29.03.2019 Views

E82027_Historia_Poradnik

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

NA DOBRY START<br />

PORADNIK<br />

NAUCZYCIELA<br />

HISTORIA<br />

1<br />

LICEUM I TECHNIKUM ● ZAKRES ROZSZERZONY


© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne<br />

Warszawa 2019<br />

Wydanie I<br />

ISBN 978-83-02-18735-3<br />

Opracowanie merytoryczne i redakcyjne: Łukasz Marks (redaktor koordynator),<br />

Alina Namiecińska (redaktor merytoryczny)<br />

Redakcja techniczna: Iwona Białkowska<br />

Projekt okładki: Ewa Pawińska<br />

Ilustracja na okładce: (Koloseum) Phant/Shutterstock.com<br />

Skład i łamanie: Shift-ENTER<br />

Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne Spółka Akcyjna<br />

00-807 Warszawa, Aleje Jerozolimskie 96<br />

KRS: 000595068<br />

Tel.: 22 576 25 00<br />

Infolinia: 801 220 555<br />

www.wsip.pl<br />

Publikacja, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują.<br />

Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie.<br />

Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie<br />

na użytek osobisty.<br />

Szanujmy cudzą własność i prawo.<br />

Więcej na www.legalnakultura.pl<br />

Polska Izba Książki


Spis treści<br />

Ramowy rozkład materiału nauczania w klasach 1–4 liceum (1–5 technikum). Zakres rozszerzony 4<br />

Szczegółowy rozkład materiału nauczania. Klasa 1. Zakres rozszerzony 8<br />

Plan wynikowy. Klasa 1. Zakres rozszerzony (tematy 1.–7.) 19<br />

Przedmiotowy system oceniania. Klasa 1. Zakres rozszerzony (tematy 1.–7.) 22<br />

Scenariusze wybranych lekcji 25<br />

Karty pracy do scenariuszy lekcji 34<br />

Sprawdzian do działu I 41<br />

3<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Ramowy rozkład materiału nauczania w klasach<br />

1–4 liceum (1–5 technikum). Zakres rozszerzony<br />

Propozycja wymiaru godzin nauczania historii w liceum w zakresie rozszerzonym na podstawie ramowego planu nauczania:<br />

• klasa 1: 3 godziny tygodniowo,<br />

• klasa 2: 3 godziny tygodniowo,<br />

• klasa 3: 4 godziny tygodniowo,<br />

• klasa 4: 4 godziny tygodniowo.<br />

Podział treści nauczania na klasy (zgodny zapisem „Warunków i sposobów realizacji” podstawy programowej) wraz z propozycją<br />

przydziału godzin.<br />

KLASA 1 LICEUM I TECHNIKUM<br />

Dział podstawy programowej<br />

Proponowana liczba godzin<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka 3<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu 8<br />

III. Świat starożytnych Greków 10<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu 10<br />

V. Bizancjum i świat islamu 2<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza 4<br />

VII. Europa w okresie krucjat 4<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy 4<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim 5<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego 4<br />

XI. Europa późnego średniowiecza 4<br />

XII. Polska w XIV–XV wieku 7<br />

XIII. Kultura średniowiecza 5<br />

Razem: 70 godzin lekcyjnych tematycznych<br />

6 godzin lekcyjnych powtórzeniowych<br />

6 godzin lekcyjnych sprawdzianów<br />

8 godzin lekcyjnych do dyspozycji nauczyciela<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

4<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KLASA 2 LICEUM I TECHNIKUM<br />

Dział podstawy programowej<br />

Proponowana liczba godzin<br />

I. Odkrycia geograficzne i europejski kolonializm doby nowożytnej 4<br />

II. Czasy renesansu 3<br />

III. Reformacja i jej skutki 3<br />

IV. Europa w XVI–XVII wieku 8<br />

V. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów 7<br />

VI. Powstanie Rzeczypospolitej Obojga Narodów 3<br />

VII. Pierwsze wolne elekcje i ich następstwa 3<br />

VIII. Renesans w Polsce 2<br />

IX. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII wieku 7<br />

X. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII wieku 6<br />

XI. Europa w dobie oświecenia 4<br />

XII. Rewolucje XVIII wieku 5<br />

XIII. Rzeczpospolita w XVIII wieku (od czasów saskich do Konstytucji 3 maja) 5<br />

XIV. Upadek Rzeczypospolitej (wojna z Rosją i powstanie kościuszkowskie) 4<br />

XV. Kultura doby oświecenia w Rzeczypospolitej 2<br />

XVI. Epoka napoleońska 4<br />

Razem: 70 godzin lekcyjnych tematycznych<br />

6 godzin lekcyjnych powtórzeniowych<br />

6 godzin lekcyjnych sprawdzianów<br />

8 godzin lekcyjnych do dyspozycji nauczyciela<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

5<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KLASA 3 LICEUM I TECHNIKUM<br />

Dział podstawy programowej<br />

Proponowana liczba godzin<br />

I. Europa i świat po kongresie wiedeńskim 7<br />

II. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815–1848 8<br />

III. Powstanie styczniowe i jego następstwa 4<br />

IV. Europa i świat w II połowie XIX i na początku XX wieku 10<br />

V. Przemiany gospodarcze i społeczne. Nowe prądy ideowe 7<br />

VI. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX i na początku XX wieku 7<br />

VII. Kultura i nauka polska w II połowie XIX i na początku XX wieku 4<br />

VIII. I wojna światowa 4<br />

IX. Sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej 4<br />

X. Europa i świat po I wojnie światowej 7<br />

XI. Narodziny i rozwój totalitaryzmów w okresie międzywojennym 7<br />

XII. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej 6<br />

XIII. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej 6<br />

XIV. Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej 5<br />

XV. Kultura i nauka w okresie II Rzeczypospolitej 3<br />

XVI. Świat na drodze do II wojny światowej 4<br />

Razem: 93 godziny lekcyjne tematyczne<br />

8 godzin lekcyjnych powtórzeniowych<br />

8 godzin lekcyjnych sprawdzianów<br />

11 godzin lekcyjnych do dyspozycji nauczyciela<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

6<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KLASA 4 LICEUM<br />

KLASY 4–5 TECHNIKUM<br />

Dział podstawy programowej<br />

Proponowana liczba godzin<br />

I. Wojna obronna Polski w 1939 roku. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września) 4<br />

II. II wojna światowa i jej etapy 7<br />

III. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką 6<br />

IV. Niemiecka polityka eksterminacji 5<br />

V. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w okupowanym kraju 6<br />

VI. Świat po II wojnie światowej. Początki zimnej wojny 7<br />

VII. Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty 5<br />

VIII. Przemiany cywilizacyjne na świecie 4<br />

IX. Świat na przełomie tysiącleci 5<br />

X. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944–1948) 5<br />

XI. Stalinizm w Polsce i jego erozja 4<br />

XII. Polska w latach 1957–1981 7<br />

XIII. Dekada 1981–1989 4<br />

XIV. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI wieku 5<br />

Razem: 74 godziny lekcyjne tematyczne<br />

6 godzin lekcyjnych powtórzeniowych<br />

6 godzin lekcyjnych sprawdzianów<br />

8 godzin lekcyjnych do dyspozycji nauczyciela<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

7<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Szczegółowy rozkład materiału nauczania. Klasa 1.<br />

Zakres rozszerzony<br />

Temat<br />

1. <strong>Historia</strong> – periodyzacja,<br />

źródła<br />

2. Źródła do historii<br />

starożytnej<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

1) definiuje podstawowe pojęcia (prehistoria, historia, historiografia, źródło<br />

historyczne);<br />

2) rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych;<br />

3) przedstawia periodyzację dziejów powszechnych i ojczystych<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych<br />

I. PRADZIEJE I HISTORIA STAROŻYTNEGO WSCHODU<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

2) wyjaśnia zasady krytycznej analizy<br />

i interpretacji różnych rodzajów źródeł<br />

historycznych<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje nauki pomocnicze historii<br />

1<br />

1<br />

3. Najdawniejsze dzieje<br />

człowieka<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia zagadnienie rewolucji neolitycznej<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu.<br />

Uczeń:<br />

1) charakteryzuje pradzieje ludzkości z podziałem<br />

na epoki<br />

2<br />

4. Starożytna cywilizacja<br />

Mezopotamii<br />

i pierwsze imperia<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

2) porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim<br />

i Dalekim Wschodzie;<br />

3) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw<br />

w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

4) rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu;<br />

5) charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państw i strukturę<br />

społeczeństw w cywilizacjach starożytnego<br />

Dalekiego Wschodu;<br />

3) porównuje systemy prawne i etyczne<br />

cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego<br />

Wschodu<br />

2<br />

5. Egipt faraonów II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

2) porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim<br />

i Dalekim Wschodzie;<br />

3) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw<br />

w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

4) rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu;<br />

5) charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państw i strukturę<br />

społeczeństw w cywilizacjach starożytnego<br />

Dalekiego Wschodu;<br />

3) porównuje systemy prawne i etyczne<br />

cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego<br />

Wschodu<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

8<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

6. Fenicjanie i lud Izraela II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

2) porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim<br />

i Dalekim Wschodzie;<br />

3) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw<br />

w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

4) rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu;<br />

5) charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu.<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

3) opisuje różne formy ekspansji w świecie greckim (kolonizację grecką<br />

i fenicką, wojny grecko-perskie i ekspansję Aleksandra Macedońskiego)<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państw i strukturę<br />

społeczeństw w cywilizacjach starożytnego<br />

Dalekiego Wschodu;<br />

3) porównuje systemy prawne i etyczne<br />

cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego<br />

Wschodu<br />

1<br />

7. Starożytne cywilizacje<br />

Indii i Chin<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

2) porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim<br />

i Dalekim Wschodzie;<br />

3) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw<br />

w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

4) rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu;<br />

5) charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego<br />

Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem judaizmu<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państw i strukturę<br />

społeczeństw w cywilizacjach starożytnego<br />

Dalekiego Wschodu;<br />

3) porównuje systemy prawne i etyczne<br />

cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego<br />

Wschodu<br />

1<br />

Powtórzenie 1<br />

8. Początki cywilizacji<br />

greckiej<br />

II. ŚWIAT STAROŻYTNYCH GREKÓW<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje geograficzne warunki ukształtowania się cywilizacji greckiej;<br />

3) opisuje różne formy ekspansji w świecie greckim (kolonizację grecką<br />

i fenicką, wojny grecko-perskie i ekspansję Aleksandra Macedońskiego)<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

1) porównuje geograficzne uwarunkowania narodzin<br />

cywilizacji starożytnego Wschodu i Grecji;<br />

2) charakteryzuje kulturę kreteńską i mykeńską<br />

2<br />

9. Ateny i Sparta III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

2) porównuje organizację społeczeństwa Aten i Sparty oraz formy ustrojowe<br />

greckich polis<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

3) ocenia funkcjonowanie demokracji w Atenach<br />

czasów Peryklesa.<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

4) wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo<br />

w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie<br />

oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia<br />

obywatel w późniejszych epokach<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

9<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

10. Wojny grecko-perskie<br />

i ich następstwa<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

3) opisuje różne formy ekspansji w świecie greckim (kolonizację grecką<br />

i fenicką, wojny grecko-perskie i ekspansję Aleksandra Macedońskiego)<br />

2<br />

11. Społeczeństwo polis.<br />

Religia, teatr i sport<br />

w życiu Greków<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

4) charakteryzuje religię starożytnych Greków;<br />

5) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-<br />

-rzymskiego we współczesnym świecie;<br />

4) wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo<br />

w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie<br />

oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia<br />

obywatel w późniejszych epokach<br />

2<br />

12. Nauka, sztuka<br />

i architektura<br />

w Grecji klasycznej<br />

i archaicznej<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

4) charakteryzuje religię starożytnych Greków;<br />

5) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-<br />

-rzymskiego we współczesnym świecie<br />

1<br />

13. Aleksander Wielki<br />

i hellenizm<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

4) charakteryzuje religię starożytnych Greków;<br />

5) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Greków<br />

III. Świat starożytnych Greków. Uczeń:<br />

4) opisuje państwo Aleksandra Macedońskiego;<br />

5) wyjaśnia specyfikę kultury hellenistycznej.<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-<br />

-rzymskiego we współczesnym świecie<br />

1<br />

Powtórzenie 1<br />

III. RZYM I ŚWIAT ŚRÓDZIEMNOMORSKI POD RZYMSKIM PANOWANIEM<br />

14. Początki dziejów<br />

Rzymu i narodziny<br />

imperium<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem<br />

niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki oraz cesarstwa,<br />

z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta;<br />

2) omawia charakter ekspansji rzymskiej i wyjaśnia ideę imperium<br />

rzymskiego<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

1) omawia początki Rzymu, z uwzględnieniem<br />

kultury Etrusków;<br />

2) charakteryzuje organizację armii oraz etapy<br />

ekspansji rzymskiej;<br />

4) wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo<br />

w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie<br />

oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia<br />

obywatel w późniejszych epokach<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

10<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

15. Państwo rzymskie<br />

w II–I w. p.n.e.<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem<br />

niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki oraz cesarstwa,<br />

z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

4) wyjaśnia pojęcia obywatel i obywatelstwo<br />

w polis ateńskiej i republikańskim Rzymie<br />

oraz wyjaśnia recepcję antycznego pojęcia<br />

obywatel w późniejszych epokach<br />

2<br />

16. Państwo<br />

i społeczeństwo<br />

rzymskie w I–II w. n.e.<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu.<br />

Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem<br />

niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki oraz cesarstwa,<br />

z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta;<br />

2) omawia charakter ekspansji rzymskiej i wyjaśnia ideę imperium<br />

rzymskiego<br />

2<br />

17. Kultura Imperium<br />

Rzymskiego<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

6) rozpoznaje osiągnięcia kulturowe starożytnych Rzymian<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-<br />

-rzymskiego we współczesnym świecie<br />

1<br />

18. Religie tradycyjne<br />

i rozwój<br />

chrześcijaństwa<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) charakteryzuje wierzenia religijne starożytnych Rzymian;<br />

4) wyjaśnia genezę chrześcijaństwa i zmiany sytuacji chrześcijan w państwie<br />

rzymskim;<br />

1<br />

19. Kryzys Imperium<br />

Rzymskiego<br />

i upadek cesarstwa<br />

na Zachodzie<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura starożytnego Rzymu.<br />

Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany ustrojowe i społeczne (w tym problem<br />

niewolnictwa) w państwie rzymskim doby republiki oraz cesarstwa,<br />

z uwzględnieniem roli Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta;<br />

4) wyjaśnia genezę chrześcijaństwa i zmiany sytuacji chrześcijan w państwie<br />

rzymskim;<br />

5) wyjaśnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku państwa<br />

rzymskiego<br />

IV. Społeczeństwo, życie polityczne i kultura<br />

starożytnego Rzymu. Uczeń:<br />

3) rozpoznaje dziedzictwo antyku grecko-<br />

-rzymskiego we współczesnym świecie.<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

3) analizuje różne oceny historiografii, dotyczące<br />

dziejów ojczystych i powszechnych<br />

2<br />

Powtórzenie 1<br />

20. Źródła do historii<br />

średniowiecza<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych<br />

IV. KSZTAŁTOWANIE SIĘ ŚREDNIOWIECZNEJ EUROPY<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje nauki pomocnicze historii<br />

1<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

11<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

21. Powstanie państw<br />

barbarzyńskich<br />

na gruzach cesarstwa<br />

zachodniego<br />

22. Bizancjum – nowy<br />

Rzym<br />

23. Arabowie i świat<br />

islamu<br />

24. Monarchia Karola<br />

Wielkiego<br />

25. Europa pokarolińska<br />

i początki feudalizmu<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę<br />

państwa Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola<br />

Wielkiego;<br />

3) opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich<br />

chrystianizacji<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje i ocenia rolę zakonów<br />

w średniowiecznej Europie<br />

1<br />

V. Bizancjum i świat islamu. Uczeń:<br />

1) lokalizuje w czasie i przestrzeni cesarstwo bizantyjskie i charakteryzuje<br />

jego osiągnięcia w zakresie kultury<br />

V. Bizancjum i świat islamu. Uczeń:<br />

1) opisuje charakterystyczne cechy<br />

bizantyjskiego systemu politycznego.<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia przyczyny rozłamu w Kościele<br />

w XI w.<br />

1<br />

V. Bizancjum i świat islamu. Uczeń:<br />

2) wyjaśnia genezę islamu i charakteryzuje główne zasady tej religii;<br />

3) przedstawia główne kierunki ekspansji arabskiej;<br />

4) opisuje charakterystyczne cechy kultury arabskiej i rozpoznaje jej<br />

najważniejsze osiągnięcia<br />

V. Bizancjum i świat islamu. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje etapy ekspansji Arabów<br />

i ocenia ich politykę wobec ludności<br />

podbitej;<br />

3) wyjaśnia wpływ cywilizacji islamskiej<br />

na cywilizację łacińską i bizantyjską<br />

1<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje zasięg terytorialny, organizację władzy, gospodarkę i kulturę<br />

państwa Franków, ze szczególnym uwzględnieniem polityki Karola<br />

Wielkiego;<br />

2) charakteryzuje ideę cesarstwa karolińskiego i porównuje ją z ideą<br />

cesarstwa Ottonów<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

4) ocenia znaczenie renesansu karolińskiego dla<br />

rozwoju kultury europejskiej<br />

1<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

3) opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich<br />

chrystianizacji.<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych<br />

i gospodarki w systemie feudalnym;<br />

3) charakteryzuje realia życia codziennego w średniowiecznym mieście<br />

i wsi<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

3) charakteryzuje kierunki ekspansji Normanów<br />

i ocenia jej skutki.<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia<br />

średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

1) opisuje formy produkcji i handlu<br />

w średniowieczu;<br />

2) charakteryzuje genezę, rozwój i rolę<br />

średniowiecznych miast, z uwzględnieniem<br />

miejskich republik kupieckich<br />

1<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

12<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

26. Kształtowanie się<br />

państw w Europie<br />

Północnej, Środkowej<br />

i Wschodniej<br />

27. Władze i idee<br />

uniwersalne –<br />

cesarstwo, Kościół,<br />

kultura<br />

28. Powstanie państwa<br />

polskiego<br />

29. Monarchia piastowska<br />

do 1138 r.<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

3) opisuje proces tworzenia się państw w Europie, z uwzględnieniem ich<br />

chrystianizacji<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje wierzenia i organizację społeczną<br />

Słowian;<br />

2) opisuje proces powstawania pierwszych<br />

państw w Europie Środkowo-Wschodniej<br />

z uwzględnieniem wpływu cywilizacji<br />

łacińskiej i bizantyjskiej;<br />

3) charakteryzuje kierunki ekspansji Normanów<br />

i ocenia jej skutki<br />

1<br />

VI. Europa wczesnego średniowiecza. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje ideę cesarstwa karolińskiego i porównuje ją z ideą<br />

cesarstwa Ottonów.<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia ideowe i polityczne przyczyny, a także charakter rywalizacji<br />

papiestwa z cesarstwem o zwierzchnictwo nad średniowieczną Europą.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecza, wskazując<br />

na wyjątkową rolę chrześcijaństwa;<br />

2) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury,<br />

z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;<br />

4) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje i ocenia rolę zakonów<br />

w średniowiecznej Europie.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje przemiany życia religijnego<br />

w okresie średniowiecza<br />

2<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia uwarunkowania narodzin państwa polskiego i jego<br />

chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego;<br />

2) opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.;<br />

3) rozpoznaje tendencje centralistyczne i decentralistyczne w życiu<br />

politycznym państwa polskiego w X–XII w.;<br />

4) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w X–XII w.<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim.<br />

Uczeń:<br />

1) przedstawia geografię plemienną Polski<br />

przedpiastowskiej;<br />

2) charakteryzuje organizację państwa<br />

wczesnopiastowskiego;<br />

3) dokonuje bilansu panowania władców<br />

piastowskich (do 1138 r.).<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

3) określa znaczenie włączenia ziem polskich<br />

do cywilizacyjnego kręgu świata zachodniego<br />

(łacińskiego)<br />

1<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia uwarunkowania narodzin państwa polskiego i jego<br />

chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego;<br />

2) opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.;<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państwa<br />

wczesnopiastowskiego;<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

13<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

3) rozpoznaje tendencje centralistyczne i decentralistyczne w życiu<br />

politycznym państwa polskiego w X–XII w.;<br />

4) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w X–XII w.<br />

3) dokonuje bilansu panowania władców<br />

piastowskich (do 1138 r.);<br />

4) charakteryzuje spór Bolesława Śmiałego<br />

z biskupem Stanisławem<br />

30. Społeczeństwo,<br />

gospodarka i kultura<br />

w czasach pierwszych<br />

Piastów<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia uwarunkowania narodzin państwa polskiego i jego<br />

chrystianizacji, z uwzględnieniem roli Mieszka I i Bolesława Chrobrego;<br />

2) opisuje zmiany terytorialne państwa polskiego w X–XII w.;<br />

3) rozpoznaje tendencje centralistyczne i decentralistyczne w życiu<br />

politycznym państwa polskiego w X–XII w.;<br />

4) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w X–XII w.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury,<br />

z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;<br />

3) określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju<br />

kultury polskiej;<br />

4) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką<br />

IX. Polska w okresie wczesnopiastowskim.<br />

Uczeń:<br />

2) charakteryzuje organizację państwa<br />

wczesnopiastowskiego;<br />

3) dokonuje bilansu panowania władców<br />

piastowskich (do 1138 r.).<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

3) określa znaczenie włączenia ziem polskich<br />

do cywilizacyjnego kręgu świata zachodniego<br />

(łacińskiego)<br />

2<br />

Powtórzenie 1<br />

V. ROZKWIT ŚREDNIOWIECZA<br />

31. Wieś i miasto<br />

w Europie Zachodniej<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy.<br />

Uczeń:<br />

1) charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych<br />

i gospodarki w systemie feudalnym;<br />

2) opisuje charakterystyczne przejawy ożywienia społeczno-<br />

-gospodarczego w Europie XI–XIII w.;<br />

3) charakteryzuje realia życia codziennego w średniowiecznym mieście<br />

i wsi<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia<br />

średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

1) opisuje formy produkcji i handlu<br />

w średniowieczu;<br />

2) charakteryzuje genezę, rozwój i rolę<br />

średniowiecznych miast, z uwzględnieniem<br />

miejskich republik kupieckich<br />

2<br />

32. Władza<br />

i społeczeństwo<br />

w Europie Zachodniej<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia ideowe i polityczne przyczyny, a także charakter rywalizacji<br />

papiestwa z cesarstwem o zwierzchnictwo nad średniowieczną Europą.<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych<br />

i gospodarki w systemie feudalnym<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia<br />

średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje genezę, rozwój i rolę<br />

średniowiecznych miast, z uwzględnieniem<br />

miejskich republik kupieckich.<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

3) opisuje i wyjaśnia proces powstawania<br />

monarchii stanowych w Europie<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

14<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

33. Krucjaty i zagrożenia<br />

zewnętrzne Europy<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje polityczne, społeczno-gospodarcze i religijne<br />

uwarunkowania wypraw krzyżowych do Ziemi Świętej i rekonkwisty oraz<br />

przedstawia ich skutki.<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

3) opisuje kierunki, charakter oraz<br />

konsekwencje najazdów mongolskich<br />

dla Europy<br />

1<br />

34. Kościół i kultura<br />

europejska rozkwitu<br />

średniowiecza<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia uniwersalny charakter kultury średniowiecza, wskazując<br />

na wyjątkową rolę chrześcijaństwa;<br />

2) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury,<br />

z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;<br />

4) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje i ocenia rolę zakonów<br />

w średniowiecznej Europie.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację<br />

oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei<br />

uniwersyteckiej;<br />

2) charakteryzuje przemiany życia religijnego<br />

w okresie średniowiecza<br />

2<br />

35. Polska dzielnicowa –<br />

przemiany polityczne<br />

i zagrożenia<br />

zewnętrzne<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-gospodarcze oraz następstwa<br />

rozbicia dzielnicowego;<br />

2) przedstawia nowe zagrożenia zewnętrzne (Marchia Brandenburska,<br />

Zakon Krzyżacki, Mongołowie);<br />

5) zestawia najważniejsze wydarzenia z okresu rozbicia dzielnicowego<br />

i dziejów Europy<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.<br />

Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przebieg walk o tron<br />

senioralny w kontekście postanowień<br />

tzw. testamentu Bolesława Krzywoustego<br />

2<br />

36. Społeczeństwo,<br />

gospodarka i kultura<br />

Polski dzielnicowej<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń:<br />

3) opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich oraz<br />

ocenia społeczno-kulturowe skutki kolonizacji na prawie niemieckim.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury,<br />

z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;<br />

3) określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju<br />

kultury polskiej;<br />

4) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego.<br />

Uczeń:<br />

2) porównuje zasady kolonizacji na prawie<br />

polskim i na prawie niemieckim;<br />

3) charakteryzuje proces formowania się<br />

społeczeństwa stanowego w Polsce<br />

2<br />

Powtórzenie 1<br />

VI. SCHYŁEK ŚREDNIOWIECZA<br />

37. Kryzys społecznoekonomiczny<br />

i wielkie<br />

konflikty polityczne<br />

w Europie<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje funkcjonowanie władzy, struktur społecznych<br />

i gospodarki w systemie feudalnym.<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje kryzysy polityczne, społeczne<br />

i religijne późnego średniowiecza.<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

15<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

38. Władze uniwersalne<br />

i państwa Europy<br />

Zachodniej<br />

39. Państwa Europy<br />

Środkowej,<br />

Wschodniej<br />

i Północnej<br />

40. Zjednoczenie ziem<br />

polskich i budowa<br />

Królestwa Polskiego<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym<br />

średniowieczu;<br />

2) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV–XV w.;<br />

3) charakteryzuje następstwa upadku cesarstwa bizantyjskiego i ekspansji<br />

tureckiej dla Europy<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje przemiany życia religijnego<br />

w okresie średniowiecza<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym<br />

średniowieczu;<br />

2) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV–XV w.<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) wyjaśnia przyczyny kryzysu idei władzy<br />

uniwersalnej w Europie późnego<br />

średniowiecza;<br />

2) charakteryzuje kryzysy polityczne, społeczne<br />

i religijne późnego średniowiecza;<br />

3) opisuje i wyjaśnia proces powstawania<br />

monarchii stanowych w Europie<br />

1<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

1) charakteryzuje przemiany społeczne i gospodarcze w Europie w późnym<br />

średniowieczu;<br />

2) opisuje zmiany na mapie politycznej Europy w XIV–XV w.<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie<br />

politycznej, gospodarczej i kulturowej;<br />

5) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy<br />

w XIV–XV w.<br />

VII. Europa w okresie krucjat. Uczeń:<br />

3) opisuje kierunki, charakter oraz<br />

konsekwencje najazdów mongolskich dla<br />

Europy.<br />

VIII. Gospodarcze i społeczne realia<br />

średniowiecznej Europy. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje genezę, rozwój i rolę<br />

średniowiecznych miast, z uwzględnieniem<br />

miejskich republik kupieckich.<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

1) ocenia znaczenie unii polsko-litewskiej<br />

z perspektywy obu narodów<br />

1<br />

X. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń:<br />

4) charakteryzuje proces przezwyciężenia rozbicia politycznego ziem<br />

polskich, ze wskazaniem na rolę władców i Kościoła.<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

1) opisuje proces zjednoczeniowy i rozwój terytorialny państwa polskiego<br />

w XIV–XV w.;<br />

2) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając<br />

strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój<br />

przywilejów szlacheckich;<br />

3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków<br />

Polski z Węgrami i Litwą w XIV–XV w.;<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje przejawy wielokulturowości<br />

na ziemiach polskich w XIV–XV w.,<br />

z uwzględnieniem stosunku Kazimierza<br />

Wielkiego do diaspory żydowskiej;<br />

4) dokonuje bilansu panowania władców<br />

panujących w Polsce w XIV i XV w.<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację<br />

oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei<br />

uniwersyteckiej<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

16<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

41. Unia Polski<br />

z Litwą. Panowanie<br />

Władysława Jagiełły<br />

42. Średniowieczna<br />

Polska i Litwa pod<br />

rządami Jagiellonów<br />

43. Gospodarka<br />

i społeczeństwo Polski<br />

późnośredniowiecznej<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie<br />

politycznej, gospodarczej i kulturowej; 5) zestawia najważniejsze<br />

wydarzenia z dziejów Polski i Europy w XIV–XV w.<br />

2<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

1) opisuje proces zjednoczeniowy i rozwój terytorialny państwa polskiego<br />

w XIV–XV w.;<br />

2) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając<br />

strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój<br />

przywilejów szlacheckich;<br />

3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków<br />

Polski z Węgrami i Litwą w XIV–XV w.;<br />

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie<br />

politycznej, gospodarczej i kulturowej<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

1) ocenia znaczenie unii polsko-litewskiej<br />

z perspektywy obu narodów;<br />

2) rozpoznaje przejawy wielokulturowości<br />

na ziemiach polskich w XIV–XV w.,<br />

z uwzględnieniem stosunku Kazimierza<br />

Wielkiego do diaspory żydowskiej;<br />

4) dokonuje bilansu panowania władców<br />

panujących w Polsce w XIV i XV w.<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

3) analizuje różne oceny historiografii,<br />

dotyczące dziejów ojczystych<br />

i powszechnych<br />

2<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

1) opisuje proces zjednoczeniowy i rozwój terytorialny państwa polskiego<br />

w XIV–XV w.;<br />

2) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając<br />

strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój<br />

przywilejów szlacheckich;<br />

3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków<br />

Polski z Węgrami i Litwą w XIV–XV w.;<br />

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie<br />

politycznej, gospodarczej i kulturowej;<br />

5) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy<br />

w XIV–XV w.<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

4) dokonuje bilansu panowania władców<br />

panujących w Polsce w XIV i XV w.;<br />

5) ocenia politykę dynastyczną Jagiellonów<br />

w XV w.<br />

2<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

2) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając<br />

strukturę społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój<br />

przywilejów szlacheckich<br />

XII. Polska w XIV–XV w. Uczeń:<br />

3) wyjaśnia wpływ rozwoju przywilejów<br />

szlacheckich na sytuację gospodarczą<br />

państwa;<br />

4) dokonuje bilansu panowania władców<br />

panujących w Polsce w XIV i XV w.<br />

2<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

17<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe z podstawy programowej Proponowana<br />

liczba godzin<br />

zakres podstawowy zakres rozszerzony<br />

lekcyjnych<br />

44. Kultura polska<br />

późnego<br />

średniowiecza<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

2) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury,<br />

z uwzględnieniem dorobku polskiego średniowiecza;<br />

3) określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju<br />

kultury polskiej;<br />

4) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką<br />

XIII. Kultura średniowiecza. Uczeń:<br />

1) opisuje rolę uniwersytetów i ich organizację<br />

oraz wyjaśnia przyczyny trwałości idei<br />

uniwersyteckiej<br />

2<br />

45. Koniec średniowiecza<br />

i spadek po epoce<br />

XI. Europa późnego średniowiecza. Uczeń:<br />

3) charakteryzuje następstwa upadku cesarstwa bizantyjskiego i ekspansji<br />

tureckiej dla Europy<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

3) analizuje różne oceny historiografii,<br />

dotyczące dziejów ojczystych<br />

i powszechnych<br />

1<br />

Powtórzenie 1<br />

AUTORZY: Zespół WSiP<br />

18<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Plan wynikowy. Klasa 1. Zakres rozszerzony<br />

Tematy 1.–7.<br />

Temat lekcji Cele lekcji Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe<br />

1. <strong>Historia</strong> –<br />

periodyzacja,<br />

źródła<br />

2. Źródła<br />

do historii<br />

starożytnej<br />

Uczeń:<br />

• wymienia różne rodzaje źródeł historycznych<br />

i podaje przykłady źródeł z poszczególnych<br />

kategorii;<br />

• dokonuje periodyzacji dziejów i nazywa<br />

poszczególne epoki;<br />

• przedstawia problemy związane z wyznaczaniem<br />

cezur poszczególnych epok;<br />

• wyjaśnia rolę krytyki zewnętrznej i wewnętrznej<br />

źródła w pracy historyka;<br />

• przedstawia rolę archeologii w poznawaniu dziejów<br />

Terminy: historia, historiografia, źródło historyczne,<br />

cezura, era<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia rodzaje źródeł wykorzystywanych<br />

w badaniach nad historią starożytną;<br />

• wyjaśnia, z jakimi problemami stykają się historycy<br />

badający źródła do historii starożytnej;<br />

• wyjaśnia, czym zajmują się nauki pomocnicze<br />

historii, i wymienia te z nich, które odgrywają<br />

ważną rolę w badaniach nad starożytnością;<br />

• wymienia metody datowania źródeł do historii<br />

starożytnej;<br />

• rozpoznaje różne sposoby datacji wydarzeń<br />

w źródłach do historii starożytnej<br />

Terminy: numizmatyka, epigrafika, chronologia<br />

historyczna, papirologia, język martwy<br />

Uczeń:<br />

• formułuje definicje terminów historia i prehistoria;<br />

• wymienia różne rodzaje źródeł historycznych;<br />

• podaje przykłady źródeł historycznych należących<br />

do różnych kategorii;<br />

• przedstawia periodyzację dziejów wraz z cezurami<br />

poszczególnych epok<br />

I. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu<br />

Uczeń:<br />

• wymienia różne rodzaje źródeł do historii<br />

starożytnej i podaje przykłady źródeł należących<br />

do różnych kategorii;<br />

• wymienia materiały piśmienne wykorzystywane<br />

w starożytności i podaje przykłady języków,<br />

w których spisano źródła do tej epoki;<br />

• wyjaśnia, z jakimi problemami stykają się historycy<br />

badający dzieje starożytne;<br />

• wymienia metody datowania źródeł do historii<br />

starożytnej;<br />

• przedstawia rolę archeologii w badaniach nad<br />

starożytnością<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia problemy, które wiążą się z podziałem<br />

dziejów na epoki;<br />

• zwraca uwagę na wewnętrzne podziały w ramach<br />

poszczególnych epok;<br />

• wyjaśnia, na czym polega krytyka źródła<br />

historycznego;<br />

• wyjaśnia rolę archeologii w poznawaniu dziejów;<br />

• wyjaśnia termin historiografia;<br />

• wyjaśnia, na czym polega krytyka wewnętrzna<br />

i krytyka zewnętrzna źródła oraz dlaczego są one<br />

ona niezbędnym elementem interpretacji źródła;<br />

• przedstawia, na czym mogą polegać fałszerstwa<br />

źródeł historycznych<br />

Uczeń:<br />

• rozpoznaje różne sposoby datacji stosowane<br />

w źródłach do historii starożytnej;<br />

• zna różnice między kalendarzem słonecznym<br />

i księżycowym;<br />

• podaje przykłady wydarzeń, od których<br />

w starożytności liczono czas;<br />

• wyjaśnia, czym zajmują się nauki pomocnicze<br />

historii, i wymienia te z nich, które odgrywają<br />

ważną rolę w badaniach nad starożytnością<br />

3. Najdawniejsze<br />

dzieje człowieka<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje sposób życia ludzi w epoce<br />

paleolitu;<br />

• wymienia przykłady dzieł sztuki z epoki paleolitu;<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie tereny Żyznego Półksiężyca;<br />

