01.02.2024 Views

Broedplekken voor Brussel

  • No tags were found...

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

BROEDPLEKKEN<br />

VOOR BRUSSEL<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen <strong>voor</strong><br />

maatschappelijke infrastructuur<br />

M


<strong>Broedplekken</strong> <strong>voor</strong> <strong>Brussel</strong><br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen <strong>voor</strong><br />

maatschappelijke infrastructuur<br />

Architecture Workroom <strong>Brussel</strong>s in opdracht van de Vlaamse<br />

Overheid - Coördinatie <strong>Brussel</strong>. Eindrapport 30 januari 2024


Deze studieopdracht kadert binnen<br />

het relanceplan Vlaamse Veerkracht<br />

dat het Vlaams <strong>Brussel</strong>fonds<br />

<strong>voor</strong>ziet van investeringsmiddelen<br />

<strong>voor</strong> gemeenschapsinfrastructuur<br />

om het Nederlandstalige netwerk<br />

in <strong>Brussel</strong> te versterken. Een<br />

deel van de middelen werd<br />

<strong>voor</strong>behouden <strong>voor</strong> de projectoproep<br />

‘Gemeenschapsinfrastructuur als<br />

Broedplek in <strong>Brussel</strong>’, die goedgekeurd<br />

werd door de Vlaamse regering in mei<br />

2021.<br />

Het begeleidingstraject van het<br />

studieteam Architecture Workroom<br />

<strong>Brussel</strong>s bestond uit twee opdrachten:<br />

een eerste opdracht om te<br />

ondersteunen in de opmaak van de<br />

projectoproep, en het begeleiden<br />

en verhogen van de kwaliteit van<br />

ingediende subsidieaanvragen; een<br />

tweede opdracht om te ondersteunen<br />

en op te volgen van de realisatie van<br />

de twaalf opstartende <strong>Broedplekken</strong> in<br />

<strong>Brussel</strong>.<br />

TEAM<br />

Architecture Workroom <strong>Brussel</strong>s<br />

Sara Leroy<br />

Roeland Dudal<br />

Jasmien Wouters<br />

Els Vervloesem<br />

met dank aan<br />

Bram Vandemoortel<br />

Chiara Cicchianni<br />

Caroline Van Eccelpoel<br />

Leonie Martens<br />

Team Coördinatie <strong>Brussel</strong><br />

Gunter Bousset<br />

Kassandra Bulckaert<br />

Ann Steenwinckel<br />

Kabinet <strong>Brussel</strong> Minister Dalle<br />

Eva De Baerdemaeker


1. Broed-plekken?<br />

2. Een driejarig proces als incubatieperiode<br />

3. Twaalf <strong>Broedplekken</strong> <strong>voor</strong> <strong>Brussel</strong><br />

4. Sociaal-ruimtelijke bouwstenen <strong>voor</strong> <strong>Broedplekken</strong><br />

5. Naar meer sociaal-maatschappelijke infrastructuur<br />

in Vlaanderen en <strong>Brussel</strong>


Beste lezer,<br />

In dit boekje leest u een verslag van hoe <strong>Brussel</strong> er de afgelopen drie jaar<br />

<strong>voor</strong> een eerste keer twaalf officiële broedplekken bij heeft gekregen. Twaalf<br />

inspirerende plekken die inzetten op ruimte delen en intersectoraal samenwerken<br />

op maat van de stad waarin ze geworteld zijn.<br />

Ik wil het team van Architecture Workroom en alle partners die aan dit<br />

traject hebben meegewerkt bedanken <strong>voor</strong> hun tomeloze en enthousiaste<br />

inzet. De blik van iedereen die meekeek, zowel over de schouder als recht<br />

in de lens, heeft een bijzonder boeiend, toekomstgericht en hoopvol beeld<br />

opgeleverd van de stad van morgen.<br />

Met broedplekken investeerden we in stenen en infrastructuur die het<br />

samenleven met elkaar als evidentie naar <strong>voor</strong> schuift. Niet naast elkaar in<br />

parallelle werelden, maar verbonden met elkaar, met respect <strong>voor</strong> de eigenheid<br />

van iedereen.<br />

De volgende pagina’s nemen u mee langs de verschillende broedplekken,<br />

leggen u uit hoe ze tot stand zijn gekomen en waartoe we hopen dat ze<br />

zullen leiden. Want we zijn er nog niet. Ook wij als beleidsmakers hebben<br />

nog wat ontkokerend werk te doen als we organisaties en burgers willen<br />

aanmoedigen om vaker de vakjes te verlaten. Laat ons nog meer op zoek<br />

gaan naar wat ons bindt, ondanks alle verschillen. Ik hoop dat de volgende<br />

pagina’s u alvast de weg wijzen.<br />

Fijne reis!<br />

Benjamin Dalle<br />

Vlaams Minister van <strong>Brussel</strong>


6<br />

Broedplek Track © Bryan Herrezeel


7


8


1. Broed-plekken?<br />

9


De nood aan sociaal-maatschappelijke infrastructuur is<br />

een meer dan actueel thema. Tal van initiatieven doorheen<br />

de stad worden dagdagelijks geconfronteerd met<br />

grote maatschappelijke, sociale en ruimtelijke transities.<br />

Uitdagingen op het vlak van armoede, sociale ongelijkheid,<br />

samenleven, gemeenschapsvorming, ontmoeting,<br />

levenslang leren, diversiteit, inclusie, zorg, duurzaamheid,<br />

circulaire economie, digitalisering, gezond voedsel,<br />

klimaatadaptatie of hernieuwbare energie stapelen zich<br />

op. Niet alleen in <strong>Brussel</strong> maar ook in andere steden en<br />

gemeenten zijn zowel overheden als heel wat organisaties<br />

in het jeugdwerk, welzijn, onderwijs, sport of de<br />

socio-culturele sector dagelijks bezig met het vormgeven<br />

van een antwoord op deze uitdagingen.<br />

Velen onder hen botsen echter tegen hun grenzen aan. Ze<br />

hebben niet altijd de organisatorische of fysieke ruimte<br />

<strong>voor</strong>handen om de complexiteit van deze uitdagingen te<br />

doorgronden. Heel wat (jonge) organisaties zijn op zoek<br />

naar een permanente en betaalbare thuisbasis, waar ze<br />

zichzelf kunnen verankeren en verder ontwikkelen. Anderen<br />

zien kansen om uit hun sectorale cocon te breken<br />

door samenwerkingen op te zetten met uiteenlopende initiatieven.<br />

Als hun wegen kruisen, ontstaan kansen <strong>voor</strong><br />

ruimtedeling waarbinnen een vruchtbare samenwerking<br />

tot bloei kan komen. Door samen uitdagingen te exploreren,<br />

naar gedeelde oplossingen te zoeken in een nieuw<br />

organisatiemodel en onderling van elkaar te leren, lukt<br />

het wél om de maatschappelijke uitdagingen geïntegreerd<br />

aan te pakken.<br />

11<br />

De projectoproep <strong>Broedplekken</strong> geeft ruimte aan organisaties<br />

om te ontdekken wat de meerwaarde kan zijn van<br />

samenhuizen in de stad. Het begrip ‘broedplekken’ heeft


op die manier de afgelopen drie jaar verder vorm gekregen:<br />

in tegenstelling tot ruimtelijke typologieën die <strong>voor</strong><br />

een specifiek programma ontworpen worden, zoals een<br />

sporthal, een theaterzaal of een cafetaria, is een Broedplek<br />

een nieuw type maatschappelijke infrastructuur dat<br />

niet eenvoudig of eenduidig te definiëren valt. Het zijn<br />

plekken die bestaan uit bakstenen én mensen, waar lokale<br />

gemeenschappen en organisaties de vrijheid krijgen om<br />

gezamenlijk te metselen aan nieuwe vormen van samenwerking<br />

en zo een antwoord bieden op diverse uitdagingen<br />

in de hoofdstad.<br />

12<br />

<strong>Broedplekken</strong> fungeren als bakens in de stad die inspelen<br />

op de lokale samenlevingsbehoeften en de aspiraties<br />

van burgers. In ieder gebouw, in iedere straat of in iedere<br />

wijk, zijn projecten nodig én denkbaar om de beoogde<br />

transities naar een solidaire samenleving, een inclusieve<br />

arbeidsmarkt, een circulaire economie, een alternatief<br />

energiemodel en een zorgzame leefomgeving te realiseren.<br />

Het gaat om speelplaatsen die niet alleen door kinderen<br />

bespeeld worden, maar door alle wijkbewoners<br />

gebruikt kunnen worden; inclusieve plekken waar niet<br />

alleen professionals maar een veel bredere groep welkom<br />

is; officiële instituten die worden opengebroken en herdacht;<br />

een rondtrekkende tool die de wijk activeert en<br />

wijkbewoners laat nadenken over de toekomst van hun<br />

leefomgeving; een cultureel huis dat diverse netwerken<br />

samenbrengt en uitwisseling faciliteert; een veilige (werk)<br />

plek waardoor mensen zich thuis voelen en niet geïsoleerd<br />

geraken; of een leegstaand gebouw dat samen (her)<br />

ontdekt wordt en een nieuwe invulling krijgt.<br />

De eerste twaalf <strong>Broedplekken</strong> in <strong>Brussel</strong> kunnen gezien<br />

worden als een experiment dat vertrekt vanuit het en-


gagement van de samenwerkende partners om <strong>voor</strong> de<br />

komende tien jaar te blijven werken aan hun gedeelde<br />

Broedplek. Het driejarig proces waarvan dit rapport de<br />

neerslag is, laat toe om een eerste inzicht te krijgen in hoe<br />

dit soort stedelijke plekken vorm kunnen krijgen. Elk van<br />

hen ging op een eigen manier om met de drie <strong>voor</strong>opgestelde<br />

ambities uit de projectoproep, namelijk het ‘faciliteren<br />

van meervoudig ruimtegebruik’, het ‘stimuleren van<br />

intersectorale samenwerking’ en het ‘bijdragen aan een<br />

toekomstgerichte aanpak’. Er bestaat dan ook geen eenduidig<br />

recept <strong>voor</strong> het opzetten van een Broedplek. Wel<br />

zijn er terugkerende bouwstenen, uitdagingen en verhalen<br />

waar we uit kunnen leren.<br />

Zo groeiden de twaalf <strong>Broedplekken</strong> uit tot een sterk verbonden<br />

netwerk van plekken in de stad. Ze vertellen stuk<br />

<strong>voor</strong> stuk een verhaal van maatschappelijke verandering,<br />

telkens op een andere, maar herkenbare manier. Daarbij<br />

vertrekken ze niet vanuit de grote doelstellingen die ver<br />

<strong>voor</strong> ons uit liggen, maar vanuit een concrete zoektocht<br />

van gebruikers, bewoners, jongeren, ouderen, kunstenaars<br />

of ondernemers om de stad en samenleving van<br />

morgen samen vorm te geven.<br />

13<br />

© Bryan Herrezeel


14


2. Een driejarig proces als incubatieperiode<br />

Het opzetten van de <strong>Broedplekken</strong> is een<br />

innovatief investeringstraject. Het onderscheidt<br />

zich van andere infrastructuursubsidies<br />

vanwege de concrete ambities die gekoppeld<br />

zijn aan de investeringen in infrastructuur<br />

zoals het intersectoraal samenwerken tussen<br />

organisaties, het meervoudig ruimtegebruik en<br />

de toekomstgerichte aanpak. De projectoproep<br />

<strong>Broedplekken</strong> is daarom tegelijk uitnodigend<br />

en uitdagend geweest als subsidiekader <strong>voor</strong><br />

organisaties. Broedplek-organisaties worden<br />

gestimuleerd hun bestaande infrastructuur te<br />

herdenken om haar daarna te optimaliseren,<br />

te delen en op een duurzame en toekomstgerichte<br />

manier vorm te geven. Dat zijn ambities<br />

of doelstellingen die niet <strong>voor</strong> elke organisatie<br />

even evident zijn of waar<strong>voor</strong> de architecturale,<br />

ruimtelijke, financiële of organisatorische kennis<br />

nog ontbreekt. Het nauw begeleiden van de<br />

projectoproep werd dan ook als een waardevol<br />

aspect binnen het <strong>Broedplekken</strong>-traject gezien.<br />

Het vormde de incubator <strong>voor</strong> het opzetten<br />

van samenwerkingen die duurzaam zijn in de<br />

tijd, zodat de twaalf geselecteerde <strong>Broedplekken</strong>,<br />

<strong>voor</strong> minstens tien jaar, maar hopelijk<br />

veel langer, stand zullen houden. Daarnaast<br />

bewerkstelligde het traject dat de lessen uit het<br />

optuigen van de twaalf <strong>Brussel</strong>se <strong>Broedplekken</strong><br />

niet louter binnen de muren van het eigen project<br />

bleven, maar dat ze gedeeld werden zodat<br />

ze leerrijk kunnen zijn <strong>voor</strong> meer organisaties<br />

die een Broedplek willen opzetten.<br />

15


16<br />

Het begeleidingstraject bestond uit vijf<br />

fases: plek vrijmaken door met beleidsinstanties<br />

en potentiële netwerkpartners<br />

ruimte te maken <strong>voor</strong> deze projectoproep<br />

en het gezamenlijk vormgeven ervan.<br />

Plekken verbinden door vragers en aanbieders<br />

van infrastructuur met elkaar in<br />

contact te brengen. Plek dromen door het<br />

inspireren en verhogen van de kwaliteit<br />

van de ingediende subsidievragen via begeleiding<br />

door experten. Plek waarmaken<br />

met het ondersteunen en opvolgen van de<br />

realisatie van de twaalf opstartende <strong>Broedplekken</strong><br />

in <strong>Brussel</strong> en nog meer Plek<br />

vrijmaken door de geleerde lessen uit het<br />

traject door te vertalen naar beleidsaanbevelingen.<br />

Plek vrijmaken <strong>voor</strong> <strong>Broedplekken</strong><br />

Na de goedkeuring door de regering in<br />

mei 2021 en na afstemming over de projectoproep<br />

met het kabinet, de subsidiërende<br />

overheid en het studieteam Architecture<br />

Workroom <strong>Brussel</strong>s, volgde een<br />

<strong>voor</strong>overleg met verschillende potentiële<br />

ondersteunende netwerkpartners om<br />

de lancering en inhoud van de projectoproep<br />

verder te definiëren. De aanwezige<br />

netwerkpartners waren VGC, De Ambrassade,<br />

De Federatie, Kenniscentrum<br />

WWZ, Lasso, Muntpunt, Jes, Katholieke<br />

Opvoeding en Cultuur <strong>Brussel</strong>, Katholiek<br />

Onderwijs Vlaanderen, OVSG en Perspective.<strong>Brussel</strong>s.<br />

Ook Rabbko, Demos, Scholengroep<br />

<strong>Brussel</strong>, Sint-Goedele, Netwerk<br />

tegen Armoede en Huis <strong>voor</strong> Gezondheid<br />

werden hier<strong>voor</strong> uitgenodigd. Naast input<br />

en feedback op de projectoproep was er<br />

tijdens het overleg ruimte <strong>voor</strong> inhoudelij-<br />

ke afstemming met andere projectoproepen<br />

die aanvullend zouden kunnen zijn.<br />

Tijdens deze <strong>voor</strong>bereidende gesprekken<br />

werd het belang van een laagdrempelige<br />

kandidaatstelling, een <strong>voor</strong>bereidingsfase<br />

<strong>voor</strong>afgaand aan het indienen van de subsidieaanvraag,<br />

en de aanwezigheid van een<br />

begeleidingstraject benadrukt met als doel<br />

zoveel mogelijk organisaties te bereiken.<br />

Nadien volgde een fase waarin de projectoproep<br />

inhoudelijk en juridisch werd<br />

vormgegeven door het Team Coördinatie<br />

<strong>Brussel</strong> in samenwerking met het studieteam.<br />

De projectoproep en de bijhorende<br />

kandidaatstelling werden vervolgens zowel<br />

via de kanalen van de netwerkpartners, als<br />

via Coördinatie <strong>Brussel</strong> en het studieteam,<br />

wijd verspreid binnen het Vlaams-<strong>Brussel</strong>se<br />

netwerk.<br />

Plekken verbinden aan organisaties<br />

Via de laagdrempelige kandidaatstelling<br />

in de eerste fase konden geïnteresseerde<br />

organisaties meegeven welke infrastructurele<br />

nood zij ervaren, bij<strong>voor</strong>beeld een<br />

tekort aan ruimte of de nood aan een<br />

specifiek type ruimte, zoals een uitnodigende<br />

ontmoetingsruimte, sportruimte of<br />

buitenruimte. Anderen konden aangeven<br />

of zij over infrastructuur beschikken die<br />

ze graag (volledig of gedeeltelijk) willen<br />

openstellen of op zoek zijn naar een<br />

concrete inhoudelijke samenwerking met<br />

andere sectoren of organisaties.<br />

In totaal dienden er 71 organisaties een<br />

kandidaatstelling in, waarvan 34 aanbie-<br />

Goedkeuring<br />

projectoproep<br />

mei ‘21<br />

Vooroverleg<br />

netwerkpartners<br />

juni ‘21<br />

Lancering oproep<br />

augustus ‘21


Kandidaatstelling projectoproep<br />

‘gemeenschapsinfrastructuur als broedplek in<br />

<strong>Brussel</strong>’<br />

01-2100901<br />

/////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////<br />

Vlaams <strong>Brussel</strong>fonds<br />

Havenlaan 88, bus 70, 1000 <strong>Brussel</strong><br />

T 02 553 56 28<br />

brussel@vlaanderen.be<br />

vlaanderen.be/brussel<br />

Waar<strong>voor</strong> dient dit formulier?<br />

Met dit formulier kunnen Vlaams-<strong>Brussel</strong>se organisaties een kandidatuur indienen in het kader van de projectoproep<br />

‘gemeenschapsinfrastructuur als broedplek in <strong>Brussel</strong>’. De <strong>voor</strong>waarden vindt u in de toelichting bij de projectoproep.<br />

Hoe en wanneer bezorgt u dit formulier?<br />

Scan dit ingevulde formulier en de bijlagen in als één pdf-bestand en mail het uiterlijk op maandag 18 oktober 2021 naar<br />

brussel@vlaanderen.be. Als u het antwoord op een vraag in een apart document wilt opnemen, vermeldt u op die<br />

bijlage het nummer van de vraag. Bij de vraag vermeldt u ‘zie bijlage’.<br />

Gegevens van de kandiderende organisatie(s)<br />

1 Biedt uw organisatie infrastructuur aan of heeft uw organisatie een vraag naar infrastructuur?<br />

Kruis aan wat van toepassing is.<br />

☐ Ik bied infrastructuur aan.<br />

☐ Ik heb een vraag naar infrastructuur.<br />

2 Stelt u zich kandidaat als individuele organisatie of als samenwerkingsverband?<br />

Kruis aan wat van toepassing is.<br />

☐ als individuele organisatie<br />

☐ als een samenwerkingsverband van verschillende evenwaardige partners waarbij een locatie mogelijk al<br />

gedefinieerd is. De partners vullen allemaal hun gegevens in en ondertekenen samen de kandidaatstelling.<br />

☐ als een samenwerkingsverband tussen een aanbieder van infrastructuur en meerdere (kleinere) organisaties als<br />

toekomstige gebruikers van die infrastructuur. De aanbieder van infrastructuur dient de kandidaatstelling in. Een<br />

intentieverklaring van de toekomstige gebruikers van de infrastructuur volstaat.<br />

17<br />

3 Vul de gegevens in van de kandiderende organisatie(s).<br />

Als de kandidaatstelling een samenwerkingsverband tussen verschillende evenwaardige partners is, vullen alle partners<br />

hun gegevens in. In dat geval kunt u de tabel kopiëren en zo veel keer in het formulier plakken als er extra partners zijn.<br />

Kopieer de lege rij boven de tabel mee: op die manier verliest u geen opmaak.<br />

organisatie 1<br />

naam organisatie<br />

juridisch statuut<br />

straat en nummer<br />

postnummer en gemeente<br />

naam contactpersoon<br />

Template kandidaatstelling projectoproep<br />

‘gemeenschapsinfrastructuur als Broedplek in <strong>Brussel</strong>’<br />

Deadline<br />

kandidaatstelling<br />

oktober ‘21


Werksessie in <strong>voor</strong>bereiding van het subsidiedossier © Track<br />

