02.06.2014 Views

Beroepschrift Natuurmonumenten en anderen - Provincie Groningen

Beroepschrift Natuurmonumenten en anderen - Provincie Groningen

Beroepschrift Natuurmonumenten en anderen - Provincie Groningen

SHOW MORE
SHOW LESS

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/adc/e/7ver<strong>en</strong>iging<br />

Voor zover die vaargeulverdieping ge<strong>en</strong> deel uitmaakt van het project RWE had bij het<br />

beoordel<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale op de natuur nadrukkelijk niet alle<strong>en</strong><br />

rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de directe effect<strong>en</strong> van de to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>de<br />

scheepvaart tuss<strong>en</strong> de Eemshav<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Noordzee maar ook met de effect<strong>en</strong> van de<br />

verdieping <strong>en</strong>/of verruiming van de vaargeul nu immers die verruiming <strong>en</strong>/of verdieping<br />

alle<strong>en</strong> t<strong>en</strong> behoeve van RWE uitgevoerd zal word<strong>en</strong>.<br />

In dit verband is nog van belang, dat het estuarium Eems zich in e<strong>en</strong> zeer slechte staat<br />

bevind waarbij mede als gevolg van de verschill<strong>en</strong>de verdieping<strong>en</strong> van de geul<strong>en</strong><br />

bov<strong>en</strong>strooms e<strong>en</strong> situatie van 'fluid mud' ontstaat, waardoor del<strong>en</strong> van de rivier de<br />

Eems 'ecologisch' dood zijn.<br />

Significante negatieve effect<strong>en</strong><br />

Achtere<strong>en</strong>volg<strong>en</strong>s kom<strong>en</strong> hierna de significante negatieve effect<strong>en</strong> op stikstofgevoelige<br />

gebied<strong>en</strong>, overige habitat, zeezoogdier<strong>en</strong>, viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels, zowel in Nederland als in<br />

Duitsland, aan de orde gevolgd door e<strong>en</strong> tweetal andere gebrek<strong>en</strong> bij de beoordeling<br />

van de effect<strong>en</strong>.<br />

1. Significante effect<strong>en</strong> door depositie op Nederlandse gebied<strong>en</strong><br />

Uit de pass<strong>en</strong>de beoordeling blijkt dat de vereiste zekerheid inzake het uitblijv<strong>en</strong><br />

van effect<strong>en</strong> van depositie niet is verkreg<strong>en</strong>. Voor vele habitat, zowel met e<strong>en</strong><br />

behoud- als met e<strong>en</strong> herstel-, uitbreidings- of verbeteropgave, zal depositie tot niet<br />

uit te sluit<strong>en</strong> negatieve effect<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. De achtergrondsituatie is immers overbelast.<br />

Kritische depositiewaard<strong>en</strong>, de gr<strong>en</strong>s waarbov<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> in ieder geval<br />

niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> als gevolg van het project van RWE extra<br />

overschred<strong>en</strong>. Extra depositie zal in die situatie leid<strong>en</strong> tot het niet realiser<strong>en</strong> van<br />

behoud <strong>en</strong>/of herstel of tot het daar nog verder van vertrag<strong>en</strong>. Dit levert, zeker op<br />

de lange termijn, e<strong>en</strong> niet uit te sluit<strong>en</strong> significant effect op die gebied<strong>en</strong> op.<br />

Verwez<strong>en</strong> wordt naar de "Notitie effect<strong>en</strong> van stikstofdepositie van <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales<br />

in de Eemshav<strong>en</strong>" van Bureau Waard<strong>en</strong>burg (bijlage 2). Volg<strong>en</strong>s Bureau<br />

Waard<strong>en</strong>burg zijn significante effect<strong>en</strong> van extra depositie op de Nederlandse<br />

Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> niet uit te sluit<strong>en</strong>, gelet op de instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

hoge achtergrondniveaus.<br />

Significante effect<strong>en</strong> van de uitstoot van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> door<br />

de c<strong>en</strong>trale van RWE zijn ook nog steeds niet uitgeslot<strong>en</strong>. Sterker nog, gelet op de<br />

hoge achtergrondniveaus van stikstof op kwetsbare natuur rond de Eemshav<strong>en</strong><br />

staat vast dat de extra depositie als gevolg van de c<strong>en</strong>trale niet uit te sluit<strong>en</strong><br />

significante effect<strong>en</strong> zal hebb<strong>en</strong>. Daarbij is van belang dat de pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

volg<strong>en</strong>s rec<strong>en</strong>te jurisprud<strong>en</strong>tie van de Afdeling bestuursrechtspraak inzicht di<strong>en</strong>t te<br />

gev<strong>en</strong> in de gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project <strong>en</strong> dat daarbij onderscheid moet word<strong>en</strong><br />

gemaakt tuss<strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project <strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van daarvan<br />

losstaande andere handeling<strong>en</strong>^. Het staat dus wel vast dat, zeker bezi<strong>en</strong> in relatie<br />

met de overschrijding van de kritische depositiewaard<strong>en</strong> die voor meerdere<br />

kwetsbare habitats zijn vastgesteld <strong>en</strong> gelet op de staat van instandhouding van die<br />

RvS 28 november 2012, zaaknummer 201109738/1/A4, r.o. 3.4)<br />

[ ^ J ? ^<br />

1 st<br />

T/iièOiBQl^x'AjQatöBèj^ ^zSaüEÉSss^^^p!^ SÈsfemSgS:*?*©'^ iM


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

habitats, dat het project van RWE niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> op<br />

Nederlandse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> heeft, waaronder op Ameland <strong>en</strong><br />

Schiermonnikoog <strong>en</strong> in Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld.<br />

l/l/oc/deA7ver<strong>en</strong>iging<br />

De c<strong>en</strong>trale zal mogelijk grotere hoeveelhed<strong>en</strong> NOx, S02 <strong>en</strong> ammoniak uitstot<strong>en</strong><br />

dan de hoeveelhed<strong>en</strong> die als uitgangspunt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zijn in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling. Inmiddels zijn in Duitsland vergelijkbare c<strong>en</strong>trales gebouwd <strong>en</strong> blijk<strong>en</strong><br />

die c<strong>en</strong>trales meer verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> uit te stot<strong>en</strong> dan waarin<br />

inzake de c<strong>en</strong>trale van RWE wordt uitgegaan. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling ge<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> met storing<strong>en</strong> in de zuivering, waardoor in<br />

korte tijd relatief grote hoeveelhed<strong>en</strong> NOx <strong>en</strong> S02 kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgestot<strong>en</strong>.<br />

De schadelijke effect<strong>en</strong> van het project van RWE zijn daarnaast ook onderschat. Zo<br />

is ge<strong>en</strong> gebruik gemaakt van e<strong>en</strong> rec<strong>en</strong>t rapport van CE Delft dat e<strong>en</strong> goed zicht<br />

geeft op hoe uitstoot van scheepvaart zo realistisch mogelijk kan word<strong>en</strong> ingeschat.<br />

Hang<strong>en</strong>de de bezwaarprocedure werd ook specifiek onderzoek inzake<br />

scheepsverkeer van <strong>en</strong> naar de Eemshav<strong>en</strong> gepubliceerd, waaruit blijkt dat de<br />

uitstoot van scheepsverkeer is onderschat. Het gaat om e<strong>en</strong> in opdracht van<br />

Groning<strong>en</strong> Seaports door de Rijksuniversiteit Groning<strong>en</strong> uitgevoerde studie die op<br />

12 oktober 2012 werd gepubliceerd.<br />

In de gebruikte modell<strong>en</strong> voor het bepal<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> van extra depositie door<br />

de c<strong>en</strong>trale van RWE op Nederlandse natuurgebied<strong>en</strong> is t<strong>en</strong> onrechte gerek<strong>en</strong>d<br />

met e<strong>en</strong> neutrale ondergrond. De depositie op duinnatuur <strong>en</strong> v<strong>en</strong><strong>en</strong> kan <strong>en</strong> moet<br />

nauwkeuriger word<strong>en</strong> vastgesteld door in de gebruikte modell<strong>en</strong> in te voer<strong>en</strong> op<br />

welk specifieke ondergrond de depositie terecht komt. Dit betek<strong>en</strong>t dat de in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling gebruikte berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> ervoor zorg<strong>en</strong> dat de te verwacht<strong>en</strong><br />

depositie op beschermde duinnatuur <strong>en</strong> v<strong>en</strong><strong>en</strong> wordt onderschat.<br />

Verder is inzake de temperatuur van de emissies die depositie veroorzak<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

hoogte waarop geëmitteerd wordt niet van e<strong>en</strong> worst case uitgegaan De<br />

temperatuur van geëmitteerde stoff<strong>en</strong> is direct van invloed op de hoeveelheid extra<br />

depositie t<strong>en</strong> gevolge van die emissies. De modelberek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> worst case<br />

word<strong>en</strong> uitgevoerd, waar het de temperatuur de hoogte van de emissie <strong>en</strong> de<br />

ondergrond waarop de depositie terechtkomt, betreft. De uitgevoerde<br />

modellering<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong> niet aan het voorzorgsbeginsel, zoals uit het voorgaande<br />

blijkt, omdat parameters zodanig zijn ingevoerd dat van e<strong>en</strong> worst case inzake de<br />

te verwacht<strong>en</strong> extra depositie ge<strong>en</strong> sprake is. De vereiste zekerheid over het<br />

uitblijv<strong>en</strong> van effect<strong>en</strong> van depositie door het project van RWE is daarom niet te<br />

gev<strong>en</strong>, sterker nog de vaststaande <strong>en</strong> hiervoor besprok<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> zijn naar alle<br />

waarschijnlijkheid onderschat.<br />

De berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de uitstoot van NOx <strong>en</strong> S02 van scheepvaartbeweging<strong>en</strong><br />

van <strong>en</strong> naar de c<strong>en</strong>trale reikt<strong>en</strong> niet verder dan halverwege Borkum. De emissies<br />

door de extra scheepvaartbeweging<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> Borkum <strong>en</strong> de T-E-route (de grote<br />

scheepvaartroute op de Noordzee) zijn t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> de berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong><br />

gehoud<strong>en</strong>. Gedeputeerde stat<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> inzake de onderbouwing van de gebruikte<br />

scheepvaartroutes in bijlage 7 bij de pass<strong>en</strong>de beoordeling niet verder dan de<br />

opmerking 'In de Pass<strong>en</strong>de Beoordeling voor onderligg<strong>en</strong>de vergunning zijn de


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/acfcfe/7ver<strong>en</strong>iging<br />

scheepvaartemissies op juiste wijze getoetst' (bestred<strong>en</strong> besluit gedeputeerde<br />

stat<strong>en</strong>, bijlage 1, p. 18). Hoe deze 'juiste wijze' in elkaar zit <strong>en</strong> tot waar de<br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> schieepvaartroute loopt, blijkt hieruit t<strong>en</strong> onrechte niet.<br />

E<strong>en</strong> verdere onderschatting van de effect<strong>en</strong> van depositie hangt sam<strong>en</strong> met het feit<br />

dat bij het bepal<strong>en</strong> van de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE meerdere<br />

activiteit<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing zijn gelat<strong>en</strong>. Daar wordt in het<br />

hiernavolg<strong>en</strong>de apart op teruggekom<strong>en</strong>.<br />

Inmiddels zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> de op de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> gehanteerde kritische<br />

depositiewaard<strong>en</strong> (KDW's) naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> bijgesteld om recht te do<strong>en</strong> aan de grote<br />

gevoeligheid van de daar voorkom<strong>en</strong>de habitat voor depositie^. Dit aspect heeft,<br />

mede in het licht van het voorzorgbeginsel, t<strong>en</strong> onrechte in heroverweging niet<br />

geleid tot het alsnog weiger<strong>en</strong> van de vergunning<strong>en</strong> of het alsnog voorschrijv<strong>en</strong> van<br />

e<strong>en</strong> ADC-toets. Verweerders stell<strong>en</strong> zich dan ook t<strong>en</strong> onrechte op het standpunt dat<br />

significante effect<strong>en</strong> van het project zoud<strong>en</strong> zijn uit te sluit<strong>en</strong>.<br />

2. Significante effect<strong>en</strong> door depositie op Duitse gebied<strong>en</strong><br />

Voor zover de provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris bevoegd zijn - op die bevoegdheid<br />

wordt separaat nog teruggekom<strong>en</strong> - hebb<strong>en</strong> zij zich onvoldo<strong>en</strong>de rek<strong>en</strong>schap<br />

gegev<strong>en</strong> van de mogelijke negatieve effect<strong>en</strong> van de depositie van de c<strong>en</strong>trale op<br />

Duitse Natura 2000-geiDied<strong>en</strong>.<br />

Het onderzoek naar effect<strong>en</strong> van het project van RWE op Duitse beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong> is summier geweest <strong>en</strong> verdi<strong>en</strong>t daarom niet het etiket pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling. Het gaat om onderzoek van e<strong>en</strong> omvang die doet d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> aan e<strong>en</strong><br />

voortoets, waarin slechts wordt uitgemaakt of inzake de beoordeling van e<strong>en</strong><br />

project al dan niet van e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de beoordeling zou kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgezi<strong>en</strong>.<br />

Gelet op de relatief hoge bijdrag<strong>en</strong> door de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong><br />

vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> op voor depositie gevoelige duin- <strong>en</strong> ve<strong>en</strong>habitat, kon niet<br />

volstaan word<strong>en</strong> met het rapport van IBL, dat in de bezwaarfase is opgesteld. De<br />

selectie van relevante habitattyp<strong>en</strong> die effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong>, is verre van<br />

compleet geweest.<br />

Verder blijkt bij vergelijking van de door IBL gehanteerde staat van instandhouding<br />

van habitats geleg<strong>en</strong> in de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> in de Landkreis<strong>en</strong> Leer <strong>en</strong><br />

Aurich met de staat van instandhouding die bepaald is door voor die gebied<strong>en</strong><br />

bevoegde Duitse autoriteit<strong>en</strong> Niedersachsischer Landes-Betrieb für<br />

Wasserwirtschaft, Kust<strong>en</strong>- und Naturschutz (NLWKN) dat IBL in veel gevall<strong>en</strong><br />

uitgaat van e<strong>en</strong> gunstige staat van instandhouding, waar dit volg<strong>en</strong>s NLWKN niet<br />

het geval is. Het onderzoek lijkt dan ook op zijn minst onvolledig <strong>en</strong> kan in ieder<br />

geval niet di<strong>en</strong><strong>en</strong> als pass<strong>en</strong>de beoordeling als bedoeld in artikel 6, derde lid, van<br />

de habitatrichtlijn. De beoordeling van IBL gaat daarnaast niet uit van e<strong>en</strong><br />

ecologisch beoordelingskader, waarbij alle effect<strong>en</strong> van het project van RWE in<br />

1 ^<br />

1 st<br />

Dobb<strong>en</strong>, H.F. van, R. Bobbink, D. Bal & A. van Hinsberg; Overzicht van kritische depositiewaard<strong>en</strong> voor stikstof,<br />

toegepast op habitattyp<strong>en</strong> <strong>en</strong> leefgebied<strong>en</strong> van Natura 2000; gepubliceerd: 18 jan 2013; 68 pp, Alterra rapport<br />

2397<br />

' 1<br />

e


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

W/oc/c/<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

kaart word<strong>en</strong> gebracht. IBL gaat er in haar rapport<strong>en</strong> vanuit (rapport van 18<br />

december 2012, p. 24) dat extra verzur<strong>en</strong>de depositie van 1% van de<br />

'beoordelingswaarde' buit<strong>en</strong> beschouwing mag word<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong> bij de beoordeling<br />

van de vraag of e<strong>en</strong> project significante effect<strong>en</strong> heeft voor beschermde natuur.<br />

Wat onder de term beoordelingswaarde wordt verstaan is niet duidelijk. Verder is<br />

niet onderbouwd waarom deze gr<strong>en</strong>s bij 1 % zou ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet hoger of lager. Het<br />

zou gaan om e<strong>en</strong> 'niet in betek<strong>en</strong>de mate' bijdrage aan de achtergrondniveaus van<br />

verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>. Deze kwalificatie, maar vooral het buit<strong>en</strong><br />

beschouwing lat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bijdrage onder 1 %, is in strijd met de jurisprud<strong>en</strong>tie<br />

van uw Afdeling'*.<br />

IBL heeft niet voor de totale uitstoot van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong><br />

onderzocht of kan word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> dat deze voor e<strong>en</strong> significante aantasting van<br />

de natuurlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>. IBL<br />

heeft per stof de hiervoor besprok<strong>en</strong> 1%-regel toegepast <strong>en</strong> geconcludeerd dat<br />

voor alle verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>, behalve voor S02, de te verwacht<strong>en</strong><br />

bijdrage t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE onder 1 % van de "<br />

beoordelingswaarde" zou blijv<strong>en</strong>. De habitatrichtlijn schrijft echter niet voor dat de<br />

effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project per geëmitteerde stof word<strong>en</strong> beoordeeld, maar dat voor<br />

het gehele project in combinatie met andere plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> wordt beoordeeld<br />

of kan word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> dat de natuurlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van Natura 2000-gebied<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> aangetast. De door IBL gehanteerde systematiek is daarmee in strijd. IBL<br />

heeft door de gevolgde toepassing per stof van de 1%-regel, wat er van die regel<br />

ook zij, niet de totale verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

beoordeeld, maar alle<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van de to<strong>en</strong>ame van depositie t<strong>en</strong> gevolge van<br />

de uitstoot van S02. De conclusie is dan ook dat de beoordeling onjuist <strong>en</strong><br />

incompleet is <strong>en</strong> strijdig is met artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn. Van e<strong>en</strong><br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling kan in zoverre dan ook niet word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong>.<br />

Verder is in de beoordeling die in de bezwaarfase is uitgevoerd inzake effect<strong>en</strong> van<br />

het project op Duitse gebied<strong>en</strong> slechts gekek<strong>en</strong> naar de effect<strong>en</strong> op vier Natura<br />

2000-gebied<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s verweerders zou de beoordeling tot deze gebied<strong>en</strong><br />

beperkt mog<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> op grond van e<strong>en</strong> criterium naar Duits recht waarbij extra<br />

depositie van stikstof onder 7,14 mol/ha/jaar buit<strong>en</strong> beschouwing zou mog<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong>. Voor ge<strong>en</strong> van de binn<strong>en</strong> de invloedsfeer van de c<strong>en</strong>trale maar buit<strong>en</strong><br />

beschouwing gelat<strong>en</strong> Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> is bepaald welke habitattyp<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> daar voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoe het met de staat van instandhouding van die<br />

habitat <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> is gesteld. Ook op dit punt kan daarom niet gesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de beoordeling die aan de daarvoor geld<strong>en</strong>de minimumvereist<strong>en</strong><br />

voldoet. Weg<strong>en</strong>s strijd met artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn di<strong>en</strong><strong>en</strong> de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> dan ook te word<strong>en</strong> vernietigd.<br />

Overige significante effect<strong>en</strong> op habitat (Hl 10A, Hl 140A, Hl 130, Hl 170)<br />

T<strong>en</strong> gevolge van de aanleg van e<strong>en</strong> koelwateruitlaat van RWE verdwijnt 3 hectare<br />

^<br />

Z J Z ^<br />

Papier van<br />

verantwoorde herkomst<br />

FSC*C017135<br />

ztei bijvoorbeeld AbRS 4 mei 2012, zaaknummers 200901310/1/R2 <strong>en</strong> 200901311/1/R2, r.o. 2.7.6<br />

'^» > - ' S<br />

- ^ 3 ^<br />

^isS3:i[^l!SÉ^ISSI3S3!iS^SQ!É [^tefeiiiïgijèj'ÉSps !M


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

W/oc/c/<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

kaart word<strong>en</strong> gebracht. IBL gaat er in haar rapport<strong>en</strong> vanuit (rapport van 18<br />

december 2012, p. 24) dat extra verzur<strong>en</strong>de depositie van 1% van de<br />

'beoordelingswaarde' buit<strong>en</strong> beschouwing mag word<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong> bij de beoordeling<br />

van de vraag of e<strong>en</strong> project significante effect<strong>en</strong> heeft voor beschermde natuur.<br />

Wat onder de term beoordelingswaarde wordt verstaan is niet duidelijk. Verder is<br />

niet onderbouwd waarom deze gr<strong>en</strong>s bij 1 % zou ligg<strong>en</strong> <strong>en</strong> niet hoger of lager. Het<br />

zou gaan om e<strong>en</strong> 'niet in betek<strong>en</strong>de mate' bijdrage aan de achtergrondniveaus van<br />

verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>. Deze kwalificatie, maar vooral het buit<strong>en</strong><br />

beschouwing lat<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bijdrage onder 1 %, is in strijd met de jurisprud<strong>en</strong>tie<br />

van uw Afdeling'*.<br />

IBL heeft niet voor de totale uitstoot van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong><br />

onderzocht of kan word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> dat deze voor e<strong>en</strong> significante aantasting van<br />

de natuurlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>. IBL<br />

heeft per stof de hiervoor besprok<strong>en</strong> 1%-regel toegepast <strong>en</strong> geconcludeerd dat<br />

voor alle verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>, behalve voor S02, de te verwacht<strong>en</strong><br />

bijdrage t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE onder 1 % van de "<br />

beoordelingswaarde" zou blijv<strong>en</strong>. De habitatrichtlijn schrijft echter niet voor dat de<br />

effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project per geëmitteerde stof word<strong>en</strong> beoordeeld, maar dat voor<br />

het gehele project in combinatie met andere plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> wordt beoordeeld<br />

of kan word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> dat de natuurlijke k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> van Natura 2000-gebied<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> aangetast. De door IBL gehanteerde systematiek is daarmee in strijd. IBL<br />

heeft door de gevolgde toepassing per stof van de 1%-regel, wat er van die regel<br />

ook zij, niet de totale verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

beoordeeld, maar alle<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van de to<strong>en</strong>ame van depositie t<strong>en</strong> gevolge van<br />

de uitstoot van S02. De conclusie is dan ook dat de beoordeling onjuist <strong>en</strong><br />

incompleet is <strong>en</strong> strijdig is met artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn. Van e<strong>en</strong><br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling kan in zoverre dan ook niet word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong>.<br />

Verder is in de beoordeling die in de bezwaarfase is uitgevoerd inzake effect<strong>en</strong> van<br />

het project op Duitse gebied<strong>en</strong> slechts gekek<strong>en</strong> naar de effect<strong>en</strong> op vier Natura<br />

2000-gebied<strong>en</strong>. Volg<strong>en</strong>s verweerders zou de beoordeling tot deze gebied<strong>en</strong><br />

beperkt mog<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> op grond van e<strong>en</strong> criterium naar Duits recht waarbij extra<br />

depositie van stikstof onder 7,14 mol/ha/jaar buit<strong>en</strong> beschouwing zou mog<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong>. Voor ge<strong>en</strong> van de binn<strong>en</strong> de invloedsfeer van de c<strong>en</strong>trale maar buit<strong>en</strong><br />

beschouwing gelat<strong>en</strong> Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> is bepaald welke habitattyp<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> daar voorkom<strong>en</strong> <strong>en</strong> hoe het met de staat van instandhouding van die<br />

habitat <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> is gesteld. Ook op dit punt kan daarom niet gesprok<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de beoordeling die aan de daarvoor geld<strong>en</strong>de minimumvereist<strong>en</strong><br />

voldoet. Weg<strong>en</strong>s strijd met artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn di<strong>en</strong><strong>en</strong> de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> dan ook te word<strong>en</strong> vernietigd.<br />

Overige significante effect<strong>en</strong> op habitat (Hl 10A, Hl 140A, Hl 130, Hl 170)<br />

T<strong>en</strong> gevolge van de aanleg van e<strong>en</strong> koelwateruitlaat van RWE verdwijnt 3 hectare<br />

^<br />

Z J Z ^<br />

Papier van<br />

verantwoorde herkomst<br />

FSC*C017135<br />

ztei bijvoorbeeld AbRS 4 mei 2012, zaaknummers 200901310/1/R2 <strong>en</strong> 200901311/1/R2, r.o. 2.7.6<br />

'^» > - ' S<br />

- ^ 3 ^<br />

^isS3:i[^l!SÉ^ISSI3S3!iS^SQ!É [^tefeiiiïgijèj'ÉSps !M


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur,.de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

l/l/odc/<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

blootgesteld word<strong>en</strong> aan de aanzuig<strong>en</strong>de werking van de koelwaterinname<br />

waardoor extra slib de Eemshav<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingetrokk<strong>en</strong>. Niet is onderzocht in<br />

hoeverre dit bestaande zandbank<strong>en</strong> <strong>en</strong> slikk<strong>en</strong> zal verander<strong>en</strong> <strong>en</strong> aantast<strong>en</strong>. Het<br />

bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreid<strong>en</strong> van bagger als gevolg van het uitbreid<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong><br />

van de hav<strong>en</strong> <strong>en</strong> het onderhoud van de hav<strong>en</strong> zal hier bov<strong>en</strong>op nog voor extra<br />

effect<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>.<br />

De gevolg<strong>en</strong> van de inname van koelwater respectievelijk het verspreid<strong>en</strong> van<br />

grond <strong>en</strong> bagger zijn voor deze habitats in de pass<strong>en</strong>de beoordeling daarnaast,<br />

voor zover van beoordeling sprake is geweest, wederom als op zichzelf staand<br />

beschouwd, terwijl de Natuurbeschermingswet voorschrijft dat één <strong>en</strong> ander in<br />

sam<strong>en</strong>hang moet word<strong>en</strong> bezi<strong>en</strong>. Het gaat er dus om te beoordel<strong>en</strong> of het project<br />

van RWE in haar totaliteit - <strong>en</strong> terzijde, ook in cumulatie met andere project<strong>en</strong> -<br />

significante effect<strong>en</strong> op deze habitats zal hebb<strong>en</strong>. Daarvoor moet<strong>en</strong> de<br />

verschill<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong> van het project word<strong>en</strong><br />

sam<strong>en</strong>geteld <strong>en</strong> beoordeeld. De pass<strong>en</strong>de beoordeling schiet ook op dit punt<br />

tekort, door steeds slechts voor de afzonderlijk van elkaar bekek<strong>en</strong> aspect<strong>en</strong> te<br />

beoordel<strong>en</strong> of de effect<strong>en</strong> significant kunn<strong>en</strong> zijn.<br />

Naar de gevolg<strong>en</strong> van het stort<strong>en</strong> van slib in de buurt van Borkum voor habitat<br />

Hl 170 riffe is ge<strong>en</strong> onderzoek gedaan. Significante effect<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> echter niet op<br />

voorhand te kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. Wordt wel onderzoek uitgevoerd, dan zal<br />

dit onderzoek niet, ev<strong>en</strong>als het naar slibstorting al uitgevoerde onderzoek in het<br />

kader van de pass<strong>en</strong>de beoordeling slechts betrekking mog<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />

periode van vier jar<strong>en</strong>; dan di<strong>en</strong>t de gehele lev<strong>en</strong>sduur van de c<strong>en</strong>trale van RWE<br />

als uitgangspunt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> te word<strong>en</strong>. Hoe dan ook is de uitgevoerde pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling niet compleet <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> daarom niet in stand<br />

blijv<strong>en</strong>.<br />

Significante effect<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong><br />

In het wadd<strong>en</strong>gebied kom<strong>en</strong> de zeezoogdier<strong>en</strong> gewone <strong>en</strong> grijze zeehond <strong>en</strong><br />

bruinvis voor. Voor de gewone zeehond geldt e<strong>en</strong> behoudopgave in de<br />

Wadd<strong>en</strong>zee; voor de grijze zeehond is in de vergunning<strong>en</strong> terecht uitgegaan van<br />

e<strong>en</strong> verbeteropgave in de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> verbeteropgave voor de bruinvis<br />

in het aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied Noordzeekustzone. Aan de<br />

instandhoudingsdoel<strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong> in de nabijgeleg<strong>en</strong> Duitse Natura 2000-<br />

gebied<strong>en</strong> Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer, Unterems und Auss<strong>en</strong>ems <strong>en</strong> Hund und<br />

Paapsand is niet getoetst. Het Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer is onder andere<br />

aangewez<strong>en</strong> voor respectievelijk gewone zeehond <strong>en</strong> bruinvis. De staat van<br />

instandhouding voor deze soort<strong>en</strong> in dat gebied is voor het aspect isolatie als slecht<br />

beoordeeld door de Duitse autoriteit<strong>en</strong> (beoordeling "C"), zo blijkt uit de aanmelding<br />

van het gebied bij de Commissie. Met de gewone zeehond waarvoor het gebied<br />

Unterems und Auss<strong>en</strong>ems is aangewez<strong>en</strong> gaat het volg<strong>en</strong>s de aanmelding van dit<br />

gebied op alle front<strong>en</strong> slecht. De soort scoort slecht op het aspect 'populatie',<br />

'conservatie' <strong>en</strong> 'isolatie' (beoordeling<strong>en</strong> "C", "C" <strong>en</strong> "C"). Ook met de gewone<br />

zeehond binn<strong>en</strong> de speciale beschermingszone Hund und Paapsand gaat het voor<br />

de aspect<strong>en</strong> 'populatie' <strong>en</strong> 'isolatie' slecht volg<strong>en</strong>s de bij de Commissie ingedi<strong>en</strong>de<br />

gegev<strong>en</strong>s (beoordeling<strong>en</strong> "C" <strong>en</strong> "C").


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/add<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

In de pass<strong>en</strong>de beoordeling zijn de gegev<strong>en</strong>s verwerkt die in opdracht van RWE<br />

zijn verzameld over de gevolg<strong>en</strong> van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong>,<br />

zoals was voorgeschrev<strong>en</strong> in de in 2011 door de Afdeling herroep<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong>.<br />

Deze gegev<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> echter ge<strong>en</strong> betrekking op de voornoemde Duitse<br />

gebied<strong>en</strong>. Aan de hand van telling<strong>en</strong>, het volg<strong>en</strong> van gez<strong>en</strong>derde zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

observaties van geluid<strong>en</strong> van bruinviss<strong>en</strong> zijn gegev<strong>en</strong>s verzameld over de<br />

aanwezigheid van zeezoogdier<strong>en</strong> in het gebied <strong>en</strong> is getracht vast te stell<strong>en</strong> of de<br />

bouwfase van het project van RWE zorgt voor significante effect<strong>en</strong> op<br />

populati<strong>en</strong>iveau. De gebruikte methode geeft het betreff<strong>en</strong>de inzicht echter niet.<br />

Mede naar aanleiding van het eerste rapport naar aanleiding van die monitoring<br />

oordeelde de Afdeling dat significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> niet kond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>^. Kort sam<strong>en</strong>gevat komt de Afdeling<br />

tot het oordeel dat er betreff<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van het project op zeezoogdier<strong>en</strong><br />

belangrijke leemt<strong>en</strong> in de voor de beoordeling noodzakelijke k<strong>en</strong>nis bestond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

dat deze leemt<strong>en</strong> met nader onderzoek <strong>en</strong> niet met monitoring kond<strong>en</strong> <strong>en</strong> mocht<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> ingevuld. E<strong>en</strong> belangrijk bezwaar van de natuur- <strong>en</strong> milieuorganisaties t<strong>en</strong><br />

aanzi<strong>en</strong> van de voorgeschrev<strong>en</strong> monitoring was dat de situatie betreff<strong>en</strong>de<br />

zeehond<strong>en</strong> rond de Eemshav<strong>en</strong> voordat met bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong><br />

werd, de zog<strong>en</strong>aamde nulsituatie, nooit in kaart is gebracht. Dit betreft e<strong>en</strong><br />

belangrijk gebrek betreft in het uitgevoerde onderzoek. De in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling g<strong>en</strong>oemde vliegtuigtelling<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> compleet beeld. Hierdoor is<br />

onduidelijk wat de effect<strong>en</strong> van de bouwfase van het project van RWE zijn.<br />

Na de eerste jar<strong>en</strong> monitoring kond<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> van de bouw- <strong>en</strong><br />

aanlegfase van het project van RWE niet word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. Het eerste rapport dat<br />

in dit kader werd opgesteld leidde tot de conclusie dat het ontbrek<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

nulmeting in de weg staat aan e<strong>en</strong> volledig zicht op de effect<strong>en</strong> van de<br />

bouwactiviteit<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong>, terwijl de resultat<strong>en</strong> ook bevestig<strong>en</strong> dat<br />

significante effect<strong>en</strong> zich op de lange termijn kunn<strong>en</strong> voordo<strong>en</strong>.<br />

Volg<strong>en</strong>s de pass<strong>en</strong>de beoordeling zoud<strong>en</strong> de gegev<strong>en</strong>s uit de monitoring ge<strong>en</strong><br />

aanleiding hebb<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong> voor de conclusie dat het project van RWE tot<br />

significante effect<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong> leidt. De onderligg<strong>en</strong>de informatie is echter<br />

niet verstrekt <strong>en</strong> daardoor niet verifieerbaar voor derd<strong>en</strong>. De wel beschikbare<br />

informatie laat vermijdingsgedrag zi<strong>en</strong> van zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong> bruinviss<strong>en</strong>. Daar komt<br />

bij dat de telling<strong>en</strong> vanuit de lucht gedur<strong>en</strong>de de bouwperiode, waaraan in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling wordt gerefereerd, mogelijk helemaal niet wijz<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />

to<strong>en</strong>ame van zeehond<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> het vermijdingsgebied, maar juist op e<strong>en</strong> grotere<br />

verstoring dan waarvan in de pass<strong>en</strong>de beoordeling uit wordt gegaan. Bij verstoring<br />

door onderwatergeluid <strong>en</strong> trilling<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zeehond<strong>en</strong> immers juist uit het water<br />

kom<strong>en</strong>, wat tot hogere aantall<strong>en</strong> zeehond<strong>en</strong> op zandbank<strong>en</strong> leidt. Die hogere<br />

aantall<strong>en</strong> zijn in dat geval e<strong>en</strong> tek<strong>en</strong> van verstoring <strong>en</strong> niet van e<strong>en</strong> groter<br />

word<strong>en</strong>de populatie, waar de pass<strong>en</strong>de beoordeling vanuit gaat. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is de<br />

bouwperiode in de Eemshav<strong>en</strong> na het afrond<strong>en</strong> van de bouwfase van RWE niet<br />

-O<br />

FSC<br />

FSC'C017135<br />

AbRS 24 augustus 2011, zaaknummers 200900425/1/R2 <strong>en</strong> 200902744/1/R2, r.o. 2.10.5<br />

J.Q I.J"


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/i/ac/d<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

voorbij. De werkzaamhed<strong>en</strong> voor het verl<strong>en</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitdiep<strong>en</strong> van de<br />

Wilhelminahav<strong>en</strong>, inclusief bagger- <strong>en</strong> verspreidingswerkzaamhed<strong>en</strong> zijn pas over<br />

<strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> afgerond, terwijl Groning<strong>en</strong> Seaports ook e<strong>en</strong> uitbreiding van de<br />

Beatrixhav<strong>en</strong> voorziet, e<strong>en</strong> vaargeulverdieping niet uitgeslot<strong>en</strong> is <strong>en</strong> er de kom<strong>en</strong>de<br />

jar<strong>en</strong> ook bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> nieuwe c<strong>en</strong>trale van Eemsmond Energie<br />

zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verricht. De verstoring door bouw- <strong>en</strong> aanlegwerkzaamhed<strong>en</strong> zal dus<br />

nog jar<strong>en</strong> doorgaan. Dit alles is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling niet meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bij<br />

het isepal<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> van het project van RWE. In teg<strong>en</strong>deel, dit soort<br />

effect<strong>en</strong> lijkt steeds zoveel mogelijk te word<strong>en</strong> weggeschrev<strong>en</strong>. Inzake de<br />

uitbreiding van de Beatrixhav<strong>en</strong> kan, zoals in de pass<strong>en</strong>de beoordeling is gesteld,<br />

bijvoorbeeld wel sprake zijn van overlapping van de geluidcontour met de<br />

geluidcontour behor<strong>en</strong>de bij het project van RWE, deze werkzaamhed<strong>en</strong> zull<strong>en</strong><br />

cumulatief toch tot meer verstoring leid<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> de betreff<strong>en</strong>de geluidniveaus<br />

word<strong>en</strong> gerealiseerd nadat de meest verstor<strong>en</strong>de werkzaamhed<strong>en</strong> voor het project<br />

van RWE zijn afgerond, wat inderdaad het geval is. De periode waarin verstoring<br />

door bouw- <strong>en</strong> aanlegwerkzaamhed<strong>en</strong> optreedt, wordt met die werkzaamhed<strong>en</strong> dus<br />

substantieel verl<strong>en</strong>gd, met alle gevolg<strong>en</strong> van di<strong>en</strong> voor de beschermde populaties<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> aan beide kant<strong>en</strong> van de gr<strong>en</strong>s tuss<strong>en</strong> Nederland <strong>en</strong> Duitsland. Het<br />

voorgaande leidt allesbehalve tot de conclusie dat significante effect<strong>en</strong> op<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> met zekerheid kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>, in teg<strong>en</strong>deel.<br />

Voor de populatie gewone zeehond<strong>en</strong> die in de Doilard verblijft, is de verbinding<br />

met de Wadd<strong>en</strong>zee van vitaal belang, om (g<strong>en</strong>etische) isolatie <strong>en</strong> uitsterv<strong>en</strong> te<br />

voorkom<strong>en</strong>. Dit contact is mogelijk via het Doekegat. Het betreft zoals vermeld e<strong>en</strong><br />

doorgang van slechts circa 2,5 kilometer breed. Gelet op de staat van<br />

instandhouding van de gewone zeehond in Unterems und Auss<strong>en</strong>ems <strong>en</strong> in Hund<br />

und Paapsand zal elk negatief effect op het leefgebied van deze soort al snel leid<strong>en</strong><br />

tot e<strong>en</strong> als significant aan te merk<strong>en</strong> effect op populati<strong>en</strong>iveau. Uit de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling blijkt van ontwijkgedrag van onder andere gewone zeehond van het<br />

gebied rond de Eemshav<strong>en</strong>. Dit gebied is van ess<strong>en</strong>tieel belang als doorgang naar<br />

de voornoemde Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> waar het met deze soort al niet goed<br />

gaat. De conclusie is dan ook dat significante effect<strong>en</strong> op gewone zeehond<strong>en</strong> niet<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. De in de pass<strong>en</strong>de beoordeling daarvan afwijk<strong>en</strong>de<br />

standpunt<strong>en</strong> zijn niet onderbouwd <strong>en</strong> de vereiste zekerheid ontbreekt dan ook. Het<br />

betreff<strong>en</strong>de vermijdingsgedrag maakt dat het gebied rond de Eemshav<strong>en</strong> minder<br />

geschikt is geword<strong>en</strong> voor bruinviss<strong>en</strong> <strong>en</strong> grijze zeehond<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong><br />

uitbreidingsopgave geldt <strong>en</strong> voor gewone zeehond<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> behoudopgave<br />

is vastgesteld. Gelet op deze uitbreidings- <strong>en</strong> behoudopgav<strong>en</strong> moet het minder<br />

geschikt word<strong>en</strong> van leefgebied voor deze soort<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s als significant negatief<br />

effect word<strong>en</strong> aangemerkt. Verwez<strong>en</strong> wordt naar het hiervoor al aangehaalde arrest<br />

van het Hof van justitie van de Europese Unie (hierna: Hof) inzake Alto Sil^, waaruit<br />

blijkt dat het verstor<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee verlor<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> gaan van pot<strong>en</strong>tieel voor<br />

beschermde soort<strong>en</strong> geschikt of geschikt te mak<strong>en</strong> gebied tot significante effect<strong>en</strong><br />

HyJ EU 24 november 2011, zaaknummer C-404/09, Alto Sil


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

l/l/oc/de/?ver<strong>en</strong>iging<br />

voor de betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>. Bij de effect<strong>en</strong> van geluid is opnieuw,<br />

ev<strong>en</strong>als in de vorige vergunning<strong>en</strong>, uitgegaan van de onjuiste voorstelling van<br />

zak<strong>en</strong> dat alle<strong>en</strong> het volume van geluid bepal<strong>en</strong>ds zou zijn voor de mate waarin<br />

geluid verstor<strong>en</strong>d kan zijn. Zoals ook in procedures teg<strong>en</strong> de eerdere vergunning<strong>en</strong><br />

werd aangevoerd, is niet het aantal decibell<strong>en</strong> bepal<strong>en</strong>d voor de mate van<br />

verstoring van zeezoogdier<strong>en</strong> door geluid, maar had de verstoring beoordeeld<br />

di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>ds de mate waarin het geluid tot irritatie kan leid<strong>en</strong> op<br />

grond van de aard <strong>en</strong> de frequ<strong>en</strong>tie van het geluid. Bepaalde geluid<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> niet<br />

veel decibell<strong>en</strong> oplever<strong>en</strong>, maar ook bij lage geluidniveaus door de aard van het<br />

geluid of de frequ<strong>en</strong>tie tot ernstige verstoring leid<strong>en</strong> (nagels op schoolbord). Op dit<br />

punt zijn er bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> mogelijk grote verschill<strong>en</strong> in de beleving tuss<strong>en</strong> gewone<br />

zeehond, die in zijn algeme<strong>en</strong>heid wat minder gevoelig lijkt voor verstoring, <strong>en</strong><br />

grijze zeehond <strong>en</strong> bruinvis.<br />

Verder is de bouwfase van het project van RWE als min of meer als op zichzelf<br />

staand beoordeeld. Naast de hiervoor b<strong>en</strong>oemde andere bouw- <strong>en</strong><br />

aanlegwerkzaamhed<strong>en</strong> in het gebied, had de bouwfase van het project van RWE<br />

ook moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld in sam<strong>en</strong>hang met de daarop volg<strong>en</strong>de<br />

exploitatiefase, waardoor tijd<strong>en</strong>s de bouw verstoord leefgebied van zeezoogdier<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong>d ongeschikt(er) wordt voor deze soort<strong>en</strong> met alle gevolg<strong>en</strong> van di<strong>en</strong> op<br />

populati<strong>en</strong>iveau. Hond <strong>en</strong> Paap <strong>en</strong> dichterbij geleg<strong>en</strong> zandbank<strong>en</strong> die geschikt zijn<br />

voor de gewone <strong>en</strong> grijze zeehond zull<strong>en</strong> in de exploitatiefase ongeschikt word<strong>en</strong><br />

als rust- <strong>en</strong> zoogplaats door geluid van de c<strong>en</strong>trale, door scheepvaart <strong>en</strong> door<br />

lichtemissies (tot 500 meter achter de dijk). Voor de grijze zeehond <strong>en</strong> de bruinvis<br />

zal dit, gelet op de uitbreidingsopgave, nog sneller tot niet uit te sluit<strong>en</strong> significante<br />

effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> dan voor de gewone zeehond.<br />

Onduidelijk is verder wat de te verwacht<strong>en</strong> niveaus van geluid onder <strong>en</strong> bov<strong>en</strong><br />

water zull<strong>en</strong> zijn van het extra scheepsverkeer van het project van RWE, rek<strong>en</strong>ing<br />

houd<strong>en</strong>d met de worst case waarin aan- <strong>en</strong> afvoer van kol<strong>en</strong> geschiedt met behulp<br />

grote Panamax-schep<strong>en</strong>. Ook is onduidelijk of bij het berek<strong>en</strong><strong>en</strong> van de aantall<strong>en</strong><br />

extra schep<strong>en</strong> die word<strong>en</strong> verwacht rek<strong>en</strong>ing is gehoud<strong>en</strong> met het feit dat RWE<br />

vanplan is e<strong>en</strong> nog nader te bepal<strong>en</strong> perc<strong>en</strong>trage biomassa bij te stok<strong>en</strong>. Bij<br />

biomassa gaat het om zeer volumineuze brandstoff<strong>en</strong> gaat, wat t<strong>en</strong> opzicht van de<br />

aanvoer van ste<strong>en</strong>kool tot extra scheepsbeweging<strong>en</strong> zal leid<strong>en</strong>.<br />

Inzake de verstoring door schep<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gevolge van 'silhouetwerking' is onduidelijk<br />

hoe die verstoring is beoordeeld <strong>en</strong> waarop de aanname is gebaseerd dat deze<br />

verstoring slechts effect zou hebb<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> afstand van 2 kilometers. Nerg<strong>en</strong>s<br />

blijkt uit waar die aanname op is gebaseerd. Ook is dit verstor<strong>en</strong>de effect als op<br />

zichzelf staand beoordeeld <strong>en</strong> niet in combinatie met het onder <strong>en</strong> bov<strong>en</strong> water<br />

geluid van de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> met het licht <strong>en</strong> geluid afkomstig van de c<strong>en</strong>trale,<br />

waaronder begrep<strong>en</strong> afkomstig van laad- <strong>en</strong> loswerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> met de effect<strong>en</strong><br />

van de kom<strong>en</strong>de jar<strong>en</strong> doorgaande uitbreidings- <strong>en</strong> baggerwerkzaamhed<strong>en</strong> in de<br />

hav<strong>en</strong>.<br />

Het scheepverkeer zal gebruik mak<strong>en</strong> van de vaargeul die vlakbij verschill<strong>en</strong>de<br />

door de minister van Landbouw, Natuur <strong>en</strong> Voedselkwaliteit geslot<strong>en</strong> verklaarde<br />

zandbank<strong>en</strong> is geleg<strong>en</strong>. Onduidelijk is of geslot<strong>en</strong> verklaarde gebied<strong>en</strong> ook<br />

gevolg<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van het stort<strong>en</strong> van bagger <strong>en</strong> licht <strong>en</strong> geluid van de


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

H/adcf<strong>en</strong>ve re ni ging<br />

c<strong>en</strong>trale. Dat is niet onderzocht. De geslot<strong>en</strong>verklaring<strong>en</strong>, opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het Besluit<br />

beperking toegankelijkheid natuurgebied<strong>en</strong> ex art. 20 Nbwet Natura 2000-gebied<br />

Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> Noordzeekustzone, hebb<strong>en</strong> tot doel zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels op voor<br />

die soort<strong>en</strong> belangrijke plaats<strong>en</strong> in de Wadd<strong>en</strong>zee extra te bescherm<strong>en</strong>. In het<br />

Besluit is e<strong>en</strong> groot aantal gebied<strong>en</strong> in de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> Noordzeekustzone<br />

geslot<strong>en</strong> verklaard met het oog op kram<strong>en</strong>de <strong>en</strong> zog<strong>en</strong>de zeehond<strong>en</strong> die van die<br />

gebied<strong>en</strong> gebruik mak<strong>en</strong>. Op grond van artikel 7, zesde lid, van het Besluit di<strong>en</strong>t<br />

aan de "extra beschermde natuurwaard<strong>en</strong>" van e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> verklaard gebied te<br />

word<strong>en</strong> getoetst indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vergunning wordt verle<strong>en</strong>d voor activiteit<strong>en</strong> die tot e<strong>en</strong><br />

aantasting van die waard<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. De betreff<strong>en</strong>de toets is in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling echter in het niet uitgevoerd <strong>en</strong> ook de daarbij behor<strong>en</strong>de juridische<br />

toets aan de diverse besluit<strong>en</strong> tot geslot<strong>en</strong> verklaring heeft, ook na heroverweging,<br />

niet plaastgevond<strong>en</strong>. Ook is onduidelijk wat precies in de Duitse besluit<strong>en</strong> tot<br />

geslot<strong>en</strong>verklaring is bepaald; daaraan is in het geheel niet getoetst.<br />

Bruinviss<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verstoord door bouwlawaai <strong>en</strong> zull<strong>en</strong> het gebied mogelijk nog<br />

meer gaan mijd<strong>en</strong> door scheepvaart <strong>en</strong> geluid- <strong>en</strong> lichtemissies in de<br />

exploitatiefase. Juist voor de bruinvis is contact <strong>en</strong> uitwisseling met soortg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> in<br />

bijvoorbeeld Duitse gebied<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel. Het betreft bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> e<strong>en</strong> zichtjager die<br />

door baggerstort mogelijk extra verstoord raakt. Ook voor grijze zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

gewone zeehond<strong>en</strong> is vermijdingsgedrag vastgesteld in de bouwfase <strong>en</strong> is onzeker<br />

of dit vermijdingsgedrag niet zal word<strong>en</strong> voortgezet t<strong>en</strong> gevolge van verdere<br />

verstoring in de exploitatiefase. Ook voor zeehond<strong>en</strong> is de uitwisseling met del<strong>en</strong><br />

van dezelfde populatie in andere gebied<strong>en</strong> of andere populaties ess<strong>en</strong>tieel.<br />

Vanuit die optiek is al helemaal ge<strong>en</strong> zekerheid verkreg<strong>en</strong> over het uitblijv<strong>en</strong> van<br />

significante effect<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong> van de verstoring in de bouw- <strong>en</strong><br />

exploitatiefase door het project van RWE van het gebied rond de Eemshav<strong>en</strong>,<br />

waaronder het Doekegat <strong>en</strong> het estuarium van de Eems-Dollard. De gevolg<strong>en</strong> van<br />

het project van RWE, laat staan van daarmee gecumuleerde effect<strong>en</strong> van andere<br />

project<strong>en</strong>, zijn voor de populaties zeezoogdier<strong>en</strong> waarvoor in het aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de<br />

deel van Duitsland Natura 2000-gebied<strong>en</strong> zijn aangewez<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte in het<br />

geheel niet onderzocht. Gelet op de slechte staat van instandhouding van de<br />

gewone zeehond in de Duitse gebied<strong>en</strong> Unterems und Ausserems <strong>en</strong> Hund und<br />

Paapsand, kan het in het monitoringsrapport 2009 geconstateerde<br />

vermijdingsgedrag echter al snel tot significante effect<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau leid<strong>en</strong><br />

of hebb<strong>en</strong> geleid. Binn<strong>en</strong> het Natura 2000-gebied Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer<br />

is de staat van instandhouding van de populatie gewone zeehond waarvoor het<br />

gebied is aangewez<strong>en</strong> voor het aspect 'Isolatie', zoals vermeld, als slecht<br />

(beoordeling "C") beoordeeld. Mede in het licht daarvan hadd<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van het<br />

project van RWE op de gebied<strong>en</strong> Unterems und Ausserems, Hund und Paapsand<br />

<strong>en</strong> Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling is dan ook niet compleet <strong>en</strong> de conclusie is dat daardoor significante<br />

effect<strong>en</strong> op de gewone zeehond niet zijn uit te sluit<strong>en</strong>.<br />

Het gebied Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer is ook aangewez<strong>en</strong> voor de bruinvis.<br />

Ook voor deze soort is de beoordeling, zoals hiervoor al beschrev<strong>en</strong>, slecht voor<br />

wat betreft het aspect 'Isolatie' van de staat van instandhouding (beoordeling "C").<br />

Ook het Natura 2000-gebied Borkum-Riffgrund is aangewez<strong>en</strong> voor de bruinvis.


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

De bruinviss<strong>en</strong> daar behor<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> kleine <strong>en</strong> kwetsbare populatie, die vroeger<br />

waarschijnlijk ook de Nederlandse kust <strong>en</strong> het Kanaal als verspreidingsgebied had.<br />

Voor wat betreft de aspect<strong>en</strong> 'Populatie', 'Isolatie' <strong>en</strong> 'Behoud' is de staat van<br />

instandhouding hier als slecht beoordeeld (beoordeling "C"). Inzake de bruinvis leidt<br />

dit tot de conclusie dat significante effect<strong>en</strong> op de bruinvis t<strong>en</strong> gevolge van het<br />

project van RWE ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s niet zijn uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is op grond van de Habitatrichtlijn de mogelijkheid tot verbinding <strong>en</strong><br />

uitwisseling tuss<strong>en</strong> populaties die in verschill<strong>en</strong>de natuurgebied<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aparte<br />

natuurwaarde die bescherming g<strong>en</strong>iet. Immers om van e<strong>en</strong> gunstige staat van<br />

instandhouding te kunn<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong> in de zin van artikel 1, onder i, van de<br />

habitatrichtlijn di<strong>en</strong>t het "natuurlijke verspreidingsgebied" van de soort "niet kleiner"<br />

te word<strong>en</strong>. In het licht daarvan <strong>en</strong> gelet op de staat van instandhouding van de<br />

gewone zeehond <strong>en</strong> de bruinvis is uitwisseling tuss<strong>en</strong> Nederlandse <strong>en</strong> Duitse<br />

exemplar<strong>en</strong> van deze soort<strong>en</strong> van groot belang. Extra scheepsverkeer zal daarom<br />

al snel tot significante effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau. Ook dat is in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling <strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de onderk<strong>en</strong>d.<br />

Voor de grijze zeehond <strong>en</strong> de bruinvis geldt daarnaast in het gebied Wadd<strong>en</strong>zee<br />

respectievelijk Noordzeekustzone de al g<strong>en</strong>oemde uitbreidingsopgave. Dat de<br />

populaties van deze soort<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de betreff<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> mogelijk<br />

verder versnipperd rak<strong>en</strong> door opsplitsing van hun leefgebied door extra<br />

scheepsverkeer in de vaargeul, waardoor de soort<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau g<strong>en</strong>etisch<br />

zwakker word<strong>en</strong>, kan leid<strong>en</strong> tot niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong>.<br />

De voorgaande effect<strong>en</strong> van barrièrevorming <strong>en</strong> verstoring van leefgebied zijn<br />

bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet beoordeeld in sam<strong>en</strong>hang met de effect<strong>en</strong> van de gigantische<br />

hoeveelhed<strong>en</strong> koelwater die in het gebied word<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> die hoe dan ook<br />

zull<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot aanzi<strong>en</strong>lijke gevolg<strong>en</strong> voor de voedselvoorraad van onder andere<br />

zeezoogdier<strong>en</strong>. De inname van koelwater leidt jaarlijks tot de sterfte van miljo<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

viss<strong>en</strong>. Niet is aangetoond dat dit significant anders is bij toepassing van e<strong>en</strong><br />

visretoursysteem. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vormt haring één van de hoofdbestanddel<strong>en</strong> van het<br />

voedingspakket van zeezoogdier<strong>en</strong> in het gebied <strong>en</strong> juist voor deze soort geldt dat<br />

elke aanraking, dus ook contact met zev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> visretoursysteem, fataal kan zijn.<br />

De gevolg<strong>en</strong> van de koelwaterinname voor de beschermde populaties<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> in het Duitse <strong>en</strong> Nederlandse Wadd<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> in de Eems-Dollard<br />

zijn echter helemaal niet onderzocht. Ook hiervoor geldt daarom dat significante<br />

effect<strong>en</strong> op deze soort<strong>en</strong> niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>, zodat de bestred<strong>en</strong><br />

besluit<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />

Significante effect<strong>en</strong> op viss<strong>en</strong><br />

Het onderzoek naar de aanwezigheid van viss<strong>en</strong> in de Eemshav<strong>en</strong> is onvoldo<strong>en</strong>de<br />

zorgvuldig uitgevoerd. De door Bioconsult gehanteerde methode is niet geschikt<br />

voor het vang<strong>en</strong> <strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> van trekviss<strong>en</strong>, zoals fint, zeeprik <strong>en</strong> rivierprik<br />

die gedur<strong>en</strong>de langere period<strong>en</strong> geheel niet in het gebied aanwezig zijn om dan<br />

plotseling in e<strong>en</strong> korte periode met grote aantall<strong>en</strong> langs te trekk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> uitgebreide<br />

<strong>en</strong> zorgvuldige methode lijkt wel te zijn gebruikt in het in de jar<strong>en</strong> 1999-2001 in de<br />

Eems-Dollard uitgevoerde onderzoek 'Het diadrome visbestand in het Eems-<br />

rsc<br />

FSC"C017135


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

De bruinviss<strong>en</strong> daar behor<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> kleine <strong>en</strong> kwetsbare populatie, die vroeger<br />

waarschijnlijk ook de Nederlandse kust <strong>en</strong> het Kanaal als verspreidingsgebied had.<br />

Voor wat betreft de aspect<strong>en</strong> 'Populatie', 'Isolatie' <strong>en</strong> 'Behoud' is de staat van<br />

instandhouding hier als slecht beoordeeld (beoordeling "C"). Inzake de bruinvis leidt<br />

dit tot de conclusie dat significante effect<strong>en</strong> op de bruinvis t<strong>en</strong> gevolge van het<br />

project van RWE ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s niet zijn uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is op grond van de Habitatrichtlijn de mogelijkheid tot verbinding <strong>en</strong><br />

uitwisseling tuss<strong>en</strong> populaties die in verschill<strong>en</strong>de natuurgebied<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aparte<br />

natuurwaarde die bescherming g<strong>en</strong>iet. Immers om van e<strong>en</strong> gunstige staat van<br />

instandhouding te kunn<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong> in de zin van artikel 1, onder i, van de<br />

habitatrichtlijn di<strong>en</strong>t het "natuurlijke verspreidingsgebied" van de soort "niet kleiner"<br />

te word<strong>en</strong>. In het licht daarvan <strong>en</strong> gelet op de staat van instandhouding van de<br />

gewone zeehond <strong>en</strong> de bruinvis is uitwisseling tuss<strong>en</strong> Nederlandse <strong>en</strong> Duitse<br />

exemplar<strong>en</strong> van deze soort<strong>en</strong> van groot belang. Extra scheepsverkeer zal daarom<br />

al snel tot significante effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau. Ook dat is in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling <strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> onvoldo<strong>en</strong>de onderk<strong>en</strong>d.<br />

Voor de grijze zeehond <strong>en</strong> de bruinvis geldt daarnaast in het gebied Wadd<strong>en</strong>zee<br />

respectievelijk Noordzeekustzone de al g<strong>en</strong>oemde uitbreidingsopgave. Dat de<br />

populaties van deze soort<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de betreff<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> mogelijk<br />

verder versnipperd rak<strong>en</strong> door opsplitsing van hun leefgebied door extra<br />

scheepsverkeer in de vaargeul, waardoor de soort<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau g<strong>en</strong>etisch<br />

zwakker word<strong>en</strong>, kan leid<strong>en</strong> tot niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong>.<br />

De voorgaande effect<strong>en</strong> van barrièrevorming <strong>en</strong> verstoring van leefgebied zijn<br />

bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet beoordeeld in sam<strong>en</strong>hang met de effect<strong>en</strong> van de gigantische<br />

hoeveelhed<strong>en</strong> koelwater die in het gebied word<strong>en</strong> ing<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> die hoe dan ook<br />

zull<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot aanzi<strong>en</strong>lijke gevolg<strong>en</strong> voor de voedselvoorraad van onder andere<br />

zeezoogdier<strong>en</strong>. De inname van koelwater leidt jaarlijks tot de sterfte van miljo<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

viss<strong>en</strong>. Niet is aangetoond dat dit significant anders is bij toepassing van e<strong>en</strong><br />

visretoursysteem. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> vormt haring één van de hoofdbestanddel<strong>en</strong> van het<br />

voedingspakket van zeezoogdier<strong>en</strong> in het gebied <strong>en</strong> juist voor deze soort geldt dat<br />

elke aanraking, dus ook contact met zev<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> visretoursysteem, fataal kan zijn.<br />

De gevolg<strong>en</strong> van de koelwaterinname voor de beschermde populaties<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> in het Duitse <strong>en</strong> Nederlandse Wadd<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> in de Eems-Dollard<br />

zijn echter helemaal niet onderzocht. Ook hiervoor geldt daarom dat significante<br />

effect<strong>en</strong> op deze soort<strong>en</strong> niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>, zodat de bestred<strong>en</strong><br />

besluit<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />

Significante effect<strong>en</strong> op viss<strong>en</strong><br />

Het onderzoek naar de aanwezigheid van viss<strong>en</strong> in de Eemshav<strong>en</strong> is onvoldo<strong>en</strong>de<br />

zorgvuldig uitgevoerd. De door Bioconsult gehanteerde methode is niet geschikt<br />

voor het vang<strong>en</strong> <strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> van trekviss<strong>en</strong>, zoals fint, zeeprik <strong>en</strong> rivierprik<br />

die gedur<strong>en</strong>de langere period<strong>en</strong> geheel niet in het gebied aanwezig zijn om dan<br />

plotseling in e<strong>en</strong> korte periode met grote aantall<strong>en</strong> langs te trekk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> uitgebreide<br />

<strong>en</strong> zorgvuldige methode lijkt wel te zijn gebruikt in het in de jar<strong>en</strong> 1999-2001 in de<br />

Eems-Dollard uitgevoerde onderzoek 'Het diadrome visbestand in het Eems-<br />

rsc<br />

FSC"C017135


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

l/l/odde/?ver<strong>en</strong>iging<br />

significante effect<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>, ook als die soort<strong>en</strong> van de betreff<strong>en</strong>de habitat t<strong>en</strong><br />

tijde van de beoordeling ge<strong>en</strong> gebruik mak<strong>en</strong>*".<br />

Helemaal in het geval waarin de staat van instandhouding van de betreff<strong>en</strong>de<br />

soort<strong>en</strong> te w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> overlaat <strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> uitbreidings- of herstelopgave geldt, di<strong>en</strong>t in<br />

het licht van dit arrest van het Hof de aantasting van geschikt habitat of habitat dat<br />

geschikt gemaakt kan word<strong>en</strong> voor soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is<br />

aangewez<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> significante aantasting van het instandhoudingsdoel voor de<br />

betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> aangemerkt. Vanuit dat perspectief oordeelde het<br />

Hof dat het verstor<strong>en</strong> van pot<strong>en</strong>tieel baltsgebied van het auerho<strong>en</strong> e<strong>en</strong> inbreuk op<br />

de Habitatrichtlijn opleverde. Hetzelfde geldt t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de verstoring van<br />

pot<strong>en</strong>tieel rust- <strong>en</strong> foerageergebied van vogels in <strong>en</strong> rond de Eemshav<strong>en</strong>, zeker<br />

waar het gebied betreft dat van belang is voor soort<strong>en</strong> waarmee het niet goed gaat,<br />

zoals de scholekster. Op dit punt is de pass<strong>en</strong>de beoordeling niet uitgevoerd in<br />

overe<strong>en</strong>stemming met de door het Hof geformuleerde criteria. Op basis hiervan is<br />

de conclusie dat in de pass<strong>en</strong>de beoordeling t<strong>en</strong> onrechte is geconcludeerd dat het<br />

verlies van geschikt rust- <strong>en</strong> foerageergebied niet-significant zou zijn. De bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> dan ook te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>.<br />

Het verdwijn<strong>en</strong> van zandbank<strong>en</strong> behor<strong>en</strong>d tot habitattyp<strong>en</strong> Hl 110A <strong>en</strong> Hl 140A, in<br />

combinatie met verstoring van zandbank<strong>en</strong> door licht, geluid <strong>en</strong> de aantasting van<br />

het lev<strong>en</strong> op <strong>en</strong> rond dergelijke zandbank<strong>en</strong> door opwarming <strong>en</strong> baggerstort kan<br />

dan ook leid<strong>en</strong> tot significante effect<strong>en</strong> op de voedselvoorraad voor vogels <strong>en</strong><br />

daarmee op de populaties van onder andere de soort<strong>en</strong> scholekster, kluut, lepelaar<br />

<strong>en</strong> berge<strong>en</strong>d. Dit wordt in de pass<strong>en</strong>de beoordeling t<strong>en</strong> onrechte niet onderk<strong>en</strong>d.<br />

De c<strong>en</strong>trale van RWE zal daarnaast zorg<strong>en</strong> voor de emissie van zware metal<strong>en</strong>,<br />

zoals kwik <strong>en</strong> nikkel <strong>en</strong> voor de emissie van radioactiviteit. Zware metal<strong>en</strong> hop<strong>en</strong><br />

zich op in de voedselket<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> onder andere leid<strong>en</strong> tot grotere sterfte onder<br />

vogels die zich bov<strong>en</strong>aan de voedselket<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong>. Naar de vraag welke niet uit<br />

te sluit<strong>en</strong> extra sterfte <strong>en</strong>/of verzwakking van vogels moet word<strong>en</strong> toegerek<strong>en</strong>d aan<br />

de extra hoeveelheid zware metal<strong>en</strong> die t<strong>en</strong> gevolge van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van<br />

RWE in de voedselket<strong>en</strong> terecht komt, is t<strong>en</strong> onrechte ge<strong>en</strong> onderzoek verricht.<br />

Hetzelfde geldt t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de radioactieve straling op het gebied t<strong>en</strong> gevolge<br />

van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale. Dit betreft e<strong>en</strong> belangrijk gebrek in de pass<strong>en</strong>de beoordeling.<br />

Niet alle<strong>en</strong> zal het vergunde lichtniveau e<strong>en</strong> deel van de Wadd<strong>en</strong>zee ongeschikt<br />

mak<strong>en</strong> voor vogels 's nachts, omdat constant sprake zal zijn van e<strong>en</strong> hoeveelheid<br />

licht die overe<strong>en</strong>komt met volle maan, ook kan <strong>en</strong> zal het licht van de c<strong>en</strong>trale<br />

vogels aantrekk<strong>en</strong>. Dit zal tot extra sterfte onder vogels leid<strong>en</strong>. Gelet op de<br />

situering van de c<strong>en</strong>trale aan de rand van het voor grote aantall<strong>en</strong> (trek)vogels<br />

aangewez<strong>en</strong> Natura 2000-gebied Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> de gebied<strong>en</strong> Krummhörn,<br />

Westermarsch <strong>en</strong> Hund und Paapsand zal dit leid<strong>en</strong> tot extra vogelsterfte t<strong>en</strong><br />

gevolge van het project van RWE. Daar komt bij, dat er bij de Eemshav<strong>en</strong> sprake is<br />

van gestuwde trek <strong>en</strong> dat er dus zeer veel trekvogels langskom<strong>en</strong>.<br />

Vertroebeling van het water door uitbagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> baggerstort is daarnaast in<br />

- ^ J EU 24 november 2011, zaaknummer C-404/09, Alto Sil, punt 132 t/m 135


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

l/l/odde/?ver<strong>en</strong>iging<br />

significante effect<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>, ook als die soort<strong>en</strong> van de betreff<strong>en</strong>de habitat t<strong>en</strong><br />

tijde van de beoordeling ge<strong>en</strong> gebruik mak<strong>en</strong>*".<br />

Helemaal in het geval waarin de staat van instandhouding van de betreff<strong>en</strong>de<br />

soort<strong>en</strong> te w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> overlaat <strong>en</strong> dus e<strong>en</strong> uitbreidings- of herstelopgave geldt, di<strong>en</strong>t in<br />

het licht van dit arrest van het Hof de aantasting van geschikt habitat of habitat dat<br />

geschikt gemaakt kan word<strong>en</strong> voor soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is<br />

aangewez<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> significante aantasting van het instandhoudingsdoel voor de<br />

betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> aangemerkt. Vanuit dat perspectief oordeelde het<br />

Hof dat het verstor<strong>en</strong> van pot<strong>en</strong>tieel baltsgebied van het auerho<strong>en</strong> e<strong>en</strong> inbreuk op<br />

de Habitatrichtlijn opleverde. Hetzelfde geldt t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de verstoring van<br />

pot<strong>en</strong>tieel rust- <strong>en</strong> foerageergebied van vogels in <strong>en</strong> rond de Eemshav<strong>en</strong>, zeker<br />

waar het gebied betreft dat van belang is voor soort<strong>en</strong> waarmee het niet goed gaat,<br />

zoals de scholekster. Op dit punt is de pass<strong>en</strong>de beoordeling niet uitgevoerd in<br />

overe<strong>en</strong>stemming met de door het Hof geformuleerde criteria. Op basis hiervan is<br />

de conclusie dat in de pass<strong>en</strong>de beoordeling t<strong>en</strong> onrechte is geconcludeerd dat het<br />

verlies van geschikt rust- <strong>en</strong> foerageergebied niet-significant zou zijn. De bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> dan ook te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>.<br />

Het verdwijn<strong>en</strong> van zandbank<strong>en</strong> behor<strong>en</strong>d tot habitattyp<strong>en</strong> Hl 110A <strong>en</strong> Hl 140A, in<br />

combinatie met verstoring van zandbank<strong>en</strong> door licht, geluid <strong>en</strong> de aantasting van<br />

het lev<strong>en</strong> op <strong>en</strong> rond dergelijke zandbank<strong>en</strong> door opwarming <strong>en</strong> baggerstort kan<br />

dan ook leid<strong>en</strong> tot significante effect<strong>en</strong> op de voedselvoorraad voor vogels <strong>en</strong><br />

daarmee op de populaties van onder andere de soort<strong>en</strong> scholekster, kluut, lepelaar<br />

<strong>en</strong> berge<strong>en</strong>d. Dit wordt in de pass<strong>en</strong>de beoordeling t<strong>en</strong> onrechte niet onderk<strong>en</strong>d.<br />

De c<strong>en</strong>trale van RWE zal daarnaast zorg<strong>en</strong> voor de emissie van zware metal<strong>en</strong>,<br />

zoals kwik <strong>en</strong> nikkel <strong>en</strong> voor de emissie van radioactiviteit. Zware metal<strong>en</strong> hop<strong>en</strong><br />

zich op in de voedselket<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> onder andere leid<strong>en</strong> tot grotere sterfte onder<br />

vogels die zich bov<strong>en</strong>aan de voedselket<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong>. Naar de vraag welke niet uit<br />

te sluit<strong>en</strong> extra sterfte <strong>en</strong>/of verzwakking van vogels moet word<strong>en</strong> toegerek<strong>en</strong>d aan<br />

de extra hoeveelheid zware metal<strong>en</strong> die t<strong>en</strong> gevolge van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van<br />

RWE in de voedselket<strong>en</strong> terecht komt, is t<strong>en</strong> onrechte ge<strong>en</strong> onderzoek verricht.<br />

Hetzelfde geldt t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de radioactieve straling op het gebied t<strong>en</strong> gevolge<br />

van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale. Dit betreft e<strong>en</strong> belangrijk gebrek in de pass<strong>en</strong>de beoordeling.<br />

Niet alle<strong>en</strong> zal het vergunde lichtniveau e<strong>en</strong> deel van de Wadd<strong>en</strong>zee ongeschikt<br />

mak<strong>en</strong> voor vogels 's nachts, omdat constant sprake zal zijn van e<strong>en</strong> hoeveelheid<br />

licht die overe<strong>en</strong>komt met volle maan, ook kan <strong>en</strong> zal het licht van de c<strong>en</strong>trale<br />

vogels aantrekk<strong>en</strong>. Dit zal tot extra sterfte onder vogels leid<strong>en</strong>. Gelet op de<br />

situering van de c<strong>en</strong>trale aan de rand van het voor grote aantall<strong>en</strong> (trek)vogels<br />

aangewez<strong>en</strong> Natura 2000-gebied Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> de gebied<strong>en</strong> Krummhörn,<br />

Westermarsch <strong>en</strong> Hund und Paapsand zal dit leid<strong>en</strong> tot extra vogelsterfte t<strong>en</strong><br />

gevolge van het project van RWE. Daar komt bij, dat er bij de Eemshav<strong>en</strong> sprake is<br />

van gestuwde trek <strong>en</strong> dat er dus zeer veel trekvogels langskom<strong>en</strong>.<br />

Vertroebeling van het water door uitbagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> baggerstort is daarnaast in<br />

- ^ J EU 24 november 2011, zaaknummer C-404/09, Alto Sil, punt 132 t/m 135


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfcf<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

waarvoor in ieder geval niet e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> omvangrijke vaargeulverdieping nodig is,<br />

strijdig is met de op grond van de habitatrichtlijn voorgeschrev<strong>en</strong> beoordeling, die<br />

zich tot het gehele project di<strong>en</strong>t uit te strekk<strong>en</strong>. Het project dat beoordeeld moet<br />

word<strong>en</strong> kan binn<strong>en</strong> die systematiek niet afhankelijk word<strong>en</strong> gesteld van onzekere<br />

toekomstige keuzes. In dat geval di<strong>en</strong>t van e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde worst case te word<strong>en</strong><br />

uitgegaan. Voor het project van RWE betek<strong>en</strong>t die worst case dat uitgegaan moet<br />

word<strong>en</strong> van de natuureffect<strong>en</strong> van de aanvoer van kol<strong>en</strong> met PANAMAX-schep<strong>en</strong>,<br />

waarvoor e<strong>en</strong> vaargeulverdieping naar e<strong>en</strong> diepte van 14 meter van de bestaande<br />

vaargeul noodzakelijk is.<br />

8. Bagger- <strong>en</strong> verspreidingsmaatregel<strong>en</strong><br />

In bezwaar werd aangevoerd dat de aan RWE verle<strong>en</strong>de vergunning<strong>en</strong> slechts<br />

betrekking hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> periode van vier jar<strong>en</strong> voor wat betreft het bagger- <strong>en</strong><br />

verspreidingswerk. De hav<strong>en</strong>uitbreiding <strong>en</strong> de inname van koelwater door RWE<br />

mak<strong>en</strong> bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> het verspreid<strong>en</strong> van bagger t<strong>en</strong> behoeve van het onderhoud<br />

van de hav<strong>en</strong> echter noodzakelijk voor t<strong>en</strong>minste de hele lev<strong>en</strong>sduur van de<br />

c<strong>en</strong>trale. De duur van de werkzaamhed<strong>en</strong> is dan ook minimaal circa acht maal<br />

langer dan de periode die is beoordeeld, gelet op de lev<strong>en</strong>sduur van de c<strong>en</strong>trale die<br />

RWE wil exploiter<strong>en</strong>. De vraag rijst dan ook of significante effect<strong>en</strong> gelet op de te<br />

beperkte effectbeoordeling in de pass<strong>en</strong>de beoordeling met zekerheid kunn<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. De provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris hebb<strong>en</strong> in de bestred<strong>en</strong><br />

besluit<strong>en</strong> slechts gesteld dat er na vier jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe beoordeling moet word<strong>en</strong><br />

uitgevoerd inzake baggerwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> slibverspreiding (zie het bestred<strong>en</strong><br />

besluit van gedeputeerde stat<strong>en</strong>, bijlage 1, p. 46). Deze toekomstige<br />

werkzaamhed<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> echter ook deel uit van het project van RWE. Dat lijkt door<br />

verweerders ook niet te word<strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>d, maar daaraan is t<strong>en</strong> onrechte niet de<br />

conclusie verbond<strong>en</strong> dat de gevolg<strong>en</strong> van bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> stort<strong>en</strong> van bagger over<br />

e<strong>en</strong> veel langere periode hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld om significante<br />

effect<strong>en</strong> van het project van RWE met zekerheid te kunn<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>. Ook voor de<br />

beoordeling van de gecumuleerde effect<strong>en</strong> van het project van RWE heeft dit<br />

gevolg<strong>en</strong>. De conclusie is dat de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook op dit punt in strijd is<br />

met artikel 19f van de Nbw, dat significante effect<strong>en</strong> over de hele exploitatieperiode<br />

niet zijn uit te sluit<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> daarom niet in stand kunn<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong>.<br />

1 ^<br />

4. Cumulatieve effect<strong>en</strong><br />

1. 'Interne'cumulatie<br />

De pass<strong>en</strong>de beoordeling gaat steeds uit van e<strong>en</strong> aparte beoordeling van de<br />

diverse effect<strong>en</strong> van het project van RWE. Zo wordt apart van elkaar beoordeeld<br />

wat de effect<strong>en</strong> zijn van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> van scheepvaart, geluid <strong>en</strong> licht<br />

op zeezoogdier<strong>en</strong>. De integrale pass<strong>en</strong>de beoordeling die verplicht is op grond van<br />

artikel 19f Nbw di<strong>en</strong>t echter e<strong>en</strong> beoordeling van de totale effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project<br />

op habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is aangewez<strong>en</strong> te<br />

omvatt<strong>en</strong>. De <strong>en</strong>kele blootstelling aan bouwgeluid zou immers kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot<br />

ge<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> populatie, maar de na de bouwfase volg<strong>en</strong>de<br />

, exploitatiefase zou ertoe kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> dat soort<strong>en</strong> niet terugker<strong>en</strong>, waardoor de<br />

' , ' _ TJ • M 1 ». t • ' J [ l l l I W f r ^ r | l f<br />

V - ijfï "ifi'ot -uiririj ' yTt, tj nor i i u • i*


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfcf<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

waarvoor in ieder geval niet e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong> omvangrijke vaargeulverdieping nodig is,<br />

strijdig is met de op grond van de habitatrichtlijn voorgeschrev<strong>en</strong> beoordeling, die<br />

zich tot het gehele project di<strong>en</strong>t uit te strekk<strong>en</strong>. Het project dat beoordeeld moet<br />

word<strong>en</strong> kan binn<strong>en</strong> die systematiek niet afhankelijk word<strong>en</strong> gesteld van onzekere<br />

toekomstige keuzes. In dat geval di<strong>en</strong>t van e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde worst case te word<strong>en</strong><br />

uitgegaan. Voor het project van RWE betek<strong>en</strong>t die worst case dat uitgegaan moet<br />

word<strong>en</strong> van de natuureffect<strong>en</strong> van de aanvoer van kol<strong>en</strong> met PANAMAX-schep<strong>en</strong>,<br />

waarvoor e<strong>en</strong> vaargeulverdieping naar e<strong>en</strong> diepte van 14 meter van de bestaande<br />

vaargeul noodzakelijk is.<br />

8. Bagger- <strong>en</strong> verspreidingsmaatregel<strong>en</strong><br />

In bezwaar werd aangevoerd dat de aan RWE verle<strong>en</strong>de vergunning<strong>en</strong> slechts<br />

betrekking hebb<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> periode van vier jar<strong>en</strong> voor wat betreft het bagger- <strong>en</strong><br />

verspreidingswerk. De hav<strong>en</strong>uitbreiding <strong>en</strong> de inname van koelwater door RWE<br />

mak<strong>en</strong> bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> het verspreid<strong>en</strong> van bagger t<strong>en</strong> behoeve van het onderhoud<br />

van de hav<strong>en</strong> echter noodzakelijk voor t<strong>en</strong>minste de hele lev<strong>en</strong>sduur van de<br />

c<strong>en</strong>trale. De duur van de werkzaamhed<strong>en</strong> is dan ook minimaal circa acht maal<br />

langer dan de periode die is beoordeeld, gelet op de lev<strong>en</strong>sduur van de c<strong>en</strong>trale die<br />

RWE wil exploiter<strong>en</strong>. De vraag rijst dan ook of significante effect<strong>en</strong> gelet op de te<br />

beperkte effectbeoordeling in de pass<strong>en</strong>de beoordeling met zekerheid kunn<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. De provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris hebb<strong>en</strong> in de bestred<strong>en</strong><br />

besluit<strong>en</strong> slechts gesteld dat er na vier jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong> nieuwe beoordeling moet word<strong>en</strong><br />

uitgevoerd inzake baggerwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> slibverspreiding (zie het bestred<strong>en</strong><br />

besluit van gedeputeerde stat<strong>en</strong>, bijlage 1, p. 46). Deze toekomstige<br />

werkzaamhed<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> echter ook deel uit van het project van RWE. Dat lijkt door<br />

verweerders ook niet te word<strong>en</strong> ontk<strong>en</strong>d, maar daaraan is t<strong>en</strong> onrechte niet de<br />

conclusie verbond<strong>en</strong> dat de gevolg<strong>en</strong> van bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> stort<strong>en</strong> van bagger over<br />

e<strong>en</strong> veel langere periode hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld om significante<br />

effect<strong>en</strong> van het project van RWE met zekerheid te kunn<strong>en</strong> uitsluit<strong>en</strong>. Ook voor de<br />

beoordeling van de gecumuleerde effect<strong>en</strong> van het project van RWE heeft dit<br />

gevolg<strong>en</strong>. De conclusie is dat de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook op dit punt in strijd is<br />

met artikel 19f van de Nbw, dat significante effect<strong>en</strong> over de hele exploitatieperiode<br />

niet zijn uit te sluit<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> daarom niet in stand kunn<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong>.<br />

1 ^<br />

4. Cumulatieve effect<strong>en</strong><br />

1. 'Interne'cumulatie<br />

De pass<strong>en</strong>de beoordeling gaat steeds uit van e<strong>en</strong> aparte beoordeling van de<br />

diverse effect<strong>en</strong> van het project van RWE. Zo wordt apart van elkaar beoordeeld<br />

wat de effect<strong>en</strong> zijn van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> van scheepvaart, geluid <strong>en</strong> licht<br />

op zeezoogdier<strong>en</strong>. De integrale pass<strong>en</strong>de beoordeling die verplicht is op grond van<br />

artikel 19f Nbw di<strong>en</strong>t echter e<strong>en</strong> beoordeling van de totale effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project<br />

op habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is aangewez<strong>en</strong> te<br />

omvatt<strong>en</strong>. De <strong>en</strong>kele blootstelling aan bouwgeluid zou immers kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot<br />

ge<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> populatie, maar de na de bouwfase volg<strong>en</strong>de<br />

, exploitatiefase zou ertoe kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> dat soort<strong>en</strong> niet terugker<strong>en</strong>, waardoor de<br />

' , ' _ TJ • M 1 ». t • ' J [ l l l I W f r ^ r | l f<br />

V - ijfï "ifi'ot -uiririj ' yTt, tj nor i i u • i*


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

1 ^<br />

I Sl<br />

l/l/oc/d<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is' aan te merk<strong>en</strong>. Voor de verdieping van de<br />

vaargeul naar de Eemshav<strong>en</strong> is al e<strong>en</strong> aanvraag ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> inmiddels<br />

herroep<strong>en</strong> tracéwetvergunning verle<strong>en</strong>d. Ook hier is dus niet sprake van e<strong>en</strong><br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is'. Voor de Eemsmond Energiec<strong>en</strong>trale zijn<br />

verschill<strong>en</strong>de definitief geword<strong>en</strong> toestemming<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, waaronder e<strong>en</strong><br />

ontheffing op grond van de Flora- <strong>en</strong> faunawet. Ook dat project is t<strong>en</strong> onrechte<br />

buit<strong>en</strong> de pass<strong>en</strong>de beoordeling gehoud<strong>en</strong>. Verder geldt voor alle project<strong>en</strong><br />

waarvoor e<strong>en</strong> aanvraag voor e<strong>en</strong> vergunning is ingedi<strong>en</strong>d dat de omvang <strong>en</strong><br />

gevolg<strong>en</strong> van het project voldo<strong>en</strong>de uit die aanvraag kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeleid, zodat<br />

de effect<strong>en</strong> in de cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Dit geldt in ieder geval voor de plann<strong>en</strong> bestemmingsplan<br />

Oosterhorn/hav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong><br />

zuidoost (datac<strong>en</strong>trum), bestemmingsplan Glastuinbouw <strong>en</strong> de project<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Nuon, <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Eemsmond Energie, BEC biomassac<strong>en</strong>trale<br />

Delfzijl, windpark Eemshav<strong>en</strong>, uitbreiding windpark Eemshav<strong>en</strong> met twee 6<br />

megawatt turbines Ess<strong>en</strong>t, onderhoudsbaggerwerkzaamhed<strong>en</strong> Eemshav<strong>en</strong>,<br />

uitbreiding Beatrixhav<strong>en</strong>, Emder Fahrwasser, vaargeul Eemshav<strong>en</strong>, aanleg <strong>en</strong><br />

aanlanding diverse kabels (Cobra, Gemini) <strong>en</strong> Orange Blue Terminal.<br />

Daarnaast is t<strong>en</strong> onrechte e<strong>en</strong> aantal project<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> in de beoordeling<br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> waar het de effect<strong>en</strong> van depositie betreft. Het gaat om de to<strong>en</strong>ame<br />

van scheepvaart als gevolg van de verruiming van de Eemshav<strong>en</strong>. Deze to<strong>en</strong>ame<br />

zal ook gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de verstoring door langsvar<strong>en</strong>de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

daarmee gepaard gaande onderwatergeluid. Dit geldt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor het project<br />

van VOPAK. De licht- <strong>en</strong> geluidemissies <strong>en</strong> overige verstoring<strong>en</strong> zijn niet in de<br />

beoordeling betrokk<strong>en</strong>. Ook de beoordeling van de effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong><br />

Eemsmond Energie, Heveskes Energie, E.ON Waste to Energy <strong>en</strong> Ensartech is t<strong>en</strong><br />

onrechte beperkt geblev<strong>en</strong> tot de effect<strong>en</strong> van depositie.<br />

Verder hebb<strong>en</strong> vergunningverl<strong>en</strong>ers de hiervoor al g<strong>en</strong>oemde windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

noord<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>,<br />

ev<strong>en</strong>als het bestemmingsplan Buit<strong>en</strong>gebied Delfzijl, dat in het bijzonder<br />

mogelijkhed<strong>en</strong> voor de ontwikkeling van veehouderij biedt. Dit laatste plan kan voor<br />

veel extra depositie zorg<strong>en</strong>. Er is al e<strong>en</strong> ontwerpplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> planMER ter inzage<br />

gelegd. Voor de Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied<strong>en</strong> is verder van belang dat de<br />

cumulatieve extra stikstofbelasting t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE veel groter<br />

is dan waar vanuit is gegaan, omdat t<strong>en</strong> onrecht niet de gevolg<strong>en</strong> van het project<br />

voor de verdubbeling van de N33 tuss<strong>en</strong> Ass<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zuidbroek is meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook niet onderzocht of de beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong> in Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> die door het project van RWE<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangetast ook negatieve effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van andere plann<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> project<strong>en</strong> in Nedertand of in Duitsland. Door deze gebrek<strong>en</strong> is de conclusie dat<br />

de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE veel groter zijn dan waar<br />

vergunningverl<strong>en</strong>ers vanuit zijn gegaan.<br />

In het voorgaande is geblek<strong>en</strong> van mogelijke significante effect<strong>en</strong> van het project<br />

van RWE op vele Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>. Op grond daarvan hadd<strong>en</strong> ook<br />

andere Duitse project<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> aantasting van natuurwaard<strong>en</strong> in die<br />

gebied<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> bij de beoordeling di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Dit geldt<br />

g ^<br />

ÜDgEj^jEöil) R!BiïÈB@s,0OfefiD IKfecBT^ ^g^OÉgÊ^ jtQ^Pïg/EgQa.<br />

.-«;»<br />

(LTOlLl


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

1 ^<br />

I Sl<br />

l/l/oc/d<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is' aan te merk<strong>en</strong>. Voor de verdieping van de<br />

vaargeul naar de Eemshav<strong>en</strong> is al e<strong>en</strong> aanvraag ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> inmiddels<br />

herroep<strong>en</strong> tracéwetvergunning verle<strong>en</strong>d. Ook hier is dus niet sprake van e<strong>en</strong><br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is'. Voor de Eemsmond Energiec<strong>en</strong>trale zijn<br />

verschill<strong>en</strong>de definitief geword<strong>en</strong> toestemming<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, waaronder e<strong>en</strong><br />

ontheffing op grond van de Flora- <strong>en</strong> faunawet. Ook dat project is t<strong>en</strong> onrechte<br />

buit<strong>en</strong> de pass<strong>en</strong>de beoordeling gehoud<strong>en</strong>. Verder geldt voor alle project<strong>en</strong><br />

waarvoor e<strong>en</strong> aanvraag voor e<strong>en</strong> vergunning is ingedi<strong>en</strong>d dat de omvang <strong>en</strong><br />

gevolg<strong>en</strong> van het project voldo<strong>en</strong>de uit die aanvraag kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeleid, zodat<br />

de effect<strong>en</strong> in de cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Dit geldt in ieder geval voor de plann<strong>en</strong> bestemmingsplan<br />

Oosterhorn/hav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong><br />

zuidoost (datac<strong>en</strong>trum), bestemmingsplan Glastuinbouw <strong>en</strong> de project<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Nuon, <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Eemsmond Energie, BEC biomassac<strong>en</strong>trale<br />

Delfzijl, windpark Eemshav<strong>en</strong>, uitbreiding windpark Eemshav<strong>en</strong> met twee 6<br />

megawatt turbines Ess<strong>en</strong>t, onderhoudsbaggerwerkzaamhed<strong>en</strong> Eemshav<strong>en</strong>,<br />

uitbreiding Beatrixhav<strong>en</strong>, Emder Fahrwasser, vaargeul Eemshav<strong>en</strong>, aanleg <strong>en</strong><br />

aanlanding diverse kabels (Cobra, Gemini) <strong>en</strong> Orange Blue Terminal.<br />

Daarnaast is t<strong>en</strong> onrechte e<strong>en</strong> aantal project<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> in de beoordeling<br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> waar het de effect<strong>en</strong> van depositie betreft. Het gaat om de to<strong>en</strong>ame<br />

van scheepvaart als gevolg van de verruiming van de Eemshav<strong>en</strong>. Deze to<strong>en</strong>ame<br />

zal ook gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de verstoring door langsvar<strong>en</strong>de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

daarmee gepaard gaande onderwatergeluid. Dit geldt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor het project<br />

van VOPAK. De licht- <strong>en</strong> geluidemissies <strong>en</strong> overige verstoring<strong>en</strong> zijn niet in de<br />

beoordeling betrokk<strong>en</strong>. Ook de beoordeling van de effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong><br />

Eemsmond Energie, Heveskes Energie, E.ON Waste to Energy <strong>en</strong> Ensartech is t<strong>en</strong><br />

onrechte beperkt geblev<strong>en</strong> tot de effect<strong>en</strong> van depositie.<br />

Verder hebb<strong>en</strong> vergunningverl<strong>en</strong>ers de hiervoor al g<strong>en</strong>oemde windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

noord<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>,<br />

ev<strong>en</strong>als het bestemmingsplan Buit<strong>en</strong>gebied Delfzijl, dat in het bijzonder<br />

mogelijkhed<strong>en</strong> voor de ontwikkeling van veehouderij biedt. Dit laatste plan kan voor<br />

veel extra depositie zorg<strong>en</strong>. Er is al e<strong>en</strong> ontwerpplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> planMER ter inzage<br />

gelegd. Voor de Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied<strong>en</strong> is verder van belang dat de<br />

cumulatieve extra stikstofbelasting t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE veel groter<br />

is dan waar vanuit is gegaan, omdat t<strong>en</strong> onrecht niet de gevolg<strong>en</strong> van het project<br />

voor de verdubbeling van de N33 tuss<strong>en</strong> Ass<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zuidbroek is meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook niet onderzocht of de beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong> in Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> die door het project van RWE<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangetast ook negatieve effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van andere plann<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> project<strong>en</strong> in Nedertand of in Duitsland. Door deze gebrek<strong>en</strong> is de conclusie dat<br />

de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE veel groter zijn dan waar<br />

vergunningverl<strong>en</strong>ers vanuit zijn gegaan.<br />

In het voorgaande is geblek<strong>en</strong> van mogelijke significante effect<strong>en</strong> van het project<br />

van RWE op vele Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>. Op grond daarvan hadd<strong>en</strong> ook<br />

andere Duitse project<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> aantasting van natuurwaard<strong>en</strong> in die<br />

gebied<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> bij de beoordeling di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Dit geldt<br />

g ^<br />

ÜDgEj^jEöil) R!BiïÈB@s,0OfefiD IKfecBT^ ^g^OÉgÊ^ jtQ^Pïg/EgQa.<br />

.-«;»<br />

(LTOlLl


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

1 ^<br />

I Sl<br />

l/l/oc/d<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is' aan te merk<strong>en</strong>. Voor de verdieping van de<br />

vaargeul naar de Eemshav<strong>en</strong> is al e<strong>en</strong> aanvraag ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> inmiddels<br />

herroep<strong>en</strong> tracéwetvergunning verle<strong>en</strong>d. Ook hier is dus niet sprake van e<strong>en</strong><br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is'. Voor de Eemsmond Energiec<strong>en</strong>trale zijn<br />

verschill<strong>en</strong>de definitief geword<strong>en</strong> toestemming<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, waaronder e<strong>en</strong><br />

ontheffing op grond van de Flora- <strong>en</strong> faunawet. Ook dat project is t<strong>en</strong> onrechte<br />

buit<strong>en</strong> de pass<strong>en</strong>de beoordeling gehoud<strong>en</strong>. Verder geldt voor alle project<strong>en</strong><br />

waarvoor e<strong>en</strong> aanvraag voor e<strong>en</strong> vergunning is ingedi<strong>en</strong>d dat de omvang <strong>en</strong><br />

gevolg<strong>en</strong> van het project voldo<strong>en</strong>de uit die aanvraag kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeleid, zodat<br />

de effect<strong>en</strong> in de cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Dit geldt in ieder geval voor de plann<strong>en</strong> bestemmingsplan<br />

Oosterhorn/hav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong><br />

zuidoost (datac<strong>en</strong>trum), bestemmingsplan Glastuinbouw <strong>en</strong> de project<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Nuon, <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Eemsmond Energie, BEC biomassac<strong>en</strong>trale<br />

Delfzijl, windpark Eemshav<strong>en</strong>, uitbreiding windpark Eemshav<strong>en</strong> met twee 6<br />

megawatt turbines Ess<strong>en</strong>t, onderhoudsbaggerwerkzaamhed<strong>en</strong> Eemshav<strong>en</strong>,<br />

uitbreiding Beatrixhav<strong>en</strong>, Emder Fahrwasser, vaargeul Eemshav<strong>en</strong>, aanleg <strong>en</strong><br />

aanlanding diverse kabels (Cobra, Gemini) <strong>en</strong> Orange Blue Terminal.<br />

Daarnaast is t<strong>en</strong> onrechte e<strong>en</strong> aantal project<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> in de beoordeling<br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> waar het de effect<strong>en</strong> van depositie betreft. Het gaat om de to<strong>en</strong>ame<br />

van scheepvaart als gevolg van de verruiming van de Eemshav<strong>en</strong>. Deze to<strong>en</strong>ame<br />

zal ook gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de verstoring door langsvar<strong>en</strong>de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

daarmee gepaard gaande onderwatergeluid. Dit geldt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor het project<br />

van VOPAK. De licht- <strong>en</strong> geluidemissies <strong>en</strong> overige verstoring<strong>en</strong> zijn niet in de<br />

beoordeling betrokk<strong>en</strong>. Ook de beoordeling van de effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong><br />

Eemsmond Energie, Heveskes Energie, E.ON Waste to Energy <strong>en</strong> Ensartech is t<strong>en</strong><br />

onrechte beperkt geblev<strong>en</strong> tot de effect<strong>en</strong> van depositie.<br />

Verder hebb<strong>en</strong> vergunningverl<strong>en</strong>ers de hiervoor al g<strong>en</strong>oemde windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

noord<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>,<br />

ev<strong>en</strong>als het bestemmingsplan Buit<strong>en</strong>gebied Delfzijl, dat in het bijzonder<br />

mogelijkhed<strong>en</strong> voor de ontwikkeling van veehouderij biedt. Dit laatste plan kan voor<br />

veel extra depositie zorg<strong>en</strong>. Er is al e<strong>en</strong> ontwerpplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> planMER ter inzage<br />

gelegd. Voor de Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied<strong>en</strong> is verder van belang dat de<br />

cumulatieve extra stikstofbelasting t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE veel groter<br />

is dan waar vanuit is gegaan, omdat t<strong>en</strong> onrecht niet de gevolg<strong>en</strong> van het project<br />

voor de verdubbeling van de N33 tuss<strong>en</strong> Ass<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zuidbroek is meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook niet onderzocht of de beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong> in Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> die door het project van RWE<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangetast ook negatieve effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van andere plann<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> project<strong>en</strong> in Nedertand of in Duitsland. Door deze gebrek<strong>en</strong> is de conclusie dat<br />

de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE veel groter zijn dan waar<br />

vergunningverl<strong>en</strong>ers vanuit zijn gegaan.<br />

In het voorgaande is geblek<strong>en</strong> van mogelijke significante effect<strong>en</strong> van het project<br />

van RWE op vele Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>. Op grond daarvan hadd<strong>en</strong> ook<br />

andere Duitse project<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> aantasting van natuurwaard<strong>en</strong> in die<br />

gebied<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> bij de beoordeling di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Dit geldt<br />

g ^<br />

ÜDgEj^jEöil) R!BiïÈB@s,0OfefiD IKfecBT^ ^g^OÉgÊ^ jtQ^Pïg/EgQa.<br />

.-«;»<br />

(LTOlLl


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

1 ^<br />

I Sl<br />

l/l/oc/d<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is' aan te merk<strong>en</strong>. Voor de verdieping van de<br />

vaargeul naar de Eemshav<strong>en</strong> is al e<strong>en</strong> aanvraag ingedi<strong>en</strong>d <strong>en</strong> is e<strong>en</strong> inmiddels<br />

herroep<strong>en</strong> tracéwetvergunning verle<strong>en</strong>d. Ook hier is dus niet sprake van e<strong>en</strong><br />

'onzekere toekomstige gebeurt<strong>en</strong>is'. Voor de Eemsmond Energiec<strong>en</strong>trale zijn<br />

verschill<strong>en</strong>de definitief geword<strong>en</strong> toestemming<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, waaronder e<strong>en</strong><br />

ontheffing op grond van de Flora- <strong>en</strong> faunawet. Ook dat project is t<strong>en</strong> onrechte<br />

buit<strong>en</strong> de pass<strong>en</strong>de beoordeling gehoud<strong>en</strong>. Verder geldt voor alle project<strong>en</strong><br />

waarvoor e<strong>en</strong> aanvraag voor e<strong>en</strong> vergunning is ingedi<strong>en</strong>d dat de omvang <strong>en</strong><br />

gevolg<strong>en</strong> van het project voldo<strong>en</strong>de uit die aanvraag kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> afgeleid, zodat<br />

de effect<strong>en</strong> in de cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Dit geldt in ieder geval voor de plann<strong>en</strong> bestemmingsplan<br />

Oosterhorn/hav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong>, bestemmingsplan Eemshav<strong>en</strong><br />

zuidoost (datac<strong>en</strong>trum), bestemmingsplan Glastuinbouw <strong>en</strong> de project<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Nuon, <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trale Eemsmond Energie, BEC biomassac<strong>en</strong>trale<br />

Delfzijl, windpark Eemshav<strong>en</strong>, uitbreiding windpark Eemshav<strong>en</strong> met twee 6<br />

megawatt turbines Ess<strong>en</strong>t, onderhoudsbaggerwerkzaamhed<strong>en</strong> Eemshav<strong>en</strong>,<br />

uitbreiding Beatrixhav<strong>en</strong>, Emder Fahrwasser, vaargeul Eemshav<strong>en</strong>, aanleg <strong>en</strong><br />

aanlanding diverse kabels (Cobra, Gemini) <strong>en</strong> Orange Blue Terminal.<br />

Daarnaast is t<strong>en</strong> onrechte e<strong>en</strong> aantal project<strong>en</strong> alle<strong>en</strong> in de beoordeling<br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> waar het de effect<strong>en</strong> van depositie betreft. Het gaat om de to<strong>en</strong>ame<br />

van scheepvaart als gevolg van de verruiming van de Eemshav<strong>en</strong>. Deze to<strong>en</strong>ame<br />

zal ook gevolg<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voor de verstoring door langsvar<strong>en</strong>de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

daarmee gepaard gaande onderwatergeluid. Dit geldt ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor het project<br />

van VOPAK. De licht- <strong>en</strong> geluidemissies <strong>en</strong> overige verstoring<strong>en</strong> zijn niet in de<br />

beoordeling betrokk<strong>en</strong>. Ook de beoordeling van de effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong><br />

Eemsmond Energie, Heveskes Energie, E.ON Waste to Energy <strong>en</strong> Ensartech is t<strong>en</strong><br />

onrechte beperkt geblev<strong>en</strong> tot de effect<strong>en</strong> van depositie.<br />

Verder hebb<strong>en</strong> vergunningverl<strong>en</strong>ers de hiervoor al g<strong>en</strong>oemde windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

noord<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>,<br />

ev<strong>en</strong>als het bestemmingsplan Buit<strong>en</strong>gebied Delfzijl, dat in het bijzonder<br />

mogelijkhed<strong>en</strong> voor de ontwikkeling van veehouderij biedt. Dit laatste plan kan voor<br />

veel extra depositie zorg<strong>en</strong>. Er is al e<strong>en</strong> ontwerpplan <strong>en</strong> e<strong>en</strong> planMER ter inzage<br />

gelegd. Voor de Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied<strong>en</strong> is verder van belang dat de<br />

cumulatieve extra stikstofbelasting t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE veel groter<br />

is dan waar vanuit is gegaan, omdat t<strong>en</strong> onrecht niet de gevolg<strong>en</strong> van het project<br />

voor de verdubbeling van de N33 tuss<strong>en</strong> Ass<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zuidbroek is meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Daarnaast is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook niet onderzocht of de beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong> in Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> die door het project van RWE<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangetast ook negatieve effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van andere plann<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> project<strong>en</strong> in Nedertand of in Duitsland. Door deze gebrek<strong>en</strong> is de conclusie dat<br />

de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE veel groter zijn dan waar<br />

vergunningverl<strong>en</strong>ers vanuit zijn gegaan.<br />

In het voorgaande is geblek<strong>en</strong> van mogelijke significante effect<strong>en</strong> van het project<br />

van RWE op vele Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>. Op grond daarvan hadd<strong>en</strong> ook<br />

andere Duitse project<strong>en</strong> die voor e<strong>en</strong> aantasting van natuurwaard<strong>en</strong> in die<br />

gebied<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> bij de beoordeling di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Dit geldt<br />

g ^<br />

ÜDgEj^jEöil) R!BiïÈB@s,0OfefiD IKfecBT^ ^g^OÉgÊ^ jtQ^Pïg/EgQa.<br />

.-«;»<br />

(LTOlLl


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/adcf<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

zijn onderschat. Deze constatering zal in het navolg<strong>en</strong>de word<strong>en</strong> toegelicht.<br />

1. Natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

De bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, naast op het eig<strong>en</strong>lijke project van RWE, e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale met bijbehor<strong>en</strong>de hav<strong>en</strong>uitbreiding, ook betrekking op - kort gesteld<br />

- e<strong>en</strong> aantal natuurmaatregel<strong>en</strong>. Deze natuurmaatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgevoerd als<br />

onderdeel van het project van RWE <strong>en</strong> zijn ook als zodanig vergund. De<br />

natuurmaatregel<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> in verschill<strong>en</strong>de categorieën word<strong>en</strong> ondergebracht, te<br />

wet<strong>en</strong>: de categorie van oorspronkelijk als comp<strong>en</strong>satie vergunde maatregei<strong>en</strong>, de<br />

categorie van als mitigatie opgevoerde maatregel<strong>en</strong> waarvan blijkt dat het eig<strong>en</strong>lijk<br />

grot<strong>en</strong>deels om algeme<strong>en</strong> beheer gaat <strong>en</strong> de categorie van maatregel<strong>en</strong> die als<br />

onverplicht word<strong>en</strong> opgevoerd, maar bedoeld lijk<strong>en</strong> om effect<strong>en</strong> van het project van<br />

RWE te mitiger<strong>en</strong>.<br />

1. Comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

E<strong>en</strong> deel van de in de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> opgevoerde natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

werd<strong>en</strong> als comp<strong>en</strong>satie voorgeschrev<strong>en</strong> in de<br />

natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> van RWE die bij uitspraak van uw<br />

Afdeling van 24 augustus 2011^° werd<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>. Het gaat dan onder<br />

andere om comp<strong>en</strong>satie voor negatieve effect<strong>en</strong> op de scholekster, de velduil<br />

<strong>en</strong> de blauwe kiek<strong>en</strong>dief t<strong>en</strong> gevolge van het verdwijn<strong>en</strong> van plas- riet-, <strong>en</strong><br />

moerasgebied door de gecumuleerde effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong> van RWE <strong>en</strong><br />

NUON voor kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trales in de Eemshav<strong>en</strong>. In de herroep<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong><br />

werd<strong>en</strong> natuurmaatregel<strong>en</strong> voorgeschrev<strong>en</strong> om foerageergebied <strong>en</strong><br />

broedgebied <strong>en</strong> hoogwatervluchtplaats<strong>en</strong> die t<strong>en</strong> gevolge van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trales ongeschikt werd<strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong> elders aan te legg<strong>en</strong> voor<br />

deze soort<strong>en</strong>.<br />

In de oorspronkelijke <strong>en</strong> later herroep<strong>en</strong> natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong><br />

werd<strong>en</strong> verder significante effect<strong>en</strong> op zeehond<strong>en</strong>populaties in het<br />

Wadd<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> de Doilard niet uitgeslot<strong>en</strong>. Dit was aanleiding om de<br />

natuurmaatregel van uitkoop van garnal<strong>en</strong>vissers in de Doilard voor te<br />

schrijv<strong>en</strong>. Het ging ook hier om e<strong>en</strong> comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel. V<strong>en</strong>weerders<br />

steld<strong>en</strong> verder in de herroep<strong>en</strong> natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> dat het<br />

verlor<strong>en</strong> gaan <strong>en</strong> verstoord rak<strong>en</strong> van <strong>en</strong>kele hectar<strong>en</strong> beschermde<br />

zandbank<strong>en</strong> van het type Hl 110 <strong>en</strong> Hl 140 niet uit te sluit<strong>en</strong> significante<br />

effect<strong>en</strong> zou kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Op dat oordeel werd in de inmiddels door de<br />

Afdeling in dezelfde uitsprak<strong>en</strong> ook vernietigde beslissing<strong>en</strong> op bezwaar<br />

teruggekom<strong>en</strong>. In de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> de minister <strong>en</strong> de<br />

staatssecretaris te stell<strong>en</strong> dat t<strong>en</strong> tijde van het verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van nieuwe<br />

vergunning<strong>en</strong> voor het project van RWE van de feitelijke situatie mocht word<strong>en</strong><br />

uitgegaan, waar bij deze soort<strong>en</strong> voorafgaand aan de start van het project van<br />

RWE in gebruik zijnd gebied al was verstoord <strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong> de eerder<br />

als comp<strong>en</strong>satie voorgeschrev<strong>en</strong> natuurmaatregel<strong>en</strong> al zijn gerealiseerd <strong>en</strong><br />

10<br />

zaaknummers 200900425/1/R2 <strong>en</strong> 200902744/1/R2<br />

F S C<br />

F&C*C017135


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

H/ocfd<strong>en</strong>ve re ni ging<br />

succesvol door deze soort<strong>en</strong> in gebruik zijn g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Via het aanknop<strong>en</strong> bij<br />

de feitelijke situatie zoals die was t<strong>en</strong> tijde van het verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van de nieuwe<br />

vergunning<strong>en</strong> voor het project van RWE prober<strong>en</strong> verweerders de toets aan de<br />

zog<strong>en</strong>aamde ADC-crit<strong>en</strong>a uit artikel 19g, derde lid, van de Nbwet te omzeil<strong>en</strong>.<br />

Dit is dan ook in strijd met het voornoemde artikel én met artikel 6, derde <strong>en</strong><br />

vierde lid, van de habitatrichtlijn. Daarin is ook met zoveel woord<strong>en</strong> vastgelegd<br />

dat de toestemming die kan word<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d betrekking heeft op plann<strong>en</strong> of<br />

project<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat daarvan niet del<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

uitgezonderd op de grond dat die al war<strong>en</strong> afgerond t<strong>en</strong> tijde van het verl<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

van de toestemming. Binn<strong>en</strong> de systematiek van de habitatrichtlijn is immers<br />

niet het mom<strong>en</strong>t van het verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van de toestemming bepal<strong>en</strong>d voor de<br />

effect<strong>en</strong> die moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld, maar de omvang van het project<br />

waarvoor om toestemming is gevraagd. Dit leidt ertoe dat negatieve effect<strong>en</strong><br />

die zijn aangericht door het project voordat de laatste versie van het besluit<br />

waarbij toestemming voor dat project werd verle<strong>en</strong>d van kracht werd als<br />

effect<strong>en</strong> van het project beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Kortom, de door het<br />

project van RWE vanaf 2008 veroorzaakte significante effect<strong>en</strong> zijn niet plots<br />

ge<strong>en</strong> gevolg meer van het project van RWE omdat uw Afdeling e<strong>en</strong> eerdere<br />

vergunning voor het project herroep<strong>en</strong> heeft. Het zijn <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> feitelijke<br />

gevolg<strong>en</strong> van het project van RWE waarop de pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

betrekking heeft. Dat het indertijd om gevolg<strong>en</strong> ging die in cumulatie met de<br />

gevolg<strong>en</strong> van het project van NUON di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> di<strong>en</strong>d<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> beoordeeld<br />

doet daaraan niet af.<br />

De lezing van de provincies <strong>en</strong> de staatsecretaris komt erop neer dat het<br />

project van RWE in verschill<strong>en</strong>de fas<strong>en</strong> zou mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgeknipt, waarbij<br />

de eerste fase vanaf 2008 tot aan de nieuwe vergunning<strong>en</strong> buit<strong>en</strong><br />

beschouwing zou mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong> voor het bepal<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> van<br />

het project. Het is inmiddels vaste jurisprud<strong>en</strong>tie van uw Afdeling dat het<br />

opknipp<strong>en</strong> van project<strong>en</strong> niet is toegestaan^ \<br />

Verder zijn, zoals hiervoor al is aangegev<strong>en</strong>, significante effect<strong>en</strong> van het<br />

project van RWE op zeezoogdier<strong>en</strong> niet zijn uit te sluit<strong>en</strong>. De in dat kader<br />

uitgevoerde maatregel<strong>en</strong> van het uitkop<strong>en</strong> van garnal<strong>en</strong>vissers in da Doilard is<br />

<strong>en</strong> blijft daarom comp<strong>en</strong>satie, al is tot nog toe overig<strong>en</strong>s steeds ook onduidelijk<br />

geblev<strong>en</strong> welke effect<strong>en</strong> dit uitkop<strong>en</strong> van garnal<strong>en</strong>vissers precies heeft gehad<br />

op de populaties zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong> iaruinviss<strong>en</strong> in <strong>en</strong> rond de Wadd<strong>en</strong>zee. Zou<br />

deze uitkoop tot int<strong>en</strong>sivering van visserijactiviteit<strong>en</strong> elders in het<br />

Wadd<strong>en</strong>gebied hebb<strong>en</strong> geleid, dan is het maar de vraag of deze maatregel per<br />

saldo <strong>en</strong>ig positief effect voor deze soort<strong>en</strong> heeft gehad.<br />

De conclusie is dat de eerder door verweerders onderk<strong>en</strong>de significante<br />

effect<strong>en</strong> van het project van RWE niet verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn doordat er nieuwe<br />

natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> zijn verle<strong>en</strong>d <strong>en</strong> dat natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

die als comp<strong>en</strong>satie werd<strong>en</strong> voorgeschrev<strong>en</strong> nog steeds als zodanig moet<strong>en</strong><br />

uitspraak vliegveld Lelystad, AbRS 10 oktober 2007, zaaknummer 200606568/1


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfcf<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

word<strong>en</strong> gekwalificeerd. Uiteraard had gelet daarop in het kader van de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> alsnog de zog<strong>en</strong>aamde ADC-toets moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

uitgevoerd.<br />

72<br />

FSC<br />

FSC"C01"135<br />

Natuurmaatregel<strong>en</strong>, algem<strong>en</strong>e beheermaatregel<strong>en</strong><br />

Er is ook vergunning verle<strong>en</strong>d voor 'aanvull<strong>en</strong>de natuurmaatregel<strong>en</strong>' op<br />

Ameland <strong>en</strong> Schiermonnikoog <strong>en</strong> in de gebied<strong>en</strong> Fochtelo<strong>en</strong>/e<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

Witterveld. Van aanvull<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> is echter ge<strong>en</strong> sprake; het gaat om<br />

algeme<strong>en</strong> beheer dat hoe dan ook, gelet op de matige tot slechte staat van<br />

instandhouding van de betrokk<strong>en</strong> habitat <strong>en</strong> de uitbreidings-, herstel- <strong>en</strong><br />

behoudopgav<strong>en</strong> die voor die habitats zijn geformuleerd, op grond van artikel 6,<br />

tweede lid, van de habitatrichtlijn al verplicht door Nederland moet word<strong>en</strong><br />

getroff<strong>en</strong>. De verplichting om deze maatregel<strong>en</strong> te treff<strong>en</strong>, bestaat dus al los<br />

van het project van RWE.<br />

Het gaat bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> bij die natuurmaatregel<strong>en</strong> niet om activiteit<strong>en</strong> van RWE<br />

zelf. De <strong>en</strong>ige relatie van die maatregel<strong>en</strong> met RWE is dat RWE ervoor betaalt,<br />

hoe positief dat op zich ook is. Nu stellig wordt volgehoud<strong>en</strong> dat het hier om<br />

onderdel<strong>en</strong> van het project van RWE gaat, wekt het bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> verbazing dat,<br />

naar in de bezwaarfase bleek uit door RWE voor de hoorzitting overgelegde<br />

stukk<strong>en</strong>, voor die maatregel<strong>en</strong> aparte natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong><br />

zijn aangevraagd <strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d, <strong>en</strong> bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet aan RWE. De vraag rijst dan<br />

hoe aan RWE vergund kan zijn als onderdeel van haar project voor e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale wat ook al aan e<strong>en</strong> ander, hier: aan terreinbeher<strong>en</strong>de<br />

organisaties, is vergund in e<strong>en</strong> aparte natuurbeschermingswetvergunning.<br />

Dat de natuurmaatregel<strong>en</strong> op Ameland <strong>en</strong> Schiermonnikoog die ook al werd<strong>en</strong><br />

opgevoerd in de beslissing<strong>en</strong> op bezwaar die de Afdeling vernietigde in de<br />

uitsprak<strong>en</strong> van 24 augustus 2011 iets zoud<strong>en</strong> toevoeg<strong>en</strong> aan het al<br />

noodzakelijke <strong>en</strong> in het kader van artikel 6, tweede lid, van de habitatrichtlijn te<br />

treff<strong>en</strong> beheer met het oog op de geld<strong>en</strong>de verbeter- <strong>en</strong> uitbreidingsopgav<strong>en</strong><br />

voor onder andere 'grijze duin<strong>en</strong>' H2130 blijkt, anders dan verweerders <strong>en</strong><br />

RWE het ook in die procedure hebb<strong>en</strong> do<strong>en</strong> voorkom<strong>en</strong>, niet het geval te zijn.<br />

Zolang de instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> niet zijn gerealiseerd, gaat de<br />

verplichting om die doel<strong>en</strong> te hal<strong>en</strong> vóór ev<strong>en</strong>tuele andere doel<strong>en</strong> die met dat<br />

beheer zoud<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gedi<strong>en</strong>d.<br />

Hoewel verweerders dus beter wet<strong>en</strong>, is ook in de bezwaarfase <strong>en</strong> ook weer in<br />

de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> gesteld dat het om extra maatregel<strong>en</strong> gaat.<br />

De maatregel<strong>en</strong> die RWE wil financier<strong>en</strong> in de Natura 2000-gebied<strong>en</strong><br />

Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld zijn zelfs al letterlijk opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de<br />

beheerplann<strong>en</strong> voor deze gebied<strong>en</strong>. Van iets 'extra's' dat dankzij RWE tot<br />

stand komt, is daar dus al helemaal ge<strong>en</strong> sprake.<br />

Daarbij moet bedacht word<strong>en</strong> dat extra depositie van stikstof herstel door<br />

beheer vertraagt <strong>en</strong> in die zin, ondanks dat beheermaatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

getroff<strong>en</strong>, toch e<strong>en</strong> negatief effect g<strong>en</strong>ereert.<br />

De conclusie is dat er bij de maatregel<strong>en</strong> op Ameland, Schiermonnikoog <strong>en</strong> in<br />

Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld sprake is van algem<strong>en</strong>e beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

dat niet over extra natuurmaatregel<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> gesprok<strong>en</strong>, terwijl de<br />

, . A r . t.<br />

^ .> .^'--^ ' > ' > ^ - . f..,jiHy-i.^.