• wyjaśnia, na czym polegało przejście od<br />

koczowniczego do osiadłego trybu życia<br />

i umiejscawia w czasie ten proces;<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia proces antropogenezy;<br />

• posługuje się poprawnie terminem rewolucja<br />

neolityczna;<br />

• wymienia przyczyny i skutki rewolucji neolitycznej;<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

19<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat lekcji Cele lekcji Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe<br />

4. Starożytna<br />

cywilizacja<br />

Mezopotamii<br />

i pierwsze imperia<br />

• wyjaśnia przyczyny i przebieg procesu rewolucji<br />

neolitycznej;<br />

• przedstawia skutki rewolucji neolitycznej;<br />

• charakteryzuje kolejne przemiany cywilizacyjne<br />

związane z wykorzystaniem metali<br />

Terminy: antropogeneza, rewolucja neolityczna,<br />

paleolit, neolit, Żyzny Półksiężyc, epoka brązu, epoka<br />

żelaza<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje cywilizację sumeryjską;<br />

• przedstawia przemiany polityczne zachodzące na<br />

obszarze starożytnej Mezopotamii;<br />

• charakteryzuje ustrój imperiów bliskowschodnich;<br />

• porównuje osiągnięcia cywilizacji, które istniały na<br />

terenie starożytnej Mezopotamii<br />

Terminy: system irygacyjny, politeizm, ziggurat,<br />

pismo klinowe, teokracja, despotia wschodnia<br />

(despotyzm teokratyczny), Kodeks Hammurabiego;<br />

satrapia, urbanizacja<br />

Postaci: Hammurabi, Sargon Wielki, Cyrus Wielki<br />

5. Egipt faraonów Uczeń:<br />

• wskazuje cechy charakterystyczne społeczeństwa<br />

i sposobu sprawowania władzy w starożytnym<br />

Egipcie;<br />

• przedstawia związki między religią, sztuką i władzą<br />

w starożytnym Egipcie;<br />

• wskazuje na związek między warunkami<br />

naturalnymi a rozwojem gospodarczym<br />

starożytnego Egiptu;<br />

• wskazuje kolejne przemiany cywilizacyjne związane<br />

z wykorzystywaniem metali;<br />

• wyjaśnia termin antropogeneza;<br />

• przedstawia, jak żyli ludzie w okresach paleolitu<br />

i neolitu, używając nazw tych epok;<br />

• wymienia przykłady dzieł sztuki z epoki paleolitu;<br />

• umiejscawia w czasie rewolucję neolityczną<br />

i dostrzega, że jest to proces długotrwały;<br />

• umiejscawia w czasie kolejne epoki (od paleolitu<br />

do epoki żelaza)<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary Mezopotamii,<br />

przykładowe miasta sumeryjskie (Ur, Uruk) i zasięg<br />

imperium perskiego;<br />

• rozumie i poprawnie stosuje terminy: system<br />

irygacyjny, pismo klinowe, politeizm, urbanizacja,<br />

Kodeks Hammurabiego, imperium, despotia<br />

wschodnia;<br />

• wymienia w kolejności chronologicznej różne<br />

cywilizacje / państwa, które istniały w na obszarze<br />

starożytnej Mezopotamii (cywilizacja Sumerów,<br />

Asyria, Babilonia, Persja);<br />

• charakteryzuje wierzenia starożytnych ludów<br />

Mezopotamii;<br />

• przedstawia ustrój despotii wschodniej<br />

i organizację imperium perskiego<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary starożytnego Egiptu<br />

z uwzględnieniem podziału na Górny i Dolny Egipt;<br />

• wie, kto to był faraon;<br />

• wymienia przykładowych bogów egipskich;<br />

• przedstawia strukturę społeczną starożytnego<br />

Egiptu;<br />

• charakteryzuje ustrój polityczny starożytnego<br />

Egiptu;<br />

• charakteryzuje kolejne epoki w rozwoju<br />

cywilizacyjnym (od paleolitu do epoki żelaza);<br />

• dzieli przyczyny i skutki rewolucji neolitycznej<br />

na społeczne, gospodarcze i kulturowe;<br />

• wskazuje na mapie najstarsze znane nam osady<br />

neolityczne oraz podaje przybliżony czas ich<br />

powstania;<br />

• charakteryzuje warunki naturalne obszarów,<br />

na których powstały najstarsze znane nam osady<br />

neolityczne (Jerycho i Çatalhöyük);<br />

• charakteryzuje grupy językowe indoeuropejską<br />

i semicką w kontekście prehistorii i starożytności<br />

Uczeń:<br />

• wymienia osiągnięcia cywilizacji starożytnej<br />

Mezopotamii;<br />

• wymienia przyczyny upadku imperiów<br />

w Mezopotamii;<br />

• przedstawia podziały społeczeństwa Babilonii<br />

w czasach Hammurabiego;<br />

• formułuje zasadę prawną, na której opierał się<br />

Kodeks Hammurabiego;<br />

• umiejscawia w czasie i przestrzeni imperium<br />

Sargona Wielkiego;<br />

• przedstawia relacje władca–bóstwo (bóstwa)<br />

w starożytnej Mezopotamii;<br />

• wymienia insygnia władzy monarszej w starożytnej<br />

Mezopotamii;<br />

• porównuje osiągnięcia cywilizacji różnych ludów<br />

starożytnej Mezopotamii<br />

• poprawnie posługuje się wszystkimi terminami<br />

wymienionymi w celach lekcji<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje pozycję poszczególnych grup<br />

społecznych w państwie egipskim;<br />

• przedstawia osiągnięcia kultury i cechy<br />

charakterystyczne sztuki starożytnego<br />

Egiptu;<br />

• charakteryzuje religię egipską i jej związki<br />

z funkcjonowaniem państwa;<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

20<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat lekcji Cele lekcji Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe<br />

6. Fenicjanie i lud<br />

Izraela<br />

7. Starożytne<br />

cywilizacje Indii<br />

i Chin<br />

• wymienia osiągnięcia cywilizacyjne starożytnych<br />

Egipcjan;<br />

Terminy: faraon, hieroglify, mumifikacja, synkretyzm<br />

Uczeń:<br />

• przestawia organizację polityczną Fenicji;<br />

• charakteryzuje gospodarkę i osiągnięcia<br />

cywilizacyjne Fenicjan;<br />

• przedstawia rolę Kartaginy w dziejach kolonizacji<br />

fenickiej;<br />

• przedstawia zasady judaizmu;<br />

• wymienia symbole ważne dla religii żydowskiej;<br />

• przedstawia dzieje starożytnego Izraela<br />

Terminy: monoteizm, Tora, Talmud, Biblia, prorok,<br />

Arka Przymierza, synagoga, rabin, diaspora, szabat<br />

Postacie: Abraham, Mojżesz, Dawid, Salomon<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje cywilizację doliny Indusu;<br />

• przedstawia podział społeczeństwa starożytnych<br />

Indii;<br />

• porównuje systemy religijne starożytnych Indii;<br />

• przedstawia osiągnięcia kultury starożytnych Indii;<br />

• przedstawia zasady konfucjanizmu i wyjaśnia jego<br />

wpływ na funkcjonowanie państwa;<br />

• przedstawia zasady taoizmu;<br />

• wymienia osiągnięcia starożytnej cywilizacji chińskiej;<br />

• porównuje ustroje starożytnych Indii i Chin<br />

Terminy: Wedy, warna, kasta, jedwabny szlak,<br />

sanskryt, brahmi, braminizm, hinduizm, buddyzm,<br />

taoizm, konfucjanizm, reinkarnacja, nirwana<br />

• wymienia przykładowe osiągnięcia kultury<br />

egipskiej, w tym pismo;<br />

• charakteryzuje gospodarkę starożytnego Egiptu<br />

z uwzględnieniem roli warunków naturalnych<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary Palestyny<br />

i najważniejsze miasta Fenicji (Tyr, Sydon, Byblos)<br />

oraz Kartaginę;<br />

• wymienia zasady judaizmu;<br />

• posługuje się terminami: judaizm, Tora, Arka<br />

Przymierza, mesjasz, prorok, monoteizm, Talmud;<br />

• przedstawia polityczną rolę Kartaginy w dziejach<br />

kolonizacji fenickiej;<br />

• przedstawia dzieje starożytnego Izraela<br />

w kontekście biblijnych postaci Mojżesza, Dawida<br />

i Salomona<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary starożytnych cywilizacji<br />

Indii i Chin oraz miasta Mohendżo-Daro i Harappę;<br />

• przedstawia podstawowe zasady hinduizmu,<br />

buddyzmu, taoizmu i konfucjanizmu;<br />

• przedstawia podziały społeczeństwa starożytnych<br />

Indii, posługując się terminami warna i kasta;<br />

• wymienia przykładowe osiągnięcia cywilizacji<br />

starożytnych Indii i Chin<br />

• zna sposoby przedstawiania bogów w starożytnym<br />

Egipcie i rozpoznaje przykładowe wizerunki tych<br />

bóstw;<br />

• przedstawia związki między religią, sztuką i władzą<br />

w starożytnym Egipcie (np. mumifikacja zwłok,<br />

piramidy, faraon jako syn boga);<br />

• wyjaśnia, dlaczego w starożytnym Egipcie kapłani<br />

zajmowali wysoką pozycję w hierarchii społecznej;<br />

• zna symbole władzy faraona i porównuje<br />

je z insygniami władzy monarszej<br />

charakterystycznymi dla starożytnej Mezopotamii<br />

Uczeń:<br />

• przestawia rolę Fenicjan w starożytnym świecie<br />

śródziemnomorskim;<br />

• przedstawia dzieje Izraela w kontekście biblijnej<br />

postaci Abrahama i niewoli babilońskiej;<br />

• wymienia symbole ważne dla judaizmu i wyjaśnia<br />

ich znaczenie;<br />

• wyjaśnia różnicę między świątynią jerozolimską<br />

a synagogą;<br />

• przedstawia znaczenie języka hebrajskiego<br />

w dziejach Żydów;<br />

• posługuje się poprawnie wszystkimi terminami<br />

wymienionymi w celach lekcji<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje cywilizację doliny Indusu;<br />

• porównuje hinduizm i buddyzm;<br />

• wyjaśnia związki konfucjanizmu z funkcjonowaniem<br />

państwa;<br />

• wymienia osiągnięcia starożytnych cywilizacji Indii<br />

i Chin;<br />

• przedstawia zmiany sytuacji politycznej<br />

w starożytnych Chinach;<br />

• wymienia dzieła piśmiennictwa starożytnych Indii;<br />

• porównuje ustroje starożytnych Indii i Chin;<br />

• przedstawia rolę Ariów w historii starożytnych Indii<br />

Postacie: Budda, Konfucjusz, Aśoka<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

21<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Przedmiotowy system oceniania. Klasa 1. Zakres rozszerzony<br />

Tematy 1.–7.<br />

Temat lekcji<br />

Ocena<br />

dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra<br />

1. <strong>Historia</strong> –<br />

periodyzacja,<br />

źródła<br />

Uczeń:<br />

• formułuje definicje terminów<br />

historia i prehistoria;<br />

• wymienia różne rodzaje źródeł<br />

historycznych<br />

Uczeń:<br />

• podaje przykłady źródeł<br />

historycznych należących do<br />

różnych kategorii;<br />

• przedstawia periodyzację dziejów<br />

wraz z cezurami poszczególnych<br />

epok<br />

I. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia problemy, które wiążą się<br />

z podziałem dziejów na epoki;<br />

• zwraca uwagę na wewnętrzne<br />

podziały w ramach poszczególnych<br />

epok;<br />

• wyjaśnia, na czym polega krytyka<br />

źródła historycznego;<br />

• wyjaśnia rolę archeologii<br />

w poznawaniu dziejów<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia termin historiografia;<br />

• wyjaśnia, na czym polega krytyka<br />

wewnętrzna i krytyka zewnętrzna źródła<br />

oraz dlaczego są one ona niezbędnym<br />

elementem interpretacji źródła;<br />

• przedstawia, na czym mogą polegać<br />

fałszerstwa źródeł historycznych<br />

2. Źródła<br />

do historii<br />

starożytnej<br />

Uczeń:<br />

• wymienia różne rodzaje źródeł<br />

do historii starożytnej i podaje<br />

przykłady źródeł należących<br />

do różnych kategorii;<br />

• wymienia materiały piśmienne<br />

wykorzystywane w starożytności<br />

i podaje przykłady języków,<br />

w których spisano źródła do tej<br />

epoki<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia, z jakimi problemami<br />

stykają się historycy badający dzieje<br />

starożytne;<br />

• wymienia metody datowania źródeł<br />

do historii starożytnej;<br />

• przedstawia rolę archeologii<br />

w badaniach nad starożytnością<br />

Uczeń:<br />

• rozpoznaje różne sposoby datacji<br />

stosowane w źródłach do historii<br />

starożytnej;<br />

• zna różnice między kalendarzem<br />

słonecznym i księżycowym;<br />

• podaje przykłady wydarzeń, od<br />

których w starożytności liczono<br />

czas<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia, czym zajmują się nauki<br />

pomocnicze historii, i wymienia te<br />

z nich, które odgrywają ważną rolę<br />

w badaniach nad starożytnością<br />

3. Najdawniejsze<br />

dzieje człowieka<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie tereny Żyznego<br />

Półksiężyca;<br />

• wyjaśnia, na czym polegało<br />

przejście od koczowniczego do<br />

osiadłego trybu życia i umiejscawia<br />

w czasie ten proces;<br />

• wskazuje kolejne przemiany<br />

cywilizacyjne związane<br />

z wykorzystywaniem metali<br />

Uczeń:<br />

• wyjaśnia termin antropogeneza;<br />

• przedstawia, jak żyli ludzie<br />

w okresach paleolitu i neolitu,<br />

używając nazw tych epok;<br />

• wymienia przykłady dzieł sztuki<br />

z epoki paleolitu;<br />

• umiejscawia w czasie rewolucję<br />

neolityczną i dostrzega, że jest to<br />

proces długotrwały;<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia proces antropogenezy;<br />

• posługuje się poprawnie terminem<br />

rewolucja neolityczna;<br />

• wymienia przyczyny i skutki<br />

rewolucji neolitycznej;<br />

• charakteryzuje kolejne epoki<br />

w rozwoju cywilizacyjnym (od<br />

paleolitu do epoki żelaza)<br />

Uczeń:<br />

• dzieli przyczyny i skutki rewolucji<br />

neolitycznej na społeczne, gospodarcze<br />

i kulturowe;<br />

• wskazuje na mapie najstarsze znane<br />

nam osady neolityczne oraz podaje<br />

przybliżony czas ich powstania;<br />

• charakteryzuje warunki naturalne<br />

obszarów, na których powstały<br />

najstarsze znane nam osady neolityczne<br />

(Jerycho i Çatalhöyük);<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

22<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat lekcji<br />

Ocena<br />

dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra<br />

• umiejscawia w czasie kolejne epoki<br />

(od paleolitu do epoki żelaza)<br />

• charakteryzuje grupy językowe<br />

indoeuropejską i semicką w kontekście<br />

prehistorii i starożytności<br />

4. Starożytna<br />

cywilizacja<br />

Mezopotamii<br />

i pierwsze imperia<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary<br />

