10 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 373 ;<br />

D e V r., 77 ; B o u m a n,<br />

98 ; Fri. Wdb., II, 24, jeer,<br />

jadder; N. Gr. Wdb ., 376, 't<br />

joar; Ndl . Wdb ., VII, 48 .<br />

't jaarstal, znw. Het vlees van<br />

de melkzak.<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 376, 't<br />

jaarblad; Fri Wdb., II, 24,<br />

jaerbled.<br />

jaarsteran, bijw, uitdr . Het jaar<br />

daarna .<br />

jacht, znw . Jacht .<br />

Llitdr .: Op jacht weze,<br />

tangs de straat lopen, vooral<br />

van vrouwen gezegd, ook om<br />

met mannen in aanraking to<br />

komen .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 23, Dat<br />

frommes is altjd op 'e jacht ;<br />

N. Gr. Wdb., 369, 6° Aan<br />

de jacht goan, uit rijden gaan ;<br />

Boekenoogen, 374 .<br />

Zegsw. : Da's j a c h t v o o r<br />

Fi k k i e, dat is juist jets voor<br />

hem of hear.<br />

jachte, zw, ww, intr . Langs de<br />

straat lopen, ook van manzieke<br />

vrouwen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 374 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 23, jachtsje,<br />

bij de straat zijn van manzieke<br />

deernen ; Ndl. Wdb ., VII, 93 .<br />

jachtig, bnw. Hitsig, paarlustig.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 23 ; N. Gr .<br />

Wdb ., 369 .<br />

jachuite, zw, ww, intr. Achter<br />

elkaar aanhollen. Vooral van<br />

kinderen .<br />

jade, zw, ww. tr. Het vee voeren<br />

en verzorgen . Verouderd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 374 .<br />

Jaffa, zeehaven in Palestine . In<br />

de uitdr.: Hai laic voor<br />

J a f f a, hy is dood. Zie<br />

S t o e t t, Sprwb . no . 164 en<br />

1521 .<br />

'C jak, znw. Kledingstuk voor<br />

vrouwen .<br />

Llitdr.: Het jak an hewn<br />

w e, vermoeid zjjn .<br />

Vgl. D e Vr., 77 ; B o u-<br />

m a n, 48 ; Fri. Wdb, II, 24,<br />

HU heeft it jak aan, hij is<br />

dronken ; S t o e t t, Sprwdb .,<br />

no . 2214; Ndl. Wdb ., VII,<br />

149 .<br />

fakes, In de zegsw . : Z i c h j a-<br />

k e s h o u w e, zich koest<br />

houden .<br />

Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />

1009 ; Boekenoogen,<br />

375; Bouman, 48 ; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 150 .<br />

Jan, znw. Verkorting van Janever,<br />

jenever .<br />

In <strong>het</strong> rijmpje, dat men 's wintern<br />

op <strong>het</strong> ifs ken horen :<br />

Steek eris op en leg eris an,<br />

Heite mellek en kouwe Jan .<br />

Vgl. Boekenoogen, 375,<br />

die de uitdr . i n verband<br />

brengt met de persoonsnaam<br />

Jan ; Van de Sch, tot de W .,<br />

297 .<br />

jandoedel, znw . Schertsende benaming<br />

voor jenever.<br />

Uit <strong>het</strong> Bargoens .<br />

Vgl . Van Ginneken,<br />

Handboek der Ndl. T aal, II,<br />

138 .<br />

jandoedelvies, znw . Jeneverfles .<br />

jandorie, bastaard vloek .<br />

„Wee- 'n menuit of wet deernei<br />

werd jandorie nog eres de<br />

skooldeur open dein" .<br />

W . 0, en N., IV, 78 .<br />

Ookbij Wolf fenDeken,<br />

zie o ;a . Abr. Bl. I, 258, III, 2 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 25, janr


11<br />

doarje; N. Gr. Wdb ., 371, janr<br />

dorie .<br />

jandosie, bastaardvloek .<br />

„En dit doet, jandoosie, ook<br />

niet bijster veel eer aan die<br />

heilige eeuwen" . Abr. Bl., II,<br />

74 .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 25, janr<br />

doosje; N. Gr. Wdb., 371,<br />

jandosie .<br />

Jane, vrouwenaam .<br />

Vgl . Fri . Naaml., 191, Jane.<br />

janever, znw. Jeneven . Ook de<br />

algemeen gangbare vorm is in<br />

gebruik .<br />

jare, zw . ww . intr. Een jongensspel<br />

.<br />

Een jongen moet met samenr<br />

gevouwen handen een tweede<br />

jongen tikken. Deze twee ger<br />

yen elkaar de hand en moeten<br />

trachten andere jongens to<br />

tikken, die zich dan bij hen<br />

moeten aansluiten . De overblijvende<br />

jongens moeten<br />

trachten de schaar to verbreken,<br />

waarna <strong>het</strong> spel opnieuw<br />

begint.<br />

Vgl. Boekenoogen, 376,<br />

waar een enigszins andere beschrijving<br />

van <strong>het</strong> spel wordt<br />

gegeven en <strong>het</strong> ww. worth afr<br />

geleid van j a a r (annus) .<br />

Jasper, mansnaam .<br />

Zegsw . : Hai springt<br />

van Bok op jasper,<br />

d .i . van de hak op de tak . De<br />

Bok en de jasper zijn oorr<br />

spronkelik namen van molens .<br />

Zie Boekenoogen, 86 .<br />

jeetje-kreetje, bastaardvloek .<br />

„Jeetje kreetje, mevrouw Laan<br />

van Oostwoud, wat hei je dat<br />

toch verlegen mooi zaid" .<br />

Med . C ., j rg . 24, no . 1210 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 241 .<br />

jemig, bastaardvloek .<br />

„Nou jemig, dochte j ullie, dat<br />

we hier de godganselukke<br />

event zone zitte" . Vloed, 31 .<br />

Vgl. Oudemans, Wdb .<br />

op Br ., 159, jem y, jemeny;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 247 .<br />

jemig kremig, bastaard vloek .<br />

„Jemug kremug, of ik lastig<br />

bin" . Vloed, 52 ;<br />

Bouman, 49 .<br />

jengele, zw. ww . intr. Zeuren,<br />

d wingerig schreien our iets to<br />

krijgen . Van kinderen .<br />

jent, bnw . M ooi, bevallig . In <strong>het</strong><br />

westen van West-Friesland<br />

komt <strong>het</strong> woord meer voor<br />

dan in Drechterl . ; fr . g e n t .<br />

„Een mooi spul met brong s,<br />

'n jent wijf, 'n Boekelsysr<br />

teem", uit Kennemerl., 45 .<br />

Het woord komt reeds voor in<br />

<strong>het</strong> Mn1 ., vgl . Mn!, Wdb ., II,<br />

1454 en III, 1043 ; V a lr<br />

c o o c h, Regel d . Schoolm.,<br />

blz . 222, 227, 235, 242 ; 0 u-<br />

d e m a n s, Wdb . op Br . . 160,<br />

Wdb, op 'oof t, 144 .<br />

„Die Engel des Heeren<br />

uytghelesen,<br />

Seyde ghepresen, Godes geest<br />

jent,<br />

Sal in u comen daarom int<br />

ent" .<br />

T w i s t k ., Kl . Liedtb ., 14 .<br />

Ookbij Wolf fenDeken .<br />

„En ook zoo een kijvertje is<br />

wel jent" .<br />

Will. Leevend, III, 177.<br />

Vgl. Boekenoogen, 377 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 25, jenten, bevallig,<br />

def tig gekleed ; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 260 .<br />

jemig, bnw . Mooi, bevallig.<br />

„Sours schaamde ze zich, dat<br />

ze hem zoo weinig kon aanr


12<br />

bieden voor alles, wat hij haar<br />

gaf; z'n schoonheid, z'n mooi<br />

gezicht, z'n jentig lijf" .<br />

V toed, 248 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 377 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 26, jentich, fier ;<br />

N. Gr. Wdb ., 377, jentig, in<br />

allerlei bet . ; Ndl . Wdb ., VII,<br />

262 .<br />

jerubel, bijw . Vreselik, ontzetr<br />

tend; fr. horrible. 'tIs jer<br />

rubel en je kenne gerust zegge,<br />

dat 't 'n duikersdoodje is, as<br />

je vandaag je halleve kost<br />

verdiene" . W . 0. en N., I, 77 .<br />

jet, znw . Jets, wat slecht is in<br />

zijn snort, gezegd van mensen<br />

en dieren .<br />

jeuk, znw . In de uitdr. : M a i n<br />

e e n j e u k, mij een zorg .<br />

jewelen, bnw . Juwelen,.<br />

„Peer Geert trad 't eerst nei<br />

binnen, in 't Sundisse kleidje<br />

met 't gouwen ooraizer op en<br />

de jeweelen spelden en 'n jeweelen<br />

voorneeld en jeweelen<br />

oorhangers" .<br />

Med . C ., j rg . 23, no . 1187.<br />

jiste, znw, meerv . Kuren .<br />

Vgl . D e Vr., 77 .<br />

jodelaim, znw . Speeksel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 378 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 374, jeudnliem ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 315 .<br />

joe, bijw. Ja . Meer gebruikelik<br />

is j a ; de vorm j o e spreekt<br />

men op een zangerige wijze<br />

uit .<br />

„Neel : En zou j e de hack en<br />

hengel ok maar niet of f en<br />

skure; die zelle wet zwart worren<br />

weze deur de rouk?"<br />

Grietje : Joe" .<br />

W . 0. en N ., II, 14,<br />

joeee, zw. ww intr. Met de<br />

handjes wuiven, goede dag<br />

zeggen; vgl, f r, j o u r. Van<br />

kinderen . De j heef t de f ranse<br />

uitspraak .<br />

joker, bnw . Heerlik warm .<br />

't Is hier joker 'oor .<br />

Vgl. Boekenoogen, 376,<br />

jauker, zeer warm, en 378,<br />

joker, duur, hoog van prijs.<br />

jokkebel, znw . Leugenaar . Voorr<br />

al van vrouwen gezegd. Een<br />

kinderrijmpje zegt :<br />

Jokkebel komt in de hel,<br />

Baai alle dooie skeipe,<br />

Deer moet je venacht baai<br />

sleipe.<br />

jolle, jollie, pers . en bez, vnw .<br />

Jullie.<br />

„Wat deer veerder ofhandeld<br />

is, gave wai nou maar mit<br />

stilzwaigen voorbai : dat snap<br />

pe jollie toch wet, ok zonder<br />

uitleg" . W. 0 . en N., II, 86 .<br />

Zie § 115 .<br />

jong, bnw. Jong. Verkl . j o n-<br />

kie.<br />

Zegsw . : Nou vli'egt er<br />

'n jonkie toe m'n knie<br />

u i t, uitroep van verbazing .<br />

W. 0 . en N., I,19.<br />

jonge, zw, ww . intr . Jongen wer--<br />

pen, gezegd van kleine dieren,<br />

als honden, katten, konijnen<br />

enz .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 30, jongje ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 382 .<br />

jongkerel, znw. Een niet-gehuwde<br />

jongeman .<br />

jongeluiersdag, znw. Een van de<br />

kermisdagen, waarop men alteen<br />

jongelui to gast vraagt .<br />

joolderighaid, znw, hlitgelatenr<br />

heid .<br />

joon, znw. Jongen . Verkl, j o o nr<br />

j e . Nleerv, j o o s . In Drechterl,<br />

zijn deze vormen nog alr<br />

gemeen gebruikelik . W o l f f


13<br />

e n D e k e n spellen sours<br />

j o n g j e, Zie o .a, <strong>het</strong> Voorr<br />

woord op Abr . Bl ., 28 en Abr.<br />

Bl., II, 12 .<br />

Vgl . D e V r ., 77 ; N. Gr.<br />

W db., 376, joon je ; B o er<br />

ken0 0 9 en, 380 .<br />

jouwens, bez, vnw ., zelf st, gebruikt.<br />

De uwe.<br />

„Binne die pere voor main?"<br />

Nei dut binne jouwens" .<br />

Zie § 119,<br />

J ouwik, mansnaam, Jaap .<br />

Zie de sc<strong>het</strong>s, getiteld : „De<br />

Brulleft van oom Jouwik",<br />

door I . Schuitemaker<br />

Cz ., in W . 0 . en N ., II, 87 .<br />

juchtere, zw. ww. intr . Langs de<br />

straat slenteren . Vooral van<br />

meisjes gezegd . Te Enkhuir<br />

zen .<br />

,,Mooie kleeren en uitgaan,<br />

flidderen met de jongens, over<br />

straat juchteren; maar werken<br />

ho maar" .<br />

V loed, 13 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb., 380, stoeir<br />

en, draven .<br />

juff er, znw. Heipaal .<br />

„Te koop aangeboden : ger<br />

bruikte steigerdeelen of kruir<br />

planken, eiken hekpalen, lang<br />

1 .80 M ., juff ers" .<br />

Advert. Med . C., jrg . 23, no .<br />

1190 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 28, jiffer ;<br />

N. Gr. Wdb ., 381, juvver ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 486 .<br />

mi, uznw . In de uitdr . : A n d e<br />

j u i w e z e, aan de haal, op<br />

de loop zijn .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 32, oan 't<br />

jui gean, aan de zwier, en<br />

joeije, dartelen, ritten .<br />

jukke, zw, ww. t r . Aan <strong>het</strong> juk<br />

dragen .<br />

Vgl . Ndl. W db., VII, 544 .<br />

jullie, julle, pers . en bez. vnw .<br />

Jullie . Zie § 115 .<br />

jut, znw . Juttepeer .<br />

Vgl. Boekenoogen, 380 .<br />

juttig, bijw . In de uitdr .: I e-<br />

mand juttig ankaike,<br />

iemand verliefd aanzien .<br />

4ok bij W o l f f e n D er<br />

k e n. Zie een tekst bij B o e-<br />

kenoogen, 382; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 583 .<br />

juttemis. Alleen in de zegsw . :<br />

Mit St, Juttemis as<br />

de kalvere op 't ais<br />

d a n s e, d.w .z . nooit . St.<br />

Iutte is een verzonnen heilige ;<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1036; Ndl . Wdb ., VII, 581 .<br />

K.<br />

kaai, znw . Bestemming, ook wel<br />

werkkring .<br />

He je al weer een are kaai?<br />

kaakmand, znw . Een mand van<br />

een % H.L. inhoud . Men ger<br />

bruikt ze vooral bij <strong>het</strong> aardappelen<br />

rooien . Volgens <strong>het</strong><br />

Ndl. W db., VII, 628 is <strong>het</strong><br />

oorspronkelik een mand,<br />

waarin men de gekaakte haring<br />

werpt .<br />

't kaantje, znw. In de zegsw. :<br />

Da's lang gien kaant<br />

j e, dat is peen buitenkansje.<br />

Vgl. Boekenoogen, 385 ;<br />

N. Gr. Wdb., 438, 't Koantje<br />

( stad ) , winstj e, f ortuintj e ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 649 .<br />

kaas, znw, Een schuurtje, gebouwtje<br />

zonder zolder met<br />

schuin aflopend dak .<br />

,,In arme hutkens moeten we


14<br />

slapen, in onzen kaets is coo<br />

weynich to freten" .<br />

V a l c o o g h, Chron .<br />

V. d . Sype, 102 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 387,<br />

kaats.<br />

kaasseballe, zw, ww, intr . Met<br />

een bal kaatsen .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 46, keat .<br />

sebal je .<br />

kabbelaan, znw . Kapelaan .<br />

kabele, zw. ww, intr . Het lot<br />

our of over jets trekken of<br />

werpen . Als 2 personen b.v .<br />

elk een partij bij een of ander<br />

spel verloren hebben, kabelen<br />

ze er over, wie alles betalen<br />

zal door <strong>het</strong> opgooien van een<br />

pet, een geldstuk enz . Te Enk .<br />

huizen .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1900,<br />

kavelen .<br />

kachel, in de uitdr . : k a c h e l<br />

w e z e, dronken zjjn .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb., no .<br />

1051 .<br />

kadree, bijw. Behoorlik, net;<br />

vgl .f r. cadrer.<br />

„Steek jylui die jonge ders<br />

gauw ferm in de plunje, dat<br />

ie er weer kadree uitziet ."<br />

Nay., jrg. 21, 299 .<br />

kaik, znw. Kjjk . Verkl, k a i k] e .<br />

Zegsw . :1) Deer is de<br />

k a i k o f, daar heeft men<br />

voorlopig niet meer naar our<br />

to zien, gezegd, wanneer b .v .<br />

<strong>het</strong> huffs pas geschilderd is,<br />

men een nieuw pak heef t ger<br />

kocht enz .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 401, dat<br />

is kiek of, dat is fijn in orde .<br />

2) Een kaikie, ookwel<br />

een klain kaikie op<br />

iemand of jets hewn<br />

w e, een hekel aan iemand of<br />

jets hebben .<br />

As 'k zoo nog 'n hallef uur<br />

deurloop, haal 'k me 'n verkouwenis<br />

op me laif van gevloge<br />

en deer hew ik 'n kaikie<br />

op . W. 0 . en N ., I, 78 .<br />

3) Om een kaikie<br />

g a a n, jets gaan bezichtigen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 430 .<br />

4) Te kaik kome, kor<br />

men kjken naar jets .<br />

kaike, St . ww, intr . Kjjken .<br />

Uitdr.: Je ouge uit je<br />

houfd kaike, zeerverbaasd<br />

opkjken .<br />

„Nou, ze zel d'r ooge uit d'r<br />

houfd kaike as ze thuis komt" .<br />

W. 0, en N ., I, 27.<br />

kaikerd, znw. In de uitdr. : I e t s<br />

of iemand in de kair<br />

k e r d h e w w e, jets of iemand<br />

jn de gaten hebben . I n<br />

de kaikerd loupe, in<br />

de gaten lopen .<br />

Vgl . Frj. Wdb., II, 52 ; N .<br />

Gr . Wdb ., 406 ; S t o e t t,<br />

Sprwdb . no. 1138 .<br />

kail-dail, bijw . Op geljke hoogte<br />

liggend . Van land en water.<br />

kaile, zw, ww. tr . Werpen, gooi~<br />

en, vooral met plane steentjes<br />

over <strong>het</strong> watervlak .<br />

,,Maar toen ik al uwe gekheid<br />

las, werd ik zo kwaad, dat jk<br />

den brief op taf el keilde .<br />

C. Wildsch ., II, 56 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 411 ;<br />

B o u m a n, 52 ; Fri . Wdb ., II,<br />

47, keil (j) e .<br />

't kaind, znw. Kind . Meerv . :<br />

KaIndere.<br />

„Hai was sours erg bloeddorstig<br />

en de Jode moste op<br />

zain bevel de aore mince in


15<br />

Kanaan ombringe, zelf s vrouwe<br />

en kaindere",<br />

Van een W estfr ., 9 .<br />

Bij Wolff en Deken<br />

komt nog de vorm k y e r s<br />

voor .<br />

„De Kyers kunnen 't kostje<br />

winnen . Voor zich en hunne<br />

huis~gezinnen" .<br />

Econ . Liedjes, III, 158,<br />

ook III, 213 en 214 .<br />

Zie verder § 7, Opm . 1 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 433 .<br />

kak, znw. Pedanterie, aansteller<br />

rij . Vooral in de uitdr . : k o ur<br />

we kak.<br />

Vgl . Boekenoogen .<br />

1322 ; Fri. Wd b ., II, 34 ; N .<br />

Gr . Wdb, ., 389, hai <strong>het</strong> i bult<br />

kak op zien lief, hij maakt veel<br />

drukte; Ndl. Wdb ., VII, 874 ;<br />

St o e t t, Sprwdb ., no . 1055 .<br />

kakkelollig, bnw, en bijw. Zonr<br />

derling, raar.<br />

Wat staat die hoed kakkelollig<br />

.<br />

kakkestoelemaaie, zw, ww, intr .<br />

Een kind op de ineengeslagen<br />

handen van twee personen<br />

dragen .<br />

Vgl. Fri. Wdb., II, 34, kakkestoelemeije;<br />

N. Gr . Wdb.,<br />

389, kakkenaanjestultje; Ndl .<br />

Wdb ., VII, 910 .<br />

kakmaker, znw, lemand, . die veel<br />

kouwe drukte heeft.<br />

Vgl . St o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1055 ; Boekenoogen,<br />

322 .<br />

kalekadodder, znw . Pas uitgebroed<br />

vogeltje, dat nog Peen<br />

veren heeft.<br />

Vgl. Boekenoogen, 390 ;<br />

B o u m a n, 50 ; N . Gr. Wdb .,<br />

438, koaldotter; Ndl. Wdb .,<br />

VII, 921 .<br />

kallebas, znw. In de uitdr . : E e n<br />

redenering van Jan<br />

K a 11 e b a s, een dwaze redenering<br />

.<br />

Vgl . St o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1017 .<br />

kallef, bnw . 1) Drachtig. Van<br />

koeien. De koe is kalf .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 383, kaal f ,<br />

drachtig, kou is kaalf; Fri.<br />

Wdb ., II, 35, kalf, drachtig ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 944 .<br />

2) Fig . Mak, tam, Wacht<br />

maar, ze zel wet kallef worre .<br />

kallefskleeuw, znw . Kalfsklauw .<br />

Zegsw . : Hai is de kallefskleeuwe<br />

kwait,<br />

hij is niet jong meet .<br />

Vgl . Sto e t t, Sprwdb ., no.<br />

1147 ; Ndl. Wdb ., VII, 939 .<br />

kalleve I, zw. ww . intr. Len kalf<br />

voortbrengen . Wanneer moet<br />

die koe kalleve?<br />

Vgl. Fri . Wdb ., II, 43, kealje ;<br />

Ndl. Wdb., VII, 1031 .<br />

kalleve II, zw, ww, intr . Zie o f-<br />

kalleve .<br />

kallezere, zw, ww, tr . Verbaliseren<br />

; fr. ca1enger. Ziebe-kalanzere<br />

kam, znw. Kam . Zegsw.: H e t<br />

heer is op de kam,<strong>het</strong><br />

haar is gekamd .<br />

't kammenet, znw. Kabinet, een<br />

grote kast, waarin allerlei kostbaarheden<br />

bewaard worden .<br />

„De ouwerwisse meubels,<br />

vooral 't groote kammenet en<br />

de glazekas vol postelain, ware<br />

de moeite weerd om bekeken<br />

to worren<br />

W. 0 . en N., III, 88 .<br />

Vgl . Fri . W db., II, 36, kamr<br />

menet; N . Gr. W db ., 390, 't<br />

kamnet. Zie § 84.


16<br />

kanes, znw. 1) Boodschapper<br />

mand. 2) Lichaam, in de uitr<br />

dr.: iemand op z'n kar<br />

n e s g e v e, iemand een pak<br />

slaag geven .<br />

Vgl. Boekenoogen, 396 ;<br />

D e Vr., 77; B o u m a n, 50 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1248 ;<br />

St o e t t, Sprwdb ., no, 2253,<br />

kankoek, znw. Ben snort zoete<br />

koek . Zie voor de gutt. nasaal<br />

§ 93.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 38, kantkoek,<br />

kanjer(d), znw, lets, dat groot<br />

is in z Jn snort .<br />

„Deer was 'n hags to zien,<br />

achter 't koningspaadje, in 'n<br />

koolland, 'n kanjerd natuurr<br />

lik" .<br />

Med . C., jrg . 24, no . 1207.<br />

Vgl. Boekenoogen, 396 ;<br />

Fri. W db ., II, 37, kan jer; N .<br />

Gr. Wdb ., 385, kaanjer;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1068 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1252 .<br />

karat, bnw . Funk, mooi . Alleen<br />

gebruikelik, wanneer er sprake<br />

is van personen .<br />

,,Main maidje, zai boer<br />

jasper,<br />

Is 'n lieve karate maid,<br />

En was Krelis ok zoo goed<br />

niet,<br />

Den wouw ik 'r vast niet<br />

kwait" .<br />

w, 0 . en N.. I!, 174 .<br />

Ben ik dan geen karate vrijer?<br />

Bcon . Liedjes, I, 53 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 397 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 38; N. Gr.<br />

Wdb ., 386 ; 0 p p r e l, biz .<br />

63 ; Ndl . Wdb ., VII, 1350.<br />

karate-, znw . Roggebrood, dat<br />

onder <strong>het</strong> bakken aan de karat<br />

van de oven gelegen heeft en<br />

daardoor twee korsten heeft,<br />

een van boven en een opzj .<br />

Vgi. Boekenoogen, 398 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 38, kantbrea .<br />

kap, znw . Hoofdbedekking van<br />

een boerevrouw, bestaande uit<br />

kostbare karat, een gouden of<br />

zilveren ijzer met zijnaalden<br />

en sours een voornaald, die op<br />

<strong>het</strong> voorhoofd rust . Op de kap<br />

draagt de boerin de kiep of<br />

<strong>het</strong> boerehoedje, uitdr . : M e t<br />

k a p e n d e k, op z'n fraaist<br />

uitgedost, met de kap op en<br />

deftig gekleed .<br />

„Weerom nou niet kap en dek<br />

op in plaats van de hul?"<br />

W. 0 . en N ., III, 65 .<br />

Volgens <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VII,<br />

1420, is de uitdr . oorspronr<br />

kelik gebruikt voor paarden,<br />

die met kap en dek, in 't losse<br />

haister, in 't voile tuig verkocht<br />

werden . Zie ook Fri.<br />

Wdb ., II, 39 .<br />

kapberg, znw. Een schuur bij<br />

<strong>het</strong> huffs met een vierkant er<br />

in, waarin o .a. hooi bewaard<br />

wordt . 'n Schuur bij 't huffs<br />

heet kapberg" .<br />

W. O . en N ., I,16.<br />

Vgl. Boekenoogen, 398 ;<br />

D e Vr ., 77 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />

1432 .<br />

kaper, znw. Hoofdbedekking<br />

voor vrouwen . De kaper wordt<br />

gebreid van zware wol en bedekt<br />

<strong>het</strong> gehele hoof d en de<br />

hall. Door enkelen wordt ze<br />

in de winter nog gedragen .<br />

Uitdr . : D e k 'a p e r (t) o p<br />

h e w w e, boos zijn; vgl, de<br />

uitdr . : slecht gemutst<br />

zijn . B o u m a n, 50 ; Fri .<br />

Wdb., II, 39, ka perke ; N . Gr .<br />

Wdb ., 439, koaper, kinder-


17<br />

mutsje ; Ndl. Wdb ., VII, 1454 .<br />

't kaplaken, znw . Bjverdienste,<br />

waardoor men zijn salaris ver~<br />

hoogt. Iemand, die b.v, salar<br />

rissen uitkeert en daarbij f ooien<br />

ontvangt, heef t kaplaken .<br />

Een winkelbediende, die b.v.<br />

teelood verzamelt en verkoopt,<br />

heef t kaplaken enz .<br />

Zie S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />

1082, waar <strong>het</strong> woord aldus<br />

verklaard wordt : Onder kaplaken<br />

verstond men in de 18de<br />

eeuw „zekere vereering, die<br />

een schipper boven de vracht<br />

der goederen bedingt, a hat,<br />

eig . Taken voor een kap of fooi<br />

voor een (nieuwe) lakensche<br />

kap, later in <strong>het</strong> algemeen fooi,<br />

drinkgeld" .<br />

kappedoos, znw. De houten dons<br />

of kist, met verschillende laatjes,<br />

waarin de vrouwen haar<br />

kappegoed en allerlei snuister<br />

rijen bergen . De kappedoos<br />

staat vaak op <strong>het</strong> bedbordje.<br />

't kappegaas, znw. Het ft/ne,<br />

blauwe gags, waarvan de kap<br />

der boerinnen gemaakt wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 399 .<br />

't kappegoed, znw . lilies, wat bij<br />

de kap behoort .<br />

„'t Is wel kaseweel, dat ikke<br />

dat kappegoed van moeder<br />

nou nag kraig" .<br />

W. 0, en N . . I, 23 .<br />

't kappetoris, znw . De band, <strong>het</strong><br />

omslag van een boek . Door<br />

bemiddeling van <strong>het</strong> Frans<br />

ontleend aan lat . c o o p e rr<br />

t0rium .<br />

„Boekjes, daer men ook in<br />

schrij f t,<br />

Voor een kwa 1Vlemoirie,<br />

Agter met een Brieve-Kas<br />

In groene Cap<strong>het</strong>ory" .<br />

Dialect van Drechterland II .<br />

Gr. H . Liedeb ., dl . II, 159 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 399 ;<br />

O u d e m a n s, Wdb . op Br.,<br />

169 ; Ndl. Wdb ., VII, 1492 .<br />

kapsie, znw . Ruzie, twist. Ontleend<br />

aan lat, c a p t i o .<br />

,,In een hoek hadde twee<br />

klante kapsie mit mekaar,<br />

maar op 'n gnappe manier" .<br />

Enkh . C ., 28 Nov . 1925 .<br />

Vgl . Bouman, 51 ; Fri .<br />

Wdb ., II, 39, kapsie, kapsje;<br />

N. Gr. Wdb., 392, kapsie;<br />

S t o e t t, Sprwdb., no . 1087 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1553 .<br />

kar, znw. Tilbury . Verkl, k a r-<br />

t j e.<br />

,,Maar Arie en Jaapie, die nog<br />

wel met de kar er op uit gaan<br />

benne, zelle aanstonds wel<br />

kaike moete of 't licht genog<br />

is om to raije" .<br />

Vr . Eend. in de B ., 27 .<br />

Iemand voor de kar<br />

s p a n n e, Iemand er tussen<br />

nemen.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 40, karre ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1560.<br />

karbies, znw. Mandje, om boodschappen<br />

en andere kleine dingen<br />

in to dragen .<br />

Vgl . D e Vr ., 77; N . Gr.<br />

Wdb ., 400, kerbies, karrebies ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1595 .<br />

karn, znw . 1) Het karnen van<br />

de melk tot boter. D e k a r n<br />

i s o f, <strong>het</strong> karnen is gedaan .<br />

2) De karnton . Zegsw. : H a i<br />

zit in de poepse karn,<br />

hij zit lelik in de benauwdheid .<br />

W. 0. en N ., I,18 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb . VII, 1632 .<br />

karnuit, znw . Kornuit .<br />

„Zij ontziet zich niet om van<br />

haar beste carnuiten to babbelen"<br />

. Abr. Bl., III, 137 ;<br />

2


18<br />

zie ook C . Wildsch., IV, 269 ;<br />

Boekenoogen, 401 ; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 1647 .<br />

kars I, znw. Kers.<br />

Vgl. Boekenoogen, 415 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 387, kaars .<br />

kars II, znw . De plant; men<br />

spreekt vaak van Oo s t i nr<br />

diese kars .<br />

Vgl. Boekenoogen, 415 .<br />

Karsrdag, znw . Kerstdag.<br />

„Ende dit voorn, gelt sal den<br />

boode garen tusschen Jaers'<br />

dach ende Karsdach",<br />

Westfr . Stadr., II, 368 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 416 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 387, kaarsdag .<br />

Kars-drie, znw . De derde Kerstr<br />

day.<br />

„Toe was de tweede Karsdag<br />

en Gus pakte d'r goed in en<br />

Kars drie most ik er verhuizen"<br />

. Uit Kennemerl ., 98 .<br />

karsel, znw. Stok in de karnton .<br />

Samentrekking van k a r n-<br />

steel .<br />

't karspel, znw. Kerspel. Samen .<br />

trekking van k a r k s p e 1,<br />

de naam van een zeker kerker<br />

lik gebied, van een kerkelike<br />

gemeente, een parochie . Met<br />

dit woord als tweede lid zijn<br />

allerlei plaatsnamen gevormd,<br />

b .v . Bovenkarspel,<br />

Hougkarspel, Saibekarspel,<br />

enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 402 ;<br />

Mnl. Wdb . III, 1384 ; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 2444 .<br />

Karstaid, znw . Kersttijd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 416 ;<br />

N. Gr. Wdb., 392, karstied.<br />

karstanje, znw . Kastan je.<br />

Vgl. Boekenoogen, 403 ;<br />

Mnl. Wdb ., III, 1219, carstange;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1744 .<br />

kas, znw . I . 1) Kast, uitdr. : I n<br />

de kas weze of staan<br />

b ij i e m a n d ; bij iemand in<br />

aanzien zijn .<br />

„Nu gij weet, hoe ik bij die<br />

snaaken in de kas ben" .<br />

Abr . Bl., I, 108 ;<br />

zie ook Abr . Bl., I,164;<br />

C . Wildsch., III, 276 ;<br />

S. Burgerh ., 395;<br />

vgl . St o e t t, Sprwdb ., no.<br />

1088 .<br />

2) In 't kassie staan,<br />

aangetekend zijn, waarvan<br />

melding gemaakt wordt in<br />

een kastje tegen de gevel van<br />

<strong>het</strong> raadhuis .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 41, Hja<br />

steane yn 't kaske; N. Gr.<br />

Wdb ., 387, Ze hangn in 't<br />

kastje; S t o e t t, Sprwdb.,<br />

no . 571 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />

1744 .<br />

3) In de kas zitte, in<br />

de gevangenis zitten .<br />

Vgl. Fri. Wdb., II, 40; N . Gr.<br />

Wdb ., 387 ; Ndl. Wdb., VII,<br />

1741 .<br />

kas, znw . II . Bochel.<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1703 .<br />

kassiesventer, znw.<br />

Marskrar,<br />

mer, die met een kastje op de<br />

rug <strong>het</strong> boereland afloopt.<br />

kastelain, znw. Herbergier.<br />

Zegsw.: Alles komt terecht<br />

behalve de verzopen<br />

dubbeltj es, of<br />

je moete mit de kastelains<br />

dochter trouw<br />

e.<br />

kat, znw. 1) Kat . 2) Halsbontje.<br />

3 ) Alles bij elkaar, de hele<br />

boel.<br />

„Ze kroste net 't hoekie om<br />

En ware net op „'t Padje",


19<br />

Of Wum raakt baide trappers<br />

kwait .<br />

En wup, deer ging 't katje" .<br />

w. 0 . en N., IV, 147 .<br />

Uitdr .: 1) A n d e k a t o f<br />

an de keis moete,oorspronkelik<br />

een muizeverzuchting,<br />

tans gezegd door iemand,<br />

die voor een moeilike keus<br />

staat en niet weet wat to doen .<br />

„Nou, ik moet an de kat of an<br />

de keis", vervolgt Krelis, „mijn<br />

spul wordt oud, timmere of<br />

troue", Uit Kennemerl., 95 .<br />

2) Uit de kattevoete<br />

b l a i v e, eveneens een muizeredenering,<br />

wegbl~ven van<br />

jets, dat onaangename gevolgen<br />

kan hebben .<br />

„Ik was juist, zai Jaap teugen<br />

me, in <strong>het</strong> achteris en<br />

stong ree om binnen to kome,<br />

want ik had 'n booskip, maor<br />

meheer begraipt 't best, toe<br />

bleef ik uit de kattevoete" .<br />

Van een Westfr., 12 .<br />

Vgl, Oudemans„ Wdb .<br />

op Br ., 279, uit de paardenvoeten,<br />

Wdb . op H ., 239, uit de<br />

paardevoeten .<br />

3) 't Rooit kat nach<br />

v a r k e n, <strong>het</strong> lgkt nergens<br />

op .<br />

Vgl. Boekenoogen, 404 ;<br />

D e Vr ., 77 ; Fri. Wdb ., II,<br />

41 .<br />

4) Kat achter kat,<br />

vlak achter elkaar .<br />

5) De kat moet van<br />

d e s t o e 1, schertsend gezegd,<br />

wanneer iemand met<br />

veel geld thuis komt .<br />

katjeskerremis, znw. T weede<br />

kermis, n .1, in <strong>het</strong> najaar.<br />

B o u m a n, 51 vermeldt bij<br />

dit woord: „pretje, vroolijk<br />

partijtje, bij gelegenheid van<br />

katkneppelen, gaaischieten of<br />

eenig ander volksvermaak" .<br />

Wellicht hangt <strong>het</strong> woord dus<br />

samen met <strong>het</strong> vroeger veel<br />

voorkomende k a t k n e p p er<br />

1 e n .<br />

Vgl . D e Vr,, 77 .<br />

katte, zw, ww, tr . Gekochte<br />

waar niet in ontvangst nemen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 407 ;<br />

D e Vr ., 77 ; 0 p p r e 1, blz .<br />

63 ; Fri. Wdb., II, 247, o f katsr<br />

je; Ndl. Wdb ., VII, 1868 .<br />

kauwe, zw . ww. tr. Kauwen .<br />

Uitdr . : Kauwe as een<br />

aap op knikkers, ger<br />

zegd van iemand, die zeer<br />

langzaam en met zekere ter<br />

genzin eet, een kieskauwer .<br />

kazeweel, bnw. Casueel, toevalr<br />

lig .<br />

't Is toch kazeweel he?<br />

W.O.enN .,III,71 ;<br />

Vgl. Bouman, 51 .<br />

Kee, vrouwenaam .<br />

keep, znw. In de uitdr . : k e e p<br />

h o u w e, volharden .<br />

Vgl.Bouman,51 .<br />

;Stoett<br />

Sprwdb ., no . 2441 .<br />

keers, znw . Kaars. Zie voor de<br />

vocaal § 34,4 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 409 ;<br />

Fri. Wdb., II, keys, kears; N .<br />

Gr. Wdb ., 396, keers .<br />

Kees-derboere, zw. ww, intr .<br />

Een gezamenlike bruiloftsdaps<br />

uitvoeren . De daps wordt<br />

aldus genoemd naar een lied,<br />

dat erbij gezongen woodt, en<br />

waarin herhaaldelik de woorr<br />

den Kees de boer voorkomen .<br />

Zie voor de daps en <strong>het</strong> lied<br />

Eigen Volk, IV, 130 .<br />

keikele, zw. ww . intr . Kakelen,<br />

babbelen .


20<br />

„De mannen kaaklen ook wel W. 0 . en N ., II, 59 .<br />

vaer .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 1915 .<br />

Econ . Liedjes, III, 162 . kemme, zw . ww, tr. Kammen .<br />

Vgl . D e Vr ., 78 ; Fri. Wdb., Alleen nog door oude mensen<br />

II, 43, keakelje; Ndl. Wdb.,<br />

VII, 883 .<br />

gebruikt.<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2119 .<br />

keis, znw. Kaas . Zie voor de vocaal<br />

§ 19 .<br />

Kenni5anietshewwe,<br />

kennis, znw. Kennis, uitdr. :<br />

Vgl . N . Gr . Wdb,, 396, kees . jets kennen . He je kennis an<br />

't keisbord, znw. Het bord, die hoed?<br />

waarop de kazen gezet worden<br />

.<br />

't kepersemoos, znw . Een snort<br />

Vgl. Boekenoogen, 412 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 387 .<br />

sterke kepervoering, welke o .a .<br />

keisbuul, znw. Het geld, dat<br />

gebruikt werd bjj <strong>het</strong> maken<br />

men op de markt voor de kaas van broekzakken .<br />

gemaakt heeft . Zie b u u l . „Nee'', tai moeder, „ik hew<br />

keisskamel, znw . Kaasschamel,<br />

liever kepersemoos" .<br />

de houten driepoot, waarop bij<br />

Enkh . C ., 7 Febr .1925 .<br />

<strong>het</strong> kazen de tobbe geplaatst Vgl. N. Gr. Wdb ., 897, semoots<br />

.<br />

wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 387 .<br />

keistomment, znw . De tobbe,<br />

kepoeris, bnw . Kapot, stuk .<br />

waarin de kaas gemaakt „En 'n gore mand dat die <strong>het</strong>,<br />

wordt .<br />

heelekendal kepoeris" .<br />

„Ik weun er zellef al zes en W . 0 . en N., II, 55 .<br />

twintig jaar op, en altaid as Volgens <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VII,<br />

we molleke, leegde we de emmer<br />

in de keistomment" .<br />

1514, ontleend aan <strong>het</strong> Jodenduits<br />

(vgl, nhd, k a p o r e s) ;<br />

W. 0 . en N., II, 27 . B o u m a n, 53 ; N . Gr. W d b .,<br />

Vgl. Boekenoogen, 387, 399, kepoeres.<br />

kaastommed,<br />

kerdiete, zw, ww, intr . Af dingen<br />

op jets, aanmerkingen<br />

keiswik, znw . Grote wUde kuip,<br />

waarin de kaas werd schoon maken .<br />

gemaakt, nadat ze geweekt „Nou jong, wat zeg ie van<br />

was .<br />

die ket. He je d'r wat op to<br />

keit, znw. Ruzie, herrie .<br />

kerdiete?"<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2020, w . 0. en N ., II, 167 .<br />

13) keet, herrie enz .<br />

1Vlisschien is <strong>het</strong> woord een<br />

keiteboeters, znw. meerv . In de verbastering van <strong>het</strong> f r . que<br />

uitdr.: Klamme as keit<br />

e b o e t e r s, geweldig twisr dergeliks. Zie B o e k e nr<br />

ditesrvous, que ditril, of jets<br />

ten of vechten .<br />

oogen op kaskediezenz<br />

keize, zw . ww, tr . Kaas maken .<br />

„Nei zus, 't is niet om 't geld, kerdiete, zw . ww, intr . Zie k e r,-<br />

maar vader <strong>het</strong> altaid sinee in<br />

't keizen" .<br />

diete .<br />

„Een leerstuk van mijn kerk,


21<br />

daor j e zo weergaes veel op<br />

to cardiezen hebt"<br />

Abr . Bl., III, 60.<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 848,<br />

op kadiezen .<br />

kerdons, znw. In de uitdr. :<br />

Deur de kerdons heen<br />

w e z e, door de moeilikheden<br />

heen wezen ; fr. c o r d on .<br />

Vgl. Boekenoogen, 498 ;<br />

D e Vr ., 80 ; 0 p p r e 1, 63 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 2133 .<br />

kerel, znw. Man, echtgenoot .<br />

Hiernaast k i r r e 1 .<br />

Vg l . D e Vr ., 78 ; Fri. Wd b.,<br />

II, 45 ; Ndl. Wdb ., VII, 2227 .<br />

kerrek, znw . In de uitdr . : V o o r<br />

t zingers de kerrek<br />

u i t g a a n, zich van een<br />

vrouw terugtrekken, voordat<br />

de zaaduitstorting heeft<br />

plaats gehad.<br />

kerreke, zw . ww . intr. Naar de<br />

kerk gaan .<br />

„Wel Kee, as Jaap voor jou<br />

kerkt, en je zoo bevattelijk in<br />

z'n aige woorde weergeef t,<br />

wat de predikant zaid <strong>het</strong>, den<br />

verlies je er niet bai, maar je<br />

wmne nag eer .<br />

Van een W estfr., 26 .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 402 ; Ndl .<br />

Wdb., VII, 2312 .<br />

kerrekebaan, znw . Verbrede<br />

straat voor de kerk .<br />

kerkeivend, znw . Avond, waarop<br />

een kerkdienst gehouden<br />

word t .<br />

't kerrekeland, znw . Het land,<br />

dat aan de kerk toebehoort .<br />

Reeds in <strong>het</strong> Nlnl ., vgl . Mnl .<br />

Wdb., III, 1350 .<br />

't kerrekeskeip, znw . Het<br />

schaap, dat een boer ten bate<br />

van de kerk kosteloos weidt .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2290 .<br />

kerrekgang, znw. De gang van<br />

een katholieke vrouw naar de<br />

kerk, enige weken na haar<br />

bevalling. Er worden bij die<br />

gelegenheid door de priester<br />

biezondere gebeden over zo'n<br />

vrouw uitgesproken, die in<br />

<strong>het</strong> Rit. Romanum ver~<br />

meld staan onder de titel : De<br />

benedictions mulieris post<br />

partum .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VII, 2325 .<br />

kerreks, bnw . Vee1 naar de kerk<br />

gaande .<br />

„Hij is nag al kerks" .<br />

Will . Leevend, I,14 .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 402 ; Ndl .<br />

Wdb., VII, 2355 .<br />

kerrekzegger, znw . Een man,<br />

die komt aanzeggen, wie er<br />

gestorven of geboren is . Zie<br />

bet gedichtje „Twei migge in<br />

ien klap" in<br />

W . 0, en N ., x,163 .<br />

kerremelk, znw . Karnemelk .<br />

Zegsw. : Hai ziet zo<br />

bleik as kerremelk,<br />

hij ziet zeer bleek .<br />

Vgl. Boekenoogen, 401 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 1637.<br />

kerremenade, znw . Karbonade .<br />

Vgl. Boekenoogen, 400,<br />

kamenaad ; N . Gr. Wdb ., 392,<br />

karbenoade, kamnoade .<br />

kerremis, znw. Kermis. Uitdr. :<br />

1) Van eenkouweker~<br />

remis thuis kome, met<br />

de kous op de kop thuis kome.<br />

2) Zonneskain en re~<br />

gen, kerremis in de<br />

h e 1, gezegd wanneer <strong>het</strong> rer<br />

gent en tevens de zon schjnt.<br />

3) Kerremisdrie, de<br />

derde kermisdag .<br />

Vgl. Boekenoogen, 415 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 2377 .