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur,.de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/odcf<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

maatregel<strong>en</strong> ook niet e<strong>en</strong> onderdeel van het project van RWE zijn. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />

kan <strong>en</strong> mag RWE zich, zolang de g<strong>en</strong>oemde gunstige staat van<br />

instandhouding voor de aan de orde zijnde habitat in deze gebied<strong>en</strong> niet zijn<br />

bereikt, niet beroep<strong>en</strong> op veronderstelde, maar nog onzekere gevolg<strong>en</strong> van dat<br />

beheer.<br />

Mocht<strong>en</strong> de natuurmaatregel<strong>en</strong> in de vier g<strong>en</strong>oemde gebied<strong>en</strong> overig<strong>en</strong>s wel<br />

als 'aanvull<strong>en</strong>d' moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangemerkt, dan zijn deze maatregel<strong>en</strong> in de<br />

marge van het project van RWE echter zeker niet, zoals verweerders stell<strong>en</strong>,<br />

aan te merk<strong>en</strong> als mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>. In dat geval gaat het om<br />

comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> die alle<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> RWE<br />

heeft aangetoond dat e<strong>en</strong> kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale op deze plaats e<strong>en</strong> dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><br />

van groot op<strong>en</strong>baar belang di<strong>en</strong>t <strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> alternatiev<strong>en</strong> voor zijn.<br />

72<br />

FSC<br />

www,fBc.ory<br />

FSC'C017135<br />

Natuurmaatregel<strong>en</strong>: mitigatie<br />

Verder zijn nog allerlei natuurmaatregel<strong>en</strong> aangevraagd <strong>en</strong> vergund, die<br />

volg<strong>en</strong>s de provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris 'onverplicht' zijn. Dergelijke<br />

maatregel<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> niet als onderdeel van het te vergunning project in het<br />

kader van de pass<strong>en</strong>de beoordeling word<strong>en</strong> meegewog<strong>en</strong>. Het gaat immers<br />

niet om verzacht<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong>, maar om activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> handeling<strong>en</strong> die<br />

los staan van het project van RWE. Dat dit zo is, blijkt ook wel uit het feit dat<br />

die maatregel<strong>en</strong> in het kader van de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> niet uitputt<strong>en</strong>d<br />

beoordeeld zijn, maar dat hiervoor aparte<br />

natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> aan terreinbeher<strong>en</strong>de organisaties zijn<br />

verle<strong>en</strong>d, dan wel dat hiervoor nog aparte uitvoeringsplann<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

geschrev<strong>en</strong> <strong>en</strong> goedgekeurd. Mitiger<strong>en</strong>de, verzacht<strong>en</strong>de, maatregel<strong>en</strong><br />

k<strong>en</strong>merk<strong>en</strong> zich bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> doordat zij e<strong>en</strong> aanpassing van het project<br />

behelz<strong>en</strong>, waardoor de effect<strong>en</strong> daarvan word<strong>en</strong> verzacht. Het kan dan<br />

bijvoorbeeld gaan om het slechts uitvoer<strong>en</strong> van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> in<br />

minder belast<strong>en</strong>de periodes of het plaats<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> geluidscherm of filter.<br />

Activiteit<strong>en</strong> die direct verband houd<strong>en</strong> met of nodig zijn voor het beheer van<br />

e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied <strong>en</strong> de daarbinn<strong>en</strong> beschermde natuurwaard<strong>en</strong><br />

kunn<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong>s de bewoording<strong>en</strong> van zowel artikel 6, derde lid, van de<br />

habitatrichtlijn als artikel 19f, eerste lid, van de Nbw kunn<strong>en</strong> niet, zoals bij<br />

mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> wel het geval is, als onderdeel van e<strong>en</strong> te beoordel<strong>en</strong><br />

project in de zin van voornoemde artikelled<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beschouwd. Het<br />

betrekk<strong>en</strong> in de beoordeling van mogelijke positieve gevolg<strong>en</strong> van de<br />

financiering door RWE van natuuraanleg of -herstel, activiteit<strong>en</strong> die niet, zoals<br />

bij mitigatie wel het geval is, tot het project van RWE behor<strong>en</strong>, maar verband<br />

houd<strong>en</strong> met natuurbeheer, is dan ook in strijd met het doel <strong>en</strong> de systematiek<br />

van de habitatnchtlijn <strong>en</strong> de Natuurbeschermingswet 1998.<br />

Daarnaast valt op dat in de vergunning<strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de noordkade van<br />

de Wilhelminahav<strong>en</strong> in de primaire besluit<strong>en</strong> getoetst werd aan het criterium of<br />

de betreff<strong>en</strong>de ingreep wel "noodzakelijk is voor de bedrijfsvoering van RWE".<br />

Dit criterium is niet gehanteerd inzake de natuurmaatregel<strong>en</strong>. Het moge echter<br />

duidelijk zijn dat die natuurmaatregel<strong>en</strong> in ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel opzicht noodzakelijk zijn<br />

voor de bedrijfsvoering van RWE noch behor<strong>en</strong> tot de activiteit<strong>en</strong> met<br />

*1 ' 1<br />

ï J -<br />

1 \<br />

1 1 ir til<br />

Il III<br />

r . I n l t l l I LI


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

aanzi<strong>en</strong>lijke milieueffect<strong>en</strong> die beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale<br />

kan feitelijk <strong>en</strong> technisch bezi<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgericht <strong>en</strong> geëxploiteerd zonder dat<br />

dergelijke natuurmaatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getroff<strong>en</strong>. Van met het project<br />

onlosmakelijk verbond<strong>en</strong> onderdel<strong>en</strong> is dus ge<strong>en</strong> sprake. De maatregel<strong>en</strong><br />

behor<strong>en</strong> dan ook niet tot het project van RWE<br />

Naast het feit dat de noodzaak van deze maatregel<strong>en</strong> voor de bedrijfsvoering<br />

van RWE ontbreekt <strong>en</strong> dat ook van e<strong>en</strong> onlosmakelijke sam<strong>en</strong>hang met de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale ge<strong>en</strong> sprake is, is het vergunn<strong>en</strong> van die maatregel<strong>en</strong> als e<strong>en</strong><br />

onderdeel van het project van RWE ook in strijd met de systematiek van de<br />

habitatrichtlijn.<br />

In dit verband er ter ondersteuning van het voorgaande is daarom ook het<br />

volg<strong>en</strong>de van belang. Onderwerp van de verplichte pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

di<strong>en</strong>t op grond van artikel 6, derde lid, van de habitatrichtlijn het project te zijn<br />

waarvoor toestemming wordt gevraagd. Bij de beoordeling van wat e<strong>en</strong> project<br />

in de zin van de m.e.r.-richtlijn <strong>en</strong> de habitatrichttijn is, <strong>en</strong> daarmee wat het<br />

onderwerp van de pass<strong>en</strong>de beoordeling di<strong>en</strong>t te zijn, staat het doel van de<br />

m.e.r.-richtlijn, te wet<strong>en</strong>: het krijg<strong>en</strong> van zicht op de aanzi<strong>en</strong>lijke milieueffect<strong>en</strong>,<br />

c<strong>en</strong>traaP^. Van dergelijke ingrep<strong>en</strong> of activiteit<strong>en</strong> die aanzi<strong>en</strong>lijke milieueffect<strong>en</strong><br />

hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> die onder het projectbegrip vall<strong>en</strong> staan natuurmaatregel<strong>en</strong>, zoals<br />

door RWE aangevraagd, los. Voor de beoordeling van de aanzi<strong>en</strong>lijke milieuof<br />

natuureffect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project mog<strong>en</strong> positieve effect<strong>en</strong> van dergelijke<br />

maatregel<strong>en</strong> daarom niet word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bij het bepal<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> project. Dergelijk 'pluss<strong>en</strong> <strong>en</strong> minn<strong>en</strong>' ontneemt immers het zicht op<br />

de mogelijk aanzi<strong>en</strong>lijke effect<strong>en</strong> voor natuur <strong>en</strong> milieu <strong>en</strong> juist het daarin<br />

inzicht krijg<strong>en</strong> is het doel van de milieueffectbeoordeling <strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling. In haar rec<strong>en</strong>te arrest van 11 april 2013 oordeelde het Hof van<br />

justitie heel precies over wat wel <strong>en</strong> wat niet op grond van de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling in de zin van artikel 6, derde lid van de habitatrichtlijn beoordeeld<br />

moet word<strong>en</strong>^^. Het Hof laat ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele plaats voor het meeweg<strong>en</strong> <strong>en</strong> meebeoordel<strong>en</strong><br />

van positieve effect<strong>en</strong> van andere handeling<strong>en</strong> <strong>en</strong> activiteit<strong>en</strong>,<br />

zoals van beheer- of andere natuurmaatregel<strong>en</strong>.<br />

Verder is nog van belang dat volg<strong>en</strong>s de richtsnoer<strong>en</strong> van de Commissie voor<br />

de toepassing van de habitatrichtlijn de verschill<strong>en</strong>de verplichting<strong>en</strong> op grond<br />

van artikel 6, tweede lid (beheer) <strong>en</strong> derde <strong>en</strong> vierde lid (comp<strong>en</strong>satie van<br />

gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> specifiek project), los van elkaar staan <strong>en</strong> niet met elkaar<br />

mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verward^**. Verder duidt de Commissie herstel- <strong>en</strong><br />

verbetermaatregel<strong>en</strong> van het soort waar verweerders <strong>en</strong> RWE zich op<br />

beroep<strong>en</strong>, als al sprake zou zijn van 'aanvull<strong>en</strong>de natuurmaatregel<strong>en</strong>', niet -<br />

^^ HvJ EU 24 oktober 1996, Kraaijeveld, zaaknummer C-72/95, punt 32<br />

^^ HvJ EU 11 april 2013, Sweetman, zaaknummer C-258/11, punt 40<br />

^'* Commissie, Richtsnoer<strong>en</strong> voor de toepassing van artikel 6, lid 4, van de Habitatrichtlijn, januari<br />

-2967^ p. 11


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/oc/c/<strong>en</strong>ve r<strong>en</strong>! ging<br />

zoals verweerders aanvoer<strong>en</strong> - als mitigatie maar als comp<strong>en</strong>satie^^.<br />

Juridisch gezi<strong>en</strong>, is er dan ook ge<strong>en</strong> verschil in hoe natuurmaatregel<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

behoeve van e<strong>en</strong> project bestaande uit het uitbreid<strong>en</strong> van het oppervlak van<br />

beschermde habitat door de aanleg van nieuwe habitat moet word<strong>en</strong><br />

gekwalificeerd <strong>en</strong> hoe het verbeter<strong>en</strong> van de kwaliteit van beschermde habitat<br />

t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong> project moet word<strong>en</strong> gekwalificeerd: in beide gevall<strong>en</strong> is<br />

volg<strong>en</strong>s de Commissie sprake van comp<strong>en</strong>satie. Ook de tuss<strong>en</strong>uitspraak van<br />

de Afdeling van 7 november 2012 waarin over het aanlegg<strong>en</strong> van nieuw<br />

habitat in e<strong>en</strong> deel van e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied dat geleg<strong>en</strong> is buit<strong>en</strong> de<br />

invloedsfeer van het project waar het daar om ging, de A2, <strong>en</strong> waarin aan het<br />

Hof de prejudiciële vraag is voorgelegd of het hier om e<strong>en</strong> als comp<strong>en</strong>satie<br />

aan te merk<strong>en</strong> maatregel gaat, wijst in de voornoemde richting^®.<br />

4. De conclusie is dat de stelling van verweerders als zou het hier gaan om<br />

mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> hoe dan ook niet houdbaar is, op grond waarvan de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> vernietigd. Immers de betreff<strong>en</strong>de<br />

maatregel<strong>en</strong> staan los van het project van RWE, waardoor het project niet uit<br />

te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> heeft, of di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> aangemerkt als<br />

comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> in het kader van dat project. Dit leidt dan ook tot<br />

de conclusie dat t<strong>en</strong> onrechte de zog<strong>en</strong>aamde ADC-toets achterwege is<br />

gelat<strong>en</strong>, op grond waarvan de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong><br />

vernietigd.<br />

7. Bevoegdheid vergunningverl<strong>en</strong>ing Duitse gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepassing Nederlands<br />

recht<br />

In bezwaar is aangevoerd dat betwijfeld kan word<strong>en</strong> of de provincies <strong>en</strong> de<br />

staatssecretaris bevoegd zijn om toestemming te verl<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de mogelijk niet uit te<br />

sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>.<br />

Uw Afdeling oordeelde rec<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> aantal mal<strong>en</strong> dat het Nederlandse bevoegde gezag<br />

op grond van artikel 6 van de habitatrichtlijn di<strong>en</strong>de te onderzoek<strong>en</strong> of significante<br />

effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong> die ter beoordeling aan de Afdeling bestuursrechtspraak<br />

war<strong>en</strong> voorgelegd voor in België of Duitsland geleg<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> kond<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>^''. In de uitspraak van 10 oktober 2012 wordt in het midd<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong><br />

of het Nederlandse bevoegde gezag zelf onderzoek moet do<strong>en</strong> naar effect<strong>en</strong> op in<br />

Duitsland geleg<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> of dat hierover e<strong>en</strong> standpunt van de Duitse<br />

bevoegde autoriteit<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> gevraagd. In de ENCI-zaak werd door appellant<strong>en</strong><br />

(nog) niet ter discussie gesteld in hoeverre Nederlandse autoriteit<strong>en</strong> toestemming<br />

kunn<strong>en</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> project voor zover het de effect<strong>en</strong> van dat project voor<br />

Belgische Nature 2000-gebied<strong>en</strong> betreft. Alle<strong>en</strong> het t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Natura 2000-<br />

72<br />

rsc<br />

e a woo de he kom<br />

FSC'CO 7 1 3 J<br />

15<br />

idem, p. 16<br />

^^ AbRS 7 november 2012, zaaknummers 201110075/1/R4 <strong>en</strong> 201201853/1/R4, r.o. 83.7 e.v<br />

^^ Zie onder andere de uitspraak in de ENCI-zaak AbRS 29 augustus 2012, zaaknummer<br />

-201 001848/1/ri/A4 <strong>en</strong> AbRS 10 oktober 2012, zaaknummer 201010326/1/T1/A4<br />

^ ^ f T T ^ s w r<br />

^ — a i h _<br />

r«ioMa<br />

^'*' ' ^<br />

tit—<br />

^^ ^ ^ ï * ^^


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/oc/c/<strong>en</strong>ve r<strong>en</strong>! ging<br />

zoals verweerders aanvoer<strong>en</strong> - als mitigatie maar als comp<strong>en</strong>satie^^.<br />

Juridisch gezi<strong>en</strong>, is er dan ook ge<strong>en</strong> verschil in hoe natuurmaatregel<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

behoeve van e<strong>en</strong> project bestaande uit het uitbreid<strong>en</strong> van het oppervlak van<br />

beschermde habitat door de aanleg van nieuwe habitat moet word<strong>en</strong><br />

gekwalificeerd <strong>en</strong> hoe het verbeter<strong>en</strong> van de kwaliteit van beschermde habitat<br />

t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong> project moet word<strong>en</strong> gekwalificeerd: in beide gevall<strong>en</strong> is<br />

volg<strong>en</strong>s de Commissie sprake van comp<strong>en</strong>satie. Ook de tuss<strong>en</strong>uitspraak van<br />

de Afdeling van 7 november 2012 waarin over het aanlegg<strong>en</strong> van nieuw<br />

habitat in e<strong>en</strong> deel van e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied dat geleg<strong>en</strong> is buit<strong>en</strong> de<br />

invloedsfeer van het project waar het daar om ging, de A2, <strong>en</strong> waarin aan het<br />

Hof de prejudiciële vraag is voorgelegd of het hier om e<strong>en</strong> als comp<strong>en</strong>satie<br />

aan te merk<strong>en</strong> maatregel gaat, wijst in de voornoemde richting^®.<br />

4. De conclusie is dat de stelling van verweerders als zou het hier gaan om<br />

mitiger<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> hoe dan ook niet houdbaar is, op grond waarvan de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> vernietigd. Immers de betreff<strong>en</strong>de<br />

maatregel<strong>en</strong> staan los van het project van RWE, waardoor het project niet uit<br />

te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> heeft, of di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> aangemerkt als<br />

comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> in het kader van dat project. Dit leidt dan ook tot<br />

de conclusie dat t<strong>en</strong> onrechte de zog<strong>en</strong>aamde ADC-toets achterwege is<br />

gelat<strong>en</strong>, op grond waarvan de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong><br />

vernietigd.<br />

7. Bevoegdheid vergunningverl<strong>en</strong>ing Duitse gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepassing Nederlands<br />

recht<br />

In bezwaar is aangevoerd dat betwijfeld kan word<strong>en</strong> of de provincies <strong>en</strong> de<br />

staatssecretaris bevoegd zijn om toestemming te verl<strong>en</strong><strong>en</strong> voor de mogelijk niet uit te<br />

sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>.<br />

Uw Afdeling oordeelde rec<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> aantal mal<strong>en</strong> dat het Nederlandse bevoegde gezag<br />

op grond van artikel 6 van de habitatrichtlijn di<strong>en</strong>de te onderzoek<strong>en</strong> of significante<br />

effect<strong>en</strong> van de project<strong>en</strong> die ter beoordeling aan de Afdeling bestuursrechtspraak<br />

war<strong>en</strong> voorgelegd voor in België of Duitsland geleg<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> kond<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>^''. In de uitspraak van 10 oktober 2012 wordt in het midd<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong><br />

of het Nederlandse bevoegde gezag zelf onderzoek moet do<strong>en</strong> naar effect<strong>en</strong> op in<br />

Duitsland geleg<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> of dat hierover e<strong>en</strong> standpunt van de Duitse<br />

bevoegde autoriteit<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> gevraagd. In de ENCI-zaak werd door appellant<strong>en</strong><br />

(nog) niet ter discussie gesteld in hoeverre Nederlandse autoriteit<strong>en</strong> toestemming<br />

kunn<strong>en</strong> verl<strong>en</strong><strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> project voor zover het de effect<strong>en</strong> van dat project voor<br />

Belgische Nature 2000-gebied<strong>en</strong> betreft. Alle<strong>en</strong> het t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> Natura 2000-<br />

72<br />

rsc<br />

e a woo de he kom<br />

FSC'CO 7 1 3 J<br />

15<br />

idem, p. 16<br />

^^ AbRS 7 november 2012, zaaknummers 201110075/1/R4 <strong>en</strong> 201201853/1/R4, r.o. 83.7 e.v<br />

^^ Zie onder andere de uitspraak in de ENCI-zaak AbRS 29 augustus 2012, zaaknummer<br />

-201 001848/1/ri/A4 <strong>en</strong> AbRS 10 oktober 2012, zaaknummer 201010326/1/T1/A4<br />

^ ^ f T T ^ s w r<br />

^ — a i h _<br />

r«ioMa<br />

^'*' ' ^<br />

tit—<br />

^^ ^ ^ ï * ^^


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

D A<br />

Wac/c/<strong>en</strong>ve re ni ging<br />

gebied<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van het project van RWE, voor dit project ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />

toestemming in de zin van artikel 6, derde lid, habitatrichtlijn van de Duitse bevoegde<br />

autoriteit<strong>en</strong> nodig is. E<strong>en</strong> dergelijke toestemming is niet aan de Duitse bevoegde<br />

autoriteit<strong>en</strong> gevraagd. Deze toestemming is daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> door niet-bevoegde<br />

Nederlandse autoriteit<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d. Op dit punt di<strong>en</strong><strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> dan ook te<br />

word<strong>en</strong> vernietigd.<br />

Wat er van het voorgaande ook zij, vast staat hoe dan ook dat verweerders niet aan de<br />

t<strong>en</strong> minste op h<strong>en</strong> op grond van artikel 3:2 van de Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht (Awb)<br />

rust<strong>en</strong>de onderzoeksplicht inzake mogelijk effect<strong>en</strong> van het project van RWE op Duitse<br />

Natura 2000-gebied<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voldaan. Duidelijk is dat verweerders zelf over<br />

onvoldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis van die gebied<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong>. Zij hebb<strong>en</strong> deze immers niet<br />

aangewez<strong>en</strong>, noch zijn zij verantwoordelijk voor het beheer van die gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

formulering van instandhoudingsopgav<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> voor natuurwaard<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />

die gebied<strong>en</strong>. Dit betek<strong>en</strong>t dat zij onvoldo<strong>en</strong>de geëquipeerd zijn <strong>en</strong> over onvoldo<strong>en</strong>de<br />

k<strong>en</strong>nis beschikk<strong>en</strong> om hoe dan ook de noodzakelijke beoordeling goed te kunn<strong>en</strong><br />

uitvoer<strong>en</strong>. De betreff<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis ligt bij de Duitse bevoegde autoriteit<strong>en</strong>, in ieder geval<br />

het NLWKN.<br />

n het geval de provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris wel bevoegd zoud<strong>en</strong> zijn om over de<br />

aantasting van Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> te oordel<strong>en</strong> in het kader van de bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> dat het toetsingskader naar Nederlands recht op de beoordeling had<br />

moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast, omdat anders de gevolg<strong>en</strong> van één project door verweerders<br />

<strong>en</strong> de Nederlandse rechter moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getoetst aan meerdere wettelijke kaders, wat<br />

afbreuk doet aan de rechtsbescherming, maar bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zorgt voor e<strong>en</strong> situatie waarin<br />

verweerders kunn<strong>en</strong> 'shopp<strong>en</strong>' in het Duitse recht <strong>en</strong> juist die criteria kunn<strong>en</strong> verkiez<strong>en</strong><br />

toe te pass<strong>en</strong> die mak<strong>en</strong> dat de kans op het vaststell<strong>en</strong> van significante effect<strong>en</strong> zo klein<br />

mogelijk is. Dat verweerders inderdaad e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>en</strong> onterechte selectie hebb<strong>en</strong><br />

gemaakt van naar Duits recht op het project van RWE toe te pass<strong>en</strong> criteria is hiervoor<br />

reeds besprok<strong>en</strong>.<br />

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> vernietigd voor zover deze betrekking hebb<strong>en</strong> op de<br />

beoordeling van de effect<strong>en</strong> van het project voor Duitse natuurwaard<strong>en</strong>.<br />

72<br />

F S C<br />

^^Zs<br />

FSC*C017135<br />

Buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong> gebied<strong>en</strong><br />

De Natura 2000-gebeid<strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Lieftinghsbroek, Drouw<strong>en</strong>erzand <strong>en</strong><br />

Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> zijn t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>.<br />

1. Dr<strong>en</strong>tsche Aa<br />

Gedeputeerde stat<strong>en</strong> van de provincie Dr<strong>en</strong>the acht<strong>en</strong> op voorhand effect<strong>en</strong> van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE op de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld<br />

niet uitgeslot<strong>en</strong>. Deze gebied<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> afstand van circa 55, respectievelijk<br />

56 kilometer van de c<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong>. Dichterbij, op 38 kilometer afstand<br />

van de Eemshav<strong>en</strong>, ligt het Natura 2000-gebied Dr<strong>en</strong>tsche Aa. In de bestred<strong>en</strong><br />

besluit is echter, wederom, nagelat<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>trale van RWE voor dit<br />

gebied te onderzoek<strong>en</strong>. Voor dit Natura 2000-gebied Dr<strong>en</strong>tsche Aa is e<strong>en</strong><br />

ontwerpaanwijzingsbesluit vastgesteld. Het gebied is in mei 2003 bij de Europese<br />

f<br />

\<br />

j M I


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

D A<br />

Wac/c/<strong>en</strong>ve re ni ging<br />

gebied<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van het project van RWE, voor dit project ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />

toestemming in de zin van artikel 6, derde lid, habitatrichtlijn van de Duitse bevoegde<br />

autoriteit<strong>en</strong> nodig is. E<strong>en</strong> dergelijke toestemming is niet aan de Duitse bevoegde<br />

autoriteit<strong>en</strong> gevraagd. Deze toestemming is daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> door niet-bevoegde<br />

Nederlandse autoriteit<strong>en</strong> verle<strong>en</strong>d. Op dit punt di<strong>en</strong><strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> dan ook te<br />

word<strong>en</strong> vernietigd.<br />

Wat er van het voorgaande ook zij, vast staat hoe dan ook dat verweerders niet aan de<br />

t<strong>en</strong> minste op h<strong>en</strong> op grond van artikel 3:2 van de Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht (Awb)<br />

rust<strong>en</strong>de onderzoeksplicht inzake mogelijk effect<strong>en</strong> van het project van RWE op Duitse<br />

Natura 2000-gebied<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> voldaan. Duidelijk is dat verweerders zelf over<br />

onvoldo<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis van die gebied<strong>en</strong> beschikk<strong>en</strong>. Zij hebb<strong>en</strong> deze immers niet<br />

aangewez<strong>en</strong>, noch zijn zij verantwoordelijk voor het beheer van die gebied<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

formulering van instandhoudingsopgav<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> voor natuurwaard<strong>en</strong> binn<strong>en</strong><br />

die gebied<strong>en</strong>. Dit betek<strong>en</strong>t dat zij onvoldo<strong>en</strong>de geëquipeerd zijn <strong>en</strong> over onvoldo<strong>en</strong>de<br />

k<strong>en</strong>nis beschikk<strong>en</strong> om hoe dan ook de noodzakelijke beoordeling goed te kunn<strong>en</strong><br />

uitvoer<strong>en</strong>. De betreff<strong>en</strong>de k<strong>en</strong>nis ligt bij de Duitse bevoegde autoriteit<strong>en</strong>, in ieder geval<br />

het NLWKN.<br />

n het geval de provincies <strong>en</strong> de staatssecretaris wel bevoegd zoud<strong>en</strong> zijn om over de<br />

aantasting van Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> te oordel<strong>en</strong> in het kader van de bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> dat het toetsingskader naar Nederlands recht op de beoordeling had<br />

moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast, omdat anders de gevolg<strong>en</strong> van één project door verweerders<br />

<strong>en</strong> de Nederlandse rechter moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getoetst aan meerdere wettelijke kaders, wat<br />

afbreuk doet aan de rechtsbescherming, maar bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> zorgt voor e<strong>en</strong> situatie waarin<br />

verweerders kunn<strong>en</strong> 'shopp<strong>en</strong>' in het Duitse recht <strong>en</strong> juist die criteria kunn<strong>en</strong> verkiez<strong>en</strong><br />

toe te pass<strong>en</strong> die mak<strong>en</strong> dat de kans op het vaststell<strong>en</strong> van significante effect<strong>en</strong> zo klein<br />

mogelijk is. Dat verweerders inderdaad e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong> <strong>en</strong> onterechte selectie hebb<strong>en</strong><br />

gemaakt van naar Duits recht op het project van RWE toe te pass<strong>en</strong> criteria is hiervoor<br />

reeds besprok<strong>en</strong>.<br />

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong><br />

blijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> vernietigd voor zover deze betrekking hebb<strong>en</strong> op de<br />

beoordeling van de effect<strong>en</strong> van het project voor Duitse natuurwaard<strong>en</strong>.<br />

72<br />

F S C<br />

^^Zs<br />

FSC*C017135<br />

Buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong> gebied<strong>en</strong><br />

De Natura 2000-gebeid<strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Lieftinghsbroek, Drouw<strong>en</strong>erzand <strong>en</strong><br />

Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> zijn t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>.<br />

1. Dr<strong>en</strong>tsche Aa<br />

Gedeputeerde stat<strong>en</strong> van de provincie Dr<strong>en</strong>the acht<strong>en</strong> op voorhand effect<strong>en</strong> van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE op de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld<br />

niet uitgeslot<strong>en</strong>. Deze gebied<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> afstand van circa 55, respectievelijk<br />

56 kilometer van de c<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong>. Dichterbij, op 38 kilometer afstand<br />

van de Eemshav<strong>en</strong>, ligt het Natura 2000-gebied Dr<strong>en</strong>tsche Aa. In de bestred<strong>en</strong><br />

besluit is echter, wederom, nagelat<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>trale van RWE voor dit<br />

gebied te onderzoek<strong>en</strong>. Voor dit Natura 2000-gebied Dr<strong>en</strong>tsche Aa is e<strong>en</strong><br />

ontwerpaanwijzingsbesluit vastgesteld. Het gebied is in mei 2003 bij de Europese<br />

f<br />

\<br />

j M I


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/ocfc/eA7ver<strong>en</strong>iging<br />

betreff<strong>en</strong>de gevoelige habitats al in matig ongunstige tot slechte staat. Vanuit deze<br />

positie is herstel <strong>en</strong>/of uitbreiding al zeer moeilijk, laat staan als het aanwezige<br />

niveau van depositie nog wordt verhoogd met de uitstoot van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van<br />

RWE. Verweerders stell<strong>en</strong> nu dat t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van Dr<strong>en</strong>tsche Aa ge<strong>en</strong> aparte<br />

beoordeling behoefde te word<strong>en</strong> gemaakt, omdat de pass<strong>en</strong>de beoordeling van<br />

e<strong>en</strong> worst case uitgaat (bestred<strong>en</strong> besluit gedeputeerde stat<strong>en</strong>, bijlage 1, p. 42). De<br />

worst case zou gevormd word<strong>en</strong> door de gebied<strong>en</strong> Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld.<br />

De meest gevoelige habitats in die gebied<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> gevolg<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong><br />

van de depositieto<strong>en</strong>ame door RWE; dit zou dan automatisch met zich meebr<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />

dat significante effect<strong>en</strong> door depositieto<strong>en</strong>ame op Dr<strong>en</strong>tsche Aa zijn uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

Nu habitat in de Dr<strong>en</strong>tsche Aa ev<strong>en</strong> stikstofgevoelig is maar op e<strong>en</strong> kortere afstand<br />

van de c<strong>en</strong>trale ligt, kunn<strong>en</strong> iwj deze red<strong>en</strong>ering niet volg<strong>en</strong>.<br />

72<br />

FSC<br />

FSC'C017135<br />

Lieftinghsbroek, Drouw<strong>en</strong>erzand <strong>en</strong> Bakkeve<strong>en</strong>se duin<strong>en</strong><br />

Binn<strong>en</strong> het bereik van de verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de uitstoot van e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong> ligt op e<strong>en</strong> afstand van 51 kilometer van de<br />

Eemshav<strong>en</strong> in de provincie Groning<strong>en</strong> ook het gebied Lieftinghsbroek, waarvoor de<br />

to<strong>en</strong>malige minister van Landbouw, Natuur <strong>en</strong> Voedselkwaliteit (LNV) op 8 januari<br />

2007 e<strong>en</strong> conceptaanwijzingsbesluit nam. Het gebied kwalificeert als speciale<br />

beschermingszone onder de Habitatnchtlijn onder andere vanwege de<br />

aanwezigheid van voor depositie gevoelige H6410 blauwgrasland<strong>en</strong> (KDW 1100<br />

mol/ha/jr).Vlakbij Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld ligt in de provincie Dr<strong>en</strong>the verder<br />

op e<strong>en</strong> afstand van 52 kilometer van de Eemshav<strong>en</strong> het Natura 2000-gebied<br />

Drouw<strong>en</strong>erzand. Op 8 januari 2007 werd e<strong>en</strong> conceptaanwijzingsbesluit<br />

gepubliceerd. Het gebied kwalificeert onder de Habitatrichtlijn vanwege onder<br />

andere de aanwezigheid van H2310 stuifzandheid<strong>en</strong> met struikhei (gemiddelde<br />

KDW 1100 mol/ha/jr, H2320 binn<strong>en</strong>landse kraaiheibegroeiing<strong>en</strong> (KDW gemiddeld<br />

1100 mol/ha/jr) <strong>en</strong> het voor depositie zeer gevoelige H2330 op<strong>en</strong> grasland met<br />

landduin<strong>en</strong> (KDW 740 mol/ha/jr) dat daar voorkomt. In de provincie Fryslan ligt<br />

verder op e<strong>en</strong> afstand van 52 kilometer van de Eemshav<strong>en</strong> het Natura 2000-gebied<br />

Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong>. Op 8 januari 2007 werd e<strong>en</strong> conceptaanwijzingsbesluit<br />

gepubliceerd. Het gebied kwalificeert onder de Habitatriciitlijn vanwege onder<br />

andere de aanwezigheid van H2310 stuifzandheid<strong>en</strong> met struikhei (gemiddelde<br />

KDW 1100 mol/ha/jr, H2320 binn<strong>en</strong>landse kraaiheibegroeiing<strong>en</strong> (KDW gemiddeld<br />

1100 mol/ha/jr) <strong>en</strong> het voor depositie zeer gevoelige H2330 op<strong>en</strong> grasland met<br />

landduin<strong>en</strong> (KDW 740 mol/ha/jr) dat daar voorkomt.<br />

Ook voor Lieftinghsbroek, Drouw<strong>en</strong>erzand <strong>en</strong> de Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> geldt dat<br />

door het hoge achtergrondniveau van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

gevoeligheid voor depositie van de binn<strong>en</strong> die gebied<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong> habitat significante<br />

effect<strong>en</strong> op die gebied<strong>en</strong> niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat dit door verweerder<br />

onder v<strong>en</strong>wijzing naar e<strong>en</strong> worst case b<strong>en</strong>adering wordt ontk<strong>en</strong>d. Appellant<strong>en</strong> zijn<br />

van oordeel dat inzake de betreff<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> worst case is<br />

gehanteerd. Gekek<strong>en</strong> had moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> naar de instandhoudingsdoel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

huidige staat van instandhouding in de drie voornoemde gebied<strong>en</strong>. Gelet op de<br />

gevoeligheid voor verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de deposities van habitat in de die<br />

gebied<strong>en</strong>, de verbeter- <strong>en</strong> herstelopgav<strong>en</strong> voor de betreff<strong>en</strong>de habitats <strong>en</strong> hun<br />

^^<br />

1 M<br />

1 . t ' .<br />

3 11 ^ > I • n. k .1 il


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

r<br />

l/l/add<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

huidige staat van instandhouding, zijn significante effect<strong>en</strong> op die habitats bij de<br />

huidige stand van het onderzoek niet uit te sluit<strong>en</strong>. Ofwel betek<strong>en</strong>t dit dat de ADCtoets<br />

had moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorlop<strong>en</strong> inzake het project van RWE, ofwel betek<strong>en</strong>t dit<br />

dat het onderzoek onvoldo<strong>en</strong>de is geweest. Hoe dan ook leidt het voorgaande tot<br />

de conclusie dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />

De vergunning<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> berust<strong>en</strong> door het niet, althans<br />

onvoldo<strong>en</strong>de, beoordel<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> voor de Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Lieftinghsbroek,<br />

Drouw<strong>en</strong>erzand <strong>en</strong> de Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> onvolledige pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

<strong>en</strong> dit is in strijd met artikel 19f van de Nbwet.<br />

Conclusie<br />

Appellant<strong>en</strong> verzoek<strong>en</strong> het beroep gegrond te verklar<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> te<br />

vernietig<strong>en</strong>, met veroordeling van v<strong>en</strong>/veerders in de kost<strong>en</strong> van de procedure.<br />

Hoogacht<strong>en</strong>d,<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, mede nam<strong>en</strong>s de ver<strong>en</strong>iging <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, stichfing Natuur- <strong>en</strong><br />

milieufederatie Groning<strong>en</strong>, stichting Het Groninger Landschap, stichting WAD , Bund für<br />

Umwelt und Naturschutz Deutschland Landesverband Niedersachs<strong>en</strong> e.V. (BUND,<br />

Bürgerinitiative RETTET DIE EMS <strong>en</strong> Bürgerinitiative De Dyklopers,<br />

Esmé Gerb<strong>en</strong>s


Beleefde wadd<strong>en</strong>. Beleefde bijzondere natuur, de rust <strong>en</strong> het op<strong>en</strong> landschap.<br />

Help ons dit ruige natuurgebied te bescherm<strong>en</strong>.<br />

Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong>, Fryslan <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the<br />

per adres provincie Groning<strong>en</strong><br />

Postbus 610<br />

9700 AP GRONINGEN<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

AAi^TEICEIIEM<br />

Datum: 10 augustus 2012 K<strong>en</strong>merk: A W o / 1 2 2 2 6<br />

Betreft: Gfond<strong>en</strong> bij het bezwaar teg<strong>en</strong> de natuurbeschermingswetvergunning voor de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE, Eemshav<strong>en</strong><br />

Uw k<strong>en</strong>merk: zaaknr 403108/1009275/25/2.3/2012004277<br />

Geachte colleges,<br />

De ver<strong>en</strong>iging fslatuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (hierna <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>), stichting Natuur- <strong>en</strong><br />

milieufederatie Groning<strong>en</strong> (hierna NMF Groning<strong>en</strong>), stichting het Groninger Landschap,<br />

stichting WAD <strong>en</strong> de Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging di<strong>en</strong><strong>en</strong> hierbij, mede nam<strong>en</strong>s Bund für Umwaft und<br />

Naturschutz Deutschland Landesverband Niedersachs<strong>en</strong> e.V. (BUND, Bürgerinitiative<br />

RETTET DIE EMS <strong>en</strong> Bürgerinitiative De Dyklopers, de grond<strong>en</strong> in bij het bezwaar teg<strong>en</strong> de<br />

vergunning die u verle<strong>en</strong>d hebt op grond van artikel 16 <strong>en</strong> 19d van de<br />

Natuurbeschermingswet 1998 aan RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding BV voor de bouw <strong>en</strong> in bedrijf<br />

nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> houd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale aan de Eemshav<strong>en</strong> in de geme<strong>en</strong>te Eemsmond In<br />

de provincie Groning<strong>en</strong>.<br />

G<strong>en</strong>oemde organisaties houd<strong>en</strong> zich het recht voor om deze grond<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> later stadium<br />

aan te vull<strong>en</strong>. Daamaast zijn er adviez<strong>en</strong> ingewonn<strong>en</strong> bij verschill<strong>en</strong>de deskundig<strong>en</strong>. De<br />

resultat<strong>en</strong> hiervan zull<strong>en</strong> als aanvulling op deze grond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>d, zodra die<br />

beschikbaar zijn.<br />

Door <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, NMF Groning<strong>en</strong>, Groninger Landschap, stichting WAD <strong>en</strong> de<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging is op 14 mei 2012 e<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>swijze ingedi<strong>en</strong>d naar aanleiding van de<br />

aanvraag door RWE. Deze zi<strong>en</strong>swijze di<strong>en</strong>t hier als herhaald <strong>en</strong> ingelast te word<strong>en</strong><br />

beschouwd.<br />

1. Hoofdrat<strong>en</strong><br />

1. Het wadd<strong>en</strong>gebied is voor wat betreft de weidsheid <strong>en</strong> uitgestrektheid uniek <strong>en</strong> één<br />

van de laatste ongerepte natuurgebied<strong>en</strong> in Europa van deze omvang <strong>en</strong> waar<br />

natuurlijke process<strong>en</strong> nog In deze mate het landschap bepal<strong>en</strong>. De bescherming<br />

van natuur <strong>en</strong> landschap staan daarbij voorop. De vestiging van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>traie<br />

aan de rand van de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> het Eems-estuarium past daar niet bij:<br />

- het op<strong>en</strong> landschap wordt door het formaat van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale, e<strong>en</strong> massief<br />

blok van meer dan 100 m hoog <strong>en</strong> e<strong>en</strong> veeelvoud daarvan fn de l<strong>en</strong>gte <strong>en</strong> breedte,<br />

ernstig aangetast;<br />

.^T^nrm-<br />

;i;i:^{Ö^^^^Ki?t?^|i^ ':c;^i:^^}é^^kmfsi^ ^?^i^:t^-^^i^j^fe3rife^^ ,...-:


e<br />

Wadd<strong>en</strong>yer<strong>en</strong>lgmg<br />

- de ernstig negatieve gevolg<strong>en</strong> voor flora <strong>en</strong> fauna door de to<strong>en</strong>ame van de<br />

emissie van vervuil<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>, door de to<strong>en</strong>ame van de watertemperatuur door<br />

het koelwater;<br />

- de noodzaak tot het verdiep<strong>en</strong> <strong>en</strong> verruim<strong>en</strong> van de vaargeul Noordzee-<br />

Eemshav<strong>en</strong> voor de aanvoer van de brandstof (kol<strong>en</strong> <strong>en</strong> biomassa) met negatieve<br />

gevolg<strong>en</strong> voor het estuarium <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van transportbeweging<strong>en</strong>.<br />

2. Het is <strong>en</strong> blip dan ook onbegrijpelijk, dat e<strong>en</strong> dergelijk omstred<strong>en</strong> project als deze<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale aan de rand van dit natuurgebied wordt gevestigd zonder dat daar<br />

e<strong>en</strong> duidelijke maatschappelijke <strong>en</strong> politieke discussie over heeft plaatsgevond<strong>en</strong>.<br />

In het kader van de verle<strong>en</strong>de vergunning<strong>en</strong> voor deze kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>traie had u op zijn<br />

minst in di<strong>en</strong><strong>en</strong> te gaan op de mogelijke alternatiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele dwing<strong>en</strong>de<br />

red<strong>en</strong><strong>en</strong> van groot op<strong>en</strong>baar belang. Naar onze m<strong>en</strong>ing b<strong>en</strong>t u daar op grond van<br />

de Vogel- <strong>en</strong> Habitatrichtlijn ook toe verplicht.<br />

3. Zoals hierna zal word<strong>en</strong> toegelicht, zijn in de pass<strong>en</strong>de beoordeling <strong>en</strong> dus ook in<br />

de verle<strong>en</strong>de vergunning<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> op de Habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> die<br />

beschermd zijn door de Vogel- <strong>en</strong> Habitatrichtlijn <strong>en</strong> de Natuurbeschermingswet<br />

1998 (Nbwet) onvoldo<strong>en</strong>de uitgeslot<strong>en</strong>.. De natuurmaatregel<strong>en</strong>, hoe waardevol op<br />

zich ook, staan technisch <strong>en</strong> ruimtelijk geheel los van d© kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale kunn<strong>en</strong> let<br />

als mitiger<strong>en</strong>de maatregel word<strong>en</strong> beschouwd. Deze maatregel<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> alle<strong>en</strong><br />

als comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beschouwd <strong>en</strong> legg<strong>en</strong> dus bloot, dat er<br />

dus wel degelijk als significant te beoordle<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> aan de orde zijn.<br />

4. Indi<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> niet zijn uitgeslot<strong>en</strong>, mag e<strong>en</strong> vergunning alle<strong>en</strong><br />

verie<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> als voldaan wordt aan de eis<strong>en</strong> van artikel 19g e.v. van de Nbwet,<br />

de zog<strong>en</strong>aamde ADC-toets. Dat wil zegg<strong>en</strong>, dat alle<strong>en</strong> bij het ontbrek<strong>en</strong> van<br />

alternatiev<strong>en</strong> <strong>en</strong> ~ zo dat het geval is - bi] dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong> van groot op<strong>en</strong>baar<br />

belang e<strong>en</strong> verguning verle<strong>en</strong>d kan word<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> kan dat alle<strong>en</strong> als alle<br />

effect<strong>en</strong> gecomp<strong>en</strong>seerd kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />

Door zonder e<strong>en</strong> dergelijke toets vergunning<strong>en</strong> te verl<strong>en</strong><strong>en</strong> hebt u gehandeld in<br />

strijd met de richtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Nbwet. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> kan in casu e<strong>en</strong> vergunning niet<br />

verle<strong>en</strong>d word<strong>en</strong> omdat er voldo<strong>en</strong>d© alternatiev<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> er ge<strong>en</strong> groot op<strong>en</strong>baar<br />

belang is (laat staan dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong> voor zo'n belang), maar alle<strong>en</strong> het<br />

bedrijfsbelang van RWE.<br />

5. Op onderdel<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> deze hoofdzak<strong>en</strong> hierna nader word<strong>en</strong> onderbouwd.<br />

Omvang y&n het project<br />

1. Hav<strong>en</strong>uitbreiding <strong>en</strong> - verdieping<br />

De bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> beginn<strong>en</strong> onder paragraaf 1.1 met de overweging dat<br />

de noordkade van de verl<strong>en</strong>gde Wilhelminahav<strong>en</strong> niet tot het project van RWE zou<br />

behor<strong>en</strong>, omdat deze niet wordt gebruikt door RWE <strong>en</strong> niet noodzakelijk zou zijn<br />

voor de bedrijfsvoering van RWE. De Wilhelminahav<strong>en</strong> kan niet zonder e<strong>en</strong><br />

noordkade bestaan. Om deze red<strong>en</strong> is het buit<strong>en</strong> de beoordeling houd<strong>en</strong> van die<br />

zijde van de Wilhelminahav<strong>en</strong> in strijd met de Habitatrichtlijn, De beoordeling van


Vmdd<strong>en</strong>sferemg'mg<br />

wat onder e<strong>en</strong> project valt <strong>en</strong> wat daaronder niet valt Is op grond van de<br />

Habitatrichtlijn heel feitelijk. Op grond van artikel 2 van richtlijn 85/337/EEG van de<br />

Raad van 27 juni 1985 betreff<strong>en</strong>de de milieu-effectbeoordeling van bepaalde<br />

op<strong>en</strong>bare <strong>en</strong> particuliere project<strong>en</strong> (hierna: de m.e.r.-richtlijn), waaraan het<br />

projectbegrip uit de Habitatrichtlijn volg<strong>en</strong>s vaste jurispaid<strong>en</strong>tie van het Hof is<br />

ontle<strong>en</strong>d, di<strong>en</strong>t onder andere gekek<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> naar de aard, omvang <strong>en</strong> ligging<br />

van e<strong>en</strong> project. De conclusie is dat de noordkade van de Wilhelminahav<strong>en</strong><br />

onlosmakelijk verbond<strong>en</strong> is met de rest van de hav<strong>en</strong>uitbreiding, zodat deze met de<br />

t<strong>en</strong> gevolge van de aanleg daarvan vrijkom<strong>en</strong>de hoeveelhed<strong>en</strong> grond, trilling<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

geluidsemissies <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tuele andere effect<strong>en</strong> behoort tot het project van RWE.<br />

E<strong>en</strong> ongeoorloofde knip is daarnaast gemaakt ter zake van de verruiming van het<br />

onderwaterprofiel van de bestaande Wilhelminahav<strong>en</strong> <strong>en</strong> van het Doekegatkanaal.<br />

Deze verruiming is nodig om het voor de exploitatie van de RWE-c<strong>en</strong>trale nodige<br />

gebruik van de verdiepte Wilhelminahav<strong>en</strong> mogelijk te mak<strong>en</strong>.<br />

Er zal alsnog van het volledige project van RWE, dus inclusief de noordkade van de<br />

Wilhelminahav<strong>en</strong>, het onderwaterprofie! van de bestaande hav<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

Doekegatkanaal, e<strong>en</strong> pass<strong>en</strong>de beoordeling moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgevoerd. De<br />

conclusie is dat de verie<strong>en</strong>de vergunning<strong>en</strong> in strijd ziJo met artikel 19f Nbw, waarin<br />

is bepaald dat e<strong>en</strong> volledige beoordeling van effect<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> uitgevoerd,<br />

voorafgaand aan de vergunningverl<strong>en</strong>ing.<br />

2. Vaargeul<br />

Het Eems-estuarium verkeert in e<strong>en</strong> slechte staat van Instandhouding, ondermeer<br />

als gevolg van de verschill<strong>en</strong>de bagg<strong>en</strong>verk<strong>en</strong> <strong>en</strong> vaargeuiverdieplng<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

uitbreiding<strong>en</strong>, waardoor stroomsnelhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> de getijslag zijn toeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Herstel<br />

van het estuarium za! word<strong>en</strong> bemoeilijkt zo niet onmogelijk gemaakt ais de<br />

vaargeul Eemshav<strong>en</strong>-Noordzee verder verdiept <strong>en</strong> uitgebreid wordt.<br />

RWE heeft in haar aanvraag voor het project voor e<strong>en</strong> ste<strong>en</strong>koi<strong>en</strong>c<strong>en</strong>tral© in de<br />

Eemshav<strong>en</strong> in het midd<strong>en</strong> gelat<strong>en</strong> of de aanvoer van kol<strong>en</strong> zal gebeur<strong>en</strong> met<br />

Panamax-schep<strong>en</strong>, waarvoor e<strong>en</strong> verdieping van de vaargeul naar de Eemshav<strong>en</strong><br />

noodzakelijk is of dat de aanvoer zal geschied<strong>en</strong> met kleinere schep<strong>en</strong>, waardoor<br />

e<strong>en</strong> vaargeulverdieping niet nodig is. In het midd<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> van de wijze waarop de<br />

kol<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangevoerd is strijdig met de Habitatrichtlijn. Bij toekomstige keuzes<br />

di<strong>en</strong>t van e<strong>en</strong> zog<strong>en</strong>aamde worst case te word<strong>en</strong> uitgegaan, in het gevai van RWE<br />

is die worst case de aanvoer van kol<strong>en</strong> met Panamax-schep<strong>en</strong>, waardoor<br />

verdieping van de vaargeul noodzakelijk is. De beoogde exploitatie van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>traie is dan ook onlosmakelijk verbond<strong>en</strong> met het verdiep<strong>en</strong> van de<br />

vaargeul. De effect<strong>en</strong> van het verdiep<strong>en</strong> van de vaargeul di<strong>en</strong><strong>en</strong> aan de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale te word<strong>en</strong> toegerek<strong>en</strong>d <strong>en</strong> als onderdeel van het project van RWE te<br />

ward<strong>en</strong> beoordeeld.<br />

3. Natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

De vergunning<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> ook betrekking op - kort gezegd - e<strong>en</strong> aantal<br />

natuurmaatregel<strong>en</strong> die RWE getroff<strong>en</strong> heeft of alsnog wil treff<strong>en</strong> in <strong>en</strong> rond het


'Wadde nyeremgmg<br />

Wadd<strong>en</strong>gebied <strong>en</strong> het Eems-Dollard estuarium. Deze natuurmaatregel<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong><br />

volg<strong>en</strong>s RWE <strong>en</strong> vergunningveri<strong>en</strong>ers te beschouw<strong>en</strong> zijn als e<strong>en</strong> onderdeel van<br />

het project van RWE. Bij e<strong>en</strong> project gaat het op grond van de m.e.r.- richtlijn om<br />

activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> ingrep<strong>en</strong> die aanzi<strong>en</strong>lijke milieugevolg<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> derhalve<br />

om alle daarbij behor<strong>en</strong>de installaties <strong>en</strong> werkzaamhed<strong>en</strong> die gezam<strong>en</strong>lijk voor<br />

dergelijke aanzi<strong>en</strong>lijke milieugevolg<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong>, niet om natuurmaatregel<strong>en</strong><br />

die in ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel technisch noodzakelijkverband tot het betreff<strong>en</strong>de project staan.<br />

De keuze om de natuurmaatregel<strong>en</strong> te pres<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> als onderdeel van het project in<br />

plaats van als comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel kan slechts begrep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> als poging<br />

om op die wjze de verplichting te ontgaan om e<strong>en</strong> ADC-toets uit te voer<strong>en</strong>. Het<br />

doelbewust ontgaan van deze verplichting is in strijd met de N B-wet.<br />

3. Verget<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Ueflinghsbroek <strong>en</strong> Droyw<strong>en</strong>erzand<br />

1. Gedeputeerde stat<strong>en</strong> van de provincie Dr<strong>en</strong>the acht<strong>en</strong> op voorhand effect<strong>en</strong> van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE op de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Fochteloën/e<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld<br />

niet uitgeslot<strong>en</strong>. Deze gebied<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> afstand van circa 55, respectievelijk<br />

56 km afstand van de c<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong>. Veel dichterbij, op 38 km afstand<br />

van de Eemshav<strong>en</strong>, ligt het Natura 2000-gebied Dr<strong>en</strong>tsche Aa. In het gebied<br />

kom<strong>en</strong> habitattyp<strong>en</strong> voor die zeer gevoelig zijn voor verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de<br />

stoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> derhalve voor depositie t<strong>en</strong> gevolge van de ste<strong>en</strong>koolc<strong>en</strong>trale.<br />

2. De achtergrondwaard<strong>en</strong> van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> zijn ook in het<br />

Dr<strong>en</strong>tsche Aa-gebied hoger dan de kritische depositiewaard<strong>en</strong> voor de<br />

verschill<strong>en</strong>de habitats. De overschrijding<strong>en</strong> van het achtergrondniveau zijn het<br />

grootst t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de voor depositie zeer gevoelige habitats, zoals H7110A <strong>en</strong><br />

H7110B actieve hoge v<strong>en</strong><strong>en</strong> (KDW 400 mol/ha/jr).<br />

3. Gezi<strong>en</strong> de hoge achtergrondniveaus van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

grote gevoeligheid van de beschermde habitats in dit gebied zijn significante<br />

effect<strong>en</strong> van extra depositie niet uit te sluit<strong>en</strong>. Dit geldt temeer t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de<br />

gevoelige habitat waarvoor uitbreidings- <strong>en</strong>/of herstelopgav<strong>en</strong> zijn geformuleerd.<br />

Elke extra hoeveelheid stikstof <strong>en</strong> zwaveloxide zal immers, hoe klein ook, <strong>en</strong>/oor<br />

zorg<strong>en</strong> dat herstel of uitbreiding van de betreff<strong>en</strong>de beschermde habitat niet of later<br />

wordt bereikt. Hierbij di<strong>en</strong>t overig<strong>en</strong>s ook de staat van instandhouding van de<br />

habitat waar het om gaat te word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Onder invloed van de al vee! te<br />

hoge achtergrondniveaus ert andere problem<strong>en</strong> in het gebied verker<strong>en</strong> de<br />

betreff<strong>en</strong>de gevoelige habitats at in matig ongunstige tot slechte staat. Vanuit deze<br />

positie is herstel <strong>en</strong>/of uitbreiding hoe dan ook al zeer moeilijk, iaat staan als het<br />

aanwezige niveau van depositie nog wordt vertioogd met de uitstoot van de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE.<br />

E<strong>en</strong>zelfde vraag kan gesteld word<strong>en</strong> over moglejike gevolg<strong>en</strong> voor de beschermde<br />

soort kamsalamander.<br />

4. In de provincie Groning<strong>en</strong> ligt het gebied Lieftinghsbroek op ongeveer 51 km vanaf<br />

de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale. Het gebied kwalificeert als speciale beschermingszon© onder de


•<br />

¥\/add<strong>en</strong>s/Br<strong>en</strong>\gmg<br />

Habitatrichtlijn onder andere vanwege de aanwezigheid van voor depositie<br />

gevoelige H6410 blauwgrasland<strong>en</strong> (KDW 1100 mol/ha/jr).<br />

Vlakbij Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld ligt in de provincie Dr<strong>en</strong>the verder het Natura<br />

2000-gebied Drouw<strong>en</strong>erzand waarom H2310 psammofiele heide (KDW gemiddeld<br />

1100 mol/ha/jr), H2320 binn<strong>en</strong>landse kraaiheibegroeiing<strong>en</strong> (KDW gemiddeld 1100<br />

mol/ha^r) <strong>en</strong> H2330 op<strong>en</strong> grasland met landduin<strong>en</strong> (KDW 740 mol/ha/jr)<br />

voorkom<strong>en</strong>.<br />

Ook voor het voornoemde Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied geldt door het hoge<br />

achtergrondniveau van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>d© stoff<strong>en</strong> <strong>en</strong> de gevoeligheid voor<br />

depositie van de daar geleg<strong>en</strong> habitat dat significante effect<strong>en</strong> op die gebied<strong>en</strong> niet<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

De bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> berust<strong>en</strong> door het niet beoordel<strong>en</strong> van de effect<strong>en</strong> voor<br />

de Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Lieftinghsbroek <strong>en</strong> Drouw<strong>en</strong>erzand op e<strong>en</strong> onvolledige pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling <strong>en</strong> dit is in strijd met artikel 19f Nbw op grond waarvan de verie<strong>en</strong>de<br />

vergunning<strong>en</strong> niet in stand kunn<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />

4. i^@tuyrinaatr@g@t<strong>en</strong><br />

Natuurmaatregel<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> comp<strong>en</strong>satie<br />

RWE heeft e<strong>en</strong> aantal natuurmaatregel<strong>en</strong> aangevraagd. Het betreff<strong>en</strong> onder'<br />

andere In de duin<strong>en</strong> van Schiermonnikoog <strong>en</strong> Ameland te treff<strong>en</strong><br />

beheermaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> de eerder als comp<strong>en</strong>satie voor het verdwijn<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

aantast<strong>en</strong> van broed-, rust- <strong>en</strong> foerageergebied in de Oostlob <strong>en</strong> de verstoring van<br />

habitat voor vogels rond de Eemshav<strong>en</strong> voorgeschrev<strong>en</strong> ^nleg van natuurgebied<br />

in de Emmapoider <strong>en</strong> de aankoop van kwelders <strong>en</strong> uitkoop van garnal<strong>en</strong>vissers.<br />

Hiervoor werd al uite<strong>en</strong>gezet dat deze maatregel<strong>en</strong> - hoe positief ze op zichzlef<br />

ook kunn<strong>en</strong> zijn - naar hun aard niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangemerkt ais e<strong>en</strong> onderdeel<br />

van het project van RWE <strong>en</strong> dus moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangemerkt als comp<strong>en</strong>satie.<br />

Er kan niet aan comp<strong>en</strong>satie, de "C" uit de ADC-toets word<strong>en</strong> toegekom<strong>en</strong>, zolang<br />

niet is aangetoond dat er voor het project dat de aantasting veroorzaakt ge<strong>en</strong><br />

alternatiev<strong>en</strong> "A" zijn <strong>en</strong> dit project e<strong>en</strong> dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong> van groot op<strong>en</strong>baar<br />

belang "D" di<strong>en</strong>t.<br />

In de bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> wordt gesteld dat deze 'natuurmaatregel<strong>en</strong>"<br />

uitgevoerd war<strong>en</strong> voordat ev<strong>en</strong>tuele effect<strong>en</strong> zich voor kond<strong>en</strong> do<strong>en</strong>. Dit maakt<br />

echter niet dat de maatregel<strong>en</strong> niet moet<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangemerkt ais<br />

comp<strong>en</strong>satie. In teg<strong>en</strong>deel, artikel 19h, vierde lid, Nbw schrijft juist t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van<br />

comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> voor dat deze getroff<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zijn voordat de<br />

aantasting van natu ure/aard <strong>en</strong> zich voor zal do<strong>en</strong>.<br />

Duinherstel, afvoer van stikstof op Ameland <strong>en</strong> Schiermonnikoog<br />

Opnieuw zijn uitvoeringsplann<strong>en</strong> voor duinherstel in de Natura 2000-gebied6n<br />

Duin<strong>en</strong> Schiermonnikoog <strong>en</strong> Duin<strong>en</strong> Ameland voorgeschrev<strong>en</strong>. Met deze<br />

maatregel<strong>en</strong> verdwijnt stikstof uit de gebied<strong>en</strong> om daarteg<strong>en</strong> de extra depositie


l¥üdderNer<strong>en</strong>\g\ng<br />

vanwege de c<strong>en</strong>trale weg te kunn<strong>en</strong> strep<strong>en</strong>, wat dus comp<strong>en</strong>satie is.<br />

Het gaat bij deze maatregel<strong>en</strong> In ieder geval niet om mitigatie. De maatregel<strong>en</strong><br />

staan immers los van het project van RWE, zij zijn ge<strong>en</strong> onderdeel van de inrichting<br />

of de gebouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> installaties die voor de exploitatie daan/an nodig zijn. Het gaat<br />

ook niet om aanpassing<strong>en</strong> in het project van RWE die leid<strong>en</strong> tot ©<strong>en</strong> verzachting<br />

van effect<strong>en</strong> (de definitie van mitigatie).<br />

3. Natuurmaatregel<strong>en</strong> 'm Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld<br />

Ook inzake de natuurmaatregel<strong>en</strong> in Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveid Is ge<strong>en</strong> sprake<br />

van e<strong>en</strong> onderdeel van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale of van werkzaamhed<strong>en</strong> of installaties<br />

noodzakelijk voor de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>traie. De maatregel<strong>en</strong> zijn dan ook niet aan t©<br />

merk<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> onderdeel van het project van RWE <strong>en</strong> vorm<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> mitigatie.<br />

Het voorgaande leidt ertoe dat de effect<strong>en</strong> van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale op Fochtéloërve<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> Witterveld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld los van de voorgeschrev<strong>en</strong><br />

natuurmaatregel<strong>en</strong> die op kost<strong>en</strong> van RWE zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgevoerd. Zo<br />

bezi<strong>en</strong> <strong>en</strong> gelet op de voor depositie extreem gevoelige soort<strong>en</strong> habitats<br />

(Fochteloën/e<strong>en</strong>: H3160 Zure v<strong>en</strong>n<strong>en</strong>; H7110A *Actieve hoogv<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

(hoogve<strong>en</strong>landschap); H7120 Herstell<strong>en</strong>de hoogv<strong>en</strong><strong>en</strong>. Witterveld: H7110A<br />

*Actieve hoogv<strong>en</strong><strong>en</strong> (hoogve<strong>en</strong>landschap); H7110B *Actieve hoogv<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

(heideve<strong>en</strong>tjes); H7120 Herstell<strong>en</strong>de hoogv<strong>en</strong><strong>en</strong>) in deze Natura 2000-gebied<strong>en</strong> in<br />

combinatie met de al bestaande overscbrijdingssituatie is de conclusie dat<br />

significante effect<strong>en</strong> van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale in deze gebied<strong>en</strong> niet uit te sluit<strong>en</strong> zijn.<br />

Dit moet er toe leld<strong>en</strong>, dat alsnog de ADC-toets wordt doorlop<strong>en</strong>.<br />

5. Duitse l^atura 2000-g@bfed<strong>en</strong><br />

1. Bevoegdheid vergunningverl<strong>en</strong>ing, artikel 6, derde lid, Hab'itatnchilijn<br />

Terecht wordt in de bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> geconstateerd dat noch in de<br />

Natuurbeschemiingswet 1998 noch in het Besluit vergunning<strong>en</strong><br />

natuurbeschermingswet 1998 e<strong>en</strong> bevoegdheidsverdeling opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> is t<strong>en</strong><br />

aanzi<strong>en</strong> van effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> project op Duitse Natura 200D-g8bled<strong>en</strong>. Het project<br />

van RWE heeft echter, daar zal hierna op word<strong>en</strong> teruggekom<strong>en</strong>, mogelijk<br />

significante effect<strong>en</strong> op Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong>. Om die red<strong>en</strong> is er volg<strong>en</strong>s<br />

de bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> maar voor gekoz<strong>en</strong> om zowel gedeputeerde stat<strong>en</strong> van<br />

de provincie Groning<strong>en</strong> ais de staatssecretaris t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de beoordeling van<br />

effect<strong>en</strong> op die gebied<strong>en</strong> bevoegd te acht<strong>en</strong>. Deze bevoegdheidsverdeling is<br />

arbitrair <strong>en</strong> in strijd met de bevoegdheidsverdeling die uit de Habitatrichtlijn<br />

voortvloeit.<br />

Het zijn de bevoegde nationale instanties die toestemming kunn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong><br />

plan of project, aan de hand van de beoordeling van de effect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> dergelijk<br />

plan of project op het Natura 2000-gebied t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> waarvan zij bevoegd zijn,<br />

derhalve die gebied<strong>en</strong> die door h<strong>en</strong> zijn aangemeld <strong>en</strong> aangewez<strong>en</strong> ©n waarvoor zij<br />

instandhoudingsdoei<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> geformuleerd. Deze instanties hebb<strong>en</strong> immers ook<br />

de k<strong>en</strong>nis van het gebied <strong>en</strong> de daar voorkom<strong>en</strong>de natuurwaard<strong>en</strong> om-de aard <strong>en</strong><br />

6


Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>'igmg<br />

omvang van de effect<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> project daarop zat kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> te kunn<strong>en</strong><br />

beoordel<strong>en</strong>. Dit betek<strong>en</strong>t dat de effect<strong>en</strong> van hst project van RWE op Duitse<br />

natuurgebied<strong>en</strong> door de Duitse bevoegde instanties di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> beoordeeld<br />

<strong>en</strong> niet door gedeputeerde stat<strong>en</strong> of de staatssecretaris zoals in de bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> is gebeurd.<br />

De conclusie is dan ook dat voor zover niet uitgeslot<strong>en</strong> is dat Duitse Natura 2000-<br />

gebied<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van het project van RWE voor dit project ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />

toestemming in de zin van artikel 6, derde lid, Habitatrichtlijn van de Duitse<br />

bevoegde autoriteit<strong>en</strong> nodig is. E<strong>en</strong> dergelijke toestemming is niet aan de Duitse<br />

bevoegde autoriteit<strong>en</strong> gevraagd. Deze toestemming is daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> door nietbevoegde<br />

Nederlandse autoriteit<strong>en</strong> verie<strong>en</strong>d. Op dit punt di<strong>en</strong><strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong><br />

vergunning<strong>en</strong> dan ook te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>.<br />

Zoud<strong>en</strong> toch gedeputeerde stat<strong>en</strong> van de provincie Groning<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of de<br />

Nederlandse staatssecretaris bevoegd zijn, dan rijst de vraag of de Duitse<br />

overiied<strong>en</strong> die over de aanmelding, aanwijzing <strong>en</strong> het beheer van de betrokk<strong>en</strong><br />

Natura 2000-gebied8n gaan niet op zijn minst geconsulteerd hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> inzak© de aanvraag van RWE <strong>en</strong> d© daarop volg<strong>en</strong>de besluitvorming. Dit is<br />

t<strong>en</strong> onrechte niet gebeurd <strong>en</strong> za! alsnog di<strong>en</strong><strong>en</strong> te gebeur<strong>en</strong>.<br />

De pass<strong>en</strong>de beoordeling gaat van de onhoudbare stelling uit dat de Nederlandse<br />

overheid aan de hand van aanmelding<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanwijzing<strong>en</strong> van Duitse Natura 2000-<br />

gebled<strong>en</strong> door de Duitse bevoegde autoritert<strong>en</strong> <strong>en</strong> op grond van door Duitsland<br />

geformuleerde instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> zou kunn<strong>en</strong> beoordel<strong>en</strong> of de<br />

effect<strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>tral© van RWE op die Natura 2000-gebied<strong>en</strong> mogelijk significant<br />

kunn<strong>en</strong> zijn. Gedeputeerde stat<strong>en</strong> <strong>en</strong> de staatssecretaris beschikk<strong>en</strong> echter over<br />

ge<strong>en</strong> <strong>en</strong>kele eig<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis van het beoordeelde gebied, noch is op dat punt om hulp<br />

gevraagd aan betrokk<strong>en</strong> Duitse instanties, althans daan/an blijkt niet uit de<br />

bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong>.<br />

2. Duitse duin<strong>en</strong><br />

Onbegrijpelijker is het dat de beoordeling van effect<strong>en</strong> van depositie door de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE op het Duitse gebied op het Natura 2000-gebled<br />

Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer, waarbinn<strong>en</strong> onder andere de Duitse<br />

Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> Borkum <strong>en</strong> Juist geleg<strong>en</strong> zijn, gebaseerd zijn op e<strong>en</strong> eig<strong>en</strong><br />

interpretatie van Duitse rechtspraak. Daaruit is e<strong>en</strong> criterium afgeleid dat, toegepast<br />

op de betreff<strong>en</strong>de habitattyp<strong>en</strong>, zou leid<strong>en</strong> tot de conclusie dat significante effect<strong>en</strong><br />

door depositie t<strong>en</strong> gevolge van de c<strong>en</strong>trale van RWE met zekerheid zijn uit te<br />

sluit<strong>en</strong>. Het betreff<strong>en</strong>de uit Duitse rechtspraak afgeleide criterium zou uiteindelijk<br />

door d© Nederlandse rechter moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld, nu het bij het verl<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

van e<strong>en</strong> Nederlandse vergunningverl<strong>en</strong>ing is toegepast. Met andere woord<strong>en</strong>; de<br />

Raad van State zal in beroep moet<strong>en</strong> gaan oordel<strong>en</strong> of de Duitse rechtspraak, als<br />

die al had mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast, correct is uitgelegd.<br />

Nu de Nederlandse betrokk<strong>en</strong> instanties zichzelf t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de voor Duitse


Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>igmg<br />

natuurgebied<strong>en</strong> urt te voer<strong>en</strong> beoordeling bevoegd acht<strong>en</strong>, hadd<strong>en</strong> zij de effect<strong>en</strong><br />

van de c<strong>en</strong>trale volg<strong>en</strong>s de eig<strong>en</strong>, ook in Nederiand gehanteerde methode, moet<strong>en</strong><br />

beoordel<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> ai om deze red<strong>en</strong> kan d© conclusie dat onder toepassing van de<br />

Duitse "SX-regei" significante effect<strong>en</strong> door depositie op het Duitse<br />

Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer uitgeslot<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> zijn niet overeind blijv<strong>en</strong>.<br />

Het toepass<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> 3%-regel is in Nederiand niet toegestaan. Dit is door de<br />

Afdeling als hoogste Nederlandse bestuursrechter zo bepaald. Niet valt in te zi<strong>en</strong><br />

waarom Duitse jurisprud<strong>en</strong>tie, zou die al correct zijn uitgelegd door<br />

vergunningverl<strong>en</strong>ers, wat niet het gevai lijkt te ajn, leid<strong>en</strong>d zou moet<strong>en</strong> zijn voor<br />

Nederlandse besluitvorming die onderworp<strong>en</strong> is <strong>en</strong> blijft aan de controle van de<br />

Nederlandse rechter. De conclusie is dat significante effect<strong>en</strong> van depositie op<br />

Duitse duin<strong>en</strong> dan ook niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

Opvall<strong>en</strong>d is verder dat, nu wel aangeknoopt is bij e<strong>en</strong> 3%-regel die uit Duitse<br />

rechtspraak zou zijn af te leid<strong>en</strong>, niet ook toepassing is gegev<strong>en</strong> aan het Duitse<br />

beleid van de federale regering <strong>en</strong> de Lander voor de beoordeling van de effect<strong>en</strong><br />

van stikstofdepositie, de "Leitfad<strong>en</strong> zur Ermittlung und Bewertung von<br />

Stickstoffeintrag<strong>en</strong>",Dit beleidsstuk bevat de beschrijving van verschill<strong>en</strong>de<br />

method<strong>en</strong> die kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> toegepast om de gevolg<strong>en</strong> van stikstofdepositie te<br />

beoordel<strong>en</strong>. De gevolg<strong>en</strong> van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale voor de duin<strong>en</strong> in het Duitse<br />

Wadd<strong>en</strong>gebied zull<strong>en</strong> in heroverweging alsnog correct beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />

Terzijde zij opgemerkt dat de vaan-oute voor het scheepsverkeer van <strong>en</strong> naar de<br />

c<strong>en</strong>trale van RWE langs d© gr<strong>en</strong>s van dit gebied loopt. Hierdoor is het zeer<br />

waarschijnlijk dat de effect<strong>en</strong> van depositie op de duinhabitat in dit gebied zijn<br />

onderschat. Extra 802 van scheepsverkeer versterkt immers de effect<strong>en</strong> van<br />

depositie <strong>en</strong> in het gehanteerde model is deze extra uitstoot niet meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Verder valt op dat de beoordeling beperkt is geblev<strong>en</strong> tot de duin<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> viertal<br />

Duits© Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> die binn<strong>en</strong> dit Natura 2000-gebied zijn geleg<strong>en</strong>. Ook de<br />

buit<strong>en</strong> deze eiland<strong>en</strong> in de speciale beschermingszone geleg<strong>en</strong> habitats kunn<strong>en</strong><br />

echter significante effect<strong>en</strong> van de c<strong>en</strong>trale ondervind<strong>en</strong>. Deze habitats had niet<br />

buit<strong>en</strong> de uitgevoerde beoordeling mog<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>.<br />

Anders dan in de pass<strong>en</strong>de beoordeling wordt aangevoerd, kunn<strong>en</strong> significante<br />

effect<strong>en</strong> op Duitse duin<strong>en</strong> niet word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>. Voor die conclusie wordt<br />

verwez<strong>en</strong> naar de bijgaande notitie van Bureau Waard<strong>en</strong>burg van 31 maart 2011.<br />

Daarin stelt Bureau Waard<strong>en</strong>burg vast dat ook e<strong>en</strong> klein© extra hoeveelheid<br />

depositie kan leid<strong>en</strong> tot significante effect<strong>en</strong>, zeker in e<strong>en</strong> gebied waarin het<br />

achtergrondniveau van stikstof de voor specifiek© habitats vastgestelde KDW's al<br />

overschrijdt. Daarbij moet bedacht word<strong>en</strong> dat de hoeveelheid extra depositi© die<br />

de Duitse duin<strong>en</strong> in het Niedersachsische Watt<strong>en</strong>meer zull<strong>en</strong> ontvang<strong>en</strong> groter is<br />

dan de hoeveelheid extra depositie op de in de notitie beoordeelde Nederlandse<br />

duinnatuur.<br />

De conclusie is dan ook dat significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op de<br />

habitats waarvoor het Niedersachsisches Wattemeer is aangewez<strong>en</strong> niet met


Vi/add<strong>en</strong>veremglng<br />

zekerheid zijn uit te sluit<strong>en</strong>. Ook voor deze aantasting had dan ook eerst de ADCtoets<br />

moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorlop<strong>en</strong> alvor<strong>en</strong>s voor het project van RWE vergunning<strong>en</strong><br />

kond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verie<strong>en</strong>d.<br />

3. 'Verget<strong>en</strong>'Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong><br />

E<strong>en</strong> groot aantal Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> dat mogelijke effect<strong>en</strong> van het<br />

project van RWE ondervindt is t<strong>en</strong> onrecht© niet in de pass<strong>en</strong>de beoordeling van<br />

het project betrokk<strong>en</strong>. Het gaat binn<strong>en</strong> 60 kilometer van de c<strong>en</strong>trale om de<br />

volg<strong>en</strong>de Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> (met tuss<strong>en</strong> O de afstand tot de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale): Nationalpark Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer (3 km), Borkum<br />

Riffgrund (47 km), Hund und Paapsand (3 km), Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer und<br />

angr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>des Küst<strong>en</strong>meer (3 km). Unterems und Auss<strong>en</strong>ems (4 km), Krummhörn<br />

(13 km), Westemnarsch (18 km), Ostfriesische Seemarch zwich<strong>en</strong> Nord<strong>en</strong> und<br />

Es<strong>en</strong>s (29 km), Ewiges Meer, Grosses Moor bei Aurich (37 km), Ostfriesisches<br />

Meere (25 km), Rheiderland (29 km), Emsmarch van Leer bis Emd<strong>en</strong> (19 km),<br />

Fehnjertief und ümgebung (34 km), Grosses Meer, Loppersumer Meer (27 km),<br />

Ihlower Frost (39 km), Teichfledermaus- Gewasser im Raum Aurich (40 km),<br />

Ochs<strong>en</strong>weide, schafhauser Wald und Feuchtwies<strong>en</strong> bei Es©ns (51 km), Kollainger<br />

Moor und Künge (53 km), Wolf meer (52 km), Heselerwald (53 km).<br />

De beperking tot 60 km is overig<strong>en</strong>s willekeurig. Ook op grotere afstand zijn<br />

significante effect<strong>en</strong> niet uü te sluit<strong>en</strong> in combinatie met de heers<strong>en</strong>de<br />

zuidwestelijke wind.<br />

Door deze gebied<strong>en</strong> niet te beschouw<strong>en</strong> is de pass<strong>en</strong>de beoordeling niet compleet,<br />

waardoor significante effect<strong>en</strong> niet zijn urt te sluit<strong>en</strong>. Dergelijke gebrek<strong>en</strong> in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling onderstrep<strong>en</strong> nog e<strong>en</strong>s, dat de bevoegdheid voor Duitse<br />

Natura 200Q-gebiedön bij Duitse autoriteit<strong>en</strong> hoort te ligg<strong>en</strong>.<br />

Depositie<br />

1. Uitstoot <strong>en</strong> effect<strong>en</strong> van depositie onderschat<br />

Significante effect<strong>en</strong> van de uitstoot van verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>d© stoff<strong>en</strong> door<br />

de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale zijn nog steeds niet uitgeslot<strong>en</strong>. Sterker nog, gelet op de hoge<br />

achtergrondniveaus van stikstof op kwetsbare natuur rond de Eemshav<strong>en</strong> staat wel<br />

vast dat de extra depositie als gevolg van de c<strong>en</strong>trale significante effect<strong>en</strong> zal<br />

hebb<strong>en</strong>. Dit geldt te meer daar de c<strong>en</strong>trale mogelijk grotere hoeveelhed<strong>en</strong> NOx,<br />

S02 <strong>en</strong> ammoniak uit zal stot<strong>en</strong> dan de hoeveelhed<strong>en</strong> die als uitgangspunt<br />

g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> zijn in de pass<strong>en</strong>de beoordeling. Inmiddels zijn in Duitsland vergelijkbare<br />

c<strong>en</strong>trales gebouwd <strong>en</strong> die c<strong>en</strong>trales blijk<strong>en</strong> meer v©rzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de<br />

stoff<strong>en</strong> uit te stot<strong>en</strong> dan waarin inzake d© c<strong>en</strong>trale van RWE wordt uitgegaan.<br />

De schadelijke effect<strong>en</strong> van het project van RWE ajn daarnaast ook onderschat,<br />

omdat in de verspreidingsberek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> voor de hoeveelhed<strong>en</strong> S02 vanwege de<br />

c<strong>en</strong>trale uitgegaan is van e<strong>en</strong> vaste verhouding met de hoeveelheid NOx die de<br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale zal gaan uitstot<strong>en</strong>. In de berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> had echter moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> dat scheepsverkeer van <strong>en</strong> naar de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale voor de aanvoer


f' \<br />

Ifödöeiiver<strong>en</strong>iging<br />

van ste<strong>en</strong>kool <strong>en</strong> volumineuzere biomassa los van de uitstoot uit de schoorste<strong>en</strong><br />

van de c<strong>en</strong>trale voor veel extra S02-emissies gaat zorg<strong>en</strong>. Dit is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s het<br />

geval voor aan- <strong>en</strong> afvar<strong>en</strong>de baggerschep<strong>en</strong> in verband met de uitbreiding <strong>en</strong><br />

verdieping van de Eemshav<strong>en</strong>. Het betreft extra scheepvaart die toe te rek<strong>en</strong><strong>en</strong> is<br />

aan het project van RWE, maar bov<strong>en</strong>op de uitstoot van verzur<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong> uit de<br />

schoorste<strong>en</strong> van de ste<strong>en</strong>koolc<strong>en</strong>trale komt. De onderschatting van de uitstoot is<br />

uiteraard ook van invloed op de hoeveelhed<strong>en</strong> depositie op gevoelige natuur <strong>en</strong><br />

daarmee op de effect<strong>en</strong> van depositie die toe te rek<strong>en</strong><strong>en</strong> zijn aan het project van<br />

RWE. E<strong>en</strong> verdere onderschatting van de effect<strong>en</strong> van depositie hangt sam<strong>en</strong> met<br />

het feit dat de bij het bepal<strong>en</strong> van de cumulatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

meerdere activiteit<strong>en</strong> \@n onrechte buit<strong>en</strong> beschouwing zijn gelat<strong>en</strong>. Bij dat<br />

onderdeel van d© kritiek op de gehanteerde cijfers zal in het navolg<strong>en</strong>de apart<br />

word<strong>en</strong> stilgestaan.<br />

Ge<strong>en</strong> zekerheid over uitblijv<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong><br />

Uil de pass<strong>en</strong>de beoordeling blijkt dat de vereiste zekerheid niet is verkreg<strong>en</strong>. Voor<br />

vele habitats, zowel met e<strong>en</strong> behoud- als met e<strong>en</strong> herstelopgave, za! depositie tot<br />

niet uit te sluit<strong>en</strong> negatieve effect<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>. Daarbij moet bedacht word<strong>en</strong> dat in de<br />

betrokk<strong>en</strong> Natura 2000-gebied<strong>en</strong> al sprake is van e<strong>en</strong> overschrijdingssituatie voor<br />

verzur<strong>en</strong>de <strong>en</strong> vermest<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong>. Extra depositie zal in die situatie leid<strong>en</strong> tot het<br />

niet realiser<strong>en</strong> van behoud <strong>en</strong>/of herstel of het daar nog verder van vertrag<strong>en</strong>.<br />

Zoals uitgebreid beschrev<strong>en</strong> is in de eerder g<strong>en</strong>oemde "Notitie effect<strong>en</strong> van<br />

stikstofdepositie van <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales in de Eemshav<strong>en</strong>" van Bureau Waard<strong>en</strong>burg<br />

van 31 maart 2011 zijn significant© effect<strong>en</strong> van extra depositie op de Nederlandse<br />

Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> niet uit te sluit<strong>en</strong>, gelet op de instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> de<br />

hoge achtergrondniveaus. Inmiddels is geblek<strong>en</strong>, dat de op d© Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong><br />

gehanteerde kritische depositiewaard<strong>en</strong> (KDW's) naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> zoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> bijgesteld om recht te do<strong>en</strong> aan de grote gevoeligheid van de daar<br />

voorkom<strong>en</strong>de habitats voor depositie. Dit aspect is dan ook t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling gehoud<strong>en</strong>.<br />

Het voorgaande leidt tot de conclusie dat de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> op grond van niet<br />

uit te sluit<strong>en</strong> significant© effect<strong>en</strong> op Duin<strong>en</strong> Ameland <strong>en</strong> Duin<strong>en</strong> Schiermonnikoog<br />

di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat de aanvraag van RWE alsnog di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong><br />

geweigerd, omdat op grond van artikel 19g, tweede lid, Nbw de dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

van groot op<strong>en</strong>baar belang <strong>en</strong> de ontst<strong>en</strong>t<strong>en</strong>is van alternatiev<strong>en</strong> voor het project<br />

hadd<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> aangetoond.<br />

Beheermaatregel<strong>en</strong> In Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld<br />

Ook voor de maatregel<strong>en</strong> in Fochteloën/e<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld geldt, dat deze<br />

maatregel<strong>en</strong> niet gesaldeerd mog<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de negatieve effect<strong>en</strong> van de<br />

depositie van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale. Zoals vermeld, is er onder de Habitatrichtlijn <strong>en</strong> de<br />

Natuurbeschermingswet ge<strong>en</strong> mogelijkheid voorzi<strong>en</strong> op grond waarvan<br />

comp<strong>en</strong>satie ervoor zou kunn<strong>en</strong> zorg<strong>en</strong> dat de ADC-toets niet hoeft te word<strong>en</strong><br />

10


doodop<strong>en</strong>.<br />

¥/a.dd<strong>en</strong>yeT<strong>en</strong>\g'mg<br />

4. Onvolledige pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

De conclusie is hoe dan ook dat de vereiste zekerheid niet kan word<strong>en</strong> verkreg<strong>en</strong><br />

op basis van de voorilgg<strong>en</strong>de stukk<strong>en</strong>. Deze kunn<strong>en</strong> dan ook niet di<strong>en</strong><strong>en</strong> als<br />

onderbouwing van de verle<strong>en</strong>de natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong>. D©<br />

vergunning<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>, omdat significante effect<strong>en</strong> door<br />

de extra depositie van het project van RWE niet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

7. Significant© effect<strong>en</strong> op vogels<br />

1. Het verlies aan geschikt© rust- <strong>en</strong> foerageerplaats<strong>en</strong> in de Wadd<strong>en</strong>zee onder<br />

andere door verstoring van zandbank<strong>en</strong> van habitattyp<strong>en</strong> Hl 140A <strong>en</strong> Hl 110A door<br />

de aanleg van e<strong>en</strong> koelwateruitlaat <strong>en</strong> door verstoring door licht <strong>en</strong> geluid t<strong>en</strong><br />

onrechte als niet-signrfirant voor vogels aangemerkt. Het Hof wees eind 2011 e<strong>en</strong><br />

arrest waarin werd geoordeeld dat verlies van pot<strong>en</strong>tieel voor aangewez<strong>en</strong> soort<strong>en</strong><br />

geschikt gebied ook tot significante effect<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong> als die soort van de<br />

betreff<strong>en</strong>de habitat t<strong>en</strong> tijde van de beoordeling ge<strong>en</strong> gebruik maakt.^<br />

Helemaal in het gevai waarin de staat van instandhouding te w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> overlaat <strong>en</strong>/of<br />

e<strong>en</strong> uitbreidings- of herstelopgave geldt, di<strong>en</strong>t in het licht van dit arrest van het Hof<br />

de aantasting van geschikt habitat of habitat dat geschikt gemaakt kan word<strong>en</strong> voor<br />

soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is aangewez<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> significante<br />

aantasting van de betreff<strong>en</strong>de soort te word<strong>en</strong> aangemerkt. Hetzelfde geldt t©n<br />

aanzi<strong>en</strong> van de verstoring van pot<strong>en</strong>tieel rust- <strong>en</strong> foerageergebied van vogels in <strong>en</strong><br />

rond de Eemshav<strong>en</strong>, zeker w ^ het gebied betreft dat van belang is voor soort<strong>en</strong><br />

waarmee het niet goed gaat, zoals de scholekster. Op dit punt is de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling niet uitgevoerd in overe<strong>en</strong>stemming met de door het Hof<br />

geformuleerde criteria. Op basis hiervan is de conclusie dat in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling t<strong>en</strong> onrechte is geconcludeerd dat het verlies van geschikt rust- <strong>en</strong><br />

foerageergebied niet-significant zou zijn. Ds bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> dan<br />

ook te word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong>.<br />

De c<strong>en</strong>trale van RWE zal daarnaast zorg<strong>en</strong> voor de emissie van zware metal<strong>en</strong>,<br />

zoals kwik <strong>en</strong> nikkel. Zware metal<strong>en</strong> hop<strong>en</strong> zich op in de voedselket<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong><br />

leid<strong>en</strong> tot grotere sterfte onder vogels die zich bov<strong>en</strong>aan de voedselket<strong>en</strong> bevind<strong>en</strong>.<br />

Naar de vraag welke niet uit te sluit<strong>en</strong> extra sterfte ©n/of verzwakking van vogels<br />

moet vrard<strong>en</strong> toegerek<strong>en</strong>d aan de extra hoeveelheid zware metal<strong>en</strong> die t<strong>en</strong> gevolge<br />

van de kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale van RWE in de voedselket<strong>en</strong> terecht komt, is t<strong>en</strong> onrechte<br />

ge<strong>en</strong> onderzoek verricht. Dit betreft e<strong>en</strong> belangrijk gebrek in de pass<strong>en</strong>d©<br />

beoordeling.<br />

^ HvJ EU 24 november 2011, zaaknummer C-404/09, Alto Sil, punt 132 Vm 135<br />

11


V¥üddënyer<strong>en</strong>\g\ng<br />

Niet alle<strong>en</strong> zal het vergunde lichtniveau e<strong>en</strong> deel van de Wadd<strong>en</strong>zee ongeschikt<br />

mak<strong>en</strong> voor vogels 's nachts, omdat constant sprake zal zijn van e<strong>en</strong> hoeveelheid<br />

licht die overe<strong>en</strong>komt met volle maan, ook kan <strong>en</strong> zal het licht van d© c<strong>en</strong>trale<br />

vogels aantrekk<strong>en</strong>. Dit zal tot exira sterfte onder vogels leid<strong>en</strong>. Gelet op de<br />

situering van de c<strong>en</strong>trale aan de rand van het voor grote aantall<strong>en</strong> (trek)vogels<br />

aangewez<strong>en</strong> Natura 2000-gebied Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> de gebied<strong>en</strong> Krummhörn,<br />

Westmarsch <strong>en</strong> Hund und Paapsand za! dit leid<strong>en</strong> tot extra vogelsterfte t<strong>en</strong> gevolge<br />

van het project van RWE.<br />

Ook onduidelijk is wat het effect is van de extra vogelsterfte als gevolg van de<br />

nieuwe windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong> noord<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>eiland<strong>en</strong> in combinatie met<br />

extra sterfte t<strong>en</strong> gevolge van de verlichting van de c<strong>en</strong>trale, alsmed© In combinatie<br />

met de verstoring<strong>en</strong> door de bouw <strong>en</strong> exploitatie van de c<strong>en</strong>trale.<br />

Vertroebeling van het water door uitbagger<strong>en</strong> <strong>en</strong> baggerstort is daamaast in<br />

combinatie met de overig© verstoring<strong>en</strong> in het gebied mogelijk significant t<strong>en</strong><br />

opzichte van zichtjagers.<br />

2. Lepelaar, kleine zwaan, rotgans, grauwe gans, kolgans, brandgans<br />

Voor deze soort<strong>en</strong> stelt de pass<strong>en</strong>de beoordeling dat de bijdrage van de<br />

Eemshav<strong>en</strong> verhoudingsgewijs gering is, zodat significante ©ff©ct<strong>en</strong> zijn<br />

uitgeslot<strong>en</strong>. In dat oordeel lijkt echter niet te zijn meegewog<strong>en</strong> dat deze soort<strong>en</strong><br />

elders, rond de Eemshav<strong>en</strong>, ook verstoord kunn<strong>en</strong> rak<strong>en</strong> door het project van RWE<br />

<strong>en</strong> dat voor deze soort<strong>en</strong> geschikt of geschikt te mak<strong>en</strong> rust- <strong>en</strong> foerageergebied<br />

wordt aangetast, onder andere door vaarbeweging<strong>en</strong>, opwarming, licht <strong>en</strong> geluid.<br />

Verder is t<strong>en</strong> onrechte niet onderzocht welke functie het gebied in <strong>en</strong> rond de<br />

Eemshav<strong>en</strong> heeft voor de populaties van deze soort<strong>en</strong> in de Duitse Natura 2000-<br />

gebeid<strong>en</strong>.<br />

3. Berge<strong>en</strong>d<br />

Uit de pass<strong>en</strong>de beoordeling blijkt niet dat voor deze soort beoordeeld is wat de<br />

effect<strong>en</strong> zijn van de aanlegfase, bouwgeluid, bagger<strong>en</strong>, hei<strong>en</strong>, baggerstort, de<br />

int<strong>en</strong>sivering van het scheepsveri


WadderNer<strong>en</strong>iging<br />

deze soort ook "buit<strong>en</strong>gaats", in de bewoording<strong>en</strong> van de pass<strong>en</strong>de beoordeling,<br />

verstoord kan rak<strong>en</strong> door extra scheepvaart, gaiuid, lichtemissies <strong>en</strong> de invloed van<br />

opwarming op de voedselvoorraad. Verder is niet alte<strong>en</strong> het instandhoudingsdoel<br />

voor deze soort in de speciale beschermingszone Wadd<strong>en</strong>zee van belang, zoals<br />

het uitgangspunt lijkt in de pass<strong>en</strong>de beoordeling, maar ook de staat van<br />

instandhouding op Hund und Paapsand (baoordeling "C <strong>en</strong> "B"). Ook voor deze<br />

soort zijn significante effect<strong>en</strong> daarom niet uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

5. Krake<strong>en</strong>d, wintertaling <strong>en</strong> wilde e<strong>en</strong>d<br />

Voor deze soort<strong>en</strong> wordt gesteld dat de Eemshav<strong>en</strong> slechts van gering belang zou<br />

zijn voor de populaties in de Wadd<strong>en</strong>zee. Echter, in de pass<strong>en</strong>d© beoordeling had<br />

ook beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> of de int<strong>en</strong>sivering van het scheepsverkeer,<br />

bagger<strong>en</strong>, opwarming, licht <strong>en</strong> geluid buit<strong>en</strong> de Eemshav<strong>en</strong> negatieve effect<strong>en</strong> op<br />

deze soort<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. Verder is t<strong>en</strong> onrechte niet getoetst aan de Duitse<br />

instandhoudingsdoelstelling<strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong>.<br />

6. Slobe<strong>en</strong>d<br />

Het instandhoudingsdoel voor de slob©©nd in de Wadd<strong>en</strong>zee wordt niet gehaald..<br />

De Eemshav<strong>en</strong> zou van geringe betek<strong>en</strong>is zijn voor de soort. Gelet op het niet<br />

hal<strong>en</strong> van het instandhoudingsdoel is echter het verdwijn<strong>en</strong> of ongeschikt word<strong>en</strong><br />

van rust- <strong>en</strong> foerageergebied ai gauw significant voor de staat van instandhouding.<br />

Daarbij zijn ook de verdere verstoring<strong>en</strong> door het project van RWE niet beoordeeld,<br />

zoals verstoring door scheepvaart, geluid <strong>en</strong> licht, bagger <strong>en</strong> opwarming. Buit<strong>en</strong> de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling is ook gehoud<strong>en</strong> dat de slobe<strong>en</strong>d één van de kwalificer<strong>en</strong>de<br />

soort<strong>en</strong> is voor het op 13 kilometer afstand geleg<strong>en</strong> Krummhörn (beoordeling "B" <strong>en</strong><br />

"B"). Aan het voor dat gebied geformuleerde instandhoudingsdoel is in het geheel<br />

niet getoetst.<br />

7. Scholekster<br />

Specifiek t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de scholekster geldt dat deze soort nu al in e<strong>en</strong> slecht©<br />

staat van instandhouding verkeert, maar dat de staat van instandhouding in het<br />

Wadd<strong>en</strong>gebied in de toekomst naar v<strong>en</strong>wachting nog zal verslechter<strong>en</strong> vanwege<br />

het waarschijnlijke veriïes aan broedplaats<strong>en</strong> door klimaatverandering <strong>en</strong> het stijg<strong>en</strong><br />

van de zeespiegel. De verstoring van (pot<strong>en</strong>tieel) rust- <strong>en</strong> foerageergebied rond de<br />

Eemshav<strong>en</strong> door het project van RWE, waaronder de verstoring van zandbank<strong>en</strong><br />

op het Nededandse gebied Hond <strong>en</strong> Paap <strong>en</strong> de aantasting van e<strong>en</strong><br />

hoogwatervluchtplaats, zull<strong>en</strong> mede in dat licht beschouwd at snel leid<strong>en</strong> tot niet uit<br />

te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong>.<br />

De pass<strong>en</strong>de beoordeling noemt daarnaast -4©recht- het verminder<strong>en</strong>de<br />

voedselaanbod voor de schol©kster in de Wadd<strong>en</strong>zee als e<strong>en</strong> belangrijke oorzaak<br />

van de slechte staat van instandhouding van deze soort. Volg<strong>en</strong>s de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling is de opwarming van de Wadd<strong>en</strong>zee funest voor het nonnetj© dat e<strong>en</strong><br />

belangrijke ro! speelt als voedsel voor de scholekster. In dit licht is het onbegrijpelijk<br />

dat in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ni©t nader Is onderzocht tot welke extra negatieve<br />

effect<strong>en</strong> het loz<strong>en</strong> van grote hoeveelhed<strong>en</strong> koelwater door RWE zal leid<strong>en</strong> voor het<br />

nonnetje <strong>en</strong> daarmee voor de scholekster.<br />

13


Wadd<strong>en</strong>yer<strong>en</strong>lgmg<br />

Of deze extra opwarming van het zeewater in combinatie met sterfte van dier<strong>en</strong><br />

door de inname van koelwater ook consequ<strong>en</strong>ties heeft voor de voedselbronn<strong>en</strong><br />

van de scholekster <strong>en</strong> andere vogelsoort<strong>en</strong> blijkt niet uit de pass<strong>en</strong>de beoordeling.<br />

Dit Is t<strong>en</strong> onrechte niet onderzocht.<br />

Dat het met de scholekster ook in de nabijgeleg<strong>en</strong> Duitse Natura 2000-gebied6n<br />

helemaal niet goed gaat, is ook voor deze soort niet meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling (Krummhörn, beoordeling "B" <strong>en</strong> "C, Westermarsch, beoordeling "C<br />

<strong>en</strong> "B" <strong>en</strong> Hund und Paapsand, beoordeling "B" <strong>en</strong> "C"), Hierna zal bij het aspect<br />

koelwater nog nader word<strong>en</strong> stilgestaan, maar er zijn vraagtek<strong>en</strong>s t© plaats<strong>en</strong> bij<br />

het voor de verspreiding van warmwater gebruikte model. De modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong><br />

wel heel krap. Deze reik<strong>en</strong> slechts tot e<strong>en</strong> heel gering deel van het Nederlandse<br />

Hond <strong>en</strong> Paap dat onder andere voor d© scholekster van groot belang is. E<strong>en</strong> meer<br />

met de realiteit overe<strong>en</strong>stemm<strong>en</strong>de verspreidingsberek<strong>en</strong>ing zou lat<strong>en</strong> zi<strong>en</strong> dat<br />

Hond <strong>en</strong> Paap <strong>en</strong> het daaraan gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de Hund und Paapsand voor e<strong>en</strong> veel groter<br />

deel wordt opgewarmd dan waar vanuit is gegaan, met alle mogelijke extra<br />

negatieve gevolg<strong>en</strong> voor de scholekster.<br />

8. Kluut<br />

De kluut verkeert in Nederland in e<strong>en</strong> matig ongunstige staat van instandhouding.<br />

Dat er elders in <strong>en</strong> rond de Wadd<strong>en</strong>zee voor d© kluut belangrijker gebied<strong>en</strong> zijn dan<br />

het gebied In <strong>en</strong> rond de Eemshav<strong>en</strong> maakt daarom, anders dan in de pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling wordt voorgesteld, niet dat significante effect<strong>en</strong> van het verdwijn<strong>en</strong> van<br />

rust- <strong>en</strong> fo^ageergebied in de Eemshav<strong>en</strong> zijn uitgeslot<strong>en</strong>. Immers: ook e<strong>en</strong> klein<br />

effect kan bij e<strong>en</strong> al matig ongunstige staat van instandhouding significant zijn.<br />

Daarbij komt, <strong>en</strong> ook hier is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling weer voor deze soort van<br />

belang zijnd natuurgebied in Duitsland buit<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>, dat de kluut<br />

broedt in het vlakbij de Eemshav<strong>en</strong> ligg<strong>en</strong>de Hund und Paapsand. Voor de<br />

betreff<strong>en</strong>de broedpopulatïe (beoordeling "C <strong>en</strong> "B") kan de omgeving rond de<br />

Eemshav<strong>en</strong> van grote betek<strong>en</strong>is zijn geweest. Dit geldt ook t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van het op<br />

13 kilometer afstand geleg<strong>en</strong> Krummhörn, dat op grond van de Vogelrichtlijn ook<br />

voor de kluut is aangewez<strong>en</strong> als speciale beschermingszone.<br />

9. Bonibekplevler, zilverplevier, kievit, kanoet, krombekstrandbper,<br />

driete<strong>en</strong>strandloper, rosse grutto, grutto, zwarte ruiter, bonte strandtoper, wulp,<br />

gro<strong>en</strong>pootruiter, tureluur, ste<strong>en</strong>loper <strong>en</strong> zwarte stem<br />

Voor al deze soort<strong>en</strong> geldt dat niet blijkt of de effect<strong>en</strong> van hei<strong>en</strong>, bagger<strong>en</strong>,<br />

scheepvaart, licht- <strong>en</strong> geluidemissies <strong>en</strong> opwarming zijn beoordeeld in sam<strong>en</strong>hang<br />

met de effect<strong>en</strong> van het verdwijn<strong>en</strong> van voor deze soort<strong>en</strong> geschikt leefgebied op<br />

<strong>en</strong> rond de Eemshav<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is niet getoetst aan de Duits©<br />

instandhoudingsdoei<strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong>.<br />

10. Bruine kiek<strong>en</strong>dief, blauwe kiek<strong>en</strong>dief, velduil, noordse stern<br />

In de pass<strong>en</strong>de beoordeling zijn voor deze vogelsoort<strong>en</strong> de gecombineerde<br />

effect<strong>en</strong> beschrev<strong>en</strong> van het veriies van broed- <strong>en</strong> foerageergebied door het in<br />

gebruik nem<strong>en</strong> van de oostlob van d© Eemshav<strong>en</strong>, geluid <strong>en</strong> trilling<strong>en</strong>.<br />

14


Wadd<strong>en</strong>s/er<strong>en</strong>lglng<br />

T<strong>en</strong> onrechte constater<strong>en</strong> de vergunning<strong>en</strong> <strong>en</strong> de pass<strong>en</strong>de beoordeling, dat deze<br />

effect<strong>en</strong> niet significant zijn. Zoals eerder gesteld, di<strong>en</strong><strong>en</strong> de negatieve effect<strong>en</strong> van<br />

het project beoordeeld te word<strong>en</strong> los van de positieve effect<strong>en</strong> van de maatregel<strong>en</strong><br />

die ge<strong>en</strong> deel (mog<strong>en</strong>) uitmak<strong>en</strong> van het project. In de eerder© pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling <strong>en</strong> in de eerdere - door d© Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad<br />

van State-vernietigde vergunning<strong>en</strong> was al geconcludeerd, dat d© negatieve<br />

effect<strong>en</strong> op deze soort<strong>en</strong> significant zijn. Er zijn ge<strong>en</strong> nieuwe feit<strong>en</strong> of<br />

omstandigh©d<strong>en</strong> aangevoerd, die tot e<strong>en</strong> ander oordeel kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong>, zodat de<br />

conclusie niet anders kan zijn dan dat de effect<strong>en</strong> op de instandhoudingsdoel<strong>en</strong><br />

van deze vogelsoort<strong>en</strong> significant zijn.<br />

8. Significante ©ffect<strong>en</strong> op zeezoogdl@r@n<br />

1. In het wadd<strong>en</strong>gebied kom<strong>en</strong> de zeezoogdier<strong>en</strong> gewone <strong>en</strong> grijze zeehond <strong>en</strong><br />

bruinvis voor. Voor de gewone zeehond geldt e<strong>en</strong> behoudopgave in de<br />

Wadd<strong>en</strong>zee; voor de grijze zeehond is in de vergunning<strong>en</strong> terecht uitgegaan van<br />

e<strong>en</strong> verbeteropgave in de Wadd<strong>en</strong>zee, ev<strong>en</strong>als van e<strong>en</strong> verbeteropgave voor de<br />

bruinvis in het aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied Noordzeekustzone. Aan de<br />

instandhoudingsdoel<strong>en</strong> voor deze soort<strong>en</strong> in de nabijgeleg<strong>en</strong> Duitse Natura 2000-<br />

gebied<strong>en</strong> Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>mehr, Unterems und Auss<strong>en</strong>ems <strong>en</strong> Hund und<br />

Paapsand is niet getoetst. Het Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer is onder andere<br />

aangewez<strong>en</strong> voor respectievelijk gewone zeehond <strong>en</strong> bruinvis. De staat van<br />

instandhouding voor deze soort<strong>en</strong> in dat gebied is voor wat betreft het aspect<br />

Isolatie als slecht beoordeeld door de Duitse autoriteit<strong>en</strong> (beoordeling "C). Met de<br />

gewone zeehond, waarvoor het gebied Unterems und Auss<strong>en</strong>ems is aangewez<strong>en</strong><br />

gaat het op alle front<strong>en</strong> slecht. D© soort scoort slecht op het aspect 'populatie',<br />

'conservatie' <strong>en</strong> 'isolatie' (beoordeling<strong>en</strong> "C, "C <strong>en</strong> "&). Ook met de gewone<br />

zeehond binn<strong>en</strong> de speciale beschermingszone Hund und Paapsand gaat het voor<br />

d© aspect<strong>en</strong> 'populatie' <strong>en</strong> 'isolatie' slecht (beoordeling<strong>en</strong> "0° <strong>en</strong> "C}.<br />

2. Voor de populatie gewone zeehond<strong>en</strong> die in de Doilard verblijft, is de verbinding<br />

met de Wadd<strong>en</strong>zee van vitaal belang, om (g<strong>en</strong>etische) isolatie <strong>en</strong> urtst<strong>en</strong>/<strong>en</strong> te<br />

voorkom<strong>en</strong>. Dit contact is mogelijk via het Doekegat. Het betreft zoals vermeld e<strong>en</strong><br />

doorgang van slechts circa 2,5 kilometer breed. Gelet op de staat van<br />

instandhouding van d© gewone zeehond in Unterems und Auss<strong>en</strong>ems <strong>en</strong> in Hund<br />

und Paapsand zal elk negatief effect op de populatie al snel leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> als<br />

significant aan te merk<strong>en</strong> aspect. Uit de pass<strong>en</strong>de beoordeling blijkt van<br />

ontwijkgedrag van onder andere gewone zeehond van het gebied rond de<br />

Eemshav<strong>en</strong>. Dit gebied is echter van ess<strong>en</strong>tieel belang als doorgang naar de<br />

voornoemde Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> waar het met deze soort al niet goed<br />

gaat.<br />

3. In de pass<strong>en</strong>de beoordeling zijn d© gegev<strong>en</strong>s verwerkt die in opdracht van RWE<br />

zijn verzameld over de gevolg<strong>en</strong> van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong>,<br />

zoals was voorgeschrev<strong>en</strong> in de in 2011 door de Afdeling herroep<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong>.<br />

Deze gegev<strong>en</strong>s hebb<strong>en</strong> echter ge<strong>en</strong> betrekking op de voornoemde Duitse<br />

15


'Wadd<strong>en</strong>s/er<strong>en</strong>ig'mg<br />

gebied<strong>en</strong>. Aan de hand van telling<strong>en</strong>, het volg<strong>en</strong> van gez<strong>en</strong>derde zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

observaties van geluid<strong>en</strong> van bruinviss<strong>en</strong> zijn gegev<strong>en</strong>s verzameld over de<br />

aanwezigheid van zeezoogdier<strong>en</strong> in het gebied <strong>en</strong> is getracht vast te stell<strong>en</strong> of de<br />

bouwfase van het project van RWE zorgt voor significante effect<strong>en</strong> op<br />

populati<strong>en</strong>iveau. De gebruikte methode geeft het betreff<strong>en</strong>de inzicht echter niet.<br />

Mede naar aanleiding van het eerste rapport naar aanleiding van die monitoring<br />

oordeelde de Afdeling dat significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> niet kond<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong>^.<br />

4. Het door verweerders ter zitting overgelegde rapport van tfVlARES, "Zeezoogdier<strong>en</strong><br />

in de Eems; studie naar de effect<strong>en</strong> van bouwactiviteit<strong>en</strong> van GSP, RWE ©n Nuon<br />

in de Eemshav<strong>en</strong> in 2009", van 23 december 2010, maakt dit niet anders, nu uit dit<br />

rapport niet blijkt dat de geconstateerde k<strong>en</strong>nisleemtes door het uitgevoerde<br />

onderzoek zijn Ingevuld^. Kort sam<strong>en</strong>gevat kwam de Afdeling tot het oordeel dat er<br />

inzake effect<strong>en</strong> van het project op zeezoogdier<strong>en</strong> belangrijke leemt<strong>en</strong> in de voor de<br />

beoordeling noodzakelijke k<strong>en</strong>nis bestond<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat deze leemt<strong>en</strong> met nader<br />

onderzoek <strong>en</strong> niet met monitoring kond<strong>en</strong> <strong>en</strong> mocht<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingevuld. E<strong>en</strong><br />

belangrijk bezwaar van d© natuur- <strong>en</strong> milieuorganisaties t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de<br />

voorgeschrev<strong>en</strong> monitoring was dat de sitoati© inzake zeehond<strong>en</strong> rond de<br />

Eemshav<strong>en</strong> voordat met bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> begonn<strong>en</strong> werd, de zog<strong>en</strong>aamde<br />

nulsituatie nooit in kaart is gebracht. Dit betreft e<strong>en</strong> belangrijk gebrek in het<br />

uitgevoerde onderzoek. De in de pass<strong>en</strong>de beoordeling g<strong>en</strong>oemde<br />

vliegtuigtelling<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> compleet beeld. Hierdoor Is onduidelijk wat de<br />

effect<strong>en</strong> van de bouwfase van het project van RWE zijn..<br />

5. Het vermijdingsgedrag maakt dat het gebied rond de Eemshav<strong>en</strong> minder geschikt<br />

is geword<strong>en</strong> voor bruinviss<strong>en</strong> <strong>en</strong> grijze zeehond<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong><br />

uitbreidingsopgave geldt <strong>en</strong> voor gewone zeehond<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> behoudopgave<br />

is vastgesteld. Gelet op deze uitbreidings- <strong>en</strong> behoudopgav<strong>en</strong> moet het minder<br />

geschikt word<strong>en</strong> van leefgebied voor deze soort<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s ais significant negatief<br />

effect word<strong>en</strong> aangemerkt. Verwez<strong>en</strong> wordt naar het arrest van het Hof inzake Alto<br />

Sil, waaruit blijkt dat het verstor<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee verlor<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> gaan van pot<strong>en</strong>tieel<br />

voor beschermde soort<strong>en</strong> geschikt of geschikt te mak<strong>en</strong> gebied tot significante<br />

effect<strong>en</strong> voor de betreff<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> kan leid<strong>en</strong>.<br />

6. Verder is de bouwfase van het project van RWE als min of meer als op zichzelf<br />

staand beoordeeld. Naast de andere bouw- <strong>en</strong> aanlegwericïaamhed<strong>en</strong> in het<br />

gebied, had de bouwfase van het project van RWE ook moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld<br />

in sam<strong>en</strong>hang met de daarop volg<strong>en</strong>de expioitatiefase, waardoor tijd<strong>en</strong>s de bouw<br />

verstoord leefgebied van zeezoogdier<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong>d onge8chikt(er) wordt voor deze<br />

soort<strong>en</strong> met alle gevolg<strong>en</strong> van di<strong>en</strong> op popuiati<strong>en</strong>iveau. Hond <strong>en</strong> Paap <strong>en</strong> dichterbij<br />

^ AbRS 24 augustus 2011, zaaknummers 200S00425/1/R2 <strong>en</strong> 200902744/1/R2, r.o. 2.10,4 -1.10.5<br />

^ AbRS 24 augustus 2Q11, zaaknummers 200900425/1/R2 <strong>en</strong> 200902744/1/R2, r.o. 2.10.5<br />

16


Wadd<strong>en</strong>s/eremglng<br />

geleg<strong>en</strong> zandbank<strong>en</strong> die geschikt zijn voor de gewone ©n grijze zeehond zull<strong>en</strong> in<br />

de expioitatiefase ongeschikt word<strong>en</strong> als rust- <strong>en</strong> zoogplaats door geluid van de<br />

c<strong>en</strong>trale, door scheepvaart <strong>en</strong> door lichtemissies (tot 500 meter achter de dijk).<br />

Voor de grijze zeehond <strong>en</strong> de bruinvis zal dit gelet op de uitbreidingsopgave nog<br />

sneller tot niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> dan voor d© gewon©<br />

zeehond.<br />

7. Onduidelijk is verder wat de te vera/acht<strong>en</strong> niveaus van geluid onder <strong>en</strong> bov<strong>en</strong><br />

water zull<strong>en</strong> zijn van het extra scheepsverkeer van het project van RWE, rek<strong>en</strong>ing<br />

houd<strong>en</strong>d met de worst case waarin aan- <strong>en</strong> afvoer van kol<strong>en</strong> geschiedt met behulp<br />

grote Panamax-schep<strong>en</strong>. Ook is onduidelijk of bij het berek<strong>en</strong><strong>en</strong> van de aantall<strong>en</strong><br />

extra schep<strong>en</strong> die word<strong>en</strong> v<strong>en</strong>wacht rek<strong>en</strong>ing is gehoud<strong>en</strong> met het feit dat het bij<br />

biomassa om zeer volumineuze brandstoff<strong>en</strong> gaat, hetge<strong>en</strong> t<strong>en</strong> opzichte van ds<br />

aanvoer van ste<strong>en</strong>kool tot extra scheepsbeweging<strong>en</strong> zal leid<strong>en</strong>.<br />

a<br />

Inzake de verstoring door schep<strong>en</strong> t<strong>en</strong> gevolg© van 'silhouetwerking' is onduidelijk<br />

hoe die verstoring is beoordeeld <strong>en</strong> waarop de aannam© is gebaseerd dat deze<br />

verstoring slechts effect zou hebb<strong>en</strong> over e<strong>en</strong> afstand van 2 km. Nerg<strong>en</strong>s blijkt uit<br />

waar die aannam© op is gebaseerd. Ook is dit verstor<strong>en</strong>de effect als op zichzelf<br />

staand beoordeeld <strong>en</strong> niet in combinatie met het onder <strong>en</strong> bov<strong>en</strong> water geluid van<br />

de schep<strong>en</strong> <strong>en</strong> met het licht <strong>en</strong> geluid afkomstig van de c<strong>en</strong>trale, waaronder<br />

begrep<strong>en</strong> afkomstig van laad- <strong>en</strong> loswerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> met de effect<strong>en</strong> van de<br />

kom<strong>en</strong>de jar<strong>en</strong> doorgaande uitbreidings- <strong>en</strong> baggerwerkzaamhed<strong>en</strong> in de hav<strong>en</strong>.<br />

9. Het scheepverkeer zal gebruik mak<strong>en</strong> van de vaargeul die vlakbij verschill<strong>en</strong>de<br />

door de minister van Landbouw, Natuur <strong>en</strong> Voedselkwaliteit geslot<strong>en</strong> verklaard©<br />

zandbank<strong>en</strong> is geleg<strong>en</strong>. Onduidelijk is of gastot<strong>en</strong> verklaarde gebied<strong>en</strong> ook<br />

gevolg<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van het stort<strong>en</strong> van bagger <strong>en</strong> licht <strong>en</strong> geluid van de<br />

c<strong>en</strong>trale. Dat is niet onderzocht. De geslot<strong>en</strong>verklaring<strong>en</strong>, opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in het Besluit<br />

beperking toegankelijkheid natuurgebied<strong>en</strong> ex art. 20 Nbwet Natura 2000-gebied<br />

Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> Noordzeekustzone h8bb©n tot doel zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels op voor<br />

die soort<strong>en</strong> belangrijke plaats<strong>en</strong> in de Wadd<strong>en</strong>zee extra te bescherm<strong>en</strong>. In het<br />

Besluit is e<strong>en</strong> groot aantal gebied<strong>en</strong> in de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> Noordzeekustzone<br />

geslot<strong>en</strong> verklaard met het oog op kram<strong>en</strong>de <strong>en</strong> zog<strong>en</strong>de zeehond<strong>en</strong> di© van die<br />

gebied<strong>en</strong> gebruik mak<strong>en</strong>. Op grond van artikel 7, zesde lid, van het Besluit di<strong>en</strong>t<br />

aan de "extra beschermde natuurwaard<strong>en</strong>" van e<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> verklaard gebied te<br />

word<strong>en</strong> getoetst indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> vergunning wordt verle<strong>en</strong>d voor activiteit<strong>en</strong> die tot e<strong>en</strong><br />

aantasting van die waard<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leld<strong>en</strong>. Ook aan Duitse zijde gr<strong>en</strong>st de vaargeul<br />

aan gebied<strong>en</strong>, die door de Duitse ov©rheid geslot<strong>en</strong> zijn verklaard. De betreff<strong>en</strong>de<br />

toets is in d© pass<strong>en</strong>de beoordeling echter In het gehee! niet uitgevoerd.<br />

10. Bruinviss<strong>en</strong> word<strong>en</strong> verstoord door bouwlawaai <strong>en</strong> zull<strong>en</strong> het gebied mogelijk nog<br />

meer gaan mijd<strong>en</strong> door scheepvaart <strong>en</strong> geluid- <strong>en</strong> Ifchtemissies in de<br />

exploitatiefase. Juist voor de bruinvis is contact <strong>en</strong> ultwisseüng met soortg<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> in<br />

bijvoorbeeld Duitse gebied<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tieel. Het betreft bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> ©<strong>en</strong> zichtjager dl©<br />

door baggerstort mogelijk extra verstoord raakt. Ook voor grijze zeehond<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

17


l/i/sdc/er^ver<strong>en</strong>lging<br />

gewone zeehond<strong>en</strong> is vermijdingsgedrag vastgesteld in de bouwfase <strong>en</strong> Is onzeker<br />

of dit vermijdingsgedrag niet zal word<strong>en</strong> voortgezet t<strong>en</strong> gevolge van verdere<br />

verstoring in d© ©xploitatiefase. Ook voor zeehond<strong>en</strong> is de urtwlsseiing met del<strong>en</strong><br />

van dezelfde populatie in andere gebied<strong>en</strong> of andere populaties ess<strong>en</strong>tieel.<br />

11. Vanuit die optiek is al helemaal ge<strong>en</strong> zekerheid verkreg<strong>en</strong> over het uitblijv<strong>en</strong> van<br />

significante effect<strong>en</strong> op zeezoogdier<strong>en</strong> van de verstoring in de bouw- <strong>en</strong><br />

exploitatiefase door het project van RWE van het gebied rond d© Eemshav<strong>en</strong>,<br />

waaronder het Doekegat <strong>en</strong> het estuarium van de Eems-Dollard. De gevolg<strong>en</strong> van<br />

het project van RWE, laat staan van daarmee gecumuleerde effect<strong>en</strong> van andere<br />

project<strong>en</strong> zijn voor de populaties zeezoogdier<strong>en</strong> waarvoor in het aangr<strong>en</strong>z<strong>en</strong>de<br />

dee! van Duitsland Natura 2000-gebied<strong>en</strong> zijn aangewez<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrechte in het<br />

geheel niet onderzocht. Gelet op d© slecht© staat van instandhouding van de<br />

gewone zeehond in d© Duitse gebied<strong>en</strong> Unterems und Ausserems <strong>en</strong> Hund und<br />

Paapsand, kan het in het monitoringsrapport 2009 geconstateerde<br />

vermijdingsgedrag echter al snel tot signfficante effect<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau leld<strong>en</strong><br />

of hebb<strong>en</strong> geleid. Binn<strong>en</strong> het Natura 2000-gebied Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer<br />

is de staat van instandhouding van de populatie gewone zeehond, waarvoor het<br />

gebied is aangewez<strong>en</strong>, voor het aspect 'Isolatie' als slecht (beoordeling "C")<br />

beoordeeld. Mede in het licht daan/an hadd<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

op ds gebied<strong>en</strong> Unterems und Ausserems, Hund und Paapsand <strong>en</strong><br />

Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer beoordeeld moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. De pass<strong>en</strong>de<br />

beoordeling Is dan ook niet compleet <strong>en</strong> de conclusie is dat daardoor significante<br />

effect<strong>en</strong> op de gewone zeehond niet zijn urt te sluit<strong>en</strong>.<br />

12. Het gebied Niedersachsisches Watt<strong>en</strong>meer is ook aangewez<strong>en</strong> voor de bruinvis.<br />

Ook voor deze soort is de beoordeling slecht voor wat betreft het aspect 'Isolatie'<br />

van de staat van instandhouding (beoordeling "C"^. Dit leidt tot de conclusie dat<br />

significante effect<strong>en</strong> op de bruinvis t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s<br />

niet zijn uitgeslot©n.<br />

13. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is op grond van de Habitatrichtlijn de mogelijkheid tot verbinding <strong>en</strong><br />

uitwisseling tuss<strong>en</strong> populaties die in verschill<strong>en</strong>de natuurgebied<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> aparte<br />

natuurwaarde die bescherming g<strong>en</strong>iet. In het licht daarvan <strong>en</strong> gelet op de staat van<br />

instandhouding van de gewon© zeehond <strong>en</strong> de bruinvis is uitwisseling tuss<strong>en</strong><br />

Nededandse ©n Duitse exemplar<strong>en</strong> van deze soort<strong>en</strong> van groot belang. Extra<br />

scheepsverkeer zal daarom al snel tot significante effect<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> op<br />

popuiati<strong>en</strong>iveau. Ook dat is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling onvoldo<strong>en</strong>de onderk<strong>en</strong>d.<br />

14. Voor de grijze zeehond <strong>en</strong> de bruinvis geldt in het gebied Wadd<strong>en</strong>zee<br />

respectievelijk Noordzeekustzone e<strong>en</strong> uitbreidingsopgave. Dat de populaties van<br />

dez© soort<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de betreff<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> mogelijk verder<br />

versnipperd rak<strong>en</strong> door opsplitsing van hun testgebied door extra scheepsverkeer<br />

in d© vaargeul, waardoor d© soort<strong>en</strong> op populati<strong>en</strong>iveau g<strong>en</strong>etisch zwakker word<strong>en</strong>,<br />

kan leid<strong>en</strong> tot niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong>.<br />

18


9. Viss<strong>en</strong><br />

Wadd<strong>en</strong>veremging<br />

1. Het onderzoek naar de aanwezigheid van viss<strong>en</strong> in de Eemshav<strong>en</strong> is onvoldo<strong>en</strong>de<br />

zorgvuldig uitgevoerd. De door Bioconsult gehanteerde methode is niet geschikt<br />

voor het vang<strong>en</strong> <strong>en</strong> inv<strong>en</strong>tariser<strong>en</strong> van trekviss<strong>en</strong>, zoals fint, zeeprik <strong>en</strong> rivierprik,<br />

die gedur<strong>en</strong>de langere period<strong>en</strong> geheel niet in het gebied aanwezig zijn om dan<br />

plotseling in e<strong>en</strong> korte periode met grote aantall<strong>en</strong> langs te trekk<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> uitgebreide<br />

<strong>en</strong> zorgvuldige methode lijkt wel te zijn gebruikt in het in de Jar<strong>en</strong> 1999-2001 in de<br />

Eems-Dollard uitgevoerde onderzoek 'Het diadrome visbestand in het Eems-<br />

Dollard estuarium in de periode 1999 tot 2001', uitgevoerd in opdracht van het<br />

RIKZ. !n dat onderzoek ialeek van relatief grote aantall<strong>en</strong> rivierprik <strong>en</strong> fint <strong>en</strong> van<br />

<strong>en</strong>kele zeeprikk<strong>en</strong>. Rec<strong>en</strong>t heeft Bureau Waard<strong>en</strong>burg in 2011 onderzoek naar<br />

visbestand<strong>en</strong> in de Eems-Dollard uitgevoerd. Ook dat onderzoek toonde de<br />

aanwezigheid van rivierprik <strong>en</strong> fint in dit gebied aan. Omtr<strong>en</strong>t de afwezigheid van<br />

deze soort<strong>en</strong> in de Eemshav<strong>en</strong> is op basis van het door Bioconsult uitgevoerde<br />

onderzoek dan ook niet de vereiste zekerheid verkreg<strong>en</strong>. Verder lijkt ook inzake<br />

viss<strong>en</strong> het modelgebied voor koelwater dat gebruikt is te klein. Wordt uitgegaan van<br />

e<strong>en</strong> worst case dan blijkt dat er voor viss<strong>en</strong> op doortrek ge<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de<br />

uitwijkmogelijkhed<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> dat zij daardoor aan warm lozingswater kunn<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> blootgesteld.<br />

2. Haring<strong>en</strong> <strong>en</strong> haringachtig<strong>en</strong>, waaronder de fint,h©bb©n ge<strong>en</strong> baat bij<br />

visretoursysteem, eerder het teg<strong>en</strong>overgestelde. Deze vissoort<strong>en</strong> sterv<strong>en</strong> bij<br />

aanraking. Het in aanraking kom<strong>en</strong> met zev<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere onderdel<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

visretoursysteem zull<strong>en</strong> dez<strong>en</strong> soort<strong>en</strong> niet overlev<strong>en</strong>. Voor de fint, waarvoor e<strong>en</strong><br />

verbeteropgave geldt, zal e<strong>en</strong> zeer klein effect van de inname van koelwater door<br />

de c<strong>en</strong>trale al snel significant zijn op populati<strong>en</strong>iveau. De sterfte van grote<br />

hoeveelhed<strong>en</strong> haring<strong>en</strong> in het visretoursysteem za! e<strong>en</strong> significant effect op de<br />

voedselvoorraad voor zeehond<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>.<br />

3. Voor d© fint had het voorgaande bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> niet als losstaand effect moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

beoordeeld, zoals in de pass<strong>en</strong>de beoordeling gebeurt, maar in combinatie met de<br />

effect<strong>en</strong> van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> verspreiding van bagger. De fint is zeer<br />

gevoelig voor geluid <strong>en</strong> uit de in opdracht van Groning<strong>en</strong> Seaport opgestelde<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling t<strong>en</strong> behoeve van de herroep<strong>en</strong> vergunning voor de<br />

uitbreiding ©n verdieping van de Wilhelminahav<strong>en</strong> blijkt dat sterfte van fint<strong>en</strong> door<br />

grond- <strong>en</strong> baggerstort niet is uit te sluit<strong>en</strong>.<br />

4. Voor de rivierprik <strong>en</strong> de zeeprik hadd<strong>en</strong> de effect<strong>en</strong> van de inname van koelwater<br />

<strong>en</strong> de lozing van warmwater moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beoordeeld in combinatie met de niet<br />

uit te sluit<strong>en</strong> st©rfte van deze soort<strong>en</strong> door het verspreid<strong>en</strong> van bagger <strong>en</strong> grond.<br />

5. De conclusie is dat significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE op viss<strong>en</strong> niet zijn<br />

uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

19


i<br />

10. Signifieante effect<strong>en</strong> op H1110A, H1140A <strong>en</strong> H1130<br />

Vmdde'nver<strong>en</strong>lgmg<br />

1. T<strong>en</strong> gevolge van de aanleg van e<strong>en</strong> koelwateruitlaat van RWE verdwijnt 3 hectare<br />

aan beschermde zandbank<strong>en</strong> van de habitattyp<strong>en</strong> Hl 110A ©n Hl 140A Gelet op de<br />

grote aantall<strong>en</strong> dier<strong>en</strong> <strong>en</strong> plant<strong>en</strong> die op <strong>en</strong> om dergelijke zandbank<strong>en</strong> lev<strong>en</strong>, is het<br />

habitat van groot belang voor vogels, viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> zeezoogdier<strong>en</strong>. Deze soort<strong>en</strong> lev<strong>en</strong><br />

van d© schelpdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> kleine.viss<strong>en</strong> die deze zandbank<strong>en</strong> herberg<strong>en</strong>. Bij deze 3<br />

hectare moet ook de 1,5 hectare veriies aan opp<strong>en</strong>/lak door de koelwateruitlaat van<br />

de c<strong>en</strong>trale van NUON word<strong>en</strong> gevoegd. Verder zal de inname <strong>en</strong> lozing van<br />

koelwater zorg<strong>en</strong> voor opwarming op <strong>en</strong> rond zandplat<strong>en</strong>, waardoor de kwalltert van<br />

deze habitat verslechterd. Dit geldt ook voor habitat H1130 Estuaria.<br />

2. Naar de verspreiding van geloosd warm water zijn modelstudies uitgevoerd in<br />

opdracht van RWE. De modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> lijk<strong>en</strong> echter zeer krap, zeker gelet op het<br />

ingewikkelde getijd<strong>en</strong>gebied dat het estuarium van de Eems-Dollard is. Voor dit<br />

aspect is zeker niet van ©<strong>en</strong> worst case uitgegaan. Voor Hl 140A <strong>en</strong> Hl 110 geldt<br />

e<strong>en</strong> verbeteropgave. Het verdwijn<strong>en</strong> van oppervlak <strong>en</strong> het verlies aan kwaliteit door<br />

opwarming staan daar haaks op. Er is dan ook sprak© van niet uit te sluit<strong>en</strong><br />

significante effect<strong>en</strong> op deze habitattyp<strong>en</strong>. Dit sluit overig<strong>en</strong>s aan bij het standpunt<br />

dat gedeputeerde stat<strong>en</strong> van de provincie Groning<strong>en</strong> ©n d© minister van LNV in de<br />

eerdere, door de Afdeling herroep<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> innam<strong>en</strong>. Later is dat oordeel<br />

weggeschrev<strong>en</strong>, althans er is nooit afdo<strong>en</strong>de gemotiveerd waarom hier ge<strong>en</strong><br />

sprake zou zijn van e<strong>en</strong> significante aantasting van beschermde habitat.<br />

3. De opwarming rond Hond <strong>en</strong> Paap Is mogelijk ook veel groter dan waar in de<br />

pass<strong>en</strong>de beoordeling vanuit is gegaan. Voor het Duitse Natura 2000-gebied Hund<br />

und Paapsand heeft de opwarming mogelijk ook gevolg<strong>en</strong>, maar de daar geleg<strong>en</strong><br />

beschermde habitat is niet in de beoordeling betrokk<strong>en</strong>. Hetzelfde geldt voor de<br />

beschermde habitat waarvoor het Natura 2000-gebied Unterems und Auss<strong>en</strong>ems is<br />

aangewez<strong>en</strong>. D© pass<strong>en</strong>d© beoordeling is dan ook niet compleet <strong>en</strong> kan de<br />

conclusie dat significante effect<strong>en</strong> zijn uitgeslot<strong>en</strong> niet drag<strong>en</strong>.<br />

4. Beter inzicht in de mate <strong>en</strong> omvang van opwarming van beschermd© zandbank<strong>en</strong><br />

is ook nodig om de effect<strong>en</strong> op zeegras te kunn<strong>en</strong> beoordel<strong>en</strong>. Groot <strong>en</strong> klein<br />

zeegras is zeer zeldzaam. De <strong>en</strong>ige gezonde populatie van groot zeegras komt<br />

voor op Voolhok, e<strong>en</strong> wadplaat in de directe nabijheid van de Eemshav<strong>en</strong>.<br />

Daarmee ligt het binn<strong>en</strong> het bereik van de koelwaterlozing<strong>en</strong> van RWE. Volg<strong>en</strong>s<br />

e<strong>en</strong> studie in opdracht van het RIKZ, het Rijksinstituut voor Kust <strong>en</strong> Z©©, 'Effect<strong>en</strong><br />

van koelwater op het zoute aquatische milieu' geld<strong>en</strong> voor zeegras letale<br />

temperatur<strong>en</strong> van 23 tot 29 grad<strong>en</strong> Celsius, Volg<strong>en</strong>s de nrodelberek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van<br />

RWE lijk<strong>en</strong> temperatur<strong>en</strong> van 23 grad<strong>en</strong> Celsius op Voorhok niet uitgeslot<strong>en</strong>. Het<br />

model betreft echter ge<strong>en</strong> worst case. Gelet op het voorzorgsbegins©! zou dat wel<br />

het uitgangspunt van de pass<strong>en</strong>de beoordeling hebb<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> zijn <strong>en</strong> had met<br />

ruimere modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d. Het voorgaande leidt tot d©<br />

conclusie dat significante effect<strong>en</strong> op zeegras, op ajn zachtst gesteld, niet met<br />

20


zekerheid ajn uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

1%'cöd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

5. Bij het voorgaande komt dat habitats H1110A, H1140A <strong>en</strong> H1130 bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />

blootgesteld word<strong>en</strong> aan de aanzuig<strong>en</strong>de werking van de koelwaterinname<br />

waardoor extra slib de Eemshav<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ingetrokk<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan het bagger<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

verspreid<strong>en</strong> van bagger als gevolg van het uitbreid<strong>en</strong> <strong>en</strong> verdiep<strong>en</strong> van de hav<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> het onderhoud van de hav<strong>en</strong>. De effect<strong>en</strong> hiervan voor deze habitats lijk<strong>en</strong> in de<br />

pass<strong>en</strong>d© beoordeling wederom als op zichzelf staand te zijn beoordeeld, terv^fij! de<br />

Natuurbeschermingswet voorschrijft dat één <strong>en</strong> ander in sam<strong>en</strong>hang moet word<strong>en</strong><br />

bezi<strong>en</strong>. Het gaat er dus om te beoordel<strong>en</strong> of het project van RWE in haar totaliteit -<br />

<strong>en</strong> terzijde, ook in cumulatie met andere project<strong>en</strong> - significante effect<strong>en</strong> op deze<br />

habitats zal hebb<strong>en</strong>. Daarvoor moet<strong>en</strong> de verschill<strong>en</strong>de effect<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>d©<br />

aspect<strong>en</strong> van het project word<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>geteld <strong>en</strong> beoordeeld. De pass<strong>en</strong>d©<br />

beoordeling schiet ook op dit punt tekort, door steeds slechts voor de afeonderiijk<br />

van elkaar ttekek<strong>en</strong> aspect<strong>en</strong> te beoordel<strong>en</strong> of de effect<strong>en</strong> significant kunn<strong>en</strong> zijn.<br />

6. Bij d© beoordeling van het verlies aan habitat is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling<br />

gerelateerd aan d© totale oppervlakte van deze habitats in het Natura 2000-gebied<br />

Wadd<strong>en</strong>zee, Bij vergelijking op e<strong>en</strong> dergelijke manier hadd<strong>en</strong> ook all© plann<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

project<strong>en</strong> met effect<strong>en</strong> op deze habitats in het gehele gebied betrokk<strong>en</strong> moet<strong>en</strong><br />

word©n, zoals de verschillande vorm<strong>en</strong> van (schelpdier)visserij, bagg<strong>en</strong>Aferk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

zandsuppleties. Door dit na te lat<strong>en</strong> is de beoordeling van het effect van dit<br />

habitatverlies niet juist uitgevoerd.<br />

11, Sfgnfflcartte eff©cl©n door koefwaterlozlngeri<br />

De kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale zal grote hoeveelhed<strong>en</strong> warm water gaan loz<strong>en</strong>. Voor bepaalde<br />

soort<strong>en</strong> schelpdier<strong>en</strong> is de bestaande opwarming van de Wadd<strong>en</strong>zee echter al funest.<br />

Niet Is beoordeeld wat in dat verband de gevolg<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zijn van de extra opwarming<br />

door het project van RWE voor schelpdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> viss<strong>en</strong> <strong>en</strong> daarmee voor de<br />

beschikbaarheid van voedsel voor zeezoogdier<strong>en</strong> <strong>en</strong> vogels. Verder lijk<strong>en</strong> de<br />

gehanteerde modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> zeer krap. Er is t<strong>en</strong> onrechte niet gewerkt met e<strong>en</strong> worst<br />

case. Bij Iets ruimere opwarmingsgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> word<strong>en</strong>Hond <strong>en</strong> Paap <strong>en</strong> het Duitse Natura<br />

2000-gebied Hund und Paapsand grot<strong>en</strong>deels aan opwarming blootgesteld, Ook de<br />

warmtelozing op Voolhok, waar het zeldzame zeegras voorkomt, zet er met worst case<br />

modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> voor de opwarming minder gunstig uit voor RWE. Gelet op het<br />

ingev^kkelde getijd<strong>en</strong>gebied in de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> het estuarium van de Eems-Doilard,<br />

is het onbegrijpelijk dat de betreff<strong>en</strong>de modelgr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> zo krap gekoz<strong>en</strong> zijn, als het geval<br />

is in de pass<strong>en</strong>de beoordeling. Deze constatering geldt uiteraard ook voor de mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

waarop thermoshock wordt toegepast binn<strong>en</strong> het koelsysteem van de c<strong>en</strong>trale.<br />

Nog e<strong>en</strong> onderdeel waarop de beoordeling van d@ warmwateriozlng<strong>en</strong> t© kort schiet is<br />

t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de temperatuur op <strong>en</strong>kele dag<strong>en</strong> in augustus 2003 die als worst case is<br />

gepres<strong>en</strong>teerd. Inmiddels blijkt echter dat de to<strong>en</strong> gehaalde temperatur<strong>en</strong> eerder lijk<strong>en</strong><br />

op de gemiddelde zomertemperatur<strong>en</strong> dan op e<strong>en</strong> worst case <strong>en</strong> de opwarming zal in<br />

de kom<strong>en</strong>de dertig jar<strong>en</strong> onder invloed van de klimaatverandering alle<strong>en</strong> maar<br />

21


Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>\g\ng<br />

to<strong>en</strong>em<strong>en</strong>. In de pass<strong>en</strong>de beoordeling had dan ook van e<strong>en</strong> echte worst case moet<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> uitgegaan inzake de gevolg<strong>en</strong> van koelwateriozing<strong>en</strong> <strong>en</strong> de toepassing van<br />

thermoshock door RWE ©n niet van de gekozsn refer<strong>en</strong>tiedag<strong>en</strong>. Dit komt immers de<br />

facto neer op e<strong>en</strong> onderschatting van de negatieve effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

tijd<strong>en</strong>s de ti<strong>en</strong>tall<strong>en</strong> jar<strong>en</strong> die als lev<strong>en</strong>sduur voor de c<strong>en</strong>tral© zijn voorzi<strong>en</strong><br />

12. Cumulatie met vaargeul @n overige Ingrep<strong>en</strong> ®n acttvltell<strong>en</strong><br />

1. De pass<strong>en</strong>de beoordeling beperkt in strijd met de Nbwet de beoordeling van<br />

cumulatieve effect<strong>en</strong> t<strong>en</strong> onrecht tot de effect<strong>en</strong> van plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> di©<br />

- in de directe omgeving van de Eemshav<strong>en</strong> gerealiseerd word<strong>en</strong>,<br />

- niet al gerealiseerd zijn,<br />

- <strong>en</strong> waarvan voor de realisatie al e<strong>en</strong> besluit is g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Bij de cumulatie moet gekek<strong>en</strong> word<strong>en</strong> naar alle plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> met<br />

mogelijke schadelijke gevolg<strong>en</strong> voor het gebied. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> ook reeds<br />

gerealiseerde plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> daarin betrokk<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vanaf de opname op<br />

de lijst van gebied<strong>en</strong> door de Europese Commissie.<br />

Ook miss<strong>en</strong> de project<strong>en</strong> waan/oor aanvrag<strong>en</strong> ajn ingedi<strong>en</strong>d,<br />

2. 'Interne'cumulatie<br />

De pass<strong>en</strong>de beoordeling gaat steeds uit van ©sn aparte beoordeling van de<br />

divers© effect©n van het project van RWE. Zo wordt apart van elkaar beoordeeld<br />

wat de effect<strong>en</strong> zijn van bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> <strong>en</strong> van scheepvaart, geluld <strong>en</strong> licht<br />

op zeezoogdier<strong>en</strong>. D© Integrale pass<strong>en</strong>de beoordeling die verplicht is op grond van<br />

artikel 19f Nbw di<strong>en</strong>t echter e<strong>en</strong> beoordeling van de totale effect<strong>en</strong> van ©<strong>en</strong> project<br />

op habitats <strong>en</strong> soort<strong>en</strong> waarvoor e<strong>en</strong> Natura 2000-gebied is aangewez<strong>en</strong> te<br />

omvatt<strong>en</strong>. De <strong>en</strong>kele blootstelling aan bouwgeluid zou immers kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot<br />

ge<strong>en</strong> significante ©ffect<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> populatie, maar de na de bouwfase volg<strong>en</strong>de<br />

exploitatiefase zou ertoe kunn<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> dat soort<strong>en</strong> niet terugker<strong>en</strong>, waardoor de<br />

beide effect<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> significante aantasting van het Natura 2000-<br />

gebied. Op dit punt schiet de pass<strong>en</strong>de beoordeling inzake de effect<strong>en</strong> van het<br />

project van RWE te kort.<br />

3. Cumulatieve beoordeling incompleet<br />

Op grond van artikel 6, derde lid, Habitatrichtlijn di<strong>en</strong><strong>en</strong> de gevolg<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

project voor beschermde natuurwaard<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> speciale beschermingszone te<br />

word<strong>en</strong> beoordeeld In sam<strong>en</strong>hang met de gevolg<strong>en</strong> van andere project<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

plann<strong>en</strong> voor diezelfde natuurwaard<strong>en</strong>. Gedeputeerde stat<strong>en</strong> <strong>en</strong> de staatsecretaris<br />

lijk<strong>en</strong> er in strijd hiermee vanuit te gaan dat als twee ©ffect<strong>en</strong> elkaar niet<br />

"overlapp<strong>en</strong>" er ge<strong>en</strong> sprake zou zijn van effect<strong>en</strong> die in d© cumulatieve<br />

beoordeling moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Tek<strong>en</strong><strong>en</strong>d is in dit kader de reactie van<br />

gedeputeerde stat<strong>en</strong> op de zi<strong>en</strong>swijze van Staatsbosbeheer. In dl© reactie stell<strong>en</strong><br />

gedeputeerde stat<strong>en</strong> "dat mogelijke effect<strong>en</strong> vanwege het RWE-project <strong>en</strong> d© dri©<br />

windpark<strong>en</strong> niet overlapp<strong>en</strong>. Er kan dan ook ge<strong>en</strong> sprake zijn van cumulatie,"<br />

(bestred<strong>en</strong> vergunning, p. 110),<br />

22


V^add<strong>en</strong>yeT<strong>en</strong>lg'mg<br />

uiteraard hoev<strong>en</strong> de geluidcontour<strong>en</strong> van verschill<strong>en</strong>de project<strong>en</strong> echter niet sam<strong>en</strong><br />

te vall<strong>en</strong> om van cumulatie te kunn<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong>. Waar het om gaat is dat voor<br />

dezelfde populatie op verschill<strong>en</strong>de plaats<strong>en</strong> of mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> verstoring<strong>en</strong> orrtstaan<br />

door plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> <strong>en</strong> dat bij de vraag of sprake is van significante effect<strong>en</strong><br />

al die verstoring<strong>en</strong> In de beoordeling moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. Het door<br />

bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> aan windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> ongeschikt word<strong>en</strong> voor<br />

zeezoogdier<strong>en</strong> van del<strong>en</strong> van de Wadd<strong>en</strong>zee kan In combinatie met de jar<strong>en</strong>lange<br />

bouwwerkzaamhed<strong>en</strong> van RWE zorg<strong>en</strong> voor significant negatieve effect<strong>en</strong>. Verder<br />

kan sterfte van zeehond<strong>en</strong> door de windpark<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> met verstoring<strong>en</strong> door<br />

scheepvaart van zoog- <strong>en</strong> rustplaats<strong>en</strong> voor zeehond<strong>en</strong> e<strong>en</strong> significant effect<br />

hebb<strong>en</strong> op bijvoorbeeld het instandhoudingsdoel van d© grijze zeehond in de<br />

Wadd<strong>en</strong>zee. Of sterfte van vogels door in werking zijnde windmol<strong>en</strong>s kan sam<strong>en</strong><br />

met de verminderde voedselvoorraad voor vogelsoort<strong>en</strong> door d© lozing van<br />

koelwater zorg<strong>en</strong> voor e<strong>en</strong> significant effect op vogelsoort<strong>en</strong>, afgezet teg<strong>en</strong> het<br />

voor die soort<strong>en</strong> In het aanwijzingsbesluit voor de speciale beschermingszone<br />

Wadd<strong>en</strong>zee opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> instandhoudingsdoel. De conclusie is dan ook dat de<br />

cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling door vergunningveri<strong>en</strong>ers niet correct is<br />

uitgevoerd. Significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE in cumulatie m©t de<br />

gevolg©n van andere plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> zijn daarom niet uitgaslot<strong>en</strong>.<br />

4. De g©volg©n van de Eemsc<strong>en</strong>trale van Electrabel haddan ©v©ne<strong>en</strong>s in de .<br />

cumulatieve effect<strong>en</strong>beoordeling moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>. De Eemsc<strong>en</strong>trale zorgt<br />

immers voor e<strong>en</strong> forse aantasting van natuurwaard<strong>en</strong> in het gebied, bijvoorbeeld<br />

door de lozing van koelwater <strong>en</strong> de emissie van licht <strong>en</strong> geluid <strong>en</strong> het is bov<strong>en</strong>op<br />

die aantasting dat het project van RWE nog voor extra negatieve effect<strong>en</strong> op de<br />

natuur zorgt. De Eemsc<strong>en</strong>trale is dan ook t<strong>en</strong> onrechte buit<strong>en</strong> de beoordeling<br />

gehoud<strong>en</strong>.<br />

5. Hetzelfde geldt voor d© BEC Biomassac<strong>en</strong>trale, die in Delfzijl in aanbouw is.<br />

6. Verder hebb<strong>en</strong> vergunningveri<strong>en</strong>ers de hiervoor al g<strong>en</strong>oemde windmol<strong>en</strong>park<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

onrechte bult<strong>en</strong> beschouwing gelat<strong>en</strong>, ev<strong>en</strong>als de gevolg<strong>en</strong> van het plan voor d©<br />

ontwikkeling van het buit<strong>en</strong>gebied in Delfzijl, dat met name mogelijkhed<strong>en</strong> voor de<br />

ontwikkeling van veehouderij biedt. Dit laatste plan zal voor extra depositie zorg<strong>en</strong>.<br />

Voor d© Groningse <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>tse gebied<strong>en</strong> is verder van belang dat de cumulatieve<br />

extra stikstofbelasting t<strong>en</strong> gevolge van het project van RWE veel groter is dan waar<br />

vanuit is gegaan, omdat t<strong>en</strong> onrecht niet de gevolg<strong>en</strong> van het project voor de<br />

verdubbeling van de N33 tuss<strong>en</strong> Ass<strong>en</strong> <strong>en</strong> Zuidbroek is m©eg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>. Daarnaast is<br />

in de pass<strong>en</strong>de beoordeling ook niet onderzocht of de besch©rmde natuurwaard<strong>en</strong><br />

in Duits© Natura 2000-gebied<strong>en</strong> die door het project van RWE kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

aangetast ook negatieve effect<strong>en</strong> ondervind<strong>en</strong> van andere plann<strong>en</strong> <strong>en</strong> project<strong>en</strong> in<br />

Nederiand of in Duitsland. Door deze gebrek<strong>en</strong> is de conclusie dat de cumulatieve<br />

effect<strong>en</strong> van het project van RWE veel groter zijn dan waar vergunningveri<strong>en</strong>ers<br />

vanuit zijn gegaan.<br />

23


13. Ontbrek<strong>en</strong>de ADC-toets<br />

m.<br />

Wadd<strong>en</strong>yer<strong>en</strong>lgmg<br />

1. Het staat op grond van het voorgaande wel vast dat het project van RWE<br />

significante effect<strong>en</strong> heeft op beschermde natuur <strong>en</strong> dat daarom de ADC-toets van<br />

artikel 19g Nbw had moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> doorlop<strong>en</strong>. Dat dit zo is, werd door de minister<br />

van LNV ©n g©depute6rde stat<strong>en</strong> van d© provincies Groning<strong>en</strong> ©n Fryslan eerder al<br />

vastgesteld in d© op 14 augustus 2008 aan RWE v©rle©nde<br />

natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> <strong>en</strong> dit werd bevestigd in de beslissing<strong>en</strong> op<br />

b©zwaar van 5 december 2008. Daarin is onder ander© vastgesteld dat het<br />

verdwijn©n van het riet-, moeras- <strong>en</strong> piasgebied op ©n rond het terrein van RWE<br />

e<strong>en</strong> significante aantasting oplevert van de populaties velduil, blauwe kiek<strong>en</strong>dief <strong>en</strong><br />

scholekster. Verder is in de vergunning<strong>en</strong> vastgesteld dat het verlies aan<br />

beschermde zandbank<strong>en</strong> door de koelwateruitlaat, habitat Hl 110A <strong>en</strong> Hl 140A, ©<strong>en</strong><br />

significant effect op kan lever<strong>en</strong>. Deze significante effect<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> vastgestald,<br />

nog voordat de Afdsling bestuursrechtspraak van de Raad van State (hierna: d©<br />

Afdeling) bij uitspraak van 24 augustus 2011 oordeelde dat het project van RWE<br />

zelfs groter was dan aangevraagd <strong>en</strong> dat t<strong>en</strong> onrecht© de verl<strong>en</strong>ging <strong>en</strong> verdieping<br />

van de Wilhelminahav<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> beschouwing was gelat<strong>en</strong>.<br />

2. De Afdeling stelde dan ook terecht vast dat er inzake het project van RWE e<strong>en</strong><br />

zog<strong>en</strong>aamde ADC-toets, voorgeschrev<strong>en</strong> in artikel 13g Nbw, moet word<strong>en</strong><br />

doorlop<strong>en</strong>'*.<br />

3. De niet uit te sluit<strong>en</strong> significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE die het<br />

noodzakelijk mak<strong>en</strong> dat RWE aantoont dat er voor het project ge<strong>en</strong> alternatiev<strong>en</strong><br />

zijn <strong>en</strong> dat het project e<strong>en</strong> dwing<strong>en</strong>de red<strong>en</strong> van groot op<strong>en</strong>baar belang di<strong>en</strong>t, zijn<br />

niet plots verdw<strong>en</strong>©n. De conclusie blijft dus dat voor het project van RWE de ADCtoets<br />

moet word<strong>en</strong> doodop<strong>en</strong>. Dit Is ook in overe<strong>en</strong>stemming met hoe volg<strong>en</strong>s de<br />

richtsnoer<strong>en</strong> van ds Europese Commissie (hierna; d© Commissie) aan artikel 6,<br />

vierde lid, Habitatrichtlijn <strong>en</strong> daarmee aan artikel 19g Nbw moet word<strong>en</strong> getoetst^.<br />

Deze toets is, gelet op de significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE vóór<br />

comp<strong>en</strong>satie t<strong>en</strong> onrechte achterwege gelat<strong>en</strong> in de bestred<strong>en</strong><br />

natuurbeschermïngswetvergunning<strong>en</strong>. In heroverweging zal dan ook alsnog<br />

moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong> getoetst of er voor het project alternatiev<strong>en</strong> bestaan, die ge<strong>en</strong> of<br />

minder aantasting oplever<strong>en</strong> van de beschermde natuurwaard<strong>en</strong> <strong>en</strong> - bij<br />

afwezigheid daan/an - of het project e<strong>en</strong> dwing<strong>en</strong>d© red<strong>en</strong> van groot op<strong>en</strong>baar<br />

belang di<strong>en</strong>t die ge<strong>en</strong> of minder aantasting oplever<strong>en</strong> van beschermde<br />

natuurwaard<strong>en</strong>.<br />

* AbRS 24 augustus 2011, zaaknummers 200900425/1/R2 <strong>en</strong> 200902744/1/R2, r.o. 2.26.1<br />

^ Europese Commissie, Richtsnoer<strong>en</strong> voor de toepassing van artikel 6, lid 4, van de Habitatrichtlijn,<br />

januari 2007, p. 12).<br />

24


Wadd<strong>en</strong>veremglng<br />

14. Conclusie<br />

De indi<strong>en</strong>ers van het bezwaarschrift verzoek<strong>en</strong> de bezwar<strong>en</strong> gegrond te verklar<strong>en</strong>, de<br />

bestred<strong>en</strong> vergunning<strong>en</strong> t© herroep<strong>en</strong> <strong>en</strong> de aanvrag<strong>en</strong> RWE alsnog af te wijz<strong>en</strong>.<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, mede nam<strong>en</strong>s <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, Natuur- <strong>en</strong> mifleufederatie<br />

Groning<strong>en</strong>, Groninger Landschap, stichting WAD, Bund für Umwelt und Naturschutz<br />

Deutschland Landesverband Niedersachs<strong>en</strong> e.V. (BUND, Bürgerinitiative RETTET DIE EMS<br />

<strong>en</strong> Bürgerinitiative De Dyklopers,<br />

Hoogacht<strong>en</strong>d,<br />

Auke Wouda<br />

25


Byreay Waard<strong>en</strong>burg bv<br />

Adviseurs voor ecologie & rrmeu<br />

Postbus 365<br />

4100AJ Culemborg<br />

tel: 0345-512710<br />

fax:0345-519849<br />

www.buwa.nl<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

T.a.v. Mw. E. Kupp<strong>en</strong><br />

Postbus 90<br />

8860 AB Harling<strong>en</strong><br />

datum: 31 maart 2011<br />

ons k<strong>en</strong>merk: 08-154/11.10600/MarVa<br />

auteur: Drs. M. van der Valk<br />

projectleider: Drs. M. van der Valk<br />

kwaliteitscontrole: Drs. J.A. Inberg<br />

Notitie Effect<strong>en</strong>i van stiic S'<br />

c<strong>en</strong>traSe! s io de Eemslna^<br />

sitie<br />

Arcadis (2011) heeft e<strong>en</strong> nieuwe notitie opgesteld over de effect<strong>en</strong> van de geplande<br />

<strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales van RWE <strong>en</strong> Nuon in de Eemshav<strong>en</strong> op beschermde habitattyp<strong>en</strong> in Natura<br />

2000-gebied<strong>en</strong>. In de voorilgg<strong>en</strong>de notitie wordt hierop kort gereageerd.<br />

Wel of niet effect?<br />

Arcadis (2008) stelt: "De extra stikstofdepositie mag dan zeer gering zijn (max. 3 mol), maar<br />

draagt in theorie <strong>en</strong> praktijk bij aan de bestaande stikstofovermaat in de bodem. Er is dus<br />

zeker e<strong>en</strong> effect (...)."<br />

E<strong>en</strong> groep deskundig<strong>en</strong>, waaronder Van Dobb<strong>en</strong>, concluder<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> algeme<strong>en</strong> geld<strong>en</strong>de<br />

gr<strong>en</strong>swaarde voor to<strong>en</strong>ame van stikstofdepositie, hoe beperkt ook, in wet<strong>en</strong>schappelijk<br />

opzicht niet te onderbouw<strong>en</strong> is. Met iedere to<strong>en</strong>ame van de depositie, bij e<strong>en</strong> bestaande<br />

overschrijding, wordt het risico op significante gevolg<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s deze deskundig<strong>en</strong> groter<br />

(Grontmij, 2010).<br />

StAB (2010) stelt: "Onder meer is geconstateerd dat ook e<strong>en</strong> geringe to<strong>en</strong>ame van de<br />

stikstofbelasting op de duinnatuur bijdraagt aan de huidige ongunstige staat van<br />

instandhouding van de betreff<strong>en</strong>de habitattyp<strong>en</strong>".<br />

Het instandhoudingsdoel is: uitbreiding van het areaal <strong>en</strong> verbetering van de kwaliteit van<br />

Grijze duin<strong>en</strong>. Het doel is: er moet verbetering plaatsvind<strong>en</strong>, maar e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van de<br />

depositie leidt tot e<strong>en</strong> verslechtering. Dat is dus in strijd met het doel, ook al is de to<strong>en</strong>ame<br />

gering.<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> gaat het, zoals de StAB (2010) stelt, om het gezam<strong>en</strong>lijk effect van de bestaande<br />

én de extra to<strong>en</strong>ame van de stikstofdepositie.<br />

Dat het effect niet goed meetbaar is, wil niet zegg<strong>en</strong> dat het effect afwezig is (StAB, 2010).<br />

Conclusie: de extra to<strong>en</strong>ame van de stikstofdepositie heeft e<strong>en</strong> effect, dat tezam<strong>en</strong> met het<br />

effect van de overige depositie <strong>en</strong> in de bodem opgeslag<strong>en</strong> overmaat de realisatie van het<br />

instandhoudingsdoel in de weg staat. Significante effect<strong>en</strong> zijn niet uitgeslot<strong>en</strong>.


Onzekerhed<strong>en</strong><br />

De Nbwet vereist zekerheid over de afwezigheid van significante effect<strong>en</strong>. Arcadis (2008,<br />

2010, 2011) houdt onvoldo<strong>en</strong>de rek<strong>en</strong>ing met de volg<strong>en</strong>de bronn<strong>en</strong> van onzekerheid.<br />

Er zijn onzekerhed<strong>en</strong> in berek<strong>en</strong>de deposities in de orde van 20% (Van der Pal et al., 2008).<br />

De feitelijke depositie kan dus hoger zijn dan berek<strong>en</strong>d. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> is die op zeer kleine<br />

schaal sterk afhankelijk van de ruwheid van het terrein.<br />

StAB stelt in het advies over de Eon-c<strong>en</strong>trale op de Maasvlakte: de KDW is ge<strong>en</strong> nuleffectgr<strong>en</strong>s.<br />

Ook b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> de KDW kunn<strong>en</strong> effect<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>.<br />

Remke (proefschrift 2010; zie ook Remke et al., 2009) stelt op basis van diepgaand<br />

onderzoek: reeds bij aanzi<strong>en</strong>lijk lagere deposities dan berek<strong>en</strong>d voor Schiermonnikoog, zijn<br />

er (negatieve) effect<strong>en</strong> van stikstofdepositie op Grijze duin<strong>en</strong> waarneembaar. De KDW moet<br />

waarschijnlijk naar b<strong>en</strong>ed<strong>en</strong> bijgesteld.<br />

Conclusie: er bestaat aanzi<strong>en</strong>lijke onzekerheid over de mogelijke omvang van de effect<strong>en</strong>.<br />

Werkingsmechanisme<br />

Het voor de beoordeling cruciale werkingsmechanisme in Arcadis (2011; in woord<strong>en</strong> in § 3.1,<br />

schematisch in § 3.4) is onjuist (<strong>en</strong> ook niet in overe<strong>en</strong>stemming met Arcadis (2008 (p. 16))).<br />

Arcadis (2011) stelt dat in e<strong>en</strong> overmaatsituatie to<strong>en</strong>ame van stikstof niet kan leid<strong>en</strong> tot<br />

verandering<strong>en</strong>, doordat plant<strong>en</strong> niet meer stikstof kunn<strong>en</strong> opnem<strong>en</strong>.<br />

Ons inzi<strong>en</strong>s werkt het als volgt (schematisch):<br />

To<strong>en</strong>ame stikstofdepositie -> to<strong>en</strong>ame stikstofopname stikstofminn<strong>en</strong>de soort<strong>en</strong> (bijv.<br />

zandzegge, duinriet, grijs kronkelsteeltje) -> versnelde groei van deze soort<strong>en</strong> -> competitief<br />

voordeel -> verruiging systeem -> veriies kwaliteit <strong>en</strong> op termijn areaal Grijze duin<strong>en</strong>.<br />

Het risico op snellere verslechtering is des te groter naarmate er meer stikstof <strong>en</strong> organisch<br />

materiaal in de bodem aanwezig is (nader toegelicht in Bureau Waard<strong>en</strong>burg rapport 10-055,<br />

Van Grunsv<strong>en</strong> & Van der Valk, 2010).<br />

Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> geeft Arcadis (2011) ge<strong>en</strong> gr<strong>en</strong>s aan voor het beschrev<strong>en</strong> mechanisme. Het<br />

mechanisme dat Arcadis (2011) hanteert zou, in e<strong>en</strong> overmaatsituatie, geldig zijn voor e<strong>en</strong><br />

to<strong>en</strong>ame met 3-4 mol/ha/jr, maar ook voor e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame met 30-40 mol/ha/jr, voor 300-400<br />

mol/ha/jr, etc. Volg<strong>en</strong>s § 2.2 <strong>en</strong> § 3.5 van Arcadis (2011) zou het beschrev<strong>en</strong> mechanisme<br />

ook in onbelaste situaties geld<strong>en</strong>.<br />

Met andere woord<strong>en</strong>: volg<strong>en</strong>s de notitie van Arcadis (2011) zou in alle situaties geld<strong>en</strong> dat<br />

e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van stikstofdepositie niet kan leid<strong>en</strong> tot effect<strong>en</strong>. Dit is in strijd met<br />

wet<strong>en</strong>schappelijke inzicht<strong>en</strong> op dit punt.<br />

Conclusie: Arcadis (2011) schetst e<strong>en</strong> onjuist werkingsmechanisme. In werkelijkheid kan <strong>en</strong><br />

zal e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>ame van stikstofdepositie leid<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> versterking van de concurr<strong>en</strong>tievoordeel<br />

voor stikstofminn<strong>en</strong>de plant<strong>en</strong>.<br />

Conclusies<br />

Significante effect<strong>en</strong> op het prioritaire habitattype H2130 'Grijze duin<strong>en</strong>' in de betrokk<strong>en</strong><br />

Natura 2000-gebied<strong>en</strong> zijn als gevolg van de uitstoot van stikstofoxid<strong>en</strong> <strong>en</strong> verzur<strong>en</strong>de stoff<strong>en</strong><br />

door de geplande Eemshav<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trales niet uitgeslot<strong>en</strong>.<br />

Notitie Effect<strong>en</strong> van stikstofdepositie van <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales in de Eemshav<strong>en</strong>


Literatuur<br />

Arcadis, 2008. Beoordeling NOx depositie <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales NUON <strong>en</strong> RWE in het<br />

Eemshav<strong>en</strong>gebied. Rapport no. 073977320:A.3, 17 okt. 2008. Arcadis<br />

Ruimte <strong>en</strong> Milieu BV, Arnhem.<br />

Arcadis, 2010. Aanvull<strong>en</strong>de notitie m.b.t. beoordeling stikstofdepositie c<strong>en</strong>trales<br />

RWE <strong>en</strong> NUON. T.b.v de zitting van de Raad van State d.d. 30 maart<br />

2010. Arcadis Ruimte <strong>en</strong> Milieu BV, Arnhem.<br />

Arcadis, 2011. Stikstof <strong>en</strong> zwavel in de grijze duin<strong>en</strong>, aanvulling<strong>en</strong> op het Arcadisrapport<br />

uit 2008 naar aanleiding van het StAB-advies over de<br />

stikstofdepositie van de <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales van Nuon <strong>en</strong> RWE/Ess<strong>en</strong>t.<br />

Rapportnr. 075322344.0.4 - Definitief, 8 februari 2011. Arcadis Ruimte <strong>en</strong><br />

Milieu BV, Arnhem.<br />

Grontmij, 2010. Verslag expertmeeting NIBM-gr<strong>en</strong>swaarde stikstof RWS-DVS. 17<br />

december 2009 te Utrecht, Grontmij, Hout<strong>en</strong>.<br />

Grunsv<strong>en</strong>, R.H.A. & M. van der Valk (2010). Stikstofdepositie op H2130 grijze<br />

duin<strong>en</strong>. De effect<strong>en</strong> van twee elektriciteitsc<strong>en</strong>trales in de Eemshav<strong>en</strong> op<br />

Duin<strong>en</strong> Schiermonnikoog, Duin<strong>en</strong> Ameland <strong>en</strong> Wadd<strong>en</strong>zee. BW-rapport<br />

10-055. Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv, Culemborg.<br />

Pul., W.A.J. van, M.M.P. van d<strong>en</strong> Broek, H. Volt<strong>en</strong>, A van der Meul<strong>en</strong>, A.J.C.<br />

Berkhout, K.W. van der Hoek, R.J. Wichink Kruit, J.F.M. Huijsmans, J.A.<br />

van jaarsveld, B.J. de Haan & R.B.A. Koelemeijer, 2008. Het<br />

ammoniakgat: onderzoek <strong>en</strong> duiding. RIVM rapport 680150002/2008.<br />

RIVM, Bilthov<strong>en</strong>.<br />

Remke, E., E. Brouwer, A. Kooijman, I. Biindow, J. G. M. Roelofs, 2009 Ev<strong>en</strong> low to<br />

medium nitrog<strong>en</strong> deposition impacts vegetation of dry, coastal dunes<br />

around the Baltic Sea. Environm<strong>en</strong>tal Pollution 157: 792-800.<br />

Remke, E., 2010. Impact of atmospheric nitrog<strong>en</strong> deposition on lich<strong>en</strong>-rich, coasatal<br />

dune grasslands. PhD thesis. Radboud University Nijmeg<strong>en</strong>.<br />

StAB (Stichting Advisering Bestuursrechtspraak), 2009. Verslag ex artikel 8:47<br />

Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht. Natura 2000 gebied<strong>en</strong> Voornes Duin,<br />

Solleveld & kapittelduin<strong>en</strong>. Duin<strong>en</strong> Goeree & Kwade hoek inzake de<br />

elektriciteitsc<strong>en</strong>trales van E.ON <strong>en</strong> Electrabel Stichting Advisering<br />

Bestuursrechtspraak, D<strong>en</strong> Haag.<br />

StAB (Stichting Advisering Bestuursrechtspraak), 2010. Verslag ex artikel 8:47<br />

Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht Nbw-vergunning<strong>en</strong> voor NUON Power<br />

Project 1 BV, Eemshav<strong>en</strong>. Stichting Advisering Bestuursrechtspraak, D<strong>en</strong><br />

Haag.<br />

Voor vrag<strong>en</strong> over deze notitie kunt u contact opnem<strong>en</strong> met M. van der Valk.<br />

Akkoord voor uitgave:<br />

ir. E.J.F, de Boer<br />

Teamleider<br />

Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv is niet aansprakelijk voor gevolgschade, alsmede voor schade welke voortvloeit uit toepassing<strong>en</strong> van de<br />

resultat<strong>en</strong> van werkzaamhed<strong>en</strong> of andere gegev<strong>en</strong>s verkreg<strong>en</strong> van Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv; opdrachtgever vrijwaart Bureau<br />

Waard<strong>en</strong>burg bv voor aansprak<strong>en</strong> van derd<strong>en</strong> in verband met deze toepassing.<br />

© Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv / Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

Dit rapport is vervaardigd op verzoek van opdrachtgever hierbov<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong> <strong>en</strong> is zijn eig<strong>en</strong>dom. Niets uit dit rapport mag word<strong>en</strong><br />

verveelvoudigd <strong>en</strong>/ol op<strong>en</strong>baar gemaakt word<strong>en</strong> d.m.v. druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook, zonder<br />

voorafgaande schriftelijke toestemming van de opdrachtgever hierbov<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv, noch mag het<br />

zonder e<strong>en</strong> dergelijke toestemming word<strong>en</strong> gebruikt voor <strong>en</strong>ig ander werk dan waarvoor het is vervaardigd.<br />

Het kwaliteitsmanagem<strong>en</strong>tsysteem van Bureau Waard<strong>en</strong>burg bv is door CERTIKED gecertificeerd<br />

overe<strong>en</strong>komstig BRL 9990:2001 / ISO 9001:2001.<br />

Notitie Effect<strong>en</strong> van stikstofdepositie van <strong>en</strong>ergiec<strong>en</strong>trales in de Eemshav<strong>en</strong>


!/l/adc/<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

TIJDELIJKE BEPERKTE VOLMACHT<br />

Hierbij verklaar ik, A.J.R. Berkhuys<strong>en</strong>, algeme<strong>en</strong> directeur van de te Hariing<strong>en</strong> gevestigde <strong>en</strong><br />

aldaar aan de Droogstraat 3 (postcode 8861 SR) kantoorhoud<strong>en</strong>de ver<strong>en</strong>iging met volledige<br />

rechtsbevoegdheid: "LANDELIJKE VERENIGING TOT BEHOUD VAN DE WADDENZEE",<br />

ingeschrev<strong>en</strong> in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel <strong>en</strong> Fabriek<strong>en</strong> voor<br />

Friesland te Leeuward<strong>en</strong> onder nummer 40000475, daartoe gemachtigd door het bestuur<br />

van deze ver<strong>en</strong>iging,<br />

tot <strong>en</strong> met 31 december 2013 volmacht te gev<strong>en</strong> aan werknemer van deze ver<strong>en</strong>iging<br />

E. Gerb<strong>en</strong>s, gebor<strong>en</strong> 4 juni 1977 te Heer<strong>en</strong>ve<strong>en</strong><br />

om g<strong>en</strong>oemde ver<strong>en</strong>iging (zowel mondeling als schriftelijk als anderszins) te<br />

verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> bij het voorbereid<strong>en</strong> <strong>en</strong> voer<strong>en</strong> <strong>en</strong> het deelnem<strong>en</strong> aan administratief- <strong>en</strong><br />

civielrechtelijke procedures, het aanwijz<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bijzondere procesgevolmachtigde<br />

daaronder begrep<strong>en</strong>.<br />

Deze volmacht wordt verie<strong>en</strong>d met het recht van vervanging.<br />

Hariing<strong>en</strong>, 2 januari 2013<br />

.R. Berkhuys<strong>en</strong><br />

algeme<strong>en</strong> directeur


oZ^öJs<br />

l/l/add<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

DlRECTiESTATÖUT van de WADDENVERENIGING<br />

Artikel 1. Status<br />

Het directiestatuut is e<strong>en</strong> uitwerking van artikel 26 lid 4 van de statut<strong>en</strong> 2007 van de Landelijke<br />

Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van de Wadd<strong>en</strong>zee.<br />

Artikel 2. Delegatie<br />

Het bestuur delegeert alle wettelijke <strong>en</strong> statutaire tak<strong>en</strong> die het bureau van de ver<strong>en</strong>iging betreff<strong>en</strong>,<br />

inclusief het verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging in <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> rechte, aan de directeur, behalve:<br />

het vaststell<strong>en</strong> van het (meeriar<strong>en</strong>)beieidsplan;<br />

het vaststell<strong>en</strong> van het jaarwerkplan <strong>en</strong> de begroting;<br />

het vaststell<strong>en</strong> van de jaarrek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> het jaarverslag;<br />

het aanstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> van de accountant;<br />

het bezwar<strong>en</strong>, vervreemd<strong>en</strong> of verkrijg<strong>en</strong> van onroer<strong>en</strong>de zak<strong>en</strong> of het aangaan van<br />

verplichting<strong>en</strong> daartoe;<br />

het gev<strong>en</strong> van garanties; het stell<strong>en</strong> van borg, het aangaan van hoofdelijke<br />

medeschuld<strong>en</strong>aarschap of het aangaan van zekerheidstelling voor e<strong>en</strong> schuld van e<strong>en</strong> ander;<br />

besteding<strong>en</strong> (in sam<strong>en</strong>hang) van meer dan € 50.000 per kal<strong>en</strong>derjaar;<br />

aanstelling, schorsing <strong>en</strong>/of ontslag van de directie <strong>en</strong><br />

aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de fusie met andere organisaties.<br />

Artikel 3. Tak<strong>en</strong> van de directeur<br />

De directeur is belast met de dagelijkse leiding van de ver<strong>en</strong>iging.<br />

De directeur Is binn<strong>en</strong> de vastgestelde kaders van het beleidsplan <strong>en</strong> de begroting verantwoordelijk<br />

voor:<br />

8 het inricht<strong>en</strong> van de organisatie, opdat middels heldere tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong> sturing<br />

gegev<strong>en</strong> wordt aan e<strong>en</strong> goed functioner<strong>en</strong>d beleidsproces;<br />

o het zodanig leidinggev<strong>en</strong> aan het bureau van de ver<strong>en</strong>iging dat communicatieve <strong>en</strong><br />

beïnvloedingsprocess<strong>en</strong> optimaal verlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> de resultaatsgerichtheid optimaal is;<br />

o het voorbereid<strong>en</strong> van beleidsplan, jaarplan <strong>en</strong> begroting <strong>en</strong> na vaststelling door het bestuur het<br />

uitvoer<strong>en</strong> van deze plann<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de vastgestelde begroting, waaronder ook het do<strong>en</strong> van<br />

betaling<strong>en</strong> die voortvloei<strong>en</strong> uit de jaarbegroting.<br />

De directeur rapporteert tweemaandelijks, dan wel minimaal zes keer per jaar over de voortgang van<br />

het gevoerde beleid aan het bestuur. Dit overieg betreft in elk geval:<br />

e het werkplan in hoofdlijn<strong>en</strong>;<br />

e de jaarbegroting.<br />

En wanneer dat aan de orde is ook:<br />

o aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de de id<strong>en</strong>titeit van de ver<strong>en</strong>iging;<br />

o mogelijkhed<strong>en</strong> tot duurzame sam<strong>en</strong>werking met andere organisaties;<br />

o aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> die vrag<strong>en</strong> oproep<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t mogelijke belang<strong>en</strong>verstr<strong>en</strong>geling tuss<strong>en</strong><br />

directeur <strong>en</strong> derd<strong>en</strong>, waaronder mede begrep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de werknemers van de ver<strong>en</strong>iging.


oZ^öJs<br />

l/l/add<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

DlRECTiESTATÖUT van de WADDENVERENIGING<br />

Artikel 1. Status<br />

Het directiestatuut is e<strong>en</strong> uitwerking van artikel 26 lid 4 van de statut<strong>en</strong> 2007 van de Landelijke<br />

Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van de Wadd<strong>en</strong>zee.<br />

Artikel 2. Delegatie<br />

Het bestuur delegeert alle wettelijke <strong>en</strong> statutaire tak<strong>en</strong> die het bureau van de ver<strong>en</strong>iging betreff<strong>en</strong>,<br />

inclusief het verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging in <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> rechte, aan de directeur, behalve:<br />

het vaststell<strong>en</strong> van het (meeriar<strong>en</strong>)beieidsplan;<br />

het vaststell<strong>en</strong> van het jaarwerkplan <strong>en</strong> de begroting;<br />

het vaststell<strong>en</strong> van de jaarrek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> het jaarverslag;<br />

het aanstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> b<strong>en</strong>oem<strong>en</strong> van de accountant;<br />

het bezwar<strong>en</strong>, vervreemd<strong>en</strong> of verkrijg<strong>en</strong> van onroer<strong>en</strong>de zak<strong>en</strong> of het aangaan van<br />

verplichting<strong>en</strong> daartoe;<br />

het gev<strong>en</strong> van garanties; het stell<strong>en</strong> van borg, het aangaan van hoofdelijke<br />

medeschuld<strong>en</strong>aarschap of het aangaan van zekerheidstelling voor e<strong>en</strong> schuld van e<strong>en</strong> ander;<br />

besteding<strong>en</strong> (in sam<strong>en</strong>hang) van meer dan € 50.000 per kal<strong>en</strong>derjaar;<br />

aanstelling, schorsing <strong>en</strong>/of ontslag van de directie <strong>en</strong><br />

aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de fusie met andere organisaties.<br />

Artikel 3. Tak<strong>en</strong> van de directeur<br />

De directeur is belast met de dagelijkse leiding van de ver<strong>en</strong>iging.<br />

De directeur Is binn<strong>en</strong> de vastgestelde kaders van het beleidsplan <strong>en</strong> de begroting verantwoordelijk<br />

voor:<br />

8 het inricht<strong>en</strong> van de organisatie, opdat middels heldere tak<strong>en</strong> <strong>en</strong> verantwoordelijkhed<strong>en</strong> sturing<br />

gegev<strong>en</strong> wordt aan e<strong>en</strong> goed functioner<strong>en</strong>d beleidsproces;<br />

o het zodanig leidinggev<strong>en</strong> aan het bureau van de ver<strong>en</strong>iging dat communicatieve <strong>en</strong><br />

beïnvloedingsprocess<strong>en</strong> optimaal verlop<strong>en</strong> <strong>en</strong> de resultaatsgerichtheid optimaal is;<br />

o het voorbereid<strong>en</strong> van beleidsplan, jaarplan <strong>en</strong> begroting <strong>en</strong> na vaststelling door het bestuur het<br />

uitvoer<strong>en</strong> van deze plann<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de vastgestelde begroting, waaronder ook het do<strong>en</strong> van<br />

betaling<strong>en</strong> die voortvloei<strong>en</strong> uit de jaarbegroting.<br />

De directeur rapporteert tweemaandelijks, dan wel minimaal zes keer per jaar over de voortgang van<br />

het gevoerde beleid aan het bestuur. Dit overieg betreft in elk geval:<br />

e het werkplan in hoofdlijn<strong>en</strong>;<br />

e de jaarbegroting.<br />

En wanneer dat aan de orde is ook:<br />

o aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> betreff<strong>en</strong>de de id<strong>en</strong>titeit van de ver<strong>en</strong>iging;<br />

o mogelijkhed<strong>en</strong> tot duurzame sam<strong>en</strong>werking met andere organisaties;<br />

o aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> die vrag<strong>en</strong> oproep<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t mogelijke belang<strong>en</strong>verstr<strong>en</strong>geling tuss<strong>en</strong><br />

directeur <strong>en</strong> derd<strong>en</strong>, waaronder mede begrep<strong>en</strong> word<strong>en</strong> de werknemers van de ver<strong>en</strong>iging.


c ' " > \<br />

b. binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> maand nadat e<strong>en</strong> besluit waarbij de recht<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong> —<br />

zijn beperkt of hun verplichting<strong>en</strong> zijn verzwaard <strong>en</strong> aan e<strong>en</strong> lid bek<strong>en</strong>dis<br />

geword<strong>en</strong> of medegedeeld (t<strong>en</strong>zij het betreft e<strong>en</strong> wijziging van de<br />

geldelijke recht<strong>en</strong> <strong>en</strong> verplichting<strong>en</strong>);<br />

c. binn<strong>en</strong> e<strong>en</strong> maand nadat e<strong>en</strong> lid e<strong>en</strong> besluit is meegedeeld tot<br />

omzetting van de ver<strong>en</strong>iging in e<strong>en</strong> andere rechtsvorm, tot fusie of tot —<br />

splitsing.<br />

4. Opzegging door de ver<strong>en</strong>iging kan in geval van wanbetaling <strong>en</strong> voorts<br />

wanneer het lid niet voldoet aan de vereist<strong>en</strong> die de statut<strong>en</strong> <strong>en</strong> het<br />

huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t aan het lidmaatschap stell<strong>en</strong>, alsook wanneer<br />

redelijkerwijs van de ver<strong>en</strong>iging niet gevergd kan word<strong>en</strong> het lidmaatschapte<br />

lat<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>. Deze opzegging geschiedt nam<strong>en</strong>s de ver<strong>en</strong>iging door<br />

het bestuur <strong>en</strong> wel schriftelijk onder opgave van red<strong>en</strong><strong>en</strong>. Opzegging van—<br />

het lidmaatschap kan slechts geschied<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> het einde van e<strong>en</strong><br />

boekjaar <strong>en</strong> met inachtneming van e<strong>en</strong> opzegtermijn van vier wek<strong>en</strong>.<br />

De opzegging kan onmiddellijke beëindiging van het lidmaatschap tot<br />

gevolg hebb<strong>en</strong>, wanneer redelijkerwijs van de ver<strong>en</strong>iging niet kan word<strong>en</strong> -<br />

gevergd het lidmaatschap te lat<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>.<br />

5. Ontzetting kan alle<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgesprok<strong>en</strong>, wanneer e<strong>en</strong> lid in strijd met-—<br />

de statut<strong>en</strong>, reglem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of besluit<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging handelt, of de<br />

ver<strong>en</strong>iging op onredelijke wijze b<strong>en</strong>adeelt. Zij geschiedt nam<strong>en</strong>s de<br />

ver<strong>en</strong>iging door het bestuur <strong>en</strong> wel schriftelijk onder opgaaf van red<strong>en</strong><strong>en</strong>.—<br />

6. Van e<strong>en</strong> beslissing tot opzegging door de ver<strong>en</strong>iging, anders dan weg<strong>en</strong>s -<br />

wanbetaling, alsmede tot ontzetting, is beroep mogelijk op de led<strong>en</strong>raad, —<br />

op de wijze als bij (huishoudelijk) reglem<strong>en</strong>t voorzi<strong>en</strong>. Gedur<strong>en</strong>de de<br />

beroepstermijn <strong>en</strong> hang<strong>en</strong>de het beroep is het lid geschorst.<br />

7. Wanneer het lidmaatschap in de loop van e<strong>en</strong> boekjaar eindigt, blijft de —<br />

jaariijkse contributie voor het geheel door het lid verschuldigd, t<strong>en</strong>zij het<br />

bestuur anders beslist.<br />

Artikel 8: Donateurschap<br />

Donateur is e<strong>en</strong> natuuriijk persoon of e<strong>en</strong> al dan niet rechtspersoonlijkheid<br />

bezitt<strong>en</strong>de instelling die zonder daartoe jeg<strong>en</strong>s de ver<strong>en</strong>iging verplicht te zijn,-<br />

deze steunt met e<strong>en</strong><br />

geldelijke bijdrage die door het bestuur is aanvaard.<br />

HOOFDSTUK 3: DE ALGEMENE LEDENVERGADERING<br />

Artikel 9: De algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering: Sam<strong>en</strong>stelling, stemrecht <strong>en</strong><br />

besluitvorming<br />

1. Toegang tot de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering hebb<strong>en</strong> alle led<strong>en</strong> die niet<br />

geschorst zijn <strong>en</strong> donateurs alsmede deg<strong>en</strong><strong>en</strong> die daartoe door het<br />

bestuur <strong>en</strong>/of de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering zijn uitg<strong>en</strong>odigd. E<strong>en</strong><br />

geschorst lid heeft toegang tot de vergadering waarin het besluit tot<br />

schorsing wordt behandeld, <strong>en</strong> is bevoegd daarover het woord te voer<strong>en</strong>.—<br />

2. Het bestuur <strong>en</strong> de directie won<strong>en</strong> de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering bij <strong>en</strong> —<br />

gev<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel mondelinge toelichting op de te behandel<strong>en</strong><br />

ag<strong>en</strong>dapunt<strong>en</strong>.<br />

3. Met uitzondering van e<strong>en</strong> geschorst lid heeft ieder lid één stem in de —<br />

algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering, mits de contributie over het lop<strong>en</strong>de boekjaaris<br />

voldaan.<br />

SK/35415/25812


\<br />

\<br />

Artikel 12: Verqadert'requ<strong>en</strong>tie algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering<br />

1. Algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> zo dikwijls als het<br />

bestuur w<strong>en</strong>selijk acht met di<strong>en</strong> verstande dat, gezi<strong>en</strong> het bepaalde in<br />

artikel 24 lid 1, er t<strong>en</strong> minste één algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering plaatsvindt —<br />

binn<strong>en</strong> zes maand<strong>en</strong> na afloop van het boekjaar.<br />

2. De led<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> de bevoegdheid om het bestuur te verzoek<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering bije<strong>en</strong> te lat<strong>en</strong> roep<strong>en</strong> <strong>en</strong> ond<strong>en</strong>werp<strong>en</strong> ter<br />

behandeling aan te drag<strong>en</strong> voorzover deze tot de compet<strong>en</strong>tie van de<br />

algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering behor<strong>en</strong>. Nadere regeling hiervan vindt plaatsbij<br />

huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t.<br />

Artikel 13: Bije<strong>en</strong>roeping algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering<br />

De bije<strong>en</strong>roeping van de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering geschiedt door<br />

schriftelijke mededeling aan de led<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> termijn van t<strong>en</strong> minste veerti<strong>en</strong> —<br />

dag<strong>en</strong> onder mededeling van plaats, dag <strong>en</strong> uur van de vergadering <strong>en</strong> de te -<br />

behandel<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander wordt nader uitgewerkt in het<br />

huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t.<br />

HOOFDSTUK 4: LEDENRAAD<br />

Artikel 14: De led<strong>en</strong>raad: Sam<strong>en</strong>stelling<br />

1. De led<strong>en</strong>raad bestaat uit e<strong>en</strong> door de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering vast te -<br />

stell<strong>en</strong> aantal van t<strong>en</strong> minste ti<strong>en</strong> <strong>en</strong> t<strong>en</strong> hoogste vijf <strong>en</strong> twintig natuuriijke—<br />

person<strong>en</strong>.<br />

2. De led<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad word<strong>en</strong> door de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering-—<br />

b<strong>en</strong>oemd uit de led<strong>en</strong>, met di<strong>en</strong> verstande dat person<strong>en</strong> in di<strong>en</strong>st van de —<br />

ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> bestuursled<strong>en</strong> niet als lid van de led<strong>en</strong>raad kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> -<br />

b<strong>en</strong>oemd. In het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t kunn<strong>en</strong> nadere regels word<strong>en</strong><br />

gegev<strong>en</strong> omtr<strong>en</strong>t de sam<strong>en</strong>stelling van de led<strong>en</strong>raad met het oog op het-—<br />

vorm<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> goede afspiegeling van de led<strong>en</strong> <strong>en</strong> in te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />

expertise.<br />

3. De led<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oemd voor e<strong>en</strong> periode van<br />

maximaal vier jaar <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> slechts e<strong>en</strong>maal aansluit<strong>en</strong>d word<strong>en</strong><br />

herb<strong>en</strong>oemd ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s voor maximaal vier jaar. Zij kom<strong>en</strong> na de maximale<br />

zittingsduur van acht jaar gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> periode van vier jaar niet voor—<br />

b<strong>en</strong>oeming als lid van de led<strong>en</strong>raad in aanmerking.<br />

De led<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad tred<strong>en</strong> automatisch af na verstrijk<strong>en</strong> van de —<br />

termijn met di<strong>en</strong> verstande dat het laatste zittingsjaar afloopt tijd<strong>en</strong>s de<br />

algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering die omstreeks de einddatum wordt gehoud<strong>en</strong>,-<br />

4. De led<strong>en</strong>raad kan aan de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering e<strong>en</strong> voorstel do<strong>en</strong> —<br />

om e<strong>en</strong> led<strong>en</strong>raadslid te ontslaan. E<strong>en</strong> besluit tot het do<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

dergelijk voorstel, di<strong>en</strong>t met e<strong>en</strong> meerderheid van tweederde van de<br />

uitgebrachte stemm<strong>en</strong> te zijn g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> daartoe bije<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong><br />

led<strong>en</strong>raadvergadering, waarbij minst<strong>en</strong>s de helft van het aantal led<strong>en</strong> van -<br />

de led<strong>en</strong>raad aanwezig is. Het betreff<strong>en</strong>de led<strong>en</strong>raadslid wordt de<br />

geleg<strong>en</strong>heid gebod<strong>en</strong> om zich te verantwoord<strong>en</strong> in de led<strong>en</strong>raad, zowel als<br />

in de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering.<br />

5. E<strong>en</strong> deugdelijke red<strong>en</strong> voor ontslag is wanneer e<strong>en</strong> lid gedur<strong>en</strong>de twaalf—<br />

aane<strong>en</strong>sluit<strong>en</strong>de maand<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> vergadering van de led<strong>en</strong>raad heeft<br />

b ijg ewoo n d.<br />

6. Indi<strong>en</strong> het aantal funger<strong>en</strong>de led<strong>en</strong>raadsled<strong>en</strong> minder zou bedrag<strong>en</strong> dan —<br />

SK/35415/25812


-7<br />

' ^ > c 7 ,<br />

desbetreff<strong>en</strong>de aangeleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de aanwezigheid van dit lid telt niet<br />

mee bij de bepaling van het in lid 1 van dit artikel bedoelde quorum.<br />

3. Op de vergadering<strong>en</strong> <strong>en</strong> de besluitvorming van de led<strong>en</strong>raad is het<br />

bepaalde in artikel 9 led<strong>en</strong> 4 <strong>en</strong> 5 <strong>en</strong> artikel 11 zoveel mogelijk van<br />

overe<strong>en</strong>komstige toepassing.<br />

4. De led<strong>en</strong>raad vergadert zo dikwijls als deze bije<strong>en</strong> wordt geroep<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

t<strong>en</strong>minste twee keer per jaar.<br />

5. De led<strong>en</strong>raad kan commissies of werkgroep<strong>en</strong> instell<strong>en</strong> ter behandeling—<br />

van bepaalde ond<strong>en</strong>A/erp<strong>en</strong>. Led<strong>en</strong> die ge<strong>en</strong> lid zijn van de led<strong>en</strong>raad<br />

kunn<strong>en</strong> deel uitmak<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> commissie of werkgroep.<br />

6. De led<strong>en</strong>raad of e<strong>en</strong> commissie of werkgroep kan deskundig<strong>en</strong> betrekk<strong>en</strong>bij<br />

zijn werkzaamhed<strong>en</strong>. Ev<strong>en</strong>tuele honorering van die deskundig<strong>en</strong><br />

geschiedt in overe<strong>en</strong>stemming met het bestuur.<br />

7. Het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t geeft nadere regels omtr<strong>en</strong>t de bije<strong>en</strong>roeping<strong>en</strong><br />

de orde van de vergadering<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad.<br />

Artikel 17: Vergoeding<br />

1. De led<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad ontvang<strong>en</strong> als zodanig ge<strong>en</strong> bezoldiging,<br />

middellijk noch onmiddellijk.<br />

2. De led<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad ontvang<strong>en</strong> e<strong>en</strong> redelijke vergoeding voor de -—<br />

door h<strong>en</strong> gemaakte kost<strong>en</strong><br />

Artikel 18: Kost<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong>raad<br />

Kost<strong>en</strong> gem.aakt door de led<strong>en</strong>raad word<strong>en</strong> door de ver<strong>en</strong>iging gedrag<strong>en</strong>. Het -<br />

huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t geeft hierover nadere regels.<br />

Artikel 19: Refer<strong>en</strong>dum<br />

1. Het bestuur kan bewerkstellig<strong>en</strong> dat e<strong>en</strong> bepaald besluit van de algem<strong>en</strong>e -<br />

led<strong>en</strong>vergadering middels e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum moet word<strong>en</strong> bevestigd. E<strong>en</strong> —<br />

dergelijke beslissing kan het bestuur alle<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> het van oordeel -<br />

is dat het besluit schade toebr<strong>en</strong>gt aan ess<strong>en</strong>tiële belang<strong>en</strong> van de<br />

ver<strong>en</strong>iging. De beslissing tot het houd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum di<strong>en</strong>t door —<br />

het bestuur te word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> op uiteriijk de vijfde dag nadat de<br />

algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering haar besluit heeft g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

2. Bij e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum wordt het besluit buit<strong>en</strong> vergadering aan alle<br />

stemgerechtigde led<strong>en</strong> voorgelegd. E<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum is pas geldig indi<strong>en</strong> —<br />

t<strong>en</strong> minste vijftig proc<strong>en</strong>t (50%) van het totaal aantal stemgerechtigde<br />

led<strong>en</strong> middels het refer<strong>en</strong>dum aan de stemming heeft deelg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Alle besluit<strong>en</strong> in het refer<strong>en</strong>dum word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> bij volstrekte<br />

meerderheid van de uitgebrachte stemm<strong>en</strong>.<br />

3. Het refer<strong>en</strong>dum vindt plaats uiteriijk vier maand<strong>en</strong> nadat het betreff<strong>en</strong>de —<br />

besluit in de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering is g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

4. Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum zal plaatsvind<strong>en</strong>, wordt het besluit dat het<br />

onderwerp vormt van het refer<strong>en</strong>dum schriftelijk aan de led<strong>en</strong> voorgelegd,-<br />

vergezeld van het standpunt van de voor- <strong>en</strong> teg<strong>en</strong>standers van het<br />

besluit.<br />

5. Het besluit tot het houd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum wordt zo spoedig mogelijk -<br />

gevolgd door de instelling van e<strong>en</strong> commissie, bestaande uit led<strong>en</strong> van de -<br />

led<strong>en</strong>raad <strong>en</strong> bestuursled<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging. De commissie waakt overde<br />

kwaliteit van de in het kader van het refer<strong>en</strong>dum aan de led<strong>en</strong> te<br />

verstrekk<strong>en</strong> informatie.<br />

SK/35415/25812


9<br />

13 ".^ddd:;:! \\<br />

\ T-<br />

ingedi<strong>en</strong>d.<br />

10 Voor e<strong>en</strong> besluit van het bestuur om e<strong>en</strong> voorstel te do<strong>en</strong> als bedoeld in lid<br />

9 van dit artikel is e<strong>en</strong> meerderheid vereist van tweederde van alle in<br />

functie zijnde bestuursled<strong>en</strong>.<br />

11. Met het bestuurslidmaatschap is onver<strong>en</strong>igbaar de hoedanigheid van<br />

bestuurder, oprichter, aandeelhouder, toezichthouder of werknemer die —<br />

e<strong>en</strong> met het bestuurslidmaatschap onver<strong>en</strong>igbare functie vervult, van:<br />

a. e<strong>en</strong> <strong>en</strong>titeit, waaraan de ver<strong>en</strong>iging de door haar ingezamelde geld<strong>en</strong>—<br />

middellijk of onmiddellijk geheel of gedeeltelijk afstaat;<br />

b. e<strong>en</strong> <strong>en</strong>titeit waarmee de ver<strong>en</strong>iging op structurele wijze op geld<br />

waardeerbare rechtshandeling<strong>en</strong> verricht;<br />

Met e<strong>en</strong> <strong>en</strong>titeit zoals bedoeld in dit lid wordt gelijkgesteld e<strong>en</strong><br />

rechtspersoon of <strong>en</strong>titeit, die statutair - direct of indirect - met de<br />

ver<strong>en</strong>iging is verbond<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> relatie als bedoeld in dit lid is e<strong>en</strong> red<strong>en</strong> voorontslag.<br />

12. Het bepaalde in lid 11 van dit artikel geldt niet indi<strong>en</strong> <strong>en</strong> voor zover t<strong>en</strong><br />

aanzi<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> de bedoelde <strong>en</strong>titeit sprake is van<br />

consolidatie zoals bedoeld in artikel 650.108 van de Richtlijn<br />

Verslaggeving Fonds<strong>en</strong>werv<strong>en</strong>de Instelling<strong>en</strong>.<br />

13. Binn<strong>en</strong> het bestuur, alsmede tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bestuurslid, e<strong>en</strong> lid van de<br />

led<strong>en</strong>raad <strong>en</strong> e<strong>en</strong> medewerker van het bureau mag ge<strong>en</strong> nauwe familie- of<br />

vergelijkbare relatie bestaan, waaronder begrep<strong>en</strong> - maar niet beperkt tot-<br />

- huwelijk, geregistreerd partnerschap, ongehuwd sam<strong>en</strong>won<strong>en</strong> <strong>en</strong> bloed- -<br />

of aanv<strong>en</strong>A/antschap tot in de tweede graad. Ditzelfde geldt voor andere<br />

vorm<strong>en</strong> van al dan niet intieme relaties die e<strong>en</strong> gezonde werkverhouding —<br />

(kunn<strong>en</strong>) belemmer<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> relatie als bedoeld in dit lid is e<strong>en</strong> grond voor —<br />

ontslag van het betreff<strong>en</strong>de bestuurslid.<br />

14 E<strong>en</strong> bestuurder t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van wie zich e<strong>en</strong> onver<strong>en</strong>igbaarheid als<br />

bedoeld in dit artikel voordoet, di<strong>en</strong>t het bestuur hiervan onverwijld op de —<br />

hoogte te stell<strong>en</strong>. Het bestuur informeert hieromtr<strong>en</strong>t onverwijld de<br />

led<strong>en</strong>raad <strong>en</strong> doet hierbij zonodig het voorstel tot verzoek om ontslag van -<br />

e<strong>en</strong> of meer van de desbetreff<strong>en</strong>de bestuursled<strong>en</strong> t<strong>en</strong> einde de in dit<br />

artikel bedoelde onver<strong>en</strong>igbaarheid op te heff<strong>en</strong>. --<br />

Artikel 21: Besluitvorming<br />

1. Het bestuur kan slechts besluit<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> meer dan de helft van hetaantal<br />

in functie zijnde bestuursled<strong>en</strong> ter vergadering in persoon aanwezigis.<br />

leder bestuurslid heeft één stem. T<strong>en</strong>zij deze statut<strong>en</strong> anders bepal<strong>en</strong>,-<br />

word<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> met volstrekte meerderheid van de<br />

uitgebrachte stemm<strong>en</strong>.<br />

2. In alle gevall<strong>en</strong> waarin de belang<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lid van het—<br />

bestuur teg<strong>en</strong>strijdig zijn, di<strong>en</strong>t het betrokk<strong>en</strong> bestuurslid dit aan het<br />

bestuur te meld<strong>en</strong> <strong>en</strong> zich van de beraadslaging ter zake te onthoud<strong>en</strong>. —<br />

Het betrokk<strong>en</strong> lid komt ge<strong>en</strong> stemrecht toe bij de besluitvorming over de —<br />

desbetreff<strong>en</strong>de aangeleg<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> de aanwezigheid van dit lid telt niet<br />

mee bij de bepaling van het in lid 1 van dit artikel bedoelde quorum.<br />

3. Van teg<strong>en</strong>strijdige belang<strong>en</strong> als bedoeld in het vorige lid is onder andere—<br />

sprake bij het verricht<strong>en</strong> van op geld waardeerbare rechtshandeling<strong>en</strong><br />

tuss<strong>en</strong> de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong>:<br />

SK/35415/25812


-11 -<br />

/ < - ' " \<br />

' . /<br />

2. De jaarrek<strong>en</strong>ing moet door e<strong>en</strong> accountant zijn voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

verklaring als bedoeld in artikel 2: 393 van het Burgeriijk Wetboek.<br />

3. Na verioop van de termijn kan ieder lid in rechte van de gezam<strong>en</strong>lijke<br />

bestuurders vorder<strong>en</strong> dat zij deze verplichting<strong>en</strong> nakom<strong>en</strong>.<br />

4. De jaarrek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> het jaarverslag word<strong>en</strong> tezam<strong>en</strong> met de overige<br />

vergaderstukk<strong>en</strong> aan de led<strong>en</strong> toegezond<strong>en</strong>, die te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong><br />

hebb<strong>en</strong> de vergadering bij te won<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s zijn zij voor de led<strong>en</strong> ter<br />

inzage t<strong>en</strong> kantore van de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> op de website.<br />

5. Na goedkeuring van de jaarrek<strong>en</strong>ing wordt door de vergadering aan de —<br />

p<strong>en</strong>ningmeester decharge verie<strong>en</strong>d voor het gevoerde financiële beleid. —<br />

6. Het jaarverslag <strong>en</strong> de jaarrek<strong>en</strong>ing word<strong>en</strong> door het bestuur geautoriseerd.<br />

7. Het boekjaar van de ver<strong>en</strong>iging is gelijk aan het kal<strong>en</strong>derjaar.<br />

Artikel 25: Vergoeding<br />

1. De led<strong>en</strong> van het bestuur ontvang<strong>en</strong> als zodanig ge<strong>en</strong> bezoldiging,<br />

middellijk noch onmiddellijk.<br />

2. De led<strong>en</strong> van het bestuur ontvang<strong>en</strong> e<strong>en</strong> redelijke vergoeding voor de door<br />

h<strong>en</strong> gemaakte kost<strong>en</strong>. Deze vergoeding wordt in de jaarrek<strong>en</strong>ing zichtbaargemaakt<br />

<strong>en</strong> nader toegelicht.<br />

HOOFDSTUK 6: OVERIGE ORGANEN VAN DE VERENIGING<br />

Artikel 26: Het bureau<br />

1. Het bestuur wordt bijgestaan door e<strong>en</strong> bureau, aan het hoofd waarvan e<strong>en</strong>directie<br />

staat.<br />

2. Tot het bureau behor<strong>en</strong> alle bezoldigde medewerkers, zijnde het personeel<br />

<strong>en</strong> de directie. Het bureau kan word<strong>en</strong> ondersteund door vrijwilligers.<br />

3. De directie wordt b<strong>en</strong>oemd, geschorst <strong>en</strong>/of ontslag<strong>en</strong> door het bestuur. —<br />

4. Het bestuur kan zijn bevoegdhed<strong>en</strong>, voorzover de aard daarvan zich<br />

daarteg<strong>en</strong> niet verzet, onder zijn verantwoordelijkheid deleger<strong>en</strong> aan de -—<br />

directie.<br />

5. Het bestuur stelt e<strong>en</strong> directiestatuut vast waarin de tak<strong>en</strong>, bevoegdhed<strong>en</strong>,-<br />

verantwoordelijkhed<strong>en</strong>, de bezoldiging <strong>en</strong> beloning van de directie zijn<br />

omschrev<strong>en</strong>.<br />

HOOFDSTUK 6: DIVERSEN<br />

Artikel 27: Statut<strong>en</strong>wijziging<br />

-'-<br />

1. Wijziging van de statut<strong>en</strong> kan slechts plaatshebb<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> besluit van—<br />

de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering, waartoe is opgeroep<strong>en</strong> met mededeling —<br />

dat aldaar wijziging van de statut<strong>en</strong> zal word<strong>en</strong> voorgesteld.<br />

2. Zij die de oproeping tot de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering ter behandeling —<br />

van e<strong>en</strong> voorstel tot statut<strong>en</strong>wijziging hebb<strong>en</strong> gedaan, moet<strong>en</strong> t<strong>en</strong> minste—<br />

vijf dag<strong>en</strong> voor de dag van de vergadering e<strong>en</strong> afschrift van dat voorstel -—<br />

waarin de voorgestelde wijziging woordelijk is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, op e<strong>en</strong> daartoegeschikte<br />

plaats voor de led<strong>en</strong> ter inzage legg<strong>en</strong> <strong>en</strong> op de website van d e -<br />

ver<strong>en</strong>iging plaats<strong>en</strong> tot na de afloop van de dag waarop de vergadering —<br />

werd gehoud<strong>en</strong>.<br />

3. De statut<strong>en</strong>wijziging treedt eerst in werking nadat daarvan e<strong>en</strong> notariële —<br />

akte is opgemaakt, leder van de bestuursled<strong>en</strong> is bevoegd de akte van<br />

statut<strong>en</strong>wijziging te do<strong>en</strong> veriijd<strong>en</strong>.<br />

4. Het bepaalde in de led<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2 van dit artikel is niet van toepassing indi<strong>en</strong><br />

in de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering alle stemgerechtigd<strong>en</strong> aanwezig of<br />

SK/35415/25812


-11 -<br />

/ < - ' " \<br />

' . /<br />

2. De jaarrek<strong>en</strong>ing moet door e<strong>en</strong> accountant zijn voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong><br />

verklaring als bedoeld in artikel 2: 393 van het Burgeriijk Wetboek.<br />

3. Na verioop van de termijn kan ieder lid in rechte van de gezam<strong>en</strong>lijke<br />

bestuurders vorder<strong>en</strong> dat zij deze verplichting<strong>en</strong> nakom<strong>en</strong>.<br />

4. De jaarrek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> het jaarverslag word<strong>en</strong> tezam<strong>en</strong> met de overige<br />

vergaderstukk<strong>en</strong> aan de led<strong>en</strong> toegezond<strong>en</strong>, die te k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> gegev<strong>en</strong><br />

hebb<strong>en</strong> de vergadering bij te won<strong>en</strong>. Tev<strong>en</strong>s zijn zij voor de led<strong>en</strong> ter<br />

inzage t<strong>en</strong> kantore van de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> op de website.<br />

5. Na goedkeuring van de jaarrek<strong>en</strong>ing wordt door de vergadering aan de —<br />

p<strong>en</strong>ningmeester decharge verie<strong>en</strong>d voor het gevoerde financiële beleid. —<br />

6. Het jaarverslag <strong>en</strong> de jaarrek<strong>en</strong>ing word<strong>en</strong> door het bestuur geautoriseerd.<br />

7. Het boekjaar van de ver<strong>en</strong>iging is gelijk aan het kal<strong>en</strong>derjaar.<br />

Artikel 25: Vergoeding<br />

1. De led<strong>en</strong> van het bestuur ontvang<strong>en</strong> als zodanig ge<strong>en</strong> bezoldiging,<br />

middellijk noch onmiddellijk.<br />

2. De led<strong>en</strong> van het bestuur ontvang<strong>en</strong> e<strong>en</strong> redelijke vergoeding voor de door<br />

h<strong>en</strong> gemaakte kost<strong>en</strong>. Deze vergoeding wordt in de jaarrek<strong>en</strong>ing zichtbaargemaakt<br />

<strong>en</strong> nader toegelicht.<br />

HOOFDSTUK 6: OVERIGE ORGANEN VAN DE VERENIGING<br />

Artikel 26: Het bureau<br />

1. Het bestuur wordt bijgestaan door e<strong>en</strong> bureau, aan het hoofd waarvan e<strong>en</strong>directie<br />

staat.<br />

2. Tot het bureau behor<strong>en</strong> alle bezoldigde medewerkers, zijnde het personeel<br />

<strong>en</strong> de directie. Het bureau kan word<strong>en</strong> ondersteund door vrijwilligers.<br />

3. De directie wordt b<strong>en</strong>oemd, geschorst <strong>en</strong>/of ontslag<strong>en</strong> door het bestuur. —<br />

4. Het bestuur kan zijn bevoegdhed<strong>en</strong>, voorzover de aard daarvan zich<br />

daarteg<strong>en</strong> niet verzet, onder zijn verantwoordelijkheid deleger<strong>en</strong> aan de -—<br />

directie.<br />

5. Het bestuur stelt e<strong>en</strong> directiestatuut vast waarin de tak<strong>en</strong>, bevoegdhed<strong>en</strong>,-<br />

verantwoordelijkhed<strong>en</strong>, de bezoldiging <strong>en</strong> beloning van de directie zijn<br />

omschrev<strong>en</strong>.<br />

HOOFDSTUK 6: DIVERSEN<br />

Artikel 27: Statut<strong>en</strong>wijziging<br />

-'-<br />

1. Wijziging van de statut<strong>en</strong> kan slechts plaatshebb<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> besluit van—<br />

de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering, waartoe is opgeroep<strong>en</strong> met mededeling —<br />

dat aldaar wijziging van de statut<strong>en</strong> zal word<strong>en</strong> voorgesteld.<br />

2. Zij die de oproeping tot de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering ter behandeling —<br />

van e<strong>en</strong> voorstel tot statut<strong>en</strong>wijziging hebb<strong>en</strong> gedaan, moet<strong>en</strong> t<strong>en</strong> minste—<br />

vijf dag<strong>en</strong> voor de dag van de vergadering e<strong>en</strong> afschrift van dat voorstel -—<br />

waarin de voorgestelde wijziging woordelijk is opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, op e<strong>en</strong> daartoegeschikte<br />

plaats voor de led<strong>en</strong> ter inzage legg<strong>en</strong> <strong>en</strong> op de website van d e -<br />

ver<strong>en</strong>iging plaats<strong>en</strong> tot na de afloop van de dag waarop de vergadering —<br />

werd gehoud<strong>en</strong>.<br />

3. De statut<strong>en</strong>wijziging treedt eerst in werking nadat daarvan e<strong>en</strong> notariële —<br />

akte is opgemaakt, leder van de bestuursled<strong>en</strong> is bevoegd de akte van<br />

statut<strong>en</strong>wijziging te do<strong>en</strong> veriijd<strong>en</strong>.<br />

4. Het bepaalde in de led<strong>en</strong> 1 <strong>en</strong> 2 van dit artikel is niet van toepassing indi<strong>en</strong><br />

in de algem<strong>en</strong>e led<strong>en</strong>vergadering alle stemgerechtigd<strong>en</strong> aanwezig of<br />

SK/35415/25812


Uittreksel Handelsregister<br />

Kamer van Koophandel<br />

KvK-nummer 40000475<br />

Deze inschrijving valt onder beheer van Kamer van Koophandel Noord-Nederland<br />

Pagina 1 (van 3)<br />

Rechtspersoon<br />

RSIN<br />

Rechtsvorm<br />

Statutaire naam<br />

Statutaire zetel<br />

^ t u m oprichting<br />

^ p j m akte laatste statut<strong>en</strong>wijziging<br />

Activiteit<strong>en</strong><br />

Vestiging<br />

Vestigingsnummer<br />

Naam<br />

Bezoekadres<br />

Postadres<br />

Telefoonnummer<br />

Faxnummer<br />

Internetadres<br />

E-mailadres<br />

Datum vestiging<br />

Activiteit<strong>en</strong><br />

Bestuurders<br />

f^ m<br />

eboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Titel<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

002662504<br />

Ver<strong>en</strong>iging met volledige rechtsbevoegdheid<br />

Landelijke Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van de Wadd<strong>en</strong>zee<br />

Geme<strong>en</strong>te Hariing<strong>en</strong><br />

17-10-1965<br />

21-12-2007<br />

SBl-code: 94996 - Overige ideële organisaties n.e.g.<br />

000022518797<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

Droogstraat 3, 8861SR Hariing<strong>en</strong><br />

Postbus 90, 8860AB Hariing<strong>en</strong><br />

0517493693<br />

0517493601<br />

www.wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging.nl<br />

info@wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging.nl<br />

17-10-1965 (datum registratie: 27-04-2011)<br />

SBl-code: 94996 - Overige ideële organisaties n.e.g.<br />

Milieuver<strong>en</strong>iging.<br />

Dr<strong>en</strong>tjan<br />

17-06-1971, Vancouver, Canada<br />

24-05-2008<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

de Roo, Alexander<br />

30-08-1955, Leid<strong>en</strong><br />

16-05-2009<br />

Voorzitter<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

V<strong>en</strong>ema, Ell<strong>en</strong>us<br />

23-04-1959, Ste<strong>en</strong>wijk<br />

29-05-2010<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

van Dijk, Annika R<strong>en</strong>ée<br />

24-08-1983, Huiss<strong>en</strong><br />

29-05-2010<br />

Waarmerk<br />

KvK<br />

E<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel is e<strong>en</strong> officieet bewijs van inschrijving in het Handelsregister. E<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d, voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> microtekst <strong>en</strong> uv-logo gedrukt op 'optisch dood' papier. E<strong>en</strong> digitaal gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d met e<strong>en</strong> verifieerbare elektronische handtek<strong>en</strong>ing.


TiiCi<br />

•^ 'M'^"^^-'<br />

Uittreksel Handelsregister<br />

- ^ ^ ^ ^ .<br />

Kamer van Koophandel<br />

KvK-nummer 40000475<br />

Pagina 3 (van 3)<br />

Woerd<strong>en</strong>, 03-07-2012. Uittreksel is vervaardigd om 16.39 uur.<br />

Voor uittreksel<br />

Digitaal gewaarmerkt uittrelcssaiSuit ïiet Handelsregister<br />

Kamer van Koophandel Nederland, Woerd<strong>en</strong>^<br />

Elektronisch ondertek<strong>en</strong>d op 03-07-<br />

(07 2012)<br />

r, om 16:40:34 door M.M. van Eijl<br />

Kijk voor meer informatie over dë elektronische handtek<strong>en</strong>ing op<br />

www.kvk.nl/egd L |<br />

M.M. van Eijl, Wnd. Algeme<strong>en</strong> Directeur<br />

De Kamer van Koophandel adviseert dit uittreksel alle<strong>en</strong> digitaal te gebruik<strong>en</strong> zodat<br />

de integriteit van het docum<strong>en</strong>t gewaarborgd <strong>en</strong> de ondertek<strong>en</strong>ing verifieerbaar blijft.<br />

Waarmerk<br />

KvK<br />

E<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel is e<strong>en</strong> officieel bewijs van inschrijving in het Handelsregister. E<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d, voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> microtekst <strong>en</strong> uv-logo gedrukt op 'optisch dood' papier. E<strong>en</strong> digitaal gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d met e<strong>en</strong> verifieerbare elektronische handtek<strong>en</strong>ing.


Bürfi-eriniriative<br />

4 -<br />

RETTET DIE EMS - Langeriepe 8 - 26826 Kirchborgum<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

r.a.v. Auke Wouda<br />

Postbus 90<br />

8860 AB Hariing<strong>en</strong><br />

Niederlande<br />

w w w-rettet-die-ems. de<br />

Bürgerinitiative RETTET DIE EMS<br />

Birgit & Hajo Rut<strong>en</strong>berg<br />

Langeriepe 8<br />

26826 Kirchborgum<br />

Tel: 04951-990668<br />

rettet-die-ems@gmx.de<br />

Sp<strong>en</strong>d<strong>en</strong>konto 130065659<br />

BLZ 28550000 Sparkasse LeerAVittmund<br />

Vollmacht<br />

Hiermit bevollmachtigt die Bürgerinitiative RETTET DIE EMS (in Person: Birgit<br />

Rut<strong>en</strong>berg, Sprecherin der Bürgerinitiative) die Wadd<strong>en</strong> ver<strong>en</strong>iging (nationale<br />

Organisation zum Schutz des Watt<strong>en</strong>meeres), mit Sitz in Hariing<strong>en</strong>, Beschwerde<br />

einzureich<strong>en</strong> und in Berufung zu geh<strong>en</strong>, geg<strong>en</strong> die G<strong>en</strong>ehmigung aufgrund des<br />

Naturschutzgesetzes (Natuurbeschermingsweg 1998) die RWE/Ess<strong>en</strong>t erteilt wurde für<br />

d<strong>en</strong> Bau und die Inbetriebnahme des Kohlekraftwerkes im Eemshav<strong>en</strong>.<br />

AuBerdem wird die Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging bevollmachtigt im Nam<strong>en</strong> der Bürgerinitiative<br />

vor Gericht aufzutret<strong>en</strong> und alle Handlung<strong>en</strong> die dafür nötig sind zu verricht<strong>en</strong>.<br />

Diese Vollmacht wird mit Recht auf Vertretung erteilt.<br />

30.07.2012 26826 We<strong>en</strong>er/Kirchborgum<br />

Datum Ort Unterschrifr^Birgit Rut<strong>en</strong>berg)<br />

L.<br />

Übersetzung:<br />

Bürgerinitiative RETTET DIE EMS machtig<strong>en</strong> de Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging (landelijke ver<strong>en</strong>iging tot behoud van de<br />

Wadd<strong>en</strong>zee), gevestigt te Hariing<strong>en</strong> tot het mak<strong>en</strong> van bezwaar <strong>en</strong> het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van beroep teg<strong>en</strong> de<br />

vergunning<strong>en</strong> op grond van de Natuurbeschermingswet 1998 verle<strong>en</strong>d aan RWE t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale aan de Eemshav<strong>en</strong>, alsmede tot het vor<strong>en</strong> van die procedures <strong>en</strong> het verricht<strong>en</strong> van alle handling<strong>en</strong><br />

die daarvoor noodzakelijk zijn.<br />

Deze machtiging wordt verle<strong>en</strong>d met het recht van substitute.<br />

30.07.2012 26826 We<strong>en</strong>er/Kirchborgum<br />

getek<strong>en</strong>d op plaats (Birgit Rut<strong>en</strong>berg)


Noordereinde 60<br />

Postbus 9955<br />

1243 ZS 's-Graveland<br />

T (035)655 99 33<br />

F (035)656 31 74<br />

www.natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.nl<br />

Postbank32391<br />

INGBank66.60.28,524<br />

KvK nr. 40516730<br />

VOLMACHT<br />

Voor contributie of gift<strong>en</strong><br />

Postbank9933<br />

Ondergetek<strong>en</strong>de,<br />

De heer drs. Willem Frederik George Alblas, gebor<strong>en</strong> op 30 juli 1967 te Zwijndrecht,<br />

won<strong>en</strong>de te Rolde, Burg. Reijndersstraat 8, (postcode 9451 BD),<br />

handel<strong>en</strong>de in zijn hoedanigheid van regiodirecteur Groning<strong>en</strong>, Friesland <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the van de<br />

Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland, gevestigd Oostersingel 25,<br />

9401 JZ Ass<strong>en</strong>,<br />

machtigt hierbij:<br />

de Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, gevestigd Droogstraat 3, postcode 8861 SR Hariing<strong>en</strong><br />

om mede nam<strong>en</strong>s de Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland te<br />

verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> bij;<br />

o het mak<strong>en</strong> van bezwaar <strong>en</strong> het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van beroep teg<strong>en</strong> de vergunning<strong>en</strong> op<br />

grond van de Natuurbeschermingswet 1998 verle<strong>en</strong>d aan RWE t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale aan de Eemshav<strong>en</strong>, alsmede<br />

• het voer<strong>en</strong> van die procedures <strong>en</strong> het verricht<strong>en</strong> van alle handeling<strong>en</strong> die daarvoor<br />

noodzakelijk zijn.<br />

<strong>en</strong> daarbij te do<strong>en</strong> <strong>en</strong> na te lat<strong>en</strong> wat zij in het belang van de Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland di<strong>en</strong>stig acht.<br />

Deze machtiging wordt verle<strong>en</strong>d met het recht van substitutie.<br />

lakt te Ass<strong>en</strong>, op 15 augustus 2012.<br />

drs. W.F.G:7ïïblas<br />

regiodirecteur Groning<strong>en</strong>, Friesland <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />

ICBFï<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>. Als je van Nederland houdt.


Noordereinde 60<br />

Postbus 9955<br />

1243 ZS 's-Graveland<br />

T (035)655 99 33<br />

F (035)656 31 74<br />

www.natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.nl<br />

Postbank32391<br />

INGBank66.60.28,524<br />

KvK nr. 40516730<br />

VOLMACHT<br />

Voor contributie of gift<strong>en</strong><br />

Postbank9933<br />

Ondergetek<strong>en</strong>de,<br />

De heer drs. Willem Frederik George Alblas, gebor<strong>en</strong> op 30 juli 1967 te Zwijndrecht,<br />

won<strong>en</strong>de te Rolde, Burg. Reijndersstraat 8, (postcode 9451 BD),<br />

handel<strong>en</strong>de in zijn hoedanigheid van regiodirecteur Groning<strong>en</strong>, Friesland <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the van de<br />

Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland, gevestigd Oostersingel 25,<br />

9401 JZ Ass<strong>en</strong>,<br />

machtigt hierbij:<br />

de Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, gevestigd Droogstraat 3, postcode 8861 SR Hariing<strong>en</strong><br />

om mede nam<strong>en</strong>s de Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland te<br />

verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> bij;<br />

o het mak<strong>en</strong> van bezwaar <strong>en</strong> het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van beroep teg<strong>en</strong> de vergunning<strong>en</strong> op<br />

grond van de Natuurbeschermingswet 1998 verle<strong>en</strong>d aan RWE t<strong>en</strong> behoeve van e<strong>en</strong><br />

kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale aan de Eemshav<strong>en</strong>, alsmede<br />

• het voer<strong>en</strong> van die procedures <strong>en</strong> het verricht<strong>en</strong> van alle handeling<strong>en</strong> die daarvoor<br />

noodzakelijk zijn.<br />

<strong>en</strong> daarbij te do<strong>en</strong> <strong>en</strong> na te lat<strong>en</strong> wat zij in het belang van de Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland di<strong>en</strong>stig acht.<br />

Deze machtiging wordt verle<strong>en</strong>d met het recht van substitutie.<br />

lakt te Ass<strong>en</strong>, op 15 augustus 2012.<br />

drs. W.F.G:7ïïblas<br />

regiodirecteur Groning<strong>en</strong>, Friesland <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />

ICBFï<br />

<strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>. Als je van Nederland houdt.


STATUTEN<br />

Hoofdstuk 1: Van de ver<strong>en</strong>iging<br />

Artikel 1: Naam, zetel <strong>en</strong> duur<br />

a. De ver<strong>en</strong>iging draagt de naam Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in<br />

Nederland.<br />

b. De ver<strong>en</strong>iging kan ook naar buit<strong>en</strong> toe optred<strong>en</strong> onder de naam Ver<strong>en</strong>iging <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong><br />

of <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>.<br />

c. Zij is gevestigd te 's-Graveland<br />

d. Zij is opgericht op 22 april 1905 <strong>en</strong> voor onbepaalde tijd aangegaan.<br />

Artikel 2: Doel<br />

De ver<strong>en</strong>iging heeft t<strong>en</strong> doel het behoud <strong>en</strong> beheer van in natuunwet<strong>en</strong>schappelijk <strong>en</strong><br />

landschappelijk opzicht belangrijke t<strong>en</strong>^ein<strong>en</strong> in Nederland met de zich daarop bevind<strong>en</strong>de<br />

monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van geschied<strong>en</strong>is <strong>en</strong> kunst, in het bijzonder die, bedoeld in artikel<br />

1 van de Monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>wet. Dit geschiedt zowel ter wille van de natuur zelf als t<strong>en</strong><br />

behoeve van het geestelijke <strong>en</strong> lichamelijke welzijn van de m<strong>en</strong>s.<br />

Haar strev<strong>en</strong> is mede gericht op:<br />

a. het bevorder<strong>en</strong> van het behoud <strong>en</strong> het herstel van natuur <strong>en</strong> landschap;<br />

b. het bevorder<strong>en</strong> van de zuiverheid van water, bodem <strong>en</strong> lucht alsmede het bescherm<strong>en</strong><br />

van de stilte;<br />

c. het bevorder<strong>en</strong> van het besef dat de m<strong>en</strong>s hiervoor verantwoordelijkheid draagt.<br />

Artikel 3: Middel<strong>en</strong><br />

De ver<strong>en</strong>iging streeft haar doel na door:<br />

a. het als zakelijk of persoonlijk gerechtigde verkrijg<strong>en</strong> <strong>en</strong> in beheer nem<strong>en</strong> van onroer<strong>en</strong>de<br />

zak<strong>en</strong>;<br />

b. bemoeiing<strong>en</strong> bij de overheid, rechtsperson<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurlijke person<strong>en</strong>;<br />

c. sam<strong>en</strong>werking met gelijkgerichte organisaties;<br />

d. het verricht<strong>en</strong> of do<strong>en</strong> verricht<strong>en</strong> van onderzoek, het verzamel<strong>en</strong> van gegev<strong>en</strong>s,<br />

het gev<strong>en</strong> van voorlichting <strong>en</strong> het uitgev<strong>en</strong> van publicaties;<br />

e. het bije<strong>en</strong>br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> van geld<strong>en</strong>, nodig om het doel van de ver<strong>en</strong>iging te bevorder<strong>en</strong>,<br />

<strong>en</strong> in het algeme<strong>en</strong> door alle middel<strong>en</strong>, die aan het doel der ver<strong>en</strong>iging di<strong>en</strong>stbaar<br />

kunn<strong>en</strong> zijn.<br />

Artikel 4: Led<strong>en</strong> <strong>en</strong> donateurs<br />

a. De ver<strong>en</strong>iging bestaat uit ereled<strong>en</strong> <strong>en</strong> gewone led<strong>en</strong>, hierna gezam<strong>en</strong>lijk aan te<br />

duid<strong>en</strong> als led<strong>en</strong>.<br />

b. Ereled<strong>en</strong> zijn person<strong>en</strong>, die zich jeg<strong>en</strong>s de ver<strong>en</strong>iging of het doel dat zij nastreeft<br />

bijzonder verdi<strong>en</strong>stelijk hebb<strong>en</strong> gemaakt <strong>en</strong> als zodanig zijn b<strong>en</strong>oemd door de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

c. Gewone led<strong>en</strong> zijn individuele natuurlijke person<strong>en</strong> <strong>en</strong> rechtsperson<strong>en</strong>, die zich als<br />

lid hebb<strong>en</strong> aangemeld <strong>en</strong> als zodanig door het bestuur zijn toegelat<strong>en</strong>.<br />

d. Donateurs zijn natuuriijke person<strong>en</strong> of rechtsperson<strong>en</strong> die, zonder zich als lid te<br />

hebb<strong>en</strong> aangemeld, de ver<strong>en</strong>iging steun<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> geldelijke bijdrage <strong>en</strong> door het<br />

bestuur als zodanig zijn toegelat<strong>en</strong>.<br />

e. Het bestuur wordt geacht e<strong>en</strong> natuuriijke persoon of rechtspersoon te hebb<strong>en</strong> toegelat<strong>en</strong><br />

als gewoon lid of donateur, t<strong>en</strong>zij het bestuur binn<strong>en</strong> één maand na aanmelding<br />

onder opgaaf van red<strong>en</strong><strong>en</strong> schriftelijk heeft medegedeeld de natuuriijke person<strong>en</strong><br />

of de rechtspersoon niet toe te lat<strong>en</strong>. Van e<strong>en</strong> dergelijke afwijzing is beroep mogelijk<br />

op de ver<strong>en</strong>igingsraad, op de wijze als in het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t zal word<strong>en</strong><br />

voorzi<strong>en</strong>.


Artikel 5: Lidmaatschap<br />

a. Gewone led<strong>en</strong> betal<strong>en</strong> e<strong>en</strong> contributie als bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t zal word<strong>en</strong><br />

bepaald.<br />

b. Het lidmaatschap eindigt door de dood (dan wel bij e<strong>en</strong> rechtspersoon door ontbinding),<br />

door opzegging door het lid, door opzegging door het bestuur <strong>en</strong> door ontzetting.<br />

Opzegging door het lid di<strong>en</strong>t schriftelijk aan het bestuur te word<strong>en</strong> medegedeeld,<br />

t<strong>en</strong>minste twee maand<strong>en</strong> voor het begin van het kal<strong>en</strong>derjaar waarop de opzegging<br />

betrekking heeft.<br />

Opzegging door het bestuur kan geschied<strong>en</strong> in geval van wanbetaling <strong>en</strong> voorts wanneer<br />

redelijkerwijs van de ver<strong>en</strong>iging niet gevergd kan word<strong>en</strong> het lidmaatschap te<br />

lat<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>. Deze opzegging geschiedt schriftelijk onder opgave van red<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

Het bestuur kan led<strong>en</strong> onder schriftelijke opgaaf van red<strong>en</strong><strong>en</strong> uit het lidmaatschap<br />

ontzett<strong>en</strong>. Deze ontzetting kan alle<strong>en</strong> word<strong>en</strong> uitgesprok<strong>en</strong>, wanneer e<strong>en</strong> lid in strijd<br />

met de statut<strong>en</strong>, reglem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> of besluit<strong>en</strong> der ver<strong>en</strong>iging handelt, of de ver<strong>en</strong>iging op<br />

onredelijke wijze b<strong>en</strong>adeelt. Zij geschiedt met inachtneming van de voorwaard<strong>en</strong> die<br />

de Wet stelt.<br />

Van e<strong>en</strong> opzegging door het bestuur, anders dan weg<strong>en</strong>s wanbetaling, alsmede van<br />

ontzetting, is beroep mogelijk op de ver<strong>en</strong>igingsraad op de wijze als in het huishoudelijk<br />

reglem<strong>en</strong>t zal word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong>.<br />

Hoofdstuk 2: Van de district<strong>en</strong><br />

Artikel 6: District<strong>en</strong><br />

a. De ver<strong>en</strong>iging k<strong>en</strong>t district<strong>en</strong>. De led<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gerek<strong>en</strong>d te behor<strong>en</strong> tot het district,<br />

waarin zij hun woonplaats hebb<strong>en</strong>. Het aantal <strong>en</strong> de begr<strong>en</strong>zing<strong>en</strong> van de district<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t bepaald.<br />

b. T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van led<strong>en</strong> die hun woonplaats niet in e<strong>en</strong> der district<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>, zull<strong>en</strong><br />

bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t nadere regels word<strong>en</strong> gesteld.<br />

Artikel 7: Districtsvergadering<strong>en</strong><br />

a. Districtsvergadering<strong>en</strong> word<strong>en</strong> belegd door de districtscommissie als bedoeld in<br />

artikel 9 zo dikwijls de voorzitter of twee led<strong>en</strong> van de districtscommissie zulks nodig<br />

acht<strong>en</strong>, doch t<strong>en</strong>minste éénmaal per jaar. De wijze van oproeping der districtsvergadering<strong>en</strong><br />

zal in het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t word<strong>en</strong> geregeld, met di<strong>en</strong> verstande dat<br />

hierbij e<strong>en</strong> oproeptermijn van ti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> in acht zal word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Indi<strong>en</strong> t<strong>en</strong>minste vijftig led<strong>en</strong>, die tot het district behor<strong>en</strong>, dit schriftelijk verzoek<strong>en</strong>, is<br />

de districtscommissie verplicht binn<strong>en</strong> vijf maand<strong>en</strong> e<strong>en</strong> districtsvergadering te belegg<strong>en</strong>.<br />

Bij het verzoek moet<strong>en</strong> de te behandel<strong>en</strong> ond<strong>en</strong>werp<strong>en</strong> word<strong>en</strong> opgegev<strong>en</strong>.<br />

b. De led<strong>en</strong> die tot het district behor<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> toegang tot de vergadering van hun<br />

district, nem<strong>en</strong> deel aan de beraadslaging<strong>en</strong> <strong>en</strong> oef<strong>en</strong><strong>en</strong> daarbij het stemrecht uit.<br />

c. In de gewone jaariijkse districtsvergadering word<strong>en</strong> onder meer de volg<strong>en</strong>de punt<strong>en</strong><br />

behandeld:<br />

verkiezing van de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> in de ver<strong>en</strong>igingsraad;<br />

verslag van de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> over de vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Artikel 8: Districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

a. De led<strong>en</strong>, die tot e<strong>en</strong> district behor<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> in de ver<strong>en</strong>igingsraad als bedoeld in<br />

artikel 10 verteg<strong>en</strong>woordigd door districtsafgevaardigd<strong>en</strong>; deze word<strong>en</strong> in de gewone<br />

jaariijkse vergadering van het district gekoz<strong>en</strong> uit de led<strong>en</strong> van dat district, die natuuriijke<br />

person<strong>en</strong> zijn.


Verkiezing geschiedt voor e<strong>en</strong> periode van vier jaar. Districtsafgevaardigd<strong>en</strong> zijn<br />

slechts éénmaal direct herkiesbaar.<br />

b. Voor de verkiezing van de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door de districtscommissie<br />

kandidat<strong>en</strong> gesteld, waarvan de nam<strong>en</strong> op bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t te bepal<strong>en</strong><br />

wijze ter k<strong>en</strong>nis van de led<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gebracht. T<strong>en</strong>minste ti<strong>en</strong> tot het district<br />

behor<strong>en</strong>de led<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> voordrag<strong>en</strong>, uiteriijk voor e<strong>en</strong> bij de bek<strong>en</strong>dmaking<br />

aan te gev<strong>en</strong> tijdstip, welk niet binn<strong>en</strong> veerti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> na de bek<strong>en</strong>dmaking<br />

mag word<strong>en</strong> gesteld. De voordracht van teg<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> di<strong>en</strong>t schriftelijk bij de<br />

districtscommissie te geschied<strong>en</strong>, onder gelijktijdige overiegging van e<strong>en</strong> schriftelijke<br />

bereidverklaring van de voorgedrag<strong>en</strong> kandidaat. Hierbij di<strong>en</strong>t te word<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong><br />

teg<strong>en</strong> welke van de door de districtscommissie gestelde kandidat<strong>en</strong> de teg<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> gesteld.<br />

c. Indi<strong>en</strong> er niet meer kandidat<strong>en</strong> zijn gesteld dan het aantal te verkiez<strong>en</strong> districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> de kandidat<strong>en</strong> geacht gekoz<strong>en</strong> te zijn, t<strong>en</strong>zij e<strong>en</strong> lid stemming<br />

veriangt.<br />

d. De vervulling van tuss<strong>en</strong>tijdse vacatures zal in het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t word<strong>en</strong><br />

geregeld.<br />

Artikel 9: Districtscommissie<br />

a. De gezam<strong>en</strong>lijke afgevaardigd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> district vorm<strong>en</strong> de districtscommissie.<br />

De werkwijze van de districtscommissie wordt nader bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t geregeld.<br />

b. De districtscommissie heeft tot taak de betrokk<strong>en</strong>heid van de led<strong>en</strong> bij het werk<br />

van de ver<strong>en</strong>iging te bevorder<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander met inachtneming van de richtlijn<strong>en</strong><br />

die door de ver<strong>en</strong>igingsraad op voorstel van het bestuur word<strong>en</strong> vastgelegd.<br />

c. Bij verschil van m<strong>en</strong>ing tuss<strong>en</strong> het bestuur <strong>en</strong> de districtscommissie betreff<strong>en</strong>de<br />

het in de richtlijn<strong>en</strong> bepaalde kan de districtscommissie beroep instell<strong>en</strong> bij de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Hoofdstuk 3: Van de ver<strong>en</strong>igingsraad<br />

Artikel 10: Sam<strong>en</strong>stelling <strong>en</strong> bevoegdhed<strong>en</strong><br />

a. De algem<strong>en</strong>e vergadering van de ver<strong>en</strong>iging wordt gevormd door de ver<strong>en</strong>igingsraad,<br />

die uit t<strong>en</strong> hoogste neg<strong>en</strong>tig districtsafgevaardigd<strong>en</strong> bestaat, ledere districtsafgevaardigde<br />

heeft e<strong>en</strong> stem in de vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Aan de ver<strong>en</strong>igingsraad kom<strong>en</strong> alle bevoegdhed<strong>en</strong> in de ver<strong>en</strong>iging toe, die niet door<br />

de Wet of de statut<strong>en</strong> aan andere organ<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging zijn toegek<strong>en</strong>d.<br />

De ver<strong>en</strong>igingsraad kan richtlijn<strong>en</strong> gev<strong>en</strong> voor het algem<strong>en</strong>e ver<strong>en</strong>igingsbeleid. Het<br />

bestuur is over de uitvoering daarvan verantwoording schuldig aan de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Jaariijks wordt e<strong>en</strong> jaarverslag, waarin opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> e<strong>en</strong> financieel verslag <strong>en</strong> e<strong>en</strong> beheersverslag,<br />

aan de ver<strong>en</strong>igingsraad ter goedkeuring voorgelegd.<br />

b. De district<strong>en</strong> wijz<strong>en</strong> de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> aan. Het aantal districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

dat door elk district gekoz<strong>en</strong> mag word<strong>en</strong>, bedraagt minimaal vijf. E<strong>en</strong>maal<br />

per vier jaar wordt door de ver<strong>en</strong>igingsraad bepaald, aan de hand van e<strong>en</strong> daartoe<br />

door het bestuur gedaan schriftelijk voorstel, dat wordt opgemaakt aan de hand van<br />

in het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> regels, hoe de zetelverdeling voor de kom<strong>en</strong>de<br />

periode van vier jaar zal luid<strong>en</strong>.<br />

c. Bestuursled<strong>en</strong> <strong>en</strong> werknemers van de ver<strong>en</strong>iging kunn<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> districtsafgevaardigde<br />

zijn.<br />

Artikel 11: Vergadering<strong>en</strong><br />

a. Vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad word<strong>en</strong> gehoud<strong>en</strong> zo dikwijls het bestuur<br />

w<strong>en</strong>selijk acht, doch t<strong>en</strong>minste tweemaal per jaar. Vergadering<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voorts ge-


houd<strong>en</strong> wanneer acht districtsafgevaardigd<strong>en</strong> de w<strong>en</strong>s daartoe schriftelijk onder opgave<br />

van de te behandel<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong> bij het bestuur hebb<strong>en</strong> k<strong>en</strong>baar gemaakt<br />

b. De districtsafgevaardigd<strong>en</strong> word<strong>en</strong> voor vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad op<br />

schriftelijke wijze opgeroep<strong>en</strong>, met inachtneming van e<strong>en</strong> termijn van t<strong>en</strong>minste zes<br />

wek<strong>en</strong> <strong>en</strong> onder vermelding van de ag<strong>en</strong>da met de te behandel<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong>. Van<br />

de te houd<strong>en</strong> vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad wordt in het ver<strong>en</strong>igingsorgaan<br />

mededeling gedaan aan alle led<strong>en</strong>. Aan de ag<strong>en</strong>da word<strong>en</strong> onderwerp<strong>en</strong> toegevoegd<br />

welke t<strong>en</strong>minste twee wek<strong>en</strong> voor de vergadering door t<strong>en</strong>minste drie districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

schriftelijk bij het bestuur zijn ingedi<strong>en</strong>d. Deze ag<strong>en</strong>dapunt<strong>en</strong>,<br />

alsmede door het bestuur toegevoegde ag<strong>en</strong>dapunt<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> schriftelijk ter k<strong>en</strong>nis<br />

van de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> gebracht. Ter vergadering kunn<strong>en</strong> alsnog ag<strong>en</strong>dapunt<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> toegevoegd t<strong>en</strong>zij drie of meer der aanwezige districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

zich daarteg<strong>en</strong> verzett<strong>en</strong>.<br />

c. De ver<strong>en</strong>igingsraad wordt voorgezet<strong>en</strong> door de voorzitter van het bestuur. Het bestuur<br />

<strong>en</strong> de directie won<strong>en</strong> de vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad bij <strong>en</strong> nem<strong>en</strong><br />

aan de beraadslaging<strong>en</strong> deel.<br />

d. In de vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad word<strong>en</strong> jaariijks in elk geval de volg<strong>en</strong>de<br />

ond<strong>en</strong>werp<strong>en</strong> behandeld:<br />

1. bespreking van het bestuursbeleid, waaronder het algem<strong>en</strong>e ver<strong>en</strong>igingsbeleid,<br />

het beheersbeleid <strong>en</strong> het financiële beleid, inclusief de begroting;<br />

2. goedkeuring van het jaarverslag, waarin opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> het beheersverslag <strong>en</strong> het<br />

financiële verslag over de laatste afgelop<strong>en</strong> verslagperiode.<br />

3. de verkiezing van bestuursled<strong>en</strong>.<br />

e. Led<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging kunn<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s bij huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t te stell<strong>en</strong> regels<br />

zonder stemrecht de vergadering<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>igingsraad bijwon<strong>en</strong>. De ver<strong>en</strong>igingsraad<br />

kan echter besluit<strong>en</strong> bepaalde ag<strong>en</strong>dapunt<strong>en</strong> in beslot<strong>en</strong> zitting te behandel<strong>en</strong>.<br />

Artikel 12: Refer<strong>en</strong>dum<br />

a. Aan e<strong>en</strong> refer<strong>en</strong>dum is onderworp<strong>en</strong> e<strong>en</strong> besluit van de ver<strong>en</strong>igingsraad dat:<br />

1. wijziging beoogt te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> in de artikel<strong>en</strong> 2, 20, of 21 van de statut<strong>en</strong>;<br />

2. naar het oordeel van het bestuur, hetwelk daartoe binn<strong>en</strong> veerti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> na de<br />

datum van het besluit moet hebb<strong>en</strong> beslot<strong>en</strong>, onherstelbare schade toebr<strong>en</strong>gt aan<br />

e<strong>en</strong> terrein van de ver<strong>en</strong>iging of dat andere ess<strong>en</strong>tiële belang<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging in<br />

gevaar br<strong>en</strong>gt.<br />

b. Het bestuur zal binn<strong>en</strong> drie maand<strong>en</strong> na datum van e<strong>en</strong> besluit als bedoeld in lid a<br />

van dit artikel het refer<strong>en</strong>dum do<strong>en</strong> plaatsvind<strong>en</strong>, zulks door toez<strong>en</strong>ding door middel<br />

van het ver<strong>en</strong>igingsorgaan of op andere schriftelijke wijze aan alle led<strong>en</strong> der ver<strong>en</strong>iging<br />

van het betreff<strong>en</strong>de besluit, vergezeld van e<strong>en</strong> toelichting inhoud<strong>en</strong>de het<br />

standpunt van voor- <strong>en</strong> teg<strong>en</strong>standers van het besluit, onder vermelding dat alle ereled<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> gewone led<strong>en</strong> hun stem voor of teg<strong>en</strong> het betreff<strong>en</strong>de besluit kunn<strong>en</strong> uitbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />

door zulks schriftelijk binn<strong>en</strong> dertig dag<strong>en</strong> na verz<strong>en</strong>ding aan het bestuur<br />

mede te del<strong>en</strong>.<br />

c. Hang<strong>en</strong>de de uitslag van het refer<strong>en</strong>dum wordt de uitvoering van e<strong>en</strong> besluit als<br />

bedoeld in lid a opgeschort. Indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> meerderheid der geldig uitgebrachte stemm<strong>en</strong><br />

zich teg<strong>en</strong> het besluit uitspreekt, wordt het besluit geacht niet g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> te zijn.<br />

d. Het bestuur deelt de uitslag van het refer<strong>en</strong>dum aan alle led<strong>en</strong> der ver<strong>en</strong>iging door<br />

middel van het ver<strong>en</strong>igingsorgaan of op andere schriftelijke wijze mede.


Hoofdstuk 4: Van het bestuur<br />

Artikel 13: Sam<strong>en</strong>stelling<br />

a. Het bestuur bestaat uit e<strong>en</strong> door de ver<strong>en</strong>igingsraad te bepal<strong>en</strong> aantal van t<strong>en</strong>minste<br />

elf <strong>en</strong> t<strong>en</strong> hoogste zev<strong>en</strong>ti<strong>en</strong> led<strong>en</strong>.<br />

b. De led<strong>en</strong> van het bestuur word<strong>en</strong> door de ver<strong>en</strong>igingsraad uit de gewone led<strong>en</strong>,<br />

die natuuriijke person<strong>en</strong> zijn, gekoz<strong>en</strong>. Zij word<strong>en</strong> b<strong>en</strong>oemd voor e<strong>en</strong> periode van<br />

t<strong>en</strong> hoogste vier jaar. De led<strong>en</strong> van het bestuur tred<strong>en</strong> af volg<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> door het bestuur<br />

op te stell<strong>en</strong> rooster van aftred<strong>en</strong>. Bestuursled<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> na hun aftred<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

herb<strong>en</strong>oemd voor e<strong>en</strong> periode van t<strong>en</strong> hoogste vier jaar; in bijzondere omstandighed<strong>en</strong><br />

kan de ver<strong>en</strong>igingsraad besluit<strong>en</strong> tot afwijking van deze bepaling. De vervulling<br />

van tuss<strong>en</strong>tijdse vacatures zal in het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t word<strong>en</strong> geregeld.<br />

c. Binn<strong>en</strong> het bestuur mog<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> nauwe familie- of vergelijkbare relaties bestaan,<br />

waaronder begrep<strong>en</strong> - maar niet beperkt tot - huwelijk, geregistreerd partnerschap,<br />

ongehuwd sam<strong>en</strong>won<strong>en</strong> <strong>en</strong> bloed- of aanverwantschap tot in de derde graad.<br />

d. Belang<strong>en</strong>verstr<strong>en</strong>geling tuss<strong>en</strong> de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> led<strong>en</strong> van het bestuur moet word<strong>en</strong><br />

voorkom<strong>en</strong>. De led<strong>en</strong> van het bestuur zijn gehoud<strong>en</strong> om op onafhankelijke wijze<br />

het belang van de ver<strong>en</strong>iging te di<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> vervull<strong>en</strong> hun taak zonder last <strong>en</strong> ruggespraak.<br />

Ge<strong>en</strong> van de led<strong>en</strong> van het bestuur mag (direct of indirect) financieel voordeel<br />

g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> uit <strong>en</strong>igeriei tuss<strong>en</strong> de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> derd<strong>en</strong> geslot<strong>en</strong> overe<strong>en</strong>komst.<br />

e. In alle incid<strong>en</strong>tele gevall<strong>en</strong> waarin de schijn van belang<strong>en</strong>verstr<strong>en</strong>geling zou kunn<strong>en</strong><br />

ontstaan, di<strong>en</strong>t het desbetreff<strong>en</strong>de lid van het bestuur dit te meld<strong>en</strong> aan het bestuur.<br />

Het desbetreff<strong>en</strong>de lid di<strong>en</strong>t zich van de beraadslaging ter zake te onthoud<strong>en</strong>.<br />

Dit lid komt bij besluitvorming ter zake van de desbetreff<strong>en</strong>de aangeleg<strong>en</strong>heid ge<strong>en</strong><br />

stemrecht toe <strong>en</strong> de aanwezigheid van dit lid telt niet mee ter bepaling of het vereiste<br />

quorum voor besluitvorming is behaald.<br />

f. Met het bestuurslidmaatschap is onver<strong>en</strong>igbaar de hoedanigheid van bestuurder,<br />

oprichter, aandeelhouder, toezichthouder of werknemer van e<strong>en</strong> <strong>en</strong>titeit waaraan de<br />

ver<strong>en</strong>iging de door haar ingezamelde geld<strong>en</strong> middellijk of onmiddellijk, geheel of gedeeltelijk<br />

afstaat met het doel om deze geld<strong>en</strong> te bested<strong>en</strong> voor het realiser<strong>en</strong> van de<br />

statutaire doelstelling van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>.<br />

Met e<strong>en</strong> <strong>en</strong>titeit zoals bedoeld in dit lid wordt gelijkgesteld e<strong>en</strong> rechtspersoon of <strong>en</strong>titeit<br />

die statutair - direct of indirect - met de ver<strong>en</strong>iging is verbond<strong>en</strong>.<br />

g. Voor de verkiezing van led<strong>en</strong> van het bestuur word<strong>en</strong> door het bestuur kandidat<strong>en</strong><br />

gesteld, waarvan de nam<strong>en</strong> tegelijk met de ag<strong>en</strong>da word<strong>en</strong> bek<strong>en</strong>d gemaakt. T<strong>en</strong>minste<br />

drie districtsafgevaardigd<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> uiteriijk veerti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> voor de vergadering<br />

van de ver<strong>en</strong>igingsraad, waarin de vervulling van de vacature aan de orde komt,<br />

schriftelijk bij het bestuur teg<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> voordrag<strong>en</strong>, onder gelijktijdige overiegging<br />

van e<strong>en</strong> schriftelijke bereidverklaring van de voorgedrag<strong>en</strong> kandidaat. Hierbij di<strong>en</strong>t te<br />

word<strong>en</strong> aangegev<strong>en</strong> teg<strong>en</strong> welke van de door het bestuur gestelde kandidat<strong>en</strong> de<br />

teg<strong>en</strong>kandidat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gesteld. Indi<strong>en</strong> niet meer kandidat<strong>en</strong> zijn gesteld dan het<br />

aantal vacatures bedraagt word<strong>en</strong> de kandidat<strong>en</strong> geacht gekoz<strong>en</strong> te zijn, t<strong>en</strong>zij e<strong>en</strong><br />

districtsafgevaardigde stemming veriangt.<br />

h. De ver<strong>en</strong>igingsraad is bevoegd e<strong>en</strong> lid van het bestuur van zijn functie te ontheff<strong>en</strong>,<br />

mits dit besluit g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> wordt met e<strong>en</strong> meerderheid van t<strong>en</strong>minste drievierde<br />

gedeelte van het aantal aanwezige districtsafgevaardigd<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> vergadering waarin<br />

t<strong>en</strong>minste tweederde gedeelte van het aantal districtsafgevaardigd<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>woordig<br />

is.<br />

i. De voorzitter van het bestuur wordt door de ver<strong>en</strong>igingsraad in functie gekoz<strong>en</strong>.<br />

Het bestuur kiest uit zijn midd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> secretaris <strong>en</strong> e<strong>en</strong> p<strong>en</strong>ningmeester, ev<strong>en</strong>wel kan<br />

in afwijking van het voorgaande e<strong>en</strong> lid van de directie met de vervulling van het secretariaat<br />

word<strong>en</strong> belast.


Artikel 14: Taak<br />

a. Het bestuur heeft de algem<strong>en</strong>e leiding van de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> behartigt haar belang<strong>en</strong>.<br />

Het is tot alle bestuurs- <strong>en</strong> beheersdad<strong>en</strong> bevoegd, daaronder begrep<strong>en</strong> het in<br />

eig<strong>en</strong>dom of bezit verkrijg<strong>en</strong> of in beheer nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> het vervreemd<strong>en</strong> of bezwar<strong>en</strong><br />

van onroer<strong>en</strong>de zak<strong>en</strong>. Het bestuur heeft met name de zorg voor het beheer van de<br />

terrein<strong>en</strong> <strong>en</strong> andere bezitting<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging.<br />

Het bestuur is terzake van het gevoerde beleid <strong>en</strong> beheer verantwoording schuldig<br />

aan de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

b. De voorzitter <strong>en</strong> de secretaris van het bestuur verteg<strong>en</strong>woordig<strong>en</strong> gezam<strong>en</strong>lijk de<br />

ver<strong>en</strong>iging in <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> rechte. In geval van ontst<strong>en</strong>t<strong>en</strong>is of belet treedt in beginsel de<br />

p<strong>en</strong>ningmeester op als plaatsvervanger van de voorzitter of de secretaris. Indi<strong>en</strong> nodig,<br />

kan het bestuur ook andere bestuursled<strong>en</strong> als hun plaatsvervangers aanwijz<strong>en</strong>.<br />

c. Indi<strong>en</strong> zich in incid<strong>en</strong>tele gevall<strong>en</strong> e<strong>en</strong> verstr<strong>en</strong>geling van belang<strong>en</strong> voordoet tuss<strong>en</strong><br />

de ver<strong>en</strong>iging <strong>en</strong> e<strong>en</strong> lid van het bestuur, kan de bevoegdheid tot verteg<strong>en</strong>woordiging<br />

niet word<strong>en</strong> toegek<strong>en</strong>d aan deg<strong>en</strong><strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van wie de verstr<strong>en</strong>geling<br />

van belang<strong>en</strong> zich voordoet.<br />

d. Het bestuur vergadert wanneer dit door zijn voorzitter dan wel door t<strong>en</strong>minste twee<br />

van zijn led<strong>en</strong> w<strong>en</strong>selijk wordt geacht, doch t<strong>en</strong>minste vier maal per jaar.<br />

Artikel 15: Bezoldiging<br />

De bestuursled<strong>en</strong> ontvang<strong>en</strong> als zodanig ge<strong>en</strong> bezoldiging, middellijk noch onmiddellijk.<br />

Onder bezoldiging wordt niet verstaan e<strong>en</strong> redelijke vergoeding voor de t<strong>en</strong> behoeve<br />

van de ver<strong>en</strong>iging gemaakte kost<strong>en</strong>. Alle aan de bestuursled<strong>en</strong> betaalde vergoeding<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> als zodanig in de jaarrek<strong>en</strong>ing opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> <strong>en</strong> toegelicht.<br />

Artikel 16: Financieel beheer<br />

a. Door het bestuur wordt jaariijks aan de ver<strong>en</strong>igingsraad rek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> verantwoording<br />

afgelegd over het gevoerde financiële beheer <strong>en</strong> beleid. Daartoe zal het bestuur<br />

binn<strong>en</strong> zes maand<strong>en</strong> na afloop van het boekjaar e<strong>en</strong> financieel verslag aan de districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

toez<strong>en</strong>d<strong>en</strong>, inhoud<strong>en</strong>de t<strong>en</strong>minste e<strong>en</strong> rek<strong>en</strong>ing van inkomst<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> uitgav<strong>en</strong> met bijbehor<strong>en</strong>de toelichting over het afgelop<strong>en</strong> boekjaar.<br />

Dit financieel verslag zal word<strong>en</strong> gecontroleerd door e<strong>en</strong> registeraccountant, wi<strong>en</strong>s<br />

rapport door de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> kan word<strong>en</strong> ingezi<strong>en</strong>.<br />

b. Het boekjaar van de ver<strong>en</strong>iging loopt van één januari tot <strong>en</strong> met e<strong>en</strong><strong>en</strong>dertig december.<br />

Artikel 17: Werkorganisatie<br />

a. De werkorganisatie.<br />

1. De ver<strong>en</strong>iging k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> werkorganisatie.<br />

2. De werkorganisatie staat onder leiding van de door het bestuur b<strong>en</strong>oemde directie.<br />

3. De directie kan uit e<strong>en</strong> of meer person<strong>en</strong> bestaan; het bestuur kan, in het geval<br />

van e<strong>en</strong> meerhoofdige directie, e<strong>en</strong> van de directieled<strong>en</strong> met de eindverantwoordelijkheid<br />

voor de werkorganisatie belast<strong>en</strong>.<br />

b. Uitvoering van de doelstelling<strong>en</strong>.<br />

1. De werkorganisatie voert, onder leiding van de directie, de doelstelling<strong>en</strong> van de<br />

ver<strong>en</strong>iging uit, rek<strong>en</strong>ing houd<strong>en</strong>d met de daarbij door het bestuur aangegev<strong>en</strong> prioriteit<strong>en</strong>,<br />

<strong>en</strong> staat daarin tev<strong>en</strong>s de andere ver<strong>en</strong>igingsorgan<strong>en</strong> bij.<br />

2. De werkorganisatie is, onder verantwoordelijkheid van de directie, belast met de<br />

voorbereiding <strong>en</strong> de uitvoering van de besluit<strong>en</strong> van het bestuur.<br />

3. De werkorganisatie is, onder verantwoordelijkheid van de directie, belast met het<br />

beheer van de terrein<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> door het bestuur aangegev<strong>en</strong> kaders.<br />

c. Het middel<strong>en</strong>beleid <strong>en</strong> -beheer.<br />

1. Binn<strong>en</strong> door het bestuur te stell<strong>en</strong> kaders is de directie verantwoordelijk voor de<br />

werkorganisatie, de organisatie daarvan <strong>en</strong> het t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de werkorganisatie<br />

te voer<strong>en</strong> personeelsbeleid <strong>en</strong> -beheer.


2. Binn<strong>en</strong> door het bestuur te bepal<strong>en</strong> kaders is de directie verantwoordelijk voor het<br />

financiële beleid <strong>en</strong> beheer van de ver<strong>en</strong>iging, alsmede de inzet van middel<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

behoeve van de werkorganisatie,<br />

d. Verantwoording.<br />

1. De directie legt op door het bestuur te bepal<strong>en</strong> wijz<strong>en</strong> verantwoording af aan het<br />

bestuur over het in de voorgaande led<strong>en</strong> b <strong>en</strong> c van dit artikel bepaalde.<br />

2. Ter geleg<strong>en</strong>heid van de vaststelling van de jaan-ek<strong>en</strong>ing dechargeert het bestuur<br />

de directie voor het gevoerde beleid <strong>en</strong> beheer.<br />

Hoofdstuk 5: Divers<strong>en</strong><br />

Artikel 18: Quorum<br />

a. Districtsvergadering<strong>en</strong> <strong>en</strong> districtscommissies kunn<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> ongeacht<br />

het aantal aanwezige tot het district behor<strong>en</strong>de led<strong>en</strong> of districtsafgevaardigd<strong>en</strong>.<br />

b. De ver<strong>en</strong>igingsraad kan besluit<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> in geval t<strong>en</strong>minste de helft van de districtsafgevaardigd<strong>en</strong><br />

aanwezig is, t<strong>en</strong>zij in de statut<strong>en</strong> anders bepaald is. Voorts kunn<strong>en</strong><br />

steeds rechtsgeldig besluit<strong>en</strong> word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> door ge<strong>en</strong> van de aanwezige<br />

led<strong>en</strong> e<strong>en</strong> beroep op de quorumbepaling<strong>en</strong> is gedaan.<br />

c. Het bestuur kan slechts besluit<strong>en</strong> nem<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> meer dan de helft van het aantal<br />

bestuursled<strong>en</strong> ter vergadering in persoon aanwezig is. leder bestuurslid heeft één<br />

stem.<br />

Artikel 19: Stemming<strong>en</strong><br />

a. Het uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> van het stemrecht door e<strong>en</strong> schriftelijk daartoe gemachtigd ander<br />

lid of anderszins bij volmacht is niet toegestaan.<br />

b. Stemming<strong>en</strong> over person<strong>en</strong> geschied<strong>en</strong> schriftelijk, over zak<strong>en</strong> mondeling De vergadering<br />

kan ook zonder hoofdelijke stemming e<strong>en</strong> besluit nem<strong>en</strong>, ook wanneer het<br />

e<strong>en</strong> stemming der person<strong>en</strong> betreft, mits ge<strong>en</strong> der aanwezig<strong>en</strong> zich daarteg<strong>en</strong> verzet.<br />

c. Schriftelijke stemming<strong>en</strong> over person<strong>en</strong> geschied<strong>en</strong> met briefjes. Er wordt per vacature<br />

gestemd, waarbij op het briefje de naam van de gew<strong>en</strong>ste kandidaat vermeld<br />

wordt. Het stembriefje is ongeldig, indi<strong>en</strong> het meer dan één naam bevat.<br />

De kandidaat wi<strong>en</strong>s naam op de volstrekte meerderheid van het aantal geldige stembriefjes<br />

vemneld staat is bij de eerste stemming gekoz<strong>en</strong>. Wanneer ge<strong>en</strong> van de<br />

voorgedrag<strong>en</strong> kandidat<strong>en</strong> de volstrekte meerderheid als in de vorige zin bedoeld<br />

heeft gehaald, wordt e<strong>en</strong> herstemming gehoud<strong>en</strong>. Deze herstemming vindt plaats<br />

tuss<strong>en</strong> de twee kandidat<strong>en</strong> die de meeste stemm<strong>en</strong> op zich ver<strong>en</strong>igd hebb<strong>en</strong>. Indi<strong>en</strong><br />

kandidat<strong>en</strong>, die behor<strong>en</strong> tot deg<strong>en</strong><strong>en</strong> op wie het hoogste aantal stemm<strong>en</strong> is uitgebracht,<br />

e<strong>en</strong> gelijk aantal stemm<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> gekreg<strong>en</strong>, dan word<strong>en</strong> deze all<strong>en</strong> bij de<br />

herstemming betrokk<strong>en</strong>.<br />

Indi<strong>en</strong> bij deze herstemming wederom ge<strong>en</strong> van de kandidat<strong>en</strong> de volstrekte meerderheid<br />

van stemm<strong>en</strong> heeft verkreg<strong>en</strong> dan wel indi<strong>en</strong> kandidat<strong>en</strong> e<strong>en</strong> gelijk aantal<br />

stemm<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> verkreg<strong>en</strong>, beslist het lot.<br />

d. Voor alle stemming<strong>en</strong> word<strong>en</strong> blanco of ongeldige stemm<strong>en</strong> geacht niet te zijn uitgebracht.<br />

E<strong>en</strong> stem wordt geacht ongeldig te zijn wanneer uit het stembriefje niet kan<br />

word<strong>en</strong> opgemaakt wat de wil van de betrokk<strong>en</strong> stemmer is.<br />

e. Stak<strong>en</strong> de stemm<strong>en</strong> over zak<strong>en</strong>, dan wordt het voorstel geacht te zijn v<strong>en</strong>worp<strong>en</strong>.<br />

f. Bestuursbesluit<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> schriftelijk word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, mits alle in functie zijnde<br />

bestuursled<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong>heid hebb<strong>en</strong> gehad zich over het betreff<strong>en</strong>de onderwerp uit te<br />

sprek<strong>en</strong>.


Artikel 20: huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t<br />

a. Alle aangeleg<strong>en</strong>hed<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging, waarin de statut<strong>en</strong> niet voorzi<strong>en</strong>, word<strong>en</strong><br />

-voor zover nodig- geregeld dan wel nader uitgewerkt bij e<strong>en</strong> huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t,<br />

dat door de ver<strong>en</strong>igingsraad op voorstel van het bestuur wordt vastgesteld.<br />

b. Het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t zal ge<strong>en</strong> bepaling<strong>en</strong> bevatt<strong>en</strong> die in strijd zijn met de<br />

statut<strong>en</strong>.<br />

c. Het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t kan op voorstel van het bestuur of van drie districtafgevaardigd<strong>en</strong><br />

word<strong>en</strong> gewijzigd in e<strong>en</strong> mede of uitsluit<strong>en</strong>d tot dat doel bije<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong><br />

vergadering van de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Artikel 21: Statut<strong>en</strong>wijziging<br />

a. Tot wijziging der statut<strong>en</strong> kan alle<strong>en</strong> word<strong>en</strong> beslot<strong>en</strong> in e<strong>en</strong> mede of uitsluit<strong>en</strong>d tot<br />

dat doel bije<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong> vergadering van de ver<strong>en</strong>igingsraad, waarin t<strong>en</strong>minste<br />

tweederde der districtafgevaardigd<strong>en</strong> aanwezig is.<br />

b. E<strong>en</strong> voorstel tot wijziging der statut<strong>en</strong> is aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong> indi<strong>en</strong> het t<strong>en</strong>minste drievierde<br />

van de geldig uitgebrachte stemm<strong>en</strong> op zich heeft ver<strong>en</strong>igd.<br />

c. Is het vereiste aantal districtsafgevaardigd<strong>en</strong> niet aanwezig, dan wordt e<strong>en</strong> tweede<br />

vergadering van de ver<strong>en</strong>igingsraad bije<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong>, welke tweede vergadering ongeacht<br />

het aantal ter vergadering aanwezige districtsafgevaardigd<strong>en</strong> het voorstel kan<br />

aannem<strong>en</strong>, mits met t<strong>en</strong>minste drievierde van de geldig uitgebrachte stemm<strong>en</strong>.<br />

Artikel 22: Ontbinding<br />

a. E<strong>en</strong> besluit tot ontbinding van de ver<strong>en</strong>iging wordt g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> op dezelfde wijze als<br />

e<strong>en</strong> besluit tot statut<strong>en</strong>wijziging.<br />

b. De ver<strong>en</strong>igingsraad b<strong>en</strong>oemt één of meer natuurlijke of rechtsperson<strong>en</strong> tot vereff<strong>en</strong>aars.<br />

c. Bij liquidatie moet<strong>en</strong> de belang<strong>en</strong> van het personeel op zo goed mogelijk wijze<br />

word<strong>en</strong> geregeld.<br />

d. De vereff<strong>en</strong>aars zull<strong>en</strong> de onroer<strong>en</strong>de zak<strong>en</strong> van de ver<strong>en</strong>iging aanbied<strong>en</strong> aan de<br />

Staat der Nederiand<strong>en</strong>, zulks met de verplichting om daarteg<strong>en</strong>over het ev<strong>en</strong>tuele<br />

nadelig saldo tuss<strong>en</strong> de overige activa <strong>en</strong> passiva der ver<strong>en</strong>iging voor zijn rek<strong>en</strong>ing<br />

te nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> om de terrein<strong>en</strong> als bedoeld in artikel 2 van deze statut<strong>en</strong> die in eig<strong>en</strong>dom<br />

of bezit der ver<strong>en</strong>iging zijn, zoveel mogelijk ongeschond<strong>en</strong> te bewar<strong>en</strong>.<br />

Weigert de Staat der Nederiand<strong>en</strong> onder deze voonwaard<strong>en</strong> de onroer<strong>en</strong>de zak<strong>en</strong><br />

van de ver<strong>en</strong>iging te aanvaard<strong>en</strong>, dan word<strong>en</strong> zij onder gelijke verplichting<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong><br />

hetzij aan één of meer gelijkgerichte rechtsperson<strong>en</strong>, hetzij aan één of meer<br />

publiekrechtelijke licham<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander te bepal<strong>en</strong> door de vereff<strong>en</strong>aars.<br />

Artikel 23: Onvoorzi<strong>en</strong>e gevall<strong>en</strong>.<br />

In alle gevall<strong>en</strong> waarin door de Wet, de statut<strong>en</strong> of het huishoudelijk reglem<strong>en</strong>t niet<br />

wordt voorzi<strong>en</strong>, beslist het bestuur.<br />

De aldus g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> beslissing wordt zo spoedig mogelijk aan de ver<strong>en</strong>igingsraad ter<br />

goedkeuring voorgelegd.<br />

Aldus vastgesteld, c.q. laatstelijk gewijzigd, in de ver<strong>en</strong>igingsraadvergadering van 14<br />

november 2009.


Huishoudelijk Reglem<strong>en</strong>t<br />

Artikel 1: Tuss<strong>en</strong>tijdse vacatures<br />

a. E<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijdse vacature bij de districtsafgevaardigd<strong>en</strong> ontstaat, indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> districtsafgevaardigde<br />

ophoudt lid van het district te zijn waardoor hij verkoz<strong>en</strong> is, als<br />

districtsafgevaardigde bedankt dan wel tot bestuurslid verkoz<strong>en</strong> wordt.<br />

b. E<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijdse vacature in het bestuur ontstaat indi<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bestuurslid ophoudt<br />

lid te zijn, als bestuurslid bedankt dan wel van zijn functie onthev<strong>en</strong> wordt.<br />

c. In e<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong>tijdse vacature van e<strong>en</strong> districtsafgevaardigde <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bestuurslid<br />

wordt op dezelfde wijze voorzi<strong>en</strong> als in e<strong>en</strong> gewone vacature.<br />

Artikel 2: Bestuurs-, districtscommissie-<strong>en</strong> districtsvergadering<strong>en</strong><br />

a. De districtscommissie kiest uit haar midd<strong>en</strong> e<strong>en</strong> voorzitter <strong>en</strong> e<strong>en</strong> secretaris.<br />

b. Vergadering<strong>en</strong> van het bestuur <strong>en</strong> de districtscommissie word<strong>en</strong> schriftelijk bije<strong>en</strong>geroep<strong>en</strong><br />

door of nam<strong>en</strong>s de voorzitter. Wordt e<strong>en</strong> verzoek tot het bije<strong>en</strong>roep<strong>en</strong><br />

gedaan door led<strong>en</strong> van het bestuur respectievelijk van de districtscommissie, dan<br />

moet de voorzitter binn<strong>en</strong> zev<strong>en</strong> dag<strong>en</strong> nadi<strong>en</strong> de vergadering bije<strong>en</strong>roep<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />

termijn van t<strong>en</strong> hoogste drie wek<strong>en</strong>, bij gebreke waarvan de verzoek<strong>en</strong>de led<strong>en</strong> zulks<br />

zelf kunn<strong>en</strong> do<strong>en</strong>.<br />

c. Indi<strong>en</strong> de districtscommissie in gebreke blijft voldo<strong>en</strong>de kandidat<strong>en</strong> voor te stell<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> de gewone jaariijkse districtsvergadering te belegg<strong>en</strong>, dan moet het bestuur zulks<br />

zelf do<strong>en</strong>.<br />

d. De led<strong>en</strong>, die tot het district behor<strong>en</strong>, word<strong>en</strong> tot de districtsvergadering<strong>en</strong> opgeroep<strong>en</strong><br />

in het ver<strong>en</strong>igingsorgaan of op andere schriftelijke wijze, met inachtneming<br />

van e<strong>en</strong> oproeptermijn van t<strong>en</strong>minste ti<strong>en</strong> dag<strong>en</strong>. Bij de oproeping wordt de ag<strong>en</strong>da<br />

vermeld. Led<strong>en</strong> die tot het district behor<strong>en</strong>, kunn<strong>en</strong> tot uiteriijk één week voor e<strong>en</strong><br />

districtsvergadering schriftelijk aan de districtscommissie onderwerp<strong>en</strong> ter bespreking<br />

opgev<strong>en</strong>, die aan de ag<strong>en</strong>da word<strong>en</strong> toegevoegd.<br />

e. De nam<strong>en</strong> van de voor de verkiezing tot districtsafgevaardigde door de districtscommissie<br />

gestelde kandidat<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ter k<strong>en</strong>nis van de led<strong>en</strong> die tot het district<br />

behor<strong>en</strong> gebracht door e<strong>en</strong> mededeling in het ver<strong>en</strong>igingsorgaan of op andere schriftelijke<br />

of digitale wijze.<br />

Artikel 3: Voorzittersoverleg, commissies, klankbordbije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong>, deskundig<strong>en</strong><br />

a. Jaariijks vindt overieg plaats tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> delegatie van het bestuur, de voorzitters<br />

van de districtcommissies <strong>en</strong> de directie.<br />

b. De ver<strong>en</strong>igingsraad k<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong>scommissie, die door het bestuur geraadpleegd<br />

wordt over de vervulling van vacatures in het bestuur. Het reglem<strong>en</strong>t voor de<br />

vertrouw<strong>en</strong>scommissie wordt door de ver<strong>en</strong>igingsraad vastgesteld.<br />

c. Het bestuur <strong>en</strong> de ver<strong>en</strong>igingsraad kunn<strong>en</strong> zich do<strong>en</strong> bijstaan door commissies uit<br />

de ver<strong>en</strong>igingsraad.<br />

Door de ver<strong>en</strong>igingsraad zal op voorstel van het bestuur alsdan e<strong>en</strong> reglem<strong>en</strong>t voor<br />

e<strong>en</strong> dergelijke commissie word<strong>en</strong> vastgesteld.<br />

De led<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> commissie word<strong>en</strong> op voordracht van het bestuur door de ver<strong>en</strong>igingsraad<br />

b<strong>en</strong>oemd, e<strong>en</strong> <strong>en</strong> ander met inachtneming van het reglem<strong>en</strong>t dat door de<br />

ver<strong>en</strong>igingsraad op voorstel van het bestuur is vastgesteld.<br />

E<strong>en</strong> commissie wordt ingesteld voor maximaal twee <strong>en</strong> e<strong>en</strong> halfjaar. Na evaluatie<br />

aan het einde van deze periode besluit de ver<strong>en</strong>igingsraad op voorstel van het bestuur<br />

tot continuering of opheffing.<br />

E<strong>en</strong> voorstel tot instelling van e<strong>en</strong> commissie, ev<strong>en</strong>als later daarin aan te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong><br />

wijziging<strong>en</strong>, dan wel b<strong>en</strong>oeming van led<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> commissie is aang<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, indi<strong>en</strong><br />

het tweederde van de stemm<strong>en</strong> van de aanwezige districtsafgevaardigd<strong>en</strong> op<br />

zich heeft ver<strong>en</strong>igd.


10<br />

d. Op verzoek van districtsafgevaardigd<strong>en</strong> dan wel de weri


11<br />

b. Onder woonplaats, als bedoeld in artikel 6 der statut<strong>en</strong>, wordt verstaan de geme<strong>en</strong>te<br />

waaronder de led<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s de administratie van de ver<strong>en</strong>iging zijn opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>.<br />

Led<strong>en</strong> die hun woonplaats niet in één der district<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> word<strong>en</strong> geacht te behor<strong>en</strong><br />

tot het district Amsterdam, t<strong>en</strong>zij zij de w<strong>en</strong>s uitsprek<strong>en</strong> tot e<strong>en</strong> ander district te<br />

behor<strong>en</strong>.<br />

Artikel 8: Zetelverdeling<br />

a. E<strong>en</strong>maal per vier jaar wordt, op e<strong>en</strong> dag in de periode tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong> september <strong>en</strong><br />

e<strong>en</strong> <strong>en</strong> dertig december van het jaar voorafgaand aan het jaar waarop de zetelverdeling<br />

voor de volg<strong>en</strong>de periode door de ver<strong>en</strong>igingsraad wordt bepaald, het aantal<br />

ver<strong>en</strong>igingsled<strong>en</strong> per district vastgesteld.<br />

E<strong>en</strong> district met vijftigduiz<strong>en</strong>d of minder ver<strong>en</strong>igingsled<strong>en</strong> krijgt vijf zetels. E<strong>en</strong> district<br />

met vijf<strong>en</strong>zev<strong>en</strong>tigduiz<strong>en</strong>d of minder, maar meer dan vijftigduiz<strong>en</strong>d ver<strong>en</strong>igingsled<strong>en</strong><br />

krijgt zes zetels. E<strong>en</strong> district met honderdduiz<strong>en</strong>d of minder, maar meer dan vijf<strong>en</strong>zev<strong>en</strong>tigduiz<strong>en</strong>d<br />

ver<strong>en</strong>igingsled<strong>en</strong> krijgt zev<strong>en</strong> zetels. In overe<strong>en</strong>komstige zin krijgt e<strong>en</strong><br />

district per vijf<strong>en</strong>twintigduiz<strong>en</strong>d ver<strong>en</strong>igingsled<strong>en</strong> méér steeds e<strong>en</strong> extra zetel.<br />

b. Indi<strong>en</strong>, ingevolge het maximaal toegestane aantal districtsafgevaardigd<strong>en</strong>, de dan<br />

geld<strong>en</strong>de berek<strong>en</strong>ingswijze voor de zetelverdeling niet van toepassing kan zijn, zal<br />

door de ver<strong>en</strong>igingsraad op voorstel van het bestuur, in het jaar voorafgaand aan de<br />

periode van vier jaar waarop de zetelverdeling van toepassing is, e<strong>en</strong> aangepaste<br />

berek<strong>en</strong>ingswijze voor de zetelverdeling word<strong>en</strong> vastgesteld, waarin e<strong>en</strong> zekere mate<br />

van ev<strong>en</strong>redige verteg<strong>en</strong>woordiging gehandhaafd wordt.<br />

c. De laatst vastgestelde berek<strong>en</strong>ingswijze is ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s van toepassing op de navolg<strong>en</strong>de<br />

period<strong>en</strong> van vier jaar waarop de berek<strong>en</strong>ingswijze als bedoeld in lid a, ingevolge<br />

het maximaal toegestane aantal districtsafgevaardigd<strong>en</strong>, niet van toepassing<br />

kan zijn.<br />

Aldus vastgesteld, c.q. laatstelijk gewijzigd in de ver<strong>en</strong>igingsraadvergadering van 14<br />

november 2009.


t»'*--'^"-— ''*-.!« it''-ïl<br />

Uittreksel Handelsregister<br />

Kamer van Koophandel<br />

KvK-nummer 40516730<br />

Deze inschrijving valt onder beheer van Kamer van Koophandel Gooi-, Eem-<strong>en</strong><br />

Flevoland<br />

Pagina 1 [van 3)<br />

Rechtspersoon<br />

RSIN<br />

Rechtsvorm<br />

.tatutaire naam<br />

atutaire zetel<br />

Bezoekadres<br />

Telefoonnummer<br />

Datum akte van oprichting<br />

Datum akte laatste statut<strong>en</strong>wijziging<br />

Activiteit<strong>en</strong><br />

Bestuurders<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Bevoegdheid<br />

^ ; aam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Datum in functie<br />

Titel<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong>-plaats<br />

Datum in functie<br />

Titel<br />

Bevoegdheid<br />

Naam<br />

Geboortedatum <strong>en</strong> -plaats<br />

Waarmerk,<br />

((vK.<br />

002565237<br />

Ver<strong>en</strong>iging met volledige rechtsbevoegdheid<br />

Ver<strong>en</strong>iging tot Behoud van <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong> in Nederland<br />

's-Graveland<br />

Noordereinde 60,124311 's-Graveland<br />

0356559933<br />

22-04-1905<br />

31-05-2010<br />

SBl-code: 91042 - Natuurbehoud<br />

Beheervan natuurgebied<strong>en</strong><br />

Cremers, Elisabeth Celeste Maria<br />

03-03-1948, Omm<strong>en</strong><br />

20-11-2004<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

Kuijpers, Josephus Waltherus Maria<br />

04-07-1949, Reusel<br />

19-11-2005<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere be5tuurder(5), zie statut<strong>en</strong>)<br />

Koeman - de long, Jitske<br />

08-01-1949, Achtkarspel<strong>en</strong><br />

19-12-2006<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

Wass<strong>en</strong>, Martin Joseph<br />

25-04-1957, Schaesberg<br />

24-11-2007<br />

Secretaris, plv. voorzitter<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere be5tuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

van d<strong>en</strong> Belt, jan<br />

11-05-1946, 's-Grav<strong>en</strong>hage<br />

22-11-2008<br />

P<strong>en</strong>ningmeester<br />

Gezam<strong>en</strong>lijk bevoegd (met andere bestuurder(s), zie statut<strong>en</strong>)<br />

R<strong>en</strong>ders, H<strong>en</strong>ri Joseph Paul<br />

10-10-1953, Voer<strong>en</strong>daal<br />

E<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel Is e<strong>en</strong> ofHcleel bewi|5 van inschrllving In hel Handelsregister. E<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> gev*aamierkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d, voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> microtekst <strong>en</strong> uv.logo gedrukt op 'optisch dood' papier. E<strong>en</strong> elektronisch gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d met e<strong>en</strong> verifieerbare elektronische handtek<strong>en</strong>ing.


Uittreksel Handelsregister<br />

Kamer van Koophandel<br />

KvK-nummer 40516730<br />

Pagina 3 (van 3)<br />

Aanvang (huidige) volmacht 22-04-2010<br />

Almere, 05-04-2012. Uittreksel is vervaardigd om 14.22 uur.<br />

Voor uittreksel<br />

mw. M.C. Kroon-Maliepaard, Adm. medewerkster bedrijfsvoering<br />

Waarmerk<br />

ICvK.<br />

E<strong>en</strong> gewaannerkt uittreksel Is e<strong>en</strong> officieel bewijs van inschtiiving In hel Handelsregister. E<strong>en</strong> papier<strong>en</strong> gewaarmerkt uittreksel Is<br />

ondertek<strong>en</strong>d, voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> microtekst <strong>en</strong> uv-logo gedrukt op 'optisch dood' papier. E<strong>en</strong> elektronisch gewaarmerkt uittreksel is<br />

ondertek<strong>en</strong>d met e<strong>en</strong> verifieerbare elektronische handtek<strong>en</strong>ing.


VAN DEN BIESEN KLOOSTRA ADVOCATEN<br />

' V - '<br />

AANGETEKEND<br />

Afdeling bestuursrechtspraak<br />

van de Raad van State<br />

Postbus 20019<br />

2500 EA D<strong>en</strong> Haag<br />

'^QfJzidSidfiS^<br />

DE GROENE BOCHT<br />

Keizersgracht 253<br />

1016 EB AMSTERDAM<br />

ww/v\/.vdbl


VAN DEN BIESEN KLOOSTRA ADVOCATEN<br />

<strong>Beroepschrift</strong><br />

Gre<strong>en</strong>peace, NABU e. a. / GS <strong>en</strong> EZ (R WE Nbw) Pagina 2 van 2<br />

29 mei 2013<br />

<strong>en</strong> 22 juni 2012 verle<strong>en</strong>de natuurbeschermingswetvergunning<strong>en</strong> voor - kort gesteld - de<br />

bouw <strong>en</strong> exploitatie van e<strong>en</strong> kol<strong>en</strong>c<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong> met bijbehor<strong>en</strong>de hav<strong>en</strong>uitbreiding<br />

<strong>en</strong> allerlei door RWE opgevoerde natuurmaatregel<strong>en</strong> grot<strong>en</strong>deels ongegrond.<br />

1. Naar het oordeel van appellant<strong>en</strong> zijn significante effect<strong>en</strong> van het project van RWE<br />

op beschermde natuurwaard<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> de rond de Eemshav<strong>en</strong> geleg<strong>en</strong> Natura 2000-<br />

gebied<strong>en</strong> nog steeds niet met zekerheid uitgeslot<strong>en</strong>. Op grond daarvan di<strong>en</strong><strong>en</strong> de be-,<br />

stred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> te word<strong>en</strong> vemietigd.<br />

2. Verder zijn in de aan RWE verle<strong>en</strong>de natuurbeschermingwetvergunning<strong>en</strong> <strong>en</strong> in de<br />

bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> als onderdeel van het project van RWE natuurmaatregel<strong>en</strong> die<br />

RWE financiert vergund. Dit ontneemt het zicht op de schadelijke effect<strong>en</strong> van het<br />

project <strong>en</strong> is dan ook in strijd met de bepaling<strong>en</strong> van de Natuurbeschermingswet 1998<br />

<strong>en</strong> met de habitatrichtlijn.<br />

3. Daamaast zijn de gevolg<strong>en</strong> van het project voor Duitse Natura 2000-gebied<strong>en</strong> nog<br />

steeds niet pass<strong>en</strong>de beoordeeld. Er is slechts e<strong>en</strong> incomplete voortoets uitgevoerd die<br />

niet de vereiste zekerheid over het uitblijv<strong>en</strong> van effect<strong>en</strong> op beschermde natuurwaard<strong>en</strong><br />

geeft.<br />

Appellant<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> zo spoedig mogelijk de beroepsgrond<strong>en</strong> nader aanvull<strong>en</strong> <strong>en</strong> verzoek<strong>en</strong><br />

de Afdeling hiervoor e<strong>en</strong> termijn te stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> daaromtr<strong>en</strong>t te bericht<strong>en</strong>. Zij behoud<strong>en</strong> zich<br />

hoe dan ook het recht voor om de grond<strong>en</strong> van beroep in e<strong>en</strong> later stadium aan te vull<strong>en</strong>,<br />

uit te breid<strong>en</strong> <strong>en</strong> van e<strong>en</strong> toelichting te voorzi<strong>en</strong>.<br />

Appellant<strong>en</strong> verzoek<strong>en</strong> het beroep gegrond te verklar<strong>en</strong> <strong>en</strong> de bestred<strong>en</strong> besluit<strong>en</strong> te vernietig<strong>en</strong>,<br />

met veroordeling van verweerders in de kost<strong>en</strong> van de procedure.


Bijlage 2<br />

bij:<br />

beroepschrift van 29 mei 2013


Bijlage 2<br />

bij:<br />

beroepschrift van 29 mei 2013


Erratum (bijlag<strong>en</strong>)<br />

Motivering van de beslissing op bezwaar d.d. 16 april 2013 (BIJLAGE 1 bij de beslissing op<br />

bezwaar Natuurbeschermingswet-vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V.).<br />

E<strong>en</strong> integrale versie van de vergunningvoorschrift<strong>en</strong>, inclusief aanpassing<strong>en</strong> (BIJLAGE 2 bij<br />

de beslissing op bezwaar Natuurbeschermingswet-vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding<br />

B.V.).<br />

Verslag van de Commisie Rechtsbescherming 26 oktober 2012<br />

Verslag van de Commissie Rechtsbescherming 8 maart 2013<br />

Advies Commissie Rechtsbescherming 7 december 2012<br />

Advies Commissie Rechtsbescherming 8 april 2013


Beslissing op bezwaar inzake<br />

VERGUNNING<br />

NATUURBESCHERMINGSWET 1998<br />

verle<strong>en</strong>d aan<br />

RWE EEMSHAVEN HOLDING B.V.<br />

voor de bouw <strong>en</strong> in bedrijf nem<strong>en</strong> <strong>en</strong> houd<strong>en</strong> van<br />

e<strong>en</strong> elektriciteitsc<strong>en</strong>trale<br />

in de Eemshav<strong>en</strong><br />

besluit d.d. 16 april 2013<br />

Groning<strong>en</strong>, 16-04-2013<br />

Zaaknr: 453815<br />

Leeuward<strong>en</strong>, 16-04-2013<br />

K<strong>en</strong>merk: 1053675<br />

Ass<strong>en</strong>, 16-04-2013<br />

K<strong>en</strong>merk: 3.7/2013002931


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

BESLISSING OP BEZWAAR<br />

Op 19 juni 2012 is nam<strong>en</strong>s Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van respectievelijk Groning<strong>en</strong>, Fryslan <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the<br />

op basis van de Natuurbeschermingswet 1998 vergunning verle<strong>en</strong>d aan RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding<br />

B.V. voor het opricht<strong>en</strong>, in werking br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, in werking houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> regulier onderhoud van e<strong>en</strong><br />

elektriciteitsc<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong>, geme<strong>en</strong>te Eemsmond, kadastraal bek<strong>en</strong>d Uithuizermeed<strong>en</strong> A,<br />

3306, 3307, 3310, 3311, 3313, 3314, alsmede voor daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de werkzaamhed<strong>en</strong> tot<br />

verl<strong>en</strong>ging van de bestaande Wilhelminahav<strong>en</strong>, het treff<strong>en</strong> van natuurmaatregel<strong>en</strong> in de Emmapoider<br />

alsmede in de buit<strong>en</strong>dijkse kwelders, de uitkoop van garnal<strong>en</strong>visserij in de Doilard <strong>en</strong> de (aanvull<strong>en</strong>de)<br />

natuurmaatregel<strong>en</strong> die zijn aangevraagd per brief van 12 juni 2012.<br />

Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong> zijn bevoegd gezag om voor het project van RWE de gevolg<strong>en</strong><br />

voor de provinciegr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> Noordzeekustzone te<br />

beoordel<strong>en</strong>.<br />

Voor de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Duin<strong>en</strong> Ameland, Duin<strong>en</strong> Schiermonnikoog, Aide Fean<strong>en</strong>,<br />

Wijntjeterper Schar, van Oordt's Mersk<strong>en</strong> <strong>en</strong> Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> zijn Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van<br />

Fryslan het bevoegd gezag.<br />

Voor de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witt<strong>en</strong>i/eld, Dr<strong>en</strong>tsche Aa, Eiperstroom <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>ts-<br />

Friese Wold geldt dat Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Dr<strong>en</strong>the bevoegd gezag zijn.<br />

Teg<strong>en</strong> het besluit tot het ved<strong>en</strong><strong>en</strong> van deze vergunning door de bov<strong>en</strong>g<strong>en</strong>oemde Colleges van<br />

Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> is binn<strong>en</strong> de wettelijke termijn voor het indi<strong>en</strong><strong>en</strong> van e<strong>en</strong> bezwaarschrift door de<br />

volg<strong>en</strong>de rechtsperson<strong>en</strong>, instelling<strong>en</strong> <strong>en</strong> natuurlijke person<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ontvankelijk bezwaarschrift<br />

ingedi<strong>en</strong>d:<br />

1 Eilandverteg<strong>en</strong>woordiging van het NationaalPark Schiermonnikoog<br />

2 MOB nam<strong>en</strong>s Stichting Natuur <strong>en</strong> Milieu <strong>en</strong> Deutsche Umwelthilfe<br />

3 Stadt Nord<strong>en</strong><br />

4 LTO Noord Groning<strong>en</strong><br />

5 Musch und Delank nam<strong>en</strong>s Stadt Borkum,Gemeinde Krummhörn,<br />

Gemeinde Jemgum<br />

6 Musch und Delank nam<strong>en</strong>s Nuturschutzverbandes<br />

Landesverband Bürgerinitiativ<strong>en</strong> Umweltschutz Niedersachs<strong>en</strong> e.V.<br />

(LBN), Bürgerinitiative Besorgte Borkummer Burger (BBB).<br />

7 Stichting Nateuropa<br />

8 LTO Noord - Dr<strong>en</strong>the, mede nam<strong>en</strong>s dhr. Risp<strong>en</strong>s<br />

9 Agrarisch Natuur & Landschapsbeheer Slochter<strong>en</strong> (ANLS)<br />

10 Van d<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong> Boesveld Advocat<strong>en</strong> nam<strong>en</strong>s Stichting<br />

Gre<strong>en</strong>peace Nederland, Naturschutzbund Deutschland (NABU),<br />

Landesverband Niedersachs<strong>en</strong> e.V., Bürgerinitiatieve Saubere Luft<br />

Ostfriesland e.V., Ver<strong>en</strong>iging Zuivere <strong>en</strong>ergie.<br />

11 Natuur & Milieufederatie Dr<strong>en</strong>the mede nam<strong>en</strong>s Stichting het<br />

Dr<strong>en</strong>ts Landschap<br />

12 De ver<strong>en</strong>iging <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, Stichting Natuur <strong>en</strong><br />

milieufederatie Groning<strong>en</strong>, ver<strong>en</strong>iging Groninger Landschap,de<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, mede nam<strong>en</strong>s Bund fur Umwelt und<br />

Naturschutz Deutschland Landesverband Niedersachs<strong>en</strong> e.V<br />

(bund, Bürgerinitiative RETTET die EMS <strong>en</strong> Bürgerinitiative De<br />

Dyklopers)<br />

13 Bundesverband Bürgerinitiativ<strong>en</strong> Umweltschutz (BBU) e.V.,<br />

14 Landesverband Bürgerinitiativ<strong>en</strong><br />

15 Stadt Norderney<br />

16 Deutsche Umwelthilfe (zie MOB)<br />

17 Wetterskip Fryslan (ingetrokk<strong>en</strong>)<br />

18 A.N.V. Meervogel<br />

19 Stichting C02ntramine<br />

20 Werkgroep de Grauwe Kiek<strong>en</strong>dief (ingetrokk<strong>en</strong>)


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

Tev<strong>en</strong>s is e<strong>en</strong> bezwaarschrift ingedi<strong>en</strong>d door:<br />

21 LTO Noord Fryslan, nam<strong>en</strong>s het bestuur van de afdeling Schiermonnikoog van LTO<br />

Noord <strong>en</strong> de her<strong>en</strong> R. Talsma <strong>en</strong> P. Visser. Dit bezwaarschrift, gedateerd 26 juli 2012,<br />

is gericht aan Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Fryslan, maar niet bij de provincie Fryslan<br />

binn<strong>en</strong>gekom<strong>en</strong>. Later (oktober 2012) is dit bezwaarschrift per mail aan de provincie<br />

Fryslan toegestuurd.<br />

Van LTO Noord Fryslan is binn<strong>en</strong> de bezwar<strong>en</strong>termijn ge<strong>en</strong> bezwaarschrift ontvang<strong>en</strong>. Het<br />

bezwaarschrift, gedateerd 26 juli 2012, is wel via de e-mail ontvang<strong>en</strong> door de provincie Fryslan op<br />

18 oktober 2012. Het advies van de Commissie heeft ge<strong>en</strong> betrekking op het bezwaarschrift van LTO<br />

Noord Fryslan.<br />

Daarnaast zijn meer dan 6000 andere bezwaarmakers, all<strong>en</strong> natuurlijke person<strong>en</strong>, bij separaat besluit<br />

d.d. 16 oktober 2012 niet-ont\/ankelijk verklaard omdat zij niet als belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong><br />

aangemerkt.<br />

Beslissing t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van LTO Noord Fryslan<br />

Het bezwaarschrift van LTO Noord Fryslan is niet binn<strong>en</strong> de wettelijke bezwar<strong>en</strong>termijn ontvang<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

daarom niet-onh/ankeiijk.<br />

Overige bezwar<strong>en</strong><br />

Over de ontvankelijke bezwaarschrift<strong>en</strong> is advies uitgebracht door de Commissie rechtsbescherming<br />

van de provincie Groning<strong>en</strong>, die mede de Colleges van Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Fryslan <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the<br />

van advies heeft gedi<strong>en</strong>d. Op deze wijze is geborgd dat e<strong>en</strong> onafhankelijke commissie adviseert over<br />

de ingebrachte bezwar<strong>en</strong>.<br />

Eerste hoorzitting<br />

Tijd<strong>en</strong>s de op 26 oktober 2012 gehoud<strong>en</strong> hoorzitting van de Commissie rechtsbescherming van de<br />

provincie Groning<strong>en</strong> (hierna: de Commissie) zijn bezwaarmakers in de geleg<strong>en</strong>heid gesteld het<br />

bezwaarschrift mondeling toe te licht<strong>en</strong>. De Commissie heeft advies uitgebracht op 7 december 2012.<br />

Het verslag van de hoorzitting <strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd advies zijn reeds aan alle bezwaarmakers toegestuurd;<br />

deze docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> te raadpleg<strong>en</strong> op de website van de provincie Groning<strong>en</strong>.<br />

De Colleges van Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong>, Fryslan <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the (hierna: wij) hebb<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis<br />

g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> van de stukk<strong>en</strong>, van het verslag van de hoorzitting <strong>en</strong> van het advies van de Commissie.<br />

De Commissie acht de meeste bezwar<strong>en</strong> ongegrond <strong>en</strong> oordeelt dat er wat betreft de vergunde<br />

c<strong>en</strong>trale ge<strong>en</strong> red<strong>en</strong> is voor herroeping van de vergunning. De Commissie adviseert dan ook het<br />

besluit ongewijzigd in stand te lat<strong>en</strong> behoud<strong>en</strong>s de volg<strong>en</strong>de aspect<strong>en</strong>:<br />

De Commissie concludeert dat het bestred<strong>en</strong> besluit moet word<strong>en</strong> herroep<strong>en</strong> als het gaat om de<br />

omvang van het project <strong>en</strong> de reikwijdte van de aanvraag. Enerzijds moet de aanleg van de<br />

Noordkade van de Wilhelminahav<strong>en</strong>, met inbegrip van het kadeterrein, de afwerking <strong>en</strong> de inrichting<br />

daarvan <strong>en</strong> de bijbehor<strong>en</strong>de afmeerzone in de hav<strong>en</strong>, als onderdeel van het project van RWE word<strong>en</strong><br />

gezi<strong>en</strong>. Anderzijds is de Commissie van m<strong>en</strong>ing dat de op 12 juni 2012 aangevraagde maatregel<strong>en</strong><br />

deels onvoldo<strong>en</strong>de concreet zijn om ze als onderdeel van het project aan te kunn<strong>en</strong> merk<strong>en</strong>.<br />

T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de natuurmaatregel<strong>en</strong> die naar het oordeel van de Commissie wel bij de beslissing<br />

kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>, is de Commissie van m<strong>en</strong>ing dat e<strong>en</strong> nadere onderbouwing moet word<strong>en</strong><br />

geleverd als het gaat om de omvang van de negatieve effect<strong>en</strong> van de RWE-c<strong>en</strong>trale <strong>en</strong> de bijdrage<br />

die de natuurmaatregel<strong>en</strong> lever<strong>en</strong> om deze negatieve effect<strong>en</strong> t<strong>en</strong>iet te do<strong>en</strong>.<br />

Ook wat betreft de stikstofdepositie is naar het oordeel van de Commissie e<strong>en</strong> nadere motivering<br />

vereist Allereerst moet in het besluit op bezwaar rek<strong>en</strong>ing gehoud<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met de actuele<br />

berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong> van de stikstofdepositie. Daarnaast moet t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van het Fochteloën/e<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

Witterveld nader gemotiveerd word<strong>en</strong> waarom ge<strong>en</strong> sprake is van e<strong>en</strong> significant negatief effect door<br />

de extra depositie.


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

De Commissie adviseert ons om de bezwar<strong>en</strong> gegrond te verklar<strong>en</strong> voor zover het gaat om de<br />

omvang van het project. Het besluit op bezwaar moet word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> nadere motivering op<br />

de hierbov<strong>en</strong> reeds g<strong>en</strong>oemde punt<strong>en</strong>. Voor het overige adviseert de Commissie ons de bezwar<strong>en</strong><br />

ongegrond te verklar<strong>en</strong>. De Commissie adviseert daarnaast om de verzoek<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> vergoeding van<br />

de proceskost<strong>en</strong>, zoals bedoeld in artikel 7:15 tweede lid Awb, toe te wijz<strong>en</strong>.<br />

Wij hebb<strong>en</strong> beslot<strong>en</strong> om het advies van de Commissie over te nem<strong>en</strong> voor zover in de bewoording<strong>en</strong><br />

van dit besluit hierna niet expliciet anders wordt overwog<strong>en</strong> <strong>en</strong> verklar<strong>en</strong> de bezwar<strong>en</strong> onder<br />

overname van de in het advies vermelde overweging<strong>en</strong> deels gegrond <strong>en</strong> deels ongegrond.<br />

Wij zull<strong>en</strong> de verzoek<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> vergoeding van de proceskost<strong>en</strong> honorer<strong>en</strong>.<br />

• Tweede hoorzitting<br />

Naar aanleiding van de aanvulling op de aanvraag inclusief bijbehor<strong>en</strong>de rapportages d.d. 14<br />

december 2012, de IBL rapportage over stikstof d.d. 22 november 2012 <strong>en</strong> de IBL rapportage over<br />

Schadstoff<strong>en</strong> d.d. 21 december 2012 zijn de overige bezwaarmakers in de geleg<strong>en</strong>heid gesteld hierop<br />

te reager<strong>en</strong>. Binn<strong>en</strong> de door ons gestelde termijn (te wet<strong>en</strong> 28 januari 2013) hebb<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de vijf<br />

rechtsperson<strong>en</strong> of instelling<strong>en</strong> aanvull<strong>en</strong>de bezwar<strong>en</strong> c.q. zi<strong>en</strong>swijz<strong>en</strong> ingedi<strong>en</strong>d naar aanleiding van<br />

g<strong>en</strong>oemde docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>:<br />

1 MOB nam<strong>en</strong>s St. Natuur <strong>en</strong> Milieu e.a,<br />

2 Musch und Delank Rechtsanwalte nam<strong>en</strong>s Stadt Borkum,<br />

Gemeinde Krummhörn <strong>en</strong> Gemeinde Jemgum,<br />

— 3 Musch und Delank Rechtsanwalte nam<strong>en</strong>s Naturschutzverbandes<br />

Landesverband Bürgerinitiativ<strong>en</strong> Umweltschutz Niedersachs<strong>en</strong><br />

e.V. (LBN) Bürgerinitiative Besorgte Borkummer Burger (BBB),<br />

4 Van d<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong> Boesveld Advocat<strong>en</strong> nam<strong>en</strong>s Gre<strong>en</strong>peace<br />

Nederland, Naturschutzbund Deutschland (NABU) e.V.,<br />

Bürgerinitiatieve Saubere Luft Ostfriesland e.V., Ver<strong>en</strong>iging<br />

Zuivere <strong>en</strong>ergie,<br />

5 Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging<br />

G<strong>en</strong>oemde vijf rechtsperson<strong>en</strong> of instelling<strong>en</strong> zijn vervolg<strong>en</strong>s in de geleg<strong>en</strong>heid gesteld om op 8 maart<br />

2013 in e<strong>en</strong> tweede hoorzitting hun aanvull<strong>en</strong>de bezwar<strong>en</strong> c.q. zi<strong>en</strong>swijz<strong>en</strong> mondeling toe te licht<strong>en</strong>.<br />

De Commissie heeft advies uitgebracht op 8 april 2013. Het verslag van deze tweede hoorzitting <strong>en</strong><br />

g<strong>en</strong>oemd advies zijn reeds aan alle bezwaarmakers toegestuurd; deze docum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> te<br />

raadpleg<strong>en</strong> op de website van de provincie Groning<strong>en</strong>.<br />

De Commissie is van oordeel dat er sprake is van onvoldo<strong>en</strong>de concreetheid <strong>en</strong> borging van de<br />

natuurmaatregel<strong>en</strong>. Allereerst is hierbij van belang dat in de aanvull<strong>en</strong>de aanvraag <strong>en</strong> bijlag<strong>en</strong> niet<br />

wordt ingegaan op de maatregel<strong>en</strong> in Fochtéloërve<strong>en</strong> <strong>en</strong> Witterveld. Verder is t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van<br />

bijvoorbeeld het binn<strong>en</strong>dijks agrahsch beheer Groninger Noordkust onder het kopje borging<br />

aangegev<strong>en</strong> dat afsprak<strong>en</strong> zull<strong>en</strong> word<strong>en</strong> gemaakt (p. 30) <strong>en</strong> t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van het agrahsch<br />

natuurbeheer Haanspiass<strong>en</strong> is aangegev<strong>en</strong> dat begin 2013 de overdracht van grond<strong>en</strong> aan RWE<br />

geëffectueerd zal zijn <strong>en</strong> dat RWE met agrarische natuun/er<strong>en</strong>iging<strong>en</strong> afsprak<strong>en</strong> wil mak<strong>en</strong> over<br />

natuurbeheer. Zoals GS zelf al aangev<strong>en</strong>, zijn de fase 2 maatregel<strong>en</strong> nog niet geborgd. Om die red<strong>en</strong><br />

is de Commissie van m<strong>en</strong>ing dat deze fase 2 maatregel<strong>en</strong> sowieso ge<strong>en</strong> onderdeel van het project<br />

kunn<strong>en</strong> zijn. T<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van de andere natuurmaatregel<strong>en</strong>, blijft de Commissie op het standpunt<br />

staan dat e<strong>en</strong> nadere motivehng t<strong>en</strong> aanzi<strong>en</strong> van concreetheid <strong>en</strong> borging gegev<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong> t<strong>en</strong><br />

aanzi<strong>en</strong> van de op 12 juni 2012 aangevraagde natuurmaatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> het tweede pakket<br />

natuurmaatregel<strong>en</strong> (aanvraag 14 december 2012). De Commissie kan zich voorstell<strong>en</strong> dat daarnaast<br />

in de afgelop<strong>en</strong> maand<strong>en</strong> nadere afsprak<strong>en</strong> ter concretisering <strong>en</strong> borging zijn gemaakt, maar is van<br />

m<strong>en</strong>ing dat nader gemotiveerd moet word<strong>en</strong> dat alle maatregel<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> voldo<strong>en</strong>de mate van<br />

zekerheid daadwerkelijk zull<strong>en</strong> plaatsvind<strong>en</strong>. Alle<strong>en</strong> dan kunn<strong>en</strong> ze naar m<strong>en</strong>ing Commissie<br />

onderdeel zijn van het project<br />

De Commissie is verder van m<strong>en</strong>ing dat GS in het besluit op bezwaar moet<strong>en</strong> ingaan op het door de<br />

heer Albrecht ter zitting overgelegde stuk. Daarnaast adviseert de Commissie GS nader in te gaan op<br />

inhoudelijke bezwar<strong>en</strong> met betrekking tot de door IBL uitgevoerde berek<strong>en</strong>ing<strong>en</strong>. De Commissie acht<br />

de reactie van GS summier gelet op de uitgebreide bezwar<strong>en</strong>. Als voorbeeld kan word<strong>en</strong> g<strong>en</strong>oemd


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

hetge<strong>en</strong> MOB ter zitting heeft aangegev<strong>en</strong> over de bijdrage van RWE aan de achtergrond<br />

kwikconc<strong>en</strong>traties.<br />

De Commissie adviseert GS om de bezwar<strong>en</strong> gegrond te verklar<strong>en</strong> op het punt van de omvang van<br />

het project. Het besluit op bezwaar moet word<strong>en</strong> voorzi<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> nadere motivering op de hiervoor<br />

aangegev<strong>en</strong> punt<strong>en</strong>. Voor het ov<strong>en</strong>ge adviseert de Commissie omde bezwar<strong>en</strong> ongegrond te<br />

verklar<strong>en</strong>.<br />

De Commissie.adviseert GS de verzoek<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> vergoeding van de proceskost<strong>en</strong>, zoals bedoeld in<br />

artikel 7:15 tweede lid Awb, toe te wijz<strong>en</strong>.<br />

De Colleges van Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong>, Fryslan <strong>en</strong> Dr<strong>en</strong>the (hierna: wij) hebb<strong>en</strong> k<strong>en</strong>nis<br />

g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> van de stukk<strong>en</strong>, van het verslag van de hoorzitting <strong>en</strong> van het advies van de Commissie.<br />

Wij hebb<strong>en</strong> beslot<strong>en</strong> om het advies van de Commissie over te nem<strong>en</strong> voor zover in de bewoording<strong>en</strong><br />

van dit besluit hierna niet expliciet anders wordt overwog<strong>en</strong> <strong>en</strong> verklar<strong>en</strong> de aanvull<strong>en</strong>de bezwar<strong>en</strong><br />

onder overname van de in het advies vermelde overweging<strong>en</strong> deels gegrond <strong>en</strong> deels ongegrond.<br />

Wij zull<strong>en</strong> de verzoek<strong>en</strong> om e<strong>en</strong> vergoeding van de proceskost<strong>en</strong> honorer<strong>en</strong>.<br />

Beslissing op de overige bezwar<strong>en</strong><br />

Wij handhav<strong>en</strong> het bestred<strong>en</strong> besluit van 19 juni 2012, met de aanvulling<strong>en</strong> <strong>en</strong> aanpassing<strong>en</strong> zoals in<br />

bijlage 1 <strong>en</strong> 2 nader zijn uitgewerkt.<br />

Wij besluit<strong>en</strong> tot toek<strong>en</strong>ning van e<strong>en</strong> vergoeding c.q. aanvull<strong>en</strong>de vergoeding conform de Bijlage<br />

Besluit proceskost<strong>en</strong> bestuursrecht (onder A4, bezwaar <strong>en</strong> administratief beroep; 1 punt, voor<br />

indi<strong>en</strong><strong>en</strong> bezwaarschrift, 1 punt voor verschijn<strong>en</strong> op de eerste hoorzitting, 0,5 punt voor verschijn<strong>en</strong><br />

nadere hoorzitting).


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

Ondertek<strong>en</strong>ing <strong>en</strong> verz<strong>en</strong>ding<br />

Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong>:<br />

, voorzitter.<br />

, secretaris.<br />

eerde Stat<strong>en</strong> van Fryslan:<br />

voorzitter.<br />

, secretaris.<br />

Gedeputeerde^tat<strong>en</strong> van Dr<strong>en</strong>the:<br />

voorzitter.<br />

secretaris.


Beslissing op bezwaar Nb-wet vergunning RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. 16 april 2013<br />

Beroep <strong>en</strong> voorlopige voorzi<strong>en</strong>ing<br />

Alle belanghebb<strong>en</strong>d<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ingevolge Artikel 39, eerste lid van de Nb-wet 1998 teg<strong>en</strong> dit besluit<br />

beroep instell<strong>en</strong> bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de raad van state. U moet uw beroepschrift<br />

verstur<strong>en</strong> binn<strong>en</strong> zes wek<strong>en</strong> na de dag van verz<strong>en</strong>ding van de beslissing.<br />

In het door u ondertek<strong>en</strong>de beroepsschrift moet u in ieder geval vermeld<strong>en</strong>:<br />

uw naam <strong>en</strong> adres;<br />

de datum waarop u het beroepschrift schrijft;<br />

de omschrijving van de beslissing op uw bezwaarschrift, met zo mogelijk e<strong>en</strong> kopie van de<br />

beslissing;<br />

de red<strong>en</strong><strong>en</strong> waarom u beroep instelt<br />

Tijd<strong>en</strong>s de beroepsprocedure geldt de g<strong>en</strong>om<strong>en</strong> beslissing. Het kan zijn dat deze beslissing intuss<strong>en</strong><br />

onherstelbare gevolg<strong>en</strong> voor u heeft. U kunt dan tegelijk met uw beroepsschrift of tijd<strong>en</strong>s de<br />

beroepsprocedure e<strong>en</strong> voorlopige voorzi<strong>en</strong>ing vrag<strong>en</strong> aan de Voorzitter van de Afdeling<br />

bestuursrechtspraak van de Raad van State.<br />

Stuur het beroepschrift naar de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, Postbus 20019,<br />

2500 EA te 's Grav<strong>en</strong>hage.<br />

Voor meer informatie verwijs ik u naar de bijsluiter beroepsmogelijkhed<strong>en</strong> Bob RWE.


Bijlage 1<br />

bij:<br />

beroepschrift van 29 mei 2013


Di<strong>en</strong>st Regeling<strong>en</strong><br />

Ministerie van Economisdie Zak<strong>en</strong><br />

> Retouradres Postbus 20401 2500 EK D<strong>en</strong> Haag<br />

Stichting Gre<strong>en</strong>peace Nederland e.a.<br />

Van d<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong> Kloostra Advocat<strong>en</strong><br />

Mw. mr. B.N. Kloostra<br />

Keizersgracht 253<br />

1016 EB AMSTERDAM<br />

Di<strong>en</strong>st Regeling<strong>en</strong><br />

Afdeling Recht <strong>en</strong><br />

Rechtsbescherming<br />

Postbus 20401<br />

2500 EK D<strong>en</strong> Haag<br />

www.drloket.nl<br />

Contactpersoon<br />

Mw mr A.E. de Groot-Val<strong>en</strong>teijn<br />

070 378 6332<br />

070 378 6128<br />

Datum 18 april 2013<br />

Betreft Beslissing op bezwaar<br />

m i W i l N3W0M39NI<br />

Geachte heer, mevrouw.<br />

Bij besluit van 22 juni 2012, k<strong>en</strong>merk 279063, heeft mijn ambtsvoorganger aan<br />

RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. te 's-Hertog<strong>en</strong>bosch op grond van de<br />

Natuurbeschermingswet 1998 (hierna: Nb-wet 1998) e<strong>en</strong> vergunning verle<strong>en</strong>d<br />

voor het opricht<strong>en</strong>, in werking nem<strong>en</strong>, in werking houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> regulier onderhoud<br />

van e<strong>en</strong> elektriciteitsc<strong>en</strong>trale in de Eemshav<strong>en</strong>, geme<strong>en</strong>te Eemsmond, alsmede<br />

voor daarmee sam<strong>en</strong>hang<strong>en</strong>de werkzaamhed<strong>en</strong> tot verl<strong>en</strong>ging van de<br />

Wilhelminahav<strong>en</strong> <strong>en</strong> het treff<strong>en</strong> van natuurmaatregel<strong>en</strong> in de Emmapoider<br />

alsmede in de buit<strong>en</strong>dijkse kwelders <strong>en</strong> de uitkoop van garnal<strong>en</strong>visserij in de<br />

Doilard.<br />

Teg<strong>en</strong> deze beslissing hebb<strong>en</strong> de volg<strong>en</strong>de partij<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bezwaarschrift ingedi<strong>en</strong>d:<br />

1.<br />

2.<br />

4.<br />

5.<br />

6.<br />

7.<br />

8.<br />

9.<br />

MOB nam<strong>en</strong>s Stichting Natuur <strong>en</strong> Milieu e.a.;<br />

Musch und Delank nam<strong>en</strong>s Stadt Borkum, Gemeinde Krummhörn,<br />

Gemeinde Jemgum;<br />

Musch und Delank nam<strong>en</strong>s Nuturschutzverbandes Landesverband<br />

Bürgerinitiativ<strong>en</strong> Umweltschutz Niedersachs<strong>en</strong> e.V. (LBN) Bürgerinitiative<br />

Besorgte Borkummer Burger (BBB);<br />

Stichting Nateuropa;<br />

Van d<strong>en</strong> Bies<strong>en</strong> Boesveld Advocat<strong>en</strong> nam<strong>en</strong>s Gre<strong>en</strong>peace Nederland,<br />

Naturschutzbund Deutschland (NABU) e.V., Bürgerinitiatieve Saubere Luft<br />

Ostfriesland e.V., Ver<strong>en</strong>iging Zuivere <strong>en</strong>ergie;<br />

Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging e.a.;<br />

Stadt Norderney;<br />

Deutsche Umwelthilfe;<br />

Contramine.<br />

De beslissing is opnieuw beoordeeld. In deze brief vindt u mijn beslissing op de<br />

bezwar<strong>en</strong> <strong>en</strong> de overweging<strong>en</strong> die tot deze beslissing hebb<strong>en</strong> geleid. Aan het<br />

einde van deze brief staat hoe u beroep kunt aantek<strong>en</strong><strong>en</strong> teg<strong>en</strong> deze beslissing.<br />

'agina 1 van 69


Beslissing<br />

Ik verklaar de bezwar<strong>en</strong> deels gegrond <strong>en</strong> deels ongegrond. De bestred<strong>en</strong><br />

vergunning kan met e<strong>en</strong> aangepaste motivering <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> aanvulling van<br />

vergunde activiteit<strong>en</strong> in stand blijv<strong>en</strong>. Hierna kunt u lez<strong>en</strong> op grond van welke<br />

overweging<strong>en</strong> ik tot dit besluit b<strong>en</strong> gekom<strong>en</strong>.<br />

Di<strong>en</strong>st Regeling<strong>en</strong><br />

Afdeling Recht <strong>en</strong><br />

Rechtsbescherming<br />

Datum<br />

18 april 2013<br />

Procedure<br />

Op 23 maart 2012 is de aanvraag voor de bestred<strong>en</strong> vergunning ingedi<strong>en</strong>d bij het<br />

Ministerie van Economische Zak<strong>en</strong>, Landbouw <strong>en</strong> Innovatie (thans Ministerie van<br />

Economische Zak<strong>en</strong>). Tegelijkertijd is door RWE Eemshav<strong>en</strong> Holding B.V. (hierna:<br />

RWE) voor hetzelfde project e<strong>en</strong> aanvraag voor e<strong>en</strong> vergunning op basis van de<br />

Nb-wet 1998 ingedi<strong>en</strong>d bij Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Groning<strong>en</strong>, Fryslan <strong>en</strong><br />

Dr<strong>en</strong>the.<br />

De bevoegdheid tot vergunningverl<strong>en</strong>ing berust op grond van artikel 2, aanhef <strong>en</strong><br />

onder n <strong>en</strong> o, alsmede artikel 3, aanhef <strong>en</strong> onder a van het Besluit vergunning<strong>en</strong><br />

Natuurbeschermingswet 1998 bij mij voorzover de vergunde handeling<strong>en</strong> de<br />

lozing van afvalwater c.q. koelwater in de Wadd<strong>en</strong>zee, de verspreiding van<br />

baggerslib in de Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong> mogelijke activiteit<strong>en</strong> in het gr<strong>en</strong>sgebied als<br />

bedoeld in het Eems-Dollardverdrag betreff<strong>en</strong>. Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van<br />

Groning<strong>en</strong> zijn bevoegd gezag om voor het project van RWE de gevolg<strong>en</strong> voor de<br />

provincie gr<strong>en</strong>soverschrijd<strong>en</strong>de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Wadd<strong>en</strong>zee <strong>en</strong><br />

Noordzeekustzone alsmede het Groningse Natura 2000-gebied Lieftinghsbroek te<br />

beoordel<strong>en</strong>. Voor de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Duin<strong>en</strong> Ameland, Duin<strong>en</strong><br />

Schiermonnikoog, Aide Fean<strong>en</strong>, Wijnjeterper Schar, Van Oordt's Mersk<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

Bakkeve<strong>en</strong>se Duin<strong>en</strong> zijn Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van Fryslan het bevoegd gezag.<br />

Voorde Natura 2000-gebied<strong>en</strong> Fochtéloërve<strong>en</strong>, Witterveld, Dr<strong>en</strong>tsche Aa,<br />

Eiperstroom <strong>en</strong> het Dr<strong>en</strong>ts-Friese Wold geldt dat Gedeputeerde Stat<strong>en</strong> van<br />

Dr<strong>en</strong>the bevoegd gezag zijn.<br />

Vanwege de sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> de vergunde activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> de mogelijke effect<strong>en</strong><br />

daarvan, hebb<strong>en</strong> de bevoegde gezagsorgan<strong>en</strong> ervoor gekoz<strong>en</strong> om de aangevoerde<br />

bezwar<strong>en</strong> integraal te beoordel<strong>en</strong>, waarbij vanzelfsprek<strong>en</strong>d wel geldt dat de<br />

beslissing op bezwaar <strong>en</strong> de hierna weer te gev<strong>en</strong> overweging<strong>en</strong> slechts van<br />

toepassing zijn op het deel van de vergunde activiteit<strong>en</strong> <strong>en</strong> de mogelijke effect<strong>en</strong><br />

daarvan, voor zover daarover mijn wettelijke bevoegdheid strekt.<br />

De procedure van vergunningverl<strong>en</strong>ing is uitgevoerd in overe<strong>en</strong>stemming met het<br />

bepaalde in hoofdstuk VIII van de Nb-wet 1998 <strong>en</strong> de daarvoor relevante artikel<strong>en</strong><br />

van de Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht.<br />

Naar aanleiding van de aanvraag zijn, op grond van artikel 44, derde lid, van de<br />

Nb-wet 1998, burgemeester <strong>en</strong> wethouders van de geme<strong>en</strong>te Eemsmond<br />

gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> termijn van acht wek<strong>en</strong> in de geleg<strong>en</strong>heid gesteld om over deze<br />

aanvraag inspraak te gev<strong>en</strong>. Daarnaast zijn op grond van artikel 4:8 van de<br />

Algem<strong>en</strong>e wet bestuursrecht Staatsbosbeheer Regio Noord, Stichting het<br />

Groninger Landschap, <strong>Natuurmonum<strong>en</strong>t<strong>en</strong></strong>, Wadd<strong>en</strong>ver<strong>en</strong>iging, Vogelbescherming<br />

Nederland, Gre<strong>en</strong>peace, de Natuur- <strong>en</strong> Milieufederatie Groning<strong>en</strong>, Hav<strong>en</strong>schap<br />

Delfzijl Eemshav<strong>en</strong>, Stichting MOB, Stichting Natuur <strong>en</strong> Milieu, Zeehond<strong>en</strong>creche<br />

L<strong>en</strong>ie 't Hart, Rijkswaterstaat, Faunabescherming, LTO Noord, Stadt Borkum,<br />

Wasser- und Schifffahrtsamt Emd<strong>en</strong>, Landkreis Aurich, NLKWN Old<strong>en</strong>burg <strong>en</strong><br />

Fischereiamt Bremerhav<strong>en</strong> gedur<strong>en</strong>de e<strong>en</strong> termijn van zes wek<strong>en</strong> in de<br />

Pagina 2 van 59


kan word<strong>en</strong> uitgeslot<strong>en</strong> dat, ook indi<strong>en</strong> cumulatie vanwege project<strong>en</strong> in Duitsland<br />

wordt meeg<strong>en</strong>om<strong>en</strong>, de KDW-waarde wordt overschred<strong>en</strong>. Ter illustratie: de<br />

achtergronddepositie in het studiegebied van RWE is ca 1500 mol/ha/jaar; de<br />

KDW-waard<strong>en</strong> van de binn<strong>en</strong> het studiegebied aanwezige habitattyp<strong>en</strong> zijn 2400<br />

mol/ha/jaar of hoger. Hierbij geldt overig<strong>en</strong>s dat alle<strong>en</strong> project<strong>en</strong> die zelf 0,1 kg<br />

n/ha/jaar of meer depositie veroorzak<strong>en</strong> op de Natura 2000-gebied<strong>en</strong> in het<br />

studiegebied van RWE cumulatief di<strong>en</strong><strong>en</strong> te word<strong>en</strong> beschouwd.<br />

Het citaat van de Cie MER met betrekking tot Oosterhorn leidt niet tot e<strong>en</strong> ander<br />

oordeel: er is nog ge<strong>en</strong> sprake van e<strong>en</strong> ontwerp-bestemmingsplan. Oosterhorn<br />

kan <strong>en</strong> hoeft dus niet in cumulatie te word<strong>en</strong> beschouwd.<br />

Di<strong>en</strong>st Regeling<strong>en</strong><br />

Afdeling Recht <strong>en</strong><br />

Rechtsbescherming<br />

Datum<br />

18 april 2013<br />

#<br />

Het bezwaar is ongegrond.<br />

III Conclusie<br />

Ik handhaafde bestred<strong>en</strong> beslissing, met e<strong>en</strong> aanvulling van de motivering <strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />

aanpassing in de vergunde activiteit<strong>en</strong>, zoals aangeduid in hoofdstuk I,<br />

paragraaf 1, van deze beslissing. Voorts heb ik de aan de vergunning verbond<strong>en</strong><br />

voorschrift<strong>en</strong> gewijzigd, zoals opg<strong>en</strong>om<strong>en</strong> in bijlage 1 bij dit besluit.<br />

Beroepsmogelijkheid<br />

Als u het niet e<strong>en</strong>s b<strong>en</strong>t met deze beslissing, kunt u binn<strong>en</strong> zes wek<strong>en</strong> na<br />

verz<strong>en</strong>ding van deze brief e<strong>en</strong> beroepschrift indi<strong>en</strong><strong>en</strong>. Stuur het beroepschrift naar<br />

de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, Postbus 20019, 2500 EA<br />

te 's-Grav<strong>en</strong>hage. Voor de behandeling van het beroep br<strong>en</strong>gt de Afdeling<br />

bestuursrechtspraak aan u griffierecht in rek<strong>en</strong>ing.<br />

Tot slot<br />

In deze brief heb ik u uitgelegd wat de red<strong>en</strong> is voor deze beslissing. Als u nog<br />

vrag<strong>en</strong> hebt, kunt u ons bell<strong>en</strong> op telefoonnummer 070 378 53 32.<br />

Sharon A.M. Dijksma<br />

Staatssecretaris van Economische Zak<strong>en</strong><br />

Pagina 59 van 59

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!