18<br />

Schets in <strong>voor</strong>bereiding van het<br />

subsidiedossier Kuumba © Paul Steinbrück<br />

Schets in <strong>voor</strong>bereiding van het<br />

subsidiedossier © Track


ders en 37 aanvragers van een plek. Een<br />

inventarisatie ervan bracht de noden en<br />

opportuniteiten die zich aandienden,<br />

in kaart. Zo concentreerde het aanbod<br />

van infrastructuur zich <strong>voor</strong>namelijk in<br />

de centrale wijken, tegenover een meer<br />

versnipperd aanbod in de perifere wijken<br />

rondom de <strong>Brussel</strong>se vijfhoek. De hoogste<br />

ruimtevraag kwam vanuit het socio-economisch<br />

fragieler weefsel, op plekken<br />

waar vandaag nog weinig gemeenschaps<strong>voor</strong>zieningen<br />

zijn of waar urgente noden<br />

boven kwamen drijven.<br />

Meerdere dossiers legden een problematiek<br />

van sociale inclusie bloot. Ze benoemden<br />

onder andere de nood aan het doorbreken<br />

van het isolement en nuancering<br />

van het imago van jongeren in jeugdhulp,<br />

nood aan intergenerationeel ontmoeten,<br />

aandacht <strong>voor</strong> integratie van mensen met<br />

een nieuwkomersachtergrond of nood aan<br />

een laagdrempelige ontmoetingsplek in de<br />

wijk. Verschillende instituten zoals (brede)<br />

scholen of (muziek)academies stelden zich<br />

kandidaat en zagen de projectoproep als<br />

een kans tot verbreding van hun institutionele<br />

werking door hun infrastructuur<br />

(nog meer) ter beschikking te stellen van<br />

de buurt, mits beantwoord werd aan het<br />

beheervraagstuk. Sportorganisaties trachtten<br />

via <strong>Broedplekken</strong> een verbinding te<br />

leggen tussen sport, recreatie en welzijn,<br />

waarbij het belang van veilige, aangepaste<br />

en toegankelijke infrastructuur naar voren<br />

kwam.<br />

Met het oog op de potentiële ontwikkeling<br />

van een investeringsproject werden<br />

onderlinge koppelingen gemaakt, zowel<br />

op inhoudelijk vlak, als op vlak van hun<br />

concrete ruimtevraag en -aanbod. Na een<br />

online matchmaking-event dat organisaties<br />

met elkaar in contact bracht, volgde<br />

een verificatieperiode waarop uiteindelijk<br />

22 coalities van organisaties intekenden.<br />

Plek dromen <strong>voor</strong> de toekomst<br />

Na de verificatie ging men van start met<br />

het opmaken van een subsidiedossier.<br />

Organisaties die soms nooit eerder samenwerkten,<br />

verkenden <strong>voor</strong> het eerst wat het<br />

betekent om als organisatie een Broedplek<br />

te vormen en welke ruimtelijke aanpassingen<br />

dit vergt aan hun infrastructuur.<br />

Om hen te ondersteunen in de opmaak<br />

van hun dossiers, werden de verschillende<br />

organisaties aan een expert gekoppeld.<br />

Afhankelijk van de ondersteuningsnood<br />

werd zo architecturale, organisatorische,<br />

financiële of sociaal-maatschappelijke<br />

expertise ingebracht. De experten waren<br />

Lucas Devolder (Constructlab), Bert De<br />

Bakker (Constructlab), Evi Swinnen (Timelab),<br />

Paul Steinbrück (Pooliscool), Pieter<br />

Van Damme (Impact), Laura Muyldermans<br />

(Architect), Jan Laute (Dear Pigs),<br />

Marie Vanderghote (Broei), Maarten Van<br />

Den Driessche (Ugent), Jolien Naeyaert<br />

(KULeuven) en Bert Gellynck (1010).<br />

In deze fase van opmaak van de dossiers<br />

werd er duidelijkheid geschept over welke<br />

organisatie de verantwoordelijkheid zal<br />

nemen als indiener en bijgevolg ook de<br />

begunstigde zal zijn van de eventuele<br />

subsidie (doorgaans diegene die over de<br />

infrastructuur beschikt). Met de andere<br />

organisatie(s) werden in deze fase ook<br />

juridische overeenkomsten afgesloten<br />

19<br />

Matchmaking<br />

december ‘21<br />

Verificatiemoment<br />

januari ‘22<br />

Werksessies<br />

met experten<br />

februari ‘22


<strong>voor</strong> gedeeld gebruik van ruimte of andere<br />

afspraken met betrekking tot een duurzame<br />

samenwerking.<br />

Voorafgaand aan de indiening van het<br />

subsidiedossier, kregen de organisaties<br />

de kans om hun dossier te pitchen aan de<br />

subsidiërende overheid, het Team Coördinatie<br />

<strong>Brussel</strong> en het studieteam, niet ter<br />

evaluatie maar als een laatste moment van<br />

begeleiding om zaken op scherp te stellen.<br />

Indien nodig konden – in beide richtingen<br />

– bijkomende vragen beantwoord of zaken<br />

toegelicht worden ter verduidelijking van<br />

het subsidiedossier.<br />

Uiteindelijk werden achttien subsidiedossiers<br />

ingediend, waarvan er finaal twaalf<br />

werden weerhouden.<br />

Plek waarmaken in de realiteit<br />

daarbij was om een concreet beeld te hebben<br />

van de successen en struikelblokken<br />

bij de ontwikkeling van de <strong>Broedplekken</strong><br />

te delen met elkaar: Op welke manier<br />

organiseert men zich? Op welke manier<br />

draagt het delen van de ruimte wel of niet<br />

bij tot de uitwisseling tussen organisaties?<br />

Zijn er inzichten op vlak van ruimtelijke<br />

aspecten die niet waren <strong>voor</strong>zien in het<br />

initiële dossier dat ingediend werd? Zou<br />

men zichzelf al een Broedplek kunnen<br />

noemen?<br />

Vier intervisiemomenten op locatie<br />

waarin drie <strong>Broedplekken</strong> op basis van gelijkaardige<br />

sociaal-ruimtelijke kenmerken<br />

aan elkaar gekoppeld werden, dienden als<br />

uitwisselmoment. Zowel tussen Broedplek<br />

en studieteam als tussen <strong>Broedplekken</strong><br />

onderling. Deze uitwisseling liet toe om<br />

gelijkenissen en verschillen tussen de<br />

<strong>Broedplekken</strong> onderling bloot te leggen:<br />

20<br />

<strong>Broedplekken</strong> Walter Werkt, Cultureghem,<br />

Kuumba, Hoodstedelijke Kunstacademie,<br />

Sint-Jans-Molenbeek Scholengroep,<br />

Globe Aroma, Passa Porta,<br />

Hovenier, Danscentrumjette, Liga <strong>voor</strong><br />

Mensenrechten, Track en Jeugdcentrum<br />

Aximax zullen minstens de komende tien<br />

jaar samen met hun partnerorganisaties<br />

werken aan het vormgeven van hun<br />

<strong>Broedplekken</strong>.<br />

Tijdens het eerste jaar van hun traject ondersteunde<br />

het begeleidingstraject hen in<br />

het uitbouwen ervan, het realiseren van de<br />

<strong>voor</strong>opgestelde ambities en deze waar mogelijk<br />

te overstijgen. Daarnaast versterkte<br />

het begeleidingstraject het netwerk tussen<br />

de <strong>Broedplekken</strong> onderling. Bedoeling<br />

(1) 1 De twaalf <strong>Broedplekken</strong> worden tot<br />

op heden vaak genoemd bij de naam<br />

van de indiener van het dossier, meestal<br />

ook de eigenaar van de infrastructuur. In<br />

eerste instantie polsten we daarom naar<br />

een eventueel nieuwe naam <strong>voor</strong> de plek,<br />

nu zij door meerdere samenwerkende<br />

partnerorganisaties wordt bewoond,<br />

ingevuld en vormgegeven. (2) 2 In combinatie<br />

met enkele beelden van de ruimte en<br />

een object dat symboliseert hoe men als<br />

organisatie en als plek evolueert richting<br />

een Broedplek, benoemden we de visie<br />

en missie van ieders Broedplek. (3) 3 De<br />

sociaal-ruimtelijke inbedding van iedere<br />

plek werd vervolgens in kaart gebracht:<br />

op schaal van het <strong>Brussel</strong>s gewest, de wijk<br />

of de straat duidde iedere Broedplek aan<br />

Indiening dossiers,<br />

april ‘22<br />

Twaalf <strong>Broedplekken</strong><br />

van start! juni ‘22


1<br />

2<br />

Globe Aroma<br />

Naam Broedplek:<br />

1.1 SOCIAAL-RUIMTELIJKE INBEDDING (PARTNERS + DOELGROEP)<br />

Met welke actoren werken jullie samen en waar bevinden ze zich? Duid zowel de samenwerkende<br />

partners als doelgroepen aan op de plannen en luchtfoto. Gebruik twee kleuren.<br />

Een object dat symboliseert hoe jullie aan het evolueren zijn naar een Broedplek:<br />

3<br />

Globe Aroma<br />

1.2 SOCIAAL-RUIMTELIJKE INBEDDING (TYPOLOGIE)<br />

Globe Aroma<br />

4<br />

Hoe zou je je als Broedplek positioneren?<br />

21<br />

1<br />

3<br />

2<br />

1<br />

2 3<br />

Als (thematisch) bovenlokaal<br />

netwerk dat zich verankert op<br />

een plek:<br />

Een sociaal-culturele<br />

ontmoetingsplaats die<br />

als spilfiguur fungeert in een<br />

bovenlokaal (thematisch) netwerk.<br />

Als een cluster waar verschillende<br />

communities samenhuizen:<br />

Een sociaal-culturele<br />

ontmoetingsplaats waar<br />

samenhuizen van organisaties leidt<br />

tot kruisbestuiving en intersectorale<br />

samenwerking binnenshuis.<br />

Als (mobiele) infrastructuur dat<br />

zich openstelt <strong>voor</strong> de wijk:<br />

Een sociaal-culturele ontmoetingsplaats<br />

met een sterk en breed lokaal<br />

netwerk van partners (gevestigde<br />

organisaties, buurtbewoners,...) om<br />

de lokale dynamiek in de wijk te<br />

stimuleren of versterken.<br />

Templates intervisiemoment maart 2023<br />

Telefonische<br />

check-ins,<br />

januari ‘23<br />

Intervisiemoment op<br />

locatie, maart ‘23


2.1 ORGANISATIE EN ACTOREN<br />

Globe Aroma<br />

Op welke manier organiseren jullie zich als Broedplek? Teken een organigram zoals jullie dit<br />

momenteel zien of waar jullie samen naar toewerken. Dit mag een ‘work in progress’ zijn.<br />

2.2 RUIMTE<br />

Globe Aroma<br />

Welke soorten ruimte dragen bij aan jullie Broedplek? Welke ruimtelijke ingrepen hebben jullie<br />

<strong>voor</strong>zien? Duid de cruciale ruimtelijke bouwstenen aan.<br />

5<br />

6<br />

2.3 KENMERKEN<br />

Globe Aroma<br />

Welke uitgangspunten of kenmerken dragen jullie uit als Broedplek? Positioneer je. Noteer welke<br />

bouwstenen, zowel actoren (2.1) als ruimtelijke bouwstenen (2.2) hieraan bijdragen.<br />

Globe Aroma<br />

7<br />

8<br />

22<br />

A - Open en gesloten zijn<br />

D - Samen of alleen werken<br />

toegankelijk en<br />

laagdrempelig <strong>voor</strong><br />

iedereen<br />

gericht op een<br />

specifieke doelgroep<br />

co-creatie staat centraal<br />

elke organisatie doet<br />

eigen activiteiten <strong>voor</strong><br />

eigen doelgroep<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

B- Formeel en informeel ontmoeten<br />

informeel ontmoeten<br />

staat centraal<br />

ontmoeting gebeurt<br />

georganiseerd (bv. via<br />

programma)<br />

E - Gedeelde missie en doel<br />

één gemeenschappelijke elke organisatie heeft<br />

visie en missie met alle eigen missie maar er is<br />

organisaties<br />

ook een gedeeld doel<br />

verschillende visies<br />

naast elkaar<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

C - Flexibel en gericht zijn<br />

F - ..............................<br />

alle ruimtes laten<br />

meervoudig ruimtegebruik<br />

toe en zijn flexibel<br />

de meeste ruimtes laten<br />

meervoudig ruimtegebruik<br />

toe<br />

de meeste ruimtes specifiek<br />

ingericht <strong>voor</strong> gericht<br />

gebruik<br />

alle ruimtes zijn specifiek<br />

ingericht <strong>voor</strong> gericht<br />

gebruik<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

Bouwstenen van actoren<br />

Ruimtelijke bouwstenen<br />

Templates intervisiemoment maart 2023


met welke actoren zij samenwerken en op<br />

welke doelgroepen ze hun focus leggen, en<br />

waar deze zich bevinden. (4) 4 In combinatie<br />

met de visie en missie van de plek werd<br />

dieper doorgegaan op hoe men zich als<br />

Broedplek positioneert: als (thematisch)<br />

bovenlokaal netwerk dat zich verankert<br />

op één plek, als cluster waar verschillende<br />

gemeenschappen in samenhuizen of als<br />

infrastructuur die zich openstelt <strong>voor</strong> de<br />

wijk met een breed lokaal netwerk van<br />

partners en focus op lokale wijkdynamiek.<br />

Deze positionering liet toe om de visie<br />

en missie van iedere Broedplek verder te<br />

verfijnen.<br />

(5) 5 (6) 6 Om de vertaalslag te maken van<br />

een missie en visie naar een concrete<br />

dagelijkse manier van werken, werd<br />

dieper doorgegaan op organisatorische en<br />

ruimtelijke aspecten die bijdragen aan het<br />

realiseren daarvan. Aan de <strong>Broedplekken</strong><br />

werd gevraagd om zichzelf en partnerorganisaties<br />

schematisch te positioneren<br />

ten opzichte van elkaar. Dit toonde aan<br />

hoe ze zich organiseren, welke onderlinge<br />

verbanden en afspraken er zijn of verschillende<br />

rolverdelingen. Daarnaast zijn<br />

er in de infrastructuur van de Broedplek<br />

ruimtes of ruimtelijke elementen aanwezig<br />

of missend, die bij (kunnen) dragen aan<br />

de goede werking van de Broedplek.<br />

(7) 7 (8) 8 Dit koppelden we terug met de<br />

identiteit die de Broedplek wil uitstralen:<br />

Is de Broedplek open <strong>voor</strong> iedereen of gesloten<br />

en specifiek gericht op een bepaalde<br />

doelgroep? Zet men in op informeel ontmoeten<br />

of gebeurt ontmoeting georganiseerd?<br />

Is men flexibel in ruimtegebruik of<br />

zijn alle ruimtes ingericht <strong>voor</strong> een specifiek<br />

doeleinde? Staat co-creatie centraal<br />

of focust iedere organisatie op haar eigen<br />

activiteiten? Staat één gemeenschappelijke<br />

visie en missie centraal, hebben partnerorganisaties<br />

een gedeeld doel of liggen er<br />

verschillende visies naast elkaar?<br />

Door deze aspecten in vraag te stellen<br />

en te koppelen met organisatorische en<br />

ruimtelijke bouwstenen en elkaar te inspireren<br />

en motiveren, werd het onderlinge<br />

verband telkens opnieuw gelegd: de<br />

inhoudelijke missie en visie, de manier<br />

van organiseren en de ruimtelijke vertaling<br />

daarvan, kunnen niet los van elkaar<br />

bekeken worden. <strong>Broedplekken</strong> gaan over<br />

stenen én mensen.<br />

Het studieteam nam de inzichten mee<br />

en maakte op basis van de gelijkenissen<br />

en verschillen een overkoepelende<br />

analyse van de twaalf <strong>Broedplekken</strong>.<br />

Dit resulteerde in een overzichtstekening,<br />

ook opgenomen in dit rapport, die<br />

werd gepresenteerd op de derde Trefdag<br />

<strong>Brussel</strong>, een ontmoetingsmoment tussen<br />

Vlaams-<strong>Brussel</strong>se partners. Het programma<br />

van deze dag stond grotendeels in<br />

het teken van het <strong>Broedplekken</strong>traject en<br />

het belang van sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur in de stad. De Trefdag gaf<br />

meer zichtbaarheid aan de <strong>Broedplekken</strong><br />

en de daarbij horende bestaande en toekomstige<br />

<strong>Brussel</strong>se dynamiek. Niet alleen<br />

om het huidige netwerk van <strong>Broedplekken</strong><br />

te valoriseren maar ook om eventuele<br />

toekomstige organisaties en praktijken te<br />

inspireren.<br />

23<br />

Stuurgroep 1,<br />

juni ‘23<br />

Trefdag <strong>Brussel</strong>,<br />

september ‘23


(Nog meer) Plek vrijmaken <strong>voor</strong> <strong>Broedplekken</strong><br />

Doorheen het driejarig traject werkten<br />

Team Coördinatie <strong>Brussel</strong> en het studieteam<br />

nauw samen. De <strong>voor</strong>naamste focus<br />

lag op het ondersteunen van de huidige<br />

twaalf <strong>Broedplekken</strong> in <strong>Brussel</strong>. Daarnaast<br />

werd onderzocht op welke manier dit<br />

traject ook kan bijdragen aan de realisatie<br />

van toekomstige <strong>Broedplekken</strong>. Niet<br />

alleen op niveau van de organisaties, maar<br />

ook op niveau van beleid werd nagedacht<br />

hoe dit traject zaadjes <strong>voor</strong> toekomstige<br />

<strong>Broedplekken</strong> kan planten.<br />

24<br />

Daarom werd op twee momenten in het<br />

traject een Stuurgroep georganiseerd<br />

waarin de geleerde lessen en de aanbevelingen<br />

richting beleid verder afgetoetst<br />

konden worden met een brede groep van<br />

actoren uit dat beleid: Sport Vlaanderen,<br />

VGC (Vlaamse Gemeenschapscommissie),<br />

G-O onderwijs, Departement<br />

Cultuur, Jeugd en Media, Departement<br />

Onderwijs en Vorming, Kenniscentrum<br />

Welzijn, Wonen en Zorg, Departement<br />

Werk en Sociale Economie, Team Vlaams<br />

Bouwmeester en Team <strong>Brussel</strong>s Bouwmeester<br />

gaven mee richting aan de ontwikkeling<br />

van deze beleidsaanbevelingen,<br />

die te vinden zijn aan het einde van dit<br />

rapport.<br />

Stuurgroep 2,<br />

december ‘23<br />

Slotmoment<br />

<strong>Broedplekken</strong>,<br />

januari ‘24


25


11<br />

8<br />

9<br />

10<br />

5 6 7<br />

12<br />

2 3<br />

1<br />

4


3. Twaalf <strong>Broedplekken</strong> <strong>voor</strong> <strong>Brussel</strong><br />

1<br />

2<br />

3<br />

4<br />

5<br />

6<br />

7<br />

8<br />

9<br />

10<br />

11<br />

12<br />

Walter Werkt<br />

Cultureghem<br />

Kuumba<br />

Hoofdstedelijke Kunstacademie<br />

Sint-Jans-Molenbeek Scholengroep<br />

Globe Aroma<br />

Passa Porta<br />

Hovenier<br />

Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten<br />

Track<br />

Danscentrumjette<br />

Jeugdcentrum Aximax


Deze landschapstekening geeft een overzicht<br />

van de twaalf <strong>Brussel</strong>se <strong>Broedplekken</strong>. In<br />

volgorde van links naar rechts zijn <strong>Broedplekken</strong><br />

Walter Werkt, Cultureghem, Kuumba,<br />

Hoofdstedelijke Kunstacademie, Globe Aroma,<br />

Ket&Co, Passa Porta, Hovenier, Liga <strong>voor</strong><br />

Mensenrechten, Track, Danscentrumjette en<br />

Jeugdcentrum Aximax verbeeld. De tekening is<br />

gebaseerd op de inzichten die <strong>voor</strong>tkomen uit<br />

de subsidiedossiers en de verschillende checkins<br />

en werkmomenten met de <strong>Broedplekken</strong>. Ze<br />

zijn een momentopname tijdens het eerste jaar<br />

van hun <strong>Broedplekken</strong>parcours en tonen de<br />

partnerorganisaties en de sociaal-ruimtelijke<br />

bouwstenen die als fundamenteel beschouwd<br />

worden in het realiseren van de Broedplek. De<br />

groene vlaggetjes geven de partnerorganisaties<br />

weer die er samen werken aan het uitbouwen<br />

van de plek. De ‘sociaal-ruimtelijke bouwstenen’<br />

zijn weergegeven in het blauw.<br />

Dit hoofdstuk geeft naast de landschapstekening<br />

een overzicht van iedere Broedplek dat<br />

toelicht waar elke plek <strong>voor</strong> staat en vervolgens<br />

dieper ingaat op zowel de ‘sociaal-ruimtelijke<br />

inbedding’ als de ‘sociaal-ruimtelijke bouwstenen’<br />

die men hanteert. Het volgende hoofdstuk<br />

(sociaal-ruimtelijke bouwstenen <strong>voor</strong> <strong>Broedplekken</strong>)<br />

gaat dieper in op elk van deze bouwstenen.


2<br />

TICKETS<br />

TICKETS<br />

Fi l t er café<br />

F<br />

iltré<br />

N<br />

a kama<br />

K u<br />

B<br />

regem<br />

oxing<br />

7<br />

4 5 6<br />

3<br />

1<br />

M US-E<br />

Bibliotheek aan tools<br />

s<br />

B<br />

rede<br />

c hool<br />

P ool is<br />

cool<br />

S<br />

A AMO<br />

Cul t u reghem<br />

Programmator<br />

Financieel-zakelijk model<br />

2<br />

Fietsenstalling<br />

M US-E<br />

Studio<br />

Koer<br />

Vitrine<br />

Poort<br />

Keuken<br />

Witruimte<br />

Wa<br />

l t er Werk<br />

t<br />

1


O<br />

Mo<br />

R<br />

l enbeek<br />

ebels<br />

Keuken<br />

Fora<br />

Inte<br />

r nationaa<br />

c omité<br />

l<br />

Verbinder<br />

K U UMBA<br />

3<br />

Vitrine<br />

M etX<br />

Studio<br />

AIF+<br />

<strong>Brussel</strong> Zuid<br />

Toolbox<br />

4<br />

Badgesys


C o m munity<br />

Kla n k verbond<br />

L a<br />

b olobo<br />

Mo<br />

l enketjes<br />

D<br />

’ Broej<br />

Verbinder<br />

K<br />

e t&co<br />

Gem<br />

e e ntebestuu r<br />

S-J- M olenbeek<br />

Badgesysteem<br />

GC<br />

D e Platoo<br />

6<br />

Conciërge<br />

L a n d Trust<br />

Terra<br />

N ova<br />

Th e<br />

Kitchen<br />

P<br />

i gment<br />

Keuken<br />

Poort<br />

G<br />

A<br />

lobe<br />

roma<br />

Witruimte<br />

Toolbox<br />

Onthaal<br />

5<br />

Studio<br />

7<br />

Onthaal<br />

Hoo<br />

f d stedelijk e<br />

Kun s t academi e<br />

P assa<br />

P orta<br />

adgesysteem<br />

Badgesysteem<br />

Huismoeder/huisvader


TICKETS<br />

Sch o ol zonder<br />

r a cisme<br />

Lig o<br />

<strong>Brussel</strong>ee r<br />

Vla a m se Dienst<br />

Spe e<br />

l p<br />

leinwerkin g<br />

Koer<br />

Fed. M arokkaanse<br />

v e r e nigingen<br />

De O vermolen<br />

M P<br />

C TOOP<br />

Onthaal<br />

B BJJA<br />

M<br />

F MDO<br />

Keuken<br />

Toolbox<br />

dro<br />

L<br />

i ge des<br />

it s humain s<br />

8<br />

L<br />

i g a <strong>voor</strong><br />

me n s enrechte n<br />

Badgesysteem<br />

Verbinder<br />

9<br />

L a<br />

Fourna<br />

M<br />

M


in s<br />

SCHOOL<br />

La<br />

b olobo<br />

WZC<br />

7<br />

4 5 6<br />

3<br />

2<br />

1<br />

Programmator<br />

Da n<br />

s centrum<br />

j ette<br />

Veilig en prikkelarm<br />

11<br />

Toegankelijkheid<br />

Bereikbaarheid<br />

Programmator<br />

GC<br />

T en Noe y<br />

R<br />

e belle<br />

Si n<br />

t-Lukas<br />

Se w<br />

for life<br />

La<br />

b<br />

North<br />

Ur b<br />

a n Foxes<br />

Witruimte<br />

Toolbox<br />

Financieel zakelijk model<br />

10<br />

<strong>Brussel</strong> Noord<br />

Keuken<br />

Fietsenstalling<br />

Circ<br />

h<br />

u<br />

s zonde<br />

a nden<br />

r<br />

GC<br />

T en Noe y<br />

BS T en Nude<br />

Verbinder<br />

12<br />

A<br />

x imax<br />

Poort<br />

Badgesysteem


34<br />

© Miles Fischer


1<br />

BROEDPLEK<br />

WALTER WERKT<br />

Locatie broedplek:<br />

Van Lintstraat 43-45-47<br />

1070 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Walter Werkt vzw,<br />