22<br />

't kerwaai I. znw. Karwei.<br />

V g1. N. Gr. W db., 403, ker~<br />

waai; Ndl. Wdb. VII, 1692.<br />

kerwaai II, znw. Het karwijzaad,<br />

de karwij.<br />

Vg1. N. Gr. Wdb., 403, ker~<br />

waai; Ndl. Wdb., VII, 1697.<br />

kesiemaat. znw. Suikerballetje.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2010.<br />

kespel. znw. Oud, vervallen huis.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2493.<br />

ket. znw. Klein paardje.<br />

"Ja de ket van Jan Jonker<br />

kan meschien wel effies har~<br />

der loope voor 'n ameraik".<br />

W. O. en N., II, 165.<br />

Vg1. Boekenoogen, 417;<br />

De Vr., 78; Ndl. Wdb., VII,<br />

2493.<br />

kete1t znw. Ketel. Zegsw.: He t<br />

vet is van de ketel,<br />

sehraalhans is keukenmeester.<br />

V g1. St 0 e t t, Sprwdb., no.<br />

2386; Ndl. Wdb., VII, 2497.<br />

ketelkostt znw. Kuipvlees of<br />

spek, ongesehilde peren, een<br />

zakje rijst, en groene erwten,<br />

dat bij elkaar in een ketel<br />

wordt gekookt.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., VII, 2502.<br />

't ke(r)tiert znw. Kwartier.<br />

"Ik hew nog wel 'n groot ke~<br />

tiertje de taid".<br />

Van een Westfr., 27.<br />

Vg1. 0 u de man s, Wdb.<br />

op Br., 170., kartier; B 0 e~<br />

ken 0 0 9 en, 416, kertier;<br />

Fri. Wdb., II, 149, kertier;<br />

N. Gr. Wdb., 't ketaaier.<br />

ketonrechtert znw. Kantonreeh~<br />

ter.<br />

"Nou, hai hoorde der ok weI<br />

van, en de ketonrechter in<br />

Schagen of Alkmaar ok".<br />

W. O. en N., 1,102.<br />

keut znw. Een ronde rol van<br />

goed, die de vrouwen vroeger<br />

beneden in de rug legden, en<br />

van voren met banden vast~<br />

maakten. Over de keu hingen<br />

dan de rokken. Ook weI k e u<br />

d ePa r i s genoemd. Ont~<br />

Ieend aan fro que u.<br />

V g1. N. Gr. W db., 404, 2°,<br />

tournure onder de damesja~<br />

ponnen uit de mode van -+-<br />

1885.<br />

keunen, veri. deelw. van kannen,<br />

dat tevens gebruikt wordt als<br />

verled. deelw. van kennen. Ik<br />

hew 'm heel goed keunen.<br />

Vgl. § 155.<br />

keuningt znw. Koning.<br />

"Daar ging ik als een<br />

keuning".<br />

Het maantje scheen in 't<br />

groen,<br />

Naar Trijntjes weuning".<br />

Eeon. Liedjes, III, 207.<br />

Vg1. N. Gr. Wdb., 404,<br />

keu1}nk.<br />

kevelt znw. Tandeloze kaak.<br />

Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv.: k e~<br />

vel s.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 422;<br />

Fri. Wdb., II, 50, kevel.<br />

't kiefiesbroed, znw. Zie k i e f,<br />

t e g e b roe d.<br />

kieft, znw. Kievit. Meerv.:<br />

k i eft e. De vorm komt<br />

reeds voor bij Val coo c h,<br />

zie Regel d. Sehoolm., bIz.<br />

400. Uitdr.: Lou pea s<br />

e e n k i eft, hard lopen.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 423:<br />

De Vr., 78: N. Gr. Wdb ..<br />

406, kieft (W. K. en H.L.):<br />

Ndl. W db., VII, 2744; 0 u~<br />

d e man s, W db. op Br., 50,<br />

kieft.<br />

tt kiefte~aait<br />

znw. Kievitsei.<br />

Vgl. Boekenoogen. 423:


23<br />

N. Gr. Wdb ., 406, kieftsaai.<br />

't kieftergebroed, znw . Een hele<br />

boel kinderen in een gezin,<br />

ook wel een rommel. Hiernaast<br />

de vorm kiefiesbroed .<br />

„jonge <strong>het</strong> Sait er weer ien?<br />

Das de elf de zeker? 't Wordt<br />

'n heel kief tegebroed deer" .<br />

W. 0 . en N ., II, 31 .<br />

kiekeboe-speule, zw, ww . intr.<br />

Verstoppertje spelen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 423 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 2745 .<br />

kiel I, znw . Blauwe kiel, de da~<br />

gelikse dracht van boeren en<br />

boerearbeiders .<br />

Vgl . Fri. W db ., II, 53 kyl,<br />

kite; Ndl. Wdb ., VII, 2753 .<br />

kiel II, znw . Het kruis van een<br />

broek . Die broek is me wat<br />

nauw in de kiel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 424 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 2760 .<br />

kielegoed, znw . De kledingstukM<br />

ken, zoals kief en broek, die<br />

van een bepaalde stof vervaardigd<br />

zijn .<br />

kielemort, bnw . Dood . Hai is<br />

kielemort .<br />

Vgl. Boekenoogen, 424,<br />

kielemorten, dooden .<br />

kiep, znw. In de zegsw .: D a t<br />

is grote kiep en klaine<br />

doppies mit die<br />

t w e i, ze zijn zeer bevriend<br />

met elkaar . Ontleend aan <strong>het</strong><br />

kienspel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 425 .<br />

kiep, znw . 1) Hengselmand. 2 )<br />

Vrouwehoed . Oorspronkelik<br />

verstond men onder een kiep<br />

een hoed van dichte stof, die<br />

diep over 't hoof d werd ger<br />

trokken, ver vooruitstak, met<br />

van onder een brede schour<br />

derbedekking . Onder de keel<br />

werd zij dicht gebonden door<br />

twee gouden of zilveren knor<br />

pen . Van binnen was de kiep<br />

met witte of gebloemde zijde<br />

bekleed . Tans verstaat men er<br />

<strong>het</strong> strooien hoof ddeksel onder,<br />

dat de vrouw draagt,<br />

wanneer ze de kap op heef t .<br />

Niet to verwarren met <strong>het</strong> z .g.<br />

boerehoedje .<br />

Vgl. Boekenoogen, 426 ;<br />

D e Vr ., 78 ; B o u m a n, 53 ;<br />

0 p p r e 1, blz . 64 ; Fri. Wdb .,<br />

II, 54; N. Gr . W d b ., 407 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 2788 .<br />

kiepas, znw. In de uitdr . : N i e t<br />

veul kiepas hewwe,<br />

niet veel vrijaf hebben .<br />

kiepasseraai, znw . Geflik[looi.<br />

„Ik bleef maar op 'n distantie<br />

meheer, want Griet houdt van<br />

glen kiepasserai"<br />

W. 0, en N., II, 47 .<br />

kiepere, zw, ww . 1) tr . Gooien .<br />

2 ) Intr . Vallen.<br />

Vgl. Boekenoogen, 427 ;<br />

D e Vr., 78 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />

2790 .<br />

't kiepertje, znw, In de uitdr . :<br />

Een klain kiepertje<br />

h e w w e, een beetje dronken<br />

zijn .<br />

kier, znw . Kier. Zegsw . : I e t s<br />

of iemand in de kiere<br />

h e w w e, iets of iemand in<br />

de g-aten hebben .<br />

Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 606 ;<br />

Ndl. Wdb., VII, 2792 .<br />

kiereboe, znw . Ouderwetse boer<br />

rewagen op 4 wielen, waarvan<br />

de witte kap op riemen rustte .<br />

Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />

D e Vr., 78 ; B o u m a n, 53 ;<br />

Fri. W db., II, 51, kierebuk;


24<br />

N. Gr. Wdb., 408 ; Ndl.<br />

Wdb., VII, 2792 .<br />

Ides I, Lokwoord om schapen to<br />

roepen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 428 ;<br />

Bouman, 53 ; N. Gr. Wdb.,<br />

413, kis! kis! (Ww), lokroep<br />

voor veulens en voor de belr<br />

hamel .<br />

ides II, znw. Kies, Uitdr . : 1) Zo<br />

drei j e een kies kraig e<br />

mit een kroontje, waar<br />

mee men wil zeggen, dat ier<br />

mands wens niet vervuld zal<br />

worden .<br />

2) Een kies trekke<br />

1 e i t e, pacht betalen .<br />

kiet, bijw . Geljjk; fr, q u d t t e .<br />

We hewwe kiet speuld .<br />

Vgl . Bouman, 53; Ndl.<br />

Wdb., VII, 2818 .<br />

kikkerd, znw. Kikvors. Zegsw . :<br />

1) Plok nou vere van<br />

een kikkerd, gezegd<br />

wanneer men nog geld krij gt<br />

van demand, die hoegenaamd<br />

niets bezit . N . Gr . Wdb ., 408,<br />

kun je ook veern plokn van n<br />

kikkerd?<br />

2) Er zit 'n kikkerd<br />

i n m e k e e 1, er zit jets in<br />

mijn keel, dat me belet goed to<br />

spreken. N . Gr . Wdb ., 408,<br />

n kikker in haals hebm = hees<br />

zijn .<br />

3) Een kouwe kikkerd<br />

w e z e, een koudkleum zijn .<br />

Vgl. Boekenoogen, 431 ;<br />

Ndl. Wdb ., VII, 2909 .<br />

kikkerdril, znw . Kikkerrit . Zie<br />

d r i 11 e = trillen .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 52, kikkerts<br />

(d) ril ; B o e k e n o o-<br />

g e n, 431 ;' Ndl. Wdb ., VII,<br />

2910 .<br />

kikkerig, bnw . Koud, verkleumd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 431 ;<br />

D e Vr., 78; Bouman, 53 ;<br />

Ndl. Wdb., VII, 2912 .<br />

kim, znw . Inkerving in de duigen<br />

van een vat .<br />

Vgl. Boekenoogen, 433 ;<br />

Fri. Wd b., I, 53, kimen ; N.<br />

Gr. W d b ., 409; Mn1. Wdb.,<br />

III, 1428, kimme; Ndl. Wdb .,<br />

VII, 2937 .<br />

kinne, onr, ww . De vorm wordt<br />

zowel voor k e n n e n als<br />

voor k u n n e n gebruikt. Zie<br />

§ 155.<br />

Vg l . Fri. Wd b . II, 54; N. Gr.<br />

Wdb., 412 .<br />

kip, znw. In de uitdr. : D i e<br />

kip laic gouwen aaier<br />

r e, dat is een bron van winst.<br />

kippedrift, znw . Gejaagdheid .<br />

Vgl. Boekenoogen, 434 ;<br />

St o e t t, Sprwdb ., no . 1155 ;<br />

Ndl. Wdb., VII, 3120,<br />

kippedrit, znw . Kippedrek.<br />

Vgl. Boekenoogen, 434 .<br />

't kippehok, znw . Schertsende<br />

benaming voor een gulp in een<br />

mansbroek. Doe je kippehok<br />

dicht joon .<br />

kirrel, znw . Kerel, ook man,<br />

echtgenoot . Hiernaast k e r e 1 .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 413, kin .<br />

kirrierkirrie, bijw, uitdr . T ernauwernood.<br />

„Nou, nou, dat was nag maar<br />

kirrie kirrie, of jelud den trein<br />

haalde", flit Kennemerl ., 125 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />

D e Vr., 78 .<br />

't kisgat, znw. Luchtgat in <strong>het</strong><br />

dak van een boerehuis .<br />

Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />

D e Vr ., 78; Bouman, 54 .<br />

kits, bijw . In orde, gezond . Hoe<br />

gaat 't met de vrouw? Alles<br />

kits 'oor .


25<br />

Vgl. N. G. Wdb., 413 ; Ndl.<br />

Wdb ., VII, 3178 .<br />

kittel, znw. Kei.<br />

klaai, znw. Klei. Zegsw . : D e e r<br />

zit klaai an de kloet,<br />

daar zit geld .<br />

Vgl. Boekenoogen, 435 ;<br />

Fri. Wdb., II, 56, klaai; N .<br />

Gr. Wdb., 414, klaai .<br />

Mad, znw. In de zegsw . : De e r<br />

is de klad in, datisniets<br />

meer waard .<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 56, De<br />

kladder der yn bringe, in miscrediet<br />

brengen ; S t o e t t,<br />

Sprwdb ., no . 1161 .<br />

kladde, zw . ww . intr. Morsen,.<br />

Vgl . N. Gr. Wdb., 416 .<br />

kladdebutter, znw . 1 errand, die<br />

morst .<br />

Vgl. Boekenoogen, 436 ;<br />

D e Vr ., 78 .<br />

kiaddebuttere, zw. ww . intr.<br />

Morsen. Bij W o l f f e n<br />

Deken, kladdebotter<br />

ren .<br />

„En <strong>het</strong> is zo plaizierig niet als<br />

gij denkt, een paar uuren alle<br />

dagen voor <strong>het</strong> toilet to zitten<br />

kladdebotteren met fleschjens<br />

en pomaden" .<br />

C. Wildsch ., III, 280 .<br />

kladdig, bnw. Vuil, morsig .<br />

,,Is 't niet to kladdig op de<br />

wurf ?" W. 0 . en N ., II, 24 .<br />

Vgl. D e Vr ., 78; N. Gr.<br />

Wdb., 416, kladderg; Fri.<br />

Wdb ., II, 56, kladderich .<br />

klager, znw. In de zegsw . : K 1 ar<br />

gershewwegiennood,<br />

pochers gien brood .<br />

klain, bnw . Klein . Uitdr. : k l a i n<br />

van eten weze, weinig<br />

eten .<br />

„Nou ken hij allemachtig buf<br />

felen, en ik ben klein van<br />

eten" . Enkh. C.,12 Oct. 1911 .<br />

klamme, zw, ww . intr. Kibbelen,<br />

twisten .<br />

„Oftig hadde ze klamd deer<br />

over op guiten of" .<br />

W. 0 . en N., II, 81 .<br />

Het woord komt reeds voor in<br />

<strong>het</strong> Mnl ., vgl . Mnl . Wdb .,<br />

111,1475 ; Boekenoogen,<br />

438, waar een paar plaatsen<br />

uit Valcooch's Regel d .<br />

Schoolm, geciteerd worden ;<br />

T w i s c k, Kl. Liedtb ., 105 :<br />

U erf f enis en deelen,<br />

Is poghen, clammen, schelen.<br />

D e Vr ., 78 ; B o u m a n, 54 .<br />

kiammer, znw, lemand, die kibbelt,<br />

twist. T w e i k 1 a m-<br />

mers, baaiegaar<br />

s c h u 1 d, als er twee kibbelen,<br />

hebben ze beiden schuld .<br />

Zie klamme,<br />

damp I, znw . Een houten belegr<br />

stuk, waardoor men twee balken<br />

of planken aan elkaar<br />

vastspijkert.<br />

Vgl. Boekenoogen, 438 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 57, klamp(e) ;<br />

N. Gr. Wdb ., 416, klamp.<br />

klamp II, znw . Hooischelf. Zie<br />

hooiklamp .<br />

Vgl. Boekenoogen, 438 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 57, in klampe<br />

hea, hooimijt; N. Gr . Wdb .,<br />

416, klamp .<br />

klant, znw . Men spreekt van<br />

een jonge klant, een<br />

niet gehuwde jonge man,<br />

j o n g e k l a n t e, jongelui.<br />

klap, znw. Klep, van broek, pet<br />

tafel enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 439 ;<br />

N. Gr. Wdb., 417, 2 ° .<br />

klapbleis, znw . Endeldarm van<br />

een varken, die de jongens


26<br />

opblazen en dan met een klap<br />

doen springen .<br />

klapbroek, znw . Een broek met<br />

een klep van wren, zoals at-'<br />

teen ouderwetse boeren nog<br />

dragen .<br />

't klapperhoutje, znw . Castagnet .<br />

Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv.<br />

Vgl. Boekenoogen, 440 .<br />

klapskeet, znw. In de uitdr . : A 1-<br />

le klapskete, om<br />

haverklap, telkens weer .<br />

de<br />

Vg1. D e Vr., 78 ; Fri. Wdb .,<br />

I!, 59; N . Gr . W d b ., 417,<br />

2° ; St o e t t, Sprwdb ., no .<br />

861 .<br />

klare, znw . Alleen met <strong>het</strong> on-'<br />

bep . lidw, en gewoonlik in de<br />

verkl . k l a a r t j e, een glas<br />

klare jenever .<br />

Vgl. N.<br />

kloare .<br />

Gr. W db ., 422, 'n<br />

klarighaid, znw . In de uitdr . :<br />

klarighaid make, toebereidselen<br />

maken .<br />

Hai maakte niets gien omr<br />

slag, maar vroeg an de burger<br />

meester, of ie klarighaid make<br />

wou voor z'n trouwerai met<br />

Mie, z'n huishouwster" .<br />

W. 0, en N., III, 90 .<br />

klauw, znw . Klauw, een land<br />

bou wgereedschap, bestaande<br />

nit een houten steel met van<br />

onder enige ijzeren tanden .<br />

Vgl . Fri . Wd b ., II, 59,<br />

klau(we), hark ; N. Gr. Wdb .,<br />

415, 6 ° , Grotegast, tuinklauw .<br />

klauwe, zw, ww, tr . Het bou w-<br />

land met de klauw bewerken .<br />

kleeuw, znw . K1auw, uiteinde<br />

van de poten met de nagels .<br />

Zie voor de vocaal § 21, Ook<br />

van de hand gezegd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 440 .<br />

kleeuwe, zw, ww, tr . Krabben .<br />

Vgl. Boekenoogen, 441 .<br />

klef, bnw . Kleverig . Van brood<br />

en gebak .<br />

Vgl. Boekenoogen, 442 ;<br />

N . Gr . W db ., 417 .<br />

klefnat, bnw . Kletsnat .<br />

„Een nijdige trek wrong aan<br />

haar mond, terwij 1 ze met de<br />

klef matte doek haar hall<br />

droogde" . V toed, 219.<br />

't kleidje, znw. Japon . Wat he<br />

je een mooi kleidje an 1Vlaarr<br />

tje.<br />

„Koomt nu ter Feeste wet<br />

bereydt<br />

Al met een suyver Bruyloftsr<br />

cleydt" .<br />

T w i s c k, Kl. Liedtb., 14.<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 416, 't<br />

klaid, 2 ° , vrouwenjapon ; Fri.<br />

Wd b ., II, 61, kleedts je .<br />

kleidjesrok, znw . De rok vlak<br />

onder <strong>het</strong> kleedje .<br />

klepper, znw, lets, dat groot of<br />

zwaar is in zijn snort .<br />

„Dikke Neel van Tais de<br />

knurf was der ok, 'n waif van<br />

bai de tweihonderdzeuventig,<br />

zoo'n klepper" .<br />

Enkh . C ., 29 Dec . 1923 .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1226 .<br />

't kletjakkie, znw . Een kort bovenjakje,<br />

met van wren een<br />

split.<br />

Vgl. Boekenoogen, 445 ;<br />

Bouman,55 .<br />

kleum, znw. In de uitdr . : D e<br />

kleum in hewwe, door<br />

en door verkleumd zjn .<br />

Vgl. D e Vr., 78 .<br />

kleuter, znw . Kleumer.<br />

kleutere, zw . ww, intr. Kleumen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 446 .<br />

klieder, znw, lemand, die morst .


Vgl. Boekenoogen, 409,<br />

klieter .<br />

kliedere, zw, ww . intr. Morsen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 449,<br />

klieteren ; N. Gr. Wdb ., 419,<br />

kliedern 0 .<br />

kliederig, bnw . 1) Modd erig .<br />

Van een weg. 2) Niet doorbakken<br />

. Van brood of gebak .<br />

Vgl. Boekenoogen, 449,<br />

klieterig.<br />

kliek, znw . Verkl, k l i e k i e .<br />

De rest van <strong>het</strong> middageten,<br />

die men gewoonlik de volgenr<br />

de dap weer opwarmt; ook<br />

wet <strong>het</strong> etensrestje, dat men<br />

op zijn bord last liggen . In deze<br />

laatste zin ook bij W o 1 f f<br />

en Deken .<br />

Hij plagt altoos klieken op<br />

zijn bord to laaten en dan een<br />

schoon bord to vraagen" .<br />

Abr. Bl., II, 240.<br />

Vgl. Bouman, 35 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 63, klik; N . Gr.<br />

Wdb ., 420, kliek . Zie ook<br />

lessie en poesie .<br />

kliekiesdag, znw . De dap, waarr<br />

op men alleen de kliekjes van<br />

de vorige dap opmaakt . Zie<br />

Iessies-dag .<br />

Vgl. N. Gr . Wdb ., 420, kliekr<br />

jesrdag; Fri. Wdb ., II, 63,<br />

klikjedei .<br />

klieme, zw, ww, intr . Klagen .<br />

Gewoonlik in de verbinding :<br />

klage en klieme .<br />

„Zij zouden zo zot niet zij n<br />

van to klaagen over tijdverdeeling,<br />

zo niet kliemen over<br />

de bedroef de korte dagen en<br />

lange avonden" .<br />

Abr . Bl., I, 126 ;<br />

zie ook Abr . Bl., I, 209 ;<br />

C. Wildsch ., IV, 29 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 447 ;<br />

i D e Vr ., 79 ; B o u m a n, 55 ;<br />

Fri. Wd b ., II, 62, kleije erg<br />

klieme.<br />

kliemzerig, bnw . Kleinzerig,<br />

bang voor de minste pijn .<br />

,,As je der maar mit klaai en<br />

zeip op zitten : maar je binne<br />

to kliemzeerig" .<br />

W. 0, en N., II, 18 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 449,<br />

klienzeerig; D e Vr ., 78 ; Fri.<br />

W db ., II, 63, kliensearich .<br />

kliender, znw . Het instrument,<br />

waarmede men de kaasstof<br />

fjn maakt. Ook wel k e i s-<br />

kliender .<br />

Vgl. Boekenoogen, 448 .<br />

kliene, zw, ww. t r. Klein maken .<br />

Gezegd van de kaasstof, die<br />

inde keistomment door<br />

de kliender of deurh<br />

a a l d e r wordt fijn gemaakt<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 448 ;<br />

Bouman,55B<br />

klink, znw . 1) Klink van een<br />

deur . Llitdr. : Z' n v r a a i e r<br />

an de klink van de<br />

deur ophange, hem niet<br />

verder laten komen dan de<br />

huisdeur, hem dus niet binnenlaten<br />

. 2 ) De schede van<br />

vrouwelike dieren . Zegsw. :<br />

Hai <strong>het</strong> net zoveel<br />

heer onder z'n neus<br />

as een varken op z'n<br />

k 1 i n k, gezegd van iemand,<br />

die b jna peen snor heeft .<br />

Vgl. Boekenoogen, 451,<br />

3 0 , spleet; Fri . W d b ., II, 64,<br />

teeldeel eener koe ; N. Gr.<br />

Wdb ., 418, klenk (H1), de<br />

sluitspier van de baarmoederr<br />

mond bij een koe, ook de uitwendige<br />

geslachtsdelen ;<br />

Francq van Berkhey,


28<br />

Nat. Hist, v . Ho11., IX, 357 .<br />

klinkbuul, znw . Kerkezakje met<br />

een belletje van onderen . Zie<br />

buu1 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb., 424, klinkr<br />

buul.<br />

klinktem, bijw . uitdr. In verbinding<br />

met v a n . Van je welr<br />

ste .<br />

„Oum dei niks half . 't Zou 'n<br />

brullef t worre van klinktem" .<br />

W. 4 . en N., III, 90.<br />

klisnat, bnw . Kletsnat .<br />

klodder, znw . Een klomp van<br />

een dikke, breiachtige stof .<br />

Vgl. Boekenoogen, 453 ;<br />

D e Vr., 79 ; N. Gr. Wdb.,<br />

423, kloddern; Fri. Wdb ., II,<br />

65, klodde .<br />

kloddere, zw . ww, intr . Morsen .<br />

v& . N. Gr. Wdb ., 423, klodr<br />

derv 0 .<br />

kloet, znw . Vaarboom . Het<br />

woord komt in deze betekenis<br />

reeds voor in <strong>het</strong> Mnl . ; zie<br />

Mn!. Wdb ., III, 1561 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 454 ;<br />

D e Vr., 79; Fri. W d b., II, 65 .<br />

klomp, znw . Klomp . De boeren<br />

onderscheiden zondagse klomr<br />

pen, die geverf d, en daagse,<br />

die niet geverf d zijn . Zie ook<br />

skoenklompe. Zegsw . :<br />

Nou barst m'n klomp,<br />

uitroep van verbazing, met de<br />

betekenis ; flu begrijp ik er<br />

niets meer van . M e t z' n<br />

klompin'tspulkome,<br />

een goeie stemming op plompe<br />

wijze verstoren .<br />

Vgl. Boekenoogen, 456 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb., no . 1188 .<br />

klootskave, zw, ww . intr . Slenteren<br />

.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 65, klootskave<br />

.<br />

kloprop, znw. In de zegsw . : 't<br />

Is net zo'n klopop,<br />

gezegd van een vrouw, die alles<br />

moet doen .<br />

kloris, znw. Vrjer. Deze betekenis<br />

is ontleend aan <strong>het</strong> bekende<br />

blijspel Kloris en Roosje .<br />

Als persoonsnaam komt <strong>het</strong><br />

woord her niet voor .<br />

Vgl. Boekenoogen, 458 .<br />

klos, znw . In de zegsw .: J e<br />

binne de klos, je bent<br />

de dupe . Van klotsen.<br />

Zie hosklos.<br />

klosse I, zw. ww. intr. Klotsend<br />

lopen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 459 .<br />

Fri. Wdb ., II, 67 .<br />

klosse II, zw, ww. intr. Vissen<br />

met een klos d,i . een stuk<br />

hout, waaraan een snoer met<br />

een haakje bevestigd wordt .<br />

Des avonds worden de klossen<br />

in de sloten uitgelegd en<br />

s morgens opgehaald .<br />

kloster, znw . Sneeuwklonter .<br />

Vgl. Boekenoogen, 459 .<br />

klouke, zw . ww . tr . 1) Uitwroer<br />

ten, vooral tanden of pijpen<br />

met een puntig voorwerp<br />

schoonmaken . 2 ) Vroeger ook<br />

van <strong>het</strong> ondermijnen van <strong>het</strong><br />

land door <strong>het</strong> water. Zie o nr<br />

derklokinge en wegklokinge.<br />

Vgl. Boekenoogen, 455 ;<br />

Bouman, 56.<br />

klous, znw. Reden, oorzaak ; fr.<br />

C l a u s e . Dat is de klous,<br />

daar zit <strong>het</strong> 'm .<br />

klouwen, znw . Kluwen . Zie voor<br />

de voca'al § 32 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 459 ;<br />

Fri. Wdb :, II, 61, kleauwe;<br />

N. Gr. Wdb . 428, klouv(e) .


29<br />

klouwene, zw . ww . tr. Garen<br />

opwinden .<br />

Vgl. Fri. Wdb., II, 61, kleaur<br />

we; N. Gr. Wdb ., 428,<br />

klouwn .<br />

klucht, znw. 1) Oprit aan de<br />

kant van een dijk. 2 ) Pret,<br />

plezier. He je gustereivend<br />

veul klucht had Sien?<br />

Vgl. Boekenoogen, 459,<br />

kluft; Fri . Wdb,., II, 67,<br />

klucht .<br />

kluchtig, bnw . Vrolik, grappig .<br />

„En dan is <strong>het</strong> al heel kluchtig,<br />

hoe onderscheiden ons<br />

<strong>het</strong>zelf de voorwerp in <strong>het</strong> oog<br />

valt". Abr. Bl., III, 1 .<br />

Vgl. Fri . Wdb ., II, 67, kluchr<br />

tick .<br />

kluit, znw . Het geld.<br />

„Dat komt, omdat die hurk<br />

z'n best doet om peet 1Vlerai<br />

zoveul mogelek op to smeeren<br />

op hoop dat hai de kluit<br />

kraigt" . W. 0 . en N., II, 16 .<br />

klus, znw . In de verkl, k 1 u sr<br />

sie .<br />

1) Een klein karweitje .<br />

2) Een klein partjtje .<br />

3) Een uitzakkende and err<br />

lip. In dit laatste geval niet in<br />

de verkl.<br />

Vgl. Boekenoogen, 460,<br />

kluut, znw . In de war geraakt<br />

want . Te Enkhuizen .<br />

„Twee liene peen leven, en de<br />

darde een kluut" . Vloed, 29 .<br />

knaap, znw . lets, dat proof of<br />

zwaar is in zijn soon . Die appel,<br />

da's 'n knaap 'oor.<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 423, 't is<br />

n knaop van n snouk, van n<br />

appel.<br />

't knain, znw . Kon Vin . Zegsw . :<br />

'tIs bai de knaine of,<br />

gezegd van een vrouw, die<br />

veel kinderen krijgt . De konijnen<br />

n.l, brengen veel jongen<br />

voort. Hai (zai) kin<br />

wel mit de knaine<br />

deur de tralies, hij<br />

(zj) iis broodmager .<br />

Vgl. Boekenoogen, 466 .<br />

knaiper, znw. Knijper. 1) Het<br />

voor een deel gespleten houtje,<br />

waarmee men <strong>het</strong> wasgoed<br />

aan een drooglijn bevestigt .<br />

2 ) Ben kaas, waar voeht uitspelt<br />

.<br />

„En den zel je zien, dot je<br />

nog minder voor de keis kraige<br />

as Jouwek Klaver, die z ukr<br />

ke knaipers maakt" .<br />

W. 0 . en N., II, 58 .<br />

3) In verbinding met b er<br />

n a u w d, een gierigaard.<br />

„Zo'n benauwde knaiper aars<br />

en nou zoo rejaal" .<br />

W. 0 . en N., IV, 69 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 466 ;<br />

B o u m a n, 57 ; Fri. Wdb .,<br />

II, 72, kniper.<br />

knak, bnw. Boos, kwaad, letterl.<br />

een knak (breuk, scheur,<br />

deuk) hebbende .<br />

„Deer ben ak erg knak over" .<br />

W . 0. en N ., IV, 79 .<br />

„En dat zij daar wat knak<br />

over is kan ik heel wel inschikken"<br />

.<br />

C . W ildsch., IV, 307 ;<br />

zie ook C . W ildsch ., II, 342 .<br />

Vgl. Bouman, 56 ; Mnl.<br />

Wdb ., III, 1609 .<br />

knap, bijw . Tamelik . Je binne<br />

weer knap verveulend 'oor.<br />

knar, znw . 1) Jets, dat oud is,<br />

gezegd zowel van mensen als<br />

van dingen . Gewoonlik in verr<br />

binding met o u d . Eigenl. een<br />

oude knoest of boomtronk .<br />

Het woord is een bijvorm van


30<br />

k n o r . Zie Mnl. Wdb ., III,<br />

1607, op cnaerhout, en<br />

Franck-Van Wijk, 327 .<br />

2 ) Een onrijpe vrucht. Ger<br />

woonlik in verbinding met<br />

groen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 462<br />

en 471 ; D e Vr., 79 ; B o ur<br />

man, 56 .<br />

't knarselbien, znw. Kraakbeen .<br />

Hiernaast krakelbien zie<br />

aldaar .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 69,<br />

knars (e) bien .<br />

knater, znw . Portemonnaie .<br />

Vgl. Boekenoogen, 463.<br />

knecht, znw. 1) Jongen . Verkl .<br />

knechie. Meerv. kner<br />

chies .<br />

„Zes f linke kinderen skonk ze<br />

main,<br />

Vaif knechies met ien maid" .<br />

w . 0. en N., II, 175 .<br />

2) Boereknecht . In deze betekenis<br />

is <strong>het</strong> meerv, k n e c hr<br />

se. Zegsw.: Beter een<br />

klaine bass as 'n grot<br />

e k n e c h t, men kan beter<br />

z'n, eigen bass zijn, al bezit<br />

men dan ook weinig, dan<br />

knecht zijn bij een rUke boer .<br />

Vgl. Boekenoogen, 463 .<br />

kneder, znw. Een [orse vrouw .<br />

kneert, znw, lemand, die zeurt<br />

en klaagt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 464 .<br />

kneerte, zw. ww, intr. Zeuren,<br />

zaniken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 464 ;<br />

D e Vr ., 79 .<br />

kneertkont, znw . 1errand, die<br />

kneert .<br />

kneppel, znw. Knuppel . Hierr<br />

naast knuppel .<br />

„Sla nou met de kneppel" .<br />

V ii g h, Kl, v . J. Ront- Voet,<br />

20 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 464 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 69 .<br />

knerper, znw . Gierigaard .<br />

knetere, zw, ww. intr . Met hanr<br />

den of voeten in jets weeks<br />

roeren . Ook wel met voile<br />

voeten <strong>het</strong> huffs inlopen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 465 ;<br />

D e Vr., 79 .<br />

knie, znw . Knie . Meerv, k n i er<br />

Se. Boekenoogen 465,<br />

geef t als meerv, k n i e s .<br />

,,As die wegliep onder z'n<br />

biene tusschen z'n kniese vandein,<br />

beteekende dat 'n wisse<br />

dood" .<br />

Med. C., j rg . 24, no . 1222 .<br />

Zie voor een zegsw . bij j o n g .<br />

Kniertje, vrouwenaam .<br />

Vgl. S t o e t t, Moortje,<br />

XXIV ; Fri. Naaml. 217,<br />

Knier, Knierke .<br />

knikkerbuul, znw . Knikkerzakje .<br />

,,Maar hai dogt an z'n knikr<br />

kerbuul" .<br />

W. 0 . en N ., II, 87 .<br />

knie, znw . Portemonnaie. Verkl.<br />

knippie.<br />

,,Maissies, hoeveul cente heb<br />

j e in j e knippie?"<br />

W . 0, en N ., III, 64.<br />

Vgl. D e Vr., 79.<br />

knipbol, znw . Een langwerpige<br />

bol, waarin aan de bovenzijde<br />

over de gehele breedte een<br />

aantal kerven zjjn geknepen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 467 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 71, knipbrea .<br />

knispele, zw, ww, intr . Slap melken<br />

.<br />

Vgl. Bouman, 58 .<br />

knoedel, znw. Een bundel los bij<br />

elkaar gehouden kleren of<br />

andere goederen .


31<br />

„Hij wurmt zijn beenen onder<br />

hinderlij ke dekenknoedels uit<br />

en scent van inspanning" .<br />

De Ontm, v . R. Br., 150.<br />

Vgl. Boekenoogen, 467,<br />

deegbal van gruttemeel; Fri.<br />

Wdb ., II, 73, knoedels, ronde<br />

stukken deep met stroop en<br />

borer, in de pan gebakken .<br />

knoei I, znw . Knauw, knak . Hai<br />

her deur die ziekte een lilleke<br />

knoei kregen.<br />

Vgl. Boekenoogen, 468 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 73; N. Gr.<br />

Wd b ., 434 .<br />

knoei II, znw .<br />

Een zeer klein<br />

schuitje voor een persoon .<br />

Notaris D . Veenenbos zal<br />

publiek verkoopen een<br />

gezonde en melkrijke veestapel<br />

voorts boerengereedschappen,<br />

als : hooihark,<br />

schudder, centrifuge, knoei<br />

Advertentie in de E . C.,<br />

11 Mrt . 1933.<br />

LIitdr .: In de knoei zitt<br />

e, in de benauwdheid zitten .<br />

knoeie, zw, ww, tr, en intr .<br />

1) Knijpen, mishandelen,<br />

2) Wederk . Zich knoeien, zjn<br />

gezondheid benadelen, .<br />

3) Oneerlik zijn . Hai knoeit<br />

met de mellek .<br />

Vgl. Boekenoogen, 468 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 73 .<br />

knoer, znw . Hand . Gewoonlik<br />

in her meerv, k n o e r e. Hou<br />

din die skop ok beter in j e<br />

knoere. Het is wellicht heir<br />

zelf de woord als her mnl .<br />

C n o r r e, knoest, mhd. k n ur<br />

r e, k n u r. Zie Mnl . Wdb .,<br />

III, 1646 en Franck-Van<br />

W ij k, 327 ; Fri. Wdb ., II,<br />

65, kloer.<br />

knoffellg, bnw . Verkleumd, alleers<br />

gezegd van de handers .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 73 ; N . Gr.<br />

Wdb ., 435 .<br />

knokkel, znw . Gewricht. Zie<br />

voor een zegsw, b ij r e gr<br />

knokke1 .<br />

Vgl . Fri . Wdb„ II, 74; Mnl.<br />

Wd b ., III, 1637 .<br />

knol, znw . Horloge . Het woord<br />

is direct in verband to brengen<br />

met k n o 1 = veldvrucht<br />

en aan her Bargoens ontleend .<br />

Zie Nloorman in Ts, v .<br />

T. en L . blz . 36 .<br />

knolletaid, znw. De tijd, waarop<br />

de knollen gerooid worden,<br />

d .i, eind Mei, begin Juni. Hai<br />

is jarig in de knolletaid .<br />

knock, znw . Hand. Gewoonlik<br />

in her meerv, k n o k e .<br />

,,M'n knooke jeukte" .<br />

W. 0 . en N., II, 30 .<br />

De oudste betekenis van her<br />

woord is wellicht k n o e s t .<br />

(vgl. knoer) . Zie Mnl. Wdb .,<br />

III, 1636, choke; B o e k e nr<br />

oogen, 47; Opprel, blz .<br />

66 .<br />

knopwurrem, znw . Een worm,<br />

die in de knop van bessebomen<br />

o/ vruchtbomen zit .<br />

knoup, znw . Knoop . Uitdr. : 'n<br />

Knoup valle leite, er<br />

'nknoupoplegge,vloer<br />

ken . Zie S t o e t t, Sprwdb .,<br />

no. 1204.<br />

knungel, znw. Een lummel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 472 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 67, klongel .<br />

knungele, zw, ww, intr . Beuzer<br />

len, prutsen . Bij W o 1 f f e n<br />

Deken vaak klungelen .<br />

Zie o .a . Abr. Bl ., I, 6 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 472 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 67, klongelje .


32<br />

knungelig, bnw . Knoeierig.<br />

Vgl. Boekenoogen, 473 .<br />

knurref, znw. Ben (link brok .<br />

Het woord is een jongere<br />

vorm naast k n o r, in de betekenis<br />

van k n o e s t . Zie<br />

Franck-Van Wij k, 327 ;<br />

koe, znw. Koe . Meerv, k o e i e.<br />

D e Vr., 79 ; B o u m a n, 58 .<br />

Vroeger vaak c o i j e n .<br />

,,up Varle seggen, dat zij hem<br />

generen eenige mit coijen to<br />

houden" . 1 n[ormacie, blz . 90,<br />

eveneens op blz . 91, 94, 95,<br />

127.<br />

Zegsw . :Veul koeie,veul<br />

m o e i e als men grote zaken<br />

drijft, heeft men veel beslommenngen<br />

.<br />

„Nu docht ik, gij liever als ik<br />

man ; 't is veel koejen veel<br />

moejen" . C . Wildsch ., III, 77 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb., 477, ey<br />

gain kui <strong>het</strong>, <strong>het</strong> gain mui. Zie<br />

ook voor een zegsw, bij h o o i .<br />

koeboet, znw. Een boet, waarin<br />

koeien op stal staan . Zie<br />

boet<br />

koegang, znw. Gang achter de<br />

koestallen . Ook kortweg d e<br />

gang genoemd .<br />

koegel, znw . Kogel . De vorm<br />

die in de 17e eeuw zeer veel<br />

voorkomt (vgl . B o e k e nr<br />

0 o g e n, 475), komt hier tans<br />

nog zelden voor. Zegsw . :<br />

Hai liep as 'n koegel<br />

u i t 'n s t u k(kanon), dus<br />

zeer hard . W . 0. en N., I,18 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 78, koer<br />

gel; N. Gr. Wdb ., 440, koegel .<br />

koejenasie, znw. Kleinering .<br />

Vgl. Fri. Wdb., II, 79, koeje<br />

naesje .<br />

koejenere, zw, ww, tr . lemand<br />

hard behandelen ; fr, colon-<br />

ner . Ik leit me niet koejenere .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 79, koe~<br />

jenearje; N. Gr. Wdb ., 440,<br />

koejeneern .<br />

't koejes, znw . Letterl . : Koehuis,<br />

de plaats in <strong>het</strong> boerehuis,<br />

waar 's winters de koeien op<br />

stal staan .<br />

Vgl, f ores, boeles, achr<br />

t eres .<br />

„En bang dat ie was seivens<br />

in 't koejes" .<br />

W . 0, en N ., II, 73 ;<br />

D e Vr., 79 .<br />

koejesteert, znw . Koeiestaart .<br />

Zegsw: Ze gro~ie as<br />

koej esteerte, d .w .z, heel<br />

langzaam, gezegd van kinde ,-<br />

ren, die slecht groeien .<br />

. W. O . en N ., I,15 .<br />

koekebakker, znw. Een prutser .<br />

Vgl. Boekenoogen, 477 .<br />

koekeloere, zw. ww, intr . Slapen,<br />

suffen .<br />

„Die zit dan maanden aan een<br />

thuis to koekeloeren" .<br />

Abr . Bl., III, 14 ;<br />

zie ook C . W ildsch ., V, 269<br />

en 310 .<br />

Vgl . Bouman, 58 ; Fri .<br />

Wdb ., II, 79 ; N . Gr. Wdb .,<br />

440 .<br />

't koekemietje, znw . Antiek gekleed<br />

vrouwtje en bovendien<br />

niet zeer zindelik .<br />

koek-en-aai, in de zegsw . : 't I s<br />

deer koek e n aai, ook<br />

wel b .v . : Jan e n B e t j e<br />

is koek en aai, ze zijn<br />

zeer bevriend met elkaar .<br />

„En Betje is bij Oom schering<br />

en inslag, koek en ei" .<br />

C. W ildsch ., II, 260 ;<br />

zie ook III, 342, IV, 165 .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1212 .


33<br />

koekhakke, zw, ww, intr .<br />

1 } Koekhakken, een kermisvermaak,<br />

waarbij <strong>het</strong> er op<br />

aankomt om met een zo klein<br />

mogelik aantal bijlslagen een<br />

lange strook koek door to hakken<br />

. Wie de koek met <strong>het</strong><br />

kleinste aantal bijlslagen doorhakt,<br />

heef t <strong>het</strong> gewonnen . De<br />

ander moet dan de koek betalen<br />

.<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 73 .<br />

2 ) Prutsen, tobben .<br />

Den kinne ze van main koek<br />

hakke zoo ze wille" .<br />

W. 0. en N., II, 21, zie ook<br />

blz . 52 en 158 .<br />

't koelicht, znw. Zie 1 i c h t .<br />

't koemarrekrondje, znw . Een<br />

vrouwekransje, waarvan de<br />

leden elkaar om de beurt jaarliks<br />

bezoeken .<br />

„'n Heeleboel vrouwen hadde<br />

vroeger 'n koemarkrondje .Van<br />

't jaar kwamme ze bei Jantje,<br />

ankomde jaar bai Niessie, din<br />

wee- bai Pietertje of Brechie,<br />

om de beurt" .<br />

Enkh . C., jrg . 58, no. 193 .<br />

koemarrekte, zw. ww. intr .<br />

Naar de koemarkt gaan .<br />

Kwan, ik gaan eris to koemarr<br />

rekten .<br />

koemis, znw . Koemest. De vorm<br />

komt reeds voor in <strong>het</strong> mnl .<br />

Zie Mnl. Wdb., III, 1661 ;<br />

Boekenoogen, 479 .<br />

Koen, mansnaam .<br />

Vgl . Fri. Naaml., 218, Koen .<br />

koere, zw, ww, intr . Kitten . Van<br />

duiven . Hoor die duive dens<br />

koere .<br />

Vgl . Fri. Wd b ., II, 80; N . Gr.<br />

Wdb ., 442, koern .<br />

koes, znw. Bed, letterl, k o e t s .<br />

Dialect van Drechterland IL<br />

„Ik gaan in m'n koes" .<br />

W . 0 . en N., 1,119 .<br />

„Werd <strong>het</strong> wat last, ik stapte<br />

ten twee uuren in de koets" .<br />

C. Wildsch ., IV, 1304.<br />

Vgl. Boekenoogen, 480 ;<br />

D e Vr.,<br />

79; N. Gr. Wd b.,<br />

442 ; koets; Nlnl,. Wdb., III,<br />

1669 .<br />

koest, bnw . Stil, bedaard . Ontr<br />

leend aan <strong>het</strong> f r . c o u c h e!<br />

C o u c h e t o i, dat ook stil<br />

betekent .<br />

Sprwdb .,<br />

Zie<br />

no . 1219 .<br />

St o e t t,<br />

„Belloo wilde blaf f en, maar<br />

de Bloedtoet hield z'n snoet<br />

dicht. Koest, Belloo, koest<br />

hoor" .<br />

Med. C, jrg . 24, no. 1209 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 80, koes ;<br />

N . Gr. Wdb ., 442, koest.<br />

koet, znw . Kuil. Verkl, k o e t j e .<br />

„ 1Vlerkbare teekenen : 'n koetje<br />

percies midden in z'n kin, rinr<br />

kies in z'n oor, en 'n roodbruine<br />

pruk" .<br />

w . 0. en N., III, 88 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 480 .<br />

koetaai, znw . T aaie koek in de<br />

vorm van een koe . Vooral bij<br />

gelegenheid van koemarkten<br />

gekocht .<br />

koetele, zw, ww intr . Zeer langr<br />

zaam vorderen met <strong>het</strong> onder<br />

handen zijnde werk .<br />

Vgl . D e Vr., 79 .<br />

koetelig, bnw . Onbeholpen, onhandig.<br />

„Ik wil van die knecht niks<br />

zegge, maar 't gaat alles zoo<br />

koetelig bai 'm" .<br />

W. 0, en N., II, 53 .<br />

koeterdekoet, bijw, uitdr . Zeer<br />

langzaam, op z'n elf en dertigst<br />

.<br />

„Die breiden mig <strong>het</strong> 'n yen-<br />

3


34<br />

beelding as 'n zak arremeturf,<br />

en komt 'm koeterdekoet terughale"<br />

. W. 0, en N., II, 55 .<br />

koeverere, zw . ww. intr . V ooruitkomen,<br />

opschieten . Je koer<br />

verere al aardig met dat werk .<br />

Zie Mn! . Wdb., III, 1670,<br />

waardevormkoevereren<br />

uit K i 1, wordt aangehaald<br />

en in verband gebracht wordt<br />

met <strong>het</strong> fr, recouvrer,<br />

lat, recuperare, terugr<br />

krijgen, hernieuwen .<br />

Vgl . Oudemans, Wdb .<br />

op $r., 186, koever, genoegzame<br />

voorraad, overvloed ;<br />

Boekenoogen, 482 en<br />

1330 ; D e Vr ., 79 .<br />

koffie, znw . Ko flie. Uitdr. :<br />

Kof f ie ophale, „<strong>het</strong> afr<br />

leggen van 'n visite van 'n<br />

vrijer, veertien dage nadat by<br />

met 'n maidje to brulleft weest<br />

is of met 'r kerremis houwen<br />

<strong>het</strong>" .<br />

W. 0, en N., I,15 .<br />

Vgl . D e Vr ., 80 .<br />

koffielol, znw . Koffiepot .<br />

Vgl . D e Vr ., 80 .<br />

koffieprut, znw . Koffiedik.<br />

Vgl . D e Vr ., 80 .<br />

koggezeunis, znw. Alleen in de<br />

zegsw. : Hai zit an de<br />

koggezeunis . De Heer<br />

D . Pijper tekent hierbij <strong>het</strong><br />

volgende aan in W.O . en N.,<br />

IV„ 92 : Men hoort er tegen , -<br />

woordig niet meer van, maar<br />

vroeger kwamen de heeren<br />

van de waterschapsvergadering<br />

wel eens met „een sneedj<br />

e in <strong>het</strong> nor" thuis, vandaar<br />

misschien dit spreekwoord.<br />

Wanneer een nieuw lid van<br />

een waterschap werd geinstalr<br />

leerd, dan werd hem door den<br />

voorzitter den beker, genaamd<br />

den Hengelbeker, aangebor<br />

den, en als hij den inhoud<br />

vlug en netj es ter plaatse kon<br />

brengen, dan werd hem dit<br />

als een snort van eer en waardigheid<br />

aangerekend" . De<br />

zegswijze zal dus betekenen :<br />

Hg kan meedoen, hij kan Mink<br />

drinken . Zie z e u n i s .<br />

koker, znw . Mannelik lid .<br />

Vgl. N . Gr . Wdb ., 443, 2 ° ,<br />

<strong>het</strong> omhulsel van <strong>het</strong> teellid<br />

van een hengst .<br />

kokkerd, znw, lets, dat groot is<br />

in zijn snort .<br />

,,Was <strong>het</strong> 'n groote?" „Nou<br />

hoor, 'n kokkerd" .<br />

Med. C ., jrg . 24, no . 1207.<br />

Vgl. Fri. Wdb., II, 82, kokr<br />

kert; N . Gr. Wdb., 443 ;<br />

S t o e t t Sprwdb ., no . 1226 .<br />

kokkere, zw . ww, intr . Koken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 484 ;<br />

D e Vr ., 80; N . Gr. Wdb .,<br />

444, kokseln .<br />

kokkin, znw . Stroopbal . VerkL<br />

kokkinje .<br />

„En haar trommeltj a was zoo<br />

goed voorzien van seletjes en<br />

kokinjes, van die mooie bruine,<br />

die zoo strooperig waren en<br />

van die dikke wine met roode<br />

strepen" .<br />

W . O, en N.,II,61 .<br />

Ja Keesje lief, 'k bemin je,<br />

Ik ga ook in de kommeny<br />

Om kluitj es en kokinj e ."<br />

Econ . Liedjes, I, 148 .<br />

Ook in de Camera Obscura,<br />

zie de sc<strong>het</strong>s j o n g e n s, blz .<br />

3, een zakje met kokinjes .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 34, kor<br />

kynje, kokyntsje.<br />

kol, znw . 1) Ronde wine plek<br />

voor op de kop van een paard.