Mezopotamii, przykładowe miasta<br />

sumeryjskie (Ur, Uruk) i zasięg<br />

imperium perskiego;<br />

• rozumie i poprawnie stosuje<br />

terminy: system irygacyjny, pismo<br />

klinowe, politeizm, urbanizacja,<br />

Kodeks Hammurabiego, imperium,<br />

despotia wschodnia<br />

Uczeń:<br />

• wymienia w kolejności<br />

chronologicznej różne cywilizacje /<br />

państwa, które istniały w na<br />

obszarze starożytnej Mezopotamii<br />

(cywilizacja Sumerów, Asyria,<br />

Babilonia, Persja);<br />

• charakteryzuje wierzenia<br />

starożytnych ludów Mezopotamii;<br />

• przedstawia ustrój despotii<br />

wschodniej i organizację imperium<br />

perskiego<br />

Uczeń:<br />

• wymienia osiągnięcia cywilizacji<br />

starożytnej Mezopotamii;<br />

• wymienia przyczyny upadku<br />

imperiów w Mezopotamii;<br />

• przedstawia podziały społeczeństwa<br />

Babilonii w czasach Hammurabiego;<br />

• formułuje zasadę prawną, na której<br />

opierał się Kodeks Hammurabiego<br />

• umiejscawia w czasie i przestrzeni<br />

imperium Sargona Wielkiego;<br />

• przedstawia relacje władca–bóstwo<br />

(bóstwa) w starożytnej Mezopotamii;<br />

• wymienia insygnia władzy monarszej<br />

w starożytnej Mezopotamii;<br />

• porównuje osiągnięcia cywilizacji<br />

różnych ludów starożytnej Mezopotamii<br />

• poprawnie posługuje się wszystkimi<br />

terminami wymienionymi w celach lekcji<br />

(system irygacyjny, politeizm, ziggurat,<br />

pismo klinowe, ustrój teokratyczny,<br />

despotia wschodnia, satrapia,<br />

urbanizacja)<br />

5. Egipt faraonów Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary<br />

starożytnego Egiptu<br />

z uwzględnieniem podziału na<br />

Górny i Dolny Egipt;<br />

• wie, kto to był faraon;<br />

• wymienia przykładowych bogów<br />

egipskich<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia strukturę społeczną<br />

starożytnego Egiptu;<br />

• charakteryzuje ustrój polityczny<br />

starożytnego Egiptu;<br />

• wymienia przykładowe osiągnięcia<br />

kultury egipskiej, w tym pismo;<br />

• charakteryzuje gospodarkę<br />

starożytnego Egiptu<br />

z uwzględnieniem roli warunków<br />

naturalnych<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje pozycję<br />

poszczególnych grup społecznych<br />

w państwie egipskim;<br />

• przedstawia osiągnięcia kultury<br />

i cechy charakterystyczne sztuki<br />

starożytnego Egiptu;<br />

• charakteryzuje religię egipską<br />

i jej związki z funkcjonowaniem<br />

państwa;<br />

• zna sposoby przedstawiania bogów<br />

w starożytnym Egipcie i rozpoznaje<br />

przykładowe wizerunki tych bóstw<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia związki między religią,<br />

sztuką i władzą w starożytnym Egipcie<br />

(np. mumifikacja zwłok, piramidy, faraon<br />

jako syn boga);<br />

• wyjaśnia, dlaczego w starożytnym<br />

Egipcie kapłani zajmowali wysoką<br />

pozycję w hierarchii społecznej;<br />

• zna symbole władzy faraona i porównuje<br />

je z insygniami władzy monarszej<br />

charakterystycznymi dla starożytnej<br />

Mezopotamii<br />

6. Fenicjanie i lud<br />

Izraela<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary<br />

Palestyny i najważniejsze miasta<br />

Fenicji (Tyr, Sydon, Byblos) oraz<br />

Kartaginę;<br />

• wymienia zasady judaizmu;<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia polityczną rolę<br />

Kartaginy w dziejach kolonizacji<br />

fenickiej;<br />

• przedstawia dzieje starożytnego<br />

Izraela w kontekście biblijnych<br />

postaci Mojżesza, Dawida i Salomona<br />

Uczeń:<br />

• przestawia rolę Fenicjan<br />

w starożytnym świecie<br />

śródziemnomorskim;<br />

• przedstawia dzieje Izraela<br />

w kontekście biblijnej postaci<br />

Abrahama i niewoli babilońskiej;<br />

Uczeń:<br />

• wymienia symbole ważne dla judaizmu<br />

i wyjaśnia ich znaczenie;<br />

• wyjaśnia różnicę między świątynią<br />

jerozolimską a synagogą;<br />

• przedstawia znaczenie języka<br />

hebrajskiego w dziejach Żydów;<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

23<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Temat lekcji<br />

7. Starożytne<br />

cywilizacje Indii<br />

i Chin<br />

Ocena<br />

dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra<br />

• posługuje się terminami: judaizm,<br />

Tora, Arka Przymierza, mesjasz,<br />

prorok, monoteizm, Talmud<br />

• posługuje się terminami: rabin,<br />

synagoga, świątynia jerozolimska<br />

• posługuje się poprawnie wszystkimi<br />

terminami wymienionymi w celach<br />

lekcji (monoteizm, Tora, Talmud, Biblia,<br />

prorok, Arka Przymierza, synagoga, rabin,<br />

diaspora, szabat)<br />

Uczeń:<br />

• wskazuje na mapie obszary<br />

starożytnych cywilizacji Indii i Chin<br />

oraz miasta Mohendżo-Daro<br />

i Harappę;<br />

• przedstawia podstawowe zasady<br />

hinduizmu, buddyzmu, taoizmu<br />

i konfucjanizmu<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia podziały społeczeństwa<br />

starożytnych Indii, posługując się<br />

terminami warna i kasta;<br />

• wymienia przykładowe osiągnięcia<br />

cywilizacji starożytnych Indii i Chin<br />

Uczeń:<br />

• charakteryzuje cywilizację doliny<br />

Indusu;<br />

• porównuje hinduizm i buddyzm;<br />

• wyjaśnia związki konfucjanizmu<br />

z funkcjonowaniem państwa;<br />

• wymienia osiągnięcia starożytnych<br />

cywilizacji Indii i Chin<br />

Uczeń:<br />

• przedstawia zmiany sytuacji politycznej<br />

w starożytnych Chinach;<br />

• wymienia dzieła piśmiennictwa<br />

starożytnych Indii;<br />

• porównuje ustroje starożytnych Indii<br />

i Chin;<br />

• przedstawia rolę Ariów w historii<br />

starożytnych Indii<br />

AUTOR: Agnieszka Żuberek<br />

24<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

SCENARIUSZ LEKCJI 1.<br />

TEMAT: HISTORIA – PERIODYZACJA, ŹRÓDŁA<br />

(1 godz.)<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe podstawy programowej<br />

I. <strong>Historia</strong> jako nauka. Uczeń:<br />

zakres podstawowy<br />

1) definiuje podstawowe pojęcia (prehistoria, historia, historiografia, źródło historyczne);<br />

2) rozpoznaje rodzaje źródeł historycznych;<br />

3) przedstawia periodyzację dziejów powszechnych i ojczystych.<br />

zakres rozszerzony<br />

2) wyjaśnia zasady krytycznej analizy i interpretacji różnych rodzajów źródeł historycznych.<br />

Główny cel lekcji<br />

Zrozumienie przez uczniów:<br />

• potrzeby prowadzenia badań historycznych;<br />

• specyfiki poznania historycznego;<br />

• podstawowych kategorii pojęciowych i wymogów związanych z badaniami historycznymi.<br />

Cele operacyjne lekcji<br />

Po lekcji uczeń:<br />

• rozróżnia oraz stosuje pojęcia – historia, prehistoria, cezura, periodyzacja, kultura duchowa, kultura materialna, starożytność,<br />

antyk, starożytność klasyczna, średniowiecze, epoka nowożytna, długi wiek XIX, epoka najnowsza;<br />

• podaje przykłady faktów, zjawisk, procesów historycznych;<br />

• definiuje pojęcie: źródło historyczne;<br />

• rozróżnia poszczególne typy źródeł historycznych i podaje ich przykłady;<br />

• wymienia nauki pomocnicze historii;<br />

• wymienia kolejne etapy pracy badawczej historyka i wyjaśnia ich cel;<br />

• odróżnia w tekście narracji historycznej hipotezę od tezy;<br />

• uzasadnia stosowanie cezur w podziale dziejów na epoki i sam je stosuje;<br />

• rozróżnia epoki historyczne i wskazuje na różnice między charakterystycznymi dla każdej z nich typami źródeł i wytworami<br />

kultury materialnej;<br />

• zna i wyjaśnia przyczyny różnic w periodyzacji dziejów Europy Zachodniej i Polski;<br />

• uzasadnia przydatność prowadzenia badań historycznych.<br />

Środki dydaktyczne<br />

• Podręcznik, s. 6–14.<br />

• Multibook. Zakres rozszerzony, s. 6–14.<br />

• Karty pracy.<br />

Przebieg lekcji<br />

Wprowadzenie<br />

Nauczyciel wyjaśnia znaczenie lekcji dotyczącej metod badawczych historii:<br />

• zdolność posługiwania się pewnymi pojęciami (wymienionymi w celach lekcji) jest ważna dla człowieka żyjącego w historycznie<br />

ukształtowanym społeczeństwie;<br />

• znajomość tych pojęć jest także niezbędna do zrozumienia i wykonania zadań z arkuszy maturalnych z historii;<br />

• wiedzę o istocie badań historycznych oraz o źródłach historycznych uczniowie będą wykorzystywać nie tylko na tej lekcji,<br />

lecz także – w różnym stopniu – na dalszych etapach edukacji oraz w życiu zawodowym.<br />

Zagadnienie 1. Czym jest historia?<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (s. 6) określają, czym zajmuje się historia, a czym prehistoria.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

25<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Nauczyciel wyjaśnia na przykładach relacje między pojęciami: historia – narracja historyczna – historiografia; wydarzenie<br />

(fakt historyczny) – zjawisko historyczne – proces historyczny.<br />

Nauczyciel może zwrócić uwagę na różne rozumienie słowa historia: gdy stwierdzamy – to już historia – mamy na myśli<br />

coś, co się skończyło i się nie powtórzy; mówiąc – to jest historia związku Polski z Litwą – odnosimy te słowa do narracji<br />

historycznej (dzieła historycznego, opisu). Każda narracja historyczna jest konstrukcją, w której historyk wybiera i interpretuje<br />

poświadczone źródłowo fakty (wydarzenia) z przeszłości. Termin historiografia oznacza piśmiennictwo historyczne (dziejopisarstwo),<br />

ogół prac historycznych. Rozumienie pojęcia fakt ulegało w nauce historycznej dużym zmianom. Pod koniec<br />

XIX wieku historycy definiowali fakt bardzo wąsko jako izolowaną cegiełkę przeszłej rzeczywistości (np. chrzest Mieszka I,<br />

koronacja Bolesława Chrobrego). W historiografii postmodernistycznej nazywa się faktem każdą spójną konstrukcję historyczną<br />

(np. powstawanie folwarków, kolonizację na prawie niemieckim). Słowem zjawisko określamy rozproszone w czasie<br />

lub przestrzeni jednorodne działania, postawy (np. psucie monety przez władców, komercjalizację sztuki). Procesy historyczne<br />

są to wydzielane i nazywane przez badaczy zespoły wydarzeń historycznych, powiązanych ze sobą przyczynowo, o rozległym<br />

zasięgu czasowym lub przestrzennym (np. proces wprowadzania w życie decyzji soboru trydenckiego, proces sekularyzacji<br />

państw zakonnych nad Bałtykiem). Warto zwrócić uwagę, że np. sekularyzację państw zakonnych możemy traktować jako<br />

zjawisko (gdy opisujemy jej wewnętrzną strukturę – zależność różnych elementów składowych) lub jako proces (określamy<br />

wtedy genezę, początek, przebieg i zakończenie).<br />

Zagadnienie 2. Dlaczego badamy dzieje ludzkości?<br />

Nauczyciel przypomina uczniom, że każdy człowiek uczestniczy w życiu jakichś grup, a zbiorowa pamięć tych grup staje się<br />

częścią jego własnej pamięci. W rozmowie z uczniami wskazuje przykłady bliskich uczniom społeczności, których dokonania<br />

zapewne trwają w pamięci młodych ludzi (np. rodzina, klub sportowy i jego kibice). Nauczyciel podkreśla, że pamięć jest<br />

spoiwem każdej zbiorowości – rodzinnej, koleżeńskiej, klubowej, lokalnej, narodowej czy państwowej. Pozwala ich członkom<br />

porozumiewać się, czuć się w grupie bezpiecznie oraz realizować wspólne cele. Dlatego staramy się jak najlepiej poznać<br />

zbiorową pamięć, czyli historię naszej małej ojczyzny (miejscowości, regionu), wielkiej Ojczyzny – Polski, ale też Europy<br />

(należymy do politycznej, gospodarczej i kulturowej wspólnoty Europejczyków) oraz świata (w dobie globalizacji na nasze<br />

życie wpływają wydarzenia zachodzące na innych kontynentach, a ogólnoświatowe problemy, takie jak globalne ocieplenie,<br />

można rozwiązać, jedynie działając w interesie całej wspólnoty ludzkiej).<br />

Zagadnienie 3. Dlaczego dzielimy przeszłość na epoki? Jakie epoki widzieli w dziejach historycy?<br />

Nauczyciel w rozmowie z uczniami wskazuje, że historia jest nauką zajmującą się zmianami w życiu ludzkich społeczności<br />

dokonującymi się w czasie. Wykrywając przyczyny, przebieg oraz skutki zmian, zauważamy wydarzenia mniej i bardziej doniosłe,<br />

w tym te najbardziej znaczące – przełomowe, stanowiące dziejowe cezury (czyli wyznaczające koniec jednej i początek<br />

następnej epoki). Nauczyciel odnosi się do osobistych doświadczeń uczniów, rozmawiając z nimi o tym, które wydarzenia były<br />

cezurami w ich własnym życiu. Dlaczego te właśnie wydarzenia stały się cezurami? Które wydarzenia stały się cezurami w życiu<br />

ich rodzin? Czy mogą wskazać jakieś cezury w dziejach swojej miejscowości, w dziejach Polski, Europy, świata?<br />

Uczniowie odnajdują w tekście podręcznika (s. 6–9) i wypisują (na tablicy oraz w zeszytach) w formie taśmy chronologicznej<br />

kolejne epoki historyczne i wydarzenia, które stanowią cezury wyznaczające te okresy, a następnie wykonują zadanie z kart pracy<br />

(karta pracy do lekcji 1.).<br />

Nauczyciel definiuje pojęcie periodyzacja, a następnie w rozmowie z uczniami wyjaśnia sens wprowadzania podziału dziejów<br />

na epoki, zwraca uwagę na cechy charakterystyczne epok na podstawie wykonanych przez uczniów kart pracy, sprawdzając<br />

jednocześnie poprawność wykonania kart pracy. Podkreśla przy okazji dyskusyjność cezur proponowanych przez historyków, co<br />

wynika z faktu, że poszczególni badacze kładą nacisk na różne dziedziny życia ludzi (przemiany społeczne, dzieje kultury czy<br />

gospodarki) lub inaczej oceniają pewne wydarzenia. Stąd np. tak wiele propozycji cezur wyznaczających koniec średniowiecza.<br />

Zagadnienie 4. Czym są źródła historyczne? Jakie są ich typy? Dlaczego warto analizować źródła?<br />

Nauczyciel wraz z uczniami definiuje pojęcie: źródło historyczne.<br />

Uczniowie odczytują z podręcznika (s. 10) przykładową klasyfikację źródeł.<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że jest to jedna z możliwych klasyfikacji źródeł, a ich wielość i różnorodność wynika z rozmaitych<br />

kryteriów podziału przyjmowanych przez różnych historyków. Klasyfikacje takie są potrzebne, gdyż w obrębie<br />

poszczególnych grup źródeł stosujemy nieco inne procedury badawcze. Na przykład w warsztacie badacza starożytności<br />

szczególne miejsce zajmują inskrypcje, czyli napisy wyryte na twardym materiale, oraz teksty zapisane na<br />

papirusie. Z kolei mediewista (badacz średniowiecza) często korzysta z tekstów hagiograficznych, roczników, kronik<br />

i dokumentów pergaminowych. Badacz epoki nowożytnej spotyka się w większym niż badacze epok wcześniejszych stopniu<br />

z aktami wytworzonymi przez instytucje państwowe oraz z tekstami drukowanymi. Z kolei począwszy od wieku XIX,<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

26<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

pojawiają się nieznane wcześniej typy materiałów, jak: fotografie, nagrania dźwiękowe i filmy. Duże znaczenie ma też prasa.<br />

W trakcie omawiania poszczególnych charakterystycznych materiałów źródłowych nauczyciel może odwołać się do ilustracji<br />

zawartych w kartach pracy.<br />

Nauczyciel przypomina uczniom, że historycy badają dzieje ludzkie od powstania pisma, ale nie oznacza to, że nie interesują<br />

ich źródła niepisane. W pracy ze źródłami badacze korzystają z dorobku innych dyscyplin naukowych, np. historii sztuki,<br />

socjologii, psychologii, antropologii, językoznawstwa czy geografii i paleobotaniki. Szczególne miejsce w warsztacie historyka<br />

badającego starożytność i średniowiecze zajmuje archeologia. Badaniem epok przed wynalezieniem pisma zajmuje się<br />

archeologia pradziejowa, natomiast archeologia historyczna dostarcza informacji historykom.<br />