MUS-E Belgium vzw<br />

Werkplaats Walter is een werkplek <strong>voor</strong> experiment,<br />

kunst en muziek. De Werkplaats ontstond op initiatief<br />

van Walter Werkt, die ze nu samen met MUS-E<br />

vormgeeft en beheert. Beide organisaties zijn actief<br />

in de kunstenwereld en hebben er eigen sterktes en<br />

expertise uitgebouwd. Zo zet Walter Werkt in op een<br />

uitgebreide residentiewerking <strong>voor</strong> muzikanten en<br />

kunstenaars, en biedt men plek <strong>voor</strong> concerten en<br />

kwalitatieve atelierruimte. MUS-E legt de verbinding<br />

tussen professionele kunstenaars en mensen van alle<br />

leeftijden en achtergronden. Dit doen ze door participatieve<br />

en intercreatieve trajecten op te zetten op<br />

verschillende plekken in <strong>Brussel</strong>. Samen een Broedplek<br />

opzetten laat toe elkaars werking en netwerk in<br />

de kunstenwereld te versterken, en om het potentieel<br />

van de plek nog meer te benutten dan <strong>voor</strong>heen. Voor<br />

Walter Werkt blijft de uitvalsbasis de werkplaats zelf,<br />

<strong>voor</strong> MUS-E biedt een Broedplek in de wijk Kuregem<br />

een kans om van een nomadische werking te<br />

evolueren naar een combinatie van een fysiek atelier<br />

en uitvalsbasis waar deelnemers, buurtbewoners en<br />

kunstenaars elkaar ontmoeten.<br />

35<br />

Fietsenstalling<br />

M US-E<br />

Studio<br />

Koer<br />

Witruimte<br />

Keuken<br />

Vitrine<br />

Poort<br />

Wa<br />

l t er Werk<br />

t


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

36<br />

De Broedplek biedt de mogelijkheid om de<br />

netwerken van beide organisaties nog beter<br />

te laten samensmelten. Dat uit zich op twee<br />

niveaus. Op bovenlokaal niveau zetten<br />

MUS-E en Walter Werkt via school- en<br />

kunstprojecten en participatie in op hun<br />

eigen netwerken van binnen- en buitenlandse<br />

kunstenaars. Door de Broedplek die<br />

ze samen vormgeven, ontstaat er wederzijdse<br />

kruisbestuiving. Dat zorgt <strong>voor</strong><br />

kansen die ook op lokaal niveau renderen.<br />

De Broedplek gaat daarom op zoek naar<br />

diverse verbindingen tussen de kunstpraktijken<br />

en de bewoners van Kuregem in<br />

Anderlecht.<br />

Walter Werkt en MUS-E werkten eerder<br />

al samen in tijdelijke projecten. Nu deze<br />

samenwerking als Broedplek bestendigd<br />

is met deze gedeelde fysieke plek, gaat de<br />

zoektocht verder. Daarbij gaat het <strong>voor</strong>al<br />

om het vinden van een balans in hoe de<br />

ene partner als eigenaar en de andere als<br />

samenwonende partner toch op een evenwaardig<br />

niveau kunnen samenwerken. Het<br />

zoeken van een balans op organisatorisch,<br />

zakelijk en financieel vlak lijkt daarbij de<br />

grootste uitdaging om de komende maanden<br />

aan te pakken.<br />

Een combinatie van verschillende ruimtes<br />

zorgt er<strong>voor</strong> dat diverse vormen van gebruik<br />

mogelijk zijn. De Broedplek is <strong>voor</strong>zien<br />

van een polyvalente atelierruimte <strong>voor</strong><br />

activiteiten en de uitwerking van projecten,<br />

studio- of breakout ruimtes, bureauruimte,<br />

de keuken <strong>voor</strong> informeel ontmoeten, een<br />

foyer en een zichtbaar onthaal. Verder gaat<br />

men op zoek naar hoe Werkplaats Walter,<br />

naast de verbinder van het bovenlokaal<br />

netwerk van kunstenaars, ook een lokale<br />

plek <strong>voor</strong> de wijk kan zijn. Een transparante,<br />

open (en gecontroleerde) toegangspoort<br />

draagt bij aan de zichtbaarheid en toegankelijkheid<br />

en speelt een belangrijke rol om<br />

die link met de wijk te maken.


g<br />

Muzikanten in Werkplaats Walter<br />

© Kris Verdonck<br />

37<br />

Samenwerkende partnerorganisaties in de Broedplek Walter Werkt<br />

© Bryan Herrezeel


38<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van de partners in Broedplek Walter Werkt,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Bizet Bizar: tijdelijk project parking Bizet als samenwerking tussen<br />

Walter werkt, MUS-E Belgium en Dear pigs © Sien Verstraeten<br />

39<br />

Bizet Bizar: tijdelijk project parking Bizet als samenwerking tussen<br />

Walter werkt, MUS-E Belgium en Dear pigs © Sien Verstraeten


40<br />

Ruimtelijke ingrepen in Broedplek Walter Werkt,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Atelierruimte © Miles Fischer<br />

Muziekzaal in Werkplaats Walter<br />

© Miles Fisher<br />

41<br />

Schets LABO © Pierre Lhoas,<br />

Lhoas&Lhoas Architectes<br />

Grondplan 1 e verdieping<br />

© Lhoas&Lhoas Architectes


42<br />

© Cultureghem


2<br />

BROEDPLEK<br />

CULTUREGHEM<br />

Locatie Broedplek:<br />

Verspreid over de stad<br />

+ Hub: Ropsy Chaudronstraat<br />

24, 1070 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Cultureghem, MUS-E<br />

Belgium vzw, Pool is Cool vzw,<br />

SAAMO <strong>Brussel</strong> vzw, Brede<br />

School, FilterCaféFiltré Atelier<br />

vzw, Molenbeek Rebels<br />

Basketball vzw, Kuregem Boxing<br />

Academy vzw<br />

De vele partnerorganisaties die betrokken zijn in de<br />

ontwikkeling van deze mobiele Broedplek, bundelen<br />

hun expertise rond plekwerk, kunst, sport, welzijn,<br />

mobiliteit, publieke ruimte en educatie. Via een<br />

gezamenlijk, participatief traject werken zij aan een<br />

op maat gemaakte en mobiele infrastructuur. De<br />

verschillende mobiele opstellingen hebben als doel<br />

de publieke ruimte te (her)activeren en op de plekken<br />

waarin ze landen, lokale wijkdynamiek te versterken.<br />

Hun <strong>voor</strong>naamste focus ligt daarbij op de <strong>Brussel</strong>se<br />

kanaalzone en de wijken rondom. Dat zijn meteen<br />

ook de plekken waar een groot aantal van de partners<br />

al een netwerk heeft opgebouwd. De Broedplek zorgt<br />

er<strong>voor</strong> dat in die wijken nieuwe plekken ontstaan in<br />

de publieke ruimte om samen te spelen, eten, ontmoeten,<br />

sporten of leren. Ze activeren straten, wijken,<br />

pleinen en parken om mensen te inspireren en te<br />

activeren in het nadenken over hun (toekomstige)<br />

leefomgeving. De ruimte bij Abattoir is momenteel de<br />

thuisbasis <strong>voor</strong> de mobiele tools. Uiteindelijk is het de<br />

bedoeling dat de hub rondtrekt en op meerdere plekken<br />

ankerpunten kent. Op termijn is het de bedoeling<br />

om de mobiele tools vrij ter beschikking te stellen<br />

zodat elke wijkbewoner er mee kan experimenteren.<br />

43<br />

Bibliotheek aan tools<br />

B<br />

rede<br />

s c hool<br />

Programmator<br />

Cul t u reghem<br />

Fi l t er café<br />

F<br />

iltré<br />

Financieel-zakelijk model<br />

K u<br />

B<br />

regem<br />

oxing<br />

N<br />

a kama<br />

P ool is<br />

cool<br />

Mo<br />

R<br />

l enbeek<br />

ebels<br />

7<br />

4 5 6<br />

3<br />

2<br />

1<br />

S A AMO<br />

M US-E


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

44<br />

De partnerorganisaties van de mobiele<br />

Broedplek zijn verspreid over <strong>Brussel</strong>. Ze<br />

bevinden zich in en rond de kanaalzone.<br />

In hun dagdagelijkse werking maken ze<br />

regelmatig gebruik van de publieke ruimte,<br />

iets wat ze met de ontwikkeling van de mobiele<br />

tool willen verderzetten. Als rondreizende<br />

Broedplek ligt de focus, ondanks<br />

haar nomadische en tijdelijke interventie,<br />

<strong>voor</strong>al op het innestelen in de wijk waar de<br />

mobiele tool landt. De thuisbasis van de<br />

mobiele tools is een verplaatsbare hub, die<br />

op verschillende plekken in de stad <strong>voor</strong><br />

langere tijd halt kan houden. De locaties<br />

van de hub en de ‘innesteling’ van de<br />

mobiele tools hangen af van het programma<br />

en de diverse samenwerkingen tussen<br />

de partnerorganisaties. De mobiele tools<br />

doorkruisen op die manier de volledige<br />

stad.<br />

De doelgroep die gebruik maakt van de<br />

mobiele Broedplek hangt af van de combinatie<br />

van partnerorganisaties en het uiteindelijke<br />

programma. In de eerste plaats zal<br />

dit gericht zijn op toevallige <strong>voor</strong>bijgangers,<br />

buurtbewoners en vermaakzoekers,<br />

maar ook sporters, activisten, nieuwkomers,<br />

creatievelingen, jongeren en ouderen<br />

zullen de Broedplek via de partnerorganisaties<br />

en naargelang de aard van de mobiele<br />

tool voluit kunnen exploreren.<br />

Momenteel is Cultureghem de centrale<br />

spilfiguur (huismoeder/huisvader) in de<br />

organisatie van de mobiele Broedplek.<br />

Zowel de praktische organisatie als de<br />

eindverantwoordelijkheid van de tools ligt<br />

bij hen. Van zodra de mobiele tools landen<br />

in de stad, landt ook het beheer van de<br />

tools en de verantwoordelijkheid daar<strong>voor</strong><br />

bij de gebruikers en partnerorganisaties.<br />

Het beheer en de organisatie van de hub<br />

is gekoppeld aan de organisatie waar de<br />

hub zich op dat moment bevindt. Via<br />

badges, planningstools en online agenda’s<br />

zoekt men naar manieren om de mobiliteit<br />

van de Broedplek zo efficiënt mogelijk te<br />

organiseren en de verantwoordelijkheid te<br />

delen. Digitale software speelt hierbij een<br />

belangrijke rol.<br />

Meerdere mobiele tools zijn inzetbaar<br />

<strong>voor</strong> verschillende doeleinden. Het is de<br />

bedoeling om steeds zo toegankelijk en<br />

laagdrempelig mogelijk te zijn en om de<br />

mobiele tools nooit door één, maar altijd<br />

door minimaal twee partners samen te<br />

laten gebruiken. Dit laatste versterkt de<br />

kruisbestuiving tussen de organisaties.<br />

Daarnaast is het zo dat elke organisatie<br />

haar eigen missie blijft behouden maar<br />

met de mobiele Broedplek toewerkt naar<br />

een gedeeld doel, namelijk de activatie van<br />

publieke ruimte op maat van de gebruiker.


g<br />

Set van tools <strong>voor</strong> de mobiele Broedplek<br />

© Cultureghem<br />

We zijn vertrokken!<br />

C. C’est parti!<br />

45<br />

1. Assembleer twee eerste<br />

frames.Vergeet niet<br />

om telkens een pen te<br />

plaatsen!<br />

Assemble deux premiers<br />

cadres. N’oublie pas de<br />

mettre une goupille à<br />

chaque fois!<br />

7<br />

4<br />

2. Maak het<br />

samenstellen van een<br />

volledige kubus af. //<br />

Terminez d’assembler<br />

un cube complet.<br />

5<br />

2<br />

3. Breid de eerste kubus<br />

uit.// Etendez le<br />

premier cube.<br />

8<br />

5<br />

BASKETBALMAND<br />

Panier de basketball<br />

Montage instructies<br />

Instructions de montage<br />

1<br />

6<br />

Montage instructies Basketbalmand / Instructions de montage<br />

© Broedplek Cultureghem


De mobiele Broedplek op verkenning in de wijk<br />

© Cultureghem<br />

46<br />

voetnoot<br />

Abbatoir als hub en testruimte <strong>voor</strong> de mobiele Broedplek<br />

© Cultureghem


Ruimtelijke ingrepen in Broedplek Cultureghem,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

47


48<br />

Organisatie en actoren mobiele Broedplek Cultureghem,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Organisatorisch model Broedplek Cultureghem, schema subsidiedossier bij indiening dossier, 2021<br />

8 Wat is de motivatie om een broedplek te maken?<br />

Toon aan in welke mate de investering kan bijdragen tot (inter)sectorale samenwerking, gedeeld ruimtegebruik © Broedplek en een Cultureghem<br />

toekomstgerichte aanpak.<br />

De afgelopen 10 jaar ontwikkelde Cultureghem zich vanuit het niets tot een vaste waarde in het <strong>Brussel</strong>se middenveld.<br />

Vanuit een intense samenwerking met NV Abattoir, slaagden we erin een privé-ruimte om te toveren tot een van de<br />

meest verwelkomende plekken van de stad, waar elke dag opnieuw plaats is <strong>voor</strong> iedereen. We merkten dat we als<br />

plekwerkers <strong>voor</strong>al onze kracht haalden uit de ondersteunende en faciliterende rol die we konden opnemen <strong>voor</strong> vele<br />

andere actoren. Zowel onderwijs, cultuur, jeugd, sport als welzijnsorganisaties vonden de weg naar onze werking. Ze<br />

werden daarbij enerzijds geleid door de gigantische open ruimte en haar uniek dak dat Abattoir ons geeft, maar ook<br />

door de mobiele tools die we op maat van open plekken ontwikkelden en de werking die er rond is gecreëerd. Voor<br />

Cultureghem is deze oproep een mogelijkheid om haar baseline Cultivating Urban Space een volgende dimensie te<br />

geven. We blijven onze geboorteplek koesteren, maar pakken samen met alle partners in dit dossier het volledige<br />

<strong>Brussel</strong>s Gewest aan. En wie weet ook vele plekken daarbuiten. We nemen een volgende rol op in ons ondersteunend<br />

en faciliterend plekwerk. We doen dit nu al enkele jaren ook ver buiten de kasseien speeltuin van Abattoir, maar<br />

beseffen dat het aanbod wel nog te vaak vanuit ons ontwikkelde materiaal vertrok. Onze mobiele keukens en<br />

playboxen zijn intussen al over het hele gewest en daarbuiten gespot. Maar stilaan krijgen ook andere tools vorm die<br />

niet meteen uit onze koker komen. Zo creëerden we een creabox met BOZAR, een creatief atelier met schildersezels en<br />

lichttafels, transporteerbaar over heel de stad met de designers van Bilmo, we ontwikkelde een opblaasbare bubble<br />

‘Blue’, die elke plek in de stad in een mum van tijd kan omtoveren tot een inspirerende binnenruimte samen met de<br />

Hongaarse artieste Desi. De tools die we dankzij deze oproep willen maken zullen functionele antwoorden worden op<br />

gedeelde vragen. We zullen geen tool maken <strong>voor</strong> mensen met een beperking, maar we maken alle tools in<br />

samenspraak met partners die weten hoe we ze toegankelijk houden. We maken geen tools op maat van specifieke<br />

49<br />

Aanvraag van een investeringssubsidie bij het Vlaams <strong>Brussel</strong>fonds in het kader van de oproep gemeenschapsinfrastructuur als broedplek in<br />

<strong>Brussel</strong> - pagina 6 van 17<br />

Samenwerkende partnerorganisaties Broedplek Cultureghem<br />

© Bryan Herrezeel


50<br />

© Kuumba


3<br />

BROEDPLEK<br />

KUUMBA<br />

Locatie Broedplek:<br />

Passerstraat 5-9, 1070 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Kuumba vzw, Fora vzw,<br />

Internationaal Comité vzw<br />

Kuumba is een laagdrempelig, intercultureel en open<br />

huis met een aanbod zowel gericht op kinderen, jongeren,<br />

vrouwen, senioren, werkzoekenden als meer<br />

specifiek op sociaal geïsoleerde mensen of gezinnen.<br />

Alle organisaties die samenkomen in deze Broedplek<br />

steunen op ontmoeting, samenwerking en verbindingen<br />

leggen. De verschillende partners en hun netwerk<br />

zijn nu al actief op verschillende domeinen: cultuur,<br />

socio-cultureel werk en ondersteuning vanuit een<br />

federatie, welzijn, toeleiding naar werk, basisvormingen,<br />

jeugd. De investering in de ontwikkeling van<br />

deze Broedplek zorgt er<strong>voor</strong> dat de werkingen van<br />

de drie partnerorganisaties de nodige ruimte én een<br />

eigen zichtbare plek krijgen als uithangbord <strong>voor</strong> het<br />

intercultureel samenleven en samenzijn in <strong>Brussel</strong>.<br />

De infrastructuur is multifunctioneel opgezet.<br />

51<br />

Keuken<br />

Fora<br />

Inte<br />

r nationaa<br />

c omité<br />

l<br />

Verbinder<br />

K U UMBA<br />

Vitrine


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Broedplek Kuumba richt zich op diverse<br />

actoren gelinkt aan de Afrikaanse gemeenschap<br />

in en rond <strong>Brussel</strong>. Dit doen<br />

ze op twee schaalniveaus: enerzijds zijn ze<br />

aanjager van het bovenlokaal (Afrikaans)<br />

netwerk. Hier<strong>voor</strong> werkt Kuumba een<br />

activiteitenprogramma uit met koepelorganisatie<br />

Internationaal Comité vzw<br />

en Fora vzw, die inzet op het artistieke<br />

(Afrikaans) netwerk. Anderzijds verankeren<br />

ze zich lokaal in de wijk Kuregemwijk,<br />

waar Kuumba al jarenlang ervaring mee<br />

heeft. De Broedplek betrekt daarom ook<br />

het bovenliggend samenwoonproject van<br />

De Overmolen en Cosmos <strong>voor</strong> Sub-Saharaanse<br />

Afrikaanse vrouwen en senioren.<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

De lokale inbedding van de Broedplek<br />

vergt zichtbaarheid, bereikbaarheid en<br />

openheid naar de wijk. De toegangspoort<br />

en vitrine vervullen daarom een belangrijke<br />

rol om lokale partnerorganisaties en de<br />

(Afrikaanse) gemeenschap welkom te heten.<br />

Verder vertaalt de combinatie van drie<br />

partnerorganisaties zich in verschillende<br />

soorten ruimte: er is een toegankelijke<br />

ontmoetingsruimte <strong>voor</strong>zien die in teken<br />

staat van co-creatie en die het verlengde<br />

vormt van de beperkte publieke ruimte in<br />

de buurt. Achterin het gebouw is plaats<br />

<strong>voor</strong> ‘back-office’ of werkruimte. De keuken<br />

vormt de informele ontmoetingsplek<br />

en scheidingswanden zorgen er<strong>voor</strong> dat de<br />

ruimtes flexibel kunnen worden ingezet en<br />

verschillende vormen van gebruik toelaten.<br />

52<br />

De programmatie van de plek is een balans<br />

tussen informele programmatie en vaste<br />

afsprakenkaders. Daarom besteedt men<br />

voldoende aandacht aan vrijruimte in<br />

de programmatie. Kuumba treedt op als<br />

centrale figuur (huismoeder/huisvader) en<br />

onderzoekt via overlegmomenten hoe men<br />

de verschillende manieren van werken,<br />

visies en missies van de drie partnerorganisaties<br />

onderling kan synchroniseren,<br />

zoals het omgaan met vrijwilligers of de<br />

verhuurlogica van ruimtes.


g<br />

Keuken/Bar in Broedplek Kuumba met fysieke toegang en<br />

doorkijk op de foyerruimte © Bryan Herrezeel<br />

53<br />

De foyerruimte in Kuumba tijdens de opening van de Broedplek<br />

© Bryan Herrezeel


Optreden in Kuumba tijdens de opening van de Broedplek<br />

© Bryan Herrezeel<br />

54<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van partners en doelgroepen<br />

in Broedplek Kuumba, intervisiemoment maart 2023


Organisatie en actoren in Broedplek Kuumba,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

55


BEELD VAN DE GANG MET<br />

MENSEN > SCHEPT SFEER<br />

SCHOOL OF ACADEMIE?<br />

56<br />

© Hoofdstedelijke Kunstacademie


4<br />

BROEDPLEK<br />

HOOFDSTEDE-<br />

LIJKE KUNST-<br />

ACADEMIE<br />

Locatie Broedplek:<br />

Nieuwland 198, 1000 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Hoofdstedelijke Kunstacademie,<br />