35<br />

„Dat witte plekkie voorop de<br />

kop, dat we kol noemen, was<br />

vast de overgrootvader van<br />

den minister van Kol ."<br />

W. 0 . en N., IV, 71 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 444, kol;<br />

Fri. Wdb., II, 82, kol .<br />

2) Vrouw, in ongunstige zin .<br />

Men spreekt,van e e n r a r e<br />

kol, een malle kol, enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 485 ;<br />

Bouman, 59 .<br />

kolder, znw . Gekheid, dwaasr<br />

heid . Uitdr .: D e k o l d e r<br />

in de kop hewwe, gek<br />

zjn, gezegd van dieren en<br />

mensen . Oorspronkelik wel<br />

een ziekte bij dieren .<br />

Vgl . Fri . W db., II, 82, kolder,<br />

paardenkwaal, waardoor <strong>het</strong><br />

dier wild wordt, dra'aiziekte<br />

(van schapen) ; N. Gr. Wdb .,<br />

444, kolder, paardenziekte .<br />

kolderig, bnw . Gek, d wags .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 82 ; N. Gr .<br />

W db ., 444, kolderig .<br />

kollek, znw. 1) Een kuil voor de<br />

as in een haardplaat . 2) Een<br />

doorloop van een poldersloot<br />

onder de weg .<br />

Vgl. Boekenoogen, 485 .<br />

kom, znw . Kop . Verkl, k o m-<br />

p i e. Men spreekt van een<br />

kom en bak,d .i, kopen<br />

schotel.<br />

Vgl. D e Vr ., 80 .<br />

kombaal, znw . Lange Goudse<br />

pip met grote kop .<br />

Vgl. Boekenoogen, 488 ;<br />

D e Vr., 80 .<br />

kombof, znw . Kleine aangebou<br />

wde keuken . Gewoonlik in<br />

de verkl, k o m b o f f i e.<br />

Vgl. Boekenoogen, 487 .<br />

komer, znw. In de uitdr . : H a i<br />

is een trouwe komer,<br />

hij komt geregeld.<br />

kommandere, zw, ww . t r . Bever<br />

len . Zegsw. : K o m m a n-<br />

deer j e hond en blaf<br />

z e 1 f, gezegd, wanneer men<br />

een bevel niet wil opvolgen .<br />

komrof, znw . Ajkomst .<br />

„En toe skoot er nog ien post<br />

over en dat was voor Huibert<br />

Cornelisz Poot, onze boerendichter,<br />

die ok van def tige<br />

komrof was" .<br />

W. O . en N.,IV,71 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 486 ;<br />

Fri. Wdb., II, 83; N. Gr.<br />

W d b ., 446 .<br />

kompelefoesies, znw, meerv .<br />

Smoesjes .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 84, konr<br />

kelfoesje.<br />

't komplet, znw . Couplet.<br />

Dit was al 't tweide komplet<br />

van 't skoolversie, toen Maarr<br />

tje 't genog vond ' .<br />

Med . C., jrg . 24, no . 1218 .<br />

komsa, bijw. uitdr . Geweldig,<br />

hevig; f r . c o m m e c a. Hai<br />

kreeg een klap van komsa .<br />

Vgl . Fr. Wdb ., II, 83 ; N . Gr .<br />

Wdb., 447, van komsja .<br />

't komvoor, znw . Teestoo fje van<br />

aardewerk, waarin zich een<br />

test met een kooltje vuur bevindt.<br />

Vgl. Boekenoogen, 488,<br />

komfoor.<br />

konkel, znw . De koffie en de<br />

snee brood, die men circa half<br />

elf gebruikt .<br />

„Ziezoo, nou zel 'k ers zien,<br />

dat 'k de konkel klaar kraig" .<br />

W. 0 . en N., IV, 37 .<br />

konkele, zw, ww . intr . Koffiedrinken<br />

en een snee brood<br />

eten circa half elf .<br />

Vgl. Boekenoogen, 489 ;


36<br />

De Vr., 80; Bouman 59 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 447, konkeln .<br />

konkelefoesies, znw. meerv.<br />

Smoesjes . Zie: k o m p e 1 er<br />

f0esies.<br />

konkelpot, znw. 1) Koffiepot.<br />

2 ) De waterketel, waarin <strong>het</strong><br />

koffiewater gekookt wordt.<br />

„Ga nog niet, kom laaten wij<br />

Gauw <strong>het</strong> konkelpotj a stooken"<br />

.<br />

Econ. Liedjes, II, 255 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 489 ;<br />

D e V r ., 80 ; Fri. Wdb ., II,<br />

84, pruttelende koffiepot; N .<br />

Gr. Wdb ., 447, konkel, ketel<br />

in de kolomkachel gezet, voor<br />

't koffie of teewater .<br />

konkeltaid, znw . De tyd, waarr<br />

op gekonkeld wordt, d .i. circa<br />

half elf. Zie hallevellef<br />

i e.<br />

„En wanneer dan overal de<br />

gasten zijn gezeten, wordt 't<br />

tijdelijk weer stil langs den<br />

dorpsstraatweg ; dan wordt 't<br />

„konkeltaid", en doen we na<br />

ofloop daarvan 'n borreltje" .<br />

W. 0, en N., II, 65 .<br />

kont, znw . 1) Achterste . 2 ) Lir<br />

chasm . Hai is guster mit z'n<br />

dronken kont in sloot vallen .<br />

Vgl. N . Gr. Wdb ., 447, 4° .<br />

Veel samenst, met dit woord<br />

als twede lid komen voor, die<br />

vooral voor vrouwen gebezigd<br />

worden: bentelkont,<br />

flortkont, gnartkont,<br />

kleskont, zeurkont,<br />

enz . Zie N . Gr. Wdb ., 447,<br />

kont, 3 ° . Uitdr . :1) D e k o n t<br />

teugen de krubgooie,<br />

zich verzetten tegen jets, oorspronkelik<br />

van paarden gezegd.<br />

,,Meschien wel om die skool-<br />

meister geskiedenis, want ik<br />

denk, dat die skoolopziender<br />

de kont teugen de krib gooit" .<br />

W . 0. en N ., IV, 76 .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />

48; N . Gr. Wdb ., 447, Hai<br />

zet de kont teeg n de krubbe.<br />

2) Mien je main, den<br />

mien j e m'n kont ok.<br />

3) J e k o n t! uitroep, waarr<br />

mee men to kennen wit geven,<br />

dat men <strong>het</strong> met jets niet eens<br />

is.<br />

Vgl, je diesek! je gat!<br />

4) D'r'n kont anlulle,<br />

om jets heen praten .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 447, 1° .<br />

5 ) Zie voor nog een zegsw .<br />

bij h o r t .<br />

kontrarie, bijw . Tegenoverger<br />

steld. 't Is mit jou precies konr<br />

trarie as mit Louw. Jij binne<br />

rechts douf en Louw links .<br />

kooi, znw . Slaapplaats onder de<br />

bedstee, gelijkvloers . Ook wel<br />

in <strong>het</strong> algemeen b e d. Ik<br />

gaan nei de kooi .<br />

Vgl . D e V r., 80; Fri. Wdb .,<br />

II, 75, kooi, slaapstede in een<br />

schip ; N . Gr . Wdb ., 448, 1°,<br />

slaapplaats in de schuur,<br />

meestal' in de koestal, ook in<br />

een schip .<br />

kooidrokte, znw . Kouwe drukte,<br />

aanstellerjj .<br />

„Wel niggie wat heave die<br />

stadslui tog een kooidrokte" .<br />

flit Kennemerl ., 139 .<br />

Wellicht is dit woord k o o i<br />

<strong>het</strong>zelf de als <strong>het</strong> bij K i 1, verr<br />

melde k o y e achterste .<br />

Het wil dan zeggen : Onder<br />

<strong>het</strong> lopen druk zijn achterste<br />

bewegen . Temeer, wijl men<br />

ook wel zegt : W a t b e t<br />

zai of hai 'n kouwe


37<br />

droktean'r (z'n) ga<br />

hangen .<br />

Vgl. S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />

1386, op Iichtekooi .<br />

kooierig, bnw . Nog steeds in<br />

bed bl jvende, o jschoon men<br />

reeds tang wakker is .<br />

't kooksie, znw . Zoveel aardapr<br />

pelen o) groente als men poor<br />

een middagmaal nodig heejt .<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 84, kooks .<br />

koolprak, znw . Aardappelen en<br />

kool door elkaar gestampt .<br />

Zie prak .<br />

koolrup, znw . Koolrups .<br />

Vgl. Boekenoogen, 492,<br />

koolrijp .<br />

koolstruk, znw . Koolstruik .<br />

Vgl. D e V r ., 80,<br />

kooltorre, znw. meerv . Scheldnaam<br />

poor de koolboeren in<br />

de Streek .<br />

koom-al-den-dag, in de zegsw . :<br />

t Is meer as koomr<br />

a l-d a n-d a g, <strong>het</strong> is meer<br />

dan gewoon, <strong>het</strong> is jets biezonders<br />

.<br />

W. 0 . en N., IV, 91 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 83,<br />

It is kwet oars as kom-al-den<br />

dei; N,. Gr. Wdb ., 445, Dat<br />

is meer as kom-aal-dag .<br />

koors, znw . Koorts . Uitdr, : ' n<br />

koors as 'n peerd heww<br />

e, een zeer hoge koorts bebr<br />

ben .<br />

Vgl. Boekenoogen, 494 ;<br />

Fri. Wdb., II, 78, in koorts as<br />

in hynder .<br />

koot, znw. 1) Gewricht. Uitdr. :<br />

Over koot gaan, zwikr<br />

ken . Van de poet . 2) Kleine<br />

uitstekende beentjes aan de<br />

poten van runderen . Aan ieder<br />

re poot zitten er twee 'aan de<br />

achterzij de .<br />

Vgl. Boekenoogen, 494.<br />

kootmaid, znw . Een meid, die<br />

peel en zwaar werk verricht.<br />

Letterl . wellicht een meld, die<br />

f linke koten heef t, funk op<br />

haar koten staat .<br />

kop, znw . 1) Hoofd. 2) Een zer<br />

kere mast . Men spreekt van<br />

een kop bonen en erten, een<br />

kop butter . 3) Het boven de<br />

rand uitstekende gedeelte van<br />

een mast of glas . Zo spreekt<br />

men van een mud garst met<br />

een kop er op, van een glas<br />

jenever met een kop er op,<br />

enz . Uitdr. :<br />

1) De kop hugs hewwe,<br />

funk irechtop lopen .<br />

2) Deer zit een kop op,<br />

dat is een knappe bol.<br />

3) 't Is kop en kont,<br />

gezegd van een ineengedronr<br />

gen persoontje .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb., 453 .<br />

4) Ik leis me niet op<br />

m'n kop skaite, iklaat<br />

me niet foppen .<br />

5) Een kop tone, koppig<br />

zjn .<br />

„Zij ziet dat <strong>het</strong> kwaadaardig<br />

schepsel haar kop toont" .<br />

Br, over versch. 0 ., III, 67.<br />

Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />

D e V r. 80 ; Fri. Wdb., II,<br />

84 .<br />

koppie-doen, st. ww. Koffie<br />

drinken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />

D e V r ., 80 .<br />

koppiestaid, znw . De tijd, waarr<br />

op men een kopje koffie of tee<br />

drinks .<br />

Vgl. Boekenoogen, 495 ;<br />

De Vr., 80; B0uman, 59 .<br />

kor I, znw. Een wagen van een<br />

laag model op 4 wielen . Men


38<br />

spreekt van een h o u t ko r,<br />

en een m e 1 k k o r. Verkl .<br />

kortje en korrie,<br />

Vgl. Boekenoogen, 499 ;<br />

De Vr ., 80; Bouman, 60 ;<br />

N. Gr. Wdb. 454, korre.<br />

kor II, znw . Een net, waarmee<br />

men garnalen vist . Te Enkr<br />

huizen .<br />

JiL e e zoekt er de d ( ode tus<br />

schen uit, en de enkele krabr<br />

ben, die in de kor mee waren<br />

opgehaald" .<br />

Vloed, 20 .<br />

kore, zw, ww . intr . Overgeven,<br />

braken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 499 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 76, koatje .<br />

kort, bnw, en bijw . Kort . Zegsr<br />

wijze: Hai is kort van<br />

m e m o r i e, hij kan slecht<br />

lets onthouden . I e m a n d<br />

kort houwe, iemand in<br />

vrijheid van bewegen belemmeren.<br />

Zie St o e t t, Sprwdb.,<br />

no. 1251 . Te kort, to<br />

weinig; i n k o r t, kort ger<br />

leden .<br />

kortaams, bnw. Kortademig .<br />

kortbaai, bijw . Dichtbij .<br />

Vgl. Boekenoogen, 501 ;<br />

Fri. Wdb., II, 77, koartb y; N.<br />

Gr. Wdb ., 455 .<br />

kortegaar, znw . Gevangenis ; fr.<br />

corps de garde, wachtpost.<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 77, koarr<br />

tegaerde; N. Gr. Wdb ., 454,<br />

kordegaard .<br />

't kortje, znw . Een kort pijpje,<br />

een neuswarmertje .<br />

't kortvoer, znw . Het korte voer<br />

als haver, boners enz, tegenr<br />

over 1 a n g v o e r als hoof<br />

enz. Zie langvoer .<br />

Vgl. Boekenoogen, 501 ;<br />

Opprel, 65 .<br />

koud, znw . Koude. Ik hew zo'n<br />

last van de koud .<br />

Vgl. Boekenoogen, 503 .<br />

koud, bnw . Koud. Uitdr. :<br />

1) Femilie van de kouw<br />

e k a n t, aangetrouwde familie<br />

.<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1258 .<br />

2) De kouwe tafel, een<br />

tafel, waarop geen warme<br />

spijzen opgediend worden .<br />

„Nou niggie, we raakte over<br />

de schroei heen en 5 uur was<br />

t men kind, eer wij goed en<br />

wel thuis waren en zeet raakte<br />

om 'n kouwe taf el" .<br />

Uit Kennemerl., 142 .<br />

Vgl. Oudemans, Wdb.<br />

op Br., 192, kouwe schaal.<br />

3) Een kouwe bakker,<br />

een bakker, die vent met door<br />

anderen gebakken brood .<br />

Vgl. Boekenoogen, 503 ;<br />

D e V r ., 80 .<br />

kouke, zw, ww, intr . Neiging<br />

tot braken gevoelen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 492 ;<br />

Opprel, blz .67 .<br />

koup, znw . In de uitdr . : ( G i e n )<br />

koup geVe, (niet) toegeven<br />

.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 44, keap<br />

laen .<br />

koupman, znw. Koper . „Hoeveul<br />

bled je?" „Honderd gulden" .<br />

„Den bin je koupman" . Deze<br />

betekenis heef t <strong>het</strong> woord<br />

reeds in <strong>het</strong> mnl . Zie Mnl.<br />

Wdb ., III, 1846 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 494 .<br />

kous, znw . Kous . Zegsw . : R u k<br />

maar in met j e zaaien<br />

k o u s e, gebezigd als antwoord<br />

op to veel wensen .


39<br />

Die kous is of, dabs<br />

afgjelopen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 503 .<br />

kouster, bnw. In de zegsw . : 't<br />

Is deer niet kouster,<br />

bet is daar njet in orde . Hai is<br />

niet kouster, hij is niet to ver .<br />

trouwen . Ontleend aan hebr .<br />

k o o s j e i r, geschikt, n .1 . om<br />

to eten, rein .<br />

Vgl. Bouman, 60 ; N.Gr .<br />

W d b ., 460, kouster; S t o e t t,<br />

Sprwdb ., no . 1264 .<br />

kraai, znw . Kraai. Uitdr . :<br />

1) Ergens op zitte as<br />

n kraai op 'n kring<br />

(kreng ), jets met alle geweld<br />

op bet ljjf zitten .<br />

,,In as ze 'n pik op je hadde,<br />

as je 't bai ze verkurven hadde,<br />

den moste ze je altaid<br />

hewwe ; den zatte ze op je as<br />

'n kraai op 'n kring" .<br />

W . 0, en N ., I,119.<br />

2) En ieder kraaike<br />

zoekt z'ne<br />

gaaike, iedere<br />

jongen zoekt zjjn meisje .<br />

Vgl. Vt. Eend in de B.,13.<br />

kraam, znw . Kraam . Zegsw. :<br />

Deer kin je mee veur<br />

de krame om, daarkan<br />

je mee voor de dag komen,<br />

oorspronkelik wel gezegd van<br />

een meisje, waarmee men kermis<br />

houdt ; vgl .<br />

W.O.enN .,I,24.<br />

„je meugt wel veur de<br />

kraamen om,<br />

Met zo een flinke Tas,<br />

(meisje)" .<br />

Econ . Liedjes, II, 180 .<br />

Vg1. Boekenoogen,<br />

1331 ; D e V r ., 80. Ndl.<br />

Wdb ., VIII, 21 .<br />

kraambewaarster, znw . Baker.<br />

kraambeware, alleen in de inf in .<br />

gebruikelik in de uitdr . : u i t<br />

kraambewaren weze<br />

of g a a n, ergens baker zjn .<br />

krab, znw. In de uitdr .: Z o<br />

ziek weze as 'n krab<br />

ernstig ziek zjjn .<br />

kraf, znw. Karaf . Verkl, k r a f<br />

f ie ; fr. carafe .<br />

Vgl. Boekenoogen, 508 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 463, kraf.<br />

krag, znw . Aardewerk of glaswerk,<br />

dat gescheurd o f op andere<br />

wlze beschadigd is .<br />

Meerv, k r a g g e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 508 .<br />

Krain, mansnaam . Verkorting<br />

van Quirinus .<br />

Vgl. Fri. Naaml ., 22, Krjjn .<br />

't krakelbien, znw . Kraakbeen .<br />

Zie knarselbien .<br />

Vgl. Boekenoogen, 509 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 90, kreakbien .<br />

krammenap, znw. Een persoon,<br />

die zwak, ziekelik is . Letterl .<br />

zo breekbaar als een gekramde<br />

nap . „'n Sukkelend mensch is<br />

n kramde nap" . Zegsw. :<br />

Krammenappe leve 't<br />

t a n g s t, krakende wagens<br />

duren bet langst .<br />

W. 0, en N., I,<br />

Vgl. Boekenoogen, 510 ;<br />

D e V r ., 80 .<br />

krammenappig, bnw. Zwak,<br />

sukkelend . Zie k r a m m e-<br />

n a p . Dit is bier de gewone<br />

vorm . Hiernaast schijnt in N .-<br />

Holland nog de vorm k r a mr<br />

menakkelig voor to komen<br />

.<br />

„Dan sjokte hij voort, kramr<br />

menakkelig oudje in den droer<br />

yen avondregen" .<br />

De Stad, j rg . 1929, blz . 255 .<br />

krankjorum, bnw . Gek, dwaas .<br />

Vgl. Boekenoogen, 511 ;


40<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1434 .<br />

De kraut<br />

lezen .<br />

krante, zw, ww, intr.<br />

Kwan ik gaan nog eris<br />

of f ies krante .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 89, krautsje<br />

.<br />

krap, bnw. 1) Nauwsluitend . 2 )<br />

Schraal, armoedig. Uitdr . : 't<br />

krap hewwe, krap zitt<br />

e, <strong>het</strong> armoedig hebben .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb., 434, 1 °<br />

en 3 ° . 3) In verbinding met<br />

a n, ter nauwernood voldoenr<br />

de . He je touw genog Jaap?<br />

Nou 't is krap an .<br />

Vgl. Boekenoogen, 511 ;<br />

Fri. Wd b ., II, 89 ; N. Gr.<br />

Wdb ., 464 ; Ndl. Wdb ., VII,<br />

111,<br />

krassefiole, zw . ww, intr . Heenr<br />

gaan . Alleen in de inf, gebruir<br />

kelik en wel in verbinding met<br />

op. Zie opkrassef iole .<br />

kraze, zw . ww . intr . Ben krassend<br />

geluid geven, klemmen .<br />

Van deuren . Van k r a a t-<br />

s e n? Zie Ndl. Wdb ., VIII,<br />

35 en IV, 996, gekraats; N .<br />

Gr. Wdb ., krazn .<br />

kreb, znw. Krib . Hiernaast<br />

k r u b . „Hij lagh in een kreb<br />

ende stal" . T w i s c k, Kl .<br />

Liedtb., 200; vgl . Fri. Wdb .,<br />

II, 91, krebbe.<br />

Kreel, mansnaam . Hiernaast<br />

KrelisK<br />

kreen, bnw . Zeer zindelik . De<br />

vrouw is kreen op de butter<br />

pot 'oor . Men houdt <strong>het</strong> woord<br />

voor een dubbelvorm van rein .<br />

Zie S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1275 ; Ndl. Wdb ., VIII, 138 .<br />

kreeuwe, zw, ww, intr . Beter<br />

worden . Zie opkreeuwe.<br />

Kreeuwe is een vorm van<br />

krauwen, krabben . De letterl .<br />

bet, is dus : b ij d e w a 1 o p-<br />

krabbelen.<br />

Vgl . Ndl. W db., VIII, 124 .<br />

krek I, znw . Kruk.<br />

VgL Boekenoogen, 512 .<br />

krek II, bijw, joist; f r . c o r<br />

rect .<br />

„Geloof ie 't niet buurvrouw?<br />

Vraag 't den an Wullem, hij<br />

komt krek opwaard an" .<br />

hlit Kennemerl., 86 .<br />

„Want hij nam zijn Pyl en<br />

Boogie,<br />

En schoot haar j uyst krek in<br />

't Hert".<br />

Gr . N . Liedeb ., 21 .<br />

Bij Wolff en Deken<br />

krekt en krek, vgl . Abr. Bl.,<br />

II, 207 en Econ . Liedjes, III,<br />

7. Zegsw . 't I s 'm k r e k,<br />

<strong>het</strong> is een mooie boel, ook wel :<br />

h is een mooie kerel ( ironies)<br />

.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 92, krekt ;<br />

N. Gr. Wdb ., 465, krek en<br />

krekt; Ndl. Wdb., VIII, 147 .<br />

Krelis, mansnaam . Hiernaast<br />

K r e e 1 . Verkorting van<br />

Cornelis.<br />

Vgl . Fri . Naaml., 222, Krelis .<br />

't kret,<br />

znw. De zitbank voor<br />

aan een boerewagen, waarop<br />

de voerman zit. Zie ook a c h-<br />

t e r k r e t . Het is een bijvorm<br />

van krat, welke laatste vorm<br />

reeds voorkomt in <strong>het</strong> mnl . ;<br />

vg1 . Nlnl. Wdb ., III, 2065,<br />

crane.<br />

Jan al zit hij op <strong>het</strong> krat<br />

Is zo vrolijk als een koning .<br />

Br, over versch . 0 ., III, 13 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 513 ;<br />

D e V r ., 80 ; Fri. Wd b., II,<br />

92, kret, foor-, efterkret; N.<br />

Gr. Wdb., 465, 1°, de beide<br />

boomen, waartusschen <strong>het</strong>


41<br />

paard Ioopt voor de koets of<br />

boerenwagen ; Nd!. Wdb.,<br />

VIII, 120.<br />

kreuke, zw, ww, tr. Zie o pr<br />

k r e u k e, opvouwen.<br />

Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 465 ; Nd!.<br />

Wdb ., VIII, 171 .<br />

kreukel, znw, kreuk, vouw .<br />

Hiernaast k r u k k e l .<br />

Vg1. Boekenoogen, 514 ;<br />

N. Gr . Wdb., 465; Nd! .<br />

Wdb., VIII, 171 .<br />

kreukelig, bnw . Vouwen hebr<br />

bende . Hiernaast k r u k k e-<br />

11 g .<br />

kreupel, bnw . In de uitdr . :<br />

Kreupels kracht heww<br />

e, ongelofelike kracht bezitten<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />

Nd!. Wdb ., VIII, 183 .<br />

kriebele, zw, ww, tr . Kittelen .<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 93, krir<br />

belje; Ndl. Wdb ., VIII, 193 .<br />

kriegel, bnw . Kregel, driftig .<br />

Vgl . B o u m a n, 61 ; Fri.<br />

W db ., II, 94, krigel, ijverig,<br />

moedig ; N. Gr. Wdb ., 466 ;<br />

Nd!. Wdb., VIII, 193 .<br />

kriek, znw. 1) Bochel. 2) Krekel<br />

in de onderoven van een bakr<br />

kerij . 3) Kleine vierkante<br />

moppen . Zegsw . :<br />

1) Hai <strong>het</strong> 't lillek<br />

voor z'n kriek, hi is erg<br />

dronken, ook wel hij is erg<br />

ziek.<br />

2) Ze <strong>het</strong> 't voor d'r<br />

k r i e k, ze moet bevallen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 514 ;<br />

De Vr ., 80 ; Bouman,<br />

61 ; S t o e t t, Sprwdb ., no.<br />

904 ; Ndl . Wdb ., VIII, 195 .<br />

kriel, I, znw. Mand .<br />

„Zoo snel als hij kan, komt<br />

Bles, beladen met de kriel vol<br />

heete bollen, gerold in de wollen<br />

deken, op de plaats terug" .<br />

w. 0 . en N., II, 170.<br />

Vgl. Boekenoogen, 515 ;<br />

D e V r ., 81 ; Nd!. Wdb.,<br />

VIII, 201 .<br />

kriel II, znw . Uitschot van aardappelen<br />

en vruchten ; aardapr<br />

pelen of vruchten, die to klein<br />

zzjn .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 93 ; kriel,<br />

kleingoed, als kleine aardappelen,<br />

visschen, ook kleine<br />

kinderen; N. Gr. Wdb., 467,<br />

't kriel, 't uitschot, de door de<br />

kleinste zeef gevallen aardapr<br />

pets .<br />

kriewel, znw . In de uitdr .: D e<br />

kriewel in z'n kont<br />

h e w w e, gezegd van iemand,<br />

die niet stil kan zitten .<br />

Vgl. Fri . W db ., II, 97, De<br />

kriewel yn 't gat ha, geen<br />

oogenblik stil kunnen zitten .<br />

kriewele, zw . ww . tr . Kittelen .<br />

Zie kriebele.<br />

Vgl. Ndl. Wdb., VIII, 206 .<br />

kriewelig, bnw. Boos, driftig .<br />

,,Is 't nou niet", begon Arie,<br />

,,is 't nou niet om kriewelig in<br />

je laif to worre, zoo slecht as<br />

't nou gaat?"<br />

W. O . en N., II, 79 .<br />

krikkemik, znw. Alleen in de<br />

zegsw .: De stoel, de taf<br />

el is uit z'n krikkem<br />

i k k e, de stoel, de tafel<br />

ligt bona nit elkaar, de poten<br />

zitten niet meer stevig . Zie<br />

de gissingen van <strong>het</strong> Nd! .<br />

Wdb ., VIII, 264, wwaar o .a .<br />

gezegd wordt, dat <strong>het</strong> eerste<br />

lid mogelik de stain van 't<br />

werkw, k r i k k e n, een krar<br />

kend geluid geven, is . Of een


42<br />

contaminatie van k r i k k e n<br />

en uit z'n mikke? Zie<br />

mik.<br />

Vgl. Boekenoogen, 516,<br />

alwaar <strong>het</strong> ww, k r i k k e-<br />

m i k k e n, voortdurend heen<br />

en weer bewegen, staat opr<br />

getekend . D e V r., 81 .<br />

krim, znw. Een goot tussen twee<br />

daken in, zoals men wel aantreft<br />

op kerken en pakhuizen .<br />

krimmeneel, bnw . Zuinig, gierig.<br />

Vgl, fr, criminel . Hierr<br />

naastkrimmenelig.Wat<br />

'n krimmenele kerel, hai <strong>het</strong><br />

nergens wat voor over .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 94, krimmenear(de)<br />

; N. Gr. Wdb .,<br />

467 .<br />

krimp, znw. Armoede. In de<br />

zegsw. : Deer is niks<br />

gien krimp hoor, <strong>het</strong>is<br />

daar een ro yale boel .<br />

Vgl. Fri. Wdb ., II, 95, Der<br />

is-of hja ha noch gjin krimp ;<br />

N. Gr. Wdb., 467 ; Nd l .<br />

Wdb ., VIII, 266 .<br />

't kring, znw . Kreng . De uitdr.<br />

a s de kringe, gebruikt<br />

men in allerlei verbindingen<br />

met de bet, van ontzettend, in<br />

hevige mate; b.v. 1 o u p e a s<br />

de kringe, vloeke as<br />

de kringe, skelde as<br />

de kringe, f rete as<br />

de kringe, enz .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 95, kring .<br />

kringe, st, ww, intr . Dringen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 518 ;<br />

Fri. Wdb., II, 95 ; Ndl . Wdb .,<br />

VIII, 1278 .<br />

krint, znw . Krent .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 95, krint .<br />

krinterig, bnw . Gierig, zuinig .<br />

Vgl. Boekenoogen, 513 ;<br />

Fri. Wdb., II, 95 ; S t o e t t,<br />

Sprwdb., no. 1276 ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 164 .<br />

krintetoet, znw . Een gezicht, dat<br />

door puistjes ontsierd is.<br />

Vgl . D e V r., 80 ; N . Gr.<br />

Wdb ., 468, krintjebaard ;<br />

Fri. Wdb ., II, 96, krinten,<br />

puistige uitslag .<br />

krintetuin, znw . De gevangenis<br />

to Hoorn .<br />

kristenziele, uitroep van verbazing<br />

. Kristenziele nag toe, hoe<br />

kan je deer baai?<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 96, Mijn<br />

kristenziel noch tal ho krigest<br />

it yn 'e kop; N. Gr. Wdb .,<br />

468, kristnzail .<br />

krode, zw, ww, tr . Kruien met<br />

een kruiwagen . Men spreekt<br />

b .v, van : mis of modder krode .<br />

Vgl. Boekenoogen, 519 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 97, kroadsje ;<br />

Ndl,. Wdb., VIII, 301 .<br />

kroele, zw. ww . intr. Dicht bij<br />

elkaar liggen of zitten . Zie<br />

ook gekroel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 519 ;<br />

O p p r el, blz . 68; Bow.<br />

man, 61 ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

303.<br />

kroep, znw . Ontsteking van <strong>het</strong><br />

strottenhoofd; f r . c r o u p .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 471 ; Ndl.<br />

Wdb ., VIII, 304 .<br />

kroes, bnw . Parmantig, trots .<br />

Die Jan is een kroes kirreltje.<br />

Vgl. Oudemans, Wdb .<br />

op Br., 194, driftig vurig ; Fri.<br />

Wdb., II, 98, fier, trots ; Ndl.<br />

Wdb., VIII, 307 .<br />

krok, znw. 1) Graszaad. Zie<br />

hooikrok.2) Fjnesneeuw,<br />

zo fin als krok .<br />

Vgl. Boekenoogen, 522 ;<br />

Fri. Wdb., II, 98 ; Ndl . Wdb .,<br />

VIII, 311 .


43<br />

krokke, zw, ww, intr . Fjjn<br />

sneeuwen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 522 ;<br />

De Vr., 81 ; Bouman, 61 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 98, krokje .<br />

krol, znw . Muts met bonte rand .<br />

„En deer ging ie weraggies<br />

weer voorbai, net as altaid,<br />

jekker an met pieloose broek,<br />

op hullef te, de ouwe krol op<br />

de ouwe kop" . Med. C ., jrg .<br />

24, no. 1243 . Vgl . D e V r .,<br />

81 ; Ndl . Wdb,., VIII, 315<br />

krozn, bnw. Krom . Llitdr.<br />

Kromme aaiere, drollen .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 98, kroznme<br />

aeyen, drollen ; k r o m<br />

p r a t e, nog niet goed praten,<br />

gezegd vooral van kinderen.<br />

Vgl. Boekenoogen, 523 ;<br />

D e V r., 81 .<br />

krombient, bnw . Kromme benen<br />

hebbende. „Dat oolyck kromr<br />

bient goes . . . " .<br />

Bredero, Moortje, 574 .<br />

kromsteven, znw . Een kind, dat<br />

krozn, gebrekkig praat .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb, no.<br />

2632 ; Ndl. Wdb., VIII, 331 .<br />

krood, znw. Kruiwagen. 1Vleerv .<br />

k r o d e . Het woord is een<br />

verkorting van k r o d e, welke<br />

vorm reeds in <strong>het</strong> mnl . voorr<br />

komt ; vgl, Mn1. Wdb, ., III,<br />

2115; Oudemans, Wdb .<br />

op Br., 195, kroos Fri. Wdb .,<br />

II, 97, kroade; N. Gr. Wdb .,<br />

469, kro, krode ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 391 .<br />

kroplap, znw . Een vrou wenonr<br />

derkleed, zonder mouwen, dat<br />

de boezem en de rug bedekt .<br />

Tans met de zaak verouderd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />

Bouman, 61 ; Ndl. Wdb.,<br />

VIII, 373 .<br />

krosse, zw, ww, intr . Rijden, in<br />

<strong>het</strong> algemeen gaan; v gl. fr .<br />

taros .<br />

„ja niks anvongen, wel verdaid,<br />

Hew je 't niet lezen maidje?<br />

Dat krossen met de duozit<br />

Van Wullem Laan en Saitje" .<br />

w, 0 . en N., IV . 147 .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 99, krosse,<br />

kroskje, met tegenzin ergens<br />

naar toe gaan ; N . Gr. Wdb .,<br />

473, krozn .<br />

kroze I, zw, ww . intr. Het<br />

kroos uit de sloot halen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 362 .<br />

kroze II, zw. ww . intr . Leuk met<br />

kinderen omgaan, ook wel in 't<br />

algemeen zorgvol met jets bezig<br />

zijn . Hai kin zo aardig<br />

kroze . Van k r o o s, een vorm,<br />

die naast k r o o s t voorkomt.<br />

Vgl. Ndl . Wdb., VIII, 365 .<br />

kroze-, znw. Een snort van<br />

hack, waarmee <strong>het</strong> kroos uit<br />

de sloten gehaald wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 524 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 362 .<br />

krub, znw. Krib, slaapplaats van<br />

een kind in de bedstee der<br />

ouders . De krub bevindt zich<br />

tegen de wand van <strong>het</strong> voeteneinde<br />

. Hiernaast k r e b .<br />

„Er lait nag 'n beste in de<br />

krup teugen de weig an" .<br />

W. 0 . en N., II, 16 .<br />

Zie voor een zegsw, bij k o n t .<br />

Vgl . N . Gr . Wdb ., 473,<br />

k r u b(bbe), 2° ; Fri. Wdb.,<br />

II, 91, krebbe .<br />

krui (d) keis, znw . Kruidkaas .<br />

Ookwelzeidjeskeisgenaamd<br />

. Zie aldaar .<br />

„Ze zelle van main twei keise


44<br />

hewwe met 'n kruitkeisie",<br />

W. 0 . en N., II, 31 .<br />

kruie, zw, ww. tr . In een jcruiwagen<br />

voortduwen .<br />

Vgl . krode. Vgl. Boekenoogen,<br />

527; Ndl.<br />

Wdb ., VIII, 397 .<br />

kruie, znw. meerv . Geneesmiddelen<br />

.<br />

kruielouper, znw . lemand, die<br />

de medicjnen rondbrengt .<br />

kruin, znw. De eerste en laatste<br />

snee van een rogge- of tarwebrood<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 527 ;<br />

D e V r., 81 .<br />

't kruis, znw . Kruis . Llitdr . E e n<br />

kruisie make, een kruis<br />

slaan voor of na een gebed .<br />

kruisebaai, znw .Kruisbes . Nleervoud<br />

kruisebaaie . Vgl .<br />

Wdb ., II, 101 ; krusbei, p1 .<br />

krusbeijen; Ndl, Wdb., VIII,<br />

447 .<br />

kruisebaaieboum, znw . Kruisr<br />

besseboom . Vgl . Fri. Wdb .,<br />

II, krttsbeibeam .<br />

kruk, znw . Een zwak, ziekelik<br />

persoon . Vgl . S t o e t t,<br />

Sprwdb, no . 1298 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 474 .<br />

krukke, zw . ww, intr . Sukkelen,<br />

ziek zijn . Wie zou docht heave,<br />

dat zo'n sterke vrouw nog eerr<br />

der weghaald worre zou as<br />

neef z'n Jaantje, die al zoolang<br />

krukt. Vgl. N. Gr. Wdb., 474,<br />

krukkeln ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

474 ; Fri. Wdb ., II, 100,<br />

krukje.<br />

krukkel, znw. Zie k r e u k e 1 .<br />

krukkelig, bnw . Zie k r e u k e-<br />

ligI<br />

krukkig, bnw .<br />

lend.<br />

Ziekelik, sukker<br />

,,Men zag u nergens en gij<br />

waart wat krukkig, wat ziekelijk<br />

Abr. Bl., I, 68, Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, kruk, sukkelend<br />

.<br />

krummel, znw . Kruimel . Zie<br />

voor de vocaal § 26, 2 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 474 .<br />

krummele, zw, ww, intr . Kruir<br />

melen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />

N. Gr,. Wdb ., 474 .<br />

krummelig, bnw. 1 } Kruimelig .<br />

2 } Gierig, zuinig .<br />

„Zo dat ik maar zeggen wil,<br />

alles wordt zo kruimelig, zo<br />

bekrompen ." Abr. Bl ., III, 107.<br />

Vgl. Ndl, Wdb., VIII, 408 .<br />

kuf, znw . Klein vertrekje, waar<br />

<strong>het</strong> eten op een open haard<br />

gekookt wordt .<br />

„jongen ja, gaan of f en nei de<br />

kuf en roer de brai ers om, die<br />

staat nag op 't vuur" . W . 0 .<br />

en N., II, 14, ook op blz . 31 .<br />

Het woord heef t in de 17e<br />

eeuw een zeer ongunstige zin .<br />

„Terwijl de steedrlui in de<br />

kuffen<br />

Bij een hoer of ander wijf,<br />

Zitten en in stank vermuf f en" .<br />

B e e t s, Dichtkonst, 214 .<br />

„Gij vraeghd my nae uw vrouw,<br />

hoewel gy met uw weten,<br />

Haer, denck ik, in een kuf of<br />

hoerhuys hebt vergeten" .<br />

B r u n 0, Mengelmoes, 30 .<br />

Vgl. 0udemans, Wdb . op<br />

Br ., 197; Boekenoogen,<br />

530, walstoep; Ndl. Wdb, .,<br />

VIII, 494 .<br />

kui, znw . Een vrouwelik kalf .<br />

Hiernaast k u irk a 11 e f. K u i<br />

is een bijvorm van k o e, die<br />

alleen in deze bet, is blijven<br />

voortbestaan : Zie N. Gr.


45<br />

Wdb., 477, waar <strong>het</strong> woord<br />

k u i de bet, heels van k o e<br />

naast die van k a 1 f<br />

Vgl. Boekenoogen, 530 ;<br />

Bouman, 61 ; Ndl . Wdb,.,<br />

VIII, 495 .<br />

kuier, znw . In de uitdr . : 1) A n<br />

de kuier gaan, aan de<br />

wandel gaan .<br />

2) Met iemand an de<br />

kuier gaan, met iemand<br />

een loopje nemen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 531 ;<br />

Fri. Wdb., II, 101, kuUer,<br />

wandeling ; N,. Gr. Wdb ., 443,<br />

koeier; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

611 ; Ndl. Wdb ., VIII, 495 .<br />

kuikallef, znw. Zie k u i . Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, 87, koukeal;<br />

Boekenoogen, 531 .<br />

kuin, bnw, en bijw . Parmantig,<br />

Pier. Wat loupt die kuin .<br />

2) Zwierig, mooi . Van kle .<br />

dingstukken . „Dat is jammer<br />

genoeg, want zoo'n boerinner<br />

kap en hul stonden was kuin" .<br />

W,. 0. en N ., I, 17. Vgl.<br />

Oudemans, Wdb, op Br .,<br />

198 ; N. Gr . Wdb., 447, vlug,<br />

funk (1Vlolema) ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 510.<br />

kuite, zw, ww. intr, Alleen in de<br />

uitdr . :<br />

k u i t e,<br />

Er tussenuit<br />

heengaan, sterven .<br />

Van k u i t, deel van <strong>het</strong> been.<br />

,,We ja, was <strong>het</strong> zoo'n mens<br />

an 't leven, as je zoo oud binne,<br />

temet al tnegentig . 't<br />

Words said, dat zukkens er<br />

tusschenuit kuite". W. 0.. en<br />

N ., II, 33 .<br />

kukele, zw, ww, intr. 1) Tuimer<br />

len, omvallen . 2 ) Kraaien van<br />

een haan ( onomatopoeties) .<br />

Vgl, Boekenoogen, 535 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 478, kukeln,<br />

tuimelen ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

535 .<br />

kulkoek, znw. 1) Fo pperij .<br />

2) Kletspraat, Zo oak in <strong>het</strong><br />

N. Gr. Wdb ., 478 .<br />

kulle, zw, ww, tr . Foppen .<br />

„ja, dat praten, dat kult je" .<br />

W. 0 . en N . IV, 38 .<br />

Vgl . D e V r., 81 ; Fri. Wdb .,<br />

II, 102 ; N,. Gr. Wdb., 478 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 537 .<br />

kunste, znw . meerv. Kuren, streken<br />

.<br />

„Jan Zwart", zeg ik, „azze je<br />

ooit weer zukke kunste uithale<br />

en main nuwe zwilkje vol<br />

spatte, kaik ik j e nooit meer<br />

an .<br />

w . 0 . en N ., II, 160 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 54, rare<br />

kinsten; N. Gr. Wdb ., 478,<br />

2° ; Nd1. Wdb ., VIII, 557 .<br />

kurref, znw . Kerf . Zegsw. : 't I s<br />

over kurref en klamp<br />

h e e n, <strong>het</strong> gaat alle perken to<br />

buiten. Vgl . D e V r,, 78, dat<br />

is over kerf en klamp heen ;<br />

Oudemans, Wdb. op Br.,<br />

172, uyt de kerf, buiten de<br />

mast, al to erg .<br />

'C kurrekliek, znw . Het bovenr<br />

touw van een visnet, waaraan<br />

kurken bevestigd zijn . Te Enkr<br />

huizen . Vgl . 1 i e k en 1 a o d-<br />

1iek.<br />

kusting, znw . Afrekening. In de<br />

uitdr. : 't I s e e n h e 1 e<br />

k u s t i n g, er valt heel was to<br />

betalen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 40,<br />

op kusten; D e V r., 81, betaaldag<br />

na een verkooping ;<br />

Mnl. Wdb ., III, 2231, c u sr<br />

t i n g e, uitgaven ; Ndl. Wdb.,<br />

VIII, 620 .<br />

kuw, znw . Kieuw .


46<br />

Vgl, Boekenoogen, 541 ;<br />

Oudemans, Wdb . op Br .,<br />

199 ;<br />

kwaad, 1) bnw . In de uitdr. :<br />

Een boel to kwaad<br />

w e z e, veel schulden hebben,<br />

2) znw, Het onkruid, .<br />

kwaaskik, bijw . Op een kwade<br />

wjze. Samentr, van k w a a dr<br />

S c h i k, As 't goeskik niet kin,<br />

den maar kwaaskik . Zie<br />

goeskik en skik, Vgl .<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 657,<br />

kwak I, znw . Een garnaleschuit,<br />

Te Enkhuizen . ,,As de kwak<br />

er was, kon ie gaan koken, was<br />

t in geen uur alloopen" .<br />

Vloed, 86, Vgl, Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 670 ; Boekenoogen,<br />

543, op kwakken .<br />

kwak II, znw. Een zekere hoeveelheid<br />

van een br Jachtige<br />

stof . Hai gooide zo maar een<br />

kwak bessepent teugen m'n<br />

gezicht,<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 481, 2 ° ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 671,<br />

kwak III, znw, Dokter. Verkorr<br />

tingvankwakzalver.<br />

kwakke, zw. ww, tr.<br />

Gooien, smijten . „En evenwel,<br />

(zou ik zeggen) zij deeden to<br />

weinig kwaad, om zo maar van<br />

onzen Lieven Heer in de Hel<br />

gekwakt to worden", ,Abr. Bl.,<br />

I, 5 . Vgl . Fri . Wdb„ II, 102 ;<br />

N, Gr, Wdb ., 81 ; Ndl, Wdb .,<br />

VIII, 679 .<br />

kwakkele, zw, ww . intr. Sukker<br />

len, nu eens beter dan weer<br />

ziek zijn. Vgl, Fri. Wdb ., II,<br />

103, kwakkelje; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 676 .<br />

't kwakkelweer, znw . Veranderr<br />

lik weer. Vgl, Ndl, Wdb,,<br />

VIII, 678,<br />

kwakkelwinter, znw. Winter<br />

met voortdurende ajwisseling<br />

van vorst en dooi . Vgl . Fri.<br />

Wdb,, II, 103.<br />

kwallem, znw . Walm . Maar wat<br />

geef t die lamp 'n kwalm, N .<br />

Gr. Wdb., 48, kwaalm ; Ndl.<br />

Wdb ., VIII, 695,<br />

kwalleme, zw, ww, intr. Walr<br />

men, Vgl . B o u m a n, 62 ; N.<br />

Gr. Wdb ., 481 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 695 .<br />

kwan, samentr, van k o m a n .<br />

Een aanloop waarmee veel<br />

zinnen beginners, „Kwan, den<br />

gaan ik maar nei m'n mandje" .<br />

W. 0 . en N., III, 74,<br />

kwartel, znw. In de uitdr . : D e<br />

kwartel vange, achter 't<br />

net vissen. „Wai moete ok<br />

toch leere. Aars vange wai<br />

later de kwartel". W. 0. en<br />

N,, II, 23,<br />

't kwat, znw, Speeksel, spuug .<br />

Alleen in <strong>het</strong> enkely .<br />

Vgl. Boekenoogen, 542 ;<br />

D e V r ., 81 ; Ndl, Wdb.,<br />

VIII, 728,<br />

kwatte, zw, ww, intr . Spuwen .<br />

Vgl, eng, t o quash . Zegswijze<br />

:<br />

1)Zich nietop z'n vessie<br />

kwatte leite, zich<br />

niet laten beetnemen . „Maar<br />

oome Kees was 'n man, die<br />

zich niet op z'n vessie liet<br />

kwatte" .1Vled. C ., jrg, 23, no,<br />

1187,<br />

2) Ik ( hai) kwat erook<br />

n i e t i n, gezegd van iemand,<br />

die graag een borreltje lust.<br />

„Main woord ok zo Jan, je<br />

wete wel, ik kwat er ok niet<br />

in" . W. 0. en N., I, 78,<br />

3)<br />

t e<br />

Ergens mee zitte<br />

k w a t t e n, met iets verr


47<br />

legen zitten . „Je zou et' lellik<br />

mee zitte to kwatten, as Neel<br />

t niet meet' deid" . W. 0 . en<br />

N . . II 23.<br />

Vgl. Boekenoogen, 542 ;<br />

kwadden ; Fri. Wdb ., II, 103,<br />

kwatse.<br />

4)Die kin goed van 'm<br />

k w a t t e, die kan goed van<br />

zich afspreken .<br />

't kweeltje, znw. Vlekje, smetje .<br />

Vooral als pa'ardekopersterm<br />

in de uitdr . : E r z i t g i e n<br />

kweeltj e damp in, niet<br />

de minste damp . Vgl . Ndl.<br />

Wdb ., VIII, 743 .<br />

kween, znw . Een onvruchtbaar<br />

diet', spottend ook wel gezegd<br />

van een vrouw, die geen kinderen<br />

krijgt. Vgl, B o u m a n,<br />

62; Oudemans, Wdb . op<br />

Br., 200, oud leelijk wjf; N .<br />

Gr . Wdb., 482, 1 ° onvruchtbare<br />

koe, 2° onvrucht bare<br />

vrouw; Ndl . Wdb ., VIII, 744 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 104, k ween, .<br />

kweeste, zw, ww . intr . Een mar<br />

flier van vrijen, waarbij de<br />

yr jet' tot last in de nacht blij ft,<br />

en tenslotte boven op de der<br />

kens gaat liggen, terwijl <strong>het</strong><br />

meisje et' onder ligt . Tans in<br />

onbruik . Ontleend aan o.fr.<br />

quester, n .fr. queter,<br />

zoeken voor zich to winnen .<br />

Over dit voormalige gebruik<br />

op de Noordhollandse eilanr<br />

den kan men uitvoerig lezen in<br />

de Chr. v.Medembl ., blz. 349 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 746 .<br />

kweewik, znw . Een Urker koekr<br />

snort .<br />

kweik, znw. Lang taai gras, dat<br />

<strong>het</strong> bouwland onvruchtbaar<br />

maakt.<br />

Vgl . Boekenoogen, 544,<br />

kweekven ; Ndl. Wdb ., VIII<br />

731, kweek .<br />

kweike, zw . ww . t r. Het bou w-<br />

land van kweik zuiveren .<br />

kwes, znw. Kwets, een pruimesoort<br />

.lVlen spreekt van b 1 a ur<br />

we en witte kwesse .<br />

Ontleend aan hd . q u e t-<br />

s c h e . Vgl . Ndl. Wdb,., VIII,<br />

767.<br />

kwieb, znw. Een kuiltje, waarin<br />

de jongens knikkers of centen<br />

laten vallen .<br />

kwiek, bnw . V lug. Alleen van<br />

personen. Da's 'n kwiek kit'<br />

reltj e.<br />

Vgl. Boekenoogen, 544 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 749.<br />

kwikkel, znw. Gewoonlik in de<br />

verkl, k w i k k e 1 t j e, sukkeldrafje.<br />

„Bart zou de nuwkocht<br />

zelles raie, en omdat ie<br />

d'r niet van hield, dat de peer<br />

de op 'n kwikkeltje liege,<br />

wazze ze gauw bai Barts<br />

huffs". W. 0 . en N., II, 168 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 544 ;<br />

D e V r., 81 .<br />

kwikkele, zw, ww. intr. Op een<br />

sukkeldra[je lopen .<br />

Vgl, Boekenoogen, 544 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 805 .<br />

kwispeldoor, znw . Een potje<br />

van ijzer of aardewerk met een<br />

oor, waarin men spuwt. Deze<br />

vorm met een l . tref t men o .a .<br />

aan in Stukken betr, versch .<br />

Gilden : 2 q u i s p e l d o o-<br />

r e n . Invent, van de meubir<br />

faire goederen A ° 1798 . Volgens<br />

<strong>het</strong> Ndl. Wdb ., VIII,<br />

815, is <strong>het</strong> woord waarschijnlik<br />

een vervorming van <strong>het</strong><br />

portug, c u s p i d o r, dat in<br />

Indie werd overgenomen . Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, 15, kwispehdoar<br />

.


48<br />

L .<br />

laad, znw. La. De skeer laic in de<br />

laad. Zegsw .: Z'n 1 a a d j e<br />

i n g a a n, naar bed gaan .<br />

Vgl. Boekenoogen, 545 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 106, laed .<br />

laaielijk, bnw . Droevig, treurig,<br />

eigenl, zo dat men er medelijden<br />

mee moet hebben . Vgl .<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 2199 .<br />

labbekak, znw . Sul, jabroer.<br />

Vgl . D e V r ., 81, vrou w die<br />

kwaad spreekt; Fri. Wdb ., II,<br />

105, labbekak, lafaard; Ndl.<br />

Wdb., VIII, 873 .<br />

'C labberent, znw. Alleen in de<br />

uitdr . :Anofin'tlabber<br />

rent w e z e, erg ziek zjn .<br />

De uitdr. komt ook voor in <strong>het</strong><br />

dialect van Leuven : oe es in ed<br />

labrent, hij is in de verlegen.<br />

held. Het woord is een verr<br />

basteringvanlabyrinthe,<br />

doolhof (vgl . Leuv. Bijdr . . II,<br />

109) . D e V r ., 81 ; Fri. Wd b .,<br />

II, 105, laberint, ongelegen,-<br />

heid, moeilijkheid. Der bin<br />

(sit) ik mei yn 't laberint ; N .<br />

Gr. Wdb ., 492, in 't labberint<br />

koomm, ziek worden .<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1176 .<br />

labes, znw . Klap, oorvijg ;. Hiernaast<br />

l a w i b u s. Zie aldaar.<br />

't laddertje, znw . Een smal rijgje<br />

onder aan een vrouwehul .<br />

Hierdoor gaat een bandje,<br />

waarmee men de hul achter in<br />

de hals vastrij gt .<br />

laden, verl, deelw . van laden . In<br />

de uitdr .:'t laden hewwe,<br />

m staan hebben . „Nou, jij<br />

hew 't laden vaneivent" . Vr.<br />

Eend in de B ., 7 .<br />

laaie, St . ww, intr . In de uitdr . :<br />

't Laidt er niet baai, er<br />

is geen haast b~j, letterl, de<br />

zaak lij dt er niet door.<br />

„Ze had 'n gnap gezicht, was<br />

recht van laif en leden,<br />

De vraijers kwamen ok al op<br />

de boerderai .<br />

1Vlaar moeder Geesie zai : m'n<br />

lieve kind geduld maar,<br />

't Trouwen is wel goed, maar<br />

't laic er nag niet bai" .<br />

W. D . en N., IV, 94 .<br />

„Nu zal ik eens wat rusten, en<br />

dewijl <strong>het</strong> er niet bij lijdt, mij<br />

niet verhaasten" . Abr. Bl., II,<br />

21 .<br />

't laif, znw . 1) Lichaam .<br />

2 ) Baarmoeder van koeien .<br />

Het laif is van de koe,<br />

gezegd, wanneer na <strong>het</strong> kalr<br />

yen de draagrzak naar buiten<br />

schiet. In dit geval moet men<br />

<strong>het</strong> laif wee- insteke . Uitdr. :<br />

Je zitte mit laif hour<br />

wen, je weet niet hoe je je<br />

houden moet .<br />

Vgl. Boekenoogen, 578 ;<br />

De Vr ., 82; Bouman, 63 ;<br />

Fri. Wd b ., II, 120; Nd l.<br />

Wdb., VIII, 2249 .<br />

laike, st, ww, intr . Lijken . Het<br />

ww, met volgende inf, wordt<br />

niet alleen gebruikt om aan to<br />

duiden, dat lets schijnt, maar<br />

ook, dat <strong>het</strong> werkelik zo is.<br />

Men zal b.v, zeggen : Je laike<br />

wel 'n nuw hoedje op to hewwe,<br />

terwijl men er van overtuigd<br />

is, dat <strong>het</strong> zo is . Ik laik<br />

wel ziek to worren, terwijl men<br />

zich werkelik ziek gevoelt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 578 .<br />

't lainhout, znw . Liniaal.<br />

Vgl. Boekenoogen, 580 ;<br />

D e V r ., 82 .<br />

Laip, vrouwenaam . „Ze <strong>het</strong> van


$9<br />

kermis of al mit Kees van Laip<br />

weest" . Ouwej. Koffier., 25 .<br />

't laisel, znw . Leidsel, teugel, .<br />

Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv . 1 a i-<br />

s e 1 s . ,,Mijn Heer de Paarden<br />

zijn met hunne poten in de<br />

leiseelen geraakt" . S . Burgerh .,<br />

283 . Vgl . N. Gr. Wdb., 487,<br />

't Iaidseel; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

1492 .<br />

laist, znw. Een lam van <strong>het</strong><br />

vrouwetik geslacht .<br />

Vgl. Boekenoogen, 580 ;<br />

B o u m a n, 64; Ndl. Wdb.,<br />

VIII, 2382 .<br />

laite, znw . Luwte . In Enkh .<br />

1 ii t e . „Nog al wiedes in de<br />

lijte van de muur" . Vloed, 88 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 121, lijte;<br />

N . Gr. Wdb., 536, lijte.<br />

la-la, bijw . Traag, langzaam . Alles<br />

gaat baai hem even la-la .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 105 ; Ndl .<br />

Wdb., VIII, 944 .<br />

't lam, znw. Lam . Verkl . 1 a mr<br />

pie . Meerv. lammere . Zie<br />

potlam .<br />

Vgl. Boekenoogen, 553 .<br />

lamlendig, bnw . Akelig, ook wel<br />

lui. Vgl . Fri. W db., II, 107,<br />

lamliddich; N. Gr. Wdb ., 494.<br />

lammenadig, bnw . Ellendig. 't Is<br />

een lammenadige kerel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 533 ;<br />

Fri. Wd b ., II, 107; N. Gr.<br />

Wdb., 495, 2°n lammenaor<br />

dige keen .<br />

lammetere, zw.ww.intr. Klayen,<br />

jammeren ; fr, 1amenter.<br />

Bouman,62B lamp, znw<br />

. Lamp . Zegsw. :<br />

1) Ik hew'm in de lamp,<br />

ik heb hem in de gaten . Vgl .<br />

Fri. Wdb,, II, 107, Immen yn<br />

'e lampe ha-halde, voor ier<br />

Dialect van Drechterland II .<br />

mand op zijn hoede zijn, hem<br />

doorzien ; S t o e t t, Sprwdb.,<br />

no. 606 .<br />

2) De lamp uitbleize,<br />

dood gaan .<br />

lampedanser, znw . Iemand, die<br />

en met de kas van door is, ook<br />

wel een wanbetaler .<br />

lamzak, znw. Lammeling ;. Vgl.<br />

Fri. Wdb., II, 107, lamsek .<br />

landig, bnw . Moeilik . As 't me<br />

to landig loupt, geef ik 't op<br />

oor.<br />

landlouper, znw . Een voorjaarsbig,<br />

dat in <strong>het</strong> land loopt .<br />

„Nou moete de landloupers op<br />

't hok" (in <strong>het</strong> hok) . W. 0 .<br />

en N., II, 32 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 553 ;<br />

De Vr ., 81 ; Bouman, 62 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 1021 .<br />

lanes, znw, meerv . Zie b e d d er<br />

lanes .<br />

lang, l ) bnw. In de uitdr . : V a n<br />

ien lang en twei<br />

b r e i d, besluiteloos, niet wetend<br />

wat to doen . Hai sting<br />

deer al, ien lang twee breid,<br />

maar deer kwam gien woord<br />

uit.<br />

2) znw . Lange Goudse pijp .<br />

Kwan, ik zel de lang maar es<br />

opsteke . H a l v e l a n g, een<br />

pijp, die de helft korter is .<br />

Vgl. W. 0, en N ., I, 17 .<br />

lanee, zw, ww, intr . Langer<br />

worden . ,,As de dage deimie<br />

wat lange, din moete we eerst<br />

t naaien wat voor mekaar<br />

make" . Ouwej. Koffier., 24 .<br />

Vgl. Ndl. Wdb., VIII, 1061 .<br />

langpotemig, znw . Mug. Ger<br />

woonlik in <strong>het</strong> meerv . 1 a n gr<br />

potemigge . Men gebruikt<br />

dit woord ter onderscheiding<br />

van m i g vlieg. „En den<br />

4


50<br />

stikke we van de langpootemigge".<br />

W. 0 . en N., II, 18 .<br />

lie m i g .<br />

langte, znw . Lengte.<br />

Vgl. Boekenoogen, 556 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 108, langte;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 1068 .<br />

't langvoer, znw. Hooi, in tegen~<br />

stetting met kortvoer, zoals<br />

bonen, aardappelen enz . Zie<br />

kortvoer.<br />

Vgl. Boekenoogen, 556 ;<br />

0ppre1, 69 ; Ndl. Wdb,,<br />

VIII, 1040 .<br />

't langwaai, znw . Het wei, dat<br />

na de kaasbereiding overbhf t,<br />

en dat tang wordt genoemd,<br />

omdat bet in <strong>het</strong> vat een masr<br />

sa vormt, die men wet nit <strong>het</strong><br />

vat kan gieten, maar zeer<br />

moeilijk scheppen .<br />

lanteern, znw . Lantaarn .<br />

H a d r, j u n,, Nomencl., 85,<br />

Laterna, Lanteerne, Lanterne.<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 498, lanteern;<br />

Fri. Wdb ., II, 109, lanr<br />

tearne .<br />

lanterefante, zw, ww, intr .<br />

Rondslenteren, luieren .<br />

Vgl. Boekenoogen, 557 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 1084.<br />

lap, znw . Lap . Zeg sw.: K o m<br />

maar op de lappe,kom<br />

maar voor de dag . E r d e<br />

l a p 0 p 1 e g g e, voortgang<br />

met jets waken . Z e h e t 'n<br />

l a p o p 'r r o k, ze heeft een<br />

onecht kind. Fr. Wdb ., II,<br />

110, in tape op 'e rok ha, een<br />

onecht kind .<br />

Vgl. Boekenoogen, 558 ;<br />

De Vr ., 81 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 1090 .<br />

lappe, zw, ww, tr ., Klaarspelen .<br />

Hai zel 't wet lappe nor. Vgl.<br />

Bouman, 62 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 1098,<br />

lappet, znw . Zeelt. Ook wet in<br />

de verkl, l a p p e r t j e . Llitdr .<br />

Een lappertj es leven<br />

h e w w e, een gemakkelik ler<br />

yen leiden . Of moet men hierbij<br />

denken aan <strong>het</strong> woord<br />

Z a p p e r t, sul, slappeling?<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1341 ; Boekenoogen, 551,<br />

labbe .<br />

lappiespoep, znw . Manu f acturier,<br />

bepaaldelik a jkomstig uit<br />

de oostelike provincien . Vgl .<br />

poep II .<br />

't lane, znw. Een snort katoen<br />

met korenblauwe ondergrond,<br />

bezaaid met bloemetjes of stippen<br />

. Men sprak vroeger van :<br />

Keuls lane; waarschijnlik<br />

kwam deze stof hier vandaan .<br />

Ze werd vooral gebruikt voor<br />

werkkleedj es van boeremeisr<br />

jes en in <strong>het</strong> algemeen voor de<br />

kleding van arme kinderen .<br />

Verouderd .<br />

lastpost, znw . Een lastig persoon<br />

. Die kerel, die maid is<br />

toch zo'n lastpost . Volgens<br />

<strong>het</strong> Ndl. Wdl ., VIII, 1120,<br />

letterl, een post, een f unctie,<br />

die iemand tot last is, en fig .<br />

een persoon, die iemand tot<br />

last is .<br />

taste, znw . 1Vleerv, van 1 a s t.<br />

Belasting . Men spreekt b.v .<br />

van durrepslaste en<br />

polderlaste. Vgl. N. Gr.<br />

Wdb ., 500, lastn, 1 ° de be,-<br />

lasting ; Fri. Wdb ., II, 116,<br />

Iesten ; Ndl. Wdb., VIII,<br />

1112 .<br />

tat, znw, lets op de tat<br />

koupe of hale, jets op<br />

borg kopen of halen.


51<br />

Vgl. Boekenoogen, 559 ;<br />

N. Gr. W db ., 500, 2 ° ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1127 ;<br />

Ndl . Wd1 ., VIII, 1141 .<br />

lawiebus, znw. Oorvjg. Vgl.<br />

Fri. Wdb ., II, 111, lawibus ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no, 298 .<br />

lazere, zw. ww . intr . Vallen .<br />

„En lazert er ien to water, dan<br />

hew je 'm achter 't huffs dadelek<br />

in 't vezier" . W. 0 . en N.,<br />

II, 27 . Ndl,. Wdb., VIII, 497 .<br />

lazarus, bnw. Stomdronken .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., 197;<br />

Fri . W db ., II, 111 .<br />

lede, znw, meerv . In de zegsw . :<br />

lets op z'n lede hewwe,<br />

jets op 't hart hebben en I e t s<br />

onder de lede hewwe,<br />

de kiem van een ziekte met<br />

zich omdragen .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1345 .<br />

lede-breken, in de zegsw . : 't I s<br />

gien led e-breken, <strong>het</strong> is<br />

Been zwaar werk, letterl . Been<br />

werk, waardoor j e j e leden<br />

zult breken .<br />

Vgl, Boekenoogen, 561 ;<br />

D e V r,, 81 ; Fri. Wdb ., II,<br />

111, In kantoarskriuwer <strong>het</strong><br />

gjin leadbrekkend wirk ; N . Gr .<br />

Wdb ., 501, 't Is gain ledebreekn<br />

; S t o e t t, Sprwdb .,<br />

no . 1911 ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

1206 .<br />

Leendert, mansnaam . Verbastering<br />

van Leonhard, Vgl .<br />

Fri . Naaml., 229, Leendert.<br />

leers, znw . Laars . Zie voor de<br />

vocaal § 36, 3 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 562 ;<br />

N. Gr . Wdb ., 503, leers .<br />

leg, znw . 1) Baarmoeder van<br />

runderen . De leg insteke,<br />

de baarmoeder, die na <strong>het</strong> kalr<br />

yen ener koe, of <strong>het</strong> onen<br />

van een schaap naar buiten is<br />

gedreven, weer in <strong>het</strong> lichaam<br />

steken .<br />

2) Het ziekbed, in de uitdr . :<br />

de leg hewwe of<br />

k r a i g e, ziek zijn of worden,<br />

<strong>het</strong> bed houden moeten .<br />

3) Het eieren leggen . „Te<br />

koop : 9 witte Leghornhennen,<br />

aan en tegen de leg, broed<br />

1927", Advert. Med. C ., jrg.<br />

23, no . 1187 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 564 ;<br />

D e V r ., 82 ; B o u m a n, 63 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 112, De hinne<br />

binne aan 'e lech ; N, Gr .<br />

Wdb ., 504, leg, 1 ° ; Ndl .<br />

Wdb., VIII, 1381<br />

legger, znw . Een plaat onder een<br />

haard,<br />

't kid, znw. Leed. T e u g e n<br />

d'r l e i d k i n n e, er tegen<br />

kunnen . Van zaken . Die jas<br />

kin teugen z'n leid 'oor .<br />

leig, bnw. Laag. Zie voor de<br />

vocaal § 19 . Vgl . Fri . W db .,<br />

II, 113, leech; B o e k e nr<br />

0 o g e n, 546, laag, sours leeg .<br />

leite, St. ww, tr . Laten .<br />

Vgl. Boekenoogen, 560,<br />

laten, daarnaast leten .<br />

't lek, znw . Lek . Zegsw. : N o u<br />

<strong>het</strong> ie't lek vonden, flu<br />

is hj, waar h wezen wil .<br />

't lekkerbekkie, znw. Ben ouderr<br />

wetse daps, die vroeger op de<br />

derde kermisdag gedanst<br />

werd. „Nag ien lekkerbekkie<br />

toe" . Ouwej . Koffier ., 52,<br />

lekstien, znw . Glanssteen voor<br />

<strong>het</strong> linnengoed .<br />

Vgl. Boekenoogen, 568 ;<br />

D e V r ., 82 .<br />

lelle, zw . ww, intr . Kletsen . „Dan


52<br />

left zij mij aan den kop, hoe<br />

kostelijk zij Keetje opvoedde" .<br />

C . W ildsch., VI, 104, zie ook<br />

Econ . Liedjes, III, 50 en 159 ;<br />

vgl. Oudemans, Wdb . op<br />

Br., 207; D e V r ., 82 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 115, lelje; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 1540 .<br />

't lemoen, znw . De twee houten<br />

armen met <strong>het</strong> dwarshout en<br />

de spoorstok, waartussen <strong>het</strong><br />

paard words ingespannen ; f r .<br />

1 i m o n . Een lemoen bevindt<br />

zich aan een bakwagen, j achtwagen,<br />

tentwagen, glazewagen,<br />

sours aan een driewielder<br />

kar . Het lemoen is heel jets<br />

anders dan een dissel . Vgl.<br />

Ndl . Wdb,., VIII, 1546 .<br />

lenig-an, lenechiesan, bijw. uitdrukking<br />

. Langzaam aan .<br />

„Boer Symen had zes zeuns,<br />

en ientje was 'n maid,<br />

Die telde our en our de voile<br />

duizend weken,<br />

En docht ok welderes : 't words<br />

lenigan m'n said" .<br />

W . 0, en N ., IV, 94 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 569 ;<br />

D e V r ., 82 ; Ndl . Wdb .,<br />

VIII, 1570 .<br />

lening, znw . Leuning.<br />

Vgl. Boekenoogen, 570 ;<br />

Fr. Wdb ., II, 125, lening ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 1276, teen.<br />

lepeltjeskost, znw. In de uitdr . :<br />

't Is alle dage gien<br />

lepeltjeskost, men kan<br />

niet elke dag smullen .<br />

lering, znw. Catechismusonderr<br />

richt. Vgl. 0 p p r e l, 69 ; N.<br />

Gr. Wdb ., 503 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 1338 .<br />

't lessie, znw . Kliekje, restje van<br />

<strong>het</strong> middagmaal . „Zie zoo, de<br />

pankoek mit 'n ai er in bakken<br />

en 'n lessie brai toe, heave was<br />

goed smaakt'' . Van een W estfr<br />

., 6 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 571 ;<br />

B o u m a n, 63 ; Ndl. Wdb.,<br />

VIII, 1627 .<br />

lessiesdag, znw . De dag, waarop<br />

men alleen lessies als middagr<br />

maal gebruikt .<br />

lest, bnw . en bijw . Laatst. Dat<br />

is voor de leste keer . Vgl. Fri .<br />

Wdb., II, 116, lest; N . Gr .<br />

Wdb,., 507 ; lest; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 1621 .<br />

lesten, bijw . Laatst, onlangs . Ik<br />

bin lesten nag baai 'm weest .<br />

Vgl. Oudemans, Wdb, op<br />

Br ., 209, lessens ; B o e k e nr<br />

oogen,571 ;Bouman,63 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 116, lesten .<br />

let, znw . Glans. „Deimee, in de<br />

slachttaid, as ze van de boere<br />

de dikke darreme hale moge,<br />

den komt er weer was let op<br />

die jongen" .<br />

W . 0,. en N ., II, 31 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 571 ;<br />

De Vr.,82,1ek;Bouman,<br />

63, lekken, glansen,<br />

lette, zw, ww, tr . Beletten .<br />

„Was let me of ik leis je hier<br />

mit de heele f rik op de Raid<br />

zette". W. 0, en N., V, 79 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 1632 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 116 ; N. Gr.<br />

Wdb., 508 .<br />

lent, znw . Kof fie,. „'n Kop kof f ie<br />

is 'n koppie lent". W. 0, en<br />

N., I, 16 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 573 ;<br />

D e V r., 82 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 1703.<br />

lever, znw . In de uitdr .: D e<br />

lever freten hewwe,<br />

<strong>het</strong> gedaan hebben, de schuld<br />

van jets krjgen .


53<br />

lewaaidoup, znw . Saus, bestaan~<br />

de uit meet, az jn, water en<br />

slechts een beetje vet. Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, 111, lawaeir<br />

saes; Nd! . Wdb ., VIII, 1191 .<br />

't lezen, znw. Schrift . Hai <strong>het</strong><br />

voor z'n verjaring een koppie<br />

kregen met lezen er op . Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, 117 .<br />

't licht, znw . De nageboorte, die<br />

na <strong>het</strong> kalven van een koe<br />

wordt uitgedreven .<br />

„Verbiedende mede enige Kalveren,<br />

Honden, Prijen, Krenr<br />

gen of Lichten van koeijen in<br />

slooten of op de wegen to<br />

werpen'' . Keur van 1733, zie<br />

Keuren nopens Gilden, 812 .<br />

Zie koelicht. Vgl . Nd!.<br />

W db ., VIII,1958 ; B o e k e nr<br />

0 o g e n, 575 ; N. Gr . W d b .,<br />

575 ; B o u m a n, 63 .<br />

lichtveerdig, bnw . Tenger,<br />

schraal . Die Jan is een lichtveerdig<br />

kirreltje . Vgl . N. Gr.<br />

Wdb ., 511 ; Nd! . Wdb ., VIII,<br />

2001 .<br />

't lid, znw . Plat, laag mand je,<br />

dat bij de verkoop van vis gebruikt<br />

wordt. Te Enkhuizen .<br />

Vgl . Nd!. Wdb,., VIII, 2027 .<br />

liddere, zw, ww, intr . Bibberen,<br />

trillen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />

B o u m a n, 63 ; Nd!. Wdb .,<br />

VIII, 2027 .<br />

't lick, znw. Zie bij k u r k 1 i e k<br />

en loodliek en vgl .<br />

Nd!. Wdb., VIII, 2297, hjk<br />

II ; Fri. Wdb ., II, 121, liken .<br />

liem, znw . Lijm,. Zie j o d er<br />

laim .<br />

Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 119, hem, leem ;<br />

N. Gr. Wdb ., 515, 't hem,<br />

lijm .<br />

lime, zw, ww, tr . Lenen . Zie<br />

voor de vocaal § 27, 3 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 576 ;<br />

Fri. Wd b., II, 119, lime .<br />

liest, superl, van liefst. Vgl, voor<br />

een soortgelijke assimilatie<br />

herrest en staisel .<br />

lieverdelee, bijw . uitdr. In verr<br />

binding met v a n . Langzamerr<br />

hand . Z'n ziekte is van lieverr<br />

delee erger worren .<br />

Vgl. Boekenoogen, 578 ;<br />

D e V r., 82 ; N. Gr. Wdb,.,<br />

494 ; mit (van) laiveloa, 516,<br />

van lieverloa ( Hl . ) ; Nd! .<br />

Wdb., VIII, 2152 .<br />

lillik, bnw. Lelik. „Wat moet die<br />

lilleke kerel hier?" W . 0, en<br />

N., II, 157.<br />

Vgl. Boekenoogen, 581 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 123 ; lilk; N, Gr .<br />

Wdb., 506, lelk .<br />

lillikerd, znw. Lelikerd . Zegsw. :<br />

Dat is ok een gnappe<br />

l i 11 e k e r d, d .w.z, een erge<br />

lelikerd .<br />

lillikte, znw . Lelikheid .<br />

linger, znw . In de uitdr . :<br />

Iemand an de linger<br />

h o u w e, iemand aan 't lijntje<br />

houden .<br />

lingere, zw. ww, intr . Vlassen<br />

op jets. Hai loupe aldeur maar<br />

to lingeren of er wat ofvalt<br />

voor m .<br />

lip, znw. Lip Zegsw . : Z'n 1 i p<br />

hangt op 't onderste<br />

knoupsgat, gezegd van<br />

jemand, die een misnoegd ger<br />

zicht zee.<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb., no.<br />

1417 ; Nd!. Wdb ., VIII, 2477.<br />

't lodderaindosie, znw . Een<br />

doosje, vaak van zilver, waarin<br />

zich een sponsje beyond, ge ,-


54<br />

drenkt in l'au de la refine .<br />

„En ze zocht nei 'n zakdoek in<br />

heur knip en haalde gauw der<br />

zulveren lodderaindosie, weerin<br />

'n spons met luchtgoed,<br />

deeruit voor den dag" Med .<br />

C., jrg . 23, no, 1187 . Vgl . Fri<br />

Wdb,., II, 130, loddereindoaske;<br />

O p p r e l, blz . 70 ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 2452 .<br />

lochte, zw. ww . intr . Droge<br />

stoppels van karw/zaad of<br />

ander gewas in een open haard<br />

verbranden . Verouderd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 582 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 533, luchtn ;<br />

Ndl. Wdb, ., VIII, 2537.<br />

lochter, znw . Ben open haardvuur,<br />

dat door droge stoppels<br />

wordt onderhouden . Verour<br />

derd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 583 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 533 ; luchter;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 3168, luchr<br />

ter .<br />

lodderig, bnw . Slaperig .<br />

Vgl. Boekenoogen, 584 ;<br />

D e V r ., 82 ; Fri. Wdb,., II,<br />

130, lief, aanminnig ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 2544 .<br />

loeker, bnw . Lekker warm . 't Is<br />

loeker in 't zontje he? Vgl .<br />

D e V r., 82 .<br />

loere, zw. ww. intr. Slapen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 585 ;<br />

De Vr ., 82;Bouman, 64 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 2570 .<br />

loeres, znw. Lummel, sul. „Een<br />

loeris van nog geen agttien<br />

jaar praat mij daar van<br />

een huwelij k" . C . W ildsch, ., I,<br />

60, zie ook blz . 107 . Vgl. N.<br />

Gr. Wdb ., 522, loeries; Ndl .<br />

Wdb., VIII, 2571 .<br />

loerig, bnw . Slaperig . „Ben je<br />

loerig Jaapie?"<br />

Vgl.Boekenoogen,582 ;<br />

D e V r., 82 .<br />

loeter I, znw . Lummel. „'n Loer<br />

ter is 'n stoethaspel" . W. 0 .<br />

en N ., II, 17 . Vgl . B o u man,<br />

64 ; Ndl. Wdb., VIII, 2573 .<br />

loeter II, znw. Zie paipe-<br />

1oeter1 loetere, zw . ww . tr . Schoonmar<br />

ken, doorsteken . Van pijpen,<br />

lok I, znw . Een wijd kopje van<br />

een laag model zonder oor .<br />

Verkl, l o k k i e . Zie d o u p-<br />

1okkie.<br />

Vgl. Boekenoogen, 587 ;<br />

D e Vr ., 82 ; Fri . Wdb ., II,<br />

132, lokje, Ndl. Wdb., VIII,<br />

2635 .<br />

't lok II, znw . Achterste, gat ;<br />

vgl, hd. 1 o c h . Alleen in<br />

de uitdr . : m'n 1 o k .<br />

„'t Lucht hier van karbiet",<br />

zai Nardus .<br />

M'n lok" zai Eva, ,,'t is wel<br />

wat aars ." W. 0 . en N,. I, 55 .<br />

Vgl . Fri . Wdb ., II, 132; N .<br />

Gr . W db ., 523 ; 't lok (1Vlolema),<br />

hol, spleet; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 2636 .<br />

lokkebout, znw . Groot, lummelr<br />

achtig persoon . Vgl. D e V r .,<br />

82 ; Bouman, 64 ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 2645 .<br />

lol, znw. Zie kof fielol .<br />

bile, zw . ww . Zeuren zaniken .<br />

Hiernaast 1 u 11 e. Vgl . Nd1.<br />

Wdb ., VIII, 2649 .<br />

lollepot, znw . 1 errand, die zeurt<br />

en zanikt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 588 ;<br />

B o u m a n, 64 ; Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 2652 .<br />

long, znw. In de uitdr . : 0 p z'n<br />

l o n g l e g g e, slapen .<br />

longstalling, znw . Niervet van<br />

een rund. Vgl. Fri. Wdb ., II,


55<br />

133, longstalle, -stalling ; N .<br />

Gr. Wdb., 525, longstaaln,<br />

't lood, znw, 1) Geld, „Oum<br />

J auwik zat goed in z'n lood" .<br />

W . 0. en N ., III, 88, Volgens<br />

<strong>het</strong> Ndl. W db ., VIII, 2712,<br />

ontleend aan <strong>het</strong> Bargoens .<br />

2) Het gewicht van een hangklok<br />

. Zegsw . : H a i h e t 't<br />

van de lode loupe leit<br />

e n, h1 is door eigen toedoen<br />

op de fles geraakt, letterl, ger<br />

zegd van de gewichten van een<br />

hangklok, die men niet op tijd<br />

neerhaalt, Vgl. Nay ., 21, 144,<br />

't loodliek, znw. Het touw onder<br />

aan een visnet, waaraan<br />

loodjes zijn bevestigd, om <strong>het</strong><br />

to doen zinken, Te Enkhuizen .<br />

Vgl, liek en kurrekliek .<br />

loodskave, zw . ww, intr. Geld<br />

ontvangen . Zie 10 o d 1), ,<br />

'C loof, znw, Zwartsel aan een<br />

schaaltje, een teepotje enz .,<br />

tengevolge van een to hoge<br />

vlam . Zie 1 o v e, Vgl, Fri.<br />

Wd b., II, 131, loge, vlam ;<br />

Ndl, Wdb ., VIII, 2769, bog<br />

(II) ; Mn1, Wdb ., IV, 72, loge,<br />

't look I, znw . Huislook, een<br />

zekere plant, Vgl, Ndl, Wdb .,<br />

VIII, 2780 ; Boekenoogen,<br />

591 .<br />

look II, znw . Houten wervel<br />

ener deur . Hew je de boetdeur<br />

op de look dein? W . 0. en N .,<br />

II, 18 . Vgl, Fri. Wdb ., II, 133,<br />

lock, luk, houtje (of in plaats<br />

daarvan een oud hoefijzer),<br />

gestoken door den schalm,<br />

waarmee men <strong>het</strong> trekzeel aan<br />

den korten wagendissel verbindt.<br />

Ndl. Wdb., VIII, 2784,<br />

los, bnw . Uitverkocht . Hai is<br />

los, hij heeft zijn waar aan de<br />

man gebracht . Vgl . D e V r,,<br />

82 ; Ndl. Wdb ., VIII, 2957 .<br />

loter, znw . Loteling.<br />

lotersdag, znw . De dag waarop<br />

vroeger voor de militie werd<br />

geloot .<br />

louf, bnw. Moe, afgemat . ,,'k Bin<br />

nog zoo verrotte slap ; in ienen<br />

loof" . Vloed, 153, Zegsw. :<br />

1) Louf ken lang an,<br />

je kunt tang moe zijn, voor je<br />

er bij neervalt .<br />

2) Iemand of iets louf<br />

w e z e, iemand of iets moede<br />

zijn .<br />

Vgl. Boekenoogen, 589 ;<br />

D e V r., 82 ; B o u m a n, 64 ;<br />

Oudemans, Wdb. op Br.,<br />

218 ; Fri. Wdb ., II, 111, leaf<br />

(mkw) ; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

2761,<br />

loufte, znw . Moeheid. „En toe<br />

ik van de dokter kwam, doodr<br />

op van loufte en achter m'n<br />

asem van 't harde loupe, vloog<br />

ik op dat kassie of" . Med. C.,<br />

j rg, 24, no, 1232,<br />

Vgl. Boekenoogen, 590 ;<br />

D e V r., 82 .<br />

loup, znw . 1) Wandeling, Zie<br />

voor de vocaal § 28, 2 . Llitdr. :<br />

An de loup gaan of<br />

w e z e, aan de wandel gaan<br />

of zijn .<br />

2 ) Buikloop, „Ick zegde tegen<br />

haer: ,,Mannen, en drinckt<br />

geen sout water, want <strong>het</strong> en<br />

sat u geen dorst verslaen ; ghy<br />

suit de loop daervan krij gen en<br />

daer of sterven" . B o n t er<br />

k o e, Journaeb, 52 . H a d r.<br />

j u n,, Nomencl., 136, Diarr<br />

rhaea, proluvium alvi, Bugckr<br />

loop, de loop . Flux de venire .<br />

R o o i e 1 o up , kopergeld .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 133 ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 2813 .


56<br />

loupe, St. ww, intr . Lopen . E e n<br />

huisie van loup-an,<br />

waar veel mensen op bezoek<br />

komen .<br />

louve, zw, ww, tr . Geloven . „Ik<br />

wil wel louve, dat ie dut erg<br />

snokker zel vinde". Van een<br />

Westjr ., 5 .<br />

„Bruydje, 't soete Bruyloftsbed,<br />

Kan u, loof ik, wel vermaken" .<br />

„Kees wat praetj a malle praet,<br />

'k Loof je soeckt mijn wat to<br />

foppen" .<br />

Gr. H. Liedeb ., 29, 141 .<br />

'k Loof, dat niemand hierr<br />

omtrend<br />

Beter, beter Jufvrouw kept" .<br />

Econ . Liedjes, II, 210 .<br />

Vgl. Oudemans, Wdb . op<br />

Br ., 218 ; Fri. Wdb ., II, 112,<br />

leauwe; N,. Gr. Wdb ., 528,<br />

loovm ; Ndl . Wdb., VIII, 2918 .<br />

louvig, bnw. Nog al moe. Zie<br />

louf .<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />

louvighaid, znw . Vermoeidheid,<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />

louw, bnw . Luw .<br />

Vgl. Boekenoogen, 594 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 3099 .<br />

Louw, mansnaam. Vgl . Fri .<br />

Naaml,., 243, Louw<br />

louwloene, bijw, uitdr ., waarmee<br />

men to kennen wit geven, dat<br />

jets niet zo is, als men dacht .<br />

Ik dacht, dat ik heel wat kraige<br />

zou, maar louwloene . Ontr<br />

leend aan hebr . lau loonoe -<br />

niet voor ons . Vgl. N. Gr .<br />

Wdb ., 492 ; S t o e t t, Sprwdb .<br />

no. 1651 ; Ndl ., Wdb ., VIII,<br />

3099 .<br />

louwte, znw . Luwte .<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />

't louwtje, znw . Een tegjen de<br />

wind beschutte plaats . ,,We<br />

kinne best efkes in 't louwtje<br />

staan van de herreberg" .<br />

Enkh . C ., 28 Oct . 1923 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 .<br />

love, zw. ww, intr . Walmen ten<br />

gevolge van een to hoge vlam .<br />

De lamp loof t . Het petroleumstel<br />

looft .<br />

Vgl. Boekenoogen, 586,<br />

loeven (I) en 584, loegen (I ) ;<br />

Fri . Wdb ., II, 132, logje,<br />

vlammen, met een groote vlam<br />

branden .<br />

lubbere, zw, ww. intr. Niet strak<br />

zitten . Van kledingstukken .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 3109 .<br />

lubberig, bnw . Bobbelig, niet<br />

vlak.<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 3110 .<br />

Lubeck, plaatsnaam . In de uitr<br />

drukk . : Te Lubeck var<br />

r e n, van een koude kermis<br />

thuis komen . Te Enkhuizen .<br />

lucht, znw . Zin, trek . In de uitdr<br />

.: Lucht hewwe op<br />

i e t s, zin hebben in jets . „Ik<br />

hew er lucht op", V r . Eend in<br />

de B ., 11 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 595 ;<br />

Ndl. Wdb,., VIII, 3130 .<br />

luchte, zw. ww . tr, en intr. Puir<br />

ken . ,,He je roukt? Ik lucht<br />

<strong>het</strong>". W. 0, en N., I, 101 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., VIII, 3164 .<br />

'C luchtgoed, znw . Parf um . ,,Mag<br />

ik een beetje luchtgoed van je<br />

hewwe?" Vgl . D e V r ., 83 .<br />

't luchtgoedrdosie, znw . Een<br />

doosje, waarin zich een sponsr<br />

je bevindt, gedrenkt in een of<br />

ander parfum,. Zie 1 o d d er<br />

r a i n d o s i e . „Joa, deer<br />

wazze zelf s minse, die er zich<br />

zoo wainig van antrokke, dat


57<br />

ze snurkte as 'n os en nog aore<br />

wazze met 'n luchtgoeddoosie<br />

in de weer om er telkens aan<br />

to ruike" . Van een Westft.,<br />

28 .<br />

luif, znw, Een afdakje aan de<br />

zijkant van een boerewoning .<br />

Gewoonlik bevindt zich her<br />

<strong>het</strong> melkgerei .<br />

Vgl. Boekenoogen, 597 ;<br />

D e Vr ., 83 ; B o u m a n, 65 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 3226 .<br />

't luigat, znw. Galmgat van een<br />

kerktoren .<br />

luikhore, zw, ww . intr. Ter<br />

sluiks horen, jets trachten to<br />

vernemen zonder dat een ander<br />

<strong>het</strong> merkt . Vgl . D e V r.,<br />

83 ; Ndl. Wdb,., VIII, 3234.<br />

luis, znw. Luis. Zegsw . :<br />

1) Hai kin liege, dat<br />

de luize op z'n kop<br />

b a r s t e, hij kan ontzettend<br />

liegen .<br />

2) Hai <strong>het</strong> een leven<br />

as een luis op een<br />

z e e r h o u f d, hij heeft een<br />

pleizierig leventje .<br />

3) Hai <strong>het</strong> luize, hU<br />

heeft kuren .<br />

Vgl. Boekenoogen, 598<br />

en 748, hij heef t pieten ; D e<br />

V r ., 83 ; Ndl. Wdb., VIII,<br />

3258 .<br />

luisnek, znw . Een dwarsdrjver .<br />

luiwagen, znw . Een zachte bezem<br />

aan een lange steel . Met<br />

de luiwagen schrobt men b .v .<br />

tegels, houten wanden, terwijl<br />

men met de bezem de straat,<br />

muren enz, schrobt . Vgl . Fri .<br />

Wdb ., II, 129, loaiwagen ; N.<br />

Gr. Wdb ., 534 ; Ndl. Wdb.,<br />

V, 3300 .<br />

't luk I, znw . Luik. Verkl . l u kr<br />

k i e. „Onze Lieve Heer doet<br />

wel iens 'n vensterke dicht,<br />

maar din scoot ie al weer 'n<br />

lukkie open" .Van een Westfr.,<br />

15. Vgl . Fri. Wdb ., II, 136,<br />

luk.<br />

't ink II, znw. Geluk . Tans alleen<br />

nog gebruikelik als een<br />

koop gesloten wordt . De verr<br />

koper geef t dan de koper een<br />

slag in zijn hand en zegt<br />

„luk" . De vorm, die reeds in<br />

<strong>het</strong> mnl. voorkomt (vgl . Mnl .<br />

Wdb ., IV, 870) , is in de 17e<br />

eeuw zeer gewoon .<br />

„Mijn luk is nu op 't hoogst<br />

geresen .<br />

„Wat luk kan u erven" .<br />

„Maar elk die moet een<br />

Glaasje drinken uyt,<br />

Tot luk en Heyl van Bruidegom<br />

en Bruyd" .<br />

Gr . H . Liedeb ., 7, 56, 109 .<br />

Vgl.Oudemans, Wdb, op<br />

Br ., 220; Ndl. Wdb ., VIII,<br />

3304 .<br />

lulbroer, znw . I errand, die zeurt<br />

en zanikt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 598 ;<br />

Ndl. Wdb ., VIII, 3316 .<br />

tulle, zw. ww, intr . Zaniken, . Zie<br />

1011 e n. Vgl. Ndl. Wdb .,<br />

VIII, 3315 .<br />

lurref, znw . Alleen in <strong>het</strong> meerv .<br />

1 u r 'r e v e. Ik had 'm lillek bai<br />

z'n lurreve to pakken, d .i, bij<br />

de kladden .<br />

„Vertrek van hier<br />

Met al u snorrepijpen,<br />

Of losen Fielt, ik sat<br />

u bij de lurven grijpen" .<br />

Gr, H. Liedeb ., 303 .<br />

Ook bij W o l f f en D e k e n .<br />

Zie o .a . Abr . Bl., I, 160, III,<br />

372 . Vgl . Fri. Wdb ., II, 137,<br />

1 n faem by de lurven pakken ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1449 ;


58<br />

Ndl. Wdb., VIII, 3324,<br />

lurrek, znw . Een dotje of een<br />

speentje, waar een kind op<br />

zuigt,<br />

Vgl. Boekenoogen, 599 ;<br />

Ndl. Wdb., VIII, 3326 .<br />

lurreke, zw, ww . intr. Zuigen .<br />

„'t Sal misschien eens willen<br />

lurken<br />

Kijk, hoe 't na de Borsten vat",<br />

Gr. H. Liedeb,, II, 240 .<br />

Vgl, B o u m a n, 65 ; Ndl .<br />

Wdb ., VIII, 3325 .<br />

Lutjebroek, plaatsnaam in<br />

Drechterland . In de oude<br />

bronnen komt zowel de vorm<br />

Lutjebroeck<br />

(vgl. Handy, van Grootebr .,<br />

72)als Lutkebroeck voor<br />

(vgl . Privileg, van West .<br />

Friesl., 17) . Zie voor een<br />

zegsw, bij Grootebroek .<br />

Ma, vrouwenaam . Verkorting<br />

van M a a r t j e . In de verkl,<br />

sours M a k e, vgl . § 112.<br />

Vgl, Boekenoogen, 601 ;<br />

Fri . Naaml, ., 249,Make .<br />

maagskuring, znw. In de uitdr, :<br />

Da's goeie maagskur<br />

i n g, schertsend gezegd,<br />

wanneer er b .v, in de opger<br />

diende groente nog zand zit .<br />

Maai, znw, Mei . Voor de vormen<br />

in de oude bronnen, zie<br />

§ 27,<br />

Vgl. Boekenoogen, 602 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 138, Maejje. N,<br />

Gr. Wdb ., 537, Magi,<br />

magi, znw, Made,<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 138, maeije .<br />

maaie, zw, ww, intr . De poten<br />

bij <strong>het</strong> lopen niet rechtstandig<br />

maar buitenwaarts neerzetten .<br />

Van paarden ; sours ook van<br />

mensen. Vgl, Fri . Wdb ., II,<br />

138 ; N. Gr. Wdb ., 538, 3 ° ;<br />

0 p p r e 1, blz, 71, maibeene;<br />

Ndl,. Wdb., IX, 17 .<br />

maaiersskoen, znw, Grote, wijde<br />

schoen, zoals de grasmaaiers<br />

dragen .<br />

„Gaan morgen maar nei Piet<br />

van den Brul our 'n nuwerwes<br />

pak en nei van Duin our 'n<br />

paar skoene, maar den moet<br />

je der bai zegge, dat je nommer<br />

44 hewwe moete, aars<br />

kom j e weer met zoo'n paar<br />

maaiersskoene an" .<br />

W . 0, en N., IV, 69 .<br />

maan, znw, Maan . Men spreekt<br />

van een ankommende<br />

( wassende) en een o f g a a<br />

de (afnemende) maan,<br />

maars, znw . Achterste, aars . Zie<br />

Leuv, Bijdr., XIV, 123, waar<br />

<strong>het</strong> woord door agglutinatie<br />

verklaard wordt in een zin als :<br />

lek mich our aa(r)s en<br />

Zeitschr . fur Deutsche W ortr<br />

forschung X, 140 : „Es entr<br />

stammt der Verbindung ; a n<br />

( in ) d e m A r s, die f alschlich<br />

in a n d e m M a r s auf gelost<br />

wurde" . Hierna volgen enige<br />

teksten met de vorm m a r s<br />

uit schrijvers van de 16e-19e<br />

eeuw . Vgl, Fri. Wdb ., II, 139,<br />

maers ; verder G u n n i n k,<br />

blz, 167, mas, en Ndl, Wdb„<br />

I, 575 op a a r s .<br />

Maarten, mansnaam . Vgl . Fri.<br />

Naaml., 252, Marten .<br />

't mad, znw . De strook lands,<br />

die door een slag met de zeis<br />

wordt afgemaaid, <strong>het</strong> afgemaaide<br />

gedeelte tussen twee<br />

zwaden.