Uczniowie odszukują na wykonanych wcześniej kartach pracy (lub w podręczniku) przykłady różnych typów źródeł do epok<br />

starożytności i średniowiecza.<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że jedno źródło może czasem należeć do kilku kategorii. Przykładowo stela z kodeksem Hammurabiego<br />

(podręcznik, s. 37) w części dolnej jest źródłem pisanym normatywnym (wyryty tekst praw), a w części górnej – źródłem<br />

niepisanym, ikonograficznym (płaskorzeźba ukazująca wygląd władcy, wyobrażenie boga Słońca, insygnia władzy). Podobnie<br />

reklama XIX-wieczna częściowo jest źródłem pisanym, częściowo zaś ikonograficznym. Z kolei tekst Starego Testamentu<br />

(podręcznik, s. 73) jest zarówno źródłem opisowo-narracyjnym (opowieść o dziejach Izraela), jak i dokumentowym (zapis<br />

praw przekazanych Izraelitom przez Jahwe).<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że analizowanie rozmaitych źródeł pozwoli uczniom ćwiczyć umiejętność krytycznego odnoszenia się<br />

do wszelkiego rodzaju przekazów: odróżniania opinii od faktów, odkrywania przemilczeń i kłamstw, zauważania różnych<br />

punktów widzenia itp. Są to umiejętności niezbędne współczesnemu człowiekowi, do którego – za pośrednictwem telewizji,<br />

radia, prasy czy internetu – nieustannie docierają tysiące informacji.<br />

Zagadnienie 5. Etapy badania historycznego<br />

Nauczyciel omawia etapy pracy historyka:<br />

I. krytyka stanu badań i kwestionariusz badawczy;<br />

II. wybór źródeł i ocena ich przydatności do badania określonego zagadnienia;<br />

III. analiza źródeł i ich interpretacja;<br />

IV. rekonstrukcja przeszłości oraz wyjaśnianie odtworzonych faktów i zjawisk.<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (s. 12) wymieniają i charakteryzują etapy analizy źródła (należącej do III etapu pracy<br />

historyka) – krytyka zewnętrzna, krytyka wewnętrzna, interpretacja.<br />

Nauczyciel formułuje problem: Dlaczego stawiamy pytanie o wiarygodność źródła? Na czym polega ocena jego wiarygodności?<br />

Uczniowie odpowiadają na postawione przez nauczyciela pytania. [Analizując źródło, trzeba liczyć się z tym, że jego autor z jakichś<br />

powodów nie mógł lub nie chciał przekazać prawdy, świadomie lub nieświadomie przedstawiał fałszywe informacje. Musimy<br />

więc zastanowić się, czy autor nie kłamie, nie jest stronniczy, nie podporządkowuje treści formie dzieła, nie pomija niewygodnych<br />

dla siebie faktów itd.]<br />

Nauczyciel jako ilustrację do tej dyskusji pokazuje przykład sfałszowanego zdjęcia Józefa Stalina z Mikołajem Jeżowem<br />

zamieszczonego w podręczniku na s. 12.<br />

Nauczyciel podkreśla, że wiedza o przeszłości jest zawsze fragmentaryczna, a obraz przeszłości stworzony na podstawie<br />

źródeł jest konstrukcją naukową i podlega dyskusji; w historii nie ma prawd ostatecznych są jedynie te lepiej i gorzej udokumentowane<br />

źródłowo. Badacze formułują dwa typy twierdzeń dotyczących przeszłości – hipotezy i tezy:<br />

• hipoteza (gr. hypothesis – przypuszczenie) – założenie oparte na prawdopodobieństwie, wymagające sprawdzenia;<br />

• teza (gr. thesis – twierdzenie, założenie) – twierdzenie, które zostało sformułowane przez badacza na podstawie określonych<br />

przesłanek i które zostało przez niego dowiedzione, udowodnione.<br />

Nauczyciel wskazuje przykłady hipotez w podręczniku (np. s. 26, podpis do ilustracji – hipoteza dotycząca znaczenia malowideł<br />

w jaskiniach; w tekście głównym – hipoteza dotycząca funkcji malowideł w jaskiniach).<br />

Uczniowie odpowiadają na pytanie: Dlaczego autor nie mógł w tych kwestiach przedstawić tez? [Nie mamy źródeł, które<br />

pozwoliłyby na zweryfikowanie takich tez.]<br />

Podsumowanie lekcji<br />

Uczniowie odpowiadają na pytania:<br />

• Dlaczego uczymy się historii?<br />

• Skąd czerpiemy informacje na temat przeszłości?<br />

• Jakich zasad musimy przestrzegać, dążąc do poznania przeszłości?<br />

• Czy jesteśmy w stanie poznać prawdę o przeszłości? (odpowiedzi z uzasadnieniami).<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

27<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Propozycja pracy domowej<br />

Uczniowie dostają do wykonania kartę pracy zawierającą pierwszą strona „Kurjera Warszawskiego”: wydanie poranne. R. 98,<br />

1918, nr 312 wraz z pytaniami:<br />

• Określ, jaki to typ źródła. [Jest to pierwsza strona gazety, a więc źródło pisane relacyjne.]<br />

• Kiedy powstało analizowane źródło? W którym wieku? [Gazeta został wydana rano 11 listopada 1918 roku, a więc w I połowie<br />

XX wieku.]<br />

• Jakie informacje zawarte w źródle zwracają twoją uwagę?<br />

• Które z nich prezentują fakty, a które opinie?<br />

• Jak oceniasz wiarygodność źródła?<br />

• Na jakie pytania pozwala ono odpowiedzieć?<br />

• Sformułuj tezę i hipotezę dotyczącą treści źródła.<br />

Literatura przedmiotu<br />

E. Carr, <strong>Historia</strong>. Czym jest?, Warszawa 1999; J.H. Arnold, <strong>Historia</strong>, Warszawa 2001; J. Strzelczyk, <strong>Historia</strong> powszechna. Średniowiecze,<br />

Poznań 2001 (wstęp, rozdział I); J. Topolski, Od Achillesa do Béatrice de Planissolles. Zarys historii historiografii,<br />

Warszawa 1998; J. Topolski, Wprowadzenie do historii, Poznań 1998; M. Bloch, Pochwała historii, czyli o zawodzie historyka,<br />

Kęty 2009; F. Braudel, <strong>Historia</strong> i trwanie, Warszawa 1999; Fałszerstwa i manipulacje w przeszłości i wobec przeszłości, red. J. Olko,<br />

Warszawa 2012.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

28<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

SCENARIUSZ LEKCJI 4.<br />

TEMAT: STAROŻYTNA CYWILIZACJA MEZOPOTAMII I PIERWSZE IMPERIA<br />

(1–2 godz.)<br />

Treści nauczania – wymagania szczegółowe podstawy programowej<br />

II. Pradzieje i historia starożytnego Wschodu. Uczeń:<br />

zakres podstawowy<br />

2) porównuje uwarunkowania geograficzne rozwoju cywilizacji na Bliskim i Dalekim Wschodzie;<br />

3) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

4) rozpoznaje najważniejsze osiągnięcia kulturowe starożytnych cywilizacji Bliskiego i Dalekiego Wschodu;<br />

5) charakteryzuje wierzenia ludów tworzących cywilizacje starożytnego Bliskiego i Dalekiego Wschodu, z uwzględnieniem<br />

judaizmu.<br />

zakres rozszerzony<br />

2) charakteryzuje organizację państw i strukturę społeczeństw w cywilizacjach starożytnego Dalekiego Wschodu;<br />

3) porównuje systemy prawne i etyczne cywilizacji starożytnego Bliskiego i Dalekiego Wschodu.<br />

Główny cel lekcji<br />

Zrozumienie przez uczniów:<br />

• znaczenia powstania miast i wynalezienia pisma;<br />

• ustroju pierwszych państw i imperiów Bliskiego Wschodu;<br />

• charakteru władzy w despotii wschodniej.<br />

Cele operacyjne lekcji<br />

Po lekcji uczeń:<br />

• wyjaśnia pojęcia: cywilizacja, irygacje, Mezopotamia, miasto-państwo, imperium, ustrój teokratyczny (teokracja), satrapia,<br />

despotia wschodnia (despotyzm teokratyczny), ziggurat;<br />

• wymienia najważniejsze osiągnięcia ludów Bliskiego Wschodu (miasto, pismo, systemy prawa, nauka);<br />

• wymienia największe państwa starożytnego Bliskiego Wschodu (babilońskie, asyryjskie, egipskie, perskie, nowoasyryjskie,<br />

nowobabilońskie) oraz sytuuje je w czasie i przestrzeni (lokalizuje na mapie);<br />

• odróżnia miasta-państwa od większych organizmów państwowych i imperiów;<br />

• wyjaśnia doniosłość rewolucji urbanistycznej i wynalezienia pisma;<br />

• wyjaśnia znaczenie prawodawstwa oraz komunikacji dla funkcjonowania państw starożytnego Bliskiego Wschodu;<br />

• wymienia twórców potęgi perskiej;<br />

• porównuje imperium perskie z wcześniejszymi państwami Bliskiego Wschodu.<br />

Środki dydaktyczne<br />

• Podręcznik, s. 32–42.<br />

• Multibook. Zakres rozszerzony, s. 32–42.<br />

• Karty pracy.<br />

• Mapa fizyczna obszarów Bliskiego Wschodu (atlas geograficzny lub mapa ścienna).<br />

Przebieg lekcji<br />

Przypomnienie<br />

Uczniowie przypominają sobie:<br />

• osiągnięcia ludzi w epokach paleolitu i neolitu (ze zwróceniem uwagi na rewolucję neolityczną) oraz przybliżoną datację<br />

tych osiągnięć, ze szczególnym uwzględnieniem metalurgii.<br />

Wprowadzenie<br />

Nauczyciel zapowiada, że tematem lekcji będą pierwsze cywilizacje i dlatego kluczowe jest najpierw poznanie znaczenia<br />

tego terminu.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

29<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Uczniowie analizują różne znaczenia pojęcia cywilizacja (podręcznik, s. 32), rozróżniając jego szersze i węższe zastosowania.<br />

Nauczyciel zapowiada, że badając najstarsze cywilizacje, będą posługiwać się najszerszą definicją tego pojęcia. Następnie<br />

(odwołując się do lekcji wiedzy o społeczeństwie w szkole podstawowej) formułuje wspólnie z uczniami definicję pojęcia państwo<br />

(np. „Państwo jest organizacją polityczną, mającą suwerenne władze i określone terytorium. Przynależność do państwa<br />

ma charakter sformalizowany. Państwo jest organizacją przymusową. […] państwo, by istnieć, musi spełniać trzy warunki:<br />

mieć określone terytorium, ludność i suwerenne władze” 1 ).<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że pojęcie suwerenności zostało sformułowane w XVI wieku (uczniowie zajmą się nim na lekcjach<br />

poświęconych historii nowożytnej), nie będzie więc brane pod uwagę w rozważaniach o państwach starożytnych. Natomiast<br />

przy porównywaniu organizmów państwowych starożytności będą uwzględniane trzy aspekty: charakter i organizacja władzy,<br />

zasięg i zróżnicowanie terytorialne, ludność.<br />

Uczniowie rozrysowują linię chronologiczną, na której zaznaczają początek naszej ery z prawej strony oraz co najmniej<br />

V tysiąclecie p.n.e. z lewej. Następnie w czasie lekcji będą zaznaczać na linii chronologicznej odpowiednie daty i przedziały<br />

czasowe (ćwiczenie ma na celu doskonalenie umiejętności posługiwania się takimi określeniami, jak koniec IV tysiąclecia<br />

p.n.e. czy przełom III i II tysiąclecia p.n.e.).<br />

Zagadnienie 1. Od miast-państw Sumeru do imperium perskiego – powstawanie i rozpad organizmów państwowych<br />

starożytnego Bliskiego Wschodu<br />

Uczniowie, wykorzystując informacje z podręcznika (s. 33–40), z pomocą nauczyciela sporządzają tabelę porządkującą<br />

chronologię dziejów starożytnej Mezopotamii i Azji Mniejszej (karta pracy do lekcji 4., przykładowe zapisy w tabeli zob. niżej).<br />

Nauczyciel uzupełnia wiadomości.<br />

Nauczyciel może ewentualnie w ramach wprowadzenia do lekcji rozdać uczniom gotową tabelę (w formie kserokopii czy wydruku)<br />

– wówczas celem pracy uczniów będzie ćwiczenie umiejętności czytania i analizowania tego rodzaju źródeł informacji.<br />

Chronologia dziejów starożytnej Mezopotamii i Azji Mniejszej<br />

Okres<br />

IV tysiąclecie p.n.e.<br />

III tysiąclecie p.n.e.<br />

II tysiąclecie p.n.e.<br />

przełom II i I tysiąclecia p.n.e.<br />

I tysiąclecie p.n.e.<br />

Najważniejsze wydarzenia<br />

• początek epoki brązu (ok. połowy IV tysiąclecia)<br />

• pierwsze miasta-państwa Sumeru ze świątynią bóstwa opiekuńczego jako ośrodkiem władzy (ok. 3,2 tys. lat p.n.e.)<br />

• oddzielenie władzy królewskiej od świątyni (ok. 2,5 tys. lat p.n.e.)<br />

• imperium Sargona z Akadu (XXIV w.)<br />

• Asyria (tzw. pierwsze państwo asyryjskie, rozkwit w XIX–XVIII w.)<br />

• Babilonia na południu Mezopotamii (rozkwit za panowania Hammurabiego w XVIII w.)<br />

• państwo Mitanni na północy Mezopotamii (XVII–XIV w.; rozkwit w XV w.)<br />

• państwo Hetytów w Azji Mniejszej (XIV–XII w. p.n.e.)<br />

• najazdy Ludów Morza<br />

• koniec epoki brązu / początek epoki żelaza<br />

• Asyria (tzw. państwo nowoasyryjskie, szczyt potęgi w VIII–VII w.)<br />

• Babilonia (tzw. państwo nowobabilońskie, VII–VI w.)<br />

• imperium perskie (VI–IV w.)<br />

• podbój Persji przez Aleksandra Wielkiego (lata 334–327)<br />

• państwa hellenistyczne (po 323 r.)<br />

Uczniowie na mapach w podręczniku (s. 36 i 38) lokalizują państwa wymienione w tabeli. Odpowiadają na pytania do mapy<br />

ze s. 36. [Miasta-państwa Sumeru zajmowały obszar dolnego biegu Tygrysu i Eufratu, czyli południową Mezopotamię. Imperium<br />

akadyjskie Sargona Wielkiego rozciągało się od wybrzeży Zatoki Perskiej do syryjskiego wybrzeża Morza Śródziemnego. Babilonia<br />

za Hammurabiego obejmowała terytorium Mezopotamii – od Zatoki Perskiej do górnego biegu Tygrysu i Eufratu. Państwo Mitanni<br />

– północną Mezopotamię i północną Syrię. Państwo Hetytów – wschodnią Azję Mniejszą, północną Syrię i północno-zachodnie<br />

obszary Mezopotamii. Egipt – północno-wschodnią Afrykę, okresowo półwysep Synaj, Kanaan i Syrię.]<br />

Uczniowie zaznaczają na linii chronologicznej najważniejsze dane dotyczące dziejów starożytnego Bliskiego Wschodu.<br />

Nauczyciel podkreśla olbrzymi dystans czasowy dzielący poszczególne etapy historii Bliskiego Wschodu w starożytności;<br />

porównuje go np. z czasem, który upłynął od początków państwa polskiego do dziś.<br />

1<br />

J. Choińska-Mika, M. Jędrusik, <strong>Historia</strong> i wiedza o społeczeństwie. Podręcznik dla zasadniczych szkół zawodowych, Warszawa 2003, s. 11.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

30<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (s. 34) lub w trakcie rozmowy nauczającej definiują pojęcia: miasto-państwo, imperium.<br />

Podają przykłady takich państw i wskazują je na mapie.<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (s. 34) charakteryzują organizację teokratycznej władzy w sumeryjskich miastach-<br />

-państwach.<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że ustrój ten ulegał przeobrażeniom: ok. 2,5 tys. lat p.n.e. w niektórych miastach-państwach nastąpiło<br />

oddzielenie władzy od świątyni, następnie zaś w wielkich państwach starożytnego Bliskiego Wschodu ukształtował się ustrój<br />

nazywany despotią teokratyczną (despotią wschodnią), który uczniowie poznają bliżej na przykładzie Persji oraz Egiptu.<br />

Zagadnienie 2. Osiągnięcia ludów Bliskiego Wschodu w epoce brązu i początkach epoki żelaza<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (tekst i ilustracje) porządkują w tabeli osiągnięcia ludów Mezopotamii w epoce brązu<br />

i początkach epoki żelaza (karta pracy do lekcji 4., przykładowe zapisy w tabeli zob. niżej). W rozmowie nauczającej określają<br />

znaczenie poszczególnych osiągnięć.<br />

Osiągnięcia cywilizacji mezopotamskiej w epoce brązu i początkach epoki żelaza<br />