AIF+ vzw en MetX<br />

Moving Music<br />

De Hoofdstedelijke Kunstacademie is een klassieke<br />

academische instelling met een focus op het gehele<br />

bovenlokaal netwerk van muzikanten, theatermakers,<br />

kunstenaars en dansers over heel <strong>Brussel</strong>. Naast negen<br />

andere vestigingen in <strong>Brussel</strong> heeft de Kunstacademie<br />

een vaste werking vanuit Brede School Nieuwland, op<br />

dezelfde locatie als MetX Moving Music. Samen met<br />

AIF+, een nieuw partnerschap ontstaan dankzij dit<br />

Broedplektraject, vullen ze elkaars werking en elkaars<br />

doelpubliek aan. De drie partners werken allen rond<br />

actieve kunst- en cultuurbeleving: de Kunstacademie<br />

doet dit vanuit een meer formele onderwijsstructuur,<br />

MetX bevindt zich eerder in de kunst-educatieve en<br />

participatieve sector en AIF+ richt zich tot een meer<br />

divers en multicultureel aanbod van culturele en<br />

kunstactiviteiten. Door hun infrastructuur open te<br />

stellen aan elkaar, staan leslokalen minder vaak leeg<br />

en verbreden ze hun werkveld van de meer klassieke<br />

kunsten naar een veel bredere groep. Dit brede<br />

doelpubliek zorgt <strong>voor</strong> de totstandkoming van een<br />

plek vol interculturele en intergenerationele uitwisseling.<br />

Er ontstaat onderlinge kruisbestuiving door<br />

het delen van repetitieruimtes of opnamestudio’s, het<br />

gezamenlijk organiseren van evenementen zoals jamsessies<br />

of workshops; en het delen van expertise zoals<br />

opleidingen, leeractiviteiten op maat of alternatieve<br />

leercontexten.<br />

57<br />

MetX<br />

Studio<br />

AIF+<br />

Toolbox<br />

Onthaal<br />

Hoo<br />

f d stedelijk e<br />

Kun s t academi e<br />

Badgesysteem


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

De Broedplek focust op het gehele bovenlokaal<br />

netwerk van muzikanten, dansers,…<br />

over heel <strong>Brussel</strong>. De Kunstacademie heeft<br />

een vaste werking vanuit Nieuwland maar<br />

heeft nog negen andere vestigingsplaatsen<br />

over <strong>Brussel</strong>. Leerlingen en leerkrachten<br />

van de Kunstacademie krijgen en geven<br />

regelmatig les op de verschillende locaties.<br />

AIF+ is een organisatie die, met een vaste<br />

vestiging in Anderlecht, samenwerkt met<br />

groepen dansers en andere actoren over<br />

heel <strong>Brussel</strong>. De Broedplek is daarom sterk<br />

bovenlokaal verankerd en bereikt zowel<br />

jongeren, studenten, ouderen, creatievelingen<br />

en dansers als cultuurliefhebbers en<br />

iedereen met een passie <strong>voor</strong> muziek en<br />

dans.<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

Via een badgesysteem zorgt men er<strong>voor</strong><br />

dat de infrastructuur toegankelijk is <strong>voor</strong><br />

alle partners. Voor gebruikers van de plek,<br />

is het <strong>voor</strong>al belangrijk dat het onthaal en<br />

de ontvangstruimte voldoende zichtbaar<br />

en ontvankelijk is, gezien de Broedplek<br />

zich op de eerste verdieping bevindt in het<br />

gebouw. Het secretariaat speelt daarom een<br />

cruciale rol als onthaal en wegwijzer. In de<br />

leslokalen en in de gang is opbergruimte<br />

<strong>voor</strong>zien zodat de verschillende partners<br />

en lesgevers hun materiaal kunnen<br />

stockeren. Verder zoekt men naar zoveel<br />

mogelijk kleinschalige aanpassingen om<br />

informele ontmoeting mogelijk te maken,<br />

zoals vensterbanken op zithoogte in de<br />

gang, het delen van de speelplaats met de<br />

aangrenzende school, enzo<strong>voor</strong>t.<br />

58<br />

Er wordt ook bijzondere aandacht geschonken<br />

aan personeelsinzet. Samenwerken<br />

met meerdere partners vergt flexibiliteit<br />

in programmatie en daarom ook in<br />

personeel. Binnen deze Broedplek wordt<br />

personeel flexibel ingezet <strong>voor</strong> meerdere<br />

doeleinden, wat een gunstig effect heeft op<br />

de werking van de Broedplek.


g<br />

Workshop Afrikaanse dans door AIF+ in de Hoofdstedelijke Kunstacademie<br />

© Hoofdstedelijke Kunstacademie<br />

59<br />

De speelplaats als repetitieruimte<br />

© Hoofdstedelijke Kunstacademie


60<br />

Kenmerken of eigenschappen van Broedplek Hoofdstedelijke Kunstacademie,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Kenmerken van Broedplek Hoofdstedelijke Kunstacademie,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

Ruimtelijke ingrepen in Broedplek Hoofdstedelijke<br />

Kunstacademie, scan intervisiemoment maart 2023<br />

61<br />

Akoestische panelen<br />

© Hoofdstedelijke Kunstacademie


62<br />

© Globe Aroma


5<br />

BROEDPLEK<br />

GLOBE AROMA<br />

Locatie Broedplek:<br />

Moutstraat 26, 1000 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Globe Aroma vzw, Terra Nova,<br />

Community Land Trust<br />

<strong>Brussel</strong>s<br />

Het doel van Broedplek Globe Aroma is het stimuleren<br />

van een duurzame, diverse en inclusieve<br />

samenleving in het hart van <strong>Brussel</strong>. De Broedplek<br />

is een gemeenschap waar nieuwkomers de<br />

kans krijgen om zich welkom en thuis te voelen<br />

in de stad, die tegelijk sterk verbonden is met de<br />

buurt en met een breed netwerk van organisaties<br />

die hun integratie kunnen ondersteunen met<br />

werk- en andere kansen. Terra Nova, Community<br />

Land trust <strong>Brussel</strong>s, The Kitchen, Pigment<br />

en andere partnerorganisaties van Globe Aroma<br />

bouwen aan een intersectorale samenwerking die<br />

artistieke en educatieve programma’s én sociale<br />

huisvesting verenigt in de gedeelde infrastructuur,<br />

met onder andere een ontmoetingsruimte,<br />

werkruimtes en een presentatieplatform. Ook<br />

externe partners uit het onderwijs of de kunstensector<br />

kunnen de ruimtes gebruiken. Om<br />

de duurzaamheid van deze samenwerking te<br />

verzekeren gaat er, via participatieve workshops<br />

en een ruimtecoördinator, bijzondere aandacht<br />

naar het individueel en collectief beheer van de<br />

infrastructuur.<br />

63<br />

C o m munity<br />

L a n d Trust<br />

Terra<br />

N ova<br />

Th e<br />

Kitchen<br />

P<br />

i gment<br />

Keuken<br />

Poort G<br />

A<br />

lobe<br />

roma<br />

Witruimte<br />

Toolbox<br />

Onthaal


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

De Broedplek biedt in de eerste plaats<br />

ruimte aan organisaties die zich richten<br />

tot nieuwkomers-kunstenaars, -creatievelingen,<br />

-cultuurliefhebbers en -taalfanaten<br />

over heel <strong>Brussel</strong>. De vele organisaties en<br />

tijdelijke of vaste partners komen op de<br />

site met elkaar in contact, wat de onderlinge<br />

kruisbestuiving versterkt. Met een focus<br />

op het bovenlokaal netwerk van nieuwkomers<br />

focust de Broedplek zich niet zuiver<br />

op het lokale, maar creëert het een aanbod<br />

dat <strong>voor</strong>bij de eigen buurt of wijk gaat. De<br />

veelheid aan betrokken partners met een<br />

gelijkaardige missie of visie met betrekking<br />

tot nieuwkomers verzekert de complementariteit<br />

van de Broedplek ten opzichte van<br />

het bestaande aanbod in <strong>Brussel</strong>.<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

Om er<strong>voor</strong> te zorgen dat vele partnerorganisaties<br />

op verschillende manieren gebruik<br />

kunnen maken van de plek, werd een set<br />

van verschuifbare wanden ontwikkeld<br />

die er, zoals een bibliotheek aan tools, vrij<br />

eenvoudig <strong>voor</strong> kan zorgen dat de ruimtes<br />

multi-inzetbaar zijn. Zo zorgen de<br />

schuifbare modules er<strong>voor</strong> dat polyvalente<br />

ruimtes kunnen worden onderverdeeld in<br />

break-outs, kleinere ruimtes of safe space<br />

<strong>voor</strong> wie daar nood aan heeft. Er is voldoende<br />

stockage <strong>voor</strong> organisaties die niet<br />

permanent aanwezig zijn, wat bijdraagt<br />

aan het flexibel houden van polyvalente<br />

ruimte. Slechts enkele van de ruimtes op<br />

de site zijn specifiek <strong>voor</strong>behouden <strong>voor</strong><br />

één enkele organisatie, bij<strong>voor</strong>beeld <strong>voor</strong><br />

het aanbieden van één soort programma of<br />

als bureauruimte.<br />

64<br />

Momenteel vervult Globe Aroma de rol<br />

van huismoeder of -vader, verbinder, conciërge<br />

en programmator van de Broedplek.<br />

Van zodra een samenwerking aangegaan<br />

wordt, streeft men naar zoveel mogelijk<br />

autonomie en inspraak van de partners<br />

bij het in het inplannen van activiteiten<br />

en reserveren van ruimtes. Samen met de<br />

partnerorganisaties monitort de Broedplek<br />

de bezetting van de ruimtes zodat deze ook<br />

’s avonds en in het weekend maximaal gebruikt<br />

kunnen worden. Daarnaast besteedt<br />

de Broedplek veel aandacht aan de toegankelijkheid<br />

van de plek. Via het participatief<br />

herontwerpen van de toegangspoort en het<br />

persoonlijk welkom heten van bezoekers<br />

aan het onthaal, krijgt de plek meer zichtbaarheid<br />

en is ze drempelverlagend <strong>voor</strong><br />

haar specifieke doelgroep.


g<br />

Ruime keuken en eetruimte als centrale plek én ontvangstruimte van het gebouw<br />

© Deborah Ephrem, Globe Aroma<br />

65<br />

Summer of Globe<br />

© Deborah Ephrem, Globe Aroma


Atelierruimte © Globe Aroma<br />

66<br />

Polyvalente co-workspace of informele ontmoetingsplaats<br />

© Deborah Ephrem, Globe Aroma


Ruimtelijke bouwstenen in Broedplek Globe Aroma,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

67


68<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van Broedplek Globe Aroma,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Koken tijdens Summer of Globe<br />

© Deborah Ephrem, Globe Aroma<br />

69<br />

Summer of Globe<br />

© Deborah Ephrem, Globe Aroma


70<br />

© Luca Beel


6<br />

BROEDPLEK<br />

KET&CO<br />

Locatie Broedplek:<br />

Jean-Baptiste Decockstraat 54,<br />

1080 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Ket&Co, Gemeentebestuur<br />

Sint-Jans-Molenbeek, De<br />

Molenketjes, D’Broej Centrum<br />

West/Overkop, BS Molenbeek,<br />

Labolobo<br />

Door het schoolgebouw en de speelplaats van<br />

GBS Ket&Co maximaal toegankelijk te maken<br />

en om te vormen tot Broedplek, zet het gemeentebestuur<br />

van Sint-Jans-Molenbeek in op de versterking<br />

van de buurt. De Broedplek zet daarom<br />

in op huidige en toekomstige samenwerkingen<br />

van heel wat partnerorganisaties die al actief zijn<br />

in de buurt. Dankzij deze diverse groep en hun<br />

complementair aanbod van programma bundelen<br />

ze hun expertise om een concreet antwoord<br />

te bieden op de diverse uitdagingen zoals de<br />

hoge bevolkingsdichtheid, kansarmoede, vereenzaming<br />

van ouderen of verloedering van het<br />

sociale weefsel. De plek zet daarom in op het<br />

creëren van een sterkere wijkdynamiek en richt<br />

zich tot kinderen, jongeren, ouders, grootouders<br />

en buurtbewoners met een breed aanbod aan activiteiten.<br />

De Broedplek zorgt <strong>voor</strong> doorverwijzing<br />

en laagdrempelige toeleiding naar elkaars<br />

aanbod. De plek is naast een ontmoetingsplek<br />

ook een organisatienetwerk van duurzame structurele<br />

samenwerkingen en projecten om het<br />

sociale weefsel rond de school te versterken.<br />

71<br />

L a b olobo<br />

D<br />

’ Broej<br />

K<br />

e t&co<br />

Verbinder<br />

Mo<br />

l enketjes<br />

Gem e entebestuur<br />

S-J- M olenbeek<br />

Badgesysteem<br />

Conciërge


72<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

De ‘co’ in Ket&Co staat <strong>voor</strong> co-creatie<br />

met de verschillende partners in de buurt.<br />

De Broedplek wil deze kruisbestuiving<br />

blijvend stimuleren en is daarom zeer sterk<br />

lokaal georganiseerd. Dit vertaalt zich in<br />

de programmatie, doelgroepen en partnerorganisaties<br />

van de Broedplek. De partners<br />

brengen elk een eigen netwerk van<br />

partnerorganisaties en fysieke ruimtes in<br />

de buurt met zich mee, waardoor de lokale<br />

verankering, het bereik maar ook het aanbod<br />

<strong>voor</strong> de wijk en haar bewoners zeer<br />

groot is. Dit heeft als resultaat dat op de locatie<br />

van Ket&Co zelf en die van naburige<br />

partners ruimtes kunnen worden ingezet<br />

<strong>voor</strong> de Broedplek. Zo gaan kinderen op<br />

reguliere basis op bezoek in het rusthuis of<br />

maken buurtbewoners en schoolkinderen<br />

gebruik van de nabije moestuin. De Broedplek<br />

nestelt zich zo volledig in de wijk.<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

Basisschool Ket&Co is de trekker van de<br />

Broedplek en de verbindende actor tussen<br />

de partnerorganisaties. Als een soort huismoeder<br />

of -vader staat zij in <strong>voor</strong> de relatie<br />

tussen de partnerorganisaties en vervult ze<br />

de rol van programmator die erover waakt<br />

dat programma en activiteiten bijdragen<br />

aan de missie en het doel van de Broedplek.<br />

Partners Centrum West, Labolobo,<br />

Molenketjes en anderen dragen bij aan het<br />

opladen van dat programma. De verbinder,<br />

die tevens de brede school coördineert en<br />

deel uitmaakt van één van de partnerorganisaties,<br />

trekt letterlijk de wijk in en legt<br />

de verbindingen met lokale actoren en<br />

organisaties, waardoor men het programma<br />

voldoende kan afstemmen op de noden<br />

van de wijk.<br />

De interne kruisbestuiving tussen de<br />

partnerorganisaties verloopt momenteel<br />

projectmatig. Op die manier raakt de<br />

Broedplek-mentaliteit stapsgewijs ingebed<br />

in de dagelijkse werking van de partnerorganisaties<br />

en krijgt iedereen de kans om op<br />

eigen ritme bij te dragen aan de gemeenschappelijke<br />

missie van de Broedplek. De<br />

kruisbestuiving tussen partnerorganisaties<br />

wordt versterkt door het <strong>voor</strong>zien van een<br />

ruimte of lokaal waar Broedplekpartners<br />

fysiek kunnen samenkomen.<br />

De Broedplek kadert binnen een breder<br />

verhaal van wijktransformatie via een<br />

Duurzaam Wijkcontract. De publieke<br />

ruimte rond Ket&Co wordt meegenomen<br />

en men zet <strong>voor</strong>namelijk in op de heraanleg<br />

van de moestuin en het basketbalplein,<br />

en de doorsteken en toegangspoorten<br />

daar naartoe. Ook de verbinding tussen<br />

de moestuin van de school, centrum West,<br />

Labolobo en de buurt maakt deel uit van<br />

het project. Als brede school en als Broedplek<br />

is het de bedoeling om de speelplaats<br />

zoveel mogelijk open te stellen naar de<br />

buurt. Het is een zoektocht naar de balans<br />

tussen een ‘open huis’ en de veiligheid van<br />

de jonge gebruikers. Daarom zorgt het<br />

nieuwe badgesysteem er<strong>voor</strong> dat de school<br />

<strong>voor</strong> de partners toegankelijk is binnen<br />

bepaalde uren. Daarnaast is ook het menselijk<br />

aspect binnen dit project fundamenteel.<br />

Deze rol wordt opgenomen door de<br />

conciërge, aangesteld door de gemeente<br />

Molenbeek.


g<br />

Broedplekpartner Dbroej geeft skateboardlessen<br />

aan de kinderen van Ket&Co © Ket&Co<br />

73<br />

Partners in de wijk van Broedplek Ket&Co,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Ruimte <strong>voor</strong> sport en spel<br />

© Ket&Co<br />

74<br />

Klaslokalen, niet alleen <strong>voor</strong> lesactiviteiten maar ook <strong>voor</strong> andere doeleinden<br />

© Ket&Co


Ruimtelijke bouwstenen in Broedplek Ket&Co,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

75


76<br />

© Passa Porta


7<br />

BROEDPLEK<br />

PASSA PORTA<br />

Locatie Broedplek:<br />

Dansaertstraat 46, 1000 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Passa Porta vzw,<br />

Klankverbond vzw<br />

Broedplek Passa Porta verbindt een breed netwerk<br />

van diverse literaire en narratieve (audio)makers in<br />

de niet publieke delen van het literatuurhuis Passa<br />

Porta. De multifunctionele ruimte, de individuele en<br />

collectieve werkplekken en de nieuwe geluidsstudio<br />

bieden ruimte aan (startende) organisaties of individuen<br />

om er te werken, vergaderen of workshops te<br />

geven. Het team van het literatuurhuis Passa Porta<br />

zet in op de ondersteuning van jongere makers. Passa<br />

Porta engageert zich om <strong>voor</strong> de inhoudelijke ondersteuning<br />

te zorgen die <strong>voor</strong> de ontwikkeling van startende<br />

initiatieven cruciaal is. Daarnaast helpen ze bij<br />

het verduurzamen van hun organisatie of beroep. Dit<br />

doen ze door het delen van hun netwerk en expertise<br />

op organisatorisch, zakelijk, financieel en beheersmatig<br />

vlak. De niet-publieke delen van het literatuurhuis<br />

zijn daarom zo ingericht dat ze co-creatie tussen literaire<br />

makers, professionals en organisaties aanmoedigen.<br />

Een eerste samenwerking in de Broedplek is<br />

die met Klankverbond. De stimulansen <strong>voor</strong> Klankverbond<br />

zal Passa Porta op termijn uitbreiden naar<br />

andere startende organisaties en initiatieven.<br />

77<br />

Kla n k verbond<br />

Studio<br />

P assa<br />

P orta<br />

Badgesysteem<br />

Huismoeder/huisvader


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

78<br />

Passa Porta opereert al jaren als spil in<br />

een netwerk van verschillende makers.<br />

Ze werkt samen met andere culturele<br />

organisaties en plekken verspreid over<br />

heel <strong>Brussel</strong>. Naast de samenwerking met<br />

lokale partners als RITCS en Bozar focust<br />

de Broedplek Passa Porta op het brede<br />

bovenlokale netwerk. Dat doen ze op<br />

twee manieren. Enerzijds ontfermen ze<br />

zich over individuele literaire en auditieve<br />

makers die verspreid over de stad werken<br />

en in de Broedplek een centrale thuisbasis<br />

vinden. Anderzijds ontfermen ze zich ook<br />

over opstartende organisaties die op zoek<br />

zijn naar een werkplek.<br />

Dankzij infrastructurele ingrepen kan<br />

Passa Porta de niet-publieke delen van het<br />

literatuurhuis inrichten tot Broedplek. Het<br />

betreft een meer afgezonderde en gesloten<br />

plek, in tegenstelling tot de publieke<br />

functie van Passa Porta die bestaat uit<br />

de bookshop, publieke lezingen of haar<br />

festivals. De Broedplek vormt zo een<br />

veilige thuisbasis of cocon <strong>voor</strong> (jonge)<br />

makers en organisaties. Er is de multifunctionele<br />

ruimte waar startende organisaties<br />

vergaderen, workshops geven, afspraken<br />

met externen organiseren, en daar ook de<br />

volledige autonomie toe hebben om de<br />

invulling van de ruimte te organiseren via<br />

het reservatiesysteem. Aan deze multifunctionele<br />

ruimte grenst de werkplek bestemd<br />

<strong>voor</strong> het team van Passa Porta. Voor de<br />

narratieve audiomakers is er een kleine opnamestudio<br />

<strong>voor</strong>zien, een faciliteit die (althans<br />

in <strong>Brussel</strong>) te beperkt beschikbaar is<br />

<strong>voor</strong> podcast- en audiomakers. De andere<br />

niet-publieke delen van het literatuurhuis<br />

worden zo ingericht dat er plaats is <strong>voor</strong><br />

informeel ontmoeten tussen de literaire<br />

makers, professionals en organisaties.<br />

Passa Porta vervult de rol van huismoeder<br />

of -vader die een ondersteunende rol opneemt<br />

ten aanzien van de startende makers<br />

en organisaties. Die ondersteuning gebeurt<br />

via het aanbieden van een (vaste) werkplek,<br />

materiaal en ruimte om informeel<br />

en formeel te ontmoeten. Men engageert<br />

zich om <strong>voor</strong> inhoudelijke ondersteuning<br />

te zorgen die <strong>voor</strong> startende initiatieven<br />

cruciaal is in hun ontwikkeling indien ze<br />

wensen te verduurzamen. Passa Porta deelt<br />

haar netwerk en expertise op organisatorisch,<br />

zakelijk, financieel en beheersmatig<br />

vlak. Ze bewaakt eveneens dat de plek<br />

enkel opengesteld wordt <strong>voor</strong> makers en<br />

zorgt er<strong>voor</strong> dat, van zodra deze makers<br />

deel uitmaken van de Passa Porta-gemeenschap<br />

of Broedplekgemeenschap, elk van<br />

hen autonoom via een reservatiesysteem<br />

gebruik kan maken van de plek.


g<br />

Geluidsdichte studio<br />

© Passa Porta<br />

79<br />

Organisatie en actoren in Broedplek Passa Porta,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


80<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van de Broedplek Passa Porta,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


PASSA PORTA<br />

20221003<br />

Laura Muyldermans<br />

Ophangen <strong>Broedplekken</strong>paneel na toekenning subsidie<br />

© Bryan Herrezeel<br />

Schets geluidsdichte studio tijdens<br />

de <strong>voor</strong>bereiding van het subsidiedossier<br />

© Laura Muyldermans (expert <strong>Broedplekken</strong>)<br />

81<br />

Ruimtelijke bouwstenen en kenmerken van de Broedplek Passa Porta,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