59<br />

Vgl. Boekenoogen, 605 ;<br />

De Vr ., 83; Bouman, 66 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 138, mad, med;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 82 .<br />

maddere, zw, ww, intr . Tobben,<br />

met de grootste moeite jets tot<br />

stand brengen . Hiernaast<br />

meddere .<br />

Vgl. Boekenoogen, 607 ;<br />

D e Vr ., 83 .<br />

maf, bnw . Drukkend. Van <strong>het</strong><br />

weer. Vgl . Fri. Wdb ., II, 140 ;<br />

N. Gr . Wdb ., 542; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 87 .<br />

magerte, znw . In de zegsw . :<br />

Hai ziet swart van<br />

m a g e r te, hij is zeer mager .<br />

magnietig, bnw . Lui . Hai is to<br />

magnietig om een hand uit to<br />

steken. Afl, van m a g +<br />

nietn<br />

maid, znw . 1) Meisje . Verk1 .<br />

m a i d j e . 2) Dienstmeid . Zie<br />

§ 104, Opm . 2 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 619 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 537, maaid .<br />

Maindert, mansnaam,<br />

Vgl . S t o e t t, oortje<br />

XXIV, Meynert; Fri . Naaml.,<br />

254, Meindert.<br />

mak, bnw . Afgemat, door moer<br />

heid tam .<br />

Vgl. Boekenoogen, 608 ;<br />

D e V r ., 83 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />

109 .<br />

make, zw . ww. tr . Afpassen, bij<br />

<strong>het</strong> betalen . In de uitdr . :<br />

t wel of niet make<br />

k i n n e, wel of niet kunnen<br />

a[passen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 608 .<br />

makkelik, bnw. Gemakzuchtig .<br />

Vgl. Boekenoogen, 609 :<br />

Fri. Wdb ., II, 141 .<br />

makkes, znw . Ruzie .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1459.<br />

ma!, bnw. Broeiig. Van <strong>het</strong> weer .<br />

Uitdr . : Tusken mal en<br />

v r o e d, nog niet mondig .<br />

Vgl . D e V r ., 83 ; Ndl. Wdb .,<br />

IX, 135, 7 )<br />

malabelig, bnw . Uitgelaten, zot .<br />

„Nou ik vind 't vrai malabelig".<br />

W. 0 . en N.,11, 45.<br />

Vgl. Boekenoogen, malaberig;<br />

D e V r., 83 ; Fri .<br />

Wdb ., II, 142, malelberich,<br />

malbol, znw . Een gek, mat persoon<br />

. Die Griet is 'n echte<br />

malbol 'oor .<br />

maljage, zw. ww . intr . Malle<br />

dingen doen .<br />

Vgl. Bouman, 66 ; De Vr .,<br />

83 ; N. Gr. Wdb ., 539, maal-<br />

Joagn .<br />

malle, zw, ww, intr . Gekheid<br />

maken . „Ze maiden razend<br />

graag met main, Maar met me<br />

trouwen . Neen." W. 0 . en<br />

N., II, 172 . Vgl . N . Gr. Wdb,<br />

539, maaln ; Fri . Wdb ., II,<br />

192, maije, Ndl. Wdb ., IX,<br />

153 .<br />

mallie, znw. Mannen . Samentr .<br />

van man 1 u i . „Och kom,<br />

m'n oud, of de mallie deer niet<br />

alderhande f oef ies op hewwe" .<br />

W. 0. en N.. III, 68, Zie<br />

vrollie,vrullie .Vgl .Fri.<br />

Wdb., II, 144, manlin (e) .<br />

mal-oor, znw . Een gek, dwaas<br />

persoon, .<br />

Vgl. Boekenoogen, 610 ;<br />

D e V r., 83 .<br />

maltentig, bnw . Overdreven zindelik,<br />

nuflig.<br />

Vgl. B o u m a n, 66 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 142, maltintich,<br />

kleinzeerig ; 0 u d e m a n s<br />

Wdb . op Br ., 390, tentig, net-


60<br />

jes, keurig, Wdb, op H ., 324,<br />

nauwgezet .<br />

't maltje, znw . Patroontje, mor<br />

delletje. Vgl . Fr. Wdb ., II,<br />

141, mat; Ndl. Wdb ., IX, 130 .<br />

man, znw . Man . Verkl. m a n j e .<br />

Meerv, m a n n e, ook nog wet<br />

mans en manse . Zie<br />

mallie . Zegsw, : De derr<br />

de man bringt de<br />

spraak er an, „De derde<br />

man seytme die ken de meeste<br />

praet make" . Kl. v . j. Ront-<br />

Voet, 9 . „Zie ik zeg altijd, de<br />

derde man brengt de pra'at of<br />

stilte an" . Will. Leevend, II,<br />

74. Te man weze, huwr<br />

baar zijn (van meisjes) .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1468 ; Boekenoogen,<br />

610.<br />

'C mandje,<br />

den gaan<br />

znw. Bed.<br />

ik maar<br />

„Kwan,<br />

nei m'n<br />

mandje" . W,. 0, en N ., III,<br />

74 . Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />

no, 1232 ; Ndl. Wdb ., IX, 185 .<br />

mange!, znw . Amandel. Meerv .<br />

mange1e.<br />

Vgl. Boekenoogen, 1340 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 143, mange!;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 195 .<br />

mangelwortel, znw . Soort peen,<br />

die tot veevoeder dient. Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II , 143; N. Gr .<br />

Wdb ., 545 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />

195 .<br />

manne, zw, ww, tr. Meester<br />

worden, .<br />

Vgl . Boekenoogen, 611 ;<br />

De V r ., 83 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />

215 .<br />

mans, bnw . Funk, bij de hand,<br />

eigenl . i n genoegzame mate<br />

een man zijn, mannelike kracht<br />

bezitten . Hai is heel was mans<br />

oor . Vgl . B 0 u m a n, 67; Fri .<br />

Wdb., II, 145, mans(k) ; N .<br />

Gr . Wdb ., 546 ; S t o e t t,<br />

Sprwdb ., no . 1470 .<br />

mansvelder, znw . yr . Een krar<br />

nige vrouw . „Sait kraigt aars<br />

wet der porsie : ellef jongens<br />

al . Nou, ze zel 'r d'r wet deurr<br />

slaan, want 't is 'n mansvelder".<br />

W. 0, en N ., II, 31 .<br />

Volgens N . Gr. Wdb ., 546,<br />

letter!, een soldaat uit <strong>het</strong> leger<br />

van graaf Peter Ernst van<br />

Mansfeld (1580-1626), dat<br />

zich berucht maakte door zijn<br />

gewelddaden . Zie echter ook<br />

een andere verklaring in Ndl .<br />

Wdb ., IX, 221 ; D r Vr., 83,<br />

mansvilder, sours ook mans<br />

velder.<br />

mantel, znw . In de zegsw . : D'r<br />

mantel slait meer as<br />

d'r s t o e 1, gezegd van een<br />

uithuizige vrouw .<br />

manze, znw, ,,Manse ofto Manzioen,<br />

dat is een wooninge ofte<br />

Hofstede, groot twaalf morgen<br />

Lands, andere zeggen<br />

zooveel Lands als twee Paarden<br />

op eenen dag konnen<br />

ploegen". Chr. v . Sch ., 64 .<br />

Tans in onbruik. Ontleend<br />

aan <strong>het</strong> fr, m a n s e . Zie Ndl .<br />

Wdb ., IX, 219 .<br />

mane, znw . ,Zeug.<br />

Vgl. Boekenoogen, 612 ;<br />

D e V r., 83 .<br />

't markie, znw. Vijfentwintig<br />

pond vis . Te Enkhuizen .<br />

Hadde jullie nog was guster?"<br />

vroeg Jelle aan oom<br />

Bart . „Een markie zoowat" .<br />

Vtoed, 20.<br />

mask, znw . Maas van een net .<br />

Te Enkhuizen . „Mot je nog<br />

masken tussen zetten?" vroeg<br />

de vader aan Jannes . V toed,


61<br />

230. Vgl. Fri. Wdb .• II, 155,<br />

mesk; N. Gr. Wdb., 547,<br />

maskr); B 0 eke n 0 0 9 e n,<br />

615: Ndl. Wdb., IX, 286.<br />

mat, znw. Mot. De vorm treft<br />

men reeds in <strong>het</strong> mnl. (vgl.<br />

Mnl. Wdb .• IV, 1238) en in<br />

de 17 e eeuw aan.<br />

"Vergaert u schat in 's He~<br />

mels stadt,<br />

Soo Christus hiet.<br />

Daer roest noch mat, die noyt<br />

en at".<br />

T w i s c k. Kl. Liedtb... 262.<br />

Vgl. Boekenoogen. 615:<br />

De Vr .• 83: Oudemans.<br />

Wdb. opBr., 224; Ndl. Wdb .•<br />

IX, 297.<br />

matjedor, znw. Ben haantje de<br />

voorste. een matador.<br />

Vgl. Ndl. Wdb.. IX, 305,<br />

matador.<br />

matskudding, znw. Opschud~<br />

ding. stoornis. ,,'t Geeft van~<br />

nacht zo'n matskudding as 'k<br />

'm op stal zette moet." W. O.<br />

en N., II. 115: VgI. De V r.,<br />

83: S toe t t, Sprwdb., no.<br />

1491: Ndl. Wdb., IX, 319.<br />

mattesnor, znw. Lage mandewa~<br />

gen voor kinderen. Tans met<br />

de zaak verouderd. Zie h 0 n~<br />

des nor en pop pes nor.<br />

mazzeree, znw. In de uitdr.:<br />

Da's 'n dure mazze~<br />

r e e, dat is een duur zaakje.<br />

mechol, znw. Ben tyranniek per~<br />

soon. Wellicht <strong>het</strong>zelfde<br />

woord als m 0 9 0 1. oosters<br />

v~rst. Vgl. Ndl. Wdb., IX.<br />

1008, mogol: 0 p pre 1. biz.<br />

71. een dikke mechol, dikke.<br />

vette vrouw.<br />

meddere, zw. ww. intr. Zie<br />

mad dere.<br />

mede1ik, bnw. Medelijdend.<br />

Samentr. van m e del ij d e~<br />

Ii k (vgl. Ndl,. Wdb., IX,<br />

1532). "n Medelijdend mens<br />

is medelijk". W. O. en N .• I.<br />

17. D e V r., 83.<br />

Medemblik, oudste stad van<br />

West~Friesland. Hiemaast de<br />

vorm M e mel i k: zie aldaar.<br />

960. M e d e mol a c a (Okb.<br />

HZ, I, 25): 985. Me d e~<br />

mel a c h a, biz. 63: 988, M e~<br />

demelacha. bIz. 64: 1118,<br />

Medemblec, bIz. 104;<br />

1289, Medembleke en<br />

Me d e m I eke (Okb. HZ. II,<br />

664) : 1292, M e d e mel a~<br />

c h a, bIz. 832: 1294, M e~<br />

demleke, bIz. 876 en 877.<br />

Het eerste gedeelte van deze<br />

plaatsnaam is waarschijnlik 'n<br />

verbastering van <strong>het</strong> woord<br />

mid den of mid del (vgl.<br />

ags. meduma) : <strong>het</strong> tweede<br />

deel is zonder twijfel <strong>het</strong><br />

woord lee k. een water, dat<br />

naar Medemblik stroomde.<br />

Zie <strong>het</strong> kaartje en N. G. N.<br />

VI, 102. op Leek. Het woord<br />

is dan te herleiden tot een<br />

vorm als Mid den .- M i d~<br />

dell e ek.<br />

meedoen, st. onpers. ww. Hel~<br />

pen, bijdragen tot iets. As je<br />

joos verdiene, dat doet aardig<br />

mee 'oor.<br />

meedolIe, zw. ww. intr. Mee~'<br />

praten met iemand.<br />

Vgl. Boekenoogen. 617.<br />

't mee1, znw. 1) De hoeveelheid<br />

melk, die op eenmaal, dus ' s<br />

morgens of's avonds van een<br />

koe gemolken wordt. De bon~<br />

te <strong>het</strong> veneivend een best meel<br />

geven. Overdr.: de h 0 e~<br />

vee I h e i d. die e e n<br />

ki e ink i n d t e 9 e Iij k


62<br />

w a t e r t . 't Is maar een klain<br />

meeltj e .<br />

2 ) De hoeveelheid melk, die<br />

de gezamenlike koeien op een<br />

melkstond geven . We hewwc<br />

veneivend glen best meel .<br />

Vgl. Boekenoogen, 603 ;<br />

Fri. Wdb., II, 158, in miel<br />

molke.<br />

meer, telw . In tegenstelling met<br />

<strong>het</strong> A .B . komt ook een verbor<br />

gen vorm m e r e voor. Er<br />

ware d'r mere dan je wel<br />

dinke zouwe .<br />

meet, znw. In de uitdr. : V a n<br />

m e e t o f a n, van <strong>het</strong> begin<br />

af. Vgl . Ndl. Wdb ., IX,<br />

444 ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1495 .<br />

meetgooie, znw . ww, intr . Een<br />

jongensspel . Men trekt een<br />

streep in de grond, en in <strong>het</strong><br />

midden hiervan aan de bovenr<br />

kant een putje. Wie nu op een<br />

bepaalde afstand zijn cent in<br />

<strong>het</strong> putje werpt, wint <strong>het</strong>, of<br />

anders degene, wiens cent <strong>het</strong><br />

dichtst bij <strong>het</strong> putj e en bij de<br />

streep ligt. „'n Endje verder<br />

op wazze vaif jongens an 't<br />

meetgooie met Brabantsche<br />

cente". Med. C ., jrg . 24, no .<br />

1251 .<br />

Meeuwes, mansnaam .<br />

Vgl . S t o e t t, Moortje,<br />

XXIV, Mieuwes .<br />

megoeie, znw. In de zegsw . :<br />

't Is zo'n goeie meg<br />

o e i e, <strong>het</strong> is zo'n goeie sul .<br />

W. 0 . en N ., II, 32. M e-<br />

g o e i e is een samentr, van<br />

mijn goeie ; vgl, mevrouw<br />

uit mijn vrouw .<br />

meist, bnw. en bijw. Meest. Ook<br />

schijnt de oorspr, betekenis<br />

9 r o 0 t s t nog voor to komen .<br />

,,Maar de lief de is de meiste,<br />

de lief de is de meiste". W . ,0 .<br />

enN.,I,36. Meist,meist<br />

n i e t, bona, bona niet . Bin je<br />

meist klaar? Ik kin 't koppie<br />

meist niet vasthouwe, zo heit<br />

is't. Zegsw.: W e e r j e 't<br />

meist van hewwe to<br />

zeggen, deer kom je<br />

't dichtst baai to legg<br />

e n, schertsend gezegd van<br />

een jongen, die veel op een<br />

meisje heef t aan to merken, of<br />

omgekeerd .<br />

meistal, bijw . Meestal. Hai komt<br />

meistal dronken thuis,<br />

meiste, zw, ww, tr . Vetmesten .<br />

Hoeveul varrekens he je meist<br />

van 't jaar Klaas?<br />

Vgl. Boekenoogen,618,<br />

meesten .<br />

meistentaid, bijw . Meestal .<br />

meister, znw . Dokter. In de<br />

zegsw .:Beterandebakr<br />

ker as an de meister,<br />

bet is beter de bakker nodig to<br />

hebben dan de dokter. Vgl .<br />

Ndl. Wdb ., IX, 423 .<br />

't meistkallef, znw. Een kalf, dat<br />

vetgemest wordt of reeds vetgemest<br />

is .<br />

melt, znw. Maat. E e n s t r er<br />

k e n m e i t, een mast, waarbij<br />

de waar met de bovenrand<br />

gelijk gestreken wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 604 .<br />

mekere, zw, ww, intr . Manker<br />

ren, ontbreken . „Zonder mekeere<br />

kwamme ze thuis" .<br />

W. 0, en N ., I .179 .<br />

Hiernaast b e k e r e, zie alr<br />

daar ,.<br />

Melchert, mansnaam. Vgl . Fri.<br />

Naaml., 256, Melcher, Mel -<br />

chert.<br />

mellek, znw . Melk . Uitdr . :


63<br />

Goed op de mellek<br />

w e z e, Mink melk geven .<br />

Van koeien . „Benne de koeije<br />

bai jullie nag goed op de<br />

melk?" Vr. Eend in de B ., 16 .<br />

't mellekblok, znw . Laag blok<br />

met een poot, waarop men zit<br />

bij <strong>het</strong> melken . „Drie melkr<br />

blokken, „liend" uit de melk,-<br />

bons in de buurt lagge der alr<br />

taid onder ouwe blaren begroeven"<br />

. Med . C., jrg . 24,<br />

no . 1222 . Vgl. Fri. Wdb., II,<br />

152 .<br />

't mellekbon, znw. Zie b o n .<br />

melleke, st . ww. t r . Melken .<br />

Zegsw . : je melleke een<br />

koe deur de bek,d.w .z .<br />

hoe meer voer een koe krjgt,<br />

des to meet melk geeft ze .<br />

mellekerstaid, znw. Melktijd .<br />

„Ik kon niet duuren,<br />

Maar liep, na melkerstijd<br />

Naar 't lieve meisje toe" .<br />

Econ . Liedjes, III, 208 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 622 ;<br />

N. Gr. W db ., 553, melknstied .<br />

mellekpaai, znw . Een blauw jak,<br />

dat de boerenmeiden dragen<br />

als ze gaan melken . „Hei je<br />

ok nag 'n el of zeuven blauw<br />

kielgoed voor 'n paar kiele en<br />

n melkpai?" Enkh . C ., 7 Febr .<br />

1925 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 623 ;<br />

Bouman,67B<br />

mellekprutter, znw . Iemand, die<br />

bij de boeren melk koopt, en<br />

ze dan langs de huizen uitvent .<br />

Vgl. Boekenoogen, 623 ;<br />

D e V r ., 84 .<br />

mem, znw . Moeder. Tans vrijwel<br />

verouderd. Vgl . D e V r .,<br />

84; Boekenoogen, 623 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 554 ; Fri. Wdb .,<br />

II, 153 .<br />

Memelik, plaatsnaam . Medemblik.<br />

„De meiste vond ie op<br />

de plaintjes van de vier herberge<br />

en in de deurraistallen,<br />

vooral van de „Rooie Leeuw",<br />

an de Zeidoik, as 't keismarkt<br />

weest was in Nlemelik" . Med.<br />

C., jrg. 24, no . 1243 . Deze<br />

vorm komt reeds voor in de<br />

Chr. v . Medemblik, blz . 18 :<br />

„'t Werd hedendaags genaamt<br />

1Vledemblik, of to om de light<br />

heids wille in 't uitspreeken<br />

voort gekomen Memelik" .<br />

Zegsw.: Hai gaat bai<br />

Maai en 1Vlemelik om,<br />

gezegd van iemand, die jets<br />

zeer omslachtig vertelt. Het<br />

woord M a a i is me niet duidelik<br />

. Wellicht is <strong>het</strong> de naam<br />

van een plaats of een stuk<br />

land. W. 0 . en N . . I, 18 . Zie<br />

verder bij M e d e m b l i k .<br />

memmele, zw, ww, tr . Mompeten<br />

. Te Enkhuizen. „De oude<br />

vrouw Blokhuis snoof ongedurig<br />

: haar tandeloze mond<br />

memmelde jets onverstaanr<br />

baars" . Vloed, 65 .<br />

meneuvels, znw, meerv . Manieren;<br />

fr. manoeuvre . „Toe<br />

wist ik net evenveul, er liep er<br />

ook nag, wel zoo 's ien to<br />

spanseeren, om de kleere zou<br />

je zeit hewwe, 't is 'n diender<br />

maar an zen meneuvels niet" .<br />

Uit Kennemerl ., 29 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 610 ;<br />

De Vr ., 83; Opprel,blz .<br />

72 ; Fri. Wdb ., II, 153, meneuvers;<br />

N,. Gr. Wdb ., 555,<br />

meneuvelsu<br />

menuit, znw . Nlinuut. „ja ik voel<br />

t ok ; 't is al vaif menuiten<br />

over achten, arme Sait" . Vt .<br />

Eend in de B., 8 .


64<br />

„Niet een menuyt<br />

Is 's werelts sekerheyt,<br />

Haestelyck haer buyt<br />

Ter' nederleyt" .<br />

T w i s c k, Ki. Liedtb., 136.<br />

Vgl. Boekenoogen, 639 .<br />

mep, znw. 1) Slap, klap met de<br />

handers . Ik hew 'm een f linke<br />

mep geven. Vgl . S t o e t t,<br />

Sprwdb ., no . 1502. Zie o p-<br />

m e p p e r . 2) In de verkl .<br />

m e p p i e, een klein beetje .<br />

„Dat wou de domenee den<br />

wel, en deerom, 'n skoon bordje<br />

aald en 'n vurk mit 'n mes,<br />

en toe 'n meppie veur domenee<br />

op 't bordje". W. 0 . en N.,<br />

III, 102 . Vgl . B o u m a n, 67 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 153; N . Gr.<br />

Wdb., 533; Ndl. Wdb ., IX,<br />

572 .<br />

meppe, zw, ww. tr . Slaan .<br />

Vgl . B o u m a n, 67, drinkers,<br />

zuipen ; Fri . Wdb., II, 154 ;<br />

N. Gr. Wdb., 553 ; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 572 .<br />

Meraai, vrouwenaam. Verkorting<br />

van M a r ij t j e .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 555, Merij ;<br />

Fri . Naaml ., 251, Mary .<br />

't merreg, znw . Merp. Hiernaast<br />

m u r r e g . Vroeger ook<br />

marg .<br />

„Ick wil beginners met vrijen<br />

moet,<br />

Ende gheven mijn ghevangen<br />

der minnen,<br />

Al soudet my costen vleysch<br />

ende bloed,<br />

Dat margh uyt mynen<br />

beenen" .<br />

Harmansz .,<br />

Suyverl. Boecxken, 71 .<br />

merregen I, znw . Morpen . Hierr<br />

naast murregen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 648 .<br />

't merregen II, znw . Landmaat<br />

van 600 roeden . Hiernaast<br />

murregen. De vormmerg<br />

e n komt o.a . driemaal voor<br />

in Res, en Inform ., blz . 128,<br />

bij <strong>het</strong> jaar 1756 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 649 .<br />

merregpaip, znw. Merppjp .<br />

Hiernaast m u r r e g p ij p .<br />

Vgl. Boekenoogen, 625 .<br />

inert, znw. In de uitdr . : M e r t<br />

an iemand of iets<br />

h e w w e, er lak aan hebben .<br />

Vgl. De Vr ., 84 ; Stoett,<br />

Sprwdb ., no. 1504 .<br />

'C meseljes, znw . Een soon sto f ,<br />

die vroeper vooral voor borstr<br />

rokken en broeken pebruikt<br />

werd. Verouderd . ,,Meseljes<br />

voor broeke voor jou of de<br />

maidjes?" Enkh . C ., 7 Febr .<br />

1925 .<br />

mesien, znw . Machine . 1Vleerv .<br />

m e s i e n s. „Deer most den<br />

ok in de eerste plaas haid worn<br />

ren; nou gaat suk werk mit<br />

missiens, maar toentertaid met<br />

mesiek" . W . 0 . en N ., II, 72 .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb., 556, 't mesien<br />

.<br />

mesienie, znw . Machine . Meerv .<br />

mesienies. „Wat ik er<br />

teugen heb", schimpt de pessimist,<br />

dat ze gien gnap werk<br />

man 'n stik werk meer leeten,<br />

in 't iene yak voor, en 't are<br />

na vreete de messienies je<br />

brood op", Uit Kennemerl ,, Sun -. 89 .<br />

meskien, bijw . Misschien .<br />

terklaas wist ok altaid as je<br />

ondeugend weest was en ok<br />

of je goed oppast had, dus<br />

God was miskien ok op 'n gehaimzinnige<br />

manier op de<br />

hoogte van alles" .<br />

Westf r ., 28 .<br />

Van een


65<br />

Vgl. Fri. Wdb .• II, 166, miskien.<br />

messehanger, znw. Vette kaas.<br />

letter1. kaas, die door zijn vetheid<br />

aan <strong>het</strong> mes blijft hang en.<br />

In <strong>het</strong> Nieuws van den Dag<br />

van 2 Dec. 1911 staat een<br />

advert. met <strong>het</strong> opschrift:<br />

.. Messehangers kaas".<br />

Vg1. B 0 eke n 0 0 9 en, 626,<br />

messeklever: D e V r., 84;<br />

Bouman,68.<br />

metoer, znw. In de uitdr.: In z'n<br />

v 0 II e met 0 e r, in zijn geheel<br />

. .. Main neizeite selle dankie<br />

zegge, as ik de plaas in z'n<br />

volle metoer hou". W. O. en<br />

N., II, 26.<br />

metres, znw. Onderwijzeres: fr.<br />

m a i t res s e. Gewoonlik in<br />

de samenst. s k 0 0 I met res.<br />

metteraasft bijw. Weldra. Samentr.<br />

van met der haast.<br />

Hiernaast mit t era a s t.<br />

Kom je metteraast1<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 628.<br />

meug, znw. Lust. Zegsw. Elk<br />

z'n me u 9 z aid e b 0 e r<br />

e n toe zoe n d e i e 't<br />

varreken.<br />

meugebet, znw. lemand, die de<br />

plaats inneemt, welke een an~<br />

der heeft geweigerd: b.v. een<br />

meisje, dat in plaats van een<br />

ander, die weigerde, met een<br />

jongen te kermis of ter bruiloft<br />

gaat. Van m e u 9 en, mogen<br />

(lusten) en bet, (beter)<br />

iemand, die altijd meer lust en<br />

zo nauw niet kijkt.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 629;<br />

Oudemans, Wdb,. op Br .•<br />

227, meuge~veel, gulzigaard,<br />

vraat: B 0 u man, 68: D e<br />

Vr., 84.<br />

meukel, bnw. Vrolik, opgewekt.<br />

Dialect van Drechterland II.<br />

.. En toen ze weer in de kamer<br />

zaten, leek Tante zoo meukel<br />

as waf". W. O. en N .• III, 68.<br />

.. 0 bollert, hoe meukel ben<br />

jeT' V ij 9 h, Kl. v. J. Ront­<br />

Voet,23.<br />

V g1. B 0 eke n 00 gen. 628:<br />

D e V r., 84, vet, dik: 0 u d e­<br />

m a n s, Wdb. op Br. .. 227,<br />

meuken. zacht maken, verteederen:<br />

Ndl. Wdb .. IX, 647,<br />

meuk II.<br />

mezer, znw. 1) Een van de spelen<br />

bij <strong>het</strong> pandoeren. De spe­<br />

Ier mag in dit geval geen<br />

enkele slag halen en houdt de<br />

kaarten in de hand. 2) Ziekte,<br />

tegenslag in zaken:<br />

fr. m i s ere. 't Is deer weer<br />

mezer 'oor.<br />

mezer~omver, znw. Misereouvert.<br />

Kortweg ook weI 0 m­<br />

v e r genoemd. Een van de<br />

spelen bij <strong>het</strong> pandoeren. De<br />

speIer mag geen enkele slag<br />

halen en legt <strong>het</strong>zij dadelik,<br />

<strong>het</strong>zij na de eerste slag zijn<br />

kaarten op tafe1.<br />

mezerre, zw. ww. intr. Misere<br />

spelen.<br />

middege, zw. ww. intr. Middag~<br />

malen.<br />

't middegtokkie, znw. Middagdutje,<br />

Zie t 0 k k i e. V g1. D e<br />

Vr.,84.<br />

't middeles, znw. Middelhuis.<br />

Tans in onbruik.<br />

middend, znw. Het midden . .. As<br />

ze nou nag deur 't achterland<br />

ginge, liet ik 't deer, ma'ar nou<br />

snaie ze de plaas zoo deur de<br />

middend". W. O. en N.. II.<br />

21. Uitdr.: De u r mid den,<br />

middendoor.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 gen. 632.<br />

miede, znw. Tijding. Verouderd.<br />

IS


66<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 157, mie,<br />

mied; Ndl . Wdb ., IX, 694,<br />

miegele, zw, ww, intr . Motregenen<br />

. Hiernaast m i g g e 1 e,<br />

Vgl. Boekenoogen, 632 ;<br />

De Vr,, 84 ; Bouman, 68 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 160, miggelje ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 702 .<br />

miene, zw, ww, tr. Menen,. Zie<br />

voor de vocaal § 27, 3 . Zegsr<br />

wijze: Miene zet gien<br />

koeie vast, maar<br />

touwe, die houwe, geen<br />

veronderstellingen opperen,<br />

maar daden verrichten .<br />

'k Vroeg den Doctor, wat hij<br />

mienen<br />

Zou, dat Jufvrouws Coeval is?"<br />

Econ . Liedjes, II, 210 .<br />

Vgl, Boekenoogen, 633 ;<br />

Fri. Wdb., II, 158, miene .<br />

mienigien, onbep, vnw . Menigeen<br />

.<br />

mienes, bijw. In de uitdr . : 't I s<br />

m i e n e s, <strong>het</strong> is menens .<br />

mier, znw, Hekel . In de uitdr . :<br />

Een mien aan iemand<br />

of lets hewwe, een<br />

hekel aan iemand of iets hebr<br />

ben . Vg1 . B o u m a n, 68 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 159 ; N. Gr . Wdb,,<br />

563 ; S t o e t t, Sprwdb,, no.<br />

1514 .<br />

miere, zw, ww, intr, Prutsen.<br />

Wat zit j e nou toch an die<br />

klok to mieren, Vgl . D e V r .,<br />

84 ; Ndl. Wdb., IX, 699 .<br />

mierefreter, znw. V rek .<br />

mierek, znw . In de uitdr .<br />

Ouwe mierek, oude zeur .<br />

Zie miereke.<br />

miereke, zw, ww, intr, T uren,<br />

strak naar iets k jken . „Toe<br />

kwam er ien die mierikte en<br />

trok zoo raar met zen iene<br />

oog . Uit Kennemerl., 61,<br />

Vgl, Boekenoogen, 634 ;<br />

De Vr,,84;Bouman,68 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 698 .<br />

miers(k), bnw. 1) Trek hebbend<br />

in zoute spijs . Van mensen<br />

en dieren . Geel me maar<br />

een plakkie roukvlais, want ik<br />

bin zoo miersk as de kringe .<br />

2) 1 n <strong>het</strong> algemeen . belust z jn<br />

op iets . „Ja, ik moet 'm hewwe.<br />

Ik bin niet miersk". W. 0.<br />

en N., II, 39 .<br />

Vgl, Boekenoogen, 635 ;<br />

D e V r., 84 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />

700.<br />

mierskighaid, znw. Trek naar<br />

zoute sp js. Vgl. D e Vr,, 84 .<br />

mierzoet, bnw . Overmatig zoet,<br />

zo dat <strong>het</strong> je tegenstaat .<br />

Vgl. Boekenoogen, 635,<br />

miersch, mierschzoet .<br />

mierke, zw, ww. intr. Op allerlei<br />

kleinigheden letters, vooral in<br />

<strong>het</strong> eten zoeken naar allerlei<br />

ongerechtigheden . In plaas<br />

dat die joon funk eet, zit ie<br />

maar to miesken . Vgl . D e<br />

V r,, 84, gluren .<br />

miesker, znw. 1 emand, die zich<br />

met allerlei onbenulligheden<br />

bemoeit, ook iemand, die in <strong>het</strong><br />

eten naar allerlei ongerechtigr<br />

heden zoekt . Zie m i e s k e,<br />

„'t Is 'n ouwe tent. 't Is 'n<br />

miesker, alles wil ie wete" .<br />

W . 0 . en N., II, 55, Vg1, D e<br />

V r ., 84,<br />

mieter, znw, 1) Een gemeen persoon.<br />

2) Lichaam, In de uitdr . :<br />

Iemand op z'n mieter<br />

geve, op z'n mieter<br />

kraige. 3) As de miet<br />

e r, bijw, uitdr, heel vlug .<br />

„De ouwe Herreke sting voor<br />

't hort van de achterdeur en


67<br />

die as de mieter nei de breg" .<br />

W. 0, en N. . II, 52 .<br />

4) Bastaardvloek . `1Vat mie~<br />

ter moet jij deer? Het woord is<br />

een verkorting van s o d er<br />

m i e t e r . Vgl . Fri. Wdb ., II,<br />

167 ; O p p r e l, blz . 72 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no. 1516 ;<br />

Ndl. Wdb., IX, 701 .<br />

mietere, zw. ww . tr . en intr .<br />

1) Gooien . Hai mieterde 'm<br />

zo over de grond . 2 ) Vallen .<br />

Hai mieterde zo van de zolder<br />

op de vloer . 3) Zie o p m i e .<br />

t e r e, weggaan . Vgl. ook o pr<br />

d o n d e r e; N; . Gr. Wdb .,<br />

564 .<br />

mieters, bnw . en bij w . Vervloekt,<br />

zeer . Weer is die mieterse<br />

joon nou weer? Het deed<br />

mieters zeer 'oor . Vgl . N. Gr .<br />

Wdb., 564; Ndl. Wdb ., IX,<br />

701, en zie of gemieters .<br />

mieze, znw. meerv. Geld, centen<br />

. Vgl . Boekenoogen,<br />

636 ; B o u m a n, 68 ; D e V r.,<br />

84 ; Ndl. Wdb ., IX, 700 .<br />

miezerig, bnw . 1) Regenachtig .<br />

't Is miezerig weer vandaag<br />

hoor . 2 ) Bleek, ziekelik, 't Is<br />

een miezerig joonje . ,,Met<br />

dien langen, geelen, miezerigen<br />

Burgemeester" .<br />

C. W ildsch ., I, 121 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 637 ;<br />

D e V r., 84 ; O p p r e 1, blz.<br />

72 ; Fri . Wdb,., II, 159, mieser<br />

lick; N . Gr . Wdb ., 564, miezeg;<br />

Ndl. Wdb., IX, 701 .<br />

mig, znw. Mug en vlieg . Het<br />

woord v 1 i e g gebruikt men<br />

niet . Zie voor de vocaal § 10,<br />

Opm . 1 . „Twei migge in ien<br />

klap", titel van een gedichtje<br />

in W. 0 . en N., II, 163 .<br />

Zegsw . : 't Is een brei-<br />

d e n m i g, letterl, een gebraden<br />

mug, een mager, nietig<br />

persoontje . Zie l a n g p o t e-<br />

m i g . Vgl. W . 0, en N., I,17;<br />

Boekenoogen, 651 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 156, mich .<br />

miggekracht, znw . Zeer weinig<br />

kracht, letterl ., de kracht van<br />

een mug. Zel ik die zak maar<br />

verzette? Want jij hewwe migr<br />

gekracht .<br />

miggele, zw, ww, intr . Motreger<br />

nen . Zie miegelem<br />

miggevange, st . ww. intr . Lenteren.<br />

Alleen in inf. Ze zitte<br />

deer to miggevangen .<br />

mik I, znw . Brood. Men spreekt<br />

van roggemik, tarwer<br />

mik en krintemik .<br />

Vgl. Boekenoogen, 638 ;<br />

Fri. Wd b., II, 160; N. Gr .<br />

Wdb., 564; Ndl. Wdb ., IX,<br />

727.<br />

mik II, znw . Stutpaal, gaffelvorr<br />

mige steunbalk . „En Cortex<br />

naars Schuurman . . . is met<br />

een strop an den hals onder<br />

een mik, eeuwig ten Lande uitgebannen"<br />

. Chr, v . Medembl.,<br />

322 . Uitdr . : B i n n e n m i kr<br />

k e w e z e, binnen zijn, geborgen<br />

zijn; b i n n e n m i k-<br />

k e b l a i v e, thuis blijven,<br />

eigenlik binnen de stutpalen<br />

van de boerderij blijven .<br />

Vgl. Boekenoogen, 637 ;<br />

B o u m a n 11 ; Fri . Wdb ., II,<br />

160; Oudemans, Wdb,. op<br />

Br ., 229, halve galg of opstaande<br />

paal met een dwarsr<br />

hout; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

395 ; Ndl. Wdb ., IX, 727 .<br />

mikke, zw, ww, tr . In de uitdr . :<br />

'tNauw mikke of niet<br />

t nauw nemen of niet .<br />

„Dais niemendal, dat Jonckert


68<br />

weI. men moet soo nauw niet<br />

micken". V ij 9 h, Kl. v. ].<br />

Ront~ V oet, 11.<br />

VgI. Ndl. Wdb., VIII, 731.<br />

mikmak, znw. In verbinding met<br />

h eel. de hele boe!, alles bij<br />

elkaar; vgI. fr. m i c mac.<br />

.. Mitien geeft die knol 'n hort,<br />

en naggeres 'n paar goeie<br />

rokke en gaat zoo mit 't heele<br />

katje an de rippeteer, en bai<br />

de breg de heele mikmak,<br />

hutje mit mutje, te water".<br />

W.o.. en N., II, 52.<br />

VgI. De Vr., 84, mikmak<br />

aan rijtuig of werktuig krijgen,<br />

wanneer er iets aan breekt;<br />

B 0 u man, 69, ongemak;<br />

N. Gr. Wdb., 564; S toe t t,<br />

Sprwdb., no. 1519;<br />

Ndl. Wdb., IX, 732.<br />

't minge1, znw. Mengel, een oude<br />

maat van 3~ L. inhoud.<br />

VgI. B 0 eke n 0 0 9 en, 623;<br />

De V r., 84; frio Wdb., II,<br />

162, minge!(en); N.Gr.Wdb.,<br />

565, 't mingel; Ndl. Wdb., IX,<br />

768.<br />

mingketel, znw. Een grote ketel,<br />

waarin veevoeder gekookt<br />

wordt,.<br />

VgI. B 0 eke n 0 0 9 en, 624.<br />

minnig, bnw. Vrij min, ernstig<br />

ziek. "Eerguster <strong>het</strong> ie er nag<br />

weest, maar toe was 't puur<br />

minneg mit er". W. O. en N.,<br />

II, 17.<br />

minnezere, zw. WW. intr. Mindel'<br />

worden. Hoe gaat <strong>het</strong> met de<br />

pain in je biene? 0 <strong>het</strong> minne~<br />

zeert al wat. VgI. B 0 u man,<br />

68, mienezeren.<br />

mins, znw. Mens.<br />

VgI. Fri. Wdb., II, 163,<br />

minske; N. Gr. W db., 567,<br />

minsk.<br />

mis, znw. Mest,. De vorm komt<br />

reeds voor in <strong>het</strong> mnI.<br />

VgI. Mnl. Wdb., IV, 1645;<br />

B 0 eke n 0 0 9 e n, 640;<br />

N. Gr. Wdb., 567, mis, misse.<br />

Zie ko e m i S.<br />

mis, bnw. In de uitdr.: 't I see n<br />

m iss e b 0 e 1. de zaak is<br />

mislukt.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 640;<br />

N. Gr. Wdb., 568, 't Is T}<br />

misse boudel; N. Gr. Wdb.,<br />

IX, 799.<br />

misgraipe, st. ww. intr. Missen,<br />

ontberen. Gewoonlik in ver~<br />

binding met een of ander bijw.<br />

van graad, als erg, I i II i k,<br />

enz., "Z'n moeder had altaid<br />

erg goed op er ienigste kaind<br />

past en oum Jouwik<br />

greep<br />

vanzellef erg mis, toe ie zoo as<br />

wees in de wereld stand".<br />

W. Q. en N., III. 87.<br />

miskrood, znw. Kruiwagen,<br />

waarmee de mest uit de groep<br />

naar de mestvaalt gereden<br />

wordt. Zie k roo d.<br />

mispel, znw. In de uitdr.: E en<br />

b 0 I I e m i s p e 1. een flauwe<br />

meid of jongen.<br />

misse, zw. ww. tr. 1) Ret land<br />

bemesten. 2) De mest van<br />

achter <strong>het</strong> vee naar de mest~<br />

vaalt kruien. Zegsw.: Die<br />

n i e t m i s t, m i s the t<br />

a1. die weI mist, mist<br />

n i e men d a I (let op de<br />

woordspeling van m est e n<br />

en missen).<br />

VgI. Boekenoogen, 641.<br />

misten; N. Gr. W db., 568,<br />

miskf} (HL). 571 misT}.<br />

't missie, znw. Miskraam.<br />

Vgl. Boekenoogen, 641;<br />

De Vr., 84.


69<br />

misskarn, znw. Mestvaalt. Tans<br />

flog zeer gebruikelik.<br />

Vgl. Boekenoogen, 641,<br />

misscharn; D e V r ., 84, mistr<br />

karn; zie ook B o e k e n-<br />

oogen, 880, op scharn,<br />

een woord, dat in de oudere<br />

taal voorkomt in de bet, van<br />

mestm<br />

mit, voorz . Met,.<br />

Vgl. Boekenoogen, 641 ;<br />

N . Gr. Wdb., 569, mit; Stad<br />

en W . K ., met .<br />

mitteraast, bijw . Zie m e t t e rr<br />

a asta<br />

modder, znw . Modder . Uitdr. :<br />

Zo vet as modder,<br />

zeer vet .<br />

Vgl. Boekenoogen, 641 ;<br />

Fri . W db ., IX, 172 .<br />

moddere, zw, ww . intr . Baggegeren,<br />

de sloten van modder<br />

zuiveren . Vgl . B o u m a n, 69 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 172, modderje ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 899 .<br />

modderbeugel, znw. De jjzeren<br />

beugel, waaraan zich een moddernet<br />

bevindt . De beugel is<br />

bevestigd 'aan een lange stok,<br />

modderbult, znw . Hoop baggeraarde<br />

. Vgl . Fri. Wdb., .II,172 .<br />

modderkwaad, znw . Ganzevoet .<br />

In de plantkunde. Vgl. Ndl .<br />

Wdb., IX, 897 .<br />

modderman, znw . 1 errand, die<br />

moddert; meerv . m o d d e rr<br />

I u i . „Als de schuyten ledigh<br />

zijn, sullen de modderluyden<br />

met hunne schoppen gheen<br />

water in de schuyten moghen<br />

scheppen" . Handy. v . Ench,<br />

392 .<br />

't moddernet, znw. Het net, dat<br />

aan de modderbeugel bevesr<br />

tigd is . „Groote sorteering<br />

Touwwerk, Wagensmeer,<br />

Nloddernetten . . ."<br />

Advert . Med. C., jrg . 24, no .<br />

1209 .<br />

modderskuit, znw . Schuit, waarr<br />

in men moddert .<br />

moed, znw . In de uitdr . : M o e d<br />

op iets hewwe, zin in<br />

jets hebben .<br />

moet, znw. Deuk, indruksel .<br />

Vgl. DeVr., 84;Bouman,<br />

69 ; Fri. Wdb ., 173, moed;<br />

N . Gr. Wdb ., 576; Ndl.<br />

Wdb., IX, 982 .<br />

't moetje, znw . Huwelik, dat<br />

door zekere omstandigheden<br />

noodzakelik is .<br />

Vgl.Boekenoogen,1341 ;<br />

D e V r ., 84 ; moetertje ; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 983 .<br />

moffele, zw, ww, intr . Met<br />

moeite <strong>het</strong> eten jjjn kauwen<br />

wegens een slecht gebit . Grof<br />

fader zit maar zo'n beetje to<br />

mof f elen . Vgl . B o u m a n, 69 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 996.<br />

mok, znw . Een paardeziekte,<br />

welke bestaat in een vergroeir<br />

ing om de fitlokken . M o k~<br />

k e p o t e, schertsende benar<br />

ming voor dikke benen, inzonr<br />

derheid van vrouwen .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 175 ;<br />

N. Gr . Wd b ., 577 ; Nd l .<br />

Wdb., IX, 1011 ; Onze Taaltuin,<br />

I, 181 .<br />

mokke, zw . ww . intr . Wrokken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 644 ;<br />

B o u m a n, 70 ; Fri . W d b ., II,<br />

175 ; Ndl . Wdb ., IX, 1014 .<br />

mokkel, znw . Een mollige meid<br />

o/ vrou w .<br />

Vgl . Boekenoogen, 644 ;<br />

zoen, omhelzing ; D e V r., 84,<br />

dik, vet kindje ; Bouman,<br />

70 ; Fri. Wdb ., II, 175, mogr


70<br />

gel; N . Gr. Wdb ., 577; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 1013 .<br />

molle, zw, ww . tr . 1) Aanhalen,<br />

liejkozen . 2 ) Doden. Zie<br />

doodm011e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 646 ;<br />

Ndl. Wdb., IX, 1038 .<br />

mond, znw . Mand. Zegsw . : 't I s<br />

mondjesmeit, gezegd,<br />

wanneer er ternauwernood<br />

voldoende eten opgediend is .<br />

Vgl . B o u m a n, 70 ; N. Gr .<br />

Wdb., 580, Dat is mondje<br />

ploagn ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1545 .<br />

monepolie, znw . Bedriegerij .<br />

Vgl.Boekenoogen,1343 ;<br />

D e V r ., 84 ; Ndl. Wdb., IX,<br />

1003 .<br />

mooite, znw. Mooiheid .<br />

Vgl.1i11ikte .<br />

monk, znw . Harmonica .<br />

Vgl. D e V r., 84 .<br />

mookspeule, zw . ww, intr. Op<br />

de harmonica spelen .<br />

moorde, zw, ww . intr. Zich bovenmate<br />

inspannen .<br />

Vgl. Bouman, 70 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 582 .<br />

't moordenaarsweer, znw . M istig<br />

weer, dus weer, dat gunstig<br />

is voor moordenaars .<br />

Vgl. Boekenoogen, 648 ;<br />

D e V r,, 84 ; Fri. Wdb ., II,<br />

170, moordnerswear .<br />

mop, znw . Scheldnaam voor de<br />

inwoners van Hoorn . Lillike<br />

Hoornse moppe .<br />

Vgl. Boekenoogen, 647,<br />

scheldnaam voor de inwoners<br />

ners van Jisp .<br />

mar, znw . Kracht . „Ja ze moste<br />

wat onder er news kraige deer<br />

wat meer mar in zit" .<br />

W . 0~ en N ., II, 31 .<br />

Vgl . D e V r ., 84; N. Gr.<br />

W db ., 583 ; marries, mar; Ndl.<br />

Wdb., IX, 1126 .<br />

morrele, zw, ww, intr . Peuteren .<br />

Zit niet an dat slot to morrer<br />

len joon. Vgl. N. Gr. Wdb.,<br />

583, 2 ° ; Ndl. Wdb ., IX, 1146 .<br />

mart, znw . Smerig w ff, morser<br />

bel . Gewoonlik in de verkl .<br />

m o r t j e. Oorspronkelik betekent<br />

<strong>het</strong> woord v a r k e n,<br />

zeug,zieBoekenoogen,<br />

649 en Bowman, 70 .<br />

„Wasch je handen wat beter<br />

priek! Je ziene er wit as 'n<br />

mortj a" .<br />

W. 0, en N,., II, 18 .<br />

mortel, znw. Stof, gruis . Zegsw . :<br />

't Is mortel of mortel<br />

a n, zo is <strong>het</strong> stof er of en zo<br />

zit <strong>het</strong> er weer aan, <strong>het</strong><br />

schoonmaken helpt dus niet<br />

veel . Vgl. D e V n ., 84 ; Ndl.<br />

Wdb, ., IX, 1154 .<br />

mortjepus, bnw . Dood . Wellicht<br />

een verbastering van <strong>het</strong> lat.<br />

m o r t u u s . „Peet Merai is er<br />

ok van deur, hew ik hoard?"<br />

„Ja, die is mortjepus" .<br />

W . O. en N .,II,53 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 649,<br />

mortje-jrik.<br />

mos (k ), znw. 1) Mus. De vorm<br />

met o komt reeds voor in <strong>het</strong><br />

mnl . ; zie Mnl. Wdb ., IV .<br />

2026 . H a d r . J u n., Nomencl.<br />

28, Passer, M a s s c h e,<br />

m u s s c h e, Passereau, moineau<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 653 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 178, mask .<br />

2) In verbinding met mal,<br />

malle mask, een mal<br />

doende jongen of meisje .<br />

mosterd, znw . Mosterd . Het<br />

volksgeloof leert, dat men door


71<br />

<strong>het</strong> gebruik van mosterd mooi<br />

wordt. "Hannes: .. Kees wou<br />

je JIlosterd bai je vlais?"<br />

(houdt hem 't mosterdpotje<br />

voor) "Kees: "Dankje Han~<br />

nes, 'k lust 't zo weI". Piet:<br />

"Maar je worre der pittig van,<br />

weet je dat we!?"<br />

Ouwej. Koffier .. 21.<br />

mosterdbaan, znw. Dat gedeelte<br />

van <strong>het</strong> bouwland, <strong>het</strong>welk<br />

met mosterd begroeid is. V gl.<br />

baan.<br />

mosterdhok, znw. Ben hok, een<br />

schelf van mosterdschoven.<br />

"Zie je menheer! ze preekte<br />

weI van de liefde van God,<br />

maar die konne ze niet raime<br />

met 't fait, dat de mosterdhok~<br />

ke deur de storm in de sloote<br />

woeie".<br />

Van een Westfr., 7.<br />

Zie h 0 k.<br />

mottere, zw. ww. intr. Motrege~<br />

nen. V gl. B 0 eke n 0 0 9 en,<br />

650; Bouman, 70.<br />

mout, znw. Lage houten bak,<br />

waarin de boter, als ze uit de<br />

karn gehaald is, neergelegd<br />

wordt om gekneed en gezouten<br />

teworden. Meerv. m 0 ute.<br />

Zie but t e r m 0 u t.<br />

V gl. B 0 eke n 0 0 9 e n, 650,<br />

moud; D e V r., 84, mout; N.<br />

Gr. Wdb., 579, molt; Ndl.<br />

Wdb., IX, 1181.<br />

mouw, znw. In de uitdr.:<br />

D a tis 'n 0 p gem a a k t e<br />

m 0 u w. dat is een van te vo~<br />

ren bedacht smoesje,.<br />

't mud, znw. Mud. Zegsw. 't I s<br />

z 0 v 0 I a s mud, <strong>het</strong> is zo<br />

vol, dat er niets meer bij kan.<br />

Vgl. Boekenoogen, 651;<br />

S toe t t, Sprwdb., no. 1570.<br />

muis, znw. Aileen in <strong>het</strong> meerv.<br />

m u i z e. Ben soort vroege<br />

aardappelen. Bekend zijn<br />

vooral de Streker muizen.<br />

muitig, bnw. Opgewekt, vrolik.<br />

V gl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />

De V r., 85, muiterig;<br />

B 0 u man, 71.<br />

muizele, zw. ww. intr. Peuzelen.<br />

letterl. eten als een muis. Zie<br />

o p m u i z e I e.<br />

V gl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />

De Vr., 85; Bouman,<br />

71; Fri. Wdb., II, 183, mi1zje.<br />

mulder, znw. Deur tussen 2 ka~<br />

mers of tussen een hossie of 't<br />

koejes en de kamer. Samentr.<br />

van mid del d e u r. "Eerst<br />

kwam ik in de hos, deernei<br />

draaide ik de look van de mul~<br />

der om en was metien in de<br />

weunkamer" .<br />

Van een Westfr., 8.<br />

Vgl. B 0 eke n 0 0 9 en, 652;<br />

De V r., 85; Fri. Wdb.,<br />

II, 161, mildaor, HI. molder.<br />

't munnekie, znw. Koolwitje, een<br />

soort vlinder.<br />

't munster, znw. Monster. Men<br />

verkoopt allerlei graansoorten<br />

ben evens erwten en bonen op<br />

't munster.<br />

Vgl. B 0 eke n 0 0 gen. 648;<br />

Fri. Wdb., II, 182, munster;<br />

o u d e man s, W db. op Br.,<br />

237, munster.<br />

't munsterzakkie, znw. Ret zak~<br />

je, waarin zich <strong>het</strong> monster<br />

erwten enz. bevindt.<br />

murik, znw. Zekere plant met<br />

witte en rode bloempjes, die<br />

veelal langs muren en schut~<br />

tingen groeit.<br />

V gl. B 0 eke n 0 0 9 e n, 654.<br />

muurt; Ndl. Wdb., IX, 1293.<br />

muur II.<br />

murref, bnw. Zacht, murw.