Okres<br />

EPOKA BRĄZU<br />

(od połowy IV tysiąclecia p.n.e.)<br />

EPOKA BRĄZU<br />

(od połowy IV tysiąclecia p.n.e.)<br />

EPOKA ŻELAZA<br />

(od przełomu II i I tysiąclecia p.n.e.)<br />

Osiągnięcia<br />

Wytwarzanie narzędzi i broni z brązu:<br />

• narzędzia z brązu o wiele doskonalsze od produkowanych z kamienia;<br />

• brąz dużo twardszy, a jednocześnie łatwiejszy w obróbce od czystej miedzi.<br />

Kształtowanie się miast:<br />

• wydzielanie się ośrodków (centrów) władzy, kultu religijnego, rzemiosła i handlu;<br />

• ludność uprawiająca ziemię zmuszona do wyżywienia ludzi trudniących się zajęciami pozarolniczymi.<br />

Powstanie pierwszych systemów pisma (ewolucja od piktogramów do pisma ideograficzno-fonetycznego;<br />

upowszechnienie się pisma klinowego na całym obszarze Bliskiego Wschodu):<br />

• możliwość utrwalania informacji i usprawnienie ich przekazywania;<br />

• umożliwienie lub przyspieszenie rozwoju literatury, prawodawstwa, nauki.<br />

Prawodawstwo (spisanie prawa):<br />

• usprawnienie działania aparatu państwowego;<br />

• większe poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa ludności.<br />

Rozwój nauki (np. astronomia, matematyka – pozycyjny zapis liczb, system sześćdziesiętny):<br />

• postęp technologiczny (np. w budownictwie).<br />

Budowa systemów irygacyjnych:<br />

• powiększanie obszarów nadających się do uprawy.<br />

Zastosowanie koła w transporcie.<br />

• usprawnienie komunikacji;<br />

• nowy rodzaj broni – wozy bojowe.<br />

Wytwarzanie narzędzi i broni z żelaza:<br />

• upowszechnienie wyrobów metalowych (żelazo występuje w przyrodzie o wiele częściej niż miedź);<br />

• wytwory z żelaza przewyższające jakością przedmioty z brązu (możliwość hartowania żelaza).<br />

Uczniowie w trakcie sporządzania tabeli analizują materiały źródłowe z podręcznika:<br />

• ilustracja ze s. 33 – odpowiadają na pytanie – Czego dowiadujemy się o wyposażeniu sumeryjskich wojowników i sposobach<br />

prowadzenia przez nich walki? [Piesi wojownicy (lewa strona środkowego rzędu postaci) odziani są w długie płaszcze, na<br />

głowach mają jakieś okrycia – wszystko to, prawdopodobnie wykonane ze skór, pełni funkcję zbroi. Piesi mają w rękach trudną<br />

do zidentyfikowania broń (pałki czy krótkie włócznie), niektórzy (w górnym rzędzie) – zapewne dowódcy – dzierżą długie laski<br />

albo włócznie. Inni dowódcy poruszają się na drewnianych wozach. W każdym z wozów jest dwóch ludzi – jeden powozi, drugi<br />

rzuca włóczniami. Wozy są wyposażone w koła pełne (nieznane były jeszcze wtedy szprychy). Można sobie wyobrazić, że takie<br />

pojazdy poruszały się niezbyt szybko, ale za to z powodu swojej masy były ogromnym zagrożeniem dla przeciwnika.]<br />

• tekst źródłowy (podręcznik, zadanie 7, s. 41)<br />

Nauczyciel powinien wyjaśnić, że użyte przez tłumacza określenie obywatel znaczy w tym wypadku tyle, co wolny człowiek;<br />

trzeba pamiętać, że termin ten w odniesieniu do starożytnej Grecji i Rzymu oraz czasów współczesnych oznacza członka<br />

wspólnoty obywatelskiej, dysponującego pełnią praw politycznych, natomiast ludzie, do których odnosi się tekst źródłowy,<br />

byli poddanymi Hammurabiego.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

31<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

[a) Jeśli ktoś oskarża drugiego człowieka o morderstwo i nie jest w stanie udowodnić stawianego zarzutu, podlega karze śmierci. Jeśli<br />

ktoś w czasie rozprawy sądowej w sprawie zagrożonej karą śmierci złożył fałszywe zeznanie na niekorzyść drugiej osoby, podlega<br />

karze śmierci. Jeśli ktoś zostanie obrabowany na terytorium podlegającym jakiejś władzy lokalnej, która nie była w stanie zapewnić<br />

mu bezpieczeństwa, władza ta wynagrodzi pokrzywdzonemu poniesioną stratę. Jeśli ktoś powierzy przewóz swoich dóbr przewoźnikowi,<br />

a ten go okradnie, przewoźnik będzie zmuszony oddać pokrzywdzonemu pięciokrotną wartość powierzonych sobie dóbr.<br />

b) W dzisiejszej Polsce prawo karne nie przewiduje kary śmierci za żadne przestępstwo – w demokratycznych państwach prawa<br />

życie ludzkie jest bowiem uznawane za najwyższe dobro, prawodawstwo chroni więc również sprawców najcięższych zbrodni,<br />

by nie doznawali zemsty, lecz ponosili karę za popełnione przestępstwa. W dzisiejszej Polsce obowiązuje też zasada odpowiedzialności<br />

państwa za krzywdy, które obywatel poniósł wskutek niewłaściwego działania organów państwowych (np. procesy<br />

o odszkodowania z tytułu nadużycia władzy przez funkcjonariuszy policji). Zasada ta nie jest jednak tak szeroko stosowana,<br />

by państwo np. wynagradzało szkody człowiekowi obrabowanemu na ulicy.<br />

c) Państwo chroniło obywateli poprzez wprowadzenie norm regulujących rozmaite aspekty stosunków międzyludzkich oraz<br />

wymierzanie surowych kar za łamanie obowiązujących praw; brało odpowiedzialność za bezpieczeństwo wewnętrzne, karało<br />

za nieprzestrzeganie umów.<br />

d)Można sądzić, że takie regulacje prawne były odbierane przez poddanych Hammurabiego jako korzystne, ponieważ utwierdzały<br />

pewien porządek społeczno-polityczny, gwarantując ludności m.in. osobiste bezpieczeństwo i ochronę majątku. Należy<br />

jednak pamiętać, że bezpieczeństwo to miało swoją cenę: poddani musieli utrzymywać chroniący ich aparat państwowy oraz<br />

poddawać się daleko idącej ingerencji władzy w swe życie osobiste.]<br />

Podsumowanie zagadnienia 2.<br />

Nauczyciel wyjaśnia, dlaczego upowszechnienie pisma było koniecznym warunkiem funkcjonowania państw:<br />

• władcy mogli sprawować rządy na rozległych terytoriach, ponieważ dzięki pismu komunikowali się z urzędnikami reprezentującymi<br />

ich na odległych obszarach (pismo pokonuje przestrzeń);<br />

• dysponując spisaną historią przodków, dynastii czy ludu panujący mogli legitymizować swą władzę i spajać wspólnotę<br />

poddanych (pismo pokonuje czas);<br />

• dzięki spisanym prawom władcy mogli gwarantować bezpieczeństwo poddanych, sprawne funkcjonowanie aparatu państwowego<br />

oraz równowagę społeczną (pismo pokonuje chaos).<br />

Zagadnienie 3. Państwo perskie – największe imperium Bliskiego Wschodu<br />

Nauczyciel wymienia twórców imperium perskiego (władców z dynastii Achemenidów): Cyrus Wielki (559–529 p.n.e.),<br />

Dariusz I Wielki (522–486 p.n.e.), Kserkses (485–465 p.n.e.).<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (mapa na s. 38 i tekst na s. 39) oraz mapy fizycznej charakteryzują obszar imperium<br />

perskiego i odpowiadają na pierwsze pytanie do mapy z podręcznika. [Naturalnymi szlakami komunikacyjnymi obszarów bliskowschodnich<br />

były wody morskie (Morze Czerwone, Morze Śródziemne, Zatoka Perska, Ocean Indyjski) oraz rzeki (przede wszystkim<br />

Nil, Tygrys i Eufrat). Na szlakach lądowych przeszkody stanowiły pustynie oraz pasma górskie, czynnikiem niekorzystnym była też<br />

rozległość bliskowschodnich państw.]<br />

Uczniowie na podstawie podręcznika (s. 39) charakteryzują organizację władzy w Persji. [Najwyższa i nieograniczona władza<br />

należała do monarchy, tytułowanego wielkim królem. Kluczową rolę odgrywała sakralizacja władzy – wierzono, że monarcha jest<br />

wykonawcą woli bóstwa. Na poszczególnych obszarach imperium reprezentantami władzy królewskiej byli satrapowie, mający<br />

w swych okręgach dużą swobodę działania, zobowiązani do zbierania danin na rzecz króla i dostarczania mu oddziałów wojska.]<br />

Uczniowie, zajmując się problemem organizacji władzy w państwie perskim, analizują tekst źródłowy i odpowiadają na<br />

postawione do niego pytania.<br />

Napis na ścianie muru Persepolis, stolicy Persji, wybudowanej przez Dariusza I<br />

Wielkiemu Ahuramaździe [Ahura Maździe], który jest przywódcą bogów, który Dariusza ustanowił królem, dał mu królestwo. Z łaski Ahuramazdy Dariusz<br />

jest królem.<br />

Rzecze król Dariusz: Od Ahuramazdy dany mi kraj ten, który piękny jest, w dobre konie i dzielnych mężów bogaty, z łaski Ahuramazdy i mojej, Dariusza<br />

króla, nie lęka się nieprzyjaciela.<br />

Rzecze król Dariusz: Niechaj mi Ahuramazda z bogami wszystkimi będzie pomocą i niechaj chronić raczy ten kraj od wrogiej hordy, od złoczyńcy i od<br />

kłamstwa. Takie błaganie do Ahuramazdy i bogów wszystkich zanoszę, niechaj je Ahuramazda wysłuchać raczy. Jam jest Dariusz, wielki król, król królów,<br />

król krajów licznych.<br />

A.T. Olmstead, Dzieje imperium perskiego, przeł. K. Wolicki, Warszawa 1974.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

32<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

• Jaką rolę – według Dariusza – odgrywają bogowie w funkcjonowaniu jego państwa? [Ahuramazda wraz z bogami chroni kraj<br />

od wrogiej hordy, od złoczyńcy i od kłamstwa – czyli od najazdu, od rozbojów wewnątrz państwa oraz przed zachwianiem systemu<br />

religijnego (wyliczenie to ukazuje, które czynniki Dariusz uważał za podstawowe dla trwania państwa). Ponadto wraz<br />

z Dariuszem Ahuramazda zapewnia państwu perskiemu siłę i dobrobyt (kraj […] piękny […], w dobre konie i dzielnych mężów<br />

bogaty).]<br />

• Jak na podstawie tekstu źródłowego można określić stosunki łączące Dariusza z bogiem Ahuramazdą? [Władcę łączą<br />

z bóstwem osobiste więzi – Ahuramazda daje Dariuszowi władzę nad państwem, a zarazem współsprawuje ją z królem.]<br />

Nauczyciel wyjaśnia, że taki typ starożytnego państwa, w którym monarcha sprawował nieograniczoną władzę i uważany<br />

był za związanego w szczególny sposób ze sferą boską, nazywamy despotią wschodnią (despotią teokratyczną). Ustrojem<br />

tym uczniowie będą zajmować się także na kolejnej lekcji, poświęconej dziejom Egiptu.<br />

Podsumowanie lekcji<br />

Uczniowie odpowiadają na pytania:<br />

• Jakie etapy rozwoju przeszły formy organizacji społecznej i politycznej na Bliskim Wschodzie (od początku cywilizacji<br />

Sumerów do czasów państwa perskiego)?<br />

• Jaką rolę odgrywała religia w państwach cywilizacji mezopotamskiej?<br />

• Jakie znaczenie dla bliskowschodnich społeczeństw miało wynalezienie pisma?<br />

• Jakie znaczenie miało dla ludzi ukształtowanie się organizmów państwowych? [Państwo broniło przed agresją ze strony<br />

wrogów zewnętrznych, chroniło życie i mienie, zapewniało ład wewnątrz wspólnoty, organizowało zbiorowy wysiłek przynoszący<br />

korzyści całej społeczności. Jednocześnie wymagało podporządkowania się prawom regulującym rozmaite dziedziny ludzkiego<br />

życia, uczestniczenia w utrzymywaniu aparatu państwowego oraz w pracach na rzecz państwa.]<br />

Propozycja pracy domowej<br />

• Na podstawie infografiki (w podręczniku na s. 35) przedstaw etapy rozwoju pisma w Mezopotamii. [ Etapy rozwoju pisma<br />

w Mezopotamii: 1. pismo obrazkowe, w którym obrazki (piktogramy) oznaczały dokładnie to, co zostało na ich pomocą narysowane;<br />

2. pismo ideograficzne, w którym uproszczone rysunki (ideogramy) oznaczały konkretne przedmioty, a także pojęcia;<br />

3. pismo ideograficzno-fonetyczne, w którym obok ideogramów występowały znaki odpowiadające dźwiękom. Znaczenie<br />

pisma zmieniało się wraz z jego udoskonalaniem. Początkowo umożliwiło jedynie utrwalanie prostych informacji (określenie<br />

rodzaju i ilości jakiegoś produktu oraz osoby właściciela). Z czasem systemy pisma umożliwiały przekazywanie skomplikowanych<br />

pojęć, a co za tym idzie – zapisywanie obowiązujących w państwie praw czy dzieł literackich.]<br />

• Wykonaj zadania z podręcznika:<br />

– s. 38 polecenie 2. pod mapą [Współczesne państwa znajdujące się na terenach wchodzących w skład starożytnego imperium<br />

perskiego: Irak, Iran, Kuwejt, Afganistan, Turkmenistan, Uzbekistan, Pakistan, Azerbejdżan, Armenia, Gruzja, Turcja, Grecja, Bułgaria,<br />

Cypr, Syria, Jordania, Liban, Izrael, Egipt, Libia.]<br />

– s. 41 zadanie 8.<br />

Literatura przedmiotu<br />

D. Arnaud, Starożytny Bliski Wschód. Od wprowadzenia pisma do Aleksandra Wielkiego, Warszawa 1982; Cywilizacje starożytne.<br />

Przewodnik encyklopedyczny, red. A. Cotterell, Łódź 1996; K. Łyczkowska, K. Szarzyńska, Mitologia Mezopotamii, Warszawa<br />

1986; L. Mrozewicz, <strong>Historia</strong> powszechna. Starożytność, Poznań 2001; G. Roux, Mezopotamia, Warszawa 1998; M. Składankowa,<br />

Mitologia Iranu, Warszawa 1989; J. Zabłocka, <strong>Historia</strong> Bliskiego Wschodu w starożytności, Wrocław 1987; M. Kuckenburg,<br />

Pierwsze słowo. Narodziny mowy i pisma, Warszawa 2006; M. van de Mieroop, <strong>Historia</strong> starożytnego Bliskiego Wschodu,<br />

Kraków 2008; D. Schmandt-Besserat, Jak powstało pismo, Warszawa 2007.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

33<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KARTA PRACY DO LEKCJI 1.<br />

TEMAT: HISTORIA – PERIODYZACJA, ŹRÓDŁA<br />

Zagadnienie 4. Czym są źródła historyczne? Jakie są ich typy? Dlaczego warto analizować źródła?<br />

ZADANIE 1. Przyporządkuj przedstawione na ilustracjach poniżej zabytki kultury materialnej do nazw epok historycznych,<br />

z których pochodzą.<br />

Nazwy epok:<br />

• starożytność,<br />

• średniowiecze,<br />

• czasy nowożytne,<br />

• tzw. długi XIX wiek,<br />

• czasy najnowsze.<br />

public domain<br />

Private Collection/Archives Charmet/Bridgeman Images<br />

Małopolska Biblioteka Cyfrowa [public domain]<br />

............................................... .................................................. .................................................<br />

Archiwum Państwowe w Poznaniu/<br />

Wikipedia [public domain]<br />

Fedor Selivanov/Shutterstock.com<br />

public domain<br />

.................................................... ................................................ ................................................<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

34<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Nimatallah/akg-images/BE&W<br />

Millionstock/Shutterstock.com<br />

.......................................................................... ...........................................................................<br />

akg-images/BE&W<br />

Alena Chizh/Shutterstock.com<br />

.......................................................................... ............................................................................<br />

Wikipedia [public domain]<br />

public domain<br />

Wikipedia [public domain]<br />

.......................................................... ........................................... ..............................................<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

35<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Biblioteka Narodowa [public domain]<br />

Archiwum Karlicki/East News<br />

.............................................................................<br />

.................................................................................<br />

Biblioteka Narodowa [public domain]<br />

...............................................................................<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

36<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KARTA PRACY DO LEKCJI 1.<br />

TEMAT: HISTORIA – PERIODYZACJA, ŹRÓDŁA<br />

Praca domowa<br />

ZADANIE 1. Odpowiedz na pytania umieszczone pod ilustracją.<br />

public domain<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

Pierwsza strona „Kurjera Warszawskiego”: wydanie poranne.<br />

R. 98, 1918, nr 312.<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

• Określ, jaki to typ źródła.<br />

• Kiedy powstało analizowane źródło? W którym wieku?<br />

• Jakie informacje zawarte w źródle zwracają twoją uwagę?<br />

• Które z nich prezentują fakty, a które opinie?<br />

• Jak oceniasz wiarygodność źródła?<br />

• Na jakie pytania pozwala ono odpowiedzieć?<br />

• Sformułuj tezę i hipotezę dotyczącą treści źródła.<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