82<br />

© Hovenier


8<br />

BROEDPLEK<br />

HOVENIER<br />

Locatie Broedplek:<br />

Hovenierstraat 82-100,<br />

1081 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

De Overmolen vzw, <strong>Brussel</strong>s<br />

Brazilian Jiu-Jitsu Academy<br />

vzw, Federatie Marokkaanse<br />

Verenigingen vzw, School zonder<br />

Racisme vzw, Familiehulp<br />

vzw, Vlaamse Dienst Speelpleinwerking<br />

vzw<br />

De Hovenier is een <strong>voor</strong>malig kantoorgebouw waarin<br />

organisaties louter als individuele huurders naast<br />

elkaar functioneerden. De samenwerkende partnerorganisaties<br />

van de Broedplek vormen de plek<br />

om tot een gebouw en werking met openheid naar<br />

elkaar en naar de buurt. Op die manier draagt men<br />

bij aan de ontwikkeling van een toegankelijke plek<br />

en van een meer zorgzame buurt die gedragen is<br />

door diverse actoren uit sectoren zoals sport, cultuur,<br />

ouderenwelzijn, jeugd of socio-cultureel werk. Men<br />

zet daarom sterk in op interactie, kruisbestuiving en<br />

nieuwe dynamiek tussen de organisaties onderling<br />

en de verschillende doelgroepen die een plek krijgen<br />

in de Hovenier. De ontwikkeling van een centrale<br />

ontmoetingsplek met grote buitenruimte, inzetten op<br />

gedeeld ruimtegebruik en gezamenlijk beheer, zijn<br />

het ruimtelijke vertrekpunt van waaruit kruisbestuiving,<br />

onderlinge samenwerkingen en gemeenschappelijke<br />

initiatieven mogelijk worden. Gezamenlijke<br />

kookworkshops van FMV met de andere partners,<br />

het aanbieden van bewegingsoefeningen door BBJJA<br />

aan de senioren van Familiehulp, onderhoud van de<br />

gemeenschappelijke groenzone en moestuin en het<br />

delen van materiaal tussen GC De Platoo, BBJJA en<br />

VDS zijn enkele <strong>voor</strong>beelden van hoe de wegen van<br />

medewerkers en het doelpubliek van diverse organisaties<br />

elkaar kruisen en elkaar daardoor versterken.<br />

83<br />

Sch o ol zonder<br />

r a cisme<br />

Lig o<br />

<strong>Brussel</strong>ee r<br />

Vla a mse Dienst<br />

Spe el p leinwerking<br />

Koer<br />

Fed. M arokkaanse<br />

v e re nigingen<br />

De O vermolen<br />

Onthaal<br />

B BJJA<br />

GC<br />

D e Platoo


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

84<br />

De Broedplek bundelt verschillende<br />

bestaande netwerken. Sommige partnerorganisaties<br />

zijn lokaal verankerd in Molenbeek,<br />

anderen hebben elders in <strong>Brussel</strong><br />

een lokaal netwerk opgebouwd maar zijn<br />

op zoek naar een bijkomende thuisbasis<br />

in deze wijk of het gaat om koepelorganisaties<br />

met een groot, verspreid netwerk<br />

over <strong>Brussel</strong> en Vlaanderen. Het doel is om<br />

deze netwerken met elkaar te verbinden<br />

en <strong>voor</strong>namelijk te focussen op de lokale<br />

inbedding in Molenbeek.<br />

De plek heeft het potentieel en de wens om<br />

uit te groeien tot een intergenerationeel<br />

buurthuis dat zich openstelt naar de wijk.<br />

Dit weerspiegelt zich in de combinatie van<br />

diverse partnerorganisaties en de verscheidenheid<br />

aan de doelgroepen die zij<br />

met zich meebrengen. Jongeren, gezinnen,<br />

sporters, creatievelingen, cultuurliefhebbers<br />

en activisten kunnen terecht bij<br />

Hovenier <strong>voor</strong> een veel breder programma<br />

dan wanneer elke organisatie individueel<br />

aan het werk gaan. Verder richt men zich<br />

naast reguliere bezoekers ook op informele<br />

ontmoeting tussen buurtbewoners of<br />

toevallige <strong>voor</strong>bijgangers die niet verbonden<br />

zijn aan een specifieke organisatie of<br />

programma.<br />

Het onthaal is het hart van deze Broedplek<br />

en heeft als doel een open, toegankelijk<br />

huis te zijn <strong>voor</strong> de buurt waar verschillende<br />

doelgroepen elkaar kunnen ontmoeten.<br />

Het is ook de plek die toegang<br />

geeft aan alle partnerorganisaties. Op dit<br />

moment hebben alle partners hun eigen<br />

ruimte(s) in het gebouw waar ze ofwel<br />

voltijds ofwel slechts enkele uren per week,<br />

via een huurlogica, gebruik van kunnen<br />

maken. Daarnaast komen er ook gedeelde<br />

ruimtes in het gebouw: de keuken,<br />

toegangspoort en de polyvalente ruimte<br />

worden door meerdere partnerorganisaties<br />

gebruikt en gedeeld, waarvan de invulling<br />

en inrichting gebeurt in samenspraak met<br />

de partners. Het beheer en de tools die<br />

hier<strong>voor</strong> worden ingezet, worden nog verder<br />

geformaliseerd. Ontmoeting gebeurt<br />

vandaag <strong>voor</strong>al via de vaste programmatie<br />

van de verschillende partners. Uiteindelijk<br />

moet dit leiden tot informele ontmoeting,<br />

doordat verschillende doelgroepen tegelijkertijd<br />

op dezelfde plek zijn.<br />

De Overmolen fungeert momenteel als<br />

overkoepelende organisatie (huismoeder of<br />

-vader) die de ruimte beheert en de leiding<br />

neemt in de gedeelde organisatie met alle<br />

partners. Op termijn is het de bedoeling<br />

dat ook de partnerorganisaties een grotere<br />

rol vervullen in het vormgeven en invullen<br />

van de Broedplek, als toevoeging op hun<br />

afzonderlijke dagelijkse werking.


g<br />

Collage gemeenschappelijke ruimte<br />

© Hovenier<br />

85<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van partners in de Hovenier,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Organisatie en actoren in de Broedplek Hovenier,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

86<br />

Collage gemeenschappelijke ruimte<br />

© Hovenier


Ruimtelijke bouwstenen en kenmerken van de Broedplek Hovenier,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

87


88<br />

© Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten


9<br />

BROEDPLEK<br />

LIGA VOOR<br />

MENSEN-<br />

RECHTEN<br />

Locatie Broedplek:<br />

Leopold II laan 53, 1080 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten<br />

vzw, FMDO, Ligue des droits<br />

humains<br />

In september 2022 vestigde Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten<br />

zich op een nieuwe locatie in <strong>Brussel</strong>. Samen met<br />

FMDO als koepelorganisatie <strong>voor</strong> sociaal-culturele<br />

verenigingen en La Ligue des Droits Humains, de<br />

Franstalige tegenhanger van de Liga, geven ze invulling<br />

aan Het Huis <strong>voor</strong> Mensenrechten. De koppeling<br />

van twee juridische organisaties met een meer praktijkgerichte<br />

partner zoals FMDO laat toe om expertises<br />

te bundelen en uit een eigen manier van werken<br />

te breken. De werking van het Huis zet daarom in op<br />

dialoog en ontmoeting tussen de partners en biedt<br />

plek <strong>voor</strong> eigen activiteiten, ontmoetingsmomenten<br />

en netwerkmomenten met een sterke focus op de<br />

rechten van de mens. Het verwelkomt verdedigers van<br />

mensenrechten, werknemers in de sector, verenigingen<br />

en vrijwilligers die bezig zijn met het thema.<br />

Daarnaast is er de wens om op termijn de buurt meer<br />

te betrekken in het zoeken van creatieve oplossingen<br />

<strong>voor</strong> problematieken die zich afspelen in de wijk en in<br />

te zetten op een mobiliserende dynamiek met respect<br />

<strong>voor</strong> mensenrechten.<br />

89<br />

F MDO<br />

Keuken<br />

Toolbox<br />

dro<br />

L i ge des<br />

i t s humain s<br />

L<br />

i g a <strong>voor</strong><br />

me n s enrechte n<br />

Badgesysteem<br />

Verbinder


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

De Broedplekwerking en de samenwerking<br />

met FMDO, een (nomadische) koepelorganisatie<br />

<strong>voor</strong> mensen met een migratieachtergrond,<br />

zal bijdragen aan het opbouwen<br />

van een bovenlokaal <strong>Brussel</strong>s netwerk.<br />

In de eerste plaats zet de Broedplek in op<br />

een bovenlokaal netwerk waarin de missie<br />

en visie rond mensenrechten weerklinkt.<br />

Tegelijkertijd voelt men de nood en wens<br />

om zich veel meer (en via gerichte activiteiten)<br />

open te stellen naar de wijk om zich<br />

zo meer lokaal te verankeren op een plek<br />

en verbinding te zoeken met de buurt. Dit<br />

vraagt om verder uit te kijken naar lokale<br />

organisaties die mogelijk interessant zijn<br />

om samen activiteiten op te zetten die<br />

inspelen op de noden van de wijk.<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

Binnen elke partnerorganisatie is er een<br />

verbinder of programmator die respectievelijk<br />

instaat <strong>voor</strong> de verbinding met de<br />

doelgroep(en) en de programmatie van<br />

activiteiten. Op termijn is het de bedoeling<br />

dat deze functie vervuld wordt door<br />

eenzelfde persoon die deze verantwoordelijkheid<br />

opneemt <strong>voor</strong> de Broedplek.<br />

Om samen te werken op dezelfde locatie<br />

is een multifunctionele ruimte noodzakelijk.<br />

Met behulp van tools en verplaatsbaar<br />

meubilair wordt de ruimte multi-inzetbaar<br />

gemaakt. Naar zichtbaarheid en toegankelijkheid<br />

toe is de Broedplek vandaag eerder<br />

anoniem. Omdat de Broedplek zichnaast<br />

het bovenlokale netwerk ook lokaal wenst<br />

te verankeren op een plek, zal de toegangspoort<br />

een belangrijk element zijn in<br />

termen van zichtbaarheid en toegankelijkheid.<br />

Er wordt gezocht naar manieren om,<br />

eventueel gedurende bepaalde tijdstippen,<br />

de plek volledig open te stellen.<br />

90


g<br />

Bureauruimte<br />

© Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten<br />

91<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van partners in de Hovenier,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


92<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding in Broedplek Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Organisatie en actor in Broedplek Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

93


94<br />

© Track


10<br />

BROEDPLEK<br />

TRACK<br />

Locatie Broedplek:<br />

Noordstation, Vooruitgangstraat<br />

76, 1000 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

LabNorth vzw, Urban Foxes<br />

vzw, Sint-Lukas Kunstschool<br />

<strong>Brussel</strong> vzw, Rebelle vzw,<br />

SewForLife vzw, BXLNord vzw,<br />

GC Ten Noey vzw, en GLUON<br />

vzw<br />

De Broedplek Track in station <strong>Brussel</strong>-Noord maakt<br />

ruimte om te leren, te maken en te tonen. Ze doet<br />

dat via een cyclische programmatie. Deze Broedplek<br />

wil zo kansen scheppen <strong>voor</strong> verschillende doelgroepen<br />

die geconfronteerd worden de grootstedelijke<br />

uitdagingen van de stationsbuurt. LabNorth en<br />

UrbanFoxes brachten organisaties samen die elk een<br />

specifieke expertise en netwerk opgebouwd hebben<br />

rond thema’s als schoolverlaters, werkloosheid, kansarmoede<br />

en integratie om de programmatie van de<br />

Broedplek op te starten. De samenwerkingen variëren<br />

in vorm. Je vindt er zowel participatieve, educatieve<br />

trajecten en jeugdwerk als evenementen en tentoonstellingen<br />

of combinaties hiervan. De Broedplek is<br />

een experiment in multifunctioneel ruimtegebruik,<br />

gemeenschapsvorming, ontmoeting, levenslang leren,<br />

diversiteit en alternatieve beheersvormen. Het is een<br />

‘living lab’ waar al doende geleerd wordt.<br />

95<br />

Programmator<br />

GC<br />

T en Noe y<br />

R<br />

e belle<br />

La<br />

b<br />

North<br />

Si n<br />

t -Lukas<br />

Se w<br />

for life<br />

L a<br />

Fourna<br />

Ur b<br />

a n Foxes<br />

Witruimte<br />

Toolbox<br />

Financieel zakelijk model<br />

<strong>Brussel</strong> Noord


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

96<br />

Op lange termijn wil Broedplek Track<br />

zich openstellen naar de wijken rondom<br />

het Noordstation. In eerste instantie is de<br />

Broedplek naar binnenin gericht en bouwt<br />

het verder aan haar ‘basecamp’ en bijhorend<br />

organisatiemodel. Vervolgens zal de<br />

Broedplek geleidelijk aan naar buiten treden<br />

en zo de werking delen met een breder<br />

publiek. De Broedplek richt zich nu op<br />

creatievelingen, studenten, nieuwkomers,<br />

buurtbewoners, jongeren en activisten die<br />

verbonden zijn aan één of meerdere van de<br />

partnerorganisaties. Daarna zal men zich<br />

ook richten op toevallige <strong>voor</strong>bijgangers,<br />

andere vermaakzoekers, reguliere bezoekers<br />

en ouderen – een momenteel nog onzichtbare<br />

doelgroep <strong>voor</strong> deze Broedplek.<br />

De Broedplek bestaat uit twee verdiepen<br />

die ingenesteld zijn in het <strong>Brussel</strong>se<br />

Noordstation. De toegangspoort bevindt<br />

zich in de publieke centrale stationshal<br />

en kent veel passage. Een bibliotheek aan<br />

tools zorgt er<strong>voor</strong> dat in de centrale multifunctionele<br />

ruimte materiaal kan worden<br />

opgeborgen en expo’s kunnen worden<br />

georganiseerd. De mezzanine die uitkijkt<br />

op de centrale ruimte is een vrijplaats en<br />

grenst aan de keuken die zowel dient <strong>voor</strong><br />

informeel als formeel ontmoeten.<br />

De Broedplekpartners organiseren zich<br />

rondom een centrale figuur die optreedt<br />

als coördinator of ‘bundelaar’ die het overzicht<br />

houdt. Het is echter wel de bedoeling<br />

dat taken en concepten gekoppeld aan de<br />

ruimte niet toegewezen worden aan één<br />

enkele organisatie. Daarom ontwikkelt de<br />

Broedplek tools die er<strong>voor</strong> zorgen dat deze<br />

taken ‘zelfsturend’ verdeeld worden. Ook<br />

de rol van een conciërge is hierin belangrijk:<br />

iemand die eerder vanuit een technische<br />

achtergrond de ruimte en de organisatie<br />

van de Broedplek ondersteunt.<br />

Om de samenwerking tussen een groot<br />

aantal partners in de Broedplek financieel<br />

mogelijk te maken, werd een financieel-zakelijk<br />

model onderzocht dat resulteerde<br />

in een huurmodel waarbij een deel van de<br />

kost gedragen wordt door architectuurbureau<br />

51N4E en een ander deel door Lab<br />

North en Urban Foxes die op hun beurt<br />

een overeenkomst hebben met de partnerorganisaties.<br />

Deze kunnen daardoor<br />

de Broedplek gratis gebruiken. De overige<br />

inkomsten zullen <strong>voor</strong>tkomen uit een<br />

mix van sociale en commerciële events in<br />

samenwerking met en ondersteund door<br />

WITLOF.


g<br />

Polyvalente multifunctionele ruimte<br />

© Track<br />

97<br />

Collages van de ruimte<br />

© Foto: Bryan Herrezeel, © Collage: Track


98<br />

Ruimtelijke bouwstenen in Broedplek Track,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Activiteiten met partners<br />

© Track<br />

99<br />

Activiteiten met partners<br />

© Track


100<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding in Broedplek Track,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Organisatie en actoren in Broedplek Track,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

101


102<br />

© Leif Frederico Firnhaber


11<br />

BROEDPLEK<br />

DANSCENTRUM-<br />

JETTE<br />

Locatie Broedplek:<br />

Edmond van Cauwenberghstraat<br />

55, 1080 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Danscentrum Jette vzw, Labolobo<br />

vzw, TOOP – deelwerking<br />

van MPC Sint Franciscus<br />

Aan Danscentrumjette zijn een groot aantal professionele<br />

dansers verbonden, zoals de kunsteducatieve<br />

ploeg MoVart, gelinkt aan tal van culturele partnerorganisaties<br />

en onderwijsinstellingen. De samenwerking<br />

met MPC TOOP en Labolobo leidde tot de nodige<br />

aanpassing aan de infrastructuur om de Broedplek<br />

toegankelijk te maken <strong>voor</strong> een veel breder en kwetsbaar<br />

publiek dan louter de professionele danswereld.<br />

Zowel MPC TOOP als Labolobo werken dagdagelijks<br />

aan de verbinding van welzijnssector met andere<br />

sectoren. Ze hebben jarenlange expertise op vlak van<br />

inclusiviteit, intergenerationaliteit, zorg en welzijn.<br />

De Broedplek en de samenwerking tussen de verschillende<br />

partners creëert de ruimte om deze ervaringen<br />

met elkaar te delen en gezamenlijk activiteiten op te<br />

zetten. Denk hierbij aan familie-jamsessies, ateliers<br />

<strong>voor</strong> jongeren met of zonder beperking of dans<strong>voor</strong>stellingen<br />

in rusthuizen. Daarnaast laat de vernieuwde,<br />

meer inclusieve infrastructuur – zo toegankelijk<br />

mogelijk, prikkelarm en veilig <strong>voor</strong> iedereen – toe om<br />

ook andere samenwerkingen aan te gaan of te versterken,<br />

zoals met Leon en Zonder Handen.<br />

103<br />

M P C TOOP<br />

Programmator<br />

Da n<br />

s centrum<br />

j ette<br />

Bereikbaarheid<br />

Veilig en prikkelarm<br />

La<br />

b olobo<br />

Toegankelijkheid


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

104<br />

Danscentrumjette richt zich op dansers<br />

over het hele <strong>Brussel</strong>se gewest en daarbuiten,<br />

via dansworkshops, danslessen<br />

en danseducatie. Hun <strong>voor</strong>naamste focus<br />

ligt op het bovenlokaal netwerk van<br />

alle dansers, waarbij de notie ‘alle’ extra<br />

bekrachtigd wordt door de samenwerking<br />

met MPC TOOP en Labolobo. Bedoeling<br />

is om zoveel mogelijk dansers te bereiken.<br />

Dit doet Danscentrumjette door samen<br />

met Labolobo activiteiten buitenshuis<br />

(rusthuizen, scholen, …) op te zetten, door<br />

in Danscentrumjette symposia te organiseren<br />

<strong>voor</strong> dansers over heel Vlaanderen<br />

en <strong>Brussel</strong>, door in te zetten op lokale<br />

activiteiten zoals het in gebruik nemen van<br />

de publieke ruimte rondom het danscentrum<br />

in Molenbeek, door wekelijks een<br />

lessenpakket van dans aan te bieden aan<br />

zowel professionele als niet-professionele<br />

dansers. Het bovenlokale netwerk van<br />

dansers primeert ten opzichte van de<br />

lokale inbedding van het danscentrum.<br />

MPC TOOP focust dan weer heel gericht<br />

op de lokale inbedding van het danscentrum.<br />

Hun doelgroep bestaat uit gezinnen<br />

met een familielid (meer bepaald jongeren<br />

van 12 jaar en ouder) met een matig tot<br />

ernstige verstandelijke beperking uit de<br />

<strong>Brussel</strong>se kanaalzone.<br />

De Broedplek biedt een inclusief en complementair<br />

programma aan, dat tot stand<br />

komt in een evenwaardige samenwerking<br />

tussen de drie partners (Danscentrumjette,<br />

Labolobo, MPC TOOP). De inhoudelijke<br />

driehoeksverhouding vormt de kern van<br />

het programma dat wordt aangeboden<br />

in Danscentrumjette en houdt het zo<br />

inclusief mogelijk, zonder in te moeten<br />

boeten op het bestaande programma (bv.<br />

<strong>voor</strong> professionele dansers). Op organisatorisch<br />

(praktisch en logistiek) niveau<br />

blijft Danscentrumjette de huismoeder en<br />

de programmator van de plek. Zij hertalen<br />

de inhoudelijke gesprekken met MPC<br />

TOOP en Labolobo naar een concreet en<br />

aangepast programma waarbij de partners<br />

vanuit hun specifieke expertise dienen als<br />

klankbord. Een eerste stap hierin is het<br />

toegankelijk maken van de Broedplek, in<br />

de brede zin van het woord: prikkelvrij of<br />

prikkelarm, inclusief, veilig, bereikbaar.


g<br />

© Danscentrumjette<br />

105<br />

© Danscentrumjette


DANCEDANCEDANCE-project als samenwerking tussen Labolobo,<br />

Danscentrumjette en Parts © Tine Declerck & Maud Catalan<br />

106<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van<br />

Broedplek Danscentrumjette,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van<br />

Broedplek Danscentrumjette,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Sociaal-ruimtelijke inbedding van Broedplek Danscentrumjette,<br />

scan intervisiemoment maart 2023<br />

107


108<br />

© Foued Boughmari


12<br />

BROEDPLEK<br />

JEUGDCENTRUM<br />

ANIMAX<br />

Locatie Broedplek:<br />

John Waterloo Wilsonstraat 19,<br />

1000 <strong>Brussel</strong><br />

Samenwerkende organisaties:<br />

Jeugdcentrum Aximax, GC Ten<br />

Noey, Circus Zonder Handen<br />

vzw, Basischool Ten Nude<br />

Jeugdcentrum Aximax beschikt over een ruime<br />

speelplaats in de zeer dichtbevolkte wijk Sint-<br />

Joost-ten-Node, veilig ingesloten door gebouwen<br />

en weg van het drukke verkeer van de wijk. De<br />

Broedplekwerking van Aximax en haar partnerorganisaties<br />

zorgt er<strong>voor</strong> dat de speelplaats niet<br />

louter ingezet wordt <strong>voor</strong> jeugdwerking in de<br />

vorm van vakantiestages van het Jeugdcentrum<br />

of <strong>voor</strong> naschoolse activiteiten van de aangrenzende<br />

basisschool Ten Nude, maar dat de plek<br />

gedeeld wordt met de buurt. Op die manier<br />

wordt het potentieel van de plek ten volle benut.<br />

Het openstellen van de speelplaats moedigt vervolgens<br />

aan tot ontmoeting en tot inhoudelijke<br />

kruisbestuiving tussen de verschillende organisaties<br />

die gebruik maken van de plek. Het vormt<br />

de aanleiding om bestaande of toekomstige<br />

samenwerkingen aan te gaan of te versterken. In<br />

een latere fase wenst men in te zetten op een veel<br />

bredere wijkwerking van de speelplaats, waarbij<br />

ook mensen uit de buurt – en dus niet enkel<br />

organisaties – een engagement opnemen om de<br />

speelplaats open te stellen en af te sluiten <strong>voor</strong><br />

spelende families, buurtverenigingen of andere<br />

activiteiten.<br />

109<br />

Cir c u<br />

h<br />

s zonde r<br />

a nden<br />

GC<br />

T en Noey<br />

BS T en Nude<br />

Verbinder<br />

A<br />

x imax<br />

Badgesysteem


Sociaal-ruimtelijke inbedding<br />

Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

110<br />

Jeugdcentrum Aximax beschikt over een<br />

ruim netwerk van lokale organisaties waarmee<br />

men samenwerkt <strong>voor</strong> de dagdagelijkse<br />

programmatie van het Jeugdcentrum.<br />

Ook GC Ten Noey en basisschool Ten<br />

Nude zijn dergelijke lokale actoren, met<br />

elk hun eigen netwerk in de buurt. Zonder<br />

Handen is een organisatie die op verschillende<br />

plekken in <strong>Brussel</strong> een werking<br />

uitbouwde, maar nog geen lokaal netwerk<br />

heeft in Sint-Joost-ten-Node. De Broedplek<br />

garandeert het delen van dat lokaal<br />

netwerk. Op die manier zet ze in op lokale<br />

wijkdynamiek door jongeren en bewoners<br />

in de buurt te bereiken met een lokaal programma<br />

dat inspeelt op hun noden.<br />

De speelplaats ligt in een zeer dichtbevolkte<br />

wijk, waar ruimte schaars is. Dankzij<br />

infrastructurele aanpassingen aan de speelplaats,<br />

wenst de Broedplek de speelplaats<br />

ruimer te kunnen openstellen. Enerzijds<br />

brengen aanpassingen of toevoegingen<br />

zoals een buitenkeuken, fietsparking,<br />

parkour-installatie, ... de mogelijkheid dat<br />

meer diverse partners gebruik kunnen<br />

maken van de plek. Zo zorgt de parkour-installatie<br />

dat de locatie <strong>voor</strong> Zonder<br />

Handen een uitnodiging geeft <strong>voor</strong> het uitbouwen<br />

van een (<strong>voor</strong> hen nieuw) lokaal<br />

netwerk dat zich organiseert rond parkouren<br />

circusactiviteiten, de introductie van<br />

een fietsenstalling zorgt er<strong>voor</strong> dat GC Ten<br />

Noey haar fietsatelier kan uitbouwen, ...<br />

wat een duurzaam (en dus langdurig) partnerschap<br />

betekent. Anderzijds werden er<br />

aanpassingen doorgevoerd m.b.t. toegankelijkheid<br />

(zoals een duidelijkere ingang en<br />

toegangspoort en een eventueel badgesysteem)<br />

die er<strong>voor</strong> zorgen dat partners<br />

(en later ook de buurt) autonoom gebruik<br />

kunnen maken van de plek.<br />

De jeugd- en buurtwerker is de verbinder<br />

die het lokaal netwerk verder versterkt<br />

of uitbouwt en die, idealiter als onafhankelijke<br />

figuur, alle partners verbindt. De<br />

inhoudelijke samenwerking tussen medewerkers<br />

van verschillende organisaties die<br />

gebruik maken van de plek, komt <strong>voor</strong>t uit<br />

de gedeelde programmatie, waarbij de rol<br />

van een programmator belangrijk is <strong>voor</strong><br />

het opzetten van activiteiten in samenwerkingsverband<br />

met meerdere partners<br />

bovenop de afzonderlijke werking van elke<br />

organisatie.