72<br />

Vgl. Boekenoogen, 653 .<br />

't murreg, znw . Merg.<br />

„Mensch je skudde je murg<br />

uit j e paipe" .<br />

W . 0, en N., I, 25 .<br />

murregen I, znw . Morgen . Zie<br />

merre9enI .<br />

't murregen II, znw . Landmaat<br />

van 600 roeden . Zie m e r r er<br />

g e n II .<br />

murregpaip, znw . Zie m e rr<br />

regpa1p .<br />

N .<br />

Na, vrouwenaam .<br />

Verkl . Naatj e .<br />

naad, znw . Naad. Deze vorm<br />

wordt alleen gebruikt in de<br />

uitdr . :<br />

1) Je uit de naadwerr<br />

k e, je half dood werken,<br />

,,As de Keunigin den ok maar<br />

erg had in 't pronkkopergoed<br />

an 't stalhout, deer hep oue<br />

Bregt, die ziel, er voor uit de<br />

naad werkt" .<br />

w. 0 . en N. II, 170 .<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb., 1591 ;<br />

Boekenoogen, 1343 .<br />

2) In de nade weze,<br />

keurig gekleed zijn .<br />

Vgl . D e V r ., 85 .<br />

Overigens bezigt men de vorm<br />

n e i d . Zie aldaar.<br />

naaie, zw . ww, tr . Naaien . In de<br />

oudere taal en tans nog op<br />

sommige plaatsen komt de<br />

vorm n e y e n voor . Zie § 20.<br />

naaiering, znw . Vingerhoed,<br />

<strong>het</strong>z met of zonder gesloten<br />

topeind . Vgl . D e V r ., 85,<br />

naairmg.<br />

naaikip, znw. Een meisje, dal<br />

een naaischool bezoekt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 655 ,<br />

naamziek, bnw . Gehecht zijn aart<br />

een kind, omdat <strong>het</strong> een bepaalde<br />

naam draagt . Zo zal<br />

b .v, een oom of tante naamr<br />

ziek genoemd worden, omdat<br />

ze biezonder gehecht zijn aan<br />

een kind, dal naar hen genoemd<br />

is . Vgl . B o u m a n, 71 ;<br />

Fri. W db ., II, 186, nam (me) r<br />

silk; Ndl. Wdb ., IX, 1372 .<br />

naar, znw . Wieg . Verouderd.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 186, nave;<br />

N. Gr. Wdb ., 596, naan je .<br />

naar, bnw. Naar. Uitdr . : L a s t<br />

hewwe van 't nare<br />

w a t e r, last hebben van <strong>het</strong><br />

water, dal iemand, wien <strong>het</strong><br />

eten niet goed bekomt, in de<br />

mond vloeit, .<br />

Vgl. Boekenoogen, 655 ;<br />

D e Vr., 85.<br />

naaroug, znw . Een naar, vervelend<br />

persoon .<br />

Vgl. Boekenoogen, 655 ;<br />

Bouman, 71 ; Opprel,blz .<br />

73,<br />

nacht, groetformule: Goeie<br />

nacht .<br />

Nacht joos, lekker sleipe 'oor .<br />

Zie g e n a c h t . Vgl . Fri .<br />

Wdb., II, 184 ; N. Gr . Wdb, .,<br />

597.<br />

nachteters, znw, meerv . Schulden.<br />

„Ik hew 'm de weduw<br />

Hunkers van de Redwaizend<br />

al ers uitlait, maar die wou ie<br />

heel niet hewwe, die had to<br />

veul nachteters zaid ie" .<br />

W . 0, en N ., 35 .<br />

Vgl . Fri.Wdb ., II, 184 . nachtr<br />

betters, zorgen, vooral geldzorgen,<br />

die iemand de nachtr<br />

rust benemen,<br />

nag, bijw. Nog . „Hai was aors<br />

nag zoo beroerd niet, maar hai<br />

had z'n vrouw niet verlieze<br />

moeten". W. 0, en N ., II, 35 .


73<br />

uitdr . : van nag iens zo,<br />

in hoge mate, buitengewoon .<br />

„Nou Griet, ik weet tenminste<br />

wel, dat, toe 'k bai oume Klaas<br />

Dirks diende, ik gien taid had<br />

om bai de weg to slenteren,<br />

zoo as de maide nou doene,<br />

toe was 't anpakke van nag<br />

iens zoo<br />

Ẇ. 0, en N ., IV, 37 .<br />

nagel, znw. In de zegsw . : H a i<br />

<strong>het</strong> glen nagens om z'n<br />

gat to krabben, hij is<br />

doodarm . Vgl . N . Gr . Wdb .,<br />

612 ; St o e t t, Sprwdb ., no .<br />

604 .<br />

naggeres, bijw . Nog eens. „'t Is<br />

niet aars as stake en naggeres<br />

stake". W . 0,. en N ., II, 32 .<br />

naite, zw . ww, tr . Met de horens<br />

stoten . Van hoornvee .<br />

Vgl. Boekenoogen, 667 ;<br />

Bouman, 72; Ndl. Wdb .,<br />

IX, 2007 .<br />

naiterig, bnw . Lust hebbende om<br />

to stoten . Van hoornvee.<br />

Vgl. Boekenoogen, 668 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 2007 .<br />

nakend, bnw . Naakt.<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 612 ;<br />

Boekenoogen, 656.<br />

Nanne, mansnaam,<br />

Vgl . Fri . Naaml ., 267, Nanne .<br />

nar I, znw . Plaaggeest. Zie<br />

narre .<br />

Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />

Fri . W db ., II, 186, narre.<br />

nar II, znw . Arreslede, De vorm<br />

is ontstaan uit a r en prot<strong>het</strong>iese<br />

n . Vgl, voor soortgelijke<br />

vormen <strong>het</strong> 17e eeuwse n o o m<br />

en <strong>het</strong> hedendaagse n ij v e rr<br />

held. Bouman, 72 ; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 1554 .<br />

Nardus, mansnaam. Verkorting<br />

van Bernardus .<br />

nargens, bijw . Nergens .<br />

Tans<br />

alleen to Enkhuizen. „Nou<br />

zouwe we verder de stad in<br />

kenne gaan, maar op ien felt<br />

mot ik eerst nag of f en de aandacht<br />

vestige, wat je nargens<br />

in 'n kreniek leze zelle" .<br />

w. 0 . en N ., III, 104 .<br />

name I, zw . ww, intr . Plagen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />

D e V r ., 85 ; Fri. W db ., II,<br />

186, narje ; Bouman, 72 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 1561 .<br />

name II, zw, ww . intr . Met de<br />

arreslede rijden .<br />

Vgl. Bouman, 72 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 1561 .<br />

narrig, bnw. Knorrig, gemelik .<br />

Vgl. Boekenoogen, 657 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 1562 .<br />

nauwte, znw. Gebrek, armoede .<br />

In de zegsw .: V a n n a u wr<br />

to komt grauwte, als<br />

<strong>het</strong> geld op is, begint men to<br />

kijven .<br />

Vgl. Boekenoogen, 659 ;<br />

D e V r ., 85 .<br />

neef, znw . Neef. Meerv, n e v e<br />

en n e e f se .<br />

Neel, vrouwenaam .<br />

Verkl, N e e 1 t j e en N e e 1-<br />

k e Vgl . Fri. Naaml ., 268,<br />

Neeltsje .<br />

neeld, znw . Naald. Zie v o o rr<br />

n e e 1 d en voor een zegsw, bij<br />

heft .<br />

Vgl. Boekenoogen, 655 .<br />

neet, znw . In de uitdr . : U i t d e<br />

nete weze, uit de armoe<br />

zijn . Vgl . Fri. W db ., II, 199 .<br />

hij is ut 'e niten .<br />

neetoor, znw . Iemand, die tergt .<br />

Vgl . N. Gr. Wdb,., 603, lichtr<br />

geraakt persoon ; Ndl. Wdb .,<br />

IX, 1796 .<br />

negere, zw. ww, tr . Pesten, letterl,<br />

iemand als een negerslaaf,<br />

onbarmhartig behandelen .


74<br />

Vgl . N. Gr. Wdb ., 603 ;<br />

S t o e t t Sprwdb ., no . 339 ;<br />

Ndl. Wdb ., IX, 1805 .<br />

nei, voorz, en bijw. Na . N a a r<br />

gebruikt men niet. Het woord<br />

komt vaak voor in verbinding<br />

met toe, neitoe . Ik gaan<br />

nei huffs toe, nei skool toe enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 653,<br />

ne; Fri. Wdb ., II, 189, nei .<br />

neid, znw . Naad, haarscheiding,<br />

Zie naad. Boeken-<br />

0 o g e n, 653, need.<br />

neinemend, bnw. Zwaartillend.<br />

J ansie is erg neinemend 'oor .<br />

neipret, znw. 1) Pret, pleizier,<br />

dat volgt op een of andere<br />

feestelike gebeurtenis, b .v, op<br />

een huwelik . 2 ) Ironies, <strong>het</strong><br />

onaangename gevolg, dat een<br />

of andere gebeurtenis heeft .<br />

Zie pret en voorpret .<br />

Ndl. Wdb., IX, 1551 .<br />

neist, voorz . en bijw, Naast. Hai<br />

weunt neist de kerk, Vgl . Fri .<br />

Wdb ., II, 193, n eist ;<br />

Boekenoogen, 615,<br />

neest .<br />

neistan, voorz, en bijw. Naast<br />

aan . Hai weunt neistan de<br />

skool .<br />

neistebaai, bijw . Bijna, om en<br />

btj. „'t Was snotterig, deizerig<br />

weer, 'n dikke vlam, dat j e<br />

mekaar neistebai niet zien<br />

konne" . W. 0 . en N.. I, 76 .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 193, neisr<br />

tenby .<br />

neitafel, znw. Dessert . „Maor<br />

toe 's middags an de neitaf el<br />

dee de Excellentie 'n toost, die<br />

klonk as glas" .<br />

Uit Kennemerl ., 16 .<br />

neivenant, bijw, uitdr . Naar omr<br />

standigheden . Samentr, van<br />

na (ad) venant . „Al de<br />

lui van gemeente dronke<br />

mee van de eerewijn voor<br />

d'Excellentie en hoorde<br />

nee de toesprake en knikte of<br />

stompte, of klonke en skreeuwr<br />

de : „lang zel ie level! of hip,<br />

hip hoera!! deer gaat ie!! al<br />

neivenant" .<br />

Uit Kennemerl ., 12 .<br />

Vgl . Ndl . Wdb,., IX, 1383 .<br />

neiweet, znw . Spit, berouw . As<br />

je zuks niet doene, den he je<br />

d'r gien neiweet ok van .<br />

neizig, bnw. Flauw van de honger.<br />

As je niet ete, wor je neizig<br />

. Vgl . D e V r ., 85 .<br />

nep, znw . Kleine zilverui . Vgl .<br />

D e V r., 85 .<br />

nesk, bnw. Mal, aanstellerig .<br />

„En ik weet 't niet, maar ik<br />

lout hailig vast, dat ze er tande<br />

begint to poesen, die neske<br />

trot" . W. 0 . en N., II, 45 .<br />

Vgl . Boekenoogen, 622,<br />

vochtig, week, van buitenr<br />

dijksland, <strong>het</strong>geen de oorspr .<br />

bet, is ; B o u m a n, 72, los,<br />

zwak, slap . „Men noemt een<br />

melkkoe nesk, als de melk on .-<br />

willekeurig uit de spenen<br />

vloeit ; Fri. Wdb ., II, 195,<br />

nesk; Oudemans, Wdb .<br />

op Br,, 242, nes, nesk, dwaas,<br />

gek ; Ndl. Wdb ., IX, 1851,<br />

neskighaid, znw. Malligheid,<br />

dwaasheia . "t Was aars 'n<br />

mooi begin en hou dat in je<br />

gedagte, er mag niks glen neskigheid<br />

van lief de of zukke<br />

snaarderij in komme" .<br />

Uit Kennemerl., 46 .<br />

Vgl.Oudemans, Wdb .op<br />

Br., 242, neskheyt, dwaasheid,<br />

Wdb, op H. 195, neskheit .<br />

't nest, znw . 1) Bed . 2) Vrouw,


75<br />

in minachtende zin . Dat wail<br />

is 'n raar nest hoor. Vgl, Fri.<br />

Wdb ., II, 195 ; Ndl. Wdb .,<br />

IX, 1855 .<br />

net, bijw, Juist, precies, Je moete<br />

t maar net tref f e . Het woord<br />

wordt vaak 2 X achtereen ger<br />

bruikt als een ander iets heef t<br />

meegedeeld, b .v . : ,,We binne<br />

vandaag aan 't eerappele roden"<br />

. ,,Net net" .<br />

Vgl. Boekenoogen, 663 ;<br />

N. Gr. Wdb., 604 ; Ndl.<br />

Wdb ., IX, 1874 .<br />

newt, znw . Noot, Zie h a z e-<br />

neut .<br />

Vgl. Boekenoogen, 1343 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 607, neat .<br />

Nibbik, plaatsnaam, Nibbixr<br />

woud . „flier, 'n brief kaart van<br />

je zuster uit Nibbik" .<br />

w. 0 . en N.,. II, 30 .<br />

In de oude bronnen treft men<br />

vaak de vorm N u b o x-<br />

w o u d e aan (vgl . Handy, v .<br />

Hoorn, blz . 33, en<br />

B a e r n t s z, Memorien, blz .<br />

26 ) . Op dezelf de plaatsen<br />

wordt gesproken van 0 u d e-<br />

boxwoude, „dat nu Hauwert<br />

hiet",<br />

zegt Cl. Baerntsz .<br />

Nick, mansnaam . Verkorting<br />

van Nico, Nicolaas .<br />

Vgl . Fri. Naami. 271, Nyck .<br />

Nierep, plaatsnaam .<br />

Men spreekt van 0 u w e e n<br />

Nuwe Nierep, Oude en<br />

Nieuwe Niedorp . ,,Up Ih ar' 8<br />

seyt de pastoer van Nyeuwe<br />

Nyerop, datter sij n in zij n parochie<br />

omtrent 700 communicanten.<br />

Ende in Oude Nyerop<br />

seyt de pastoer, darter zijn<br />

omtrent 300 communicanten" .<br />

I n formacie, 146 en 147 .<br />

nietes, bijw . Niet. Bij biezondere<br />

betoning en vooral als tegenr<br />

stelling van w e 11 a s .<br />

nij, bnw . Nieuu . Te Enkhuizen .<br />

Overigens n u w . Zie § 32,<br />

Opm . 2 . Vgl . Fr. Wdb ., II,<br />

96, nij; N . Gr. Wdb ., 623, nij;<br />

Oudemans,Wdb.opBr.,<br />

242, op een nie, opnieuw .<br />

nittelig, bnw . Kittelorig. Vgl .<br />

D e V r ., 85, nirtelig; Fri .<br />

Wdb ., II, 199, nitelich ; N. Gr.<br />

Wdb ., 610, nittery .<br />

nochteren}, bnw . Nuchter. Het<br />

volksgeloof leert, dat men<br />

wratten met n o c h t e r e n<br />

k w a i 1 moet insmeren, dan<br />

verdwijnen ze.<br />

Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />

Fri. Wdb. II, 202, nochteren ;<br />

O u d e m a n s, Wdb, op Br .,<br />

244, nochteren, nuchter worn<br />

den .<br />

noemenasie, znw . Kans om benoemd<br />

to worden; f r . n o m it<br />

n a t i o n. In de uitdr.: 0 p<br />

de noemenasie staan,<br />

kans hebben om benoemd to<br />

worden voor een of ander<br />

ambt.<br />

noest, bnw . Wild, woest .<br />

Vgl. Boekenoogen, 668 ;<br />

Bouman, 72 ;<br />

Oudemans, Wdb, op Br .<br />

244, <strong>het</strong> noest hebben, <strong>het</strong><br />

druk hebben ; Ndl,. Wdb ., IX,<br />

2043 .<br />

't nommer, znw . Nummer .<br />

„'t Nommer ben ik vergeten" .<br />

W. 0, en N., II, 65 .<br />

Uitdr.: Nommer elf op<br />

z'n 1 i p h e w w e, een snotlip<br />

hebben, eigenl. 2 straaltjes,<br />

die <strong>het</strong> getal 11 vormen .<br />

non, znw. Het knopje op een<br />

priktol . uitdr. : 0 p d e n o n,


76<br />

op 't nonje w eze,<br />

zeer boos zjjn . „Je moete 'm<br />

ers plage mit die ouwe lelle .<br />

0, den is ie zoo op 't nonje" .<br />

W. 0 . en N., II, 24 .<br />

„jantje is den vandaag therakel<br />

op de non, as j e niet beter<br />

wiste, den zou j e denke,<br />

dat ze peerdenvleis eten had" .<br />

Vt . Eend in de B., 20 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 671 ;<br />

Eigen Volk, III, 63 ; D e V r . .<br />

85 ; B o u m a n, 73 ; Fri. Wdb.,<br />

II, 204, it tint op 'e non, <strong>het</strong><br />

gaat verkeerd ; Ndl . Wdb ., IX,<br />

2065 .<br />

flood, znw . Nood . Uitdr. :<br />

1) Ergens niks mee<br />

van noden hewwe, niets<br />

to maken hebben met jets.<br />

2) Van node weze,<br />

van node hewwe, nodig<br />

wezen, nodig hebben .<br />

„Leere Veeters in u Broek,<br />

Die hebt gy doch van noden" .<br />

Gr . H. Liede1 ., 160 .<br />

„Dan behoef t men niet to<br />

vraagen, is er eene Godlijke<br />

Openbaaring van nooden?"<br />

Br, over versch . 0., I, 182 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb, 606, van<br />

neudn; Ndl. Wdb ., IX, 2073 .<br />

noodhellep, znw . Noodhulp .<br />

„Nei, ik bin hier allien maar<br />

voor vandaag, voor noodhelp<br />

zie je t omdat 't boelhuis is"<br />

(Boelhuis) . Vgl . Fri . Wdb,.,<br />

II, 188, needhelp .<br />

flop, znw. Gewoonlik in de verkl .<br />

n o p p i e, dopje op een p~jl<br />

van net, waarmede de jongens<br />

schieten .<br />

nor, znw . Gevangenis. Llit <strong>het</strong><br />

Bargoens .<br />

Vgl. Boekenoogen, 674 ;<br />

N. Gr. Wdb., 619 ; Ndl.<br />

Wdb., IX, 2163 .<br />

noselik, bnw . Spjtig, begrotelik .<br />

Visch en tuig was ie ok<br />

kwait, en ]an en Griet atte<br />

zoo'n dag altaid paling . Nooselijk<br />

ei?"<br />

W . 0, en N ., II, 102 .<br />

Het woord komt reeds voor in<br />

<strong>het</strong> mnl . ; vgl . Mnl. Wdb., IV,<br />

2551 ; Oudemans, Wdb .<br />

op Br . 246 ;<br />

Boekenoogen, 672; De<br />

V r., 85; Ndl. Wdb ., IX,<br />

2137 .<br />

flout bijw . Nu . Llitdr .: N o u<br />

j ij? Wat zeg jjj er van? Wat<br />

n slecht weer vandaag he,<br />

nou » .<br />

Vgl. Boekenoogen, 677 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 209 ; N. Gr.<br />

Wdb, ., 620 .<br />

note, zw. onpers, ww . Spjjten .<br />

Het noost me toch zo, dat je<br />

dat dein hewwe. Het woord<br />

komt reeds voor in <strong>het</strong> mnl . ;<br />

vgl . Mnl. Wdb ., IV, 2551 ;<br />

Oudemans, Wdb . op Br.,<br />

246; Boekenoogen, 673 ;<br />

D e V r ., 85 ; Ndl. Wdb ., IX,<br />

2150 .<br />

nulle, zw . ww, tr . Gissen, raden .<br />

En je moete 't maar zewat<br />

nulle wat j e bekeere". Enkh .<br />

C., 17 Mrt . 1928 .<br />

nun, znw. Fopspeen .<br />

nunne, zw . ww. intr . Zuigen .<br />

Van kinderen . Die joon staat<br />

nag op z'n vingers to nunnen .<br />

Vgl . B o u m a n, 73 ; Ts . 48,<br />

222 ; Ndl. Wdb,., IX, 2421 op<br />

nmnen .<br />

nuw, bnw . Nieuw . Zie voor de<br />

vocaal § 32, Opm . 2, Uitdr . :<br />

Nuw weze nei jets,


77<br />

benieuwd zjjn naar jets . V a n<br />

n u w s an, op naeuw .<br />

Vgl. Boekenoogen, 678<br />

en 1343 .<br />

nuwelik, bnw . Nlal, ritsig. Die<br />

joon is altijd zo nuwelik as ik<br />

m teugenkom.<br />

,,Myn tijdt is veriQopen, en<br />

mijn hert begint soo to<br />

j ancken,<br />

Och jk word deer soo<br />

nuwelyck" .<br />

V ii g h,<br />

Kl, v. ] . Ront~ Voet,18 .<br />

Vgl.Oudemans, Wdb .op<br />

Br ., 247, vreemd, zonderling ;<br />

Wdb. op H., 148, nuwelyck,<br />

vreemd; Ndl. Wdb., IX, 1975 .<br />

nuwerwis, bnw . Nieuwerwets .<br />

„Want die mooi wil gaan,<br />

moet pain uitstaan en die nuwerwis<br />

koupt, moet nuwerwis<br />

betalen" . W. 0 . en N., IV, 69 .<br />

nuwkocht, znw . Een pas(nieuw)<br />

gekocht paard of koe . „Men<br />

eel natuurlijk vroeg, en heeft<br />

daarna al den tij d voor arren,<br />

schaatsen rij den, den „nieuwkocht"<br />

eens of draven" .<br />

Uit Kennemerl, .,159 . Vgl . Fri.<br />

Wdb ., II, 197, njjkeap .<br />

0 .<br />

obselvere, zw, w, tr . Opmerken;<br />

fr, observer . „'k Heb dat<br />

allang obselveert, as je zoo<br />

deur de stad kuijert, den zie<br />

je de rijkelui met twee of drie<br />

kinderen gaan, en de arme<br />

vrouwen mil 'n heele sliert" .<br />

'it Kennemerl ., 39 .<br />

obsternaat, bnw . Boos, baloorig;<br />

vgl.lat, obstinatus .<br />

„Weet je wat dien man zoo<br />

opsternaat maakt?"<br />

Uit Kennemerl., 89 .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 331, op.<br />

sternaat, opsternaten; N. Gr.<br />

Wdb ., 633, obstinaat.<br />

of I, ondersch, voegw . 0f . Va'ak<br />

o v v e. Zie aldaar .<br />

Vgl. Boekenoogen, 679.<br />

of II, bijw. Af . Zo oak in alle<br />

samenst . Uitdr. : M i t k e i s<br />

o f, met kaas naar de markt .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 241, of.<br />

ofbere, zw . ww, tr . Afsnauwen .<br />

Vgl. bere.<br />

ofboere, zw, ww . tr . Een of ander<br />

voorwerp door veelvuldig<br />

gebruik geheel onbruikbaar<br />

maken . Jan <strong>het</strong> z'n f jets hillekendal<br />

of boerd .<br />

ofbood, znw . Afzegging, tegenbericht<br />

. Moet je niet to gast?<br />

Nei, ik hew guster ofbood had .<br />

Zie b o o d .<br />

ofdein, verl, deelw . van of doen .<br />

In de uitdr, 0 f d e i n hewn<br />

we, ofgedaan hebben . „Nou,<br />

den hew jk hier niks meer to<br />

maken. Den hew ik of dein" .<br />

W . 0, en N ., 30 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 244, op<br />

of.- oud waen .<br />

ofdrouge, zw, ww, tr . Afranselen<br />

.<br />

ofgaan, st, ww . intr. In de uitr<br />

drukk.:Ergensnietmee<br />

o f g a a n, jets niet aannemen,<br />

niet geloven .<br />

ofgeblauwde, znw . Een jongen,<br />

die een blauwtje gelopen<br />

beeft.<br />

ofgebliksems, bnw. en bijw. Geweldig,<br />

in hoge mate . Vgl.<br />

Ndl. Wdb., I, 951, ajgeblikr<br />

semd.<br />

ofgedonders, bnw . en bijw. Ger<br />

weldig, in hoge mate. Vg1. N .<br />

Gr. Wdb., 649, ojgedonderd;


78<br />

Ndl. Wdb., I. 953, afgedon~<br />

derd.<br />

ofgemieters, bnw. en bijw. Ge~<br />

weidig, zeer.<br />

ofgerazend, bnw. en bijw. Zeer,<br />

in hoge mate. Hai kin ofgera~<br />

zend hard fietsen.<br />

ofgeweerlichs, bnw. en bijw.<br />

Geweldig, in hoge mate.<br />

,:t Was 'n afgeweerlichs end.<br />

maar om zeuven uur was ik<br />

weer present. dat begraipe<br />

jul1ie nouw zoo weI".<br />

W. O. en N., IV, 66.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., I, 973.<br />

ofglouwe, zw. ww. tr. Afgluren.<br />

Zie 9 lou w e.<br />

Vg1. B 0 eke n 0 0 gen. 13.<br />

ofgnokke, zw. ww. tr. Afbede~<br />

len. Zie 9 n 0 k k e.<br />

Vg1. B 0 eke n 0 0 gen. 13.<br />

ofgrobbele, zw. ww. tr. Afwas~<br />

sen. Zie 9 rob bel e.<br />

of hale, zw. ww. tr. 1) Afnemen<br />

van hoed of pet. Haal je pet<br />

of joon, deer komt pestoor an.<br />

Vgl. Boekenoogen, 13.<br />

2) K waadspreken van iemand.<br />

Hai <strong>het</strong> 'm lil1ek ofhaald 'oor.<br />

ofhefte, zw. ww. tr. Afhechten.<br />

V gl. B 0 eke n 0 0 9 en,<br />

ofjacht, znw. Het wegjagen, ook<br />

een standje, een schtobbering.<br />

Vooral in de uitdr.:<br />

I e man d 0 f j a c h t 9 eve,<br />

iemand wegjagen, 0 f j a c h t<br />

k r a i 9 e, weggejaagd wor~<br />

den. "En hoe heb je jou man<br />

ofjagt gegeven om die lelijke<br />

feex. die jij logeerde".<br />

C. Wildsch. VI, 65.<br />

V g1. D e V r.. 85, standje;<br />

N. Gr. W db., 651, strenge be~<br />

risping; Ndl. Wdb .., I. 1033.<br />

ofkome, st. ww. intr. Aflopen.<br />

Dat komt niet goed of ·oor.<br />

oflandig, bijw. In de uitdr.: 0 f~<br />

I and i 9 w e z e 0 f 9 a a n,<br />

er van door zijn of gaan.<br />

.. Maar hoe dan ok, al dat ge~<br />

vlieg,<br />

Je worre zoo verhongen,<br />

Ze gaan met je oflandig man,<br />

Ik zeg maar. niks anvongen".<br />

.W. O. en N., V, 148.<br />

Vgl. Ndl. Wdb., I, 1114.<br />

ofmaddere, zw. ww. tr. Afmat~<br />

ten, vermoeien. Hiernaast a f~<br />

m e d d ere. Zie mad d ere.<br />

Je moete dat peerd niet zo of~<br />

maddere.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 en, 14.<br />

ofmake, zw. ww. 1) Wederk.:<br />

Zich vuil maken . .. Ik zel efkes<br />

'n stik of drie koedekke hale.<br />

den legge we die op ons skoot,<br />

want zoo zelle we ons zoo of~<br />

make". W. O. en N., I. 55.<br />

2) Voortmaken, opschieten.<br />

Maak een beetje of, zit niet zo<br />

te trutte.<br />

ofmeddere, zw. ww. tr. Zie 0 f~<br />

mad dere.<br />

ofmoete, onr. ww. In de uitdr.:<br />

Mit de broek of~<br />

moe t e, naar de w.e. moeten.<br />

ofmortele, zw. ww. intr. Afstui~<br />

ven. ..Dat morteIt er vanzelf<br />

weI of". W. O. en N., II, 18.<br />

Zie m 0 r teL<br />

ofmuize, zw. ww. tr. Afeten.<br />

"Nou afain, leite de hoekeltjes<br />

er maar ers op, den kinne de<br />

skeipe 't ressie er altaid nag<br />

ofmuize". W. O. en N., II, 19.<br />

Zie m u i z e I e.<br />

ofneuze, zw. ww. tr. Afkijken.<br />

.. As 't van de beddeplank<br />

kwam, ik as de duvel op een<br />

stoo£. bai tafeI om alles of te<br />

neuze". W. O. en N., I. 23.<br />

Vg1. Ndl. Wdb., I, 1224.


19<br />

ofpale, zw, ww. t r. Aftroggelen .<br />

Hai <strong>het</strong> al m'n zuurtjes ofpaald<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 14,<br />

afpollen; D e V r ., 61, afpallen<br />

; Fri. Wdb., II, 250, of-,<br />

oupolje; 0 u d e m a n s, Wdb .<br />

op Br ., 248, ofpollen .<br />

ofredde, zw . ref l, ww . Zich van<br />

jets afmaken . Hai weet 'r z'n<br />

aigen maar mooi of to redden .<br />

ofriste, zw, ww, tr . De aalbessen<br />

van <strong>het</strong> steeltje doen . Zie<br />

riste.<br />

ofsasse, zw. ww. tr. Aanzetten,<br />

ophitsen . Van honden . „Ik zel<br />

Belloo<br />

ders losmake en op je<br />

ofsasse" .1Vled. C., jrg . 24, no .<br />

1208. Zie ansasse .<br />

ofskafte, zw, w, tr. Af schaf f en .<br />

ofskiete, st, ww . intr .<br />

1) Voor de dag komen met<br />

jets. „Koman, moeder, skies<br />

eris of . Kom op met <strong>het</strong> spul."<br />

W. 0, en N,., I, 32 .<br />

2) Tameljk oud zjjn . „Wel<br />

nou kowan! leef t die ok altaid<br />

nag ; nou die zel ok al wat of r<br />

skiete!" W. 0 . en N ., II, 65 .<br />

ofskosse, zw, ww, intr . Dansen,<br />

en wel een schotse daps .<br />

„Was hewwe we wat of skost" .<br />

W. 0. en N ., I, 23 .<br />

ofslavere, zw. ww. t r . Weysturen,<br />

. „Dat was 'n sloeri ; 't is<br />

goed, dat ie die maar of slaveert<br />

<strong>het</strong>" . W. 0, en N ., H,16.<br />

1Vlisschien <strong>het</strong> f r. s a l u e r<br />

met ndl, o f ; vgl, de uitdr, :<br />

I k g r o e t j e, jk ga heen<br />

of ga maar heen .<br />

ofslikke, zw, w. tr . Aflikken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />

N . Gr. Wdb., 655, of slikn,.<br />

ofspeure, zw . ww . intr . Afsteken<br />

. Van kleuren. Die rooie<br />

hoed speurt erg of baai die<br />

witte blouse .<br />

Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />

Ndl. Wdb ., II, 1487 .<br />

ofstieme, zw, ww, intr . Warmte<br />

uitstralen . Die kachel stiemt<br />

aardig of 'oor.<br />

Vgl. Boekenoogen, 15 ;<br />

Bouman, 103 .<br />

ofstuive, St . ww . intr . Afgaan,<br />

verminderen . Er stuff t puur<br />

van de prais of 'oor .<br />

oftaiding, znw . Afzegging. „Ze<br />

<strong>het</strong> oftaiding van Dorus had" .<br />

V r. Eend in de B ., 8 .<br />

oftakele, zw . ww, intr . Verminderen<br />

in kracht . „ ' t Valt aars<br />

niet mee, dat donkere goed,<br />

en de ooge beginne puur of to<br />

takelen" W . 0, en N., I,116 .<br />

Vgl . Ndl. W db ., I, 1627 .<br />

oftappe, zw, ww, intr . Wateren,<br />

pissen .<br />

oftig, bijw . Dikwels . „Dat zing<br />

je aars ok nag alderes oftig ."<br />

Vr. Bend in de B ., 10 ;<br />

Vgl. Boekenoogen, 680 ;<br />

D e V r ., 85,<br />

ofvalle, zw, ww, intr . Tegenvalr<br />

len . „Hoe zal ik u of vallen, ik<br />

die moet belyden nog bij ondervinding<br />

to weeten, dat<br />

deugd strij d is" . C . W ildsch .,<br />

IV, 3 . Vgl . Ndl. Wdb ., I,<br />

1723 ; Fri. Wdb ., II, 245, of-,<br />

oufalle.<br />

ofzakke, zw. w, intr .<br />

Verminderen,<br />

ook in lichaamskrachten .<br />

Zakt de pain al 'n beetje of?<br />

„Hoe gaat <strong>het</strong> met Jaap?'<br />

Nou hai begins puur of to zakken<br />

'oor. Vgl. N. Gr. Wdb .,<br />

654, ofsakn, 2° ; Fri. W db ., II,<br />

251, of-, ousakje ; 0 u d e r<br />

m a n s, Wdb . op Br,, 247, o f-<br />

gaan, mager worden.


80<br />

ok, voegw. en bijw . Dok. „Vaif<br />

percent zel ik wel niet op teur<br />

gen hewwe, dat moet ie bai 'n<br />

aar ok geve" .<br />

W . 0. en N ., II, 41 .<br />

Voor o o k als vra'agartikel<br />

met de bet, van n i e t w a a r?<br />

zie § 175 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 692 ;<br />

N. Gr. Wdb., 66 . . .<br />

oliebubber, znw . 1) Oliebol .<br />

2) Sukkel .<br />

olieklonje, znw. Eau de Cologne .<br />

„Zo'n stasjuf f er zou 'k niet<br />

graag 'n zoen op 'r bleike<br />

wange geve; die stinke van de<br />

pemade en van de olieklonje" .<br />

Ouwej. Koffier., 39.<br />

om, voorz . In de uitdr. 0 m de<br />

kof f ie kome, om de<br />

t e e k o m e, op de koffie<br />

komen, op de tee komen.<br />

Om de Noord, om de<br />

z u i d, enz ., naar <strong>het</strong> Noor .'<br />

den, naar <strong>het</strong> Zuiden .<br />

ombenierlik, bnw . Onbeleefd,<br />

geen goede manieren hebbenr<br />

de.<br />

om-en-baai, bijw, uitdr . Onger<br />

veer. „Nou, zaide Arie, „dat<br />

ken 'k wel zoowat ommenbai<br />

neirekene" .<br />

W,. O . en N ., I, 77.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 261, om<br />

ende by; N . Gr. Wd b., 673,<br />

om-in bie.<br />

omgooie, zw, ww, tr . Omgooien .<br />

Uitdr. De boel aars om<br />

g o o i e, een miskraam heb--<br />

ben .<br />

Vgl. Boekenoogen, 681 ;<br />

D e V r., 85 .<br />

omguns, bijw, uitdr. Heel vet<br />

weg . „Weer is Piet heengaan?"<br />

„]a hoot omguns, zoo<br />

precies weet ik 't niet" . Vgl.<br />

D e V r., 86.<br />

omhellepe, st. ww . t r. Omgooir<br />

en . H e j e j e koppie weer omhollepen?<br />

omkrombiene, zw, ww, tr . Zie<br />

o n t k r 0 m b i e n e .<br />

omloup, znw . Gezwel om de nar<br />

gelriem . Vgl . B o u m a n, 74 :<br />

Ndl. Wdb ., X, 395 .<br />

omloupe, St . WW . intr. In de<br />

uitdr. : Deer zou je<br />

houfd van omloupe,<br />

daardoor zou je geheel in de<br />

war taken .<br />

ommer-en-weerom, bijw. uitdr .<br />

Naar alle kanten . „Toe keek<br />

d'Excellentie ommer en weer<br />

om" . Uit Kennemerl., 19 .<br />

ommers, bijw, Immers .<br />

Vgl. Boekenoogen, 682 .<br />

omreed, znw . Omrit, omweg .<br />

„Dat was in die taid 'n heele<br />

omreed, want 't Bovenkarspelder<br />

wechie was er nag niet" .<br />

W . O. en N ., III, 89.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 269, omreed.<br />

omskikke, zw . ww. intr. Opschikken,<br />

verder gaan zitten .<br />

omstaan, St. ww. intr . Met de<br />

rug naar een bepaald gezelschap<br />

gaan staan ; een ander<br />

vraagt hem dan, terwjjl hjj jets<br />

aanwjjst, wat voor A, is, wat<br />

voor B. enz. Ook, als er voor<br />

alle leden van <strong>het</strong> gezelschap<br />

niet voldoende is, zegt men<br />

wel : we zelle d'r maar om omstaan<br />

. Degene, die dan omstaat,<br />

moet dan op aanwijzing<br />

van een persoon aan taf el<br />

zeggen, wie jets krijgt . Vgl .<br />

Fri. Wdb ., II, 273, der om<br />

omstaan; Ndl . Wdb ., X, 574 .<br />

omsteke, st, ww . intr. Door hen


81<br />

vooruitsteken van de hand<br />

en <strong>het</strong> raden van de inhoud,<br />

bepalen, wie van de twee personen<br />

jets hebben zal, wie met<br />

<strong>het</strong> spel beginnen zal, enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 682 ;<br />

De Vr ., 86 .<br />

omveer, bijw. 1) Vet weg . Hai<br />

weunt omveer. 2 ) Onderste<br />

boven, omver . ,,'t Binne tog<br />

sokke beste soldate", zaide ie<br />

altaid, in 't Fransch den, „azze<br />

deres an de bajonet regen<br />

worre en dood binne, den<br />

motte zai nog met de punt van<br />

de bajonet omveer gooid<br />

worre, aars blaive ze nag<br />

staan" . W. 0 . en N., II, 86 .<br />

omver, znw . Fen van de spelen<br />

bjj <strong>het</strong> pandoeren . Zie m e-<br />

zer --- omver0<br />

omwaid, bijw . Ujt elkaar, uitgespreid,<br />

Je moete 't gras meer<br />

omwaid legge, den drougt 't<br />

beter .<br />

Vgl. Boekenoogen, 683 .<br />

onbehakt, bnw . Ruw, lomp . 't Is<br />

een onbehakte vent 'oor .<br />

Oorspronkelik zal <strong>het</strong> woord<br />

gebezigd zijn in <strong>het</strong> tuindersbedrij<br />

f en later in fig, zin op<br />

personen zijn toegepast . Zie<br />

voor een soortgelijke betekenisontwikkeling<br />

o n b e h o ur<br />

w e n in <strong>het</strong> Ndl. Wdb ., X,<br />

963 .<br />

't onderend, znw . Dat gedeelte<br />

van een tafel, dat zich ter zjjde<br />

van <strong>het</strong> hoofd van de tafel<br />

bevindt . „ja docht ik, verrek<br />

maar, en deer ik an 't onderend<br />

van de taf el zat, ging ik<br />

met gezwinde pas nei 't midden<br />

van de taf el, vlak voor de<br />

jubilaris" .<br />

W. 0 . en N ., IV, 67 .<br />

Dialect van Drechterland II .<br />

onderklokinge, znw . Het ondermjjnen<br />

van land door <strong>het</strong> Water.<br />

Tans in onbruik . „Indien<br />

nu eenige wegzinkinge of onderklokinge<br />

der grond plaats<br />

hadde " Zie een gedrukt<br />

stuk van 1733 to vinden in de<br />

bundel Drechterland .<br />

Zie klouke en Boekeno<br />

o g e n, 455 .<br />

ondermeister, znw. OnderwUzer.<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 285, on-,<br />

undermaster; N. Gr. Wdb.,<br />

684; vgl, bovenmeister .<br />

ondermus, znw. De routs, die de<br />

boerin onder de hul o f onder<br />

de kap draagt : „Zet 'm eris<br />

op vrouw, niet de heele santekraam,<br />

maar allienig <strong>het</strong> on~<br />

dermussie en <strong>het</strong> kantenmusr<br />

sie". W. 0. en N ., I, 32 .<br />

Vgl. N. Gr . Wdb ., 684, ondermuts(e)<br />

; Ndl. Wdb ., X,<br />

1417 .<br />

one, zw. ww. intr . Jongen werr<br />

pen . Gezegd van geiten en<br />

schapen ; vgl, eng, t o e a n .<br />

,,As 't Maart is in 't \Vestr<br />

f riesche land,<br />

Den 't jonge leven bloeit ;<br />

Den kalf t de koe, den oont<br />

't skeip ;<br />

Den 't lam mit 't kalf ie stoeit" .<br />

w. 0 . en N., II, 102 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 693 ;<br />

D e V r., 86 ; Fri. Wdb, ., II,<br />

14, in je; B o u m a n, 75 ; Ndl.<br />

Wdb ., XI, 23 .<br />

oneffen, bnw . Onaangenaam . In<br />

de uitdr.: Gien onef f en<br />

woord had hewwe,<br />

geen onaangenaam woord,<br />

geen ruzie gehad hebben .<br />

onfortuinig, bnw . Ongelukkig .<br />

Vgl . Fri. W db ., II, 289, on-,<br />

unfortunlik .<br />

6


82<br />

ongaans, bnw, Onbegaanbaar.<br />

Vgl. Boekenoogen, 687 .<br />

ongans, bnw. Ziek, sukkelend .<br />

„Hoe is 't mit Dirrekie?" „Nou<br />

dat mocht wel beter . Ze is 'n<br />

beetje ongans" .<br />

W . 0 . en N ., II, 19 .<br />

Vgl, N, Gr. Wdb ., 685, onpasselik,<br />

misselik ; Ndl, Wdb .,<br />

x, 1573 .<br />

ongenadig, bijw . Onbarmhartig .<br />

Vgl, Oudemans, Wdb. op<br />

Br., 255, Wdb . op H,, 208,<br />

ruw, guur; Fri. Wdb ., II, 291,<br />

on-, ungenadich ; Ndl. Wdb .,<br />

x, 1637,<br />

onges, pers, en bez . vnw, Ons .<br />

De vorm komt nog voor to<br />

Andijk, Wijdenes, Oosterleek,<br />

Hem en Venhuizen, dock alleen<br />

bij oude mensen .<br />

onkant, bnw. Niet uit elke speen<br />

voldoende melk gevend . Van<br />

koeien, „Ik mag er gien kwaad<br />

van zegge, we make nag 4<br />

,keize op de achttien en den is<br />

er nag ien versmakker en ien<br />

onkante bai" . Vt. Lend in de<br />

B ., 16 . Vgl, N. Gr. Wdb .,<br />

687, onkaant (Hl en W.k .) .<br />

onmakkelik, bnw . Lastig in de<br />

omgang . Vgl, Fri. Wdb ., II,<br />

294, on-, unmak; Ndl. Wdb .,<br />

x, 1627,<br />

onnei, bijw. Ver af, letterl, onna .<br />

Van f amiliebetrekkingen, Het<br />

is nag wel familie van me,<br />

maar <strong>het</strong> is erg onnei .<br />

Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />

Ndl. Wdb ., X, 1735.<br />

onredzaam, bnw, Onhandig . Zie<br />

redzaam,<br />

'C onruim, znw. Rommel, hinder<br />

like volte .<br />

Vgl. Boekenoogen, 688 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 296, on-, unr<br />

rom ; Ndl, Wdb,., X, 1776 .<br />

onsjoch, bnw . Onogelik. Vgl .<br />

Fri. Wdb., II, 297, on-, unsr<br />

juch; N, Gr. Wdb., 689, onsjock<br />

.<br />

onsnokker, bnw. Onaardig. Dat<br />

hoedje staat je niet onsnokker.<br />

Ziesnokker.<br />

't ouster, znw, Unster,<br />

Vgl, Boekenoogen, 689,<br />

ontgnoffele, zw, ww, tr . Afhandig<br />

maken . Vgl . D e V r,, 86.<br />

onthikt, bnw. Ontdaan, ver<br />

schrikt, Hai was er hillegaar<br />

van onthikt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 690 :<br />

D e V r ., 86, uitgelaten ; Ndl.<br />

Wdb ., X, 1867,<br />

ontkrombiene, zw, ww, tr . Ontr<br />

gaan, ook wel ontkennen .<br />

Hiernaast o m k r o m b i e n e,<br />

„Je diesek is met geren naaid"<br />

zaid ik, want ik was er niet<br />

baister op steld, maar ik kon<br />

't niet ontkrombiene" .<br />

w. 0 . en N., II, 159 .<br />

„Gras is er wel, maar 't is<br />

deer heel aar kruid ; dat kin je<br />

niet omkrombiene" .<br />

W. 0, en N., II, 22 .<br />

Vgl, Boekenoogen, 690 ;<br />

D e Vr ., 86 ; B o u m a n, 75 .<br />

ontleite, st, ww, intr. Loslaten .<br />

Van vorstbloemen op de ruin<br />

ten, De glaze ontleite .<br />

ontraive, zw. ww, tr . Ontrieven .<br />

Zie geraive.<br />

ontskiete, st, onpers, ww,<br />

1) V erbazen, verwonderen,<br />

„Dat kon je nag wel deres<br />

ontskiete" . Vr, Eend in de B.,<br />

28, „Dat Pieterbaas zo een bol<br />

is, ontskiet mij niet",<br />

C. W ildsch ., I, 343 .<br />

2 ) Benieuwen . Dat zel main<br />

ontskiete, hoe dat ofloupt .


83<br />

Vgl. Boekenoogen, 690 ;<br />

De Vr ., 86;Bouman, 75 ;<br />

Ndl. Wdb ., X, 1956 .<br />

ontstraaie, St . ww . tr. Betwisten.<br />

V91 . Fri. Wdb ., II, 304; N.<br />

Gr. Wdb ., 691 ; Ndl. Wdb .,<br />

x, 1993 .<br />

onverdochs, bijw . Onverwachts,<br />

zonder dat men er op verdacht<br />

is . „Allien je moste de pelisie<br />

in de gate houwe, want die<br />

snurrekers zatte je<br />

sours bar onverdochs op je laif<br />

en den bin je heist" .<br />

W . 0 . en N., I, 76 .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 692, on~<br />

verdochts; Ndl. Wdb., X,<br />

2090 .<br />

onwaar, bnw. In de uitdr. E e n<br />

onware leugen, een heel<br />

erge leugen .<br />

onzoet, bnw, en bijw . Onaanger<br />

naam . 't Is onzoet weer . Ik<br />

hew 'm onzoet de waarhaid<br />

zaid .<br />

Vgl. Boekenoogen, 691 ;<br />

D e V r., 86 . N. Gr. Wdb .,<br />

693 .<br />

't oor, znw. Oor . Zegsw . : H a i<br />

<strong>het</strong> ze achter z'n ore,<br />

hij hee jt slimme streken . 0 p<br />

ien oor gaan, gaanslar<br />

pen . Vgl. Ndl. Wdb., XI, 44 .<br />

Die kon ie achter z'n<br />

ore knoupe, dat kon hij<br />

in z'n zak steken . Zie voor een<br />

zegsw . bij droug .<br />

oos, pers, en bez . vnw . Ons .<br />

,,We hewwe bai oos op 't durp<br />

een fanfaar" .<br />

w, 0 . en N ., II, 152 .<br />

Zie verder § 114 en § 119,<br />

Vgl. Boekenoogen, 688 .<br />

't ootje, znw . Grootmoeder . Vrijr<br />

wel verouderd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 697 ;<br />

D e Vr., 86; Bouman, 76 ;<br />

Ndl. Wdb., XI, 231 .<br />

op I, voorz. Op. Zie bij de<br />

hoof dwoorden de uitdr .: 0 p<br />

achter, op een echter,<br />

op stet, op een urt,<br />

op voor, op zoek .<br />

Vgl.Boekenoogen,698 ;<br />

D e V r ., 86 .<br />

op II, bijw . 1) Open . De deur<br />

is op . Evenzo in allerlei samenst,<br />

op do en, op gooi<br />

en, opskuive, enz .<br />

Vgl. Boekenoogen, 698 ;<br />

Oudemans, Wdb, op H .,<br />

226 .<br />

2) 1 n de richting van . In de<br />

verbindingen : Noord-op,<br />

Zuid-op, West-op, Oost-op .<br />

Vgl. Ndl. Wdb ., XI, 306 .<br />

opblaive, st . ww, intr. Bij tofel<br />

blijven, niet naar bed moeten .<br />

Moeder mag ik nag of f ies<br />

opblaive?"<br />

Vgl. Boekenoogen, 714,<br />

opzitten; Ndl. Wdb ., XI, 355 .<br />

opbochele, zw . ww, tr . 1errand<br />

zeer prjzen . „Brain bochelde<br />

m op, dat 't uit 'n red was" .<br />

W. 0,, en N., II, 165 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 699 ;<br />

D e V r., 86 .<br />

opdiggele, zw, ww . t r.<br />

1) Opknappen . Van allerlei<br />

zaken .<br />

2) Opdirken, opschikken . Van<br />

personen . „ja m'n tact, je<br />

zelle d'r niet op poche kenne<br />

dat ik me voor je opdiggel,<br />

our maar baai je in de flank to<br />

vallen." W. 0, en N., III, 65 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 700 ;<br />

De Vr ., 86 ; Bouman,<br />

76 ; Fri. Wdb ., II, 309, opr<br />

diggelje, rdiggerje ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 425 .


84<br />

opdoen, st, ww, tr. Kopen, jets<br />

inslaan . ,,Is 't to veul vergd<br />

skier, as we nag of kes nei dat<br />

winkeltj a van nou j a, j e<br />

wete wel . . . terug gouge om<br />

n vlessie op to doen" .<br />

W. 0, en N ., III, 67.<br />

Vgl . Ndl. Wdb,., XI, 448 .<br />

opdokke, zw, ww, tr . Betalen .<br />

Ziedokke.Vgl.Bouman.<br />

76 ; Fri. Wd b ., II, 309, op ..<br />

dokje, -dokke; N. Gr. Wdb .,<br />

703, opdokn ; Ndl. Wdb ., XI,<br />

451 .<br />

opdonder, znw . Hevige klap. Ik<br />

zel je 'n opdonder geve. Vgl.<br />

N. Gr. Wdb ., 703, opdonder;<br />

Ndl. Wdb., XI, 452 .<br />

opdondere, zw. ww, intr. Weggaan<br />

. Wil je wel eris gauw<br />

opdondere, Vgl . N . Gr. Wdb . .<br />

703, opdondern; Ndl. Wdb.,<br />

XI, 455 .<br />

opdrosse, zw. ww, intr. Heengaan<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 701 .<br />

opdokke, zw, ww . intr. Opduiken<br />

.<br />

„Rembrand had 'n skinkblad<br />

met glaassies klaar, die ie nei<br />

de klante bringe zoo, toe ie<br />

vlak voor 'm dat varreken ziet<br />

opdukken" . Enkh,. C ., 28 Nov.<br />

1925 . Vgl . Fri. Wdb,., II, 310,<br />

op-duk(j)e.<br />

opentere, zw. ww . tr. Weg -<br />

jagen . Hoof dtoon op op . We<br />

zelle die jogs eris of fies opentere.<br />

Eigenl, een scheepsterm ; naar<br />

boven klimmen in <strong>het</strong> tuig .<br />

Zie Ndl. Wdb ., XI, 658 ; D e<br />

V r., 86 .<br />

opeten, yen . deelw . van o P-<br />

e t o n . In de uitdr. : E e n o p-<br />

eten kirreltj e, een nie-<br />

tig, mailer persoontje . Vgl .<br />

D e V r ., 86 .<br />

opgerreve, zw . ww. intr . Nieuwe<br />

veren krij g en . Van vogels,<br />

kippen, eenden. Overdr. : ook<br />

gezegd van iemand, die zwaar<br />

ziek geweest is, en er langzamerhand<br />

weer bovenop<br />

komt . Hai begint al aardig op<br />

to gerreven 'oor.<br />

Vgl. Boekenoogen, 701 .<br />

opgnappe, zw. ww, tr. Opknappen,<br />

Je magge je eerst wel eris<br />

'n beetje opgnappe, voordat je<br />

nei de maid gave . Vgl. Fri.<br />

Wdb., II, 313, opgnapje,<br />

. gnappe ; Ndl. Wdb., XI, 760 .<br />

't opgnappersgoed, znw. Het<br />

pak, dat tussen <strong>het</strong> Zondagspak<br />

en <strong>het</strong> werkpak in staat .<br />

Zieverkleiderspake<br />

ophale, zw, ww, intr . Genezen .<br />

Hai haalt al aardig op 'oor .<br />

ophanger, znw . Len stuk vlees<br />

van <strong>het</strong> achtereind van koeien<br />

o paarden . Zo genoemd, omdat<br />

<strong>het</strong> in een kast of op zolder<br />

aan een balk wordt opgehangen<br />

.<br />

ophellinge, zw. ww, tr . Herstellen<br />

. Je magge de skutting wel<br />

eris een beetje ophellinge, uitdr.:<br />

op de helling nemen,<br />

op de helling<br />

m o e t e, herstellen, herstelling<br />

behoeven, eigenl, gezegd<br />

van een vaartuig, dat herstelling<br />

nodig heeft, Zie Ndl .<br />

W db ., VI, 520 ; D e V r ., 86 .<br />

opjutte, zw . ww. t r. Ophalen,<br />

jets opdoen . „Zie jij nou maar,<br />

dat jij zelf de kost opjutte en<br />

de huishuur" . De Ontm. v. R.<br />

Br ., 338 . Waarschijnlik een<br />

of leiding van j u t t e n, <strong>het</strong><br />

bedrijf van strand jutter uit-


85<br />

oefenen . Zie<br />

VIII, 582 .<br />

Ndl. Wdb ., i<br />

opkamer, znw . Een kamer, die<br />

jets hoger ligt dan de andere<br />

vertrekken in een boerehuis.<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 707 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 316, opkeamer ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 888 .<br />

opklouwene, zw, ww, tr . Op een<br />

kluwen winden . Vgl . N . Gr.<br />

Wdb., 707, opklouwn ; Fri.<br />

Wdb ., II, 316, opkleaunje,<br />

opkreeuwe, zw . ww, intr . Herstellen<br />

van een ziekte, eigenl .<br />

bij de wal opkrabbelen . „Wel<br />

nou kewan, kreeuwt ze weer<br />

op?" W. 0. en N. . II, 33 .<br />

opkreuke, zw. ww, tr . Opvouwen<br />

. Wil j e of f ies hellepe de<br />

lakens opkreuke?<br />

Vgl . Boekenoogen, 703;<br />

D e V r,, 86;<br />

950 .<br />

Ndl. Wdb ., XI,<br />

opkrosse, zw. ww . intr . Heengaan,.<br />

Zie k r o s s e . Vgl . Fri .<br />

Wdb ., II, 318, opkrosse; Ndl.<br />

Wdb ., XI, 956.<br />

oplubbere, zw, ww, intr. Opr<br />

knappen, op f rissen . „Deer<br />

lubber je heelegaar van op,<br />

nou ken 'k nag weer 'rs op 'n<br />

paar skaseraiers wachte" .<br />

W. 0. en N, . I, 78 .<br />

opmepper, znw . Opstopper .<br />

„Dat zou 'k leite . Aars kraig<br />

> >r<br />

le n opmepper .<br />

W,. 0, en N ., II, 46 .<br />

Vgl . D e Vr ., 86 ; B o e k e nr<br />

0 o g e n, 705 ; Nd l. Wd b .,<br />

XI, 1039 .<br />

opmieter, znw . Hevige klap . As<br />

j e niet weg gave, zel ik j e 'n<br />

opmieter geve . Vgl . Fri .<br />

W d b ., II, 320 ; N. Gr . W d b .,<br />

709 .<br />

opmuizele, zw, ww, tr . Oppeuzelen<br />

. Zie m u i z e l e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 705 ;<br />

Fri. Wdb., II, 320, opmusje;<br />

D e V r., 86 ; Ndl. W db., XI,<br />

1048 .<br />

opneme, St. ww, tr . Een glaasje<br />

drinken . „Nou den moste we<br />

dat alvast maar opneme, want<br />

deer durf ik je wel een brief ie<br />

van to geve" . (Boelhuis) . Vgl .<br />

Fri. W db., II, 320, it gelach<br />

opnimme.<br />

oprniks-of, bijw, uitdr . Belacher<br />

lik, zonder dat er enige reden<br />

voor bestaat . Die kerel <strong>het</strong><br />

een verbeelding op niks of . .<br />

oppakke, zw, ww. tr. Opbergen .<br />

J e magge je goed wel eris opr<br />

pakke .<br />

oppas, znw . In de uitdr. : D e<br />

o p p a s h e w w e, thuis moeten<br />

bl /ven om op de kinderen<br />

to passen . Vgl . Ndl. Wdb .,<br />

XI, 1067 .<br />

oppasse, zw, ww, intr . T huffs<br />

bl jven om op de kinderen to<br />

passen, .<br />

opperdan, bijw . Hierheen .<br />

Hoof dtoon op dan . Samentr .<br />

van opwaardan . Kom<br />

eris opperdan as je durreve.<br />

Vgl. Boekenoogen, 706 ;<br />

De Vr ., 86; Bouman, 77 .<br />

oppere, zw, ww, tr . lets to berde<br />

brengen, Hai opperde, dat<br />

ieder 'r 'n merakele hekel an<br />

had . Vgl. B o u m a n, 77, beteren,<br />

winnen ; Fri. Wdb ., II,<br />

32, opperje; Ndl,. Wdb., XI,<br />

1086 .<br />

oppereteur, znw . Raddraaier .<br />

Vgl, fr, operateur .<br />

opperstaid, znw . Tijd van opstaan<br />

.<br />

't oppertje, znw . Meevallertje.


86<br />

Dat was 'n oppertje Klaas .<br />

Vgl. Boekenoogen, 707 ;<br />

D e V r ., 87; Fri. Wd b .,<br />

II, 321, oppertsje .<br />

oppotte, zw, ww . tr. Met de fles<br />

grootbrengen . Van lammeren<br />

en biggen, die moederloos zijn<br />

of door de moeder verstoten<br />

worden . Zie p o t b i g en<br />

p0tlam .<br />

Vgl. Boekenoogen, 707 ;<br />

B o u m a n, 77 ; Fri. Wd b,, II,<br />

322, oppotsje ; Ndl. Wdb ., XI,<br />

1104 .<br />

opreed, znw. Oprit bjj een dijk,<br />

een brag enz .<br />

oprode, zw, ww, tr, en intr.<br />

1) Opruimen, Je moete die<br />

boel eris 'n beetje oprode . Zie<br />

r o d e . 2) Heengaan . Je kinne<br />

voor main part oprode .<br />

Vgl. Boekenoogen . 708 ;<br />

De Vr ., 87; Bouman, 77 ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 1125 .<br />

opskepe, zw, ww, tr . Belasten .<br />

Je hewwe me guster lillek mit<br />

die kerel opskeept. Uitdr . :<br />

Opskeept zitte mit<br />

iemandof iets,verlegen<br />

zitten met iemand of jets.<br />

,,Maar de groote vraag was :<br />

Hoe 't klaar to speulen, zonder<br />

oat ze mit de poppe opr<br />

skeept zatte" .<br />

W. 0, en N., I, 52 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 711 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb., 1725 ; Fri.<br />

Wdb ., II, 326, opskypje; Ndl .<br />

Wdb ., XI, 1147 .<br />

opskoondere, zw, ww, intr. Ophalen<br />

. Van <strong>het</strong> weer en van<br />

zieken . Vgl . Ndl. Wdb ., XI,<br />

166, opschoonen .<br />

opskoten, yen, deelw, van opr<br />

skieten. In de uitdr. : 0 p s k o-<br />

t e n g o e d, jongens en meisjes<br />

in de vlegeljaren .<br />

„Dat opskoten goed, oat er<br />

tusschenbaie gong, felt niet<br />

mee hoor."<br />

W . 0, en N ., I, 77.<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 712 .<br />

opskrode, zw, ww. t r. Op.<br />

snorren .<br />

Vgl. Boekenoogen, 709 .<br />

op-slag, bijw. uitdr . Dadelik. Ik<br />

kom op slag 'oor . Vgl . N. Gr .<br />

Wdb ., 713 .<br />

opslikke, zw, ww . tr . Oplikken .<br />

Zieslikke .<br />

Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 328, opslikje ;<br />

N. Gr. Wdb ., 713, opslikn ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 1202 .<br />

opsmere, zw, ww, tr . Vleien,.<br />

„Dat komt, omdat die hark<br />

z'n best doet om peet 1Vlerai<br />

zoveul mogelek op to smeeren,<br />

op hoop oat hai de kluit<br />

kraigt" . W. 0, en N. . II, 16 .<br />

opsmikkele, zw, ww, tr. Opeten .<br />

Ziesmikkele.<br />

Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />

D e V r ., 87; Ndl. Wdb .,<br />

XI, 1215 .<br />

opsnokkere, zw, ww, intr . Knapr<br />

per worden, zowel geestelik<br />

als lichamelik .<br />

Vgl. Boekenoogen, 710 ;<br />

D e V r., 87 .<br />

opsnorre, zw, ww . t r. Opzoeken .<br />

,,Miskien <strong>het</strong> die bet juiste<br />

ouwe Westf ries opsnort<br />

Enkh . C., 23 Aug . 1924 . Vgl .<br />

Ndl ., Wdb ., XI, 1222,<br />

opsodemieter, znw . Hevige klap .<br />

Vgl, opmieter ; N. Gr .<br />

Wdb ., 714 .<br />

opsodemietere, zw, ww. intr .<br />

Weggaan . Sodemieter op!<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 714 .


87<br />

opspeule, zw, ww, intr. Razen,<br />

to keer gaan. Llitdr .: 0 p-<br />

speule as de rook, heviii<br />

to keer gaan . Zie r o u k ;<br />

Boekenoogen, 711 ; Fri.<br />

Wdb,., II, 329, opspylje ; Ndl.<br />

Wdb ., X, 1228 .<br />

opsteke, zw, ww, intr.<br />

1) lemand een bezoek brenr<br />

gen . As je weer verbaai kome,<br />

moet je eris opsteke 'oor .<br />

2) Een herreberg bezoeken .<br />

Uitdr . : Droug opsteke,<br />

onderweg rusten zonder een<br />

herberg in to gaan . We zelle<br />

nou maar es opsteke . Deze<br />

bet, hebben zich ontwikkeld<br />

uit de bet, ergens binnengaan<br />

met de bedoeling om zijn pijp<br />

of sigaar aan to steken . Vgl .<br />

B o u m a n, 77 ; Ndl,. Wdb.,<br />

XI, 1258 .<br />

opsteker, znw. Bezoeker .<br />

„Je moete effen an de deur<br />

komme, deer benne opstekeys"<br />

. V t . Eend in de B., 36 .<br />

opsteure, zw. ww. tr, Opwarmen,<br />

stoven . Zie s t e u r e n,<br />

Vgl. Boekenoogen, 711 .<br />

opstieming, znw, Opvliegertje,<br />

<strong>het</strong> plotselinge blozen . „Ze<br />

kraigt 'n opstieming om niks" .<br />

W . 0, en N ., II, 44 .<br />

opstille, zw, ww . intr. Stiller<br />

worden, 't Stilt mooi op, as<br />

die joos nei bed binne .<br />

opstoepe, zw, ww. t r . Heimelik<br />

opstoken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 711 ;<br />

D e V r., 87, opstoepelen ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 1268 .<br />

opsuddere, zw, ww . tr . Opwarr<br />

men, stoven . Zie s u d d e r e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 712 .<br />

opswele, zw, ww. tr. Bijeenharken<br />

. Zie s w e 1 e. Vgl. Fri.<br />

Wdb . II, 332, opswylje .<br />

optater, znw. Opstopper . Vgl .<br />

D e V r ., 87, oppetatter; Fri .<br />

Wdb., II, 333, opteuter .<br />

optatere, zw, ww, tr . Opd irken .<br />

opteuge, zw . ww . tr. Tegenhouden<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 712,<br />

opteuven; D e V r., 87 .<br />

opzaniker, znw . Opstopper.<br />

Vgl. Boekenoogen, 713 ;<br />

D e V r., 87 ; Ndl. Wdb., XI,<br />

1392 .<br />

opzette, zw . ww. tr . Op stal<br />

zetten . Van koeien .<br />

opzoeke, onr, ww, tr . Oprapen .<br />

Zoek die cent eris op .<br />

'gl. Boekenoogen, 714 ;<br />

D e V r., 87 ; Ndl. Wdb., XI,<br />

1426, 4 .<br />

orde, znw. In de zegsw . : A 11 e s<br />

op orde en gien ding<br />

o p z'n p 1 a a s, gezegd van<br />

een slordige vrouw .<br />

orekruiper, znw . Oorworm .<br />

Vgl. Boekenoogen, 694 ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 119.<br />

oremus, bijw. Hommeles .<br />

't Is deer weer oremus . Ontr<br />

leend aan <strong>het</strong> kerklatij n ;<br />

o r e m u s= last ons bidden .<br />

ors, bijw. Heerlik . Als bnw .<br />

wordt bet niet gebruikt . „Dat<br />

smaakte den ors hoor, veul<br />

lekkerder den thuis" . Med .<br />

C., j rg . 24, no . 1208 . B o e-<br />

kenoogen, 715, zegt :<br />

,,Men houdt ors voor een ofr<br />

korting van o r s e n e e 1,<br />

o r i g i n e e 1, welke bet . dan<br />

van eigenaardig zoo zijn<br />

overgega'an in die van aardig,<br />

aangenaam, pleizierig". Zie<br />

orzie0<br />

orzie, uitroep, waarmee men to<br />

kennen geeft, dat iets lekker


88<br />

smaakt . „Hoe is dat glasie<br />

besse Maartje?" „orzie 'oor" .<br />

Ook words <strong>het</strong> woord wel<br />

predicatief gebruikt, b .v, i e t s<br />

o r z i e m a k e, jets heerlik<br />

maker . „Ik zel 'm orzie make,<br />

deer kin je van op an" .<br />

W. 0 . en N., II, 52 .<br />

Zie ors en De Vr ., 87 .<br />

ota, znw . Grootvader . Tans n<br />

onbruik .<br />

„Oota heef t <strong>het</strong> later maker,<br />

„'t Was van hem, dat ik <strong>het</strong><br />

kreeg" .<br />

Econ . Liedjes, I, 7, ook op<br />

bldz . 8 . Op blz. 7 komt de<br />

vorm o o t e m a ( grootmoeder)<br />

voor . Vgl. D e V r ., 87 ;<br />

Ndl. Wdb., XI, 230 .<br />

otemetoot, znw . lemand, die zich<br />

met alles bemoeit .<br />

„Wie zich met alles bemoeit,<br />

is 'n otemetoot of 'n bestruk" .<br />

W. O. en N., I,17 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 352,<br />

hotemetoot; 0 p p r e 1, blz .<br />

60, hotemetoot .<br />

otterdoks, bnw . Orthodox. Vgl .<br />

N. Gr . Wdb., 721 .<br />

ottere, zw, ww, intr. Bezig zijn<br />

op een vreemde manier . uitdrukk.:<br />

Iemand ottere<br />

1 e i t e, iemand later begaan .<br />

Vgl. Boekenoogen, 717 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 901 ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 1520 .<br />

oud, bnw. Oud . Ook als aanspraak<br />

tot mensen van elke<br />

leef tij d, in de bet, van : m ij n<br />

beste . Uitdr . : oud en of,<br />

oud en a f , uitgeput van krach .<br />

ten .<br />

En of 't zo waar, was zal <strong>het</strong><br />

zijn?<br />

Als oud, en koud, en af,<br />

Met ongemak en zware pijn,<br />

Ten lessen na <strong>het</strong> Graf" .<br />

Gr. H . Liedeb., II, 93 .<br />

O p 't o u d of, zoals gewoonlik<br />

.<br />

oudte, znw . Ouderdom, leeftUd .<br />

Ze is van main oudte.<br />

Vgl. Boekenoogen, 717 ;<br />

Opprel, blz . 76; Oudem<br />

a n s, Wdb, op Br ., 275,<br />

oude; Ndl. Wdb., XI, 1568.<br />

ouernol, znw . Zie bij w u 11 e k.<br />

oumzegger, znw. Een kind van<br />

je broer of zuster . Vgl . B o u-<br />

m a n, 75 ; N . Gr. Wdb., 695 .<br />

ousk, bnw. Mu f , vunzig. „Die<br />

eerste (n .1 . bokking ) niet Jaap,<br />

die was zoo ousk, maar deuze<br />

binne orzie" . Enkh . C., 29<br />

Dec. 1923.<br />

Vgl. Boekenoogen, 717,<br />

ousrg .<br />

ouwerwis, bnw, en bijw. Ouderr<br />

wets.<br />

Vgl. Boekenoogen, 718 .<br />

over, voorz . Voor. Van tij d. Ik<br />

hem 'm over twei weke nag<br />

sproken . Bai iemand<br />

over huffs kome, bij<br />

iemand thuis komen . 0 v e r<br />

iemand gaan, hem behandelen<br />

als geneesheer .<br />

Vgl. Boekenoogen, 718 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 724.<br />

overhand, bijw . Overlaid .<br />

Vgl. Boekenoogen, 719 .<br />

't overhoef, znw . Een paardegebrek,<br />

dat ontstaat, als <strong>het</strong> ger<br />

wricht boven de hoef doorzakt<br />

wegens z wakte .<br />

„Toe ginge ze nei de peerdestal,<br />

Deer kon ze hem niet veal<br />

leere,<br />

Want overhoef of spat of gal,


89<br />

Ken zelf s de veearts niet<br />

keeren" .<br />

W. 0 . en N ., I, 98 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 233, oerhoech,<br />

-half; N . Gr. Wdb.,<br />

727, overkootn; Ndl. Wdb.,<br />

XI, 1756 .<br />

overhouwer, znw. Schaap, dat<br />

geen Iammeren geworpen<br />

heeft, en vet geweid wordt.<br />

,,Maar toe ze op overhouwers<br />

wees,<br />

Zai Raindert zonder skromen ;<br />

Dat was ik misskien altaid<br />

weest,<br />

Was ik jou niet teugen<br />

komen" .<br />

W. 0 . en N ., I, 99 .<br />

overhuis, bijw. Thuis . Hai komt<br />

deer overhuis .<br />

overkome, st, ww, intr . Op bezoek<br />

komen . Je kome maar<br />

wee- 's gauw over 'oor . Vgl .<br />

Ndl. Wdb ., XI, 1793 .<br />

overmelker, znw . Een koe, die<br />

twee jaar niet gekalf d hee f t,<br />

en aan een stuk door wordt<br />

gemolken.<br />

overmurregen, bijw. Overmorgen<br />

. Uitdr.: K o m o v e r<br />

murregen hewwe,<br />

kouwe drukte hebben . Wat<br />

<strong>het</strong> ie wee- 'n kom overmur<br />

regen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 720 .<br />

overspruite, St. ww, intr . Door<br />

besmetting op een ander overgaan<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 720 ;<br />

0 u d e m a n s, Wdb . op Br.,<br />

278 ; Ndl,. Wdb ., XI, 2045 .<br />

overspruitelik, bnw . Besmettelik .<br />

Van ziekten . Vgl, o v e rr<br />

spruite ;<br />

Boekenoogen, 720; De<br />

Vr., 87 ; Bouman, 78 ;<br />

Ndl. Wdb., XI, 2045 .<br />

overstil, bijw . In stilte.<br />

Vgl. Boekenoogen, 721 ;<br />

Ndl. Wdb ., XI, 2074 .<br />

over-uit, bijw . uitdr . In de uitdr . :<br />

Ergensover uitweze,<br />

ergens op nit zijn ; e r g e n s<br />

niet over uit kinne,<br />

ergens niet over uitgepraat<br />

taken, er niet overheen kunnen<br />

. Vgl . N. Gr. Wdb., 728 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1741 .<br />

overwinst, znw, Een pas geboren<br />

zoon, dochter o f diet. „Toe ie<br />

't kalf zien had, zeid' ie : nou<br />

Rens veul zegen met je overwinst"<br />

. Uit Kennemerl ., 102 .<br />

„En dat uw overwinsts of<br />

beeldtsel mag voldaen zijn" .<br />

B r u n o, Mengelmoes, 322 .<br />

„De dierbare Mevrouw Buigr<br />

zaam heeft mij beloof t, zo dra<br />

ik mijne kamer houde, bij mij<br />

to zijn en to blij ven, totdat ik<br />

u geluk mag wenschen met<br />

uwe eerste overwinst" .<br />

S. Burgerh ., 354 . Vgl . Fri.<br />

Wdb ., II, 240, oerwinst, over<br />

winst, fig, jonggeboren kind :<br />

Ndl. Wdb ., XI, 2233 .<br />

overzacht, bijw. Overstil .<br />

Vgl. Boekenoogen, 721 .<br />

ovve, voegw. 0f. Deze vorm ger<br />

bruikt men voor w a i, we,<br />

wullie, zai, ze, zullie,<br />

hullie, je jullie, der<br />

en voor zelf st, n w .<br />

i n <strong>het</strong> meerv. Zie azze<br />

Vgl. Boekenoogen, 680 ;<br />

0 p p r e l, blz . 72, bij of.<br />

P,<br />

't padland, znw . Land, waarover<br />

een voetpad loopt . „Tusken


91<br />

pakkerd, znw . Zoen . „Nou, azze<br />

je me nou 'n pakkerd geve,<br />

he 'k mooi nuuws voor je" .<br />

w. 0.. en N., II, 161 .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 191 .<br />

pambliek, bnw . Publiek . Hierr<br />

naast p e b l i e k . Zie de<br />

sc<strong>het</strong>s in W. 0, en N.,11,111,<br />

getiteld : „'n P a m b l i e k e<br />

Verko0ping" .<br />

't pampier, znw . Papier. HierM<br />

naast p e p i e r . ,,'t Zel 'n<br />

week o1 wat leden weze, toe<br />

kreeg ik 'n groote pampierenbrief".<br />

W . 0, en N ., IV, 67 .<br />

Ik lei <strong>het</strong> pampier in de<br />

etenskast" . S . Burgerh ., 132 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 731 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 339 ; N. Gr.<br />

Wdb ., 737 .<br />

Pampus, znw . In de uitdr . : B o-<br />

yen Pampus weze, de<br />

moeilikheden to boven zijn,.<br />

Men denke hierbij aan de<br />

moeilikheden bij de scheepvaart<br />

voordat bet Noordh, kanaal<br />

gegraven was . De schepen,<br />

bestemd voor de grote<br />

vaart, werden toen met behulp<br />

van scheepskamelen over<br />

de ondiepe zandplaat heenger<br />

trokken . „Hai docht vroeger,<br />

toe ze (n .1 . de kinderen) klain<br />

waren : later bin ik boven pamr<br />

pus, want den kinne ze mee<br />

verdiene''. De Waterlander,<br />

25 Febr. 1933 .<br />

pan, znw. Pan . Verkl, p a n j e .<br />

Uitdr .:Onder de panne<br />

weze, goed geborgen zijn .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 269 .<br />

pankoek, znw . Pannekoek . Zie<br />

voor de gutt, nasaal § 93.<br />

Vgl. Boekenoogen, 729 ;<br />

D e V r., 87 ; Fri. Wdb ., II,<br />

340, pankoek .<br />

pankoekerspan, znw . Pan om<br />

pannekoeken to bakken . Vgl.<br />

Fri. Wdb ., II, 340, pankoeksr<br />

panne .<br />

panlat, znw . 1) Een dunne langre<br />

lat, waarop de dakpannen<br />

vastgelegd worden . 2) Fig .<br />

Een mager schraal persoon .<br />

Vgl. Boekenoogen,<br />

1347 ; N. Gr. Wdb ., 738, panlain<br />

; Ndl. Wdb ., XII, 275 .<br />

't pannebier, znw . Het onthaal<br />

der werklieden op bier, als de<br />

pannen op een pas gebouwd<br />

huffs gelegd kunnen worden .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 340 .<br />

't papskuitje, znw . Een ondiep<br />

bakje met een tuft, waaraan<br />

een speen bevestigd wordt, om<br />

hiermede de kinderen pap to<br />

geven . Het bakje heeft de<br />

vorm van een schuitje en is<br />

gewoonlik van aardewerk .<br />

Vgl. Boekenoogen, 732 ;<br />

Ndl. Wdb ., XII, 354 .<br />

pargesaander, znw . Een ellendig<br />

mens . Te Enkhuizen . „Ik<br />

bin bekold van dat pargesaanr<br />

der van 'n Vrouwtje Slof" .<br />

De Ontm, V . R. Br., 50 .<br />

parrelevinke, zw, ww, intr .<br />

Knutselen, prutsen .<br />

Vgl. Ndl . Wdb ., XII, 509 ;<br />

Fri . Wdb ., II, 342, par!er<br />

jinkje .<br />

parrelevinker, znw, m . Scharrer,<br />

laar, schacheraar . „Mijn naam<br />

zal evenwel geen Abraham<br />

Blankaart zijn, zo ik u, zo<br />

lang gij onder mijne Voogdij<br />

zijt, geef aan den een of ander<br />

Parlevinker" .<br />

S . Burgerh ., 233 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 732 ;<br />

Ndl. Wdb ., XII, 509 .


92<br />

pare, znw. Pets . Zie voor de<br />

vocaal § 36, 2 .<br />

Vg1. Boekenoogen, 733 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 342, parse; N.<br />

Gr. Wdb ., 734, paars .<br />

parse, zw, ww, tr. Persen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 741 ;<br />

Fri. Wdb,,, II, 342, parsje .<br />

passekwant, znw . Een zonderling.<br />

't Is een rare passekwant<br />

'oor .<br />

passent, znw. Patient .<br />

passentig, bnw . Ziek, lijdend .<br />

Zie passentp<br />

passies, bijw . Zo even . ,,Maar<br />

'k wil er 's ernstig met je<br />

spreke, je ben net passies agttien<br />

jaar" .<br />

W . 0, en N,., III, 175.<br />

Vgl. Boekenoogen, 734 ;<br />

Bouman, 79 ; Ouder<br />

m a n s, Wdb, op H., 241,<br />

pas, straks, weldra .<br />

pastinakel, znw . Pinksternakel,<br />

een snort peen . Lat, pastinaca<br />

satins . „Te koop gevraagd :<br />

Grof afwijkende pastinakelen"<br />

. Med. C., jrg. 23, no .<br />

1188. Ook de vorm pinks<br />

t e r n a k e l is in gebruik,<br />

vroeger ook p ij n s t e r n a-<br />

k e 1, zie o .a . Gr. H . Liedeb .,<br />

122 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 750 ;<br />

Ndl. Wdb ., XII, 736 .<br />

pater en mater, znw . In de uitr<br />

drukk .:'t Is veur pacer<br />

e n m a t e r, d .w.z, voor de<br />

gaande en komende man,<br />

patoot, znw . Een vrouw, die er<br />

mal uitziet . In de Amsterdam--<br />

se volkstaal spreekt men in dezelf<br />

de zin van een t u 11 e-<br />

patoot .<br />

Vg1.Boekenoogen,734 ;<br />

Ndl. Wdb., XII, 792 .<br />

Pauw, mansnaam ; verkorting<br />

van Pauwels, Paulus.<br />

Vgl. Boekenoogen, 734 ;<br />

Fri . Naaml ., 295 .<br />

pebliek, bnw . Publiek . Zie<br />

pamb1iek.<br />

't peerd, znw . Paard. Zie voor<br />

de vocaal § 35, 1 . Zegsw . :<br />

Je moete niet dinke,<br />

dat ik 'n peerdje<br />

skait geld hew, jemoet<br />

niet denken, dat ik zo gemakr<br />

kelik aan geld kom . „Hij mogt<br />

wel een paardje schijt geld op<br />

stal en een koets op de stoep<br />

hebben" . Will. Leevend, II,<br />

123 . Witte peerde<br />

hewwe veul stro nod<br />

i g, fig, gezegd van mensen,<br />

die aan <strong>het</strong> leven hoge eisen<br />

stellen . Peerde en manse<br />

moete anspanne,<br />

katte en .waive moete<br />

thuis blaive, paarden<br />

en mannen moeten hard wetken,<br />

katten en vrouwen moer<br />

ten thuis bl jven. H a i h e t<br />

een mal peerd reden,<br />

Jig hee f t een d waasheid begaan<br />

. In de verkl, p e e r d j e,<br />

een cadeautje, oorspr, een<br />

koek in de vorm van een<br />

paardje . „De dikkertjes wares<br />

Donderdag zeker op en<br />

toe krege we segaren voor 'n<br />

peerdje" . Vt. Eend in de B .,<br />

13, Op blz. 40 tekent de<br />

schrijver <strong>het</strong> volgende hierbij<br />

aan : „Bij de uitbetaling door<br />

de kaaskoopers aan de boeren<br />

werd er 30, 50 of 60 cts, ingehouden,<br />

waarvoor de boeren<br />

dan een dikkertje (koek)<br />

of wat anders kregen, wat<br />

men gewoon was „'n peerdje"<br />

to noemen .


93<br />

Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 740.<br />

peerdebloem, znw. Zekere plant<br />

met gele bloemen . De stelen<br />

hiervan zijn een geliefkoosd<br />

voeder voor konijnen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 725 ;<br />

Ndl. Wdb ., XII, 92 .<br />

peerdetand, znw . Paardetand .<br />

Zie voor een zegsw, bij<br />

Vrouwehand .<br />

't peerdepadje, znw . Smal klinkerstraatje<br />

midden in een<br />

grintweg. Vgl . D e Vr., 87 .<br />

't peerdevlais, znw. Paarde~<br />

vlees .<br />

Zegsw . : 't I s o f j e p e e r-<br />

devlais eten hewwe,<br />

gezegd tegen iemand, die zeer<br />

druk is . Paarden n.1 . zijn zeer<br />

zenuwachtig . Vgl . S t o e t t.<br />

Sprwdb ., no . 766 .<br />

peerdjese, zw, ww, intr . Paardjerijden<br />

. Een jongensspel.<br />

peed, znw . Parel. „Een costelyke<br />

Peerle schoon" .<br />

T w i s c k, Kl . Liedtb ., 33 .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 741, peed;<br />

Fri. Wdb ., II, 345, pearel.<br />

peers, bnw . Paars .<br />

Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 346, pears.<br />

peet, znw . Tante. „Wie er ooit<br />

wil meeprate van NoordrHollandsche<br />

zindelijkheid, die<br />

nerve eerst 'n kijkje bij Peet<br />

Im" . Uit Kennemerl., 135 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 735 ;<br />

De Vr ., 87 ; Bouman,<br />

79 ; Ndl. Wdb ., XII, 912 .<br />

peetzegger, znw. Een kind van<br />

de broer of zuster ener vrouw.<br />

Zie oumzegger.<br />

Vgl. Boekenoogen, 736 ;<br />

Bouman, 75 ; Ndl. Wdb .,<br />

XII, 914.<br />

peeuw, znw, lemand, die<br />

peeuwt.<br />

peeuwe, zw, ww . intr. Zeuren,<br />

zaniken,. „En Stijn die peeuw<br />

de al: „jonge, jonge, Jan Konstant,<br />

pas op", flit Kenner<br />

merl., 18.<br />

Vgl. Boekenoogen, 736 ;<br />

D e V r ., 88 ; Ndl. Wdb .,<br />

XII, 915 .<br />

peeuwerig, bnw. Zeurderig,<br />

huilerig- .<br />

Vgl. D e V r ., 88 .<br />

't peeuwke, znw, lemand, die<br />

peeuwt .<br />

pekelbalie, znw. Houten bak,<br />

waarin pekel bewaard wordt .<br />

„Hai (n.1 . een pijp) laic op de<br />

zoutkist, vlak bai de pekel^<br />

balie" . W. 0, en N., II, 17 .<br />

pels, znw . Het aantal rokken,<br />

dat een vrouw draagt: Zegswijze:<br />

Het gaat op 't<br />

rommelen van de<br />

p e 1 s o f, <strong>het</strong> gaat op goed<br />

geluk af.<br />

Vgl. Boekenoogen, 737 ;<br />

D e V r ., 88 ; Fri. Wdb., II,<br />

347 ; Ndl . Wdb ., XII, 1023.<br />

pervade, znw . Pommade .<br />

pen, znw. In de uitdr . : E e n<br />

pen op z'n neus kraig<br />

e, een flinke vermaning krijgen<br />

. Vgl. S t o e t t, Sprwdb .,<br />

no . 1797. Het weer is<br />

v a n d e p e n, <strong>het</strong> weer is<br />

van streek. D e p e n in 't<br />

spek steke, ophouden<br />

met schrijven .<br />

Vgl. Boekenoogen, 738 .<br />

pe(n)door, znw . Pandoer . Een<br />

van de spelen van <strong>het</strong> pandoerspel.<br />

Degene, die ,,pendoor"<br />

speelt moet met zijn<br />

mast alle slagen halen . Er is<br />

troef.


94<br />

pe(n)dore, zw. ww. intr. Pan~<br />

doer spelen. Het spel bestaat<br />

uit 33 kaarten, van elke kleur<br />

zijn er 8, aIleen van de harten<br />

9. Men speelt gewoonlik met 4<br />

personen. Soms met 5. In dit<br />

laatste geval is er dan een z.g.<br />

"stilzitter" bij, d.w.z. elk op<br />

zijn beurt moet een spel Iaten<br />

voorbijgaan.<br />

pe(n)door .. zonder, znw. Pan~<br />

doer zonder troef. Een van de<br />

spelen van <strong>het</strong> pandoerspe1.<br />

De speIer moet met zijn maat<br />

aIle slagen hal en.<br />

penne, zw. ww. tr. en intr.<br />

1) Een ring op de neus zetten<br />

om <strong>het</strong> wroeten te voorkomen.<br />

Van varkens.<br />

2) Persen, natuurlike poging<br />

van zoogdieren om zieh van<br />

de vrueht te ontlasten.<br />

't Skeip Iait te pennen.<br />

3) Moeite doen om ontlasting<br />

te krijgen, zonder dat dit in~<br />

derdaad gebeurt. Hai zit de<br />

heele taid maar te pennen.<br />

V g1. B 0 eke n 0 0 9 e n, 738;<br />

B 0 u man, 79; Ndl. Wdb.,<br />

XII, 1079.<br />

pent, znw. Pap. Men spreekt<br />

van appelepent, bes~<br />

s e pen t en p r u i m e pen t.<br />

Vg1. De Vr., 88; Ndl. Wdb.,<br />

XII, 1145.<br />

penteneurig, bnw. Treuzelig,ook<br />

weI overdreven zindelik.<br />

penterig, bnw. Papperig, week.<br />

Van den grond. Vg1. pen t;<br />

B 0 eke n 0 0 9 en, 739.<br />

't pepier, znw. Papier.<br />

Zie pampier.<br />

perbere, zw. ww. tr. Proberen.<br />

"Eerst op 't gras perbeerd, 't<br />

gong goed".<br />

W. O. en N., II, 84.<br />

periester, znw. Professor. ..Dat<br />

hew 'k van men kleinzeun<br />

Mijndert, die is pertier weest<br />

bij 'n voorname perfester in<br />

stad". Uit Kennemerl., 16.<br />

Vg1. N. Gr. Wdb., 743, pe~<br />

fester, perfester.<br />

periors, bijw. Per se, beslist.<br />

"Maar liegen helpt niet aItijd;<br />

want ze wou er perfors meer<br />

van weten". Enkh. c., 12 Oct.<br />

1911.<br />

permantig, bnw. Trots, fier.<br />

V g1. 0 u d em a n s, W db. op<br />

Br., 282; Fri. W db., II, 342,<br />

parmantich; Ndl. Wdb., XII,<br />

513.<br />

perporsie, znw. In de uitdr.:<br />

Nei perporsie, naar<br />

verhouding.. V g1. fr. p r o~<br />

po r t ion.<br />

perremetasie, znw. Familie, ver~<br />

wantsehap; fr. par e n tag e.<br />

Ze is nag in de perremetasie,<br />

zij is nog familie.<br />

persies, bijw. Precies. ,.skemer~<br />

evend, as 't zontje soo efkes<br />

nog in de veinsters skinstert,<br />

persies as 'n kleurde star, den<br />

komt de "buurt" skemeren op<br />

de roostien". Uit Kennemerl ..<br />

85. V g1. N. Gr. W db., 745,<br />

persies.<br />

pertier, znw. Portier.<br />

't pertret, znw. 1) Portret,.<br />

2) Een zonderling.<br />

Die joon is 'n raar pertret 'oor.<br />

..'k Dagt, wet welk een mal<br />

portret".<br />

Eeon. Liedjes, II, 242.<br />

Vg1. Fri. Wdb., II, 280, in<br />

raer portret.<br />

pervincie, znw. Provineie.<br />

't pessaat, znw. Verkeersdrukte;<br />

fr. passage.Vg1.DeVr.,<br />

87.


95<br />

pet I, znw . In de uitdr . : N j k s<br />

met iemand of jets in<br />

de pet hewwe, er niets<br />

mee to maken hebben . Vgl.<br />

St o e t t, Sprwdb ., no . 1806.<br />

pet II, znw . Put. De pet bevindt<br />

zich gewoonlik buiten op <strong>het</strong><br />

boereerf. De regenbak binnenshuis<br />

noemt men „de bak" .<br />

In een p e t bevindt zich weir<br />

water, in een b a k regenwater .<br />

H a d r. j u n ., Nomencl.,<br />

125, Puteus, P u t, p e t t e,<br />

borrenput . Puffs ; vgl, ook<br />

Nomencl., 100, Lupus, harr<br />

pago . Petrhaeck, puthaeck,<br />

Crocq ; Boekenoogen,<br />

741 ; De Vr ., 88 ;<br />

B o u m a n, 79 ; Fri. Wdb .,<br />

348 ; Ndl. W db ., XI I, 1394 .<br />

petraker, znw . Aker, waarmee<br />

men water uit de put schept .<br />

Men spreekt van een p e tr<br />

aker en een bak-aker .<br />

Zie akera<br />

petent, bnw, en bijw . Heerlik,<br />

I jn . „De wagens rede petent" .<br />

Enkh . C ., 29 Dec. 1923. Vgl .<br />

N. Gr. Wdb ., 747, petint,<br />

funk, uitstekend .<br />

petieterig bnw, en bijw . Klein,<br />

nietig; fr . p e t i t .<br />

petjerbal, znw. Alleen in verbinr<br />

ding met ww, als s p e u 1 e,<br />

d o e n, enz . Len jongensspel,<br />

waarb de petten naast elkaar<br />

tegen een muur of een<br />

hek op de grond gelegd worn<br />

den . De spelers trachten in<br />

een van de peteen een bal to<br />

gooien ; de bezitter van de pet,<br />

waarin de bal terecht komt,<br />

moet dan een van de overige<br />

spelers met de bal trachten to<br />

raken . Vgl. N . Gr. Wdb., 747,<br />

petje gooin.<br />

petoet, znw . Gevangenis.<br />

Vgl . S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

471 .<br />

petrum, znw. Petroleum .<br />

't petrumstel, znw . Petroleum<br />

stel.<br />

pette, zw, ww, tr . Water uit een<br />

put scheppen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 743.<br />

petal, bijw . Heerlik . ,,'t Is toch<br />

zonde, zai ik teugen de vrour<br />

se, zoo'n mooie wagen en den<br />

niks er in; en hai raid zoo<br />

petal" .<br />

1923 .<br />

Enkh. C., 23 Dec.<br />

't peukie, znw. Klein,<br />

kind o f persoontje . „'n<br />

nietig<br />

Kind,<br />

dat niet voordeelig opgroeit is<br />

. . . 'n peukie" .<br />

W. 0, en N,., I,17 .<br />

Vgl. D e V r ., 88 .<br />

peal, znw. 1) Zie e r w t er<br />

p e u l . 2) Peluw, beddepeluw .<br />

H a d r, j u n., Nomencl ., 85,<br />

Cervical . H o o f t p e u lr<br />

louwe,peluwe,hooftr<br />

peu1,<br />

Traversin du lit, chevet.<br />

„Een beddetje van vijf Gulden,<br />

Met peuluw, dekens en al,<br />

Daar wij de Egterlief de vervulden,<br />

Spijt, spijt, spijt, die <strong>het</strong> beneyden<br />

sal" .<br />

Gr . H. Liedeb., 62 .<br />

Vgl . N . Gr. Wdb ., 748,<br />

peal (e) .<br />

pent, bnw . In de uitdr . : N i e t<br />

p e n t w e z e, niet to vertrouwen<br />

zijn .<br />

pick, znw . In de uitdr . : S t i n k e<br />

as 'n pick in de wind,<br />

ontzettend sunken .<br />

pie!, znw . Ben dikke boterham .<br />

Vgl. Boekenoogen, 753,<br />

pil; D e Vr., 88, pie.


96<br />

piele, zw, ww. intr . Met een<br />

stomp mes snijden of met een<br />

stompe byl hakken . Zie h a kr<br />

kepie1e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 744 ;<br />

De Vr ., 88; Bouman, 79 ;<br />

Ndl . Wdb ., XII, 1534 .<br />

piemele, zw, ww, intr. Wateren,<br />

pi ssen .<br />

Vgl . Boekenoogen,<br />

1348 ; Fri. Wdb., II, 352,<br />

pimelje.<br />

piepe, zw, ww, intr . Huilen,<br />

schreien . „Ze begins om de<br />

haverklap to piepen" .<br />

W . 0, en N., II, 44 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 746 ;<br />

D e V r ., 88 ; Fri. Wdb ., II,<br />

349 .<br />

pieper, znw . 1) Aardappel .<br />

2) In de verki . p i e p e r t j e,<br />

borreltje, uitdr . : E e n g o e i e<br />

pieper an hewwe, (link<br />

dronken zjn . „Nou as ze den<br />

'n blauw ( een blauwtj e) krair<br />

ge, weer nei de herberg en<br />

slokkies drinke, net zoo lang<br />

tot ze 'n goeie pieper an hewwe".<br />

W . 0, en N ., IV, 37 .<br />

Vgl . D e V r., 88; N. Gr .<br />

Wdb ., 751 .<br />

pierlekie, bijw, uitdr. Boos, prikkelbaar.<br />

„Pies Kalk was wel<br />

was pierlekie, maar hai danste<br />

toch mit z'n skerp neusie" .<br />

Enkh . Cr ., 28 Nov . 1925 .<br />

't piesie, znw . Mannelik lid, .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 1575 .<br />

pies, znw . Hoofdluis . Ga nei je<br />

moer en left je piece kamme .<br />

Vgl . Boekenoogen, 748 ;<br />

D e V r ., 88 ; 0 p p r e 1, blz .<br />

77 ; Ndl . Wdb ., XII, 1582 .<br />

pietekam, znw. Kam om <strong>het</strong><br />

hoofd van luizen to reinigen .<br />

Vgl . De Vr ., 88; Opprel,<br />

blz . 77; Ndl. Wdb ., XII,<br />

1583 .<br />

pietertjes, bnw . Boos, kwaad.<br />

„Je zoue toch ok pietertjes in<br />

je laif worre as je pankoek<br />

zoo van je bord of haald<br />

words". W. 0. en N ., II, 59 .<br />

't pietlut, znw . Kouwe drukte .<br />

„Was hew j e toch 'n pietlut<br />

mit je heer" .<br />

W. 0, en N., II, 18 .<br />

Vgl. Bouman, 80; Ndl .<br />

Wdb ., XII, 1596 .<br />

Pijnster, znw . Pinkster . Verouderd<br />

.<br />

Vgl. Boekenoogen, 749 ;<br />

D e V r., 88 .<br />

pijnsternakel, znw . Pinksterr<br />

nakel. Verouderd .<br />

Vgl. Boekenoogen, 750 .<br />

pik I, znw. 1) Prik . 2) Stip,<br />

vlek.Zievlooiepik .<br />

Vgl. Boekenoogen, 751 ;<br />

D e V r., 88 ; Ndl. Wdb .,<br />

XII, 1759 .<br />

't pik II, znw. Pek. Zegsw. : 't I s<br />

pikt en dreven, <strong>het</strong>is<br />

in orde. Ontleend aan de<br />

schoenmakerij .<br />

Zie Boekenoogen, 241,<br />

op gepikt : S t o e t t, Sprwdb.,<br />

no. 638; Boekenoogen,<br />

751 ; Fri. Wd b ., II, 350 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 752 ; Ndl .<br />

Wdb ., XII, 1755 .<br />

pikvin, znw. Stekelig vrouwr<br />

mens.<br />

Vgl. Boekenoogen, 753 .<br />

't pilo, znw . Grove stof, waarvan<br />

men werkbroeken enz .<br />

maakt. Ontleend aan <strong>het</strong> eng .<br />

pillow . Vgl, Ndl. Wdb .,<br />

XII, 1851 .<br />

piloos, bnw . Gemaakt van pilo .<br />

Mensche, die amparte stoele<br />

voor de werreklui staan hewn


97<br />

we, want die, weer de bass en<br />

z'n gezin op zitte, mochte deres<br />

bederreve deur de pilosche<br />

broeke van de daghuursmensche".<br />

W . 0 . en N., II, 112 .<br />

pinkie-overdraaie, zw, ww, intr .<br />

Heimelik de school verzuimen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 754,<br />

pinkie steek doen .<br />

pinkolie, znw . Jenever.<br />

pinksternakel, znw . Zie p a s t it<br />

n a k e 1. N . Gr,. Wdb., 753,<br />

pinksternak .<br />

pinksternakelig, bnw . Bleek,<br />

blauw van de koude, letterl .<br />

e r uitziende als een pinksterr<br />

nakel . „Hai liep allegedurig<br />

'n klein stikkie vegende heen<br />

en weer . ., en gong op 't lest<br />

pinksternakelig van de koud<br />

nei Jan" .<br />

W . 0 . en N., I, 79.<br />

Vgl . D e V r ., 88.<br />

pisser, znw . Slechte kaas, waarnit<br />

vocht sijpelt.<br />

Vgl. Boekenoogen, 755 ;<br />

D e V r ., 88 .<br />

pittig, bnw . Aardig, lief . Wat is<br />

Jansie 'n pittig maidje he?<br />

Vgl. Boekenoogen, 755 ;<br />

D e V r., 88 ; Ndl . Wdb .,<br />

XII, 2037 .<br />

plak, znw . Een halve stuiver.<br />

Vgl . N. Gr . Wdb ., 758 ; Ndl.<br />

Wdb ., XII, 2192 .<br />

plantait, bnw . Overvloedig .<br />

Nleer gebruikelik is tans<br />

p 1 e n t i e . Zie aldaar .<br />

„flier syn Bloemen planteyt,<br />

Om elck wel to gherijven" .<br />

T w i s t k., K. Liedtb ., 11 .<br />

Vgl, of ra, p l a n t e, eng .<br />

plenty; Boekenoogen,<br />

756 ; D e V r., 88 ; Fri . Wdb . .<br />

II, 361, planteit ; N. Gr. Wdb .,<br />

Dialect van Drechterland IL<br />

759 ; plantaait; Ndl. Wdb .,<br />

XII, 2297<br />

plat, bnw, en bijw .<br />

1) Lief, vriendelik . In de uitdr<br />

.: Plat kaike, lief kgken<br />

. „Jonge, wat zel de vrouw<br />

plat kaike" .<br />

w. 0 . en N., II, 114 .<br />

„Immers verginck de gantsche<br />

eerde,<br />

Omdat, seer plat,<br />

Godts kinderen saghen<br />

Nae haer behaghen,<br />

Al op de dochteren der menschen"<br />

.<br />

T w i s t k, Kl. Liedtl ., 41 .<br />

Llitdr.: Iemand to plat<br />

w e z e, iemand to slim of<br />

z Jn . ,,Moeder is de jongens<br />

nag veul to plat, die doene 't<br />

ok nooit". W. 0, en N ., II, 23 .<br />

Een platte boender,<br />

een slimmerd . 2 ) Klaar, ger<br />

reed . Het sjouw is plat 'oor .<br />

Vgl . Ndl. Wdb ., XII, 2376 ;<br />

D e V r ., 88 .<br />

plating, znw . Vlakke bovenkant<br />

van een houten wandbekler<br />

ding ;. De tabak laic op de plating<br />

. Vgl . Ndl. Wdb., 2421 .<br />

plentie, bnw. Overvloedig . Zie<br />

plantait . „Ze <strong>het</strong> nag<br />

plentie". W . 0 . en N., II, 40 .<br />

punt, znw . De houten betimme^<br />

ring aan de onderz jde van een<br />

wand . „Als deze beklonterde<br />

en gelaarsde knapen <strong>het</strong> godgansche<br />

voorhuis besmeerden,<br />

en de witte marmeren plinten<br />

zelf beduimelden met hun<br />

morsige klavieren" .<br />

C. Wildsch ., III, 74 .<br />

ploeg, znw . Een snort schaaf.<br />

Vgl. N . Gr. Wdb ., 763,<br />

plougschoaf .<br />

7


98<br />

ploffe, zw, intr . Barsten . „Skuif<br />

op dat raam, ik plof temet" .<br />

W. 0 . en N ., I, 53 .<br />

plok, znw . 1) Het plukken .<br />

2) Een zware tocht. In de<br />

zegsw.: 't Is een hele<br />

plok teugen de wind<br />

1 n .<br />

Vgl. Boekenoogen, 761 ;<br />

De Vr ., 88; Oudemans,<br />

Wdb . op H ., 247, plok, pluk ;<br />

Fri. Wdb ., II, 366,<br />

plokke, zw, ww, tr . Plukken .<br />

Hoeveul pond besse he je<br />

plokt vandaag? „Item so en<br />

moet men niemandts erreten<br />

plocken sonder oorlof f" .<br />

W estfr . Stadr., II, 406.<br />

Vgl. Boekenoogen, 761 ;<br />

N. Gr. Wdb ., 762 ; Fri . Wdb .,<br />

II, 366, plok je .<br />

plokmand, znw . Mand, waarin<br />

men bessen enz . plukt, .<br />

ploktaid, znw. Pluktijd .<br />

't Is drok in de ploktaid 'oor.<br />

plomp, znw. 1) Zie b o e r e-<br />

p 1 o m p . V91 . Fri. Wdb ., II,<br />

366, plonsstok om de visschen<br />

in <strong>het</strong> net to drijven. 2) Het<br />

water, de sloot . Hai laic in de<br />

plomp . Vgl . N. Gr. Wdb .,<br />

763, plomperd .<br />

plooie, zw, ww, tr . Overeenkor<br />

men, tot een vergelijk komen<br />

met iemand . Ik zel 't wel mit<br />

m plooie 'oor .<br />

pluimedaik, znw . In de uitdr . :<br />

Nei pluimedaik gaan,<br />

naar bed gaan . Men denke<br />

hierbij aan de veren bedden .<br />

Zie rustenburg .<br />

pluistere, zw, ww, intr . Pluizen<br />

afgeven .<br />

Vgl. Boekenoogen, 762 .<br />

plure, zw, ww, intr . Met half<br />

dicht geknepen oogen kijken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 763 ;<br />

D e V r ., 89 ; Fri. Wdb., II,<br />

367, plure, lonken .<br />

pluspot, znw . Aarden pot, waarin<br />

men plust, d .w,.z, <strong>het</strong> beslag<br />

klaar maakt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 764 ;<br />

De Vr ., 89; Bouman, 81 .<br />

plusse, zw . ww. tr . Meelbeslag<br />

maken .<br />

Vgl. Boekenoogen, 764 ;<br />

De Vr., 89; Bouman,<br />

81 .<br />

pluut, znw . Mager, nietig kind<br />

of persoon . „'n Kind, dat niet<br />

voordeelig opgroeit is 'n<br />

pluut" . W. 0. en N., I, 17.<br />

Vgl . D e V r., 89 .<br />

pod, znw. 1) Pad. „En spinne<br />

en duizendpoote binne hier ok .<br />

En podde". W . 0, en N ., I,<br />

118 . De vorm komt reeds voor<br />

bij V a l c o o c h, zie Regel d .<br />

Schoolm ., blz . 278 . Hiernaast<br />

ook de vorm met a, zie blz .<br />

331 . Ook bij de Amsterdamse<br />

schrijvers der 17e eeuw is hij<br />

vrij gewoon . Zie o .a, een paar<br />

plaatsen bij B o e k e n o o-<br />

gen, 765 ; Oudemans,<br />

Wdb . op Br . 289 .<br />

2) Neusvuil, dat met de vinger<br />

uit de news wordt geplukt .<br />

Het is niet zeker of beide<br />

woorden etymol, dezelf de zijn .<br />

Vgl. Boekenoogen, 765 ;<br />

D e V r., 89 ; Fri. Wdb ., II,<br />

370; N . Gr. Wdb ., 767.<br />

't poddeheer, znw . Kort, vlassig<br />

haar, dat op de wang of in de<br />

nek groeit .<br />

Vgl. Boekenoogen, 766 ;<br />

D e V r ., 89 ; Fri. Wdb ., II .<br />

471, poddehier .<br />

't poddevildertje, znw . Een kort,<br />

stomp mesje, dat gebruikt


wordt om de aangebakken<br />

korst in gotten en pannen los<br />

to schrapen . Letterl, een mes<br />

om podde (padden) to villen,<br />

Vgl. Boekenoogen, 767<br />

en 1349 ; N, Gr. Wdb ., 778,<br />

porrevilder (par (re) = pad) ;<br />

Fri. Wdb ., II, 371, podde<br />

filder,<br />

poedele, zw, ww, intr . In of met<br />

water morsen .<br />

pod, I, znw, Veest . Zegsw. :<br />

't Skeelt veul, wie er<br />

p o e p z a i t, <strong>het</strong> ligt er veel<br />

aan wie jets doet .<br />

poep II, znw, Grasmaaier, ook<br />

wel manufacturier, afkomstig<br />

nit de oostelike provincies . A1-<br />

gemeen bekend is <strong>het</strong> volgende<br />

versje, waarin <strong>het</strong> woord<br />

po e p e telkens met een lippe<br />

smak worth uitgesproken :<br />

„Ik was lest in een poepe<br />

kraam,<br />

Daar zag ik zeuven poepe<br />

staan,<br />

Ik zeg, wat doen die poepe<br />

hier'!<br />

Die poepe drinke poepebier,<br />

Die poepe drinke poepewain .<br />

Wat zelle die poepe vrolik<br />

zam .<br />

Vgl, Fri . Wdb ., II, 371, poep,<br />

poepebaaierd, znw. Rommelige<br />

boel.<br />

poepebedoening, znw . Romme~<br />

lige boel .<br />

De poepen waren voor de<br />

heldere en ordelievende Westfries<br />

<strong>het</strong> toonbeeld van onzindelikheid<br />

en wanordelikheid,<br />

„Van 'n poepebedoening<br />

( rommelige boel ) moeten ze<br />

niets weten en al wat kladdig<br />

( vuil) is, wordt veraf schuwd",<br />

W,. 0, en N,, I,17 .<br />

99<br />

i Vgl, Boekenoogen, 768 .<br />

poepedoelen; D e V r,, 89,<br />

poepedoelen,<br />

poepeboezel, znw. Boezelaar van<br />

een grove, donkere stof , „Het<br />

heele durp was deerbai teugenwoordig,<br />

manne en vrouwe,<br />

weervan sommige nag met<br />

n poepenboezelaar an",<br />

w . 0. en N ., II, 73 .<br />

poepedoelen, znw, Zie p o e p e<br />

bedoeningb<br />

poepedrift, znw, Haast, Wat he<br />

iii een poepedrif t joon,<br />

poepeknoeter, znw. Scheldnaam<br />

voor de poepen, . „Toen ze pas<br />

aan wal gestapt waren, liepen<br />

twee straatjongens achter hen<br />

aan, en ze riepen : „Drie poer<br />

peknoeters, drie poepeknoeters",<br />

W. 0, en N ., II, 61,<br />

poepekool, znw, Boerekool .<br />

Vgl, Boekenoogen, 769 ;<br />

D e V r ., 89 .<br />

't poepeland, znw . Het land,<br />

waar de poepen wonen, dus<br />

de oostelike provincies, „Ze<br />

leven zeer eenvoudig en keen<br />

ren als 't werk of is, met 'n<br />

mooie spaarduit naar hun<br />

„poepeland" terug",<br />

W, 0 . en N,, I,15 .<br />

Vgl, Fri . Wdb,, II, 372, poepelan,<br />

poepemig, znw . Horzel,<br />

poepemuize, znw, meerv . Vroege<br />

aardappelen,<br />

poeperd, znw. Achterste . Het<br />

volgende raadseltje op rijm<br />

tekende ik op :<br />

Rooie, rooie roeperd,<br />

Geel is je poeperd,<br />

zwart is je gat,<br />

Ra-ra wat is dat?<br />

(Een wortel) .<br />

Vgl, Fri . W db„ II, 372 .


100<br />

poeperouk, znw . Veenrook .<br />

poepetoer, znw . Moeilike toer .<br />

Vgl. Boekenoogen, 769;<br />

Fri. Wd b ., II, 373 .<br />

poepezak, znw . Zak, waarin<br />

vroeger de manufacturiers hun<br />

goederen droegen, als ze <strong>het</strong><br />

boereland a fliepen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 769 ;<br />

D e V r ., 89 .<br />

't poesie, znw. In de uitdr . : 'n<br />

Poepie anhewwe, aangeschoten<br />

zijn .<br />

poepiedik, znw . Kort, gezet per .<br />

soon . Vgl. N . Gr. Wdb., 769 .<br />

poere, zw. ww, intr. Hard wetken<br />

. Ze leite je maar poere .<br />

Vgl . Boekenoogen, 769 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 373, peuren .<br />

poering, znw . Kouwe drukte .<br />

„Poering op niks of!"<br />

W . 0, en N ., II, 51 .<br />

Ontleend aan hebr . p u r i m .<br />

Vgl. N. Gr. Wdb ., 769, 2° .<br />

poerom, drukte, lawaai .<br />

poerwurrem, znw . Dikke regenworm,<br />

geschikt om aan een<br />

poet (een tros van aan een<br />

draad geregen wormen ) gerer<br />

yen to worden .<br />

Vgl. Boekenoogen, 770 .<br />

poes, znw. Rest van <strong>het</strong> middagmaal.<br />

Gewoonlik in de verkl .<br />

p o e s i e, Zel ik 't poesie van<br />

guster voor j e opwarreme?<br />

Vgl. Bouman, 81 .<br />

poesak, znw. Guit, leperd . 't Is<br />

een rare poesak 'oor .<br />

poesie, zw . ww, intr . Blazen.<br />

Van de wind .<br />

Vgl. Boekenoogen, 771 .<br />

poesters, znw, meerv . Zwevende<br />

pluimen van paardebloemen,<br />

ook wel veren van een plur<br />

mean .<br />

Vgl. Boekenoogen, 771,<br />

poesten, waaien, blazen .<br />

poestig, bnw . Opvliegend, drif<br />

tig . Ook herhaaldelik bii<br />

Wolf f en Deken. „Last<br />

zij nooit onder mijne oogen<br />

komen, want ik ben wat poes -<br />

tig!" S . Burgerh ., 34 . Zie ook<br />

o .a . Abr. Bl ., I, 23,130 ; II, 71 ;<br />

C. Wildsch ., III, 44 ; VI, 58<br />

en 67 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 771 ;<br />

DeVr., 89; Bouman, 81 .<br />

pofferd, znw . Gebak met krenten,<br />

waarvan er 3 a 4 tegelijk<br />

in de pan gaan . Vgl . N . Gr .<br />

Wdb ., 782, pouverd ; Fri.<br />

Wdb ., II, 373, pof .<br />

pog, znw . Blaas of zak, die bij<br />

<strong>het</strong> kalven aan de komst van<br />

<strong>het</strong> kalf voorafgaat. Men onderscheidt<br />

de v o e t p o g en<br />

de w a t e r p o g . Zie aldaar .<br />

1Vleerv . p o g g e .<br />

Vgl. Boekenoogen, 773 ;<br />

De Vr ., 89; Bouman, 82 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 374, pok .<br />

poke, zw, ww . intr . Zwaar werk<br />

verrichten, zwoegen . Zie g ~r<br />

pook.<br />

't pokes, znw . Komf oortje, vaak<br />

van koper, waarin zich een<br />

kooltje vuur beyond, om de<br />

pijpen aan to steken .<br />

Tans vrijl<br />

wet in onbruik . Zie v u u s-<br />

pokes .<br />

Vgl. Boekenoogen, 774 ;<br />

D e V r ., 89 .<br />

pokig, bnw . Sterk, krachtig . Vgl .<br />

D e V r ., 89 .<br />

polig, bnw . Lui, traag ;. Vgl . D e<br />

V r ., 89 ; B o u m a n, 82 .<br />

pollenes, znw . Korte vrouwer<br />

mantel . Eertijds in gebruik .<br />

Vgl. <strong>het</strong> fr. polonaise,<br />

waarvan L i t t r e o .a, de vol-


101<br />

gende bet, geef t : espece de<br />

redingote courte, ornee de<br />

brandebourgs.<br />

polstere, zw . ww . intr . In <strong>het</strong><br />

water slaan met handers of<br />

voeten .<br />

Vgl. Boekenoogen, 777 :<br />

De Vr., 89; Bouman, 82 .<br />

ponder, zw . Zie h o o i p o nN<br />

d e r.<br />

Vgl. Boekenoogen, 779 ;<br />

De Vr .,89 ;Bouman,83 .<br />

pondere, zw, ww. tr . Het hoof<br />

met de ponder op de wagers<br />

vastleggen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 779 .<br />

pool, znw. Dikke winterjas . „Ik<br />

trek liever m'n Pool an" .<br />

w. 0 . en N., IV, 141 .<br />

Wellicht een jas, waarvan de<br />

stof of komstig is van Polen ;<br />

vgl. duffel, manchesr<br />

ter.<br />

N . Gr ., Wdb., 775, 1 ° bont,-<br />

muts, 2° kindermatrozenmuts .<br />

poort, znw. Schertsend voor ach~<br />

terste.<br />

„Ick weet wel, dat myn poort<br />

niet al to wel en sluyt .<br />

Ick gae ghelyck als gij altijt<br />

met open deuren"<br />

B r u n o, Mengelmoes, 237 .<br />

poot, znw . Voorhoofd .<br />

Zie Boekenoogen, 781,<br />

waar er o .a. op gewezen<br />

wordt, dat <strong>het</strong> woord reeds<br />

voorkomt bij B r e d e r o en<br />

H o o f t . Vgl . D e V r ., 89 ;<br />

Fri. Wdb., II, 370, poatte .<br />

poot-an, bijw, uitdr . In de uitdr . :<br />

Poot-an speule, voortmaken<br />

. ,,As ie den voor 'n enkelde<br />

keer deres pootan speur<br />

le moet, zou 't al heel treurig<br />

weze, as ie 't niet 'n taidje<br />

volhoue kan" .<br />

w. 0 . en N., II, 166 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 780 ;<br />

Bouman, 83 ; Fri. Wd b ., II,<br />

370 ; N . Gr. Wd b., 777 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb„ no. 1859 .<br />

pootheersteker, znw . Voornaald.<br />

die dwars over <strong>het</strong> voorhoofd<br />

ligt. Ook wel voorneeld<br />

genoemd. Zie aldaar .<br />

Vgl. Boekenoogen, 781 ;<br />

D e Vr ., 90 .<br />

pop, znw . Kraamkind. Verkl .<br />

poppie. Uitdr . Popkes,<br />

poppies roeie, assisteren<br />

bij een bevalling . „En<br />

boer Teeuwis z'n vrouw kwam<br />

net even trouw to „popkes<br />

roeien" . Uit Kennemerl ., 100 .<br />

„Dat een leerling sal moeten<br />

bewysen, eer sy ter Examen<br />

geadmitteert wordt, dat sij ten<br />

minsten 7 a 8 Popjes alleen<br />

sal hebben geroeijt" . Keur van<br />

1692, zie Keuren nopens Gilden,<br />

blz . 545 . Uitdr. : E e n<br />

poppie koupe, een kind<br />

krijgen .<br />

„Z'n rechterhand lag bovenr<br />

op.<br />

As ie doo ( d) sberichte brocht ;<br />

De linkerhand as ie taidings<br />

gaf,<br />

Wie of d'r 'en poppie kocht" .<br />

w . 0. en N ., II, 164.<br />

Vgl. Boekenoogen, 782 ;<br />

De Vr ., 90; Bouman, 83 .<br />

poppesnor, znw. Kinderwagen .<br />

Zie hondesnorh<br />

poppestront, znw . In de zegsw . :<br />

Hai (zai) is zo fairs as<br />

gemalenpoppestront,<br />

gezegd van iemand, die op<br />

overdreven wjze zijn gods<br />

dienstplichten vervult . Vgl,<br />

„Zij is als gemaalen peper,<br />

Of ik loof nog eens zoo f ijn" .<br />

Econ . Liedjes, II, 243 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 782 ;


102<br />

D e V r ., 90 ; Fri. Wdb ., II,<br />

379, Hij is so fjn ials mealde<br />

poppestront ( van een schijnr<br />

heiligen kwezel )<br />

poppieskoek, znw . De koek, die<br />

de kinderen op de 9e day na<br />

de bevalling krijgen . Tans in<br />

onbruik. Als een vrouw eertijds<br />

in de kraam lag, moest op<br />

de 9e dag z .g, de spijker wit<br />

<strong>het</strong> been getrokken worden .<br />

De kraamvrouw hield <strong>het</strong><br />

touw met de spijker vast . Aan<br />

dit touw waren koeken bevesr<br />

tigd, n,1, een voor elk trekkend<br />

kind .<br />

porrelig, bnw . Korzelig .<br />

portel, znw . Het vocht, dat onder<br />

<strong>het</strong> drukken van de kaas<br />

wit de kaasstof sijpelt . „Now<br />

om de waarheid to seggen bin<br />

'k ok niet stroopig, en 't is<br />

meest portel '' . Uit Kennemerl.<br />

38 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 783 ;<br />

De Vr., 90; Bowman, 83 .<br />

portelbuk, znw . 1errand, die een<br />

dikke buik heeft. Zie p o r t e 1 .<br />

„Iemand, die wat buikig is<br />

uitgevallen, wordt 'n portelbuik<br />

genoemd"<br />

W. 0 . en N ., I,16.<br />

posken, znw . Melkbeslag . „Het<br />

beslag wordt posken ge<br />

noemd". W. 0 , en N., I, 16.<br />

Vgl . D e V r., 90 .<br />

post, znw . Vlonder, losse brug .<br />

Vgl. Boekenoogen, 783 ;<br />

De Vr., 90 ; Bouman, 83 ;<br />

Fri. Wd b., II, 380 .<br />

't postelain, znw . Porcelein . „De<br />

ouwerwisse meubels, vooral 't<br />

groote kammenet en de glaze<br />

kas vol postelain, ware de<br />

moeite weerd om bekeken to<br />

worren" . W . 0, en N ., III, 88<br />

„En ik speel doorgaands nog<br />

al gelukkig, en heb kleeren en<br />

linnen in overvloed, en mooie<br />

juweelen en veel postelein" .<br />

C. Wildsch ., IV, 40 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 785 .<br />

't potbig, znw. Een big, dat met<br />

de fles grootgebracht wordt .<br />

Zie oppotte .<br />

Vgl. Boekenoogen, 785 ;<br />

Bouman,83B<br />

pote, znw . meerv . Zie b o e k ey<br />

pote .<br />

't potlam, znw . Een lam, dat<br />

met de fles grootgebracht<br />

wordt. Zie p o t b i g en oppotte.<br />

Vgl. Boekenoogen, 786 ;<br />

De Vr ., 90; Bowman, 83 .<br />

potteglouwer, znw . Een porte<br />

kijker, iemand, die op etens<br />

tyd ergens naar binnen gaaf<br />

cm to zien, wat er gegeten<br />

wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 787 ;<br />

D e V r ., 90 .<br />

pottekast, znw. Kast, waarir'.<br />

potten en pannen geborgen<br />

worden . Vgl . Fri. Wdb ., II,<br />

381 .<br />

praat, znw . In de zegsw . : D a's<br />

praat op zolder,datis<br />

onzin . D'rispraatvan, er<br />

is sprake van . Vgl . Fri. Wdb .,<br />

II, 383, der is praet fen; N .<br />

Gr. Wdb ., 785 .<br />

prak, znw . Gestampte pot . Zie<br />

koolprak en wortele<br />

p r a k . Vgl. D e Vr ., 90 ;<br />

0 p p r e 1 . blz . 78; N. Gr.<br />

Wdb ., 783, 't praksel.<br />

prakke, zw, ww. t r . Het eten, de<br />

aardappelen en groente, jjn<br />

maken en met elkaar vermenr<br />

gen.<br />

Vgl. Boekenoogen, 787 ;


103<br />

D e V r,, 90 ; B o u m a n, 84 ;<br />

0 p p r e 1, blz. 78 ; N. Gr .<br />

Wdb., 783, prakseln .<br />

prang, bnw . Opgewekt, zeer<br />

spraakzaam .<br />

pree, bijw . Defog; fr, p a r e.<br />

Alleen in <strong>het</strong> westen van<br />

West .Friesland , gebruikelik .<br />

„Deer zit ik nou pree voor<br />

1Vlevrou er schrijftafel 'n brief<br />

to schrijven an Grietje men<br />

dogter" . Uit Kennemerl., 25 .<br />

pret, znw . Ruzie. „Hei, hei, gien<br />

pret 'oor j e" .<br />

W . 0, en N., II, 18 .<br />

pretzak, znw . Ruziemaker . „Ik<br />

vond 't 'n zuinige kerel, 'n<br />

groote pretzak, aars niks" .<br />

W . 0, en N., II, 30 .<br />

't previel, znw . Pro fiel . ,,An de<br />

de iene kant de stad met de<br />

Drommedares, Zuiertoren en<br />

andere eerwaardige previels<br />

w. 0 . en N ., III, 109 .<br />

prezenning, znw . Het zeil, waarmee<br />

de boer zjjn waxen, b .v .<br />

zijn kaas in de wager afdekt,<br />

als h naar de markt gaat .<br />

„De wagenaars of vragtlieden<br />

zullen ieder moeten nahouden,<br />

een suf ficiante Wager, en een<br />

goed bequaam Paard, ten<br />

eij nde de Goederen daarmede<br />

to kunnen transporteeren,<br />

midtsgaders op elken wagers,<br />

een goede digte Praesenning<br />

om de goederen to kunnen<br />

dekken en son veel mogelijk<br />

droog vervoeren en voor rat<br />

worden to bewaren" .<br />

( Instructie en Reglement<br />

voor de Vragtlieden enz . A °<br />

1773, Zie Stukken betr, verr<br />

sch . Gilden) . Vgl . Fri . Wdb .,<br />

II, 386 prezinning ; B o e k e n-<br />

0 0 g e n, 789, preselling .<br />

't prezent I, znw . 1) Gewoonlik<br />

in de verkl.presentje,een<br />

cadeautje, dat een kraamvrouw<br />

ontvangt . Ook wel cadeautje<br />

in <strong>het</strong> algemeen .<br />

„flier is alles : sajet, een el<br />

katoen, band, garneering, en<br />

hier is nog een presentje voor<br />

u van mid<br />

. .tt<br />

.<br />

W . 0, en N., I, 28 .<br />

„Ik had wel fraaije Juweelen<br />

en vele presenter van hem" .<br />

S . Burgerh ., 80 .<br />

2 ) Ironies, jets vervelends .<br />

't Is ok 'n present, as je 'n<br />

dronken kirrel thuis kraige .<br />

Vgl . Fri . Wdb ., II, 387,<br />

presint .<br />

prezent II, znw . Een snort apr<br />

pelboom . Ook wel prezent van<br />

Engeland genaamd . De appelen<br />

zelf noemt men eveneens<br />

prezente of prezente<br />

van Engeland.<br />

pree , znw, meerpoets . „Wasch<br />

je harden wat beter, priek" .<br />

W . 0, en N ., II, 18 .<br />

prieke, zw, ww . intr . Morsen .<br />

Vgl . D e V r., 90 .<br />

priester, znw . In de uitdr . : D a's<br />

n minne priester, dat<br />

is een Leer kindje . Ook wel<br />

van tengere dieren gezegd .<br />

prik I, znw. 1) Taxe, prjjs, die<br />

men besteden wil . In de uitdr. :<br />

Dat gaat boven m'n<br />

prik,<br />

Vgl. Boekenoogen, 791 ;<br />

De Vr ., 90; Bouman, 89 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 387 . 2) In <strong>het</strong><br />

algemeen : jets, waar men van<br />

houdt of niet. Zo'n eivend das<br />

j uist m'n prik . Zukke rare<br />

praat is main prik niet 'oor .<br />

prik II, znw . Arreslede .<br />

Vgl. Boekenoogen, 792 .


104<br />

Neerhangende onprim,<br />

bijw. Uitstekend, mooi;<br />

vgl, eng, prim. Ze weune<br />

prim<br />

.,<br />

oor.<br />

print, znw. 1) Prent. „Heb je<br />

niet even zo veel zin om op<br />

eene verkooping van printen<br />

en teekeningen to gaan als ik<br />

om bij <strong>het</strong> verkoopen van meur<br />

belen to zijn?"<br />

C. Wildsch., I, 313 .<br />

2) In de verkl, p r i n t j e,<br />

standje, berisping, in de uitdr . :<br />

n printje kraige, ook<br />

wel'n printje met een<br />

duveltje kraige . Zie<br />

Enkh . C., 12 Oct . 1911 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 789 ;<br />

Fri. Wdb ., II, 389; N. Gr.<br />

Wdb ., 785 .<br />

proentje, bijw . In de uitdr . :<br />

Proentje worre of<br />

w e z e, kwaad worden of zijn.<br />

„Hai wier iemes lesten ok al<br />

proentje, toe je zaie, dat Arie<br />

to veal bai peet 1Vlerai kwam" .<br />

W. 0, en N . . II, 16 .<br />

proest, znw. Smeerboel.<br />

Vgl. Boekenoogen, 793 ;<br />

D e V r ., 90. Zie s m e e r~<br />

proestp<br />

prol, znw . Meelpap, dikke brij .<br />

Vgl. Boekenoogen, 794 ;<br />

D e V r ., 90 ; B o u m a n, 84 .<br />

pronks, bnw . Pronkerig. ,,Is 't je<br />

to pronksch? Das niks hoor<br />

maidje" .<br />

W. 0 . en N., I, 33 .<br />

prom, bijw . Precies, keurig;<br />

fr.pr0mpt .<br />

„En kon ie z'n lessies den<br />

prom en skoon,<br />

Wat kreeg ie, denk je, den<br />

wel tot loon?"<br />

W . 0. en N, ., I, 98 .<br />

,,Maar ik zie dock wel, dat de<br />

dingen niet prom gaan" .<br />

Abr. Bl., I, 87, ook op blz.176,<br />

d . III, Econ . Liedjes, I, 124 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 393, prom;<br />

N. Gr. Wdb ., 788, prom .<br />

't proppie, znw. Borreltje. „En<br />

om nou die koud to verdraive,<br />

most je me voor die vaif cente<br />

dens 'n proppie geve" .<br />

W. 0 . en N ., I, 78.<br />

pruik, znw . Gezamenlike wortels<br />

van een besseboom . Aldus wel<br />

genoemd om de vele fijne ver<br />

zels, die zich hieraan bevinden<br />

.<br />

pruime, zw, ww, intr . Eten. Hai<br />

kin zo lekker zitte to pruimen .<br />

pruimig, bijw . Vrolik . In de<br />

uitdr. : Pruimig kaike,<br />

een vrolik gezicht zetten . Vgl .<br />

D e V r ., 90 .<br />

pruk, znw . Pruik . De vorm is<br />

nagenoeg verouderd . Zie voor<br />

de vocaal § 26, 2 . „Z'n oore<br />

stinge nog al waid uit, maar<br />

dat viel niet erg in 't oog, omdat<br />

de pruk er over heen<br />

hong". W. 0,, en N ., III, 88 .<br />

Vgl . Fri. Wdb., II, 394, pruk,<br />

pruk.<br />

prat I, znw . Modder .<br />

Zie k o f f i e pr u t . Zegsw . :<br />

't Wordt prat darsen,<br />

<strong>het</strong> wordt niets,.<br />

Vgl. Boekenoogen, 797 ;<br />

D e V r ., 90 ; B o u m a n, 85 ;<br />

N . Gr. Wdb ., 789 .<br />

prat II, bnw. Fijn, mooi . In de<br />

uitdr.: Prat en priebel,<br />

heel fjn i<br />

. „En Stijntje had van<br />

peet Aal zoo maar een pluimr<br />

pje gekregen, dat alles zoo<br />

prat en priebel was" .<br />

W,. 0, en N ., III, 68 .<br />

Vgl. D e V r ., 90,<br />

driel.<br />

prutlip, znw .<br />

prat en


105<br />

derlip bij kinderen, die huilen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 798 ;<br />

D e V r., 90 .<br />

prutskuit, znw. Baggerschuit,<br />

waarin de uitgebaggerde modder<br />

geworpen wordt .<br />

Vgl. Boekenoogen, 798 ;<br />

D e V r ., 90 .<br />

prutsloot, znw, Moddersloot .<br />

Vgl, Boekenoogen, 799 .<br />

prutte, zw . ww . intr . Modderen,<br />

baggeren,.<br />

Vgl. Boekenoogen, 799 ;<br />

Bouman, 85 .<br />

pruttele, zw . ww, intr . Moppeten,<br />

knorren . Vgl . Fri. Wdb.,<br />

II, 394, prottelje .<br />

't pruttelboertje, znw . Keuterboertje,<br />

klein boertje . „Nou,<br />

goed is goed, zai ik, maar wat<br />

kost nou zoo'n pak en 'n beetje<br />

er om denke, dat ik maar 'n<br />

pruttelboertje ben, hoor" .<br />

W . 0. en N ., IV, 69.<br />

pruttelig, bnw . Mopperig. „Jan<br />

was pruttelig, prutteliger dan<br />

ooit" . W,. 0. en N., I, 117 .<br />

Vgl . Fri. Wdb ., II, 394, prottelich<br />

.<br />

prutter, znw . 1) Baggerman .<br />

2) Ziemelkprutter .<br />

Vgl. Boekenoogen, 799 .<br />

pruttig, bnw . Nlodderig .<br />

Vgl. Boekenoogen, 799 ;<br />

D e V r ., 90 .<br />

puiteel, znw . Een soon aal met<br />

een groen graatje,. Ze werd in<br />

f uiken gevangen langs de Zuiderzeedijk.<br />

K i l ., 5, aelpuyt,<br />

1Vlustela piscis en blz, 510,<br />

puytrael. H a d r . J u n . Nomend<br />

. (ed . 1567) blz . 79,<br />

mustela, een aelpuyt, pudde<br />

Frisiis .<br />

Vgl. Boekenoogen, 800,<br />

puitaal; F r a n c k-V a n<br />

w ij k, 527, op puit.<br />

pul, znw . Het jong van een<br />

zwaan, eend of kip . Ook wel<br />

jong kind . Verki . p u 1 t j e .<br />

„Verhip, 't binne de pulle" .<br />

W. 0,. en N ., I, 52 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 800 ;<br />

De Vr., 90; Bouman, 86 .<br />

punneke, zw, ww, intr . Dik wolr<br />

koord vlechten op een klosje<br />

van naaigaren, waarin men 4<br />

spijkers slaat .<br />

De kinderen gen<br />

bruiken dan dit wolkoord om<br />

met elkaar paardje to rijden .<br />

Vgi. Boekenoogen, 801 .<br />

pup, znw. Pip . Je kinne voor<br />

main part de pup kraige.<br />

Vgl. Boekenoogen, 802<br />

en 1350 .<br />

purig, bnw . Vrj veel, tamelik<br />

wat. Af i, van p u u r . Zie al,-<br />

daar . ,,In de unjer sting nog al<br />

purig gras, deer hadde ze nog<br />

n aardige taid zoet weest" .<br />

W . O. en N ., II,19 .<br />

purrek, znw . Klein kind, of achr<br />

terlik dier .<br />

Vgl. Boekenoogen, 802 ;<br />

De Vr ., 91 ; Bouman, 86 .<br />

puur, bnw, en bijw. Vrij veel,<br />

tamelik; fr, p u r . Het woord<br />

wordt veel gebruikt in allerlei<br />

verbindingen . Het is p u u r<br />

mooi, puurlillek, puur<br />

houg, puur leig, enz .<br />

D'r is puur handel,<br />

't Is puur zo'n zoodje .<br />

„En ik ben puur bang voor<br />

<strong>het</strong> ventje" .<br />

Br, over versch . 0., II, 110 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 804 ;<br />

De Vr ., 91 ; Bouman, 86 ;<br />

Fri . Wdb ., II, 397, par, geheel<br />

en ai .<br />

punt, znw . Portemonnaie . Verki.


106<br />

p u u t j e. „Naidig gong Nekkie<br />

weer zitten en as of d'r<br />

niks beurd was, zaide de bakker<br />

weer : „Wie heb er wat to<br />

koop?" „Ik . . . m'n leege punt",<br />

zai Jan Wullems, grinnekend<br />

om z'n a'ardighaid" .<br />

w. 0 . en N.. II, 113 .<br />

Vgl. D e V r., 91 ; N. Gr.<br />

Wdb ., 792 ; 't puutje, <strong>het</strong><br />

zakje, in 't bijzonder de beurs .<br />

R,<br />

raag, znw. Spinrag . Zie r a g e.<br />

Vgl. Boekenoogen, 803 ;<br />

B o u m a n, 86 ; Fri. Wdb.,<br />

III, 8, reage; N . Gr. Wdb.,<br />

792, raag .<br />

Raaier, mansnaam .<br />

Vgl . Fri . Naaml ., 302, Reijer .<br />

't raampost, znw. Onderste<br />

drempel van een raamkozijn .<br />

„Eva hing as 'n evenaar to<br />

balanceeren op 't raampost ."<br />

W. 0, en N ., I . 53 .<br />

Vgl. De Vr ., 91 ; Boeken .<br />

oogen, 1351 .<br />

rad, bnw . Vlug, behendig . Reeds<br />

in <strong>het</strong> MnI . ; vgl . Mnl. W db .,<br />

VI, 1065 .<br />

„Dit heb ick menich geleert,<br />

en is waarachtig bevonden,<br />

Hoewel zijn hant so radt niet<br />

en is ervaren,<br />

Nochtans sal hij syn boeck<br />

wel connen bewaren,<br />

Want die radheyt, en dra<br />

spelden sal comen mettertijt" .<br />

Valcooch, Regel d .<br />

Schoolm ., blz . 188 .<br />

„Nouw as en Meysje, rat,<br />

Droogh je dat tinnewerck en<br />

schuur de pispot waif' .<br />

V ii g h, Kl, v. J. J . Ront-Voet,<br />

12 .<br />

„'t Is een aardig rad dingetje"<br />

(van een meisje), Abr. Bl ., III,<br />

175 . Zie ook Econ . Liedjes, I,<br />

85 . Vgl . Fri. Wdb ., III, 10,<br />

red; N. Gr. Wdb ., 795 .<br />

rage, zw, ww. intr. Spinraggen<br />

wegnemen . „Peet Im raagt de<br />

wingerd uit" . Uit Kennemerl.,<br />

136 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 806 ;<br />

B o u ma n 86 ; Fri. Wdb .,<br />

III, 8, reagje.<br />

rager, znw . Het voorwerp, waarr<br />

mee men de spinraggen wegneemt,<br />

.<br />

„Iederen Zaterdag volbrengt<br />

Peet Im haren ommegang, met<br />

wrij flap, glazenrspuit en blinkende<br />

koperen emmers, met<br />

boenders en zeemleer, rager<br />

en sponzen" . Uit Kennemerl.,<br />

126 .<br />

ragge, zw, ww, intr . Met <strong>het</strong><br />

lichaam tegen jets heen en<br />

weer schuiven . „Zit toch niet<br />

zo<br />

.<br />

op<br />

„<br />

die stoel to raggen<br />

boon .<br />

Vgl. Boekenoogen, 807 ;<br />

De Vr., 91 ; Bouman, 86 .<br />

raikelui, znw, meerv. Zegsw . :<br />

Raikelui's ziekte en<br />

armelui's pankoek<br />

stinke 't verst, over<br />

beide wordt n .l . 't meest gesproken<br />

. Vgl. Fri . Wdb ., III,<br />

23, rikeliu ; N . Gr. Wdb ., 81 l .<br />

De Raip, plaatsnaam . Zegsw . :<br />

Vertel dat maar in<br />

D e R a i p, daar geloof ik<br />

niets van .<br />

raip, znw . Rups. Hiernaast komen<br />

de vormen r u i p en r u p<br />

voor. Zie aldaar . „Niet omdat<br />

ik denk, dat <strong>het</strong> aan een verr<br />

standig man meer past om Rijp


107<br />

en Vlinders dan om Vrouwen<br />

to observeeren" .<br />

S. Burgerh ., 59 .<br />

Vgl. Boekenoogen, 836,<br />

rijp ; De Vr ., 92; Bouman,<br />

89 ; O u d e m a n s, Wdb,., op<br />

Br ., 309, rijpen .<br />

rais, znw . In de uitdr . : 'n H e 1 e<br />

rais had hewwe, een<br />

zware ziekte doorstaan hebr<br />

ben .<br />

raisbaar, bnw . Geschikt om to<br />

reizen . Gezegd van <strong>het</strong> weer .<br />

't Is raisbaar weer. Vgl. Fri.<br />

W db ., III, 15, reisber waer ;<br />

N . Gr. Wdb ., 794, raaisboar, .<br />

raist, znw . Rest.<br />

raize, St . ww . intr. Rijzen .<br />

Zegsw. :<br />

1) Hai kin van z'n<br />

aigen wel raize, hjj<br />

heeft de hulp van een antler<br />

niet nodig.<br />

2) Hai raist voor gien<br />

t o n o p, hij bezit meer dan<br />

100 .000 gulden; voor iemand,<br />

die minder bezit, staat hij niet<br />

op. Vgl. W. 0. en N., I, 18<br />

en 19 .<br />

't rak, znw . 1) Jaloezie. zonner<br />

scherm . ,,As ze bijvoorbeeld 's<br />

eivens de rakke dicht dede,<br />

den waren ze 's ochens open" .<br />

Med . C ., jrg . 25, no. 1278 .<br />

2 ) Rek, voorwerp cm jets jn<br />

to zetten of aan to hangen .<br />

Hoeveul aaiere stave d'r nag<br />

in 't rak?" „Geef een fleschje<br />

uit <strong>het</strong> rak" . Econ . Liedjes<br />

III, 171 . Zo ook in de samenst .<br />

drougrak, klererak .<br />

3 ) Een weg. In de uitdr . :<br />

't Is een hele rak, <strong>het</strong><br />

is een lange weg, .<br />

Vgl. Boekenoogen, 808 ;<br />

De Vr ., 91 ; Bouman,86 ;<br />

Fri. Wdb ., III, 3 en 4 ; N. Gr.<br />

Wdb ., 797; Mn!. Wdb ., VI,<br />

998 .<br />

ram, znw . 1) Mannelik schaap .<br />

2) Mannelik konVin . Het vrou~<br />

welik konijn heet v o e(d)r<br />

s t e r . Vgl . Fri. Wdb ., III, 2,<br />

raem,.<br />

rampu, bnw . Stuk, gehavend;<br />

fr, rompu .<br />

Vgl. Boekenoogen, 809 ;<br />

De Vr ., 91 ; Bouman, 87 ;<br />

Fri . Wdb ., III, 5, rampoai .<br />

't rappelement, znw . Standje,<br />

berisping . Vgl. r a p p e 1 e r,<br />

tot de orde roepen, en r e p r it<br />

m a n d e. Abr . Bl . III, 246 :<br />

„Eens verdoolden door een<br />

goed reprement of een minx<br />

zaam woord terugroepen" .<br />

Vgl. Boekenoogen, 810 ;<br />

D e V r ., 91 ; Fri . W db ., III,<br />

1, rab (be) lemint .<br />

rappig, bnw . Stuk, zodat de flarden<br />

er bij neerhangen .<br />

Vgl. Boekenoogen, 805,<br />

rabbig, en 811, rapperig;<br />

B o u m a n, schurftig, puister<br />

rig ; S t o e t t, Sprwdb ., no .<br />

1020 .<br />

rapzak, znw . Een Jan Rap . Ook<br />

in <strong>het</strong> enkely . 't Is een echte<br />

rapzak 'oor .<br />

Vgl. Boekenoogen, 81 ;<br />

S t o e t t, Sprwdb ., no . 1965 .<br />

rasp, znw . Geraspte kaas . 1Vlaar<br />

as de paleng Jan es niet vinde<br />

kon, en de knaine en haze<br />

overal kwamme, weer Jan niet<br />

kwam, den at Jan boone, en<br />

nog ers boone en een stik met<br />

rasp toe" .<br />

W . 0, en N., I,100 .<br />

raze, zw. ww, intr . Razen .<br />

Zegsw . : Het raast meer<br />

a s 't w i n t, er is wel veel


108<br />

drukte maar weinig winst, verr<br />

dienste . „Ik louf, dat 't deer<br />

meer raast as wint" .<br />

W . 0, en N ., II, 24 .<br />

rebels, bnw . Woest, weerspanning<br />

. Vgl . N. Gr . Wdb., 799,<br />

rebels,<br />

rechte, zw. ww . Bijvorm van<br />

r i c h t e n . In versch, samenst<br />

. als anrechte, oprechte,<br />

uitrechte .<br />

Vgl . § 7, 2 . Zie Ndl . Wdb ., I,<br />

276, aanrechten en B o e k e n-<br />

oogen,813 .<br />

rechtevoort, bijw . T egen woordig.<br />

't Is rechtevoort een rare<br />

wereld . Het woord komt in<br />

deze bet, reeds in lief Mnl .<br />

voor ; vgl. Mn1. Wdb ., VI,<br />

1123; Boekenoogen,<br />

813 ; D e V r ., 91 .<br />

rechttoe-rechtan, bijw, uitdr .<br />

Recht door, regelrecht . „En<br />

lief ijs was in korten tijd heel<br />

dik, zoodat men overal regt<br />

toe regt aan met sleden loopen<br />

en rijden kon" .<br />

Chr. V. Medembl ., 329.<br />

„Dat goeden Wijn van uw<br />

gehemelt' koom,<br />

Recht toe, recht aan, tot mijn<br />

beminden gaend" .<br />

Med . Sch ., 167.<br />

rechtuit, bijw. In de zegsw . :<br />

't Is alles zo Pietertj<br />

a rechtuit, lief is alles<br />

zo eenvoudig; 't I s n i e t<br />

baai rechtuit, <strong>het</strong> is niet<br />

in orde. Zo rechuit as<br />

'n klaine kinderer<br />

k o u s, zeer oprecht .<br />

Vgl. Boekenoogen, 1352 .<br />

red, znw . In de zegsw . : 't I s<br />

u i t e (n) r e d, lief is buitenr<br />

gewoon, lief is erg . „Brain<br />

bochelde 'm op, dat 't uit 'n<br />

red was" .<br />

w . 0. en N ., II, 165 .<br />

Waarschijnlik een verbastering<br />

van uit de tred (vgl . buir<br />

tensporig) . „'t Is aars wel wat<br />

uit de gewone tred, dat bouwers,<br />

die een aar bedrij f begonnen<br />

binne, omdat ze 't yak<br />

louf wiere as uitspogen spek,<br />

dat die nou niks kraige" .<br />

Enkh ., C., 9 . Febr .1933 .<br />

Vgl . D e V r ., 91 .<br />

reddig, bnw . Handig . Hiernaast<br />

r e d d e r i g . Hai is erg reddig<br />

'oor. Vgl . D e V r ., 91 .<br />

't redut, znw . In de uitdr .: 0 p<br />

redut weze, boos zjn .<br />

„Pas maar op, dat Kees 't niet<br />

hoort, aars is die ok weer op<br />

ruddut" . W. 0 . en N., II, 16 .<br />

„Wel", en hij voorzag al, hoe<br />

tante geweldig ,,op 't redut"<br />

zou worden gebracht" .<br />

W. 0, en N ., III, 70 .<br />

Vgl . D e V r ., 91 .<br />

redzaam, bnw. Handig, flink.<br />

„En 't laikt me ok 'n heel redzaam<br />

waif ke to wezen"<br />

W . 0. en N ., II, 71 .<br />

Vgl . Fri . Wdb,., III, 11,<br />

redsum .<br />

reed, znw . Het rjden, de nt. In<br />

de uitdr . : An de reed<br />

g a a n o f w e z e, uit rijden<br />

gaan of zijn; d e r e e d e r<br />

i n h e w w e, de gang er in<br />

hebben . „En daags deernei zat<br />

ie naast z'n vader in de kar<br />

met de ouwe Bruin deervoor,<br />

an de reed nei Hoorn" .<br />

W . 0. en N., II, 74 .<br />

„En as de dansers de reed er<br />

goed in hadde, den klapperde<br />

de muiltjes in 't zand" .<br />

Enkh . C ., 28 Nov . 1925 .


109<br />

'k Heb nooit naar haar gunst<br />

gedongen,<br />

Ging met Nel nooit op de<br />

reed" .<br />

Econ . Liedjes, I, 55 .<br />

Zie de samenst, o m r e e d en<br />

0preed .<br />

Vgl. Boekenoogen, 814 ;<br />

D e V r ., 91 ; Fri. Wd b ., III,<br />

12.<br />

reef, znw . Een bundel gedorst<br />

stro,. Gewoonlik in <strong>het</strong> meerv .<br />

r e v e . Hiernaast r e u v e .<br />

Men spreekt van k a r w a a it<br />

en mosterdreve .<br />

Vgl. Boekenoogen, 816 ;<br />

D e V r ., 92 .<br />

reeuw, bnw. Rauw.<br />

Vgl. Boekenoogen, 818 .<br />

reg, znw . Rug. Zie voor de vocaal<br />

§ 10, 2 . Mekaar lillik<br />

baai de reg oph<br />

a 1 e, veel kwaad van elkaar<br />

spreken . De vorm r e g g e<br />

komt reeds voor in <strong>het</strong> Mnl . ;<br />

zie Mnl. Wdb ., VI, 1675 .<br />

Voor een tekst uit de 17e<br />

eeuw, zie b r e g .<br />

Vgl. Boekenoogen, 817 ;<br />

Fri. Wdb ., III, 10, tech.<br />

regelhaalder, znw . Een landbouwwerktuig,<br />

waarmee men<br />

een vote in de grond haalt, am<br />

hierin erten of bonen to zaaien .<br />

regenig, bnw . Regenachtig.<br />

Vgl. Boekenoogen, 817 ;<br />

De Vr ., 91 ; Oudemans,<br />

Wdb . op H., 259, regenig .<br />

regenton, znw . Een ton, waarin<br />

<strong>het</strong> regenwater uit de dakgoot<br />

wordt opgevangen .<br />

regknokkel, znw . Ruggewricht .<br />

Zegsw.: Hai wil twei<br />

regknokkels uit ien<br />

verken snaaie, hijver-<br />

langt <strong>het</strong> onmogelike. Vgl .<br />

W. 0 . en N., I,18 .<br />

rei, znw . In de uitdr, : 0 v e r d e<br />

r e i 1 e g g e, in de war ligr<br />

gen ; over de rei hale,<br />

overhoop halen . Engenlik een<br />

schippersterm : ,,Over ree<br />

gaan = over stag gaan . Men<br />

roept dan „ree! ", last de f ok<br />

los en gaat am . „De boel laic<br />

over de rei", „als men to hard<br />

wil zeilen en de wind daardoor<br />

<strong>het</strong> tuig in de war brengt" . Zie<br />

Boekenoogen,814 ;<br />

Eigen Volk, II, 52 .<br />

reid I, znw . Raad .<br />

Vgl. Boekenoogen, 814,<br />

reed .<br />

reid II, bnw. 1) Gereed,