.................................................................<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

37<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KARTA PRACY DO LEKCJI 4.<br />

TEMAT: STAROŻYTNA CYWILIZACJA MEZOPOTAMII I PIERWSZE IMPERIA<br />

Zagadnienie 1. Od miast-państw Sumeru do imperium perskiego – powstawanie i rozpad organizmów<br />

państwowych starożytnego Bliskiego Wschodu<br />

ZADANIE 1. Uzupełnij tabelę porządkującą chronologię dziejów starożytnej Mezopotamii i Azji Mniejszej.<br />

Chronologia dziejów starożytnej Mezopotamii i Azji Mniejszej<br />

Okres<br />

Najważniejsze wydarzenia<br />

IV tysiąclecie p.n.e.<br />

III tysiąclecie p.n.e.<br />

II tysiąclecie p.n.e.<br />

przełom II i I tysiąclecia p.n.e.<br />

I tysiąclecie p.n.e.<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

38<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KARTA PRACY DO LEKCJI 4.<br />

TEMAT: STAROŻYTNA CYWILIZACJA MEZOPOTAMII I PIERWSZE IMPERIA<br />

Zagadnienie 2. Osiągnięcia ludów Bliskiego Wschodu w epoce brązu i początkach epoki żelaza<br />

ZADANIE 1. Uporządkuj w tabeli osiągnięcia ludów Mezopotamii w epoce brązu i początkach epoki żelaza.<br />

Okres<br />

Osiągnięcia<br />

EPOKA BRĄZU (od połowy<br />

IV tysiąclecia p.n.e.)<br />

EPOKA BRĄZU (od połowy<br />

IV tysiąclecia p.n.e.)<br />

EPOKA ŻELAZA (od przełomu<br />

II i I tysiąclecia p.n.e.)<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

39<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

KARTA PRACY DO LEKCJI 4.<br />

TEMAT: STAROŻYTNA CYWILIZACJA MEZOPOTAMII I PIERWSZE IMPERIA<br />

Zagadnienie 3. Państwo perskie – największe imperium Bliskiego Wschodu<br />

ZADANIE 1. Przeczytaj tekst źródłowy i odpowiedz na pytania.<br />

Napis na ścianie muru Persepolis, stolicy Persji, wybudowanej przez Dariusza I<br />

Wielkiemu Ahuramaździe [Ahura Maździe], który jest przywódcą bogów, który Dariusza ustanowił królem, dał mu królestwo. Z łaski Ahuramazdy Dariusz<br />

jest królem.<br />

Rzecze król Dariusz: Od Ahuramazdy dany mi kraj ten, który piękny jest, w dobre konie i dzielnych mężów bogaty, z łaski Ahuramazdy i mojej, Dariusza<br />

króla, nie lęka się nieprzyjaciela.<br />

Rzecze król Dariusz: Niechaj mi Ahuramazda z bogami wszystkimi będzie pomocą i niechaj chronić raczy ten kraj od wrogiej hordy, od złoczyńcy i od<br />

kłamstwa. Takie błaganie do Ahuramazdy i bogów wszystkich zanoszę, niechaj je Ahuramazda wysłuchać raczy. Jam jest Dariusz, wielki król, król królów,<br />

król krajów licznych.<br />

A.T. Olmstead, Dzieje imperium perskiego, przeł. K. Wolicki, Warszawa 1974.<br />

• Jaką rolę – według Dariusza – odgrywają bogowie w funkcjonowaniu jego państwa?<br />

• Jak na podstawie tekstu źródłowego można określić stosunki łączące Dariusza z bogiem Ahuramazdą?<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

.........................................................................................................................................................................<br />

AUTORZY: Jolanta Choińska-Mika, Katarzyna Zielińska, Jakub Lorenc<br />

40<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Imię i nazwisko Klasa Data<br />

Grupa A<br />

SPRAWDZIAN DO DZIAŁU I<br />

Numer<br />

zadania<br />

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13<br />

Liczba<br />

punktów<br />

Ocena<br />

Liczba<br />

punktów<br />

ZADANIE 1. (0–3)<br />

Dobierz do pojęć odpowiednią definicję. Przy każdym pojęciu zaznacz literę przyporządkowaną właściwej informacji.<br />

I. prehistoria A B C D<br />

II. historia A B C D<br />

III. archeologia A B C D<br />

A. Nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości poprzez badanie działań i wytworów ludzkich od czasu wynalezienia<br />

pisma.<br />

B. Dorobek badawczy powstały w efekcie pracy historyków na który składają się rozprawy naukowe opisujące przeszłość.<br />

C. Nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości człowieka na podstawie materialnych śladów jego działania.<br />

D. Najdawniejsze dzieje ludzkości przed wynalezieniem pisma.<br />

ZADANIE 2. (0–2)<br />

Przyporządkuj przedstawionym poniżej materiałom właściwe nazwy rodzajów źródeł. Pamiętaj, że możesz zaznaczyć ich<br />

kilka.<br />

A. Materiał 1.<br />

pisane<br />

niepisane<br />

Biblioteka Narodowa [public domain]<br />

normatywne (aktowe)<br />

opisowe (narracyjne,<br />

relacyjne)<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

41<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

B. Materiał 2.<br />

pisane<br />

niepisane<br />

Wikipedia [public domain]<br />

normatywne (aktowe)<br />

opisowe (narracyjne,<br />

relacyjne)<br />

ZADANIE 3. (0–1)<br />

Sformułuj hipotezę na podstawie materiału 2. z poprzedniego zadania.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 4. (0–2)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie mapy.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

42<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Określ, skąd pochodzą przedstawione w tabeli rodzaje pisma. Każdemu z nich przyporządkuj literę, którą został zaznaczony<br />

na mapie obszar jego pochodzenia.<br />

I.<br />

Bildagentur Zoonar GmbH/<br />

Shutterstock.com<br />

A B C D<br />

II.<br />

Fztommy/Shutterstock.com<br />

A B C D<br />

ZADANIE 5. (0–2)<br />

Która epoka było chronologicznie pierwsza, a która chronologicznie ostatnia?<br />

Zaznacz litery przyporządkowane odpowiednim epokom.<br />

I. Epoka chronologicznie pierwsza A B C D<br />

II. Epoka chronologicznie ostatnia A B C D<br />

A. neolit<br />

B. paleolit<br />

C. epoka brązu<br />

D. epoka żelaza<br />

ZADANIE 6. (0–2)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie tekstu i mapy.<br />

(…) jest uważany za twórcę pierwszego imperium w dziejach świata. Około 2340 r. p.n.e. (…) przejął władzę w sumeryjskim mieście Kisz, następnie podbił<br />

Sumer, Elam i Syrię. Jego państwo sięgało do Azji Mniejszej i Morza Śródziemnego. Stolicą imperium uczynił miasto Akad. Zasłynął nie tylko jako wybitny<br />

wódz. Uregulował też sieć kanałów irygacyjnych, zreformował system miar i wag oraz utworzył stałą armię.<br />

Jolanta Choińska-Mika, Włodzimierz Lengauer, Michał Tymowski, Katarzyna Zielińska,<br />

<strong>Historia</strong>. Podręcznik. Liceum i technikum. Klasa 1. Zakres rozszerzony, Warszawa 2019, s. 35.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

43<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Rozstrzygnij, czy mapa przedstawia państwo powstałe wskutek podbojów wodza scharakteryzowanego w tekście. Odpowiedź<br />

uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 7. (0–3)<br />

Wyjaśnij pojęcia.<br />

A. rewolucja neolityczna<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

B. teokracja<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

44<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

C. państwo<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 8. (0–3)<br />

Przyporządkuj zamieszczonym dziełom sztuki właściwe podpisy. Wybierz je spośród poniższych i zapisz pod ilustracjami.<br />

A. sztuka chińska<br />

B. sztuka egipska<br />

C. sztuka doliny Indusu<br />

D. sztuka obszaru Mezopotamii<br />

S. Vannini/De Agostini Picture Library/The<br />

Bridgeman Art Library/PhotoPower<br />

Jastrow/Wikipedia [public domain]<br />

Ingram Publishing/Diomedia<br />

I. .................................. II. .................................. III. ..................................<br />

.................................. .................................. ..................................<br />

ZADANIE 9. (0–1)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie tekstu źródłowego.<br />

Miasto zbudowane było tak porządnie, jak żadne inne ze znanych nam miast. Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem<br />

idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. (...) Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej<br />

z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. (...) Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat.<br />

Na podstawie: Herodot, Dzieje, przeł. S. Hammer, Wrocław 2005, s. 94–95.<br />

Wyjaśnij, jaki jest związek położenia opisanego w źródle miasta z warunkami naturalnymi.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

45<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

ZADANIE 10. (0–4)<br />

Wykonaj polecenia na podstawie mapy.<br />

A. (0–3)<br />

Oceń prawdziwość każdego ze zdań.<br />

Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest fałszywe.<br />

I. Mapa zawiera informacje na temat podbojów prowadzonych przez króla Dawida. P F<br />

II. Prawdopodobna trasa wędrówki Abrahama została oznaczona literą A. P F<br />

III. Mapa dotyczy czasów po powstaniu imperium perskiego. P F<br />

B. (0–1)<br />

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie ją uzasadnij.<br />

Literą B oznaczono opisaną w Biblii trasę wędrówki<br />

A. Abrahama.<br />

B. Mojżesza.<br />

C. Józefa.<br />

D. Dawida.<br />

Uzasadnienie:<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

46<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

ZADANIE 11. (0–2)<br />

Które wydarzenie było chronologicznie pierwsze, a które chronologicznie ostatnie?<br />

Zaznacz litery przyporządkowane odpowiednim wydarzeniom.<br />

I. Wydarzenie chronologicznie pierwsze A B C D<br />

II. Wydarzenie chronologicznie ostatnie A B C D<br />

A. działalność Konfucjusza<br />

B. Panowanie Aśoki w Indiach<br />

C. Panowanie Cyrusa W Persji<br />

D. Panowanie Hammurabiego<br />

ZADANIE 12. (0–9)<br />

Wykonaj polecenia na podstawie tekstów.<br />

Tekst 1. Fragment egipskiej księgi umarłych<br />

Nie grzeszyłem przeciw ludziom, nie szkodziłem poddanym, nie czyniłem nieprawości w miejscu prawdy, nie znałem zła, nie popełniałem grzechów. Nigdy<br />

nie starałem się być pierwszym ani też, by dzieła rąk poddanych moich dawano mi wobec innych ludzi, nie stałem się przyczyną nędzy biedaków, nie<br />

robiłem tego co jest wstrętne bogom. Nie oczerniałem sługi wobec przełożonego jego, nie stałem się przyczyną głodu, nie stałem się przyczyną płaczu,<br />

nie zabijałem sam ani nie kazałem zabijać, nie zadawałem cierpienia nikomu. Nie pomniejszałem ofiar w świątyniach, nie umniejszałem chlebów bożych,<br />

nie zabierałem placków duszom zmarłych. Nie oddawałem się rozpuście.<br />

Tekst 2. Fragment Księgi Wyjścia, Dziesięć przykazań<br />

1. Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.<br />

2. Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie! (…)<br />

5. Nie będziesz wzywał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy (…).<br />

6. Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. (…)<br />

7. Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie.<br />

8. Nie będziesz zabijał. Nie będziesz cudzołożył.<br />

9. Nie będziesz kradł. Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek.<br />

10. Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego<br />

osła, ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego.<br />

Księga Wyjścia 20,2–17, przeł. ks. S. Łach, (w:) Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu.<br />

Biblia Tysiąclecia, Poznań–Warszawa 1991, s. 86–87.<br />

A. (0–4)<br />

Oceń prawdziwość każdego ze zdań.<br />

Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest fałszywe.<br />

I. Tekst 1. zawiera informacje na temat form sprawowania kultu w świątyniach. P F<br />

II. Tekst 2. jest fragmentem Tory. P F<br />

III. Tekst 2. związany jest z religią monoteistyczną. P F<br />

IV. Oba teksty zawierają słowa skierowane przez bóstwo do wiernych. P F<br />

B. (0–5)<br />

Zastanów się, czy zasady moralne zawarte w obu tekstach są ze sobą zbieżne, czy nie. Sformułuj tezę i uzasadnij ją, odnosząc<br />

się do obu tekstów.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

47<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 13. (0–6)<br />

Porównaj strukturę społeczeństwa w starożytnym Egipcie i w państwie Ariów. Każdemu obszarowi poświęć jeden akapit.<br />

Pamiętaj, żeby wskazać podobieństwa i różnice.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

48<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

49<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Imię i nazwisko Klasa Data<br />

Grupa B<br />

SPRAWDZIAN DO DZIAŁU I<br />

Numer<br />

zadania<br />

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13<br />

Liczba<br />

punktów<br />

Ocena<br />

Liczba<br />

punktów<br />

ZADANIE 1. (0–3)<br />

Dobierz do pojęć odpowiednią definicję. Przy każdym pojęciu zaznacz literę przyporządkowaną właściwej informacji.<br />

I. archeologia A B C D<br />

II. historia A B C D<br />

III. historiografia A B C D<br />

A. Nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości poprzez badanie działań i wytworów ludzkich od czasu wynalezienia<br />

pisma.<br />

B. Nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości człowieka na podstawie materialnych śladów jego działania.<br />

C. Dorobek badawczy powstały w efekcie pracy historyków, na który składają się rozprawy naukowe opisujące przeszłość.<br />

D. Najdawniejsze dzieje ludzkości przed wynalezieniem pisma.<br />

ZADANIE 2. (0–2)<br />

Przyporządkuj przedstawionym poniżej materiałom właściwe nazwy rodzajów źródeł. Pamiętaj, że możesz zaznaczyć ich<br />

kilka.<br />

A. Materiał 1.<br />

Archiwum Państwowe w Poznaniu/<br />

Wikipedia [public domain]<br />

pisane<br />

normatywne (aktowe)<br />

niepisane<br />

opisowe (narracyjne,<br />

relacyjne)<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

50<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

B. Materiał 2.<br />

pisane<br />

niepisane<br />

public domain<br />

normatywne (aktowe)<br />

opisowe (narracyjne,<br />

relacyjne)<br />

ZADANIE 3. (0–1)<br />

Sformułuj tezę na podstawie materiału 2. z poprzedniego zadania.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 4. (0–2)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie mapy.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

51<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Określ, skąd pochodzą przedstawione w tabeli rodzaje pisma. Każdemu z nich przyporządkuj literę, którą został zaznaczony<br />

na mapie obszar jego pochodzenia.<br />

I.<br />

Fedor Selivanov/<br />

Shutterstock.com<br />

A B C D<br />

II.<br />

NYPL/Science SourcePhoto<br />

Researchers, Inc./BE&W<br />

A B C D<br />

ZADANIE 5. (0–2)<br />

Która epoka było chronologicznie pierwsza, a która chronologicznie ostatnia?<br />

Zaznacz litery przyporządkowane odpowiednim epokom.<br />

I. Epoka chronologicznie pierwsza A B C D<br />

II. Epoka chronologicznie ostatnia A B C D<br />

A. epoka brązu<br />

B. epoka żelaza<br />

C. paleolit<br />

D. neolit<br />

ZADANIE 6. (0–2)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie tekstu i mapy.<br />

(…) jest uważany za twórcę pierwszego imperium w dziejach świata. Około 2340 r. p.n.e. (…) przejął władzę w sumeryjskim mieście Kisz, następnie podbił<br />

Sumer, Elam i Syrię. (…) Stolicą imperium uczynił miasto Akad. Zasłynął nie tylko jako wybitny wódz. Uregulował też sieć kanałów irygacyjnych, zreformował<br />

system miar i wag oraz utworzył stałą armię.<br />

Jolanta Choińska-Mika, Włodzimierz Lengauer, Michał Tymowski, Katarzyna Zielińska,<br />

<strong>Historia</strong>. Podręcznik. Liceum i technikum. Klasa 1. Zakres rozszerzony, Warszawa 2019, s. 35.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

52<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Rozstrzygnij, czy mapa przedstawia państwo powstałe wskutek podbojów wodza scharakteryzowanego w tekście.<br />

Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do obu źródeł.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 7. (0–3)<br />

Wyjaśnij pojęcia.<br />

A. rewolucja neolityczna<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

53<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

B. despotia wschodnia<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

C. cywilizacja<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 8. (0–3)<br />

Przyporządkuj zamieszczonym dziełom sztuki właściwe podpisy. Wybierz je spośród poniższych i zapisz pod ilustracjami.<br />

A. sztuka chińska<br />

B. sztuka egipska<br />

C. sztuka doliny Indusu<br />

D. sztuka obszaru Mezopotamii<br />

De Agostini/S. Vannini/BE&W<br />

akg-images/BE&W<br />

Anton_Ivanov/Shutterstock.com<br />

I. .................................. II. .................................. III. ..................................<br />

.................................. .................................. ..................................<br />

ZADANIE 9. (0–1)<br />

Wykonaj polecenie na podstawie tekstu źródłowego.<br />

Miasto zbudowane było tak porządnie, jak żadne inne ze znanych nam miast. Naprzód biegnie dookoła niego głęboki szeroki rów pełen wody, potem<br />

idzie szeroki na pięćdziesiąt królewskich łokci, a wysoki na dwadzieścia łokci mur. (...) Kopiąc rów, sporządzali jednocześnie cegły z ziemi wynoszonej<br />

z rowu, a skoro wystarczającą ilość cegieł zgarnęli, wypalali je w piecach. (...) Miasto składa się z dwóch części, bo dzieli je rzeka, która zwie się Eufrat.<br />

Na podstawie: Herodot. Dzieje, przeł. S. Hammer, Wrocław 2005, s. 94–95.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

54<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Wyjaśnij, jaki jest związek położenia opisanego w źródle miasta z warunkami naturalnymi.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 10. (0–4)<br />

Wykonaj polecenia na podstawie mapy.<br />

A. (0–3)<br />

Oceń prawdziwość każdego ze zdań.<br />

Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest fałszywe.<br />

I. Mapa zawiera informacje na temat obszaru Królestwa Judy. P F<br />

II. Prawdopodobna trasa wędrówki Mojżesza została oznaczona literą B. P F<br />

III. Mapa dotyczy czasów przed powstaniem imperium perskiego. P F<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

55<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

B. (0–1)<br />

Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych, a następnie ją uzasadnij.<br />

Literą A oznaczono opisaną w Biblii trasę wędrówki<br />

A. Józefa.<br />

B. Dawida.<br />

Uzasadnienie:<br />

C. Abrahama.<br />

D. Mojżesza.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 11. (0–2)<br />

Które wydarzenie było chronologicznie pierwsze, a które chronologicznie ostatnie?<br />

Zaznacz litery przyporządkowane odpowiednim wydarzeniom.<br />

I. Wydarzenie chronologicznie pierwsze A B C D<br />

II. Wydarzenie chronologicznie ostatnie A B C D<br />

A. Działalność Buddy<br />

B. Zjednoczenie Chin przez dynastię Cin<br />

C. Panowanie Aszurnasirpala w Asyrii<br />

D. Panowanie Sargona<br />

ZADANIE 12. (0–9)<br />

Wykonaj polecenia na podstawie tekstów.<br />

Tekst 1. Fragment egipskiej księgi umarłych<br />

Nie grzeszyłem przeciw ludziom, nie szkodziłem poddanym, nie czyniłem nieprawości w miejscu prawdy, nie znałem zła, nie popełniałem grzechów. Nigdy<br />

nie starałem się być pierwszym ani też, by dzieła rąk poddanych moich dawano mi wobec innych ludzi, nie stałem się przyczyną nędzy biedaków, nie<br />

robiłem tego co jest wstrętne bogom. Nie oczerniałem sługi wobec przełożonego jego, nie stałem się przyczyną głodu, nie stałem się przyczyną płaczu,<br />

nie zabijałem sam ani nie kazałem zabijać, nie zadawałem cierpienia nikomu. Nie pomniejszałem ofiar w świątyniach, nie umniejszałem chlebów bożych,<br />

nie zabierałem placków duszom zmarłych. Nie oddawałem się rozpuście.<br />

Tekst 2. Fragment Księgi Wyjścia, Dziesięć przykazań<br />

1. Ja jestem Pan, twój Bóg, który cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.<br />

2. Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie! (…)<br />

5. Nie będziesz wzywał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy (…).<br />

6. Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić. (…)<br />

7. Czcij ojca twego i matkę twoją, abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie.<br />

8. Nie będziesz zabijał. Nie będziesz cudzołożył.<br />

9. Nie będziesz kradł. Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek.<br />

10. Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego, ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy, ani jego wołu, ani jego<br />

osła, ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego.<br />

Księga Wyjścia 20,2–17, przeł. ks. S. Łach, (w:) Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu.<br />

Biblia Tysiąclecia, Poznań–Warszawa 1991, s. 86–87.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

56<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

A. (0–4)<br />

Oceń prawdziwość każdego ze zdań.<br />

Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, lub F, jeśli jest fałszywe.<br />

I. Tekst 1. jest fragmentem Tory. P F<br />

II. Tekst 2. zawiera informacje na temat form sprawowania kultu w świątyniach. P F<br />

III. Tekst 2. związany jest z religią politeistyczną. P F<br />

IV. Oba teksty zawierają przepisy uznawane za pochodzące od bóstwa. P F<br />

B. (0–5)<br />

Zastanów się, czy zasady moralne zawarte w obu tekstach są ze sobą zbieżne, czy nie. Sformułuj tezę i uzasadnij ją, odnosząc<br />

się do obu tekstów.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

ZADANIE 13. (0–6)<br />

Porównaj strukturę społeczeństwa w starożytnym Egipcie i w państwie Ariów. Każdemu obszarowi poświęć jeden akapit.<br />

Pamiętaj, żeby wskazać podobieństwa i różnice.<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

57<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

............................................................................................................................................................................<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

58<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

SCHEMAT PUNKTOWANIA<br />

SPRAWDZIAN DO DZIAŁU I<br />

Grupa A<br />

Numer<br />

zadania<br />

Odpowiedź Zasady przyznawania punktów Punktacja<br />

1<br />

I – D<br />

II – A<br />

III – C<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

2<br />

A – pisane, normatywne<br />

B − niepisane<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

3<br />

np. w okresie, kiedy powstała fotografia, nie było jeszcze<br />

samochodów<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–1<br />

4<br />

I – A<br />

II – D<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

5<br />

I – B<br />

II – D<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

6<br />

np. nie, ponieważ w tekście wspomniano, że terytorium<br />

imperium opisanego w tekście władcy sięgało Morza Śródziemnego<br />

/ obejmowało cały Elam, a na podanej mapie<br />

tereny te znajdują się poza obszarem przedstawionego<br />

na niej państwa (Elam częściowo)<br />

Poprawne rozstrzygnięcie i właściwe uzasadnienie odnoszące<br />

się do obu materiałów – 2 punkty.<br />

Poprawne rozstrzygnięcie i częściowo właściwe odwołanie<br />

się do materiałów lub odniesienie się tylko do jednego<br />

materiału – 1 punkt.<br />

Poprawne rozstrzygnięcie bez argumentacji lub niepoprawna<br />

odpowiedź – 0 punktów.<br />

0–2<br />

7<br />

np.<br />

A. rewolucja neolityczna to proces przechodzenia ludzi od<br />

koczowniczego trybu życia, w którym zdobywali pożywienie<br />

dzięki zbieractwu i łowiectwu, do trybu życia osiadłego,<br />

związanego z rolnictwem i hodowlą;<br />

B. teokracja – forma ustroju politycznego, w którym najwyższą<br />

władzę sprawują kapłani (duchowieństwo), występujący<br />

w imieniu bóstwa uważanego w danej społeczności<br />

za najważniejsze lub jedyne;<br />

C. państwo jest organizacją polityczną, mającą suwerenne<br />

władze i określone terytorium; przynależność do państwa<br />

ma charakter sformalizowany; państwo jest organizacją<br />

przymusową, a żeby istnieć musi spełniać trzy warunki:<br />

mieć określone terytorium, ludność i suwerenne władze<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

8<br />

I – B. sztuka egipska<br />

II – D. sztuka obszaru Mezopotamii<br />

III – C. sztuka doliny Indusu<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

9<br />

np. miasto położone jest w miejscu, w którym łatwy był<br />

dostęp do materiału umożliwiające wznoszenie budynków;<br />

zostały one zbudowane z cegieł, z gliny wydobytej w trakcie<br />

kopania rowu obronnego; dodatkowo położenie nad rzeką<br />

zapewniało dostęp do wody i szlaków komunikacyjnych<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–1<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

59<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Numer<br />

zadania<br />

10<br />

12<br />

13<br />

11<br />

10 A<br />

10 B<br />

12 A<br />

12 B<br />

I – F<br />

II – P<br />

III – F<br />

B. Mojżesza<br />

Odpowiedź Zasady przyznawania punktów Punktacja<br />

np. ponieważ trasa prowadzi z Egiptu przez Półwysep Synaj<br />

do Palestyny, a taka była wg Księgi Wyjścia trasa wędrówki<br />

Izraelitów pod przywództwem Mojżesza<br />

I – D<br />

II – B<br />

I – P<br />

II – P<br />

III – P<br />

IV – F<br />

np. zasady moralne zawarte w obu tekstach są ze sobą<br />

zbieżne – pierwszy tekst mówi: „Nie oczerniałem sługi<br />

wobec przełożonego”, co jest tożsame z zawartym w drugim<br />

tekście nakazem „Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu<br />

twemu kłamstwa jako świadek”; obie zasady moralne<br />

zakazują kłamstwa i rzucania fałszywych oskarżeń<br />

(każde inne poprawne uzasadnienie, także jeśli uda się<br />

uczniowi uzasadnić poprawnie tezę inną niż podana<br />

w przykładzie)<br />

spodziewane odpowiedzi zostały umieszczone pod tabelami<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi z właściwym uzasadnieniem<br />

– 1 punkt.<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi bez uzasadnienia – 0 punktów.<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

Sformułowanie tezy pasującej do uzasadnienia – 1 punkt.<br />

Poprawne (uzasadniające tezę) odwołanie się do każdego<br />

z tekstów – po 2 punkty.<br />

Nie w pełni poprawne odwołanie się do tekstów lub odwołanie<br />

się tylko do jednego tekstu – po 1 punkcie.<br />

Brak odpowiedzi lub niepostawienie tezy – 0 punktów.<br />

Zasady przyznawania punktów za zadanie dłuższej odpowiedzi<br />

zostały umieszczone pod tabelami.<br />

0–3<br />

0–1<br />

0–4<br />

0–5<br />

0–2<br />

0–6<br />

0–4<br />

0–9<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

60<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

SCHEMAT PUNKTOWANIA<br />

SPRAWDZIAN DO DZIAŁU I<br />

Grupa B<br />

Numer<br />

zadania<br />

Odpowiedź Zasady przyznawania punktów Punktacja<br />

1<br />

I – B<br />

II – A<br />

III – C<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

2<br />

A – pisane, normatywne (aktowe)<br />

B – niepisane<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

3<br />

np. według autora ilustracji ważnym elementem wypraw<br />

odkrywczych była akcja chrystianizacyjna<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–1<br />

4<br />

I – B<br />

II – C<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

5<br />

I – C<br />

II – B<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

6<br />

np. nie, ponieważ w tekście wspomniano, że terytorium<br />

imperium opisanego w tekście władcy obejmowało Elam /<br />

obejmowało Syrię, a na podanej mapie tereny te znajdują<br />

się poza obszarem przedstawionego na niej państwa<br />

Poprawne rozstrzygnięcie i właściwe uzasadnienie odnoszące<br />

się do obu materiałów – 2 punkty.<br />

Poprawne rozstrzygnięcie i częściowo właściwe odwołanie<br />

się do materiałów lub odniesienie się tylko do jednego<br />

materiału – 1 punkt.<br />

Poprawne rozstrzygnięcie bez argumentacji lub niepoprawna<br />

odpowiedź – 0 punktów.<br />

0–2<br />

7<br />

np.<br />

A. rewolucja neolityczna to proces przechodzenia ludzi od<br />

koczowniczego trybu życia, w którym zdobywali pożywienie<br />

dzięki zbieractwu i łowiectwu, do trybu życia osiadłego,<br />

związanego z rolnictwem i hodowlą;<br />

B. despotia wschodnia – ustrój polityczny, charakteryzujący<br />

się nieograniczoną władzą króla uważanego za boga lub<br />

w szczególny sposób związanego z bogami, a także cechujący<br />

się ogromną rolą polityczną kapłanów;<br />

C. cywilizacja – np. poziom kulturalnego i społecznego<br />

rozwoju ludzkości charakteryzujący się powstaniem miast,<br />

pisma i organizacji państwowej; lub stan rozwoju, jaki<br />

osiągnęło społeczeństwo w danej epoce historycznej; lub<br />

materialny i duchowy dorobek społeczeństwa, wytworzony<br />

w ciągu dziejów<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

8<br />

I – B. sztuka egipska<br />

II – D. sztuka obszaru Mezopotamii<br />

III – A. sztuka chińska<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

9<br />

np. miasto położone jest w miejscu, w którym łatwy był<br />

dostęp do materiału umożliwiające wznoszenie budynków;<br />

zostały one zbudowane z cegieł, z gliny wydobytej w trakcie<br />

kopania rowu obronnego; dodatkowo położenie nad rzeką<br />

zapewniało dostęp do wody i szlaków komunikacyjnych<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–1<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

61<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Numer<br />

zadania<br />

Odpowiedź Zasady przyznawania punktów Punktacja<br />

10 A<br />

I – F<br />

II – P<br />

III – P<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–3<br />

10<br />

10 B<br />

C. Abrahama<br />

np. ponieważ trasa prowadzi z miasta Ur do Palestyny,<br />

a taka była wg Księgi Rodzaju trasa wędrówki plemion<br />

semickich pod przywództwem Abrahama<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi z właściwym uzasadnieniem<br />

– 1 punkt.<br />

Podanie poprawnej odpowiedzi bez uzasadnienia – 0 punktów.<br />

0–1<br />

0–4<br />

11<br />

I – D<br />

II – B<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–2<br />

12 A<br />

I – F<br />

II – F<br />

III – F<br />

IV – P<br />

Podanie jednej poprawnej odpowiedzi – 1 punkt.<br />

0–4<br />

12<br />

12 B<br />

np. zasady moralne zawarte w obu tekstach są ze sobą<br />

zbieżne – pierwszy tekst mówi: „Nie oczerniałem sługi<br />

wobec przełożonego”, co jest tożsame z zawartym w drugim<br />

tekście nakazem „Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu<br />

twemu kłamstwa jako świadek”; obie zasady moralne<br />

zakazują kłamstwa i rzucania fałszywych oskarżeń<br />

(każde inne poprawne uzasadnienie, także jeśli uda się<br />

uczniowi uzasadnić poprawnie tezę inną niż podana<br />

w przykładzie)<br />

Sformułowanie tezy pasującej do uzasadnienia – 1 punkt.<br />

Poprawne (uzasadniające tezę) odwołanie się do każdego<br />

z tekstów – po 2 punkty.<br />

Nie w pełni poprawne odwołanie się do tekstów lub odwołanie<br />

się tylko do jednego tekstu – po 1 punkcie.<br />

Brak odpowiedzi lub niepostawienie tezy – 0 punktów.<br />

0–5<br />

0–9<br />

13<br />

spodziewane odpowiedzi zostały umieszczone pod tabelami<br />

Zasady przyznawania punktów za zadanie dłuższej odpowiedzi<br />

zostały umieszczone pod tabelami.<br />

0–6<br />

Schemat punktowania zadania dłuższej odpowiedzi – zadanie 13.<br />

Poziom IV (6 p.)<br />

Uczeń:<br />

• przedstawił omawiane zagadnienia społeczne w ujęciu porównawczym, ukazując najważniejsze podobieństwa i różnice między strukturą<br />

społeczeństwa w starożytnym Egipcie oraz w państwie Ariów (np. między położeniem i prawami grup uprzywilejowanych, zakresem<br />

praw grup najniżej położonych w strukturze społecznej, podstawą rozwarstwienia),<br />

• poprawnie przeprowadził selekcję i hierarchizację informacji,<br />

• sformułował wnioski i ocenę oraz podsumował rozważania.<br />

Poziom III (4–5 p.)<br />

Uczeń:<br />

• przedstawił omawiane zagadnienia społeczne w ujęciu porównawczym, ukazując wybrane podobieństwa i cechy różniące strukturę<br />

społeczeństwa w starożytnym Egipcie oraz w państwie Ariów (np. między położeniem różnych grup w strukturze społecznej),<br />

• w większości poprawnie przeprowadził selekcję faktów, wykazując się zrozumieniem ich znaczenia i hierarchii,<br />

• podjął próbę formułowania wniosków (np. dotyczącą podobieństwa struktury lub różnic w przyczynach rozwarstwienia),<br />

• podjął próbę oceny obu struktur społecznych.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

62<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019


<strong>Historia</strong> | Zakres rozszerzony | Klasa 1<br />

Liceum i technikum<br />

Poziom II (2–3 p.)<br />

Uczeń:<br />

• częściowo przedstawił faktografię w ujęciu porównawczym (np. opisał oba społeczeństwa, wymienił najważniejsze grupy społeczne<br />

i opisał ich charakterystyczne cechy, wskazując niektóre podobieństwa i różnice) dotyczącą struktury społeczeństwa w starożytnym<br />

Egipcie i w państwie Ariów,<br />

• podjął próbę selekcji i uporządkowania podanej faktografii.<br />

Poziom I (0–1 p.)<br />

Uczeń:<br />

• w kilku zdaniach odniósł się do tematu,<br />

• podał kilka faktów związanych z tematem, zwykle bez wskazywania podobieństw / różnic między nimi,<br />

• poprawnie umieścił rozważania w czasie i w przestrzeni.<br />

AUTOR: Jakub Lorenc<br />

63<br />

© Copyright by Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 2019

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!