g<br />

Speelplaats Jeugdcentrum Aximax<br />

© Foued Boughmari<br />

111<br />

Ruimtelijke bouwstenen in Broedplek Aximax,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Speelplaats als podium © Aximax<br />

112<br />

Aximax maakt spaghetti <strong>voor</strong> de wijk ten <strong>voor</strong>dele van de<br />

<strong>Brussel</strong> Helpt Spaghettislag © Aximax


Speelplaats als terras © Aximax<br />

113<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding van Broedplek Aximax,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


onderwijs<br />

cultuur<br />

welzijn<br />

sport<br />

jeugd<br />

€<br />

m²<br />

114<br />

W<br />

E L K O M


4. Sociaal-ruimtelijke bouwstenen<br />

<strong>voor</strong> Broedpekken<br />

Een Broedplek opzetten vergt zowel aandacht<br />

<strong>voor</strong> ruimtelijke als sociale bouwstenen: het<br />

onthaal, de toegangspoort, de vitrine, de<br />

studio, de fietsenstalling, het badgesysteem, de<br />

conciërge, de witruimte, toegankelijkheid, de<br />

keuken, de bibliotheek aan tools, het financieel<br />

en zakelijk model, de huismoeder of -vader,<br />

de coördinator, programmator en de verbinder<br />

zijn een eerste reeks aan bouwstenen die<br />

de twaalf <strong>Broedplekken</strong> in <strong>Brussel</strong> verkennen<br />

en hanteren als middel om tot de realisatie<br />

van hun Broedplek te komen. Deze lijst is niet<br />

exhaustief. Daarnaast staat niet elke bouwsteen<br />

of combinatie van meerdere bouwstenen garant<br />

<strong>voor</strong> de realisatie van dé ideale Broedplek. Het<br />

vormt eerder een inspiratie om als nieuw initiatief<br />

te testen en verkennen welke elementen<br />

kunnen bijdragen aan de totstandkoming van<br />

een eigen Broedplek, telkens afhankelijk van<br />

de context en de manier waarop de bouwsteen<br />

ingezet wordt.<br />

115<br />

Dit hoofdstuk introduceert de verschillende<br />

bouwstenen aan de hand van concrete <strong>voor</strong>beelden<br />

uit het traject. Deze bouwstenen zijn<br />

gebundeld volgens vier clusters: (1) ruimte<br />

zichtbaar en beschikbaar maken, (2) ruimte<br />

flexibel en deelbaar maken, (3) ruimte <strong>voor</strong><br />

nieuwe organisatiemodellen en (4) ruimte <strong>voor</strong><br />

nieuwe visies.


116<br />

Veilig en prikkelarm<br />

beperkte<br />

mobiliteit<br />

Vitrine<br />

Bereikbaarheid<br />

Badgesysteem<br />

Onthaal<br />

Conciërge<br />

Poort<br />

W E L K O M<br />

Fietsenstalling<br />

Toegankelijkheid<br />

Iedereen


1<br />

RUIMTE ZICHTBAAR EN<br />

BESCHIKBAAR MAKEN<br />

<strong>Broedplekken</strong> nestelen zich in de wijkdynamiek,<br />

zijn een hub in een bovenlokaal netwerk of<br />

trekken zich terug van de straat en vormen een<br />

veilige uitvalsbasis <strong>voor</strong> (partner)organisaties of<br />

een ‘safe space’ <strong>voor</strong> individuen. Het zijn dus lang<br />

niet altijd zomaar laagdrempelige ontmoetingsplaatsen<br />

<strong>voor</strong> iedereen. De organisaties die samenhuizen<br />

in een Broedplek hebben een eigen én<br />

een gezamenlijke missie en richten zich hier<strong>voor</strong><br />

op specifieke doelgroepen. Dat vergt nuance bij<br />

de vraag naar zichtbaarheid, toegankelijkheid en<br />

nabijheid. Voor de ene Broedplek is het cruciaal<br />

om veel duidelijker ‘open’ te zijn, <strong>voor</strong> de ander is<br />

het een strategie strategische keuze om het openstellen<br />

<strong>voor</strong> de buitenwereld net te beperken of te<br />

modereren. Deze mate van ‘openheid’ heeft zowel<br />

een ruimtelijke als een organisatorische kant.<br />

• Het openstellen van de plek kan op<br />

verschillende manieren en niveaus<br />

(onthaal – toegangspoort – vitrine)<br />

• De plek toegankelijk, prikkelarm en<br />

veilig maken, maakt samenwerkingen<br />

mogelijk (veilig en prikkelarm,<br />

beperkte mobiliteit, iedereen)<br />

• Een fietsenstalling of nabijheid van<br />

OV draagt bij aan de bereikbaarheid<br />

van de plek (Fietsenstalling, OV)<br />

117


Gevel Globe Aroma, 2023 © Google Maps<br />

118<br />

Poster: Raam passage - vitrine expo<br />

© Werkplaats Walter<br />

Gevel Werkplaats Walter<br />

© Anton Coene


Het openstellen van de plek kan op<br />

verschillende manieren en niveaus.<br />

De manier waarop men sociaal-ruimtelijke<br />

bouwstenen zoals de toegangspoort,<br />

het onthaal of de vitrine inzet, draagt<br />

bij aan de gewenste zichtbaarheid en<br />

ontvankelijkheid van de Broedplek. Zo<br />

kenmerkt een open Broedplek zich aan<br />

de hand van een duidelijk zichtbare<br />

toegangspoort die een ‘welkomstgevoel’<br />

uitstraalt, in tegenstelling tot een plek<br />

die veilig en misschien eerder anoniem<br />

wenst te blijven. De bijna onzichtbare<br />

poort van Broedplek Globe Aroma laat<br />

de plek bijna onopgemerkt <strong>voor</strong>bijgaan<br />

aan de passant. Ze markeert geen aanwezigheid<br />

of signaleert geen ankerpunt<br />

in de straat. Voor een Broedplek met<br />

als doelgroep kunstenaars uit minderheidsgroepen<br />

of mensen op zoek naar<br />

een plek in de samenleving, is het niet<br />

wenselijk dat verdwaalde toeristen of<br />

buurtbewoners de plek zomaar binnenen<br />

buitenlopen. Wel wenselijk is een<br />

poort, die geborgenheid uitstraalt, maar<br />

die géén drempel vormt tot een veilig<br />

huis. Dat trekt zich ook verder door naar<br />

wat er zich binnenin het gebouw afspeelt.<br />

In de reorganisatie van de Broedplek bij<br />

Globe Aroma komt een bezoeker binnen<br />

via de keuken. Doordat dit vaak het<br />

meest bruisende, maar tevens informele<br />

deel van de werking is, is er altijd wel<br />

iemand aanspreekbaar die een bezoeker<br />

verder wegwijs kan maken. Dat zorgt<br />

<strong>voor</strong> een gastvrij gevoel. Anders dan<br />

Broedplek Globe Aroma zet Broedplek<br />

Walter Werkt in op een meer publieke<br />

zichtbaarheid. Een brede vitrine geeft<br />

een letterlijke doorkijk naar de werking<br />

van de Broedplek: kunstenaars stellen er<br />

hun werk tentoon, passanten vangen een<br />

glimp op van wat zich binnenin afspeelt,<br />

en omgekeerd is er vanuit de Broedplek<br />

<strong>voor</strong>tdurend een blik op de wijk.<br />

De plek toegankelijk, prikkelarm en<br />

veilig maken, maakt samenwerkingen<br />

mogelijk.<br />

Onze (publieke) gebouwen zijn vaak<br />

ondermaats afgestemd op fysieke toegankelijkheid<br />

(onder meer <strong>voor</strong> mensen<br />

met een beperking). On<strong>voor</strong>zienige<br />

gebouwen met een hoog aantal fysieke<br />

drempels, met veel (gedrags)codes of<br />

prikkels sluiten intrinsiek een groot<br />

deel van de bevolking uit om gebruik te<br />

maken van de plek. <strong>Broedplekken</strong> zetten<br />

in op een infrastructuur die toegankelijk<br />

moet zijn <strong>voor</strong> iedereen binnen hun<br />

doelgroep. Broedplek Danscentrumjette<br />

wil bij<strong>voor</strong>beeld samenwerken met<br />

andere organisaties zoals MPC TOOP<br />

die inzetten op een aanbod <strong>voor</strong> mensen<br />

met een gematigde of ernstige verstandelijke<br />

beperking. Dat vergt niet louter<br />

een rolstoeltoegankelijke, maar ook een<br />

veilige en prikkelarme omgeving. Op<br />

die manier kan een bredere doelgroep<br />

gebruik maken van de plek, zonder dat<br />

ruimtelijke barrières de oorzaak zijn van<br />

uitsluiting of ontmoediging om gebruik<br />

te maken van de plek. Het aanpassen van<br />

de infrastructuur zorgt er <strong>voor</strong> dat nieuwe<br />

soorten samenwerkingen mogelijk<br />

worden.<br />

Een fietsenparking of nabijheid van OV<br />

draagt bij aan de bereikbaarheid van<br />

de plek.<br />

De locatie van een Broedplek heeft niet<br />

louter te maken met demografische<br />

nabijheid van de doelgroep, maar ook<br />

met de ruimere en veilige bereikbaarheid<br />

van de plek. De aan- of afwezigheid<br />

van openbaar vervoersmogelijkheid of<br />

fietsinfrastructuur dragen bij aan de<br />

inclusiviteit en het bereik van dit soort<br />

plekken. Mensen of doelgroepen bereiken<br />

lukt daarom niet enkel door de plek<br />

ruimtelijk of programmatisch inclusiever<br />

te maken, maar ook door na te denken<br />

over de manier waarop mensen hun weg<br />

vinden naar de Broedplek.<br />

119


120<br />

Sociaal-ruimtelijke inbedding Broedplek Danscentrumjette,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


DANCEDANCEDANCE-project als samenwerking tussen Labolobo,<br />

Danscentrumjette en Parts © Tine Declerck & Maud Catalan<br />

121


Koer<br />

Studio<br />

122<br />

Bibliotheek aan tools<br />

Keuken<br />

Badgesysteem<br />

Conciërge<br />

Witruimte


2 RUIMTE FLEXIBEL EN<br />

DEELBAAR MAKEN<br />

Onze gebouwen zijn vaak ontworpen vanuit het<br />

gebruik van één sector, één organisatie of één<br />

gebruikersgroep. Ze zijn doorgaans niet bedacht<br />

vanuit het deelbaar maken en flexibel invullen<br />

van die ruimte. Gedeeld ruimtegebruik, intersectorale<br />

samenwerking en bijdragen aan een toekomstgericht<br />

ruimtegebruik – de drie basisambities<br />

van <strong>Broedplekken</strong> – vergen een aanpassing<br />

van hoe we onze infrastructuur ontwerpen. Verschillende<br />

soorten ruimtes die een diversiteit aan<br />

gebruik toelaten, zijn fundamenteel om <strong>Broedplekken</strong><br />

een plaats te kunnen geven. Daarnaast<br />

gebeurt het opzetten van een Broedplek niet op<br />

één dag. Het is vaak het resultaat van <strong>voor</strong>tschrijdend<br />

inzicht en dus een evoluerend gegeven. Dit<br />

vergt dan ook een zekere flexibiliteit in de manier<br />

waarop ruimte is vormgegeven.<br />

• Een niet-gedefinieerde ruimte nodigt<br />

uit tot creativiteit en geeft ademruimte<br />

(witruimte)<br />

• Een set aan tools laat meervoudig<br />

ruimtegebruik en het organiseren<br />

van verschillende programma’s toe<br />

(bibliotheek aan tools)<br />

• De samenwerking tussen organisaties<br />

komt <strong>voor</strong> uit het delen van<br />

specifieke activiteit (studio)<br />

• Een plek waar burgers, professionals<br />

en organisaties elkaar informeel<br />

kunnen ontmoeten (keuken, buitenruimte,<br />

… )<br />

• De Broedplek kan beschikbaar zijn<br />

<strong>voor</strong> meerdere (partner)organisaties<br />

en de buurt (badgesysteem, conciërge)<br />

123


124<br />

Een set aan tools laat meervoudig<br />

ruimtegebruik en het organiseren van<br />

verschillende programma’s toe<br />

Een arsenaal aan flexibel meubilair, zoals<br />

verschuifbare wanden, gordijnen, verrolbaar<br />

materiaal of slim gepositioneerde<br />

kasten laat meervoudig ruimtegebruik en<br />

het organiseren van verschillende programma’s<br />

toe, zodanig dat deze gebruikt<br />

kunnen worden door de verschillende<br />

partners. Ze tellen op tot een ‘bibliotheek<br />

aan tools’ die de ruimte een flexibele<br />

invulling kunnen geven. Zo laten de<br />

verschuifbare wanden, die eveneens<br />

als opbergruimte dienen, in Broedplek<br />

Globe Aroma toe om de grotere plenaire<br />

ruimte op te delen in meerdere kleine<br />

units zoals studie-, werk- of atelierplekken.<br />

De flexibele bouwonderdelen bij de<br />

mobiele Broedplek Cultureghem zorgen<br />

er dan weer <strong>voor</strong> dat eenzelfde arsenaal<br />

van tools kan omgebouwd worden tot<br />

een filmprojectscherm, basketbalring,<br />

vlaggenmast of kunstinstallatie.<br />

De samenwerking tussen organisaties<br />

komt <strong>voor</strong> uit het delen van specifieke<br />

activiteit<br />

Infrastructuur <strong>voor</strong> specifieke activiteiten,<br />

zoals een opnamestudio, een<br />

sportvloer of een uitgeruste keuken zijn<br />

financieel van die grootteorde dat ze als<br />

individuele organisatie vaak niet te bekostigen<br />

zijn. Daarnaast hoeft er niet in<br />

elke Broedplek of publieke infrastructuur<br />

ruimte te zijn <strong>voor</strong> dit soort specifieke<br />

activiteiten. Het delen van dergelijke<br />

infrastructuur kan aanleiding geven tot<br />

bepaalde samenwerkingen en bijgevolg<br />

tot het vormen van een Broedplek. Zo<br />

delen Passa Porta en Klankverbond<br />

een geluidsdichte studio, wat er<strong>voor</strong><br />

zorgt dat een jonge organisatie zoals<br />

Klankverbond geen grote financiële<br />

investering moet doen in de (huur van)<br />

studio-infrastructuur, én dat de studio<br />

een hogere efficiëntie in gebruik kent<br />

dan wanneer ze louter door Passa Porta<br />

zou gebruikt worden. Daarnaast zorgen<br />

gemeenschappelijke investeringen in<br />

een sportvloer of een parcoursinstallatie<br />

er<strong>voor</strong> dat duurzame (en dus langdurige)<br />

samenwerkingen opgezet worden tussen<br />

Jeugdcentrum Aximax en Circus Zonder<br />

Handen. Het delen van de keuken is een<br />

meer alledaags <strong>voor</strong>beeld van dezelfde<br />

redenering en komt als ruimtelijke<br />

bouwsteen bij vrijwel iedere Broedplek<br />

<strong>voor</strong>.<br />

Een plek waar burgers, professionals en<br />

organisaties elkaar informeel kunnen<br />

ontmoeten<br />

Bijna alle <strong>Broedplekken</strong> investeren ook<br />

in ruimte die het informeel ontmoeten<br />

faciliteert. Om te <strong>voor</strong>komen dat<br />

organisaties niet naast elkaar leven maar<br />

met elkaar gaan samenwonen, blijken de<br />

keuken, de informele zitplekken of de<br />

collectieve buitenruimte de plekken bij<br />

uitstek die er<strong>voor</strong> zorgen dat organisaties<br />

en doelgroepen met elkaar in contact<br />

komen. Bekeken vanuit ruimtelijke efficiëntie<br />

worden deze ruimtes vaak als minder<br />

nuttig bestempeld, maar vanuit de<br />

focus op samenwerking, kruisbestuiving<br />

tussen actoren en onderlinge uitwisseling<br />

dragen ze bij aan de ambities van een<br />

Broedplek. Dat kan op zeer verschillende<br />

schalen. Zo fungeren de keuken en de<br />

koer, zoals bij <strong>Broedplekken</strong> Liga Voor<br />

Mensenrechten of Globe Aroma, als contactpunt<br />

<strong>voor</strong> inwonende organisaties.<br />

De gedeelde moestuin met wandelpad bij<br />

Broedplek Ket&Co in het kader van het<br />

wijkcontract, of de informele ontmoetingsruimte<br />

bestaande uit het café en de<br />

keuken in Broedplek Walter Werkt (waar<br />

muzikanten, kunstenaars, kinderen en<br />

ouders elkaar ontmoeten), zijn informele<br />

ontmoetingsruimtes die dan weer<br />

andere wijkbewoners tot in de Broedplek<br />

trekken.<br />

Een niet-gedefinieerde ruimte nodigt<br />

uit tot creativiteit en geeft ademruimte<br />

Naast ruimtes die elke partnerorganisatie<br />

zich eigen kunnen maken zoals bureau-


uimte, opslagruimte of permanente werkingsruimte,<br />

experimenteren veel <strong>Broedplekken</strong><br />

met zogenaamde witruimte. Het<br />

gaat om ongedefinieerde ruimte die zich<br />

flexibel laat invullen, geen vaste indeling<br />

kent en niet toegekend is aan één specifieke<br />

partner. In Broedplek Track werken<br />

een groot aantal partners samen aan de<br />

invulling van een leegstaande ruimte.<br />

Het grootste oppervlak is er witruimte,<br />

die ruimte laat <strong>voor</strong> creativiteit op vlak<br />

van ruimtelijke en programmatische<br />

invulling. Dergelijke <strong>voor</strong>beelden tonen<br />

aan dat witruimte ademruimte geeft aan<br />

organisaties, om uit te breken uit hun<br />

dagelijkse manier van werken maar ook<br />

(letterlijk) ruimte geeft om te verkennen<br />

welke samenwerking met – in het geval<br />

van Broedplek Track een groot aantal<br />

– (partner)organisaties opgezet kan worden<br />

en welke soort ruimte dit vereist.<br />

introductie van een conciërge, met eigen<br />

woning vlak bij de school. Het verduurzamen<br />

van deze functie en dit niet louter<br />

laten afhangen van de vrijwilligheid van<br />

omwonenden, geëngageerde ouders of<br />

leerkrachten, zorgt er<strong>voor</strong> dat de school<br />

op lange termijn haar lokalen kan blijven<br />

openstellen.<br />

De Broedplek kan beschikbaar zijn<br />

<strong>voor</strong> meerdere (partner)organisaties en<br />

de buurt<br />

Om meervoudig en gedeeld ruimtegebruik<br />

mogelijk te maken is niet alleen<br />

een investering nodig in fysieke of<br />

ruimtelijke aanpassingen, maar is er vaak<br />

ook personeel of een systeem nodig om<br />

die toegang te verlenen. Extra gebruik<br />

van ruimte brengt extra werk en beheer<br />

met zich mee, dat idealiter niet afhangt<br />

van de aanwezigheid van één partner.<br />

<strong>Broedplekken</strong> Ket & Co, Hoofdstedelijke<br />

Kunstacademie, Aximax, Liga <strong>voor</strong><br />

Mensenrechten en Passa Porta investeren<br />

daarom allen in een badgesysteem om<br />

er<strong>voor</strong> te zorgen dat anderen gebruik<br />

kunnen maken van de plek. Dit beheersysteem<br />

vergemakkelijkt de toegang<br />

en bijgevolg ook het delen van ruimte,<br />

zonder dat daarbij één organisatie het<br />

beheer op zich moet nemen door een<br />

‘toezichter’ en daardoor beperkte toegangsuren<br />

dicteert. Een goed technisch<br />

beheersysteem (badges, sleutelbakje of<br />

een codesysteem) is echter maar het minimum.<br />

Broedplek Ket&Co verruimt het<br />

beheer van de toegankelijkheid met de<br />

125


Witruimte dat kan omgevormd worden tot polyvalente co-workspace<br />

met flexibele kastenwanden © Deborah Ephrem, Globe Aroma<br />

126<br />

Geluidsdichte studio<br />

© Passa Porta


De speelplaats van Jeugdcentrum Aximax wordt op termijn toegankelijk gemaakt<br />

<strong>voor</strong> de buurt door middel van een badgesysteem © Bieke Clarysse


128<br />

Huismoeder/ huisvader<br />

1. ..<br />

2. ..<br />

3. ..<br />

Financieel zakelijk model<br />

€<br />

m²<br />

afspraken<br />

Verbinder


3<br />

RUIMTE VOOR NIEUWE<br />

ORGANISATIEMODELLEN<br />

Een Broedplek maak je niet alleen, en niet louter<br />

door ruimtelijke of infrastructurele aanpassingen<br />

door te voeren in het gebouw. Ook de manier van<br />

werken vergt een andere aanpak dan wanneer<br />

men zich individueel zou organiseren. Nieuwe<br />

organisatiemodellen, verschillende vormen van<br />

beheer, de ontwikkeling van afsprakenkaders en<br />

duidelijke rolverdelingen zijn fundamenteel <strong>voor</strong><br />

een goede samenwerking tussen meerdere organisaties<br />

en de goede werking in de praktijk.<br />

1 + 1 kan pas 3 worden wanneer daar ook een<br />

passende manier van werken tegenover staat.<br />

Meerdere <strong>Broedplekken</strong> zetten het afgelopen jaar<br />

dan ook de zoektocht in naar collectief eigenaarschap,<br />

co-trekkerschap en een goede rolverdeling.<br />

Is het wenselijk dat een inwonende organisatie<br />

een even grote rol krijgt als de hoofdorganisatie?<br />

Hoe zet je dat om in de praktijk?<br />

• Het instaan van de belangen van<br />

de plek en het zien van verbanden<br />

tussen mensen en werkingen (huismoeder/huisvader)<br />

• Het verbreden van het netwerk en<br />

de doelgroepen de weg laten vinden<br />

naar de plek (verbinder)<br />

• Nieuwe vormen van ruimte delen<br />

vraagt om een nieuw afsprakenkader<br />

en een financieel model (financieel<br />

en zakelijk model)<br />

129


130<br />

Het instaan van de belangen van de<br />

plek en het zien van verbanden tussen<br />

mensen en werkingen<br />

Het opzetten van een Broedplek vergt<br />

een fase waarin samenwerkende organisaties<br />

hun werking en ruimtegebruik<br />

nog op elkaar moeten afstemmen. Een<br />

huismoeder of -vader of Broedplekcoördinator<br />

helpt om de belangen van de plek<br />

en die van iedere organisatie te bewaken<br />

in dat ontdekkingsproces en het hieruit<br />

<strong>voor</strong>tvloeiende afsprakenkader. Vanuit<br />

de werking, missie en visie van de Broedplek<br />

leggen ze de nodige verbanden en<br />

geven richting aan de nodige keuzes. In<br />

Broedplek Track en Broedplek Hovenier,<br />

beiden <strong>Broedplekken</strong> met een zeer groot<br />

aantal samenhuizende organisaties, blijkt<br />

een coördinerende rol fundamenteel. Het<br />

helpt immers om de onafhankelijkheid<br />

van de plek te bewaren en één duidelijk<br />

aanspreekpunt te hebben, alsook om de<br />

verschillende noden van de verschillende<br />

organisaties samen te brengen. Tegelijk<br />

hoeft de rol van huismoeder of -vader<br />

niet bij één persoon of één organisatie te<br />

liggen. De rol kan gedeeld opgenomen<br />

worden of evolueren – misschien zelfs<br />

uitdoven – in de tijd, afhankelijk van de<br />

noden van de Broedplek. Bij Broedplek<br />

Cultureghem wordt daarom nagedacht of<br />

het trekkerschap over de mobiele Broedplek<br />

ook een roterende rol kan zijn. Als<br />

laatste neemt de huismoeder of -vader<br />

soms ook de rol van ondersteuner op en<br />

ziet opportuniteiten waar de ene organisatie<br />

iets kan betekenen <strong>voor</strong> andere.<br />

Zo neemt Passa Porta de opstartende<br />

organisatie Klankverbond onder haar<br />

vleugels met begeleiding en ondersteuning,<br />

zowel ruimtelijk, als zakelijk.<br />

Het verbreden van het netwerk en de<br />

doelgroepen de weg laten vinden naar<br />

de plek<br />

Ook buiten de inwonende partners is<br />

verbinding belangrijk. In <strong>Broedplekken</strong><br />

Ket&Co en Aximax zijn er specifiek<br />

‘verbinders’ (wijkwerkers) die het nabije<br />

netwerk onderhouden. Ze zorgen er<strong>voor</strong><br />

dat de Broedplek niet binnen haar vier<br />

muren blijft, maar dat ze uitbreekt en<br />

voldoende wisselwerking kent met wat<br />

zich rondom afspeelt. Hun takenpakket<br />

bestaat eruit om verbinding te leggen<br />

met bewoners van de wijk, met andere<br />

organisaties die zich in de wijk bevinden<br />

of met de doelgroep waarop de<br />

Broedplek zich richt, niet noodzakelijk<br />

op wijkniveau. Het zijn wijkantennes<br />

die het sociaalmaatschappelijk weefsel<br />

waarin de Broedplek zich bevindt, door<br />

en door kennen. Zo legt de wijkwerker<br />

bij Broedplek Jeugdcentrum Aximax de<br />

verbinding met zowel andere buurtcentra<br />

of organisaties in de wijk, zoals Gemeenschapscentrum<br />

Ten Noey, maar ook met<br />

de wijkbewoners van alle leeftijden die<br />

zich in de buurt van de Broedplek bevinden.<br />

Ze detecteren de noden van de wijk<br />

en brengen ze vervolgens terug naar de<br />

Broedplek om daarop te kunnen inspelen.<br />

Ook in Broedplek Ket&Co zorgt de<br />

verbindende rol er<strong>voor</strong> dat ouders van<br />

kinderen die naar de school gaan, elkaar<br />

leren kennen. Of wordt vereenzaming<br />

of isolement van wijkbewoners in het<br />

rusthuis doorbroken door te <strong>voor</strong>zien in<br />

activiteiten die ook <strong>voor</strong> hen een meerwaarde<br />

kunnen zijn.<br />

Nieuwe vormen van ruimte delen<br />

vraagt om een nieuw afsprakenkader<br />

en een financieel model<br />

Nieuwe vormen van ruimte delen vraagt<br />

naast nieuwe rollen in uitbating en programmatie<br />

ook alternatieve zakelijke of<br />

financiële modellen. Deze zorgen er<strong>voor</strong><br />

dat organisaties volgens goede huisregels<br />

met betrekking tot beheer en gebruik<br />

van de ruimte samen kunnen werken, en<br />

dat ook doen volgens ieders financiële<br />

draagkracht.<br />

Samenhuizen met meerdere organisaties<br />

betekent afspraken maken over<br />

het dagelijks gebruik en de ruimtelijke<br />

programmering van de plek. Beheerafspraken<br />

of -kaders leggen vast op welke


manier men als partnerorganisaties met<br />

elkaar omgaat, en hoe men ruimte of<br />

materiaal gebruikt. Reservatiesystemen,<br />

regelmatige vergaderingen of een gedeeld<br />

communicatiekanaal zorgen er <strong>voor</strong> dat<br />

gedeeld ruimtegebruik mogelijk is en dat<br />

tot op een bepaald niveau het eigenaarschap<br />

ook kan opgenomen worden door<br />

deelorganisaties. Bij Broedplek Cultureghem<br />

gaat men bij<strong>voor</strong>beeld op zoek naar<br />

een beheermodel waarbij de mobiele tool<br />

niet door één partnerorganisatie beheerd<br />

wordt, maar waarbij minimaal twee<br />

partnerorganisaties gezamenlijk instaan<br />

<strong>voor</strong> het beheer van de mobiele tool. Bij<br />

uitbreiding is het idee dat ook burgers of<br />

wijkbewoners, mits goede afspraken, de<br />

mobiele tool mogen beheren.<br />

In samenwerkingen tussen jonge en meer<br />

ervaren organisaties of tussen non-profitorganisaties<br />

en organisaties met een<br />

winstoogmerk, is niet ieders financiële<br />

draagvlak even groot. In het model van<br />

Broedplek Track zorgt de financiële<br />

inbreng van enkele van de organisaties<br />

die een winstoogmerk hebben, in combinatie<br />

met de opbrengst van bepaalde<br />

(commerciële) events, er<strong>voor</strong> dat andere<br />

(non-for-profit) partners gratis gebruik<br />

maken van de Broedplek. De bedoeling<br />

is daarbij om zoveel mogelijk ruimte te<br />

kunnen vrijwaren <strong>voor</strong> de organisaties,<br />

activiteiten of events met maatschappelijke<br />

meerwaarde. <strong>Broedplekken</strong> Passa<br />

Porta of Hoofdstedelijke Kunstacademie<br />

geven op hun beurt de mogelijkheid aan<br />

respectievelijk Klankverbond en AIF+ en<br />

MetX om vrij gebruik te maken van de<br />

plek (bvb de opnamestudio), niet geredeneerd<br />

vanuit een huurlogica maar vanuit<br />

inhoudelijke meerwaarde <strong>voor</strong> beide<br />

organisaties. Ook Broedplek Kuumba<br />

bekijkt hoe ze de huur van de ruimte<br />

kunnen diversifiëren en <strong>voor</strong> (sommige)<br />

partners de ruimtes gratis ter beschikking<br />

kunnen stellen.<br />

131


De wijkwerker van Aximax legt linken en partnerschappen<br />

met andere organisaties in de wijk © Aximax<br />

132<br />

Zoektocht naar een financieel model Broedplek Track,<br />

scan intervisiemoment maart 2023


Beheer van de mobiele tools © Broedplek Cultureghem<br />

133<br />

Organisatorisch model: schema subsidiedossier bij indiening dossier, 2021<br />

© Broedplek Cultureghem


BXL<br />

2050<br />

Programmator<br />

134<br />

onderwijs<br />

cultuur<br />

welzijn<br />

sport<br />

jeugd


4<br />

RUIMTE VOOR<br />

NIEUWE VISIES<br />

Samen bouwen aan een Broedplek zorgt<br />

er<strong>voor</strong> dat organisaties buiten hun eigen<br />

grenzen mogen en moeten denken, zeker als<br />

deze sterk verschillen. Deze onderlinge en<br />

soms volledig intersectorale kruisbestuiving<br />

brengt verschillende achtergronden, expertises<br />

en kennis samen. Het uitbreken uit deze<br />

sectorale of individuele muren leidt tot het<br />

ontstaan van nieuwe dynamieken, ideeën of<br />

visies die niet te danken zijn aan de werking<br />

van één organisatie maar het resultaat<br />

een collectieve aanpak. <strong>Broedplekken</strong> zijn<br />

de plekken waar onderwijs, cultuur, jeugd,<br />

welzijn en sport samen kunnen nadenken<br />

over de toekomst van de stad. Het zijn de<br />

plekken bij uitstek om ruimte te geven aan<br />

deze nieuwe visies, om in gesprek te brengen<br />

en te testen via het specifiek programma van<br />

de Broedplek.<br />

• Intersectoraal samenwerken is<br />

het bundelen van expertises en<br />

hierdoor komen tot nieuwe ideeën<br />

(programmator)<br />

135


136


5. Naar meer sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur in Vlaanderen en <strong>Brussel</strong><br />

137<br />

De Projectoproep <strong>Broedplekken</strong> in <strong>Brussel</strong><br />

was een uitzonderlijke oproep, op een<br />

uitzonderlijk moment, maar blijkt <strong>voor</strong> velen<br />

tot de verbeelding te spreken en te inspireren<br />

om andere modellen van ruimtegebruik te<br />

overwegen of aan te moedigen. Meer zelfs, <strong>voor</strong><br />

vele organisaties – en dit niet enkele binnen<br />

<strong>Brussel</strong>, – beantwoordt dit aan concrete noden<br />

die ze net zozeer aanvoelen. <strong>Broedplekken</strong><br />

inspireren om in toegankelijke, laagdrempelige<br />

en gedeelde ruimte nieuwe toekomstgerichte<br />

dynamieken te gaan ontwikkelen. Zou het<br />

kunnen dat ook andere publieke gebouwen,<br />

nu vaak sectoraal opgezet, zoals sporthallen,<br />

scholen, zorginstellingen, cultuurcentra, … een<br />

beetje broedplek kunnen zijn?


138<br />

Meerdere studie- en beleidstrajecten<br />

neigen in die richting. In <strong>Brussel</strong> lopen<br />

de 22 gemeenschapscentra van de VGC<br />

een visietraject, verder bouwend op een<br />

studie naar meervoudig ruimtegebruik<br />

van de centra, waarbij een nieuwe positie<br />

en rol van de gemeenschapscentra in stad<br />

en samenleving centraal staat. Kunstenpunt<br />

lanceerde het studietraject Ruimte<br />

<strong>voor</strong> kunst, waar nieuwe modellen <strong>voor</strong><br />

betaalbare ruimte <strong>voor</strong> kunstenaars<br />

verkend worden, vaak via gedeeld gebruik<br />

van infrastructuur. De Timelab Academy<br />

ondersteunt culturele organisaties en<br />

kunstenaars bij gedeeld ruimtegebruik. In<br />

Vlaanderen werkte het Departement Werk<br />

en Sociale Economie binnen het transitieprogramma<br />

Leven, leren en werken<br />

in 2050 aan wendbare ruimte <strong>voor</strong> leren<br />

waar informele vormen van leren nauw<br />

aansluiten bij onze dagelijkse leefwereld.<br />

De Sociale Innovatiefabriek gaat op zoek<br />

naar experimenteerplekken <strong>voor</strong> sociale<br />

innovatie in het kader van het Europees<br />

onderzoeksproject HUBSI.<br />

De <strong>voor</strong>bije hoofstukken verzamelden<br />

de inzichten van de 12 <strong>Brussel</strong>se broedplekken<br />

in wording die leiden tot sociaal-ruimtelijke<br />

bouwstenen. Die combinaties<br />

van hoe je ruimte vormgeeft met hoe<br />

je die ruimtes beheert en gebruikt, laten<br />

toe de ambities van de broedplekken waar<br />

te maken. Deze bouwstenen zijn echter<br />

ook toepasbaar op andere (publieke)<br />

gebouwen.<br />

Hoewel, tussen droom en daad staan<br />

vaak praktische en andere bezwaren. Niet<br />

iedereen heeft toegang tot de expertise en<br />

de middelen die nodig zijn om van publieke<br />

gebouwen broedplekken te maken.<br />

We lijsten hier enkele observaties op, die<br />

we vervolgens proberen te tackelen met<br />

aanbevelingen <strong>voor</strong> het beleid en <strong>voor</strong> de<br />

betrokken sectoren.<br />

Deze observaties en de beleidsaanbevelingen<br />

zijn ontwikkeld en geverifieerd<br />

met een stuurgroep van vertegenwoordigers<br />

van verschillende administraties en<br />

(infrastructuur)fondsen van de Vlaamse<br />

Overheid (VIPA, FOCI en GO! Onderwijs<br />

Vlaanderen, Sport Vlaandeen, Departement<br />

Werk en Sociale Economie, VGC<br />

stedenbeleid) en ondersteunende entiteiten<br />

zoals Team Vlaams Bouwmeester,<br />

Team bouwmeester maître architecte<br />

<strong>Brussel</strong> en het Kenniscentrum WWZ.


1<br />

2<br />

3<br />

4<br />

5<br />

De courante investeringsmiddelen <strong>voor</strong> infrastructuur<br />

(die al onder druk staan) gaan (logischerwijs)<br />

eerst naar de basisconditie van het gebouw.<br />

Intersectorale organisaties vallen buiten (of tussen)<br />

het reguliere (subsidie)kader dat sectoraal bedacht is.<br />

(Innovatieve) organisaties bevinden zich niet altijd in<br />

dezelfde fase van ontwikkeling en hebben experimenteerruimte<br />

nodig.<br />

Subsidieoproepen zijn een (vraaggestuurd) aanbod en<br />

de procedures overwegend reactief.<br />

Organisaties hebben vaak niet de expertise en capaciteit<br />

om subsidieaanvragen in te dienen.<br />

6<br />

Subsidies <strong>voor</strong> infrastructuur investeren niet in de<br />

werking (en omgekeerd hetzelfde). Er is dan ook vaak<br />

een mismatch tussen de stenen en de mensen.<br />

139<br />

7<br />

8<br />

9<br />

10<br />

Innovatieve werking en innovatief ruimtegebruik<br />

vraagt (extra) capaciteit en expertise.<br />

Er is (op de klassieke markt) een gebrek aan betaalbare<br />

ruimte <strong>voor</strong> kleinere initiatieven.<br />

Innovatief samenwerken vraagt (vaak) inzicht en tijd<br />

<strong>voor</strong> een herziening van het organisatiemodel (en de<br />

missie).<br />

Er is een gebrek aan kennis- en expertise-deling m.b.t.<br />

het opzetten van <strong>Broedplekken</strong> of gelijkaardige vormen<br />

van sociaal-ruimtelijke infrastructuur.


A<br />

Naar een proactief kader <strong>voor</strong> sociaalmaatschappelijke<br />

infrastructuur<br />

Een eerste set aan aanbevelingen heeft als doel dat de<br />

reguliere fondsen <strong>voor</strong> infrastructuur een voldoende<br />

aanbod van ondersteuning kunnen ontwikkelen, zodat<br />

sociaal-maatschappelijke infrastructuur vaker succesvol<br />

gerealiseerd wordt. Dit kan echter pas als de actoren<br />

in het veld voldoende snel en goed inzicht krijgen in<br />

wat de ondersteuningsmogelijkheden zijn <strong>voor</strong> de<br />

realisatie van sociaal-maatschappelijk infrastructuur<br />

en weten waar zij terecht kunnen <strong>voor</strong> hun ondersteuningsaanvraag.<br />

2<br />

Organisaties die bezig zijn met het vormgeven van<br />

sociaal-maatschappelijke infrastructuur, zijn intrinsiek<br />

intersectoraal of sector overschrijdend in hun dagelijkse<br />

werking: ze combineren sport en welzijn, gebruiken<br />

cultuur om aan onderwijs te doen, … Echter, als deze<br />

innovatieve trajecten beroep willen doen op subsidies<br />

– zowel werkingssubsidies, als subsidies m.b.t. infrastructuur,<br />

– dan vallen zij vaak buiten of net tussen de<br />

subsidiekaders die sectoraal bedacht zijn. Daardoor<br />

schrijven organisaties vaak een subsidieaanvraag in<br />

functie van de toekenningscriteria van een bepaalde<br />

sectorale subsidie en niet vanuit het intersectorale project.<br />

Dit is een gemiste kans.<br />

141<br />

Verder is er nood aan lange termijnperspectief om de<br />

investeringen duurzaam en rendabel te houden. Daardoor<br />

ligt dit <strong>voor</strong> geïnstitutionaliseerde netwerken en<br />

georganiseerde organisaties dichter <strong>voor</strong> het grijpen<br />

dan in het meer informele, nog niet georganiseerde<br />

veld, toch spelen daar dezelfde uitdagingen en misschien<br />

nog meer.


142<br />

A.1 Een betere samenwerking tussen<br />

huidige subsidiekaders en infrastructuurfondsen<br />

<strong>Broedplekken</strong> zijn experimentele vormen<br />

van ruimtegebruik, vaak in een samenwerking<br />

tussen nieuwe of vernieuwende<br />

gemeenschapsvormende praktijken. Het is<br />

belangrijk dat zij zo goed mogelijk inzicht<br />

krijgen in het investerings- en ondersteuningsaanbod<br />

en we moeten vermijden<br />

dat initiatiefnemers van het kastje naar de<br />

muur gestuurd worden.<br />

Er zijn al mooie <strong>voor</strong>beelden te vermelden<br />

van samenwerkingen tussen<br />

departementen en agentschappen zoals<br />

tussen cultuur en toerisme, alsook tussen<br />

onderwijs en welzijn, e.a. … Zo zoekt de<br />

werkgroep Multifunctionele infrastructuur<br />

Zorg-Onderwijs naar knelpunten en<br />

doet ze <strong>voor</strong>stellen naar aanpassing van<br />

het regelgevend kader. AGION en Sport<br />

Vlaanderen lanceerden enkele jaren terug<br />

gezamenlijk een oproep <strong>voor</strong> de indiening<br />

van project<strong>voor</strong>stellen <strong>voor</strong> het naschools<br />

openstellen van sport- en bewegingsinfrastructuur.<br />

Maar een goede samenwerking tussen alle<br />

sectorale administraties samen is essentieel<br />

om de volgende stap te maken. Een<br />

soort van verbindingsambtenaar, de uitbouw<br />

van een intersectoraal loket of een<br />

centraal informatiekanaal zijn instrumenten<br />

die in deze onder de aandacht komen.<br />

A.2 Het reactief (regulier) kader aanvullen<br />

met proactief investeringsbeleid<br />

allicht logisch, maar niet altijd gewenst.<br />

Hoe kunnen wij de positieve kracht van<br />

<strong>Broedplekken</strong>, telkens aangepast aan<br />

lokale wensen en noden, realiseren op zo<br />

veel als mogelijke locaties, met <strong>voor</strong>op die<br />

plekken waar die sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur het meest nodig is.<br />

Doelgerichte projectoproepen kunnen<br />

dit uitlokken. Een <strong>voor</strong>beeld daarvan is<br />

de projectoproep Sportwijk+ van Sport<br />

Vlaanderen, gericht op samenwerkingen<br />

tussen sportorganisaties en wijkdynamieken,<br />

met ruimte <strong>voor</strong> experiment en<br />

vernieuwing.De Pilootprojecten Onzichtbare<br />

Zorg, initiatief van VIPA en de<br />

Vlaamse Bouwmeester, deden een oproep<br />

aan zorgverstrekkers <strong>voor</strong> de bouw van<br />

innovatieve zorginfrastructuur, die zorg<br />

opnieuw een vanzelfsprekende plaats in de<br />

stedelijke ruimte geeft. Het traject Zorgzame<br />

buurten werkt daarop verder.<br />

Een andere mogelijke piste is de koppeling<br />

met andere beleidsinstrumenten<br />

zoals wijkverbeteringscontracten en<br />

stadsvernieuwing om tot meer kwalitatieve<br />

projecten te komen op de juiste<br />

locaties. Subsidies in stadsvernieuwing<br />

worden toegekend aan wijken waarbij kan<br />

aangetoond worden dat de noden hoog<br />

zijn. Het integreren van investeringen in<br />

sociaal-maatschappelijke infrastructuur in<br />

het stadsvernieuwingsproces garandeert<br />

een juiste lokalisering en een goede omkadering<br />

vanuit de stedelijke dynamiek.<br />

In de beoordeling <strong>voor</strong> de toekenning van<br />

de subsidies, kan een proactieve regionale<br />

spreiding meegenomen worden.<br />

4<br />

De klassieke subsidiekaders <strong>voor</strong> infrastructuur<br />

bieden meestal een generiek<br />

aanbod. De subsidies komen vervolgens<br />

enkel terecht waar actoren in staat zijn<br />

een goede aanvraag te schrijven. Actoren<br />

die willen inspelen op dynamieken die<br />

<strong>voor</strong>oplopen binnen maatschappelijke<br />

tendensen vind je vaak in bepaalde regio’s<br />

of stadsdelen (vaak centrumstedelijke<br />

contexten) en minder aanwezig in andere<br />

regio’s (randstedelijk of landelijk). Dit is<br />

Ten slotte kan men het eigen grond- en<br />

pandenbeleid als hefboom inzetten om<br />

‘letterlijk’ ruimte te geven aan die infrastructuur<br />

die het meest geweest is, op<br />

hier<strong>voor</strong> uitgezochte strategische locaties.<br />

Op die manier kan men de lange termijn<br />

impact bewaken door (gedeeltelijk) gronden<br />

of panden in eigendom te houden, en<br />

door gunstige gebruiksovereenkomsten te<br />

maken <strong>voor</strong> de betrokken ruimtevragers.


8<br />

Dit kan ook de betaalbaarheid <strong>voor</strong> de<br />

betrokken actoren vergroten. Op de<br />

klassieke markt is er vaak een gebrek aan<br />

betaalbare opties <strong>voor</strong> deze initiatieven.<br />

A.3 De nodige lange termijn garanties<br />

niet enkel afdwingen maar ook mee<br />

ondersteunen.<br />

Bovenstaande raakt een belangrijk aspect,<br />

met name de tegenstelling tussen de<br />

duurzaamheid van de investeringen, die<br />

gegarandeerd moeten worden op lange<br />

termijn, en de nood aan experimenteerruimte,<br />

bij<strong>voor</strong>beeld binnen tijdelijk<br />

gebruik, <strong>voor</strong> nieuwe, experimentele<br />

vormen van ruimtegebruik. Vaak moeten<br />

organisaties een lange termijn zakelijk<br />

recht op gebruik van de infrastructuur<br />

kunnen garanderen (10 jaar was dat bij de<br />

projectoproep <strong>Broedplekken</strong>, meestal 20<br />

jaar bij andere fondsen), terwijl het <strong>voor</strong><br />

nieuwe organisatievormen vaak nog niet<br />

haalbaar is om dit te garanderen of af te<br />

dwingen op het moment van de subsidieaanvraag.<br />

A.4 De oprichting van een fonds <strong>voor</strong><br />

sociaal-maatschappelijke infrastructuur<br />

We kunnen de opdracht tot goede samenwerking<br />

tussen de verschillende sectorale<br />

diensten ook opschalen en meer autonomie<br />

geven. De oprichting van een fonds<br />

<strong>voor</strong> investeringen in en de ondersteuning<br />

van sociaal-maatschappelijke infrastructuur<br />

zou toelaten om de focus aan te<br />

scherpen, meer proactief te werk te gaan<br />

en experimenteerruimte aan te bieden<br />

die binnen de diverse sectorale subsidiekaders<br />

nog niet haalbaar zijn of zelfs niet<br />

wenselijk.<br />

3<br />

weging in de scholenbouw enkele jaren<br />

terug aantoonde. Het spreekt <strong>voor</strong> zich dat<br />

goede basisinfrastructuur <strong>voor</strong> de sectoren<br />

essentieel blijft, ook <strong>voor</strong> de realisatie<br />

van broedplekken.<br />

Een fonds <strong>voor</strong> sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur kan specifieke ondersteuningskaders<br />

en begeleidingsprocessen<br />

uitzetten die tegemoetkomen aan de nood<br />

<strong>voor</strong> experimenteerruimte van de innovatieve<br />

sociaal-ruimtelijke projecten.<br />

Door projecten rond innovatieve ruimtegebruik<br />

ruimte te geven in een apart fonds<br />

buiten of tussen de sectoren in, kunnen<br />

de sectorale fondsen op hun kerntaken<br />

blijven focussen. Een specifiek fonds kan<br />

ook de opdracht hebben de brug tussen<br />

tijdelijk experiment en lange termijn gebruik<br />

te ondersteunen en te bewaken, en<br />

daar<strong>voor</strong> mechanismes <strong>voor</strong> lange termijn<br />

return on investment uit te werken of te<br />

ondersteunen.<br />

A.5 Het lokale niveau is de plek waar<br />

verknopingen sneller gemaakt kunnen<br />

worden<br />

Ten slotte moet worden aangestipt dat<br />

het verknopen van doelstellingen en het<br />

intersectoraal denken dat essentieel is<br />

<strong>voor</strong> een geïntegreerde aanpak zoals bij<br />

de <strong>Broedplekken</strong>, nu al vaak gerealiseerd<br />

wordt in het lokale beleid. Het lokale<br />

beleid heeft op dit vlak vaak meer kennis<br />

van de kansen en opgaven op het terrein<br />

en kan sneller schakelen. Dit dient zeker<br />

meegenomen te worden als een kracht om<br />

mee de bovenlokale beleidsdoelstellingen<br />

te realiseren.<br />

143<br />

1<br />

De courante (sectorale) infrastructuurfondsen<br />

staan momenteel in vele gevallen<br />

al onder druk. Infrastructuur geraakt versleten,<br />

de comfort- en duurzaamheidseisen<br />

nemen toe en de demografische<br />

evolutie (zeker in de centrumsteden) zorgt<br />

<strong>voor</strong> tekorten in de infrastructuur, zoals<br />

bij<strong>voor</strong>beeld de noodzakelijke inhaalbe-


B<br />

Naar stimulerende én ondersteunende<br />

procedures <strong>voor</strong> het realiseren van sociaalmaatschappelijke<br />

infrastructuur<br />

“Een project indienen vraagt veel energie <strong>voor</strong> welzijnswerkers<br />

(en andere). We hebben sowieso al een personeelstekort.”<br />

(Kenniscentrum Welzijn, Wonen, Zorg)<br />

5<br />

Aanvraagprocedures <strong>voor</strong> investeringen in infrastructuur<br />

zijn vaak niet van de poes. En terecht, de publieke<br />

middelen dienen weloverwogen te worden aangewend.<br />

Maar <strong>voor</strong> vele organisaties is dit een stevige last boven de<br />

uitvoering van de reguliere taken, niet in het minst als het<br />

gaat over experimentele samenwerkingen en alternatieve<br />

vormen van ruimtegebruik zoals die bij de <strong>Broedplekken</strong><br />

worden nagestreefd. Hoe kan het beleid zijn procedures<br />

optimaliseren zodat die tegelijk voldoende ontzorgend en<br />

stimulerend zijn?<br />

145<br />

In vele sectoren bestaan hiertoe ondersteunende instanties,<br />

zoals het Kenniscentrum WWZ <strong>voor</strong> de zorg, de<br />

Ambrassade bij het jeugdwerk, Kunstenpunt bij cultuur,<br />

de bouwmeesters, en vele anderen … In het licht van de<br />

realisatie van meer sociaal-maatschappelijke infrastructuur<br />

kunnen deze actoren allicht hun krachten bundelen<br />

ter ondersteuning.<br />

De projectoproep <strong>Broedplekken</strong> leidde in elk geval al tot<br />

enkele aanbevelingen <strong>voor</strong> de ondersteuning van subsidie-aanvragers<br />

<strong>voor</strong> hun infrastructuurdossier bij deze<br />

expertise.


146<br />

B.1 Een laagdrempelige call for interest<br />

of een <strong>voor</strong>bereidende subsidie als eerste<br />

stap<br />

Om te vermijden dat organisaties zich te<br />

pletter lopen in te ambitieuze plannen of<br />

te complexe procedures, of er bij gebrek<br />

aan expertise zelfs niet aan durven te<br />

beginnen, strekt het tot aanbeveling om<br />

een projectoproep te starten met een Call<br />

for interest zoals bij de projectoproep<br />

<strong>Broedplekken</strong>. Bij een dergelijke laagdrempelige<br />

eerste stap, kunnen de noden<br />

op het terrein sneller opgehaald worden,<br />

en worden de vragen tot ondersteuning bij<br />

de volgende stappen duidelijk.<br />

Het toekennen van een subsidie <strong>voor</strong> een<br />

<strong>voor</strong>bereidende studie geeft de actoren de<br />

kans beter te formuleren wat hun noden<br />

zijn, en daar waar die tegemoetkomen aan<br />

de toekenningscriteria van een subsidiekanaal,<br />

zal dit het volgende dossier <strong>voor</strong><br />

infrastructuursubsidies versterken en de<br />

slaagkansen verhogen. Een <strong>voor</strong>bereidende<br />

studie kan ook tot het inzicht leiden dat<br />

het projectopzet of de geplande samenwerking<br />

nog niet rijp is om een infrastructuurdossier<br />

te dragen.<br />

B.2 Matchmaking ter verkenning van het<br />

netwerk van organisaties<br />

Naar aanloop van de indiening van<br />

subsidiedossiers werd tijdens het traject<br />

<strong>Broedplekken</strong> met de kandidaten (tussen<br />

ruimte-aanbieders en ruimte-vragers) een<br />

matchmaking oefening gedaan, waarin<br />

het begeleidende team de verschillende<br />

organisaties aan elkaar koppelde.<br />

B.3 Ondersteuning <strong>voor</strong>afgaand aan de<br />

indiening van een dossier<br />

“Het indienen van een dossier vergt veel<br />

tijd en expertise. Zonder de laagdrempeligheid<br />

van de projectoproep <strong>Broedplekken</strong>,<br />

en zonder de ondersteuning van<br />

experten, hadden we wel willen maar<br />

waarschijnlijk niet kunnen indienen” (getuigenis<br />

van een van de <strong>Broedplekken</strong>)<br />

Naar aanloop van de indiening van dossiers<br />

werd begeleiding <strong>voor</strong>zien door het<br />

onderzoeksteam op vraag van de Vlaamse<br />

Overheid. Experten in specifieke domeinen<br />

(architectuur, organisatiemodellen,<br />

juridische en zakelijke aspecten) namen<br />

deel aan begeleidingssessies. Dit met als<br />

resultaat meer kwalitatieve dossiers en<br />

daardoor ook een hoger slaagkanspercentage<br />

van de dossiers.<br />

B.4 Intervisiesessies na toekenning van<br />

de subsidie<br />

Na de toekenning van de subsidies werd<br />

bij de projectoproep <strong>Broedplekken</strong><br />

opnieuw een begeleidingstraject aangeboden.<br />

Via intervisie-sessies presenteren<br />

de <strong>Broedplekken</strong> aan elkaar de <strong>voor</strong>tgang<br />

van het opzetten van de broedplek, kan<br />

men leren van elkaars ervaringen en krijgt<br />

de administratie voeling met het proces<br />

en een update van de stand van zaken van<br />

de realisatie van de infrastructuur en zijn<br />

ondersteunende werking. De methode en<br />

het resultaat van deze intervisies kan je<br />

terugvinden in hoofdstuk 2.<br />

Een matchmaking zou ook een inventariserende<br />

oefening kunnen zijn, die de<br />

noden in het veld beter in kaart brengt<br />

en dus gaandeweg de impact kan groter<br />

maken. Niet enkel de <strong>voor</strong>trekkers dienen<br />

extra <strong>voor</strong>uitgeduwd te worden, ook daar<br />

waar de kiemen nog niet volledig ontsproten<br />

zijn, moet ruimte gemaakt worden<br />

<strong>voor</strong> ontwikkeling van nieuwe dynamieken.


C<br />

Naar een betere koppeling tussen stenen en<br />

mensen op het terrein<br />

7<br />

C.1 Ruimte maken <strong>voor</strong> ondersteunende<br />

broedplek-rollen<br />

De <strong>Broedplekken</strong> staan open <strong>voor</strong> meerdere<br />

(partner)organisaties en actoren uit<br />

de buurt. Dit vergt de introductie van<br />

(nieuwe) ondersteunende rollen zoals<br />

een conciërge, verbinder, coördinator, …<br />

Wanneer <strong>Broedplekken</strong> meerdere organisaties<br />

huisvesten op dezelfde plek is er<br />

nood aan een persoon die instaat <strong>voor</strong> de<br />

belangen van de gedeelde infrastructuur<br />

en de verbanden tussen mensen en werkingen.<br />

Het transitietraject ‘Leven, leren<br />

en werken 2050’ van de Vlaamse Overheid<br />

spreekt over ‘plekwerkers’, die actief verbindingen<br />

leggen tussen de dynamieken in<br />

de wijk en de organisaties die actief zijn in<br />

gelijkaardige experimenteerruimtes <strong>voor</strong><br />

sociale innovatie.<br />

Het beleid stimuleert in principe het<br />

meervoudig ruimtegebruik van de publieke<br />

infrastructuur. Het ontwerp van<br />

decreet over open scholen verplicht het<br />

openstellen van scholen na de schooluren<br />

en in de weekends, maar houdt er geen<br />

(of minstens onvoldoende) rekening mee<br />

dat dit extra administratief, logistiek en<br />

andere soorten van extra werk met zich<br />

meebrengt.<br />

6<br />

Toch is hier<strong>voor</strong> al her en der kennis<br />

samengebracht. Slim Gedeeld is een<br />

project van de Verenigde Verenigingen<br />

in samenwerking met het beleidsdomein<br />

Onderwijs. Inspirerende goede praktijk<strong>voor</strong>beelden,<br />

(kant-en-klare) modeldocumenten,<br />

(lokale) tips en tricks helpen om<br />

het openstellen van schoolinfrastructuur<br />

te faciliteren <strong>voor</strong> scholen, lokale besturen<br />

en verenigingen. Het sleuteldragersysteem<br />

lost één van de meest <strong>voor</strong>komende<br />

knelpunten op bij het openstellen van<br />

schoolinfrastructuur. Het is een systeem<br />

waarbij mensen die actief zijn in de sociale<br />

economie ingeschakeld worden als<br />

‘sleuteldragers’. In Antwerpen opent een<br />

sleuteldrager samen met de gebruiker de<br />

infrastructuur, overloopt en controleert de<br />

afspraken, is bereikbaar in geval van nood<br />

en sluit de zaal veilig af.<br />

Dit is echter slechts één aspect. Bij infrastructuur<br />

<strong>voor</strong> gedeeld en meervoudig<br />

ruimtegebruik dient dus ook de ondersteuning<br />

<strong>voor</strong> extra personele middelen<br />

te worden <strong>voor</strong>zien. Anders loopt de<br />

werking vast, en schiet de investering in<br />

de infrastructuur zijn doel <strong>voor</strong>bij.<br />

C.2 Subsidies <strong>voor</strong> werking en <strong>voor</strong><br />

infrastructuur in doelgerichte gevallen<br />

laten samengaan.<br />

In huidige beleid van de meeste sectoren<br />

is het vaak zo dat er andere subsidiekaders<br />

ontwikkeld zijn <strong>voor</strong> werkingen, dan<br />

diegene die <strong>voor</strong>handen zijn <strong>voor</strong> infrastructuur.<br />

Deze scheiding van middelen is<br />

echter een van de meest genoemde obstakels<br />

om <strong>Broedplekken</strong> te realiseren. Want<br />

de aanvullende personele middelen om<br />

een broedplekwerking te ondersteunen<br />

worden pas pertinent als de infrastructuurmiddelen<br />

gegarandeerd zijn, terwijl<br />

147


met het binnenhalen van infrastructuurmiddelen<br />

meestal geen werkingsmiddelen<br />

meekomen. Tegelijk is het niet geloofwaardig<br />

om in een aanvraagdossier <strong>voor</strong><br />

werkingsmiddelen ruimte <strong>voor</strong> een broedplekwerking<br />

op te nemen, als er nog geen<br />

zicht is op infrastructuur om die werking<br />

te huisvesten. In deze patstelling bevinden<br />

zich vele innovatieve organisaties met een<br />

broedplek-potentieel.<br />

Her en der experimenteren subsidiegevers<br />

met combinaties van middelen <strong>voor</strong><br />

werking en <strong>voor</strong> infrastructuur. Bij de projectoproep<br />

<strong>voor</strong> Leerecosystemen van het<br />

Departement WSE, kan bij de werkingsmiddelen<br />

een groot deel forfaitaire kosten<br />

opgenomen worden, waarmee organisaties<br />

een (aanzet <strong>voor</strong> een) fonds <strong>voor</strong> infrastructurele<br />

ingrepen kunnen opbouwen.<br />

148<br />

Omgekeerd zou het goed zijn bij infrastructuurfondsen<br />

een hoger percentage<br />

diensten en personele middelen toe te<br />

staan in het geval van aanvullende sociaal-ruimtelijke<br />

ambities, teneinde tijdens<br />

het proces van infrastructurele ingrepen<br />

de optimalisatie van de werking, en de<br />

kloof naar meer structurele werkingsmiddelen<br />

vanwege de broedplekwerking te<br />

kunnen overbruggen.


D<br />

Naar een leeromgeving <strong>voor</strong> sociaalmaatschappelijke<br />

infrastructuur<br />

9<br />

In hoofdstuk 4 worden een reeks sociaal-ruimtelijke<br />

bouwstenen ontwikkeld, die <strong>Broedplekken</strong> kunnen<br />

hanteren om ruimte te geven aan hun ambities. Deze<br />

set aan tools laat meervoudig ruimtegebruik en organiseren<br />

van verschillende programma’s toe. De sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur is toegankelijk en<br />

opent zich <strong>voor</strong> nieuwe publieken, nieuw programma<br />

en nieuwe samenwerkingen. Maar dat vraagt een specifiek<br />

beheer- en organisatiemodel. Nieuwe vormen van<br />

ruimtedelen vragen dan om een nieuw afsprakenkader<br />

en financieel model. En hoe definieer je een gedeelde<br />

missie of zit je een gedeeld programma op? Specifieke<br />

expertise dus die niet iedereen in huis heeft en die soms<br />

zelfs nog maar in beperkte mate is ontwikkeld.<br />

10<br />

Het is daarom belangrijk dat de lessen die pioniers op<br />

het vlak van het realiseren, activeren en beheren van<br />

sociaal-maatschappelijke infrastructuur trekken en<br />

de expertise die ze opbouwen, gedeeld kan worden.<br />

Een platform van kennisdeling en een programma van<br />

intervisies, samen met een leeraanbod <strong>voor</strong> andere<br />

geïnteresseerde actoren en overheden zou een vermenigvuldiging<br />

van kennis over het realiseren en beheren<br />

van sociaal-maatschappelijke infrastructuur kunnen<br />

bewerkstelligen. Een experimenteerruimte <strong>voor</strong> nieuwe<br />

types projecten, met aandacht <strong>voor</strong> ruimtelijke en organisatorische<br />

aspecten.<br />

149<br />

En toch is iedere Broedplek anders, met een andere<br />

missie, ander partnerschap, andere dynamieken in de<br />

eigen lokale context, die zorgen dat sociaal-maatschappelijke<br />

infrastructuur steeds maatwerk is. Het komt er<br />

dus op aan een leeromgeving te ontwikkelen waarin<br />

betrokken actoren zich de <strong>Broedplekken</strong>-aanpak eigen<br />

kunnen maken, gewezen worden op kansen en opgaven,<br />

die ze dan toetsen aan de eigen doelstellingen en de<br />

eigen context. Geen toolbox dus met een stappenplan<br />

van A tot Z, maar een set aan aandachtspunten en<br />

mechanismen, ingrediënten en kooktechnieken <strong>voor</strong><br />

telkens weer een ander recept, op smaak gebracht met<br />

de ‘couleur locale’.


150<br />

© Bryan Herrezeel


151


<strong>Broedplekken</strong> Partners<br />

Broedplek Cultureghem<br />

Cultureghem<br />

Kuregem Boxing academy<br />

SAAMO<br />

FilterCaféFiltré<br />

Brede School Kureghem<br />

Molenbeek Rebels Basketball<br />

Pool is Cool<br />

MUS-E Belgium<br />

Broedplek Danscentrumjette<br />

Danscentrumjette<br />

Labolobo<br />

TOOP - MPC Sint Franciscus<br />

Broedplek Hovenier<br />

De Overmolen<br />

BBJJA<br />

School zonder Racisme<br />

Vlaamse dienst Speelpleinwerk<br />

Federatie Marokkaanse<br />

Verenigingen (FMV)<br />

Familiehulp<br />

GC De Platoo<br />

Ligo-<strong>Brussel</strong>leer<br />

Broedplek Ket&Co<br />

Gemeentebestuur Sint-Jans-<br />

Molenbeek<br />

GBS Ket&Co<br />

Labolobo<br />

De Molenketjes<br />

D’Broej Centrum West<br />

Brede School Molenbeek<br />

Maks<br />

Broedplek Globe Aroma<br />

Globe Aroma<br />

Terra Nova<br />

Pigment<br />

The Kitchen<br />

CTLB<br />

De Overmolen<br />

Broedplek Hoofdstedelijke<br />

Kunstacademie<br />

Hoofdstedelijke Kunstacademie<br />

MetX<br />

AIF+<br />

Broedplek Jeugdhuis Aximax<br />

Jeugdhuis Aximax<br />

GC Ten Noey<br />

Circus Zonder Handen<br />

Basisschool Ten Nude<br />

Broedplek Kuumba<br />

Kuumba<br />

Internationaal Comité<br />

Fora<br />

De Overmolen<br />

Broedplek Track<br />

LabNorth<br />

Academie Sint-Lukas <strong>Brussel</strong>s<br />

#BXLNord<br />

GC Ten Noey<br />

Rebelle<br />

Sew4Life<br />

Gemeente Sint-Joost-ten-Node<br />

LaFourna<br />

Broedplek Liga <strong>voor</strong><br />

Mensenrechten<br />

Liga <strong>voor</strong> Mensenrechten<br />

FMDO<br />

La Ligue<br />

Broedplek Passa Porta<br />

Passa Porta<br />

Klankverbond<br />

Broedplek Walter Werkt<br />

Walter Werkt<br />

MUS-E Belgium<br />

Experten begeleidingsdagen<br />

Lucas Devolder, Constructlab<br />

Bert De Bakker, Constructlab<br />

Evi Swinnen, Timelab<br />

Paul Steinbrück, Pooliscool<br />

Pieter Van Damme, Impact<br />

Laura Muyldermans, Architect<br />

Jan Laute, Dear Pigs<br />

Marie Vanderghote, Broei<br />

Maarten Van Den Driessche, Ugent<br />

Jolien Naeyaert, KULeuven<br />

Bert Gellynck, 1010<br />

Stuurgroep<br />

Pieter Van Camp, VGC cel Stedenbeleid<br />

Caroline Englebert, VGC cel Stedenbeleid<br />

Kristiaan Borret, <strong>Brussel</strong>s Bouwmeester<br />

Frederik Serroen, Team <strong>Brussel</strong>s Bouwmeester<br />

Stijn De Vleeschouwer, Team Vlaams<br />

Bouwmeester<br />

Jeroen Dries, Kenniscentrum WWZ<br />

Eline Vermeersch, Departement Werk en Sociale<br />

Economie<br />

Geert Leemans, Departement Onderwijs en<br />

Vorming<br />

Anne-Sophie Verheyen, Departement Cultuur,<br />

Jeugd en Media<br />

Heidi Van Eetvelt, GO! onderwijs<br />

Christophe Cousaert, Departement Welzijn,<br />

Volksgezondheid en Gezin, VIPA<br />

Stijn Boons, Sport Vlaanderen<br />

Marjolein van Poppel, Sport Vlaanderen<br />

Jeroen Belmans, Sport Vlaanderen

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!