Stilte, rust en ruimte in de Kempen
Meer dan twintig mensen schreven hun visie op dit thema vanuit de eigen persoonlijke en professionele achtergrond. Hun bijdragen vormden de basis voor stilte, rust en ruimte in de kempen, een bloemlezing van visies, ervaringen en praktijken. Daarmee reiken we alvast een eerste stapsteen aan voor een breed maatschappelijk gesteunde stiltewerking in de Kempen.
Meer dan twintig mensen schreven hun visie op dit thema vanuit de eigen persoonlijke en professionele achtergrond. Hun bijdragen vormden de basis voor stilte, rust en ruimte in de kempen,
een bloemlezing van visies, ervaringen en praktijken.
Daarmee reiken we alvast een eerste stapsteen aan voor een breed maatschappelijk
gesteunde stiltewerking in de Kempen.
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>Stilte</strong>, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong><br />
kans<strong>en</strong> tot verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g over verschill<strong>en</strong> he<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong><br />
Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong>
<strong>Stilte</strong> is het verschil tuss<strong>en</strong><br />
niets zegg<strong>en</strong>, <strong>en</strong> alles al gezegd hebb<strong>en</strong>.<br />
— Herman De Con<strong>in</strong>ck
<strong>Stilte</strong>, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong><br />
Kans<strong>en</strong> tot verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g over verschill<strong>en</strong> he<strong>en</strong><br />
Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong>
[ <strong>in</strong>houd ]<br />
Woord vooraf 5<br />
<strong>Stilte</strong> werkt <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> 9<br />
Bloemlez<strong>in</strong>g aan kwaliteit<strong>en</strong><br />
• Esthetische kwaliteit 12<br />
• Ecologisch <strong>in</strong>zicht 16<br />
• Akoestische kwaliteit 18<br />
[ <strong>in</strong>termezzo ] 23<br />
• Creativiteit 24<br />
• Empathie & luistervermog<strong>en</strong> 28<br />
• Verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>g 32<br />
• Hel<strong>en</strong><strong>de</strong> kwaliteit 34<br />
[ anekdote ] 40<br />
[ beeldwijzer ] 5<br />
[ colofon ] 7<br />
[ contactadress<strong>en</strong> ] 8
Woord vooraf<br />
Christa Truy<strong>en</strong><br />
educatief me<strong>de</strong>werker Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong><br />
Misschi<strong>en</strong> dank<strong>en</strong> we het wel aan <strong>de</strong> toondichter Armand Preud’homme<br />
dat <strong>de</strong> stille kemp<strong>en</strong> voor vel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> begrip is. Voor heel wat<br />
m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> is dit meer dan e<strong>en</strong> begrip. Wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> is e<strong>en</strong><br />
persoonlijke, diep <strong>de</strong>ugddo<strong>en</strong><strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g van stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>.<br />
Deze kwaliteit<strong>en</strong> zijn vandaag e<strong>en</strong> kostbaar goed. In onze hed<strong>en</strong>daagse<br />
sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g zijn snelheid, drukte <strong>en</strong> doorgedrev<strong>en</strong> activiteit immers<br />
<strong>de</strong> heers<strong>en</strong><strong>de</strong> norm. Heeft <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> vandaag <strong>de</strong> dag nog steeds e<strong>en</strong><br />
lijntje met stilte als leefkwaliteit? Wat is <strong>de</strong> maatschappelijke waar<strong>de</strong><br />
ervan voor <strong>de</strong>ze regio?<br />
vorm<strong>in</strong>gplus kemp<strong>en</strong>, <strong>de</strong> regionale volkshogeschool voor het<br />
arrondissem<strong>en</strong>t Turnhout, toog op verk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g uit. c<strong>en</strong>trum waerbeke<br />
dat werkzaam is vanuit het <strong>Stilte</strong>gebied D<strong>en</strong><strong>de</strong>r-Mark, was<br />
daarbij e<strong>en</strong> bron van <strong>in</strong>spiratie. C<strong>en</strong>trum Waerbeke <strong>in</strong>troduceert <strong>in</strong><br />
Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> e<strong>en</strong> unieke visie op stilte als ontastbaar erfgoed, dat <strong>de</strong> vele<br />
dome<strong>in</strong><strong>en</strong> van het lev<strong>en</strong> verb<strong>in</strong>dt. Van meet af aan kon Vorm<strong>in</strong>gplus<br />
Kemp<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> op zijn steun als m<strong>en</strong>tor <strong>en</strong> coach.<br />
Nog vooraleer het stilteproject goed <strong>en</strong> wel van start g<strong>in</strong>g, k<strong>en</strong><strong>de</strong> het<br />
al e<strong>en</strong> eerste meevaller: we kreg<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ‘stilte-primeur’ met <strong>de</strong> avantpremière<br />
van Die Groβe Stille. Deze drie uur dur<strong>en</strong><strong>de</strong> film over het<br />
lev<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Kartuizers <strong>in</strong> La Gran<strong>de</strong> Chartreuse werd tijd<strong>en</strong>s e<strong>en</strong><br />
Wake Up C<strong>in</strong>ema van op<strong>en</strong> doek <strong>in</strong> Turnhout vertoond. De bijna<br />
compleet stille meditatie over het kloosterlev<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> hele pure vorm<br />
trok op zondagocht<strong>en</strong>d zo’n 300 kijkers. Nadi<strong>en</strong> sprak Jero<strong>en</strong> Witkam,<br />
<strong>de</strong> voormalige abt van <strong>de</strong> Abdij van Maria Toevlucht <strong>in</strong> Zun<strong>de</strong>rt <strong>en</strong><br />
tev<strong>en</strong>s z<strong>en</strong>leraar, het aandachtige publiek toe over zijn belev<strong>in</strong>g van<br />
stilte. Dit bevestig<strong>de</strong> voor ons dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze dim<strong>en</strong>sie van<br />
het lev<strong>en</strong> vandaag meer dan ooit aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> is.<br />
Op zoek naar partners voor dit project, blek<strong>en</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te Oud-<br />
Turnhout <strong>en</strong> Natuurpunt Educatie i<strong>de</strong>ale me<strong>de</strong>spelers om <strong>de</strong> waar<strong>de</strong><br />
van <strong>de</strong> stiltethematiek te help<strong>en</strong> <strong>in</strong>troducer<strong>en</strong> bij e<strong>en</strong> breed publiek.<br />
De geme<strong>en</strong>te Oud-Turnhout, met het natuurgebied landschap <strong>de</strong><br />
liereman als pot<strong>en</strong>tieel stiltegebied, neemt s<strong>in</strong>ds <strong>en</strong>kele jar<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
voortrekkersrol op <strong>in</strong> <strong>de</strong> Antwerpse Kemp<strong>en</strong> om stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>ruimte</strong> als collectieve waar<strong>de</strong> e<strong>en</strong> plaats te gev<strong>en</strong> <strong>in</strong> het lokale beleid.<br />
Niet toevallig nam Oud-Turnhout ook <strong>de</strong>el aan <strong>en</strong>kele stilte-<strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong><br />
van C<strong>en</strong>trum Waerbeke: <strong>de</strong> wedstrijd fotografie van <strong>de</strong><br />
stilte (2005) <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>in</strong>teractieve webstek www.portaalvan<strong>de</strong>stilte.be<br />
(2007). Het jaarlijkse Vlaams-Ne<strong>de</strong>rlandse poëziefestijn Gedicht<strong>en</strong>dag<br />
stond <strong>in</strong> 2007 <strong>in</strong> het tek<strong>en</strong> van stilte <strong>en</strong> e<strong>en</strong>voud. Ook Oud-Turnhout<br />
<strong>de</strong>ed hieraan mee. Het lokale kunst- <strong>en</strong> erfgoedc<strong>en</strong>trum hofke van
chantra<strong>in</strong>e bood sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> partners e<strong>en</strong> <strong>in</strong>spirer<strong>en</strong>d stilteprogramma<br />
aan. In maart 2007 hield <strong>de</strong> fotot<strong>en</strong>toonstell<strong>in</strong>g monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />
van stilte bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> halt <strong>in</strong> <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te. Dom<strong>in</strong>ique Van<br />
Huffel, laureaat van Oud-Turnhout, toon<strong>de</strong> foto’s uit zijn werk. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong><br />
organiseer<strong>de</strong> natuurpunt educatie, e<strong>en</strong> lan<strong>de</strong>lijk erk<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
gespecialiseer<strong>de</strong> vorm<strong>in</strong>gs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g rond natuur, milieu <strong>en</strong> landschap,<br />
e<strong>en</strong> maand lang stiltewan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> Landschap De Liereman.<br />
Het klimaat leek dus rijp om vanuit Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
ste<strong>en</strong>tje bij te drag<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> stilte, <strong>rust</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>. Beg<strong>in</strong> 2007 bracht<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> tw<strong>in</strong>tigtal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> uit verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
discipl<strong>in</strong>es <strong>en</strong> sector<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> <strong>in</strong> het bezoekersc<strong>en</strong>trum voor<br />
e<strong>en</strong> ontmoet<strong>in</strong>g over <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van stilte als e<strong>en</strong> ess<strong>en</strong>tiële kwaliteit<br />
<strong>in</strong> het lev<strong>en</strong>. Dirk Sturtewag<strong>en</strong>, coörd<strong>in</strong>ator van C<strong>en</strong>trum Waerbeke,<br />
begeleid<strong>de</strong> dit gesprek. Dit betek<strong>en</strong><strong>de</strong> mete<strong>en</strong> het startse<strong>in</strong> voor e<strong>en</strong><br />
transdiscipl<strong>in</strong>aire werk<strong>in</strong>g met <strong>de</strong> voorligg<strong>en</strong><strong>de</strong> brochure als e<strong>en</strong> eerste<br />
resultaat.<br />
Vele aanwezig<strong>en</strong> van het eerste uur <strong>en</strong>gageerd<strong>en</strong> zich <strong>in</strong> e<strong>en</strong> stilteplatform.<br />
Meer dan tw<strong>in</strong>tig m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> schrev<strong>en</strong> hun visie op dit thema<br />
vanuit <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> persoonlijke <strong>en</strong> professionele achtergrond. Hun bijdrag<strong>en</strong><br />
vormd<strong>en</strong> <strong>de</strong> basis voor stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kemp<strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong> bloemlez<strong>in</strong>g van visies, ervar<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> praktijk<strong>en</strong>.<br />
De tekst sluit mooi aan op <strong>de</strong> Cahiers van C<strong>en</strong>trum Waerbeke<br />
stilte werkt <strong>en</strong> portaal van <strong>de</strong> stilte. Het geeft, ditmaal<br />
vanuit <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong>, mee stem aan stilte als leefkwaliteit.<br />
Natuurlijk is hiermee <strong>de</strong> kous niet af. Bedoel<strong>in</strong>g is om van stilte <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> e<strong>en</strong> never <strong>en</strong>d<strong>in</strong>g story te mak<strong>en</strong>. Met <strong>de</strong>ze brochure reik<strong>en</strong><br />
we alvast e<strong>en</strong> eerste stapste<strong>en</strong> aan voor e<strong>en</strong> breed maatschappelijk<br />
gesteun<strong>de</strong> stiltewerk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong>. Hoe die stiltewerk<strong>in</strong>g ver<strong>de</strong>r<br />
concreet vorm zal aannem<strong>en</strong>, laat zich nu nog niet voorzegg<strong>en</strong>. Met<br />
<strong>de</strong>ze publicatie lancer<strong>en</strong> we e<strong>en</strong> uitnodig<strong>in</strong>g om met meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
organisaties op <strong>de</strong> kar te spr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> mee na te d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over <strong>de</strong> schitter<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
mogelijkhed<strong>en</strong> die <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> op dit vlak te bied<strong>en</strong> heeft.<br />
Deze brochure biedt e<strong>en</strong> aanzet <strong>en</strong> e<strong>en</strong> toetsste<strong>en</strong> voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> die project<strong>en</strong> of <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> rond dit thema wil opzett<strong>en</strong><br />
of aansluit<strong>in</strong>g zoekt bij <strong>de</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> beweg<strong>in</strong>g. Ze wil vooral e<strong>en</strong> stimulans<br />
gev<strong>en</strong> aan al wie zich geroep<strong>en</strong> voelt. Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong><br />
is graag bereid om <strong>de</strong> ver<strong>de</strong>re ontwikkel<strong>in</strong>g van het stilteplatform<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> te begeleid<strong>en</strong> <strong>en</strong> vorm te gev<strong>en</strong>. Het wil ook eig<strong>en</strong><br />
educatieve project<strong>en</strong> opzett<strong>en</strong> <strong>in</strong> sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g met geïnteresseer<strong>de</strong><br />
partners. Voor Natuurpunt Educatie vorm<strong>en</strong> het platform <strong>en</strong> <strong>de</strong> con-
tact<strong>en</strong> met C<strong>en</strong>trum Waerbeke <strong>de</strong> basis voor e<strong>en</strong> uitbreid<strong>in</strong>g van haar<br />
werk<strong>in</strong>g rond stilte <strong>en</strong> landschapsbelev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> natuur- <strong>en</strong> milieubeleid<br />
<strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Natuurpunt Educatie wil haar waar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g voor stilte,<br />
<strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> ver<strong>de</strong>r uitdrag<strong>en</strong> <strong>en</strong> hierbij heel verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> sector<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> groep<strong>en</strong> betrekk<strong>en</strong>. Ook <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst zal <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te Oud-<br />
Turnhout zijn voortrekkersrol b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> regio t<strong>en</strong> volle opnem<strong>en</strong><br />
om pot<strong>en</strong>tiële stiltegebied<strong>en</strong> te versterk<strong>en</strong> <strong>en</strong> – waar mogelijk – uit<br />
te breid<strong>en</strong>. Door zijn blijv<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>in</strong>zet <strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong> zal <strong>de</strong> aandacht<br />
voor dit thema bij <strong>de</strong> bevolk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> ganse regio ongetwijfeld ver<strong>de</strong>r<br />
kunn<strong>en</strong> groei<strong>en</strong>.<br />
Deze brochure is het e<strong>in</strong>dresultaat van veel overleg op tal van bije<strong>en</strong>komst<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> alvast e<strong>en</strong> aanwijz<strong>in</strong>g dat het <strong>en</strong>gagem<strong>en</strong>t van drie<br />
Kemp<strong>en</strong>se partners vrucht<strong>en</strong> afwerpt: stilte werkt. We w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> u veel<br />
<strong>in</strong>spiratie toe bij het lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> kijk<strong>en</strong> met belangstell<strong>in</strong>g uit naar uw<br />
<strong>in</strong>teresse <strong>in</strong> ver<strong>de</strong>re <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> die stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> het <strong>ruimte</strong>gevoel van<br />
onze Kemp<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> verbred<strong>en</strong> of versterk<strong>en</strong>.<br />
<strong>Stilte</strong> krijgt allerlei kwaliteit<strong>en</strong><br />
toegedicht, sommige op grond van<br />
hard wet<strong>en</strong>schappelijk bewijs,<br />
an<strong>de</strong>re op grond van – terecht<br />
– aanvoel<strong>en</strong>.<br />
—Jan Van d<strong>en</strong> Berghe
<strong>Stilte</strong> werkt <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong><br />
Dirk Sturtewag<strong>en</strong><br />
coörd<strong>in</strong>ator C<strong>en</strong>trum Waerbeke<br />
Na D<strong>en</strong><strong>de</strong>r-Mark op <strong>de</strong> gr<strong>en</strong>s van Oost-Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> (Vlaamse Ard<strong>en</strong>n<strong>en</strong>)<br />
<strong>en</strong> Vlaams-Brabant (Pajott<strong>en</strong>land) is <strong>de</strong> Antwerpse Kemp<strong>en</strong> e<strong>en</strong> twee<strong>de</strong><br />
regio waar e<strong>en</strong> stiltewiel <strong>in</strong> beweg<strong>in</strong>g komt. El<strong>de</strong>rs <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> ook<br />
<strong>in</strong> Ne<strong>de</strong>rland zijn verwante <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> <strong>in</strong> voorbereid<strong>in</strong>g. Wat <strong>in</strong> oktober<br />
2001 startte met <strong>de</strong> officiële erk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> eerste stiltegebied, groeit<br />
stilaan uit tot boei<strong>en</strong><strong>de</strong> stiltepraktijk<strong>en</strong> op tal van unieke plekk<strong>en</strong>. Daarbij<br />
zi<strong>en</strong> overhed<strong>en</strong>, organisaties <strong>en</strong> burgers stille gebied<strong>en</strong> niet zozeer als<br />
e<strong>en</strong> zoveelste nieuwe recreatieve trekpleister, maar als monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van<br />
stilte. Stille gebied<strong>en</strong> schepp<strong>en</strong> <strong>de</strong> mogelijkheid om <strong>de</strong> veelzijdigheid van<br />
het thema stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> maatschappelijk aan <strong>de</strong> or<strong>de</strong> te<br />
stell<strong>en</strong>. Ze zijn zichtbare dragers van kwaliteit<strong>en</strong> die uitdrukk<strong>in</strong>g gev<strong>en</strong><br />
aan e<strong>en</strong> vitale on<strong>de</strong>rstroom <strong>in</strong> onze sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g.<br />
In e<strong>en</strong> tijd waar<strong>in</strong> alles steeds sneller lijkt te gaan – <strong>en</strong> allicht ook<br />
gaat – is het <strong>de</strong> kunst om stil te staan <strong>en</strong> te reflecter<strong>en</strong> op waar we eig<strong>en</strong>lijk<br />
mee bezig zijn. Dit stilstaan lukt ons nauwelijks want ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong><br />
heeft het druk. En vel<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> het te druk. De vraag die we onszelf<br />
kunn<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> is: kan het an<strong>de</strong>rs?<br />
Voor <strong>de</strong> huidige <strong>en</strong> kom<strong>en</strong><strong>de</strong> g<strong>en</strong>eraties wordt het belangrijker om,<br />
naast het doelgerichte concept van sneller <strong>en</strong> sneller e<strong>en</strong> geïntegreerd<br />
alternatief te ontwikkel<strong>en</strong> dat <strong>in</strong>zet op kwaliteit van lev<strong>en</strong>.<br />
In maart 2008 lanceer<strong>de</strong> <strong>de</strong> Vlaamse M<strong>in</strong>ister voor Plattelandsbeleid<br />
e<strong>en</strong> ster | campagne. Met e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> oproep wil hij lokale bestur<strong>en</strong>,<br />
<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g<strong>en</strong> stimuler<strong>en</strong> tot het opstart<strong>en</strong> <strong>en</strong> uitbouw<strong>en</strong><br />
van project<strong>en</strong> die bijdrag<strong>en</strong> tot het belev<strong>en</strong> van stilte- <strong>en</strong> <strong>rust</strong>kwaliteit<br />
(ster) op het Vlaamse platteland. Voor het eerst word<strong>en</strong> hiertoe<br />
overheidsmid<strong>de</strong>l<strong>en</strong> vrijgemaakt.<br />
Tal van geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> sted<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar stilte/<strong>rust</strong> als<br />
<strong>in</strong>dividuele <strong>en</strong> collectieve waar<strong>de</strong> nog aanwezig is <strong>en</strong> door vel<strong>en</strong> (opnieuw)<br />
ont<strong>de</strong>kt wordt, beseff<strong>en</strong> <strong>de</strong> pot<strong>en</strong>ties <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong> hoe zij<br />
<strong>de</strong>ze beleidsmatig kunn<strong>en</strong> versterk<strong>en</strong> <strong>en</strong> met <strong>de</strong> bre<strong>de</strong> bevolk<strong>in</strong>g verb<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />
Ook <strong>de</strong> Vlaamse prov<strong>in</strong>cies ton<strong>en</strong> zich bereid om hieraan<br />
hun steun te verl<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />
Met uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> bijdrag<strong>en</strong> verk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> tal van ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundig<strong>en</strong><br />
vanuit verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> achtergrond<strong>en</strong> <strong>de</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> herwaar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<br />
van stilte/<strong>rust</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Antwerpse Kemp<strong>en</strong> als noodzakelijke voorwaar<strong>de</strong><br />
tot leefkwaliteit. Dit is voor <strong>de</strong> ganse regio e<strong>en</strong> betek<strong>en</strong>isvol signaal<br />
temidd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g, waar<strong>in</strong> we steeds meer verwikkeld<br />
rak<strong>en</strong> <strong>in</strong> drukte <strong>en</strong> hectiek. E<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g waar<strong>in</strong> tegelijk e<strong>en</strong> to<strong>en</strong>em<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
behoefte groeit om vanuit <strong>rust</strong> <strong>en</strong> verstill<strong>in</strong>g verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g te<br />
mak<strong>en</strong> met zichzelf <strong>en</strong> – daardoor – met alles <strong>en</strong> ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong>.
E<br />
E<br />
E<br />
LEEFMILIEU<br />
NATUUR<br />
KWALITEIT<br />
KWALITEIT<br />
GEZONDHEID<br />
WELZIJN<br />
HELENDE<br />
KWALITEIT<br />
AKOESTISCHE<br />
KWALITEIT<br />
RUIMTELIJKE ORDENING<br />
MOBILITEIT<br />
R U<br />
S<br />
STILTE<br />
STILTE<br />
RUST<br />
RUST<br />
RUIMTE<br />
RUIMTE<br />
T<br />
STILTE<br />
I M T<br />
R U<br />
KWALITEIT<br />
KWALITEIT<br />
Bron – <strong>ruimte</strong> voor <strong>in</strong>spiratie<br />
We belev<strong>en</strong> e<strong>en</strong> tijd waar<strong>in</strong> steeds<br />
meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> stilte opzoek<strong>en</strong> om <strong>rust</strong> te<br />
v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> of zich te herbronn<strong>en</strong>. Fysieke, uiterlijke stilte<br />
is niet noodzakelijk, maar blijkt voor vel<strong>en</strong> wel e<strong>en</strong><br />
mogelijke opstap naar <strong>in</strong>nerlijke stilte <strong>en</strong> <strong>rust</strong>. <strong>Stilte</strong><br />
belev<strong>en</strong> is proev<strong>en</strong> van het lev<strong>en</strong> <strong>in</strong> al zijn facett<strong>en</strong>.<br />
Proev<strong>en</strong> vergt aandacht, betrokk<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> stilzwijg<strong>en</strong>.<br />
Dit is e<strong>en</strong> <strong>in</strong>tiem gebeur<strong>en</strong>, waaruit an<strong>de</strong>re zi<strong>en</strong>swijz<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> nieuwe attitu<strong>de</strong>s kunn<strong>en</strong> ontstaan. <strong>Stilte</strong>belev<strong>in</strong>g<br />
ligt aan <strong>de</strong> basis van duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g. ‘We erv<strong>en</strong><br />
het land niet van onze grootou<strong>de</strong>rs, we l<strong>en</strong><strong>en</strong> het van<br />
onze k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong>’ (Indiaans gezeg<strong>de</strong>).<br />
Bloem – <strong>ruimte</strong> voor exploratie<br />
Het eig<strong>en</strong>e aan stilte is dat zij i<strong>de</strong>ologisch vrij is. Zij<br />
biedt <strong>ruimte</strong> voor meerstemmigheid, <strong>ruimte</strong> waar<strong>in</strong><br />
diversiteit kan thuiskom<strong>en</strong>. Wie <strong>de</strong> stilte b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>wan<strong>de</strong>lt,<br />
krijgt oog voor <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>hang van <strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
<strong>Stilte</strong>belev<strong>in</strong>g leidt als vanzelf tot zorgzame aandacht<br />
voor <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> zijn omgev<strong>in</strong>g, voor <strong>de</strong> lan<strong>de</strong>lijke of<br />
ste<strong>de</strong>lijke buurt, voor <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die er lev<strong>en</strong>, werk<strong>en</strong><br />
of op bezoek kom<strong>en</strong>. Zo g<strong>en</strong>erer<strong>en</strong> stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong><br />
specifieke kwaliteit<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> belangrijke rol spel<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> maatschappelijke dome<strong>in</strong><strong>en</strong> (hel<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
kwaliteit, luistervermog<strong>en</strong>, verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>gsgez<strong>in</strong>dheid,<br />
esthetische kwaliteit…). Door het lez<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
stiltebloem kan ie<strong>de</strong>r zijn of haar mogelijkhed<strong>en</strong><br />
tot <strong>in</strong>dividueel <strong>en</strong>gagem<strong>en</strong>t <strong>en</strong> sociale betrokk<strong>en</strong>heid<br />
explorer<strong>en</strong> <strong>en</strong> tot uitdrukk<strong>in</strong>g br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Wiel – <strong>ruimte</strong> voor creatie<br />
Het stiltewiel probeert iets zichtbaar te mak<strong>en</strong> van<br />
<strong>de</strong> creatieve mogelijkhed<strong>en</strong> die stilte biedt. Zo levert<br />
haar hel<strong>en</strong><strong>de</strong> kwaliteit aantoonbare bijdrag<strong>en</strong> aan<br />
actuele ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> op het vlak van gezondheid <strong>en</strong><br />
welzijn. Of kan stilte als akoestische kwaliteit aanleid<strong>in</strong>g<br />
gev<strong>en</strong> tot <strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> die rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g houd<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
sam<strong>en</strong>hang tuss<strong>en</strong> leefmilieu, <strong>ruimte</strong>lijke plann<strong>in</strong>g,<br />
mobiliteit <strong>en</strong> gezondheid. Het wiel is <strong>de</strong> <strong>ruimte</strong> waar<strong>in</strong><br />
tal van kwaliteit<strong>en</strong> (bloem) die uit <strong>de</strong> stiltebelev<strong>in</strong>g<br />
tevoorschijn kom<strong>en</strong> (bron) tot expressie word<strong>en</strong><br />
gebracht. Nieuwe vorm<strong>en</strong> van sam<strong>en</strong>werk<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
cocreatie zull<strong>en</strong> hieruit mogelijk blijk<strong>en</strong>.<br />
KWALITEIT<br />
R U<br />
S<br />
STILTE<br />
STILTE<br />
RUST<br />
RUST<br />
RUIMTE<br />
RUIMTE<br />
T<br />
STILTE<br />
I M T<br />
R U<br />
KWALITEIT<br />
KWALITEIT<br />
PLATTELAND<br />
LANDBOUW<br />
INZICHT<br />
ECOLOGISCH<br />
CREATIEVE<br />
VERMOGEN<br />
VRIJE TIJD<br />
CULTUUR<br />
R U<br />
MEDIA<br />
S<br />
STILTE<br />
STILTE<br />
RUST<br />
RUST<br />
RUIMTE<br />
RUIMTE<br />
T<br />
STILTE<br />
ESTHETISCHE<br />
KWALITEIT<br />
I M T<br />
R U<br />
VERZOENENDE<br />
KWALITEIT<br />
EMPATHIE<br />
LUISTERVERMOGEN<br />
ONDERWIJS<br />
In het najaar van 2005 keur<strong>de</strong> <strong>de</strong> Raad van Europa <strong>in</strong> het Portugese<br />
Faro <strong>de</strong> Ka<strong>de</strong>rconv<strong>en</strong>tie over <strong>de</strong> bijdrage van cultureel erfgoed aan <strong>de</strong><br />
sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g goed. Europa b<strong>en</strong>a<strong>de</strong>rt cultureel erfgoed voortaan als e<strong>en</strong><br />
dynamisch <strong>en</strong> <strong>in</strong>tegraal gegev<strong>en</strong> dat <strong>ruimte</strong>lijk verankerd is <strong>en</strong> dat e<strong>en</strong><br />
bijdrage kan lever<strong>en</strong> om an<strong>de</strong>re maatschappelijke doel<strong>en</strong> te bereik<strong>en</strong>.<br />
Zo is stiltebelev<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> als ontastbaar, immaterieel erfgoed<br />
verbond<strong>en</strong> met <strong>de</strong> fysieke, dagdagelijkse leefomgev<strong>in</strong>g.<br />
De Europese Faroconv<strong>en</strong>tie lanceert tegelijk het begrip erfgoedgeme<strong>en</strong>schap.<br />
Ze bestaat uit ‘person<strong>en</strong> die waar<strong>de</strong> hecht<strong>en</strong> aan specifieke<br />
aspect<strong>en</strong> van cultureel erfgoed die ze, <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van publieke actie,<br />
w<strong>en</strong>s<strong>en</strong> te behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> aan toekomstige g<strong>en</strong>eraties over te drag<strong>en</strong>’. De<br />
getuig<strong>en</strong>iss<strong>en</strong> <strong>in</strong> dit boek ton<strong>en</strong> aan dat stilte <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> beweegt.<br />
Meerstemmig, <strong>in</strong> meervoud… Ton<strong>en</strong> heeft iets met klank <strong>en</strong> weerklank<br />
te mak<strong>en</strong>. Met resonantie. In <strong>de</strong> resonantie tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> auteurs <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
lezer ligt <strong>de</strong> aanzet van e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap die werk wil mak<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
Antwerpse Kemp<strong>en</strong> als stille drager van leefkwaliteit voor bewoners<br />
<strong>en</strong> bezoekers vandaag én morg<strong>en</strong>.<br />
JUSTITIE<br />
10
loemlez<strong>in</strong>g aan kwaliteit<strong>en</strong><br />
11
Esthetische kwaliteit<br />
plat teland<br />
Veel m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> zoek<strong>en</strong> stilte <strong>en</strong> <strong>rust</strong>. Grote natuur- <strong>en</strong> bosgebied<strong>en</strong><br />
word<strong>en</strong> steeds meer bezocht door wan<strong>de</strong>laars, joggers<br />
<strong>en</strong> fietsers, on<strong>de</strong>rzoek<strong>en</strong><strong>de</strong> kijkers <strong>en</strong> stille luisteraars. Staat<br />
<strong>de</strong> har<strong>de</strong> <strong>in</strong>frastructuur voor snelheid <strong>en</strong> lawaai. En het platteland<br />
voor traagheid <strong>en</strong> stilte? Deze belev<strong>in</strong>g is vanzelfsprek<strong>en</strong>d<br />
erg <strong>in</strong>dividueel. Het esthetische aspect van e<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
zal allesz<strong>in</strong>s bijdrag<strong>en</strong> tot <strong>de</strong> stilte- <strong>en</strong> <strong>rust</strong>ervar<strong>in</strong>g. Het<br />
Kemp<strong>en</strong>se landschap heeft hiervoor e<strong>en</strong> groot pot<strong>en</strong>tieel.<br />
De kwaliteit van e<strong>en</strong> landschap heeft namelijk te mak<strong>en</strong><br />
met twee aspect<strong>en</strong>: visuele kwaliteit <strong>en</strong> herk<strong>en</strong>baarheid. Over<br />
<strong>de</strong>ze elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan discussie bestaan omdat ze beid<strong>en</strong> erg<br />
persoonlijk zijn. Visuele kwaliteit houdt verband met e<strong>en</strong><br />
gevoel van harmonie. Herk<strong>en</strong>baarheid heeft dan weer eer<strong>de</strong>r<br />
te mak<strong>en</strong> met ons persoonlijke refer<strong>en</strong>tieka<strong>de</strong>r. Het staat teg<strong>en</strong>over<br />
vervreemd<strong>in</strong>g. Er spreekt e<strong>en</strong> diepgewortel<strong>de</strong> drang<br />
uit naar verbond<strong>en</strong>heid met <strong>de</strong> grond waarop we lev<strong>en</strong>.<br />
De Kemp<strong>en</strong> mist mom<strong>en</strong>teel e<strong>en</strong> aspect <strong>in</strong> het landschap<br />
dat zorgt voor <strong>de</strong>ze fundam<strong>en</strong>tele verbond<strong>en</strong>heid. De historische<br />
dim<strong>en</strong>sie van het landschap – <strong>de</strong> hei<strong>de</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> breedste<br />
betek<strong>en</strong>is van het woord – is herleid tot e<strong>en</strong> paar snippers<br />
<strong>en</strong> vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> cultuurlandschap met we<strong>in</strong>ig structuurelem<strong>en</strong>t<strong>en</strong>.<br />
Er schuil<strong>en</strong> wel kwaliteitsvolle mogelijkhed<strong>en</strong><br />
voor <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> <strong>in</strong> het herstell<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gevarieerd<br />
landschap, met du<strong>in</strong>rugg<strong>en</strong>, hag<strong>en</strong>, houtkant<strong>en</strong>, bos <strong>en</strong> op<strong>en</strong><br />
<strong>ruimte</strong> zoals hei<strong>de</strong> <strong>en</strong> weiland<strong>en</strong>.<br />
Dit kunn<strong>en</strong> we bereik<strong>en</strong> door meer <strong>en</strong> grotere natuurgebied<strong>en</strong><br />
te creër<strong>en</strong> <strong>en</strong> door meer landschapszorg <strong>in</strong> het landbouwgebied<br />
zon<strong>de</strong>r daarom <strong>de</strong> economische realiteit van <strong>de</strong><br />
landbouwers uit het oog te verliez<strong>en</strong>.<br />
Als het goed zit, gaan <strong>in</strong> e<strong>en</strong> landschap ecologie, cultuurhistorie<br />
<strong>en</strong> waar<strong>de</strong>belev<strong>in</strong>g sam<strong>en</strong>. Vanuit <strong>de</strong> overtuig<strong>in</strong>g dat<br />
natuur ook erfgoed is, kunn<strong>en</strong> natuur <strong>en</strong> cultuur e<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk<br />
terug met elkaar verbond<strong>en</strong> word<strong>en</strong>. Oog hebb<strong>en</strong> voor pot<strong>en</strong>tiële<br />
stiltegebied<strong>en</strong> past <strong>in</strong> dit ka<strong>de</strong>r. De aandacht voor<br />
stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> draagt bij tot e<strong>en</strong> opwaar<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g van het<br />
landschap.<br />
Elk landschap, elke streek heeft e<strong>en</strong> verhaal. Dat verhaal<br />
past b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>de</strong> plaatselijke cultuur <strong>en</strong> geeft uit<strong>in</strong>g aan e<strong>en</strong><br />
eig<strong>en</strong>heid die we prober<strong>en</strong> te koester<strong>en</strong> én te vrijwar<strong>en</strong>. Dit<br />
vormt het vertrekpunt voor <strong>de</strong> wettelijk omka<strong>de</strong>r<strong>de</strong> <strong>ruimte</strong>lijke<br />
ord<strong>en</strong><strong>in</strong>g. Vanuit het aanvoel<strong>en</strong> van <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>heid, <strong>de</strong><br />
uitstral<strong>in</strong>g, het karakter van e<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g groeit immers e<strong>en</strong><br />
collectieve verantwoor<strong>de</strong>lijkheid <strong>en</strong> <strong>de</strong> neig<strong>in</strong>g tot behoud <strong>en</strong><br />
duurzame ontwikkel<strong>in</strong>g. <strong>Stilte</strong> kan daarom niet los word<strong>en</strong><br />
gezi<strong>en</strong> van plattelandsbeleid, natuurbeleid, cultureel erfgoed<br />
<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>lijke ord<strong>en</strong><strong>in</strong>g.<br />
12
Bij het kijk<strong>en</strong> naar <strong>in</strong>plant<strong>in</strong>gsplann<strong>en</strong> ervaar ik e<strong>en</strong> gevoel van <strong>rust</strong> <strong>en</strong> stilte bij het<br />
<strong>in</strong>tek<strong>en</strong><strong>en</strong> van e<strong>en</strong> vijf meter bre<strong>de</strong> strook langs e<strong>en</strong> waterloop, terwijl het prober<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> te tek<strong>en</strong><strong>en</strong> van e<strong>en</strong> speelplaats voor <strong>de</strong> plaatselijke school <strong>in</strong> e<strong>en</strong> reeds drukbezette<br />
woonomgev<strong>in</strong>g mij e<strong>en</strong> totaal an<strong>de</strong>r gevoel geeft.<br />
—Leo Van Miert<br />
13
[ praktijk ]<br />
Door <strong>in</strong> e<strong>en</strong> tu<strong>in</strong>ontwerp kabbel<strong>en</strong>d of zachtjes<br />
neerkletter<strong>en</strong>d water te gebruik<strong>en</strong>, kan je stor<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
achtergrondgeluid<strong>en</strong>, van bijvoorbeeld auto‘s of an<strong>de</strong>r<br />
verkeer, verdr<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Dit kan voor e<strong>en</strong> extra <strong>rust</strong>punt<br />
zorg<strong>en</strong>, ook <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kle<strong>in</strong>e stadstu<strong>in</strong> op e<strong>en</strong> drukke plek.<br />
— Frank Vromans<br />
Architectuur kan aandacht bested<strong>en</strong> aan architecturale<br />
<strong>en</strong> sted<strong>en</strong>bouwkundige <strong>in</strong>grep<strong>en</strong> met aandacht voor<br />
akoestische aspect<strong>en</strong>. Zo kunn<strong>en</strong> zowel architect<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
kunst<strong>en</strong>aars als opdrachtgevers experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong> met <strong>de</strong><br />
mogelijkhed<strong>en</strong> om stilte te <strong>in</strong>tegrer<strong>en</strong> of te versterk<strong>en</strong>.<br />
Ook publieksproject<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong>ze dim<strong>en</strong>sie on<strong>de</strong>r<br />
<strong>de</strong> aandacht br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Het kan daarbij gaan om project<strong>en</strong> die focuss<strong>en</strong> op<br />
<strong>de</strong> belev<strong>in</strong>g van stilte of op <strong>de</strong> fantastische contrast<strong>en</strong><br />
tuss<strong>en</strong> stilte <strong>en</strong> geluid <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad (bijvoorbeeld het lev<strong>en</strong>dige<br />
stadslawaai teg<strong>en</strong>over <strong>de</strong> stilte tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> huiz<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> e<strong>en</strong> bouwblok). Of om het explorer<strong>en</strong> of het creër<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> architectuur van <strong>de</strong> stilte (meditatieplekk<strong>en</strong> of<br />
gebedsplekk<strong>en</strong>, begraafplaats<strong>en</strong>, bijzon<strong>de</strong>re monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>,<br />
het stiltegebied als erfgoed…)<br />
Of m<strong>en</strong> kan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> s<strong>en</strong>sibiliser<strong>en</strong> voor <strong>de</strong> – al dan<br />
niet verme<strong>en</strong><strong>de</strong> – terreur van lawaai. Het kan daarbij<br />
gaan om lawaai tijd<strong>en</strong>s bouwwerk<strong>en</strong> of <strong>de</strong> teloorgang<br />
van stilte op het platteland door <strong>de</strong> mechaniser<strong>in</strong>g van<br />
<strong>de</strong> landbouw of doordat we steeds dichter op elkaar<br />
gaan won<strong>en</strong>. Of door <strong>de</strong> neig<strong>in</strong>g van stadsbewoners<br />
om te verhuiz<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> <strong>rust</strong>ige, betaalbare plek op het<br />
platteland. S<strong>en</strong>sibiliser<strong>en</strong><strong>de</strong> acties kunn<strong>en</strong> ook oproep<strong>en</strong><br />
tot meer verdraagzaamheid, zoals <strong>in</strong> het charter van <strong>de</strong><br />
Ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g van Vlaamse Sted<strong>en</strong> <strong>en</strong> Geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> (VVSG)<br />
dat vele sted<strong>en</strong> <strong>en</strong> geme<strong>en</strong>t<strong>en</strong> onlangs on<strong>de</strong>rtek<strong>en</strong>d<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> verklar<strong>in</strong>g dat spel<strong>en</strong><strong>de</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> ge<strong>en</strong> overlast<br />
zijn. — Edith Wouters<br />
<strong>Stilte</strong> <strong>en</strong> <strong>rust</strong> kan je ervar<strong>en</strong> op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> plaats<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad: wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>d op het<br />
Begijnhof <strong>in</strong> Turnhout of bij het kijk<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> prachtige gevel van e<strong>en</strong> oud huis.<br />
—Piet Bastiaans<strong>en</strong><br />
14
stad<br />
<strong>Stilte</strong>, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> zijn niet alle<strong>en</strong> van belang op het platteland,<br />
maar ook <strong>in</strong> e<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>lijke omgev<strong>in</strong>g. Ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> beleeft<br />
e<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>lijk landschap an<strong>de</strong>rs. De visuele kwaliteit <strong>en</strong>/of <strong>de</strong><br />
plaatselijke geschied<strong>en</strong>is <strong>en</strong> persoonlijke verbond<strong>en</strong>heid zorg<strong>en</strong><br />
ook <strong>in</strong> e<strong>en</strong> stad voor herk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>g, auth<strong>en</strong>ticiteit <strong>en</strong> <strong>rust</strong>.<br />
In e<strong>en</strong> ste<strong>de</strong>lijke omgev<strong>in</strong>g bepal<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>ruimte</strong>lijke plann<strong>in</strong>g<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> kwaliteit van bouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> architectuur <strong>in</strong> sterke mate<br />
het <strong>rust</strong>gevoel. E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> planoloog zorgt voor op<strong>en</strong>baar<br />
gro<strong>en</strong>, ple<strong>in</strong><strong>en</strong> <strong>en</strong> beeld<strong>en</strong><strong>de</strong> kunst. Dit heeft e<strong>en</strong> <strong>in</strong>vloed op<br />
<strong>de</strong> belev<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> stad <strong>en</strong> op hoe stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> word<strong>en</strong><br />
ervar<strong>en</strong>. Het draagt <strong>in</strong> belangrijke mate bij tot het woon- <strong>en</strong><br />
leefcomfort <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad. Historische gebouw<strong>en</strong> of gevels, ple<strong>in</strong><strong>en</strong>,<br />
e<strong>en</strong> mooie architectuur voor nieuwe gebouw<strong>en</strong>… zorg<strong>en</strong><br />
sam<strong>en</strong> met het op<strong>en</strong>baar gro<strong>en</strong> voor anker- <strong>en</strong> <strong>rust</strong>punt<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> stad, net zoals grote natuurgebied<strong>en</strong> dit do<strong>en</strong> buit<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> stadskern<strong>en</strong>.<br />
Invester<strong>en</strong> <strong>in</strong> ste<strong>de</strong>lijke woonkwaliteit <strong>en</strong> meer ste<strong>de</strong>lijk<br />
gro<strong>en</strong>, met als mogelijk positief nev<strong>en</strong>effect meer ontmoet<strong>in</strong>gsmogelijkhed<strong>en</strong>,<br />
m<strong>in</strong><strong>de</strong>r vervreemd<strong>in</strong>g <strong>en</strong> e<strong>en</strong> grotere<br />
verkeersleefbaarheid, verhog<strong>en</strong> daarom <strong>de</strong> <strong>rust</strong>belev<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> leefkwaliteit.<br />
Het is e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wichtsoef<strong>en</strong><strong>in</strong>g om zowel <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad als<br />
op het platteland te zorg<strong>en</strong> voor elem<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die harmonie <strong>en</strong><br />
<strong>rust</strong> uitstral<strong>en</strong>.<br />
15
Ecologisch <strong>in</strong>zicht<br />
De m<strong>en</strong>s staat niet op zich. Hij maakt on<strong>de</strong>r<strong>de</strong>el uit van e<strong>en</strong><br />
ruimer geheel: het milieu waar<strong>in</strong> hij leeft. Alle<strong>en</strong> al dit <strong>in</strong>zicht<br />
nodigt uit tot e<strong>en</strong> ruime blik. Bij e<strong>en</strong> aantal m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> leidt dit<br />
ook tot verwon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g of bewon<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g voor hoe alles met<br />
elkaar sam<strong>en</strong>hangt <strong>in</strong> <strong>de</strong> kosmos. Het vestigt ook <strong>de</strong> aandacht<br />
op het vaak broze ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> natuur. E<strong>en</strong><br />
kwetsbare balans waar <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s <strong>de</strong>el van uitmaakt <strong>en</strong> tegelijk<br />
actief aan <strong>de</strong>elneemt.<br />
Ecologisch bewustzijn wijst ons op het fragiele ev<strong>en</strong>wicht<br />
van ecosystem<strong>en</strong>. Deze zijn vooral kwetsbaar wanneer ze<br />
grote veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong> on<strong>de</strong>rgaan <strong>en</strong> teweegbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> <strong>en</strong>kel<br />
elem<strong>en</strong>t wijzig<strong>en</strong> kan al volstaan om e<strong>en</strong> heel ecosysteem<br />
uit balans te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, zoals bij houthak <strong>in</strong> e<strong>en</strong> tropisch reg<strong>en</strong>woud.<br />
Het woud zelf veran<strong>de</strong>rt hierdoor, maar <strong>de</strong> massale<br />
houtkap heeft ev<strong>en</strong>goed verregaan<strong>de</strong> gevolg<strong>en</strong> voor het<br />
klimaat, die zelfs tot bij ons voelbaar zijn. Ecologisch bewustzijn<br />
vraagt daarom dat we met zijn all<strong>en</strong> nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong> over<br />
het <strong>in</strong>standhoud<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> gezond, leefbaar ev<strong>en</strong>wicht. Het<br />
vraagt erom dat we op e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re manier <strong>ruimte</strong>, natuur <strong>en</strong><br />
landschap ler<strong>en</strong> plann<strong>en</strong>, gebruik<strong>en</strong> <strong>en</strong> beher<strong>en</strong>. Duurzaamheid<br />
is daarbij het wachtwoord.<br />
Vanuit dit ecologisch <strong>in</strong>zicht kunn<strong>en</strong> we zoek<strong>en</strong> naar<br />
ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> diverse sector<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> <strong>de</strong> stilte, <strong>rust</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> van e<strong>en</strong> landschap optimaal tot hun recht kom<strong>en</strong>.<br />
Het staat buit<strong>en</strong> kijf dat <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> troev<strong>en</strong> heeft voor natuur-<br />
<strong>en</strong> landschapsherstel <strong>en</strong> -ontwikkel<strong>in</strong>g. Het zou goed<br />
zijn dat <strong>de</strong> regio zijn eig<strong>en</strong>heid <strong>in</strong> <strong>de</strong> toekomst nog beter kan<br />
uit<strong>en</strong> <strong>en</strong> versterk<strong>en</strong>.<br />
Dat levert niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> ecologische meerwaar<strong>de</strong> op. De<br />
visuele schoonheid van e<strong>en</strong> landschap op<strong>en</strong>t immers ook<br />
mogelijkhed<strong>en</strong> voor recreatie <strong>en</strong> toerisme. De Kemp<strong>en</strong> heeft,<br />
omwille van <strong>de</strong> stilterijkdom <strong>in</strong> het buit<strong>en</strong>gebied, op <strong>de</strong>ze<br />
twee vlakk<strong>en</strong> heel wat te bied<strong>en</strong>. Maar om het landschap te<br />
herstell<strong>en</strong> <strong>en</strong> te behoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> we <strong>ruimte</strong> voor natuur<br />
terugw<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> opnieuw <strong>in</strong>richt<strong>en</strong> vanuit e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> communicatie<br />
met <strong>de</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> sector<strong>en</strong> die gebruik mak<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> <strong>ruimte</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> regio.<br />
16
Zoals e<strong>en</strong> beek door het landschap stroomt <strong>en</strong> het landschap vormt, zo is het<br />
landschap – als je het laat sprek<strong>en</strong> – e<strong>en</strong> bron voor e<strong>en</strong> nieuwe stroom van d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>,<br />
belev<strong>en</strong> <strong>en</strong> waarnem<strong>en</strong>.<br />
—Joke Flour<br />
17
18
Akoestische kwaliteit<br />
Het Sibeliusmonum<strong>en</strong>t <strong>in</strong> Hels<strong>in</strong>ki (F<strong>in</strong>land) verbeeldt<br />
als ge<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r <strong>de</strong> betek<strong>en</strong>is van stilte vanuit e<strong>en</strong><br />
architecturaal perspectief. Als <strong>de</strong> w<strong>in</strong>d er door <strong>de</strong><br />
bom<strong>en</strong> ruist <strong>en</strong> <strong>de</strong> natuur haar eig<strong>en</strong> orgel speelt,<br />
creëert het monum<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> nieuwe akoestische<br />
<strong>ruimte</strong>. Het stadslawaai verstomt door teg<strong>en</strong>gestel<strong>de</strong><br />
geluidsgolv<strong>en</strong>.<br />
Het zwijg<strong>en</strong><strong>de</strong> object vertelt – letterlijk <strong>en</strong> figuurlijk –<br />
over hed<strong>en</strong> <strong>en</strong> verled<strong>en</strong>. De m<strong>en</strong>selijke <strong>in</strong>greep fungeert<br />
als versterker van <strong>de</strong> stilte van <strong>de</strong> natuur. Het lev<strong>en</strong>dige<br />
stadslawaai iets ver<strong>de</strong>rop vormt hiermee e<strong>en</strong> fantastisch<br />
contrast. In <strong>de</strong> sted<strong>en</strong>bouw van Hels<strong>in</strong>ki is ook iets<br />
van <strong>de</strong>ze stilte te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>. Het natuurlijke landschap is<br />
tastbaar aanwezig <strong>in</strong> <strong>de</strong> stad: zee <strong>en</strong> bos zijn er nog tot<br />
<strong>in</strong> het c<strong>en</strong>trum te bespeur<strong>en</strong>. — Edith Wouters<br />
<strong>Stilte</strong> is, puur akoestisch beschouwd, <strong>de</strong> afwezigheid van<br />
geluid. Dit kan je vaststell<strong>en</strong> via e<strong>en</strong> <strong>de</strong>cibelmeter <strong>en</strong> is dus<br />
wet<strong>en</strong>schappelijk meetbaar. Toch gaat het bij stilte <strong>in</strong> <strong>de</strong> eerste<br />
plaats om e<strong>en</strong> gevoelsmatig ervar<strong>en</strong>, on<strong>de</strong>rgaan <strong>en</strong> belev<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> <strong>rust</strong> die met stilte gepaard gaat.<br />
Lawaai kan stor<strong>en</strong>d zijn. Of e<strong>en</strong> bepaal<strong>de</strong> plaats akoestische<br />
kwaliteit<strong>en</strong> heeft, hangt af van <strong>de</strong> nod<strong>en</strong> van <strong>de</strong> bezoeker.<br />
Over lawaai, geluid <strong>en</strong> stilte <strong>in</strong> al hun vorm<strong>en</strong> bestaan er veel<br />
uite<strong>en</strong>lop<strong>en</strong><strong>de</strong> m<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Maar bijna elke m<strong>en</strong>s heeft op e<strong>en</strong><br />
bepaal<strong>de</strong> manier <strong>en</strong> op e<strong>en</strong> bepaald mom<strong>en</strong>t <strong>in</strong> zijn lev<strong>en</strong> wel<br />
nood aan stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> op<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>.<br />
In <strong>de</strong> ste<strong>de</strong>lijke omgev<strong>in</strong>g kan je – ondanks <strong>de</strong> veelheid<br />
aan akoestische prikkels – <strong>rust</strong> of stilte ervar<strong>en</strong>: op <strong>de</strong> patio<br />
van je huis, op e<strong>en</strong> terras, <strong>in</strong> e<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>tu<strong>in</strong>…<br />
M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>rust</strong> die uitgaat van het platteland, ook<br />
al zijn er landbouwvoertuig<strong>en</strong> bedrijvig. Het maakt doorgaans<br />
niet uit dat er wat beweg<strong>in</strong>g <strong>en</strong> geluid is, zoals van spel<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> of van dier<strong>en</strong>. <strong>Stilte</strong> hoeft niet altijd e<strong>en</strong> volledig<br />
ontbrek<strong>en</strong> van geluid <strong>in</strong> te houd<strong>en</strong>. Landbouwbedrijvigheid<br />
is op e<strong>en</strong> bepaal<strong>de</strong> manier lev<strong>en</strong>diger <strong>en</strong> luidruchtiger dan<br />
e<strong>en</strong> ongerept natuurlandschap, zon<strong>de</strong>r dat dit altijd mete<strong>en</strong><br />
zo aangevoeld wordt.<br />
In e<strong>en</strong> stil gebied trekk<strong>en</strong> natuurgeluid<strong>en</strong> onze aandacht,<br />
ze prikkel<strong>en</strong> onze nieuwsgierigheid. Als m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>in</strong> stille, uitgestrekte<br />
gebied<strong>en</strong> erg<strong>en</strong>s iets hor<strong>en</strong> zoals stemm<strong>en</strong>, muziek,<br />
motor<strong>en</strong>… of tsjilp<strong>en</strong>, dan ontstaat er vaak spontaan e<strong>en</strong><br />
beweg<strong>in</strong>g. We zoek<strong>en</strong> het geluid op of gaan er van weg, om<br />
zo ver<strong>de</strong>r te kunn<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>.<br />
<strong>Stilte</strong> is nog gezellig wakker kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> met <strong>de</strong> ocht<strong>en</strong>dzang van vogels.<br />
E<strong>en</strong> waar kabaal, maar o zo aang<strong>en</strong>aam.<br />
—Dirk Draulans<br />
19
20
In mijn k<strong>in</strong><strong>de</strong>rjar<strong>en</strong> was er meer stilte. Ik her<strong>in</strong>ner me het nog heel<br />
goed: bij het wied<strong>en</strong> van <strong>de</strong> biet<strong>en</strong> hoor<strong>de</strong> je <strong>en</strong>kel <strong>de</strong> vogels<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> w<strong>in</strong>d. En af <strong>en</strong> toe werd je opgeschrikt door e<strong>en</strong> vliegtuig<br />
dat door <strong>de</strong> geluidsmuur vloog. Vandaag leeft ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> gehaast,<br />
ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> wil vlugger zijn dan <strong>de</strong> grote wijzer van <strong>de</strong> klok. De auto<br />
is e<strong>en</strong> noodzakelijk kwaad, maar je voelt <strong>en</strong> ruikt, ziet <strong>en</strong> hoort<br />
niet meer wat er rondom je aan het gebeur<strong>en</strong> is. Indi<strong>en</strong> ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> auto wat vaker zou vervang<strong>en</strong> door <strong>de</strong> fiets, zou <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> al<br />
heel wat stiller zijn. — Jan Sels<br />
<strong>Stilte</strong> heeft haar eig<strong>en</strong> stem. <strong>Stilte</strong> geeft zachte geluid<strong>en</strong> prijs,<br />
zoals het gonz<strong>en</strong> van bij<strong>en</strong>, brempeul<strong>en</strong> die op<strong>en</strong>spr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met<br />
het geluid van e<strong>en</strong> kus, het gekreun van e<strong>en</strong> d<strong>en</strong>n<strong>en</strong>boom of <strong>de</strong><br />
plotse zang van e<strong>en</strong> vogel. Ze zijn als e<strong>en</strong> hoorbaar fluister<strong>en</strong> van<br />
<strong>de</strong> uitw<strong>en</strong>dige natuur. <strong>Stilte</strong> is niet leeg, niet lev<strong>en</strong>loos. Ze biedt<br />
e<strong>en</strong> aang<strong>en</strong>ame verpoz<strong>in</strong>g voor het lawaai van <strong>de</strong> dag. In <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>nerlijke stilte ervaart <strong>de</strong> m<strong>en</strong>s zijn vrijheid. Zij die zich kunn<strong>en</strong><br />
verwon<strong>de</strong>r<strong>en</strong> over het kle<strong>in</strong>e, het e<strong>en</strong>voudige, het og<strong>en</strong>schijnlijk<br />
nietige, zi<strong>en</strong> elke dag <strong>de</strong> wereld als nieuw. Want alles wat groot<br />
<strong>en</strong> mooi is, gebeurt <strong>in</strong> stilte. — Achilles Cools<br />
21
[ praktijk ]<br />
In Hoogstrat<strong>en</strong> wil <strong>de</strong> werkgroep ou<strong>de</strong> voetweg<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g Erfgoed Hoogstrat<strong>en</strong> het trage weg<strong>en</strong>netwerk<br />
opwaar<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Sam<strong>en</strong> met het Voetweg<strong>en</strong>platform<br />
stelt ze hiervoor e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>telijk buurtweg<strong>en</strong>plan<br />
op. Publieke op<strong>in</strong>ie én geme<strong>en</strong>tebestuur word<strong>en</strong> zo geïnformeerd<br />
<strong>en</strong> ges<strong>en</strong>sibiliseerd.<br />
E<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r voorbeeld van <strong>de</strong> groei<strong>en</strong><strong>de</strong> belangstell<strong>in</strong>g<br />
voor <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> is <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g trage weg<strong>en</strong>.<br />
Deze ijvert s<strong>in</strong>ds 2002 voor e<strong>en</strong> betere bescherm<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> beter beheer van <strong>de</strong> talloze buurtweg<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Heel wat vroegere buurtweg<strong>en</strong>, zoals jaagpad<strong>en</strong>,<br />
kerkwegels, holle weg<strong>en</strong>, bospad<strong>en</strong> of veldweg<strong>en</strong> zijn<br />
al verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> of dreig<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong> te gaan. Trage weg<strong>en</strong><br />
zijn i<strong>de</strong>aal voor wan<strong>de</strong>laars of fietsers: ze kunn<strong>en</strong> zo<br />
op e<strong>en</strong> <strong>rust</strong>ige manier van het landschap <strong>en</strong> <strong>de</strong> natuur<br />
g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong>. Zij bied<strong>en</strong> veilige verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aan zachte<br />
weggebruikers. Ze hebb<strong>en</strong> zowel e<strong>en</strong> ecologische als<br />
e<strong>en</strong> belangrijke cultuurhistorische waar<strong>de</strong>. Zij getuig<strong>en</strong><br />
immers van eer<strong>de</strong>re verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> naar <strong>en</strong> tuss<strong>en</strong><br />
dorpskern<strong>en</strong>, van doorgang<strong>en</strong> voor landbouwers, van<br />
weg<strong>en</strong> die ooit werd<strong>en</strong> gebruikt om bot<strong>en</strong> voort te slep<strong>en</strong>,<br />
of van vroegere tre<strong>in</strong>- <strong>en</strong> tramverb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Als<br />
trage weg<strong>en</strong> verdwijn<strong>en</strong>, gaat er ook e<strong>en</strong> <strong>de</strong>el van ons<br />
collectief geheug<strong>en</strong> verlor<strong>en</strong>.<br />
22
[ <strong>in</strong>termezzo ]<br />
<strong>Stilte</strong> <strong>en</strong> erfgoed als ‘<strong>ruimte</strong> rondom’<br />
Cultureel erfgoed zit altijd boor<strong>de</strong>vol tek<strong>en</strong>s, symbol<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
signal<strong>en</strong>. Vaak dater<strong>en</strong> die uit e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re tijd <strong>en</strong> verwijz<strong>en</strong> ze<br />
naar e<strong>en</strong> verdw<strong>en</strong><strong>en</strong> of veran<strong>de</strong>r<strong>de</strong> maatschappelijke context.<br />
Her<strong>in</strong>ner<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> we zi<strong>en</strong> als het van b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>uit begrijp<strong>en</strong><br />
van het landschap, monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, kunst, object<strong>en</strong>, tradities…<br />
Vaak leidt dit tot <strong>in</strong>zicht <strong>en</strong> betrokk<strong>en</strong>heid. Verhal<strong>en</strong> zijn<br />
voor museumstukk<strong>en</strong> wat pad<strong>en</strong> <strong>en</strong> landweg<strong>en</strong> zijn voor het<br />
cultuurlandschap. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> ou<strong>de</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> vaak e<strong>en</strong><br />
rijk sociaal lev<strong>en</strong>, zijn ze onaf <strong>en</strong> ligg<strong>en</strong> ze <strong>in</strong>gebed <strong>in</strong> het<br />
lev<strong>en</strong> van elke dag. Wie vandaag langsloopt op het dome<strong>in</strong><br />
van <strong>de</strong> priorij van Cors<strong>en</strong>donk (Oud-Turnhout), beseft dat<br />
op <strong>de</strong>ze plek e<strong>en</strong> eeuw<strong>en</strong>oud verhaal ver<strong>de</strong>r leeft. En toch is<br />
het e<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>spel van breuk<strong>en</strong>, fragm<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> toevallige<br />
cont<strong>in</strong>uïteit. Ge<strong>en</strong> monnik<strong>en</strong> of dakloze reizigers meer, wel<br />
congresgangers <strong>en</strong> toerist<strong>en</strong>, die elk op hun manier <strong>de</strong> stilte<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>rust</strong> van <strong>de</strong> gro<strong>en</strong>e omgev<strong>in</strong>g waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
Na e<strong>en</strong> tijd wordt het verled<strong>en</strong> – <strong>en</strong> wat er nog van rest<br />
– e<strong>en</strong> collectieve zaak <strong>en</strong> verantwoor<strong>de</strong>lijkheid. Soms will<strong>en</strong><br />
we het koester<strong>en</strong>, bewar<strong>en</strong> of vrijwar<strong>en</strong> voor verval. Zeker<br />
als we beseff<strong>en</strong> dat het erfgoed uniek <strong>en</strong> dus onvervangbaar<br />
is. Het gaat immers om bak<strong>en</strong>s van oriëntatie, id<strong>en</strong>tificatie<br />
<strong>en</strong> zelfbewustzijn. Zon<strong>de</strong>r zulke bak<strong>en</strong>s voel<strong>en</strong> we ons als<br />
het ware ‘onteig<strong>en</strong>d’ van onze omgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong> onszelf. Wat we<br />
erv<strong>en</strong>, zit veelal boor<strong>de</strong>vol emoties, her<strong>in</strong>ner<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is.<br />
Daarom zorgt <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> <strong>de</strong> bijzon<strong>de</strong>re<br />
geschied<strong>en</strong>is van e<strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g ook voor <strong>in</strong>zicht <strong>in</strong> ons eig<strong>en</strong><br />
zijn – of beter word<strong>en</strong>. Bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> stimuleert <strong>de</strong> omgang met<br />
het verled<strong>en</strong> onze verbeeld<strong>in</strong>g. Deze helpt ons nieuwe mogelijkhed<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> werkelijkheid te zi<strong>en</strong> <strong>en</strong> te ontg<strong>in</strong>n<strong>en</strong>. Waarom<br />
zoud<strong>en</strong> we nog getroff<strong>en</strong> word<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> schil<strong>de</strong>rij van <strong>de</strong><br />
heilige Dympna <strong>in</strong> het Ou<strong>de</strong> Gasthuis <strong>in</strong> Geel? Wie ev<strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
tijd neemt <strong>en</strong> goed kijkt, ont<strong>de</strong>kt al vlug <strong>de</strong> overe<strong>en</strong>komst<br />
met wat we dagelijks op televisie zi<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> of an<strong>de</strong>r land <strong>in</strong><br />
oorlog. Het is mete<strong>en</strong> ook <strong>de</strong> geleg<strong>en</strong>heid om het verhaal van<br />
S<strong>in</strong>t-Dympna <strong>en</strong> vele an<strong>de</strong>re g<strong>en</strong>eesheilig<strong>en</strong> te ler<strong>en</strong> k<strong>en</strong>n<strong>en</strong>.<br />
En dan is er plots die ont<strong>de</strong>kk<strong>in</strong>g: het beeld zit boor<strong>de</strong>vol<br />
woor<strong>de</strong>loze lichaamstaal, als e<strong>en</strong> gebaar van heiligheid dat<br />
ons vandaag ook nog kan treff<strong>en</strong>.<br />
In monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> uit het verled<strong>en</strong> a<strong>de</strong>mt als het<br />
ware trage tijd. Ze hor<strong>en</strong> niet langer bij <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> tijd. Hun<br />
waar<strong>de</strong> kan niet <strong>in</strong> geld word<strong>en</strong> uitgedrukt, maar wel <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
weerstand die ze oproep<strong>en</strong>. Nu <strong>de</strong> i<strong>de</strong>e van <strong>de</strong> maakbaarheid<br />
van m<strong>en</strong>s <strong>en</strong> wereld aan geloofwaardigheid beg<strong>in</strong>t <strong>in</strong><br />
te boet<strong>en</strong>, nem<strong>en</strong> <strong>de</strong> belangstell<strong>in</strong>g voor het verled<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
nood aan <strong>ruimte</strong> <strong>in</strong> <strong>en</strong> buit<strong>en</strong> ons toe. In e<strong>en</strong> consumptiewereld<br />
die a<strong>de</strong>mnood veroorzaakt, gaat <strong>de</strong> aandacht immers<br />
vanzelf uit naar wat aan <strong>de</strong> verstikk<strong>en</strong><strong>de</strong> process<strong>en</strong> ontsnapt.<br />
Nooit eer<strong>de</strong>r g<strong>en</strong>ot<strong>en</strong> <strong>rust</strong> <strong>en</strong> stilte zoveel aandacht. Wie had<br />
ooit gedacht dat <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> vandaag weer op zoek zou gaan<br />
naar wat het e<strong>en</strong> halve eeuw geled<strong>en</strong> zo achteloos vergat? De<br />
waar<strong>de</strong> <strong>en</strong> betek<strong>en</strong>is van erfgoed zoals het cultuurlandschap,<br />
gebouw<strong>en</strong>, artistieke expressie, d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> gewoontes van elke<br />
dag, ligg<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> speel<strong>ruimte</strong> die ze ons lat<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> leef<strong>ruimte</strong><br />
die ze ons verschaff<strong>en</strong>. Ze verruim<strong>en</strong> onze blik op <strong>de</strong> wereld<br />
<strong>en</strong> op onszelf. En ze zijn vaak <strong>in</strong> staat om e<strong>en</strong> diepe stilte <strong>in</strong><br />
<strong>en</strong> rondom ons op te wekk<strong>en</strong>.<br />
—Joris Cap<strong>en</strong>berghs<br />
23
Creativiteit<br />
Beeld<strong>en</strong><strong>de</strong> kunst<br />
Creativiteit ontstaat <strong>in</strong> stille mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van alertheid, waar<strong>in</strong><br />
je je van waarnem<strong>in</strong>g<strong>en</strong>, flits<strong>en</strong>, gedachtekronkels bewust<br />
wordt. Je kan <strong>de</strong> stilte prober<strong>en</strong> te behoud<strong>en</strong> door die <strong>in</strong> je<br />
leefwereld <strong>in</strong> te pass<strong>en</strong> <strong>en</strong> je te omr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> met <strong>de</strong> stemm<strong>en</strong> van<br />
kunst, boek<strong>en</strong>, <strong>en</strong>kele vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>rust</strong>ige omgev<strong>in</strong>g.<br />
Veel artistieke expressie komt voort uit e<strong>en</strong> vreselijke stilte<br />
– e<strong>en</strong> stilte van waaruit <strong>de</strong> diepste raadsels van ons lev<strong>en</strong><br />
aan <strong>de</strong> oppervlakte kom<strong>en</strong>. Waar e<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong><strong>de</strong> stilte valt tuss<strong>en</strong><br />
woord<strong>en</strong> <strong>en</strong> beeld<strong>en</strong>, daar beg<strong>in</strong>t <strong>de</strong> kunst. Die stilte is <strong>de</strong><br />
grondtoon van elk voldrag<strong>en</strong> kunstwerk. Van daaruit kom<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> vorm<strong>en</strong> sam<strong>en</strong> <strong>en</strong> daar<strong>in</strong> verdwijn<strong>en</strong> ze. Ze is <strong>de</strong> bar<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
moe<strong>de</strong>rschoot <strong>en</strong> het graf van elke kunst. Kunst komt altijd<br />
voort uit e<strong>en</strong> diep doorleef<strong>de</strong> ervar<strong>in</strong>g, tot waar je niet meer<br />
ver<strong>de</strong>r kunt. Daar stopt ze, op <strong>de</strong> kle<strong>in</strong>st mogelijke afstand<br />
tuss<strong>en</strong> het bereikbare <strong>en</strong> het onbereikbare.<br />
24
Lucy<br />
B<strong>en</strong>t<br />
Lucy<br />
B<strong>en</strong>t<br />
Lucy<br />
B<strong>en</strong>t<br />
Lucy<br />
’k Weet het niet<br />
’k Heb nog nooit n<strong>en</strong> tre<strong>in</strong> gehoord<br />
’k Weet niet hoe dat kl<strong>in</strong>kt<br />
Lijk <strong>de</strong> zee<br />
Heb ’k ook nog nooit gehoord<br />
Ge hoort haar elk<strong>en</strong> dag<br />
Niet<br />
Hoe niet?<br />
Zeg ’t als ik mis b<strong>en</strong><br />
Maar ’k pe<strong>in</strong>s<br />
Dat ge pas weet dat ge iets gehoord hebt<br />
Als ’t daarna stil is<br />
Of éérst stil<br />
Maar als ’n geluid er altijd is<br />
Wordt dat geluid ’t stil zijn zelf.<br />
— Herman van <strong>de</strong> Wij<strong>de</strong>v<strong>en</strong>, Faar, 2007,<br />
geschrev<strong>en</strong> <strong>in</strong> opdracht van Productiehuis Het Gevolg<br />
woordkunst<br />
Theater is meer dan louter verstrooi<strong>in</strong>g. Theater kan e<strong>en</strong> <strong>rust</strong>punt<br />
zijn, e<strong>en</strong> bak<strong>en</strong> van bez<strong>in</strong>n<strong>in</strong>g. E<strong>en</strong> plek waar je twee<br />
keer mag d<strong>en</strong>k<strong>en</strong> <strong>en</strong> waar gedacht<strong>en</strong> mog<strong>en</strong> rijp<strong>en</strong>. Je kunt<br />
niet ‘zapp<strong>en</strong>’ <strong>in</strong> e<strong>en</strong> theater. Je vertrekt er trouw<strong>en</strong>s vanuit<br />
stilte. Daar zet je iets teg<strong>en</strong>over. Als dat dan weer ophoudt,<br />
krijgt <strong>de</strong> stilte opnieuw kans. De acteurs spel<strong>en</strong> voortdur<strong>en</strong>d<br />
tuss<strong>en</strong> die twee beweg<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Theater is vaak trager dan het<br />
lev<strong>en</strong> zelf. Heel an<strong>de</strong>rs dan op televisie of film ontstaat <strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>teractie op het mom<strong>en</strong>t zelf, met het publiek. Theater blijft<br />
e<strong>en</strong> auth<strong>en</strong>tieke praktijk <strong>en</strong> ervar<strong>in</strong>g te midd<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>in</strong>ruilbare<br />
consumptie- <strong>en</strong> reproductiecultuur. Toch ontkomt<br />
ook het theater niet helemaal aan <strong>de</strong> t<strong>en</strong>d<strong>en</strong>s om steeds flits<strong>en</strong><strong>de</strong>r<br />
<strong>en</strong> sneller te zijn. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ervar<strong>en</strong> sneller vervel<strong>in</strong>g<br />
dan tw<strong>in</strong>tig jaar geled<strong>en</strong> <strong>en</strong> theatergezelschapp<strong>en</strong> strev<strong>en</strong> naar<br />
verbred<strong>in</strong>g, naar het bereik<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> ruime maatschappelijke<br />
groep, eer<strong>de</strong>r dan e<strong>en</strong> culturele elite. Het is e<strong>en</strong> kunst<br />
om het eig<strong>en</strong> ritme te behoud<strong>en</strong> <strong>en</strong> toch <strong>de</strong> toeschouwers te<br />
blijv<strong>en</strong> boei<strong>en</strong>.<br />
25
In e<strong>en</strong> docum<strong>en</strong>taire op tv over Mozambique is er het<br />
m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong>lang aangehoud<strong>en</strong> beeld van e<strong>en</strong> groep m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die op<br />
e<strong>en</strong> kustvaar<strong>de</strong>r zitt<strong>en</strong>. (Ne<strong>en</strong>ee, het zijn géén bootvluchtel<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>ze keer.) Mann<strong>en</strong>, vrouw<strong>en</strong> <strong>en</strong> k<strong>in</strong><strong>de</strong>r<strong>en</strong> met bonte kler<strong>en</strong> aan.<br />
Bov<strong>en</strong> h<strong>en</strong>: <strong>de</strong> ro<strong>de</strong> avondlucht. On<strong>de</strong>r h<strong>en</strong>: diepblauw water. Op<br />
<strong>de</strong> kustlijn <strong>in</strong> <strong>de</strong> verte: <strong>de</strong> geelbru<strong>in</strong>e dorp<strong>en</strong> waar zij aan voorbij<br />
var<strong>en</strong>. Zwijgzaam <strong>en</strong> dicht bije<strong>en</strong> zitt<strong>en</strong> ze op hout<strong>en</strong> bank<strong>en</strong><br />
op het voor<strong>de</strong>k, omr<strong>in</strong>gd door hun dier<strong>en</strong> <strong>en</strong> hun voorrad<strong>en</strong>.<br />
Kipp<strong>en</strong>, geit<strong>en</strong>, gedroog<strong>de</strong> vis, banan<strong>en</strong>, zakk<strong>en</strong> met graan, <strong>in</strong><br />
bun<strong>de</strong>ls bije<strong>en</strong>gebond<strong>en</strong> suikerrietst<strong>en</strong>gels <strong>en</strong> mand<strong>en</strong> die<br />
gevuld zijn met gerijpte maïskolv<strong>en</strong>.<br />
Zo’n vredigheid, zo’n vri<strong>en</strong><strong>de</strong>lijkheid, zo’n gelukzaligheid dat dit<br />
beeld uitstraalt. Je hoort alle<strong>en</strong> maar het geluid van <strong>de</strong> boeg die<br />
door het water snijdt. Af <strong>en</strong> toe het geklapper van e<strong>en</strong> zeil. Je ziet<br />
aan hun gezicht<strong>en</strong> hoe <strong>de</strong>ze m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> g<strong>en</strong>iet<strong>en</strong> van <strong>de</strong> luwte, van<br />
<strong>de</strong> <strong>rust</strong>, van <strong>de</strong> op<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>, van het zachte wieg<strong>en</strong> van <strong>de</strong> boot<br />
op <strong>de</strong> golv<strong>en</strong>. — Leo Pleysier, De diev<strong>en</strong> zijn al gaan slap<strong>en</strong>, 2003<br />
Leonard Nol<strong>en</strong>s, Laat, op e<strong>en</strong> banier ter geleg<strong>en</strong>heid van<br />
Gedicht<strong>en</strong>dag 2007.<br />
26
Muziek<br />
In muziek geeft <strong>de</strong> stilte tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> not<strong>en</strong> e<strong>en</strong> <strong>en</strong>orme dynamiek.<br />
D<strong>en</strong>k maar aan <strong>de</strong> stilte net voor e<strong>en</strong> muziekstuk<br />
beg<strong>in</strong>t. Daar beg<strong>in</strong>t <strong>de</strong> muziek eig<strong>en</strong>lijk al. Muziek <strong>en</strong> stilte<br />
zijn zo verwev<strong>en</strong> met elkaar dat je ze niet los van elkaar kunt<br />
hor<strong>en</strong>, ook al lijk<strong>en</strong> ze teg<strong>en</strong>pol<strong>en</strong>. De kracht van muziek<br />
zit <strong>in</strong> het tal<strong>en</strong>t van <strong>de</strong> componist <strong>en</strong> <strong>de</strong> uitvoer<strong>de</strong>rs om <strong>de</strong><br />
spann<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>siteit <strong>in</strong> muziek over te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>, ook – <strong>en</strong><br />
vooral – <strong>in</strong> <strong>de</strong> mat<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> ge<strong>en</strong> not<strong>en</strong> staan.<br />
Zwijg<strong>en</strong> is e<strong>en</strong> recht. Oor<strong>de</strong>elkundig gebruik mak<strong>en</strong> van<br />
dit recht is ook e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> zaak <strong>in</strong> <strong>de</strong> muziek. <strong>Stilte</strong> is het onmisbare<br />
<strong>in</strong>grediënt om te kom<strong>en</strong> tot goe<strong>de</strong> muziek. Ze is vaak<br />
<strong>de</strong> krachtigste prikkel om iets echt nieuws te lat<strong>en</strong> ontstaan.<br />
Alsof <strong>in</strong> die stilte e<strong>en</strong> hoge conc<strong>en</strong>tratie aan muziekjes hangt,<br />
die je – als je er op<strong>en</strong> voor staat <strong>en</strong> tal<strong>en</strong>t voor hebt – uit <strong>de</strong><br />
lucht kunt plukk<strong>en</strong>.<br />
Het gebrek aan stiltes – of <strong>rust</strong><strong>en</strong> zoals <strong>de</strong> stiltes het<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> muziek – verraadt <strong>de</strong> angst voor <strong>de</strong> leegte <strong>in</strong> het spel.<br />
Vaak vermoeit <strong>de</strong> musicus het publiek door het spel<strong>en</strong> van<br />
teveel not<strong>en</strong>. Hij gunt zichzelf <strong>en</strong> zijn toehoor<strong>de</strong>rs ge<strong>en</strong> <strong>rust</strong>.<br />
Hoor je <strong>in</strong> teg<strong>en</strong><strong>de</strong>el e<strong>en</strong> muziekstuk met <strong>de</strong> juiste <strong>rust</strong> op<br />
het juiste mom<strong>en</strong>t, dan ontstaat er e<strong>en</strong> verstaanbaar verhaal.<br />
Je krijgt <strong>de</strong> tijd om wat gezegd werd te overpe<strong>in</strong>z<strong>en</strong> <strong>en</strong> wat<br />
nog kom<strong>en</strong> gaat af te wacht<strong>en</strong>. De meest sprek<strong>en</strong><strong>de</strong> stilte<br />
valt immers altijd ná e<strong>en</strong> aangrijp<strong>en</strong>d concert, net vóór het<br />
daver<strong>en</strong><strong>de</strong> applaus losbarst.<br />
27
28
Empathie & luistervermog<strong>en</strong><br />
Als je vanuit stilte vertrekt, kan je e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g aannem<strong>en</strong><br />
t<strong>en</strong> opzichte van an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Je laat ev<strong>en</strong> al je gedacht<strong>en</strong><br />
los <strong>en</strong> conc<strong>en</strong>treert je daarbij volledig op datg<strong>en</strong>e wat <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r<br />
je te zegg<strong>en</strong> heeft. Wanneer je <strong>in</strong> volle aandacht luistert,<br />
hoeft het niet <strong>en</strong>kel bij luister<strong>en</strong> te blijv<strong>en</strong>. Er ontstaat e<strong>en</strong><br />
wisselwerk<strong>in</strong>g tuss<strong>en</strong> person<strong>en</strong>. Je speelt <strong>in</strong> op datg<strong>en</strong>e wat<br />
<strong>de</strong> an<strong>de</strong>r te vertell<strong>en</strong> heeft <strong>en</strong> luistert actief.<br />
Om e<strong>en</strong> echte op<strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g aan te nem<strong>en</strong>, is durf nodig.<br />
Het vraagt moed je kwetsbaar op te stell<strong>en</strong>. Wie zich op<strong>en</strong>stelt,<br />
ontwikkelt e<strong>en</strong> empatisch vermog<strong>en</strong>, <strong>de</strong> kunst van het zich<br />
<strong>in</strong>lev<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r. Je ont<strong>de</strong>kt herk<strong>en</strong>n<strong>in</strong>gspunt<strong>en</strong> doorhe<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> verschill<strong>en</strong> <strong>en</strong> werkt aan e<strong>en</strong> verbond<strong>en</strong>heid waar<strong>in</strong> ie<strong>de</strong>r<br />
toch zijn eig<strong>en</strong>heid behoudt.<br />
Dit betek<strong>en</strong>t niet dat je jezelf moet verliez<strong>en</strong>, dat je alles<br />
zomaar laat gebeur<strong>en</strong>. Op<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> gr<strong>en</strong>z<strong>en</strong> stell<strong>en</strong> sprek<strong>en</strong><br />
elkaar niet mete<strong>en</strong> teg<strong>en</strong>. Het is net door het zoek<strong>en</strong> naar<br />
overe<strong>en</strong>komst<strong>en</strong> <strong>en</strong> verschill<strong>en</strong> met an<strong>de</strong>r<strong>en</strong> dat we onze<br />
eig<strong>en</strong>heid bepal<strong>en</strong>. Dit persoonlijk groei- <strong>en</strong> leerproces veron<strong>de</strong>rstelt<br />
e<strong>en</strong> wisselwerk<strong>in</strong>g, e<strong>en</strong> dialoog waar<strong>in</strong> je altijd<br />
zowel leraar als leerl<strong>in</strong>g b<strong>en</strong>t. Empathie <strong>en</strong> luistervermog<strong>en</strong><br />
zijn ess<strong>en</strong>tieel <strong>in</strong> zo’n proces.<br />
Luister<strong>en</strong> <strong>in</strong> aandacht is niet <strong>en</strong>kel luister<strong>en</strong> naar m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>.<br />
Door op<strong>en</strong> aandacht voor alles wat er <strong>in</strong> <strong>de</strong> wereld is <strong>in</strong> je<br />
geme<strong>en</strong>te, je buurt, je vri<strong>en</strong>d<strong>en</strong>kr<strong>in</strong>g, je gez<strong>in</strong> <strong>en</strong> jezelf schep<br />
je <strong>ruimte</strong>. Ruimte voor gesprekk<strong>en</strong>, groei, <strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>,<br />
voor onbevang<strong>en</strong> waarnem<strong>en</strong>, zon<strong>de</strong>r c<strong>en</strong>suur. Op<strong>en</strong>heid<br />
voor wat an<strong>de</strong>rs is of voor wat je niet kan vatt<strong>en</strong>, biedt <strong>ruimte</strong><br />
voor respect, bescheid<strong>en</strong>heid <strong>en</strong> ook verdraagzaamheid.<br />
<strong>Stilte</strong> zit eig<strong>en</strong>lijk niet <strong>in</strong> <strong>de</strong> omgev<strong>in</strong>g, maar diep <strong>in</strong><br />
jezelf verschol<strong>en</strong>. E<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s is e<strong>en</strong> wez<strong>en</strong> dat met<br />
e<strong>en</strong> schreeuw ter wereld komt, e<strong>en</strong> lev<strong>en</strong> lang praat<br />
<strong>en</strong> dan zijn laatste a<strong>de</strong>m uitblaast. We kom<strong>en</strong> heel<br />
ev<strong>en</strong> uit <strong>de</strong> stilte van het niets, we zijn heel ev<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
geluid dat aanzwelt <strong>en</strong> weer wegsterft. En daarna<br />
ker<strong>en</strong> we weer naar <strong>de</strong> stilte van het niets. Het heeft<br />
ge<strong>en</strong> z<strong>in</strong> <strong>de</strong> stilte te zoek<strong>en</strong> op verre zandweg<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> dichte boss<strong>en</strong>. Daar v<strong>in</strong>d je wel <strong>rust</strong>, maar ge<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>rust</strong>. Daar v<strong>in</strong>d je wel stilte, maar ge<strong>en</strong><br />
blijv<strong>en</strong><strong>de</strong> stilte. De echte stilte zit <strong>in</strong> jezelf, <strong>de</strong> echte<br />
weg die je moet <strong>in</strong>slaan is <strong>de</strong> weg naar b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
naar wie je echt b<strong>en</strong>t. Die zoektocht houdt ons<br />
on<strong>de</strong>rweg. — Achilles Cools<br />
Met <strong>en</strong>kele m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> <strong>in</strong> stilte geeft e<strong>en</strong> extra dim<strong>en</strong>sie aan ontmoet<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
verbond<strong>en</strong>heid. Je <strong>de</strong>elt iets met elkaar. Woor<strong>de</strong>loos.<br />
—Ilse Van Gorp<br />
29
[ praktijk ]<br />
Ik werk vaak met luidruchtige jonger<strong>en</strong>. <strong>Stilte</strong> is e<strong>en</strong><br />
kwaliteit die me recht houdt te midd<strong>en</strong> van al die jeugdige<br />
onstuimigheid. Het is <strong>de</strong> <strong>in</strong>nerlijke stilte die ik<br />
voortdur<strong>en</strong>d opzoek, iets zoals het oog <strong>in</strong> <strong>de</strong> orkaan.<br />
Als ik mijn <strong>in</strong>nerlijk <strong>rust</strong>punt verlies of verlaat, word<br />
ik onmid<strong>de</strong>llijk meegezog<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong> kolk, die me er met<br />
c<strong>en</strong>trifugale kracht uitgooit. Dat is het effect dat ik beleef<br />
als ik probeer <strong>de</strong> zak<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r controle te krijg<strong>en</strong>,<br />
te organiser<strong>en</strong>, bepaal<strong>de</strong> structur<strong>en</strong> te handhav<strong>en</strong>. Het<br />
werkt niet.<br />
Als ik daar<strong>en</strong>teg<strong>en</strong> mezelf als <strong>rust</strong>punt beleef, <strong>de</strong> stilte<br />
<strong>in</strong> mezelf kan handhav<strong>en</strong>, <strong>in</strong> <strong>de</strong> bezige groep <strong>in</strong> verb<strong>in</strong>d<strong>in</strong>g<br />
met mezelf kan blijv<strong>en</strong>, dan ervaar ik <strong>de</strong> nabijheid.<br />
Gewoon bij e<strong>en</strong> kopje koffie, e<strong>en</strong> handwerkje of e<strong>en</strong><br />
artistieke bezigheid. Het werkt aanstekelijk <strong>en</strong> uitnodig<strong>en</strong>d.<br />
Dan kom<strong>en</strong> <strong>de</strong> jonger<strong>en</strong> vanzelf naar me toe, gaan<br />
ze zelf ook d<strong>in</strong>g<strong>en</strong> do<strong>en</strong> <strong>en</strong> organiser<strong>en</strong>, <strong>en</strong> vertell<strong>en</strong> ze<br />
me hun ziel<strong>en</strong>roersel<strong>en</strong>. — Hil<strong>de</strong> Stockman<br />
30
[ praktijk ]<br />
[ praktijk ]<br />
In on<strong>de</strong>rwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is <strong>de</strong> stilte vaak ver te zoek<strong>en</strong>.<br />
Van peutertu<strong>in</strong> tot volwass<strong>en</strong><strong>en</strong>on<strong>de</strong>rwijs moet <strong>de</strong> stilte<br />
wijk<strong>en</strong> voor het geroezemoes <strong>in</strong> <strong>de</strong> refter, het kabaal op <strong>de</strong><br />
speelplaats, <strong>de</strong> drukte voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>ur van het exam<strong>en</strong>lokaal,<br />
het geluid van <strong>de</strong> kopieermach<strong>in</strong>e, het zoem<strong>en</strong> van <strong>de</strong> pc<br />
voor <strong>de</strong> PowerPo<strong>in</strong>t-pres<strong>en</strong>tatie. Ook figuurlijk is stilte <strong>en</strong>kel<br />
het oog <strong>in</strong> <strong>de</strong> storm die door het on<strong>de</strong>rwijslandschap<br />
lijkt te raz<strong>en</strong>. Doorlicht<strong>in</strong>g, nieuwe basiscompet<strong>en</strong>ties <strong>en</strong><br />
e<strong>in</strong>dterm<strong>en</strong>, het acc<strong>en</strong>t op lev<strong>en</strong>slang ler<strong>en</strong>, strev<strong>en</strong> naar<br />
e<strong>en</strong> bre<strong>de</strong> school, meer <strong>in</strong>clusief on<strong>de</strong>rwijs… veroorzak<strong>en</strong><br />
het nodige tumult.Uiteraard mag e<strong>en</strong> subsidiër<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
overheid on<strong>de</strong>rwijsr<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t verwacht<strong>en</strong> van vorm<strong>in</strong>gs<strong>en</strong><br />
on<strong>de</strong>rwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Maar gras groeit niet door er<br />
aan te trekk<strong>en</strong>. Ook cursist<strong>en</strong> <strong>en</strong> leerl<strong>in</strong>g<strong>en</strong> dreig<strong>en</strong> soms<br />
te brek<strong>en</strong> of te ontwortel<strong>en</strong> wanneer we h<strong>en</strong> forcer<strong>en</strong>.<br />
Echt ler<strong>en</strong> kan <strong>en</strong>kel <strong>in</strong> stilte.<br />
Natuurlijk heb je als vorm<strong>in</strong>gswerker of als leerkracht<br />
iets te zegg<strong>en</strong>, maar of <strong>de</strong> boodschap ook doordr<strong>in</strong>gt,<br />
hangt vooral af van het feit of <strong>de</strong> an<strong>de</strong>r er zich voor<br />
op<strong>en</strong>stelt. In e<strong>en</strong> klimaat van veiligheid <strong>en</strong> vertrouw<strong>en</strong><br />
zal e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>r zich makkelijker opstell<strong>en</strong>, zodat je daadwerkelijk<br />
tot <strong>in</strong>teractie <strong>en</strong> wisselwerk<strong>in</strong>g komt. In die<br />
z<strong>in</strong> is aandacht voor welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> <strong>en</strong> reflectie zeker ge<strong>en</strong><br />
tijdverlies, maar veeleer e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> <strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g met het<br />
oog op on<strong>de</strong>rwijsr<strong>en</strong><strong>de</strong>m<strong>en</strong>t. — Mieke Leys<br />
Het begeleid<strong>en</strong> van kans<strong>en</strong>groep<strong>en</strong> via tewerkstell<strong>in</strong>gsproject<strong>en</strong><br />
is e<strong>en</strong> rijk proces. Voor <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers<br />
betek<strong>en</strong>t dit vaak e<strong>en</strong> overgang van langdurige werkloosheid<br />
naar opnieuw actief <strong>de</strong>elnem<strong>en</strong> aan het maatschappelijke<br />
lev<strong>en</strong>. Zij begev<strong>en</strong> zich <strong>in</strong> e<strong>en</strong> groeitraject.<br />
Als begelei<strong>de</strong>r kan je door e<strong>en</strong> op<strong>en</strong> houd<strong>in</strong>g sam<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers heel wat bereik<strong>en</strong>. Concreet do<strong>en</strong><br />
we dit b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> digid@k door <strong>ruimte</strong> te creër<strong>en</strong> voor<br />
gesprek <strong>en</strong> on<strong>de</strong>rsteun<strong>in</strong>g. Dit stimuleert ontmoet<strong>in</strong>g.<br />
Deelnemers zijn niet <strong>en</strong>kel werknemers. We ler<strong>en</strong> h<strong>en</strong><br />
als m<strong>en</strong>s beter k<strong>en</strong>n<strong>en</strong> <strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> h<strong>en</strong> daardoor beter<br />
begeleid<strong>en</strong>. We gaan ook sam<strong>en</strong> met <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers op<br />
zoek naar hun eig<strong>en</strong> compet<strong>en</strong>ties. Vaak is hun zelfvertrouw<strong>en</strong><br />
na lange werkloosheid zoek. We lat<strong>en</strong> h<strong>en</strong><br />
zichzelf door onze og<strong>en</strong> zi<strong>en</strong>. We respecter<strong>en</strong> <strong>de</strong> stiltes<br />
tijd<strong>en</strong>s compet<strong>en</strong>tie- <strong>en</strong> evaluatiegesprekk<strong>en</strong>. Dit zijn<br />
vaak mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van groei <strong>en</strong> <strong>in</strong>zicht. We gev<strong>en</strong> <strong>de</strong>elnemers<br />
<strong>de</strong> <strong>ruimte</strong> om fout<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong> <strong>en</strong> daaruit te ler<strong>en</strong>.<br />
Telk<strong>en</strong>s kans<strong>en</strong> krijg<strong>en</strong> om opnieuw te beg<strong>in</strong>n<strong>en</strong>, met<br />
<strong>de</strong> nodige begeleid<strong>in</strong>g, leert h<strong>en</strong> vol te houd<strong>en</strong> <strong>en</strong> uite<strong>in</strong><strong>de</strong>lijk<br />
te slag<strong>en</strong>. Tot slot luister<strong>en</strong> we empathisch <strong>en</strong><br />
zoek<strong>en</strong> we met <strong>de</strong> <strong>de</strong>elnemers sam<strong>en</strong> naar oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong><br />
voor problem<strong>en</strong> waarmee ze kamp<strong>en</strong>. Het br<strong>en</strong>gt h<strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> stap ver<strong>de</strong>r, nadat ze vaak lange tijd ongewild stil<br />
gestaan hebb<strong>en</strong>. — Ilse Van Gorp<br />
31
Verzo<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
Wanneer e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s stil is, kan hij beter observer<strong>en</strong>. Zowel wat er <strong>in</strong> hem als om hem he<strong>en</strong><br />
gebeurt. Hij heeft <strong>de</strong>el aan <strong>de</strong> dad<strong>en</strong> van <strong>de</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g. <strong>Stilte</strong> maakt transparant wat<br />
<strong>in</strong>dividueel <strong>en</strong> wat collectief is. Zo wordt hij e<strong>en</strong> mil<strong>de</strong> rechter voor zichzelf <strong>en</strong> voor an<strong>de</strong>r<strong>en</strong>.<br />
—Eric Lancksweerdt<br />
32
In elke sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g zijn er conflict<strong>en</strong>. Ze vorm<strong>en</strong> e<strong>en</strong> natuurlijk<br />
gegev<strong>en</strong> op elke plek waar m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> sam<strong>en</strong>lev<strong>en</strong>. Je hoeft ze<br />
niet noodzakelijk als iets negatiefs te bestempel<strong>en</strong>, hoe lastig<br />
ze misschi<strong>en</strong> ook lijk<strong>en</strong>. Conflict<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong> immers vaak <strong>de</strong><br />
motor te zijn van veran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g, verbeter<strong>in</strong>g <strong>en</strong> vooruitgang.<br />
Het is dan precies <strong>de</strong> spann<strong>in</strong>g van het conflict, die creatieve<br />
vernieuw<strong>in</strong>g mogelijk maakt.<br />
Met conflict<strong>en</strong> kan je op verschill<strong>en</strong><strong>de</strong> manier<strong>en</strong> omgaan.<br />
Je kunt ze ontwijk<strong>en</strong> of do<strong>en</strong> alsof ze niet bestaan, je kunt<br />
elke communicatie met <strong>de</strong> an<strong>de</strong>re betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> weiger<strong>en</strong><br />
of zelfs regelrecht <strong>in</strong> <strong>de</strong> aanval gaan. De talloze klacht<strong>en</strong> bij<br />
politiedi<strong>en</strong>st<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> vaak bitsige gerechtelijke procedures<br />
sprek<strong>en</strong> <strong>in</strong> dit verband boek<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. De stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong><br />
die zo heilzaam werk<strong>en</strong> om tot goe<strong>de</strong> oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te kom<strong>en</strong>,<br />
zijn dan meestal ver weg.<br />
Er zijn ook an<strong>de</strong>re metho<strong>de</strong>s om met conflict<strong>en</strong> om te gaan.<br />
E<strong>en</strong> ervan zit <strong>de</strong> laatste jar<strong>en</strong> nogal <strong>in</strong> <strong>de</strong> lift: bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g.<br />
Meer <strong>en</strong> meer hor<strong>en</strong> we van da<strong>de</strong>r-slachtoffer-bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g,<br />
bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g <strong>in</strong> familiale kwesties, <strong>in</strong> han<strong>de</strong>lszak<strong>en</strong>… Bemid<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g<br />
is e<strong>en</strong> mogelijke weg naar verbond<strong>en</strong>heid. Het komt er<br />
op aan dat m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> hun on<strong>de</strong>rl<strong>in</strong>ge verschill<strong>en</strong> ler<strong>en</strong> erk<strong>en</strong>n<strong>en</strong><br />
<strong>en</strong> als e<strong>en</strong> bron van rijkdom gaan waar<strong>de</strong>r<strong>en</strong>. Dan kunn<strong>en</strong> ze<br />
ook ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong> wat ze geme<strong>en</strong>schappelijk hebb<strong>en</strong>.<br />
[ praktijk ]<br />
Vrouwe Justitia doet er goed aan zich naar b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> te<br />
ker<strong>en</strong> wanneer zij zich beraadt: ev<strong>en</strong> niet meer zi<strong>en</strong>,<br />
zeker niet dieg<strong>en</strong><strong>en</strong> die haar <strong>in</strong> het oog houd<strong>en</strong>. In <strong>de</strong><br />
stilte kan je je immers zuiver<strong>en</strong> van elke ongew<strong>en</strong>ste<br />
beïnvloed<strong>in</strong>g, zowel van buit<strong>en</strong>uit als van b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> jezelf.<br />
<strong>Stilte</strong> is bov<strong>en</strong>di<strong>en</strong> noodzakelijk om te wet<strong>en</strong> wanneer je<br />
je moet bijstur<strong>en</strong>. In <strong>de</strong> stilte gaan, veron<strong>de</strong>rstelt dat je<br />
<strong>ruimte</strong> voorziet. Zoals je <strong>in</strong> e<strong>en</strong> museum wan<strong>de</strong>lt rond<br />
e<strong>en</strong> kunstwerk. Je bekijkt het van alle kant<strong>en</strong> <strong>en</strong> laat het<br />
op je <strong>in</strong>werk<strong>en</strong>. Zo bekijk je alle aspect<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> zaak:<br />
<strong>de</strong> juiste <strong>in</strong>terpretatie van <strong>de</strong> bestaan<strong>de</strong> regelgev<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />
rechtspraak, <strong>de</strong> rechtvaardigheid <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze zaak <strong>en</strong> haar<br />
maatschappelijke context. Je komt m<strong>in</strong><strong>de</strong>r bevooroor<strong>de</strong>eld<br />
tot <strong>in</strong>zicht, omdat je loskomt van je eig<strong>en</strong> opvatt<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />
Je ziet <strong>de</strong> kwestie <strong>in</strong> e<strong>en</strong> juister verband. Wraak<br />
<strong>en</strong> machtsgevoel <strong>en</strong> het voor wat hoort wat rak<strong>en</strong> op <strong>de</strong><br />
achtergrond. Je blijft humaan zoals rechtspraak behoort<br />
te zijn. Je kunt oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> aanbied<strong>en</strong>, die makkelijker<br />
begrep<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />
E<strong>en</strong> goe<strong>de</strong> besliss<strong>in</strong>g kan immers e<strong>en</strong> verzo<strong>en</strong><strong>en</strong>d effect<br />
hebb<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle betrokk<strong>en</strong><strong>en</strong> tot het <strong>in</strong>zicht br<strong>en</strong>g<strong>en</strong> dat<br />
recht ge<strong>en</strong> kwestie is van w<strong>in</strong>n<strong>en</strong> of verliez<strong>en</strong>. In het<br />
beste geval kan het e<strong>en</strong> stap betek<strong>en</strong><strong>en</strong> naar wijsheid<br />
<strong>en</strong> meer ev<strong>en</strong>wicht. De balans van Vrouwe Justitia doet<br />
haar werk. Deze bewustword<strong>in</strong>g gedijt niet <strong>in</strong> het lawaai<br />
van teg<strong>en</strong> elkaar bots<strong>en</strong><strong>de</strong> m<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>en</strong> het eig<strong>en</strong> grote<br />
gelijk, maar wordt gevoed door <strong>de</strong> stilte <strong>en</strong> door gelijkmoedigheid.<br />
— Luc Daeleman<br />
33
Hel<strong>en</strong><strong>de</strong> kwaliteit<br />
<strong>Stilte</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>wereld <strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> eig<strong>en</strong> <strong>in</strong>nerlijke<br />
wereld helpt m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> om met drukte <strong>en</strong> stress om<br />
te gaan. Maar hoe die <strong>rust</strong> wordt bereikt, is voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong><br />
verschill<strong>en</strong>d. Zo kan actieve, lichamelijke beweg<strong>in</strong>g<br />
help<strong>en</strong> om fysiek <strong>en</strong> m<strong>en</strong>taal te ontspann<strong>en</strong>.<br />
Het uitoef<strong>en</strong><strong>en</strong> van e<strong>en</strong> sport – hardlop<strong>en</strong>, wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>,<br />
fiets<strong>en</strong>, zwemm<strong>en</strong> of beweg<strong>in</strong>gsoef<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> zoals <strong>in</strong><br />
tai chi, qigong of yoga – kunn<strong>en</strong> ons uitw<strong>en</strong>dig <strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>w<strong>en</strong>dig tot <strong>rust</strong> br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Terwijl beweg<strong>in</strong>g op zich<br />
zorgt voor e<strong>en</strong> betere bloedcirculatie <strong>en</strong> e<strong>en</strong> betere<br />
doorstrom<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> <strong>in</strong>w<strong>en</strong>dige <strong>en</strong>ergie, leidt <strong>de</strong><br />
comb<strong>in</strong>atie van beweg<strong>in</strong>g, a<strong>de</strong>m <strong>en</strong> conc<strong>en</strong>tratie tot<br />
e<strong>en</strong> ev<strong>en</strong>wicht tuss<strong>en</strong> lichaam <strong>en</strong> geest. Beweg<strong>in</strong>g<br />
geeft <strong>rust</strong> <strong>en</strong> vaak ook verstill<strong>in</strong>g. Ze creëert tev<strong>en</strong>s<br />
nieuwe <strong>ruimte</strong> voor <strong>de</strong> geest. Dit pr<strong>in</strong>cipe was al <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> Oudheid gek<strong>en</strong>d: M<strong>en</strong>s sana <strong>in</strong> corpore sano. ‘E<strong>en</strong><br />
gezon<strong>de</strong> geest <strong>in</strong> e<strong>en</strong> gezond lichaam’ boet tot op vandaag<br />
niet aan kracht <strong>in</strong>. <strong>Stilte</strong>, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> werk<strong>en</strong><br />
heilzaam <strong>in</strong> op lichaam <strong>en</strong> geest.<br />
Ik mocht mij als k<strong>in</strong>d nog vervel<strong>en</strong>, zálig.<br />
Vandaag <strong>de</strong> dag is dat bijna e<strong>en</strong> schan<strong>de</strong>.<br />
Alsof je dan je tijd verdoet.<br />
—Ignace Corneliss<strong>en</strong><br />
34
35
Ik b<strong>en</strong> al zowat vijf<strong>en</strong>tw<strong>in</strong>tig jaar e<strong>en</strong> ferv<strong>en</strong>te jogger. Ik<br />
loop meestal vroeg <strong>in</strong> <strong>de</strong> ocht<strong>en</strong>d midd<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> natuur,<br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> prachtige omgev<strong>in</strong>g van De Liereman. Daar g<strong>en</strong>iet<br />
ik met volle teug<strong>en</strong> van <strong>de</strong> stilte. Het verglijd<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
nacht, <strong>de</strong> geboorte van <strong>de</strong> dag <strong>en</strong> het ocht<strong>en</strong>dglor<strong>en</strong><br />
zijn <strong>de</strong> mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> waarop ik <strong>de</strong> stilte het meest <strong>in</strong>t<strong>en</strong>s<br />
ervaar. E<strong>en</strong> belev<strong>en</strong>is die wellicht we<strong>in</strong>ig<strong>en</strong> proev<strong>en</strong>.<br />
Het vergt ook e<strong>en</strong> grote <strong>in</strong>spann<strong>in</strong>g. Je moet er immers<br />
bijzon<strong>de</strong>r vroeg voor uit <strong>de</strong> ver<strong>en</strong>.<br />
Ik loop bij voorkeur <strong>in</strong> <strong>de</strong> l<strong>en</strong>te of <strong>in</strong> <strong>de</strong> vroege zomer,<br />
om vier uur, nog voor <strong>de</strong> eerste haan heeft gekraaid.<br />
Ik begeef me dan op e<strong>en</strong> verlat<strong>en</strong> zandweg, <strong>in</strong> <strong>de</strong><br />
nachtelijke duisternis, verlicht door <strong>de</strong> vaalgele maan.<br />
Er is niets an<strong>de</strong>rs te ontwar<strong>en</strong> of te hor<strong>en</strong> dan <strong>de</strong><br />
donkere stilte <strong>en</strong> <strong>rust</strong>… Tot plots, heel <strong>in</strong> <strong>de</strong> verte, e<strong>en</strong><br />
haan kraait. Dan weer die stilte. Er is slechts het strel<strong>en</strong><br />
van e<strong>en</strong> zacht briesje. Na <strong>en</strong>ige tijd hoor ik <strong>in</strong> <strong>de</strong> verte<br />
<strong>de</strong>zelf<strong>de</strong> haan. Vanuit e<strong>en</strong> an<strong>de</strong>re richt<strong>in</strong>g wordt er<br />
ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s gekraaid, wat onmid<strong>de</strong>llijk beantwoord wordt<br />
door <strong>de</strong> eerste haan… En nog e<strong>en</strong>, <strong>en</strong> nog e<strong>en</strong>.<br />
De eerste vage schijn daagt op, <strong>de</strong> nacht glijdt weg<br />
<strong>en</strong> vergaat. Ope<strong>en</strong>s – heb ik het wel goed gehoord?<br />
– is daar e<strong>en</strong> vogel. E<strong>en</strong> v<strong>in</strong>k, e<strong>en</strong> gro<strong>en</strong>v<strong>in</strong>k, e<strong>en</strong><br />
roodborstje… Na e<strong>en</strong> kwartier is hun getjilp uitgegroeid<br />
tot e<strong>en</strong> spetter<strong>en</strong>d vogelconcert. De natuur <strong>en</strong> <strong>de</strong> dag<br />
ontwak<strong>en</strong>. Aan <strong>de</strong> e<strong>in</strong><strong>de</strong>r daagt <strong>de</strong> vaag omfloerste ro<strong>de</strong><br />
gloed van <strong>de</strong> nog verborg<strong>en</strong> zon.<br />
De stilte <strong>en</strong> <strong>de</strong> <strong>rust</strong> lat<strong>en</strong> me niet onberoerd. Ik kan ze<br />
niet vatt<strong>en</strong>, alle<strong>en</strong> maar belev<strong>en</strong> <strong>en</strong> proev<strong>en</strong>. Het maakt<br />
me stil, doet me <strong>de</strong>el uitmak<strong>en</strong> van die natuur <strong>in</strong> e<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>tiem, beziel<strong>en</strong>d gebeur<strong>en</strong>. Tevred<strong>en</strong> keer ik naar huis<br />
terug <strong>en</strong> kruip ik nog ev<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> wol.<br />
[fragm<strong>en</strong>t uit <strong>de</strong> toespraak bij <strong>de</strong> op<strong>en</strong><strong>in</strong>g van <strong>de</strong><br />
t<strong>en</strong>toonstell<strong>in</strong>g monum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van stilte, 2 maart 2007,<br />
Oud-Turnhout] — Jef Kersemans<br />
36
[ praktijk ]<br />
Dat stilte e<strong>en</strong> bijdrage kan lever<strong>en</strong> aan geestelijk <strong>en</strong> lichamelijk<br />
welzijn is nu algeme<strong>en</strong> aanvaard. In stilte kan<br />
je herbronn<strong>en</strong>, stilstaan bij je lev<strong>en</strong>, terug- <strong>en</strong> vooruitblikk<strong>en</strong>…<br />
Vertoev<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> liereman is vertoev<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> stilte.<br />
Aan m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> perio<strong>de</strong> van geestelijke <strong>in</strong>stabiliteit<br />
doormak<strong>en</strong>, wordt vaak <strong>rust</strong> <strong>en</strong> stilte aangerad<strong>en</strong>.<br />
In ernstige gevall<strong>en</strong> word<strong>en</strong> ze doorverwez<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong><br />
psychiatrische af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g, waar – naast begeleid<strong>in</strong>g <strong>en</strong> <strong>de</strong><br />
nodige medicatie – m<strong>in</strong><strong>de</strong>r verantwoor<strong>de</strong>lijkhed<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
meer <strong>rust</strong> <strong>en</strong> stilte word<strong>en</strong> aangebod<strong>en</strong>. An<strong>de</strong>rzijds zie<br />
ik ook m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> wegzakk<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun eig<strong>en</strong> stilte. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong><br />
die lang psychiatrisch ziek zijn, word<strong>en</strong> vaak stil. Ze<br />
hebb<strong>en</strong> nog we<strong>in</strong>ig <strong>en</strong>ergie of <strong>in</strong>itiatief, gevoel of <strong>in</strong>teresse.<br />
Deze stilte is eig<strong>en</strong> aan het ziektebeeld. Ze is<br />
uit<strong>in</strong>g van iets zieks, iets pathologisch.<br />
Vandaag is vermaatschappelijk<strong>in</strong>g van <strong>de</strong> zorg e<strong>en</strong> c<strong>en</strong>traal<br />
thema <strong>in</strong> <strong>de</strong> hulpverl<strong>en</strong><strong>in</strong>g. In dit opzicht ligt het<br />
Psychiatrisch Verzorg<strong>in</strong>gstehuis <strong>de</strong> liereman niet zo<br />
gunstig. De m<strong>en</strong>tale afstand met <strong>de</strong> bewoon<strong>de</strong> wereld is<br />
door het ziek-zijn al groot <strong>en</strong> wordt <strong>in</strong> <strong>de</strong> realiteit nog<br />
vergroot door <strong>de</strong> fysieke afstand tot het dorp <strong>en</strong> <strong>de</strong> omligg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
wereld. Dit maakt het gevoel van verlat<strong>en</strong>heid<br />
voor sommig<strong>en</strong> nog groter. — Dirk Moeskops<br />
<strong>Stilte</strong> is waarneembaar <strong>in</strong> jezelf. Als ze versmelt met <strong>de</strong> stilte daarbuit<strong>en</strong> kan ze je e<strong>en</strong><br />
fundam<strong>en</strong>teel gevoel van e<strong>en</strong>heid gev<strong>en</strong> met het geheel, het gevoel van bestaan, <strong>de</strong> beste<br />
zalf voor e<strong>en</strong>zaamheid.<br />
—Daniël Poelmans<br />
37
[ praktijk ]<br />
In mijn werksituatie merk ik dat, hoe meer het woord<br />
communicatie aan belang w<strong>in</strong>t, hoe m<strong>in</strong><strong>de</strong>r er lijkt geluisterd<br />
te word<strong>en</strong> door patiënt, familie <strong>en</strong> mezelf als<br />
hulpverl<strong>en</strong>er. Vanuit e<strong>en</strong> soms nietsontzi<strong>en</strong><strong>de</strong> diagnostiek<br />
kan k<strong>en</strong>nis nuttig zijn, maar <strong>in</strong> e<strong>en</strong> doorgedrev<strong>en</strong><br />
vorm verstoort dit <strong>de</strong> hel<strong>en</strong><strong>de</strong> fundam<strong>en</strong>t<strong>en</strong> van <strong>de</strong> relatie<br />
tuss<strong>en</strong> patiënt <strong>en</strong> hulpverl<strong>en</strong>er. Daarom is <strong>ruimte</strong><br />
schepp<strong>en</strong> voor stilte niet alle<strong>en</strong> e<strong>en</strong> recht, het kan ook<br />
e<strong>en</strong> d<strong>en</strong>k- <strong>en</strong> leefveran<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g teweegbr<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. Soms vergeet<br />
ik als hulpverl<strong>en</strong>er <strong>de</strong> waar<strong>de</strong> van <strong>de</strong> stille vanzelfsprek<strong>en</strong>dheid.<br />
Soms ontstaat er e<strong>en</strong> og<strong>en</strong>blik waarop <strong>de</strong><br />
tijd opgehev<strong>en</strong> lijkt, e<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t dat op<strong>en</strong>staat voor het<br />
onbek<strong>en</strong><strong>de</strong>, het onbegrijpelijke, het onverklaarbare <strong>in</strong><br />
het lev<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s. Innerlijke stilte kan je gedacht<strong>en</strong><br />
ev<strong>en</strong> stil legg<strong>en</strong> of het kan juist dui<strong>de</strong>lijk mak<strong>en</strong> dat<br />
je <strong>de</strong> illusie hebt <strong>rust</strong>ig <strong>en</strong> ontspann<strong>en</strong> door het lev<strong>en</strong> te<br />
gaan. Precies het creër<strong>en</strong> van stille mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> kan confronter<strong>en</strong>,<br />
omdat je plots op<strong>en</strong>staat <strong>en</strong> <strong>in</strong> contact komt<br />
met onbewuste patron<strong>en</strong>. Je staat stil bij wat er is, niet<br />
bij wat moet kom<strong>en</strong> of wat is geweest. Je g<strong>en</strong>iet, hier <strong>en</strong><br />
nu. Je staat op<strong>en</strong> voor wat er omgaat <strong>in</strong> je b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>ste, <strong>in</strong><br />
harmonie met wat er <strong>in</strong> <strong>en</strong> rondom jezelf gebeurt, ook al<br />
kan je niets an<strong>de</strong>rs observer<strong>en</strong> dan chaos <strong>en</strong> lijd<strong>en</strong>. Het<br />
is net <strong>in</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong>heid voor <strong>en</strong> <strong>de</strong> aanvaard<strong>in</strong>g van wat<br />
er nu e<strong>en</strong>maal is, dat <strong>in</strong>nerlijke vre<strong>de</strong> e<strong>en</strong> kans krijgt.<br />
Dit stil-zijn moet vandaag vaak (opnieuw) aangeleerd<br />
word<strong>en</strong>, zowel door patiënt<strong>en</strong> als door <strong>de</strong> hulpverl<strong>en</strong>er,<br />
<strong>en</strong> vraagt tra<strong>in</strong><strong>in</strong>g <strong>en</strong> discipl<strong>in</strong>e. — Myriam Bergmans<br />
38
[ praktijk ]<br />
<strong>Stilte</strong> is voor mij altijd e<strong>en</strong> kostbaar goed geweest. Ik<br />
verb<strong>in</strong>d het spontaan met vakantie, met niet werk<strong>en</strong>.<br />
Of met lange w<strong>in</strong>teravond<strong>en</strong> waarop alle<strong>en</strong> het geknetter<br />
van haardvuur <strong>de</strong> stilte verstoort – of beter: kracht<br />
bij zet. <strong>Stilte</strong>mom<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn er uiteraard ook <strong>in</strong> mijn<br />
huisarts<strong>en</strong>praktijk. Zo is er <strong>de</strong> vervel<strong>en</strong><strong>de</strong> stilte wanneer<br />
e<strong>en</strong> patiënt of zijn familie je vraagt waarom je dit of dat<br />
hebt gedaan of voorgeschrev<strong>en</strong>, e<strong>en</strong> mom<strong>en</strong>t waarop je<br />
je bedreigd voelt <strong>en</strong> moet zoek<strong>en</strong> naar e<strong>en</strong> antwoord. Of<br />
er is stilte wanneer je slecht nieuws moet mee<strong>de</strong>l<strong>en</strong>.<br />
Maar er zijn nog an<strong>de</strong>re stiltes, zoals <strong>de</strong> ser<strong>en</strong>e <strong>rust</strong> <strong>en</strong><br />
stilte aan het ziekbed bij e<strong>en</strong> term<strong>in</strong>ale patiënt of <strong>de</strong><br />
stilte wanneer je met e<strong>en</strong> patiënt her<strong>in</strong>ner<strong>in</strong>g<strong>en</strong> ophaalt<br />
aan e<strong>en</strong> gestorv<strong>en</strong> gelief<strong>de</strong>. Soms zijn er maar <strong>en</strong>kele<br />
woord<strong>en</strong> nodig om e<strong>en</strong> sfeer terug op te roep<strong>en</strong>. Er is<br />
<strong>de</strong> stilte <strong>in</strong> <strong>de</strong> kamer waar pas iemand gestorv<strong>en</strong> is. Of<br />
die na e<strong>en</strong> gesprek over e<strong>en</strong> ong<strong>en</strong>eeslijke ziekte. Je voelt<br />
je met je patiënt verwev<strong>en</strong>, ervaart iets van zijn pijn <strong>en</strong><br />
<strong>de</strong>elt <strong>in</strong> <strong>de</strong> machteloosheid.<br />
Stil zijn wil niet zegg<strong>en</strong>: niets zegg<strong>en</strong>. <strong>Stilte</strong> heeft ook<br />
woord<strong>en</strong>, maar dan woord<strong>en</strong> die je niet hoort, van stemm<strong>en</strong><br />
die er wel zijn, diep <strong>in</strong> ons. Je kunt maar echt stil<br />
zijn met m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> waar je om geeft, <strong>en</strong> met wie je je<br />
verbond<strong>en</strong> voelt. — Els Van<strong>de</strong>moortele<br />
39
[ anekdote ]<br />
Intergalactische stilte<br />
E<strong>en</strong> zondagmiddag <strong>in</strong> <strong>de</strong> vroege l<strong>en</strong>te. De kruimels van <strong>de</strong> laatste<br />
croissant zijn van <strong>de</strong> ontbijttafel geveegd. We hebb<strong>en</strong> nood aan e<strong>en</strong><br />
grondige zuurstoftankbeurt <strong>en</strong> het vrijblijv<strong>en</strong><strong>de</strong> verhaal van ruis<strong>en</strong>d<br />
gro<strong>en</strong>. Dus wij maar weer e<strong>en</strong>s naar het Hoge Noord<strong>en</strong>: onze favoriete<br />
Gr<strong>en</strong>sdreef <strong>in</strong> Wortel-Kolonie met gratis uitzicht op sappig Bruegheliaans<br />
akkerland. Dit is e<strong>en</strong> stiltegebied, zo staat te lez<strong>en</strong> op e<strong>en</strong><br />
blauw aanwijz<strong>in</strong>gsbord. De omgev<strong>in</strong>g is zo plat als e<strong>en</strong> pann<strong>en</strong>koek,<br />
toch wordt stiltegebied <strong>in</strong> het cryptogram vertaald als e<strong>en</strong> berg <strong>in</strong> e<strong>en</strong><br />
wit veld, omgev<strong>en</strong> door <strong>en</strong>kele kle<strong>in</strong>e wolk<strong>en</strong>. Mooi gevond<strong>en</strong>. De<br />
bevoeg<strong>de</strong> overheids<strong>in</strong>stantie luistert naar <strong>de</strong> naam M<strong>in</strong>isterie van <strong>de</strong><br />
Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap, Departem<strong>en</strong>t Leefmilieu <strong>en</strong> Infrastructuur,<br />
Adm<strong>in</strong>istratie Milieu-, Natuur-, Land- <strong>en</strong> Waterbeheer, Af<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g Bos<br />
<strong>en</strong> Gro<strong>en</strong>. Zij heeft terecht geme<strong>en</strong>d <strong>de</strong> recreatiedrift <strong>in</strong> dit reservaat<br />
te temper<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> paternoster van regels voor <strong>de</strong> boswan<strong>de</strong>laar.<br />
Het is niet toegelat<strong>en</strong> zich te begev<strong>en</strong> buit<strong>en</strong> <strong>de</strong> op<strong>en</strong>gestel<strong>de</strong> plaats<strong>en</strong>,<br />
weg<strong>en</strong> te verlat<strong>en</strong>, bom<strong>en</strong> te beschadig<strong>en</strong>, bloem<strong>en</strong> of pad<strong>de</strong>stoel<strong>en</strong> te<br />
plukk<strong>en</strong> of te vertrappel<strong>en</strong>, lawaai te mak<strong>en</strong>, afval achter te lat<strong>en</strong>, <strong>in</strong><br />
bom<strong>en</strong> te klauter<strong>en</strong>, vuurtjes te stok<strong>en</strong>, dier<strong>en</strong> te verstor<strong>en</strong> of te vang<strong>en</strong>,<br />
hond<strong>en</strong> vrij te lat<strong>en</strong> lop<strong>en</strong>. On<strong>de</strong>raan <strong>de</strong> geplastificeer<strong>de</strong> lijst met ti<strong>en</strong><br />
gebod<strong>en</strong> dankt <strong>de</strong> houtvesterij ons voor het begrip <strong>en</strong> w<strong>en</strong>st ons nog<br />
e<strong>en</strong> aang<strong>en</strong>aam verblijf. Wat ver<strong>de</strong>rop staat e<strong>en</strong> fl<strong>in</strong>k verbodsbord <strong>in</strong><br />
moe<strong>de</strong>r aar<strong>de</strong> gepland. Het verbiedt resoluut <strong>de</strong> toegang tot <strong>de</strong> achterligg<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
bosweg uitgezon<strong>de</strong>rd wan<strong>de</strong>laars, hulpdi<strong>en</strong>st<strong>en</strong>, bevoeg<strong>de</strong><br />
person<strong>en</strong> van <strong>de</strong> Vlaamse Geme<strong>en</strong>schap, fietsers, vergunn<strong>in</strong>ghou<strong>de</strong>rs<br />
<strong>en</strong> ruiters op hun bewegwijzer<strong>de</strong> pad.<br />
De wan<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g gaat over e<strong>en</strong> mulle zandweg, omzoomd met naald<strong>en</strong><br />
loofhout, echt schoon. Op onze vertrouw<strong>de</strong> boswegel lijkt <strong>de</strong> eekhoorn<br />
zich op zijn hoge verdiep<strong>in</strong>g<strong>en</strong> erg <strong>in</strong> zijn sas te voel<strong>en</strong>. Tuss<strong>en</strong><br />
<strong>de</strong> struik<strong>en</strong> hor<strong>en</strong> we geritsel van an<strong>de</strong>r kle<strong>in</strong> wild, k<strong>en</strong>nelijk ook <strong>en</strong>thousiast<br />
om daar te mog<strong>en</strong> ravott<strong>en</strong>. Met mijn zwangere Maud aan<br />
<strong>de</strong> hand <strong>en</strong> kleuter Louis <strong>in</strong> <strong>de</strong> buggy krijgt zo’n vredig tafereel op e<strong>en</strong><br />
40
osweg al snel e<strong>en</strong> hoog Libelle- of Flairgehalte. Enkel e<strong>en</strong> Gold<strong>en</strong><br />
Retriever aan <strong>de</strong> leiband ontbreekt nog voor e<strong>en</strong> damesbladcover met<br />
als kop: Quality Time. ‘Maak er tijd voor!’ Nu hebb<strong>en</strong> we wel e<strong>en</strong> leiband,<br />
maar ge<strong>en</strong> Gold<strong>en</strong> Retriever. Het maakt <strong>de</strong> drang tot beweg<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> bescherm<strong>de</strong> <strong>rust</strong> er niet m<strong>in</strong><strong>de</strong>r onweerstaanbaar om. De veters nog<br />
e<strong>en</strong>s stevig aangetrokk<strong>en</strong>, <strong>de</strong> mobieltjes uitgezet, <strong>de</strong> long<strong>en</strong> <strong>in</strong> maximale<br />
v<strong>en</strong>tilatie, <strong>de</strong> or<strong>en</strong> als schotelant<strong>en</strong>ne uitgeklapt <strong>en</strong> onze immer<br />
draai<strong>en</strong><strong>de</strong> vi<strong>de</strong>o van dagdagelijkse beslommer<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> slaapmodus.<br />
Idyllische g<strong>en</strong>oegdo<strong>en</strong><strong>in</strong>g <strong>en</strong> pastorale vredigheid alom. Dat kan niet<br />
blijv<strong>en</strong> dur<strong>en</strong>. En <strong>in</strong><strong>de</strong>rdaad: we zijn nog ge<strong>en</strong> half uur op wan<strong>de</strong>l <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong> blèt<strong>en</strong><strong>de</strong> kett<strong>in</strong>gzaag rijt <strong>de</strong> <strong>rust</strong> brutaal aan flard<strong>en</strong>. Maar e<strong>en</strong><br />
kett<strong>in</strong>gzaag die bliksemsnel onze richt<strong>in</strong>g uitkomt, dat klopt niet.<br />
Wij draai<strong>en</strong> ons om. Het is verdorie e<strong>en</strong> man op e<strong>en</strong> sportmotor.<br />
Nee, het zijn er twee. Ze na<strong>de</strong>r<strong>en</strong> ons met e<strong>en</strong> rotvaart. Ik duw <strong>de</strong><br />
buggy met Louis <strong>in</strong>st<strong>in</strong>ctief <strong>de</strong> struik<strong>en</strong> <strong>in</strong>. Moe<strong>de</strong>r Maud kan nog<br />
net wegspr<strong>in</strong>g<strong>en</strong> naar <strong>de</strong> overkant van <strong>de</strong> weg. De eerste motorrij<strong>de</strong>r<br />
raast ons voorbij met e<strong>en</strong> vanzelfsprek<strong>en</strong>dheid als liep<strong>en</strong> wij verlor<strong>en</strong><br />
op e<strong>en</strong> racecircuit. Er gaat e<strong>en</strong> rill<strong>in</strong>g door ons he<strong>en</strong>. Louis is<br />
zichtbaar van <strong>de</strong> kaart. Je zou voor m<strong>in</strong><strong>de</strong>r. Verschrikkelijke <strong>de</strong>cibels,<br />
opwaai<strong>en</strong>d stof, e<strong>en</strong> veelkleurig monster dat onze <strong>rust</strong>ige tred niet<br />
gunt. Dit is agressie, m<strong>en</strong>s<strong>en</strong>. Nummer twee is <strong>in</strong> aantocht. Nee, dit<br />
tolereer ik niet meer. Ik positioneer mij wijdbe<strong>en</strong>s op het midd<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> weg waardoor er voor <strong>de</strong>ze dappere piloot nog maar één optie<br />
rest: stopp<strong>en</strong>. Hij lijkt wel e<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>wez<strong>en</strong> uit e<strong>en</strong> gewelddadige Star<br />
Wars-pr<strong>en</strong>t, met die blits gestroomlijn<strong>de</strong> helm, het geelgro<strong>en</strong>e le<strong>de</strong>r<strong>en</strong><br />
pak <strong>en</strong> <strong>de</strong> buit<strong>en</strong>proportionele schou<strong>de</strong>rstukk<strong>en</strong>. Ik sta oog <strong>in</strong> oog<br />
met e<strong>en</strong> slechterik van e<strong>en</strong> ali<strong>en</strong> die met e<strong>en</strong> voorbeeldige toewijd<strong>in</strong>g<br />
zijn Intergalactische Missie wil vervull<strong>en</strong>: zoveel mogelijk onschuldige<br />
aardbewoners elim<strong>in</strong>er<strong>en</strong>.<br />
Ik veeg vlieg<strong>en</strong>svlug <strong>de</strong> mod<strong>de</strong>rspor<strong>en</strong> van <strong>de</strong> geelzwarte nummerplaat<br />
<strong>en</strong> <strong>de</strong>clameer luidop zijn k<strong>en</strong>tek<strong>en</strong>-comb<strong>in</strong>atie. Ik zie hem d<strong>en</strong>k<strong>en</strong>:<br />
41
‘Shit, e<strong>en</strong> k<strong>en</strong>ner!’ En dan zeg ik, met on<strong>de</strong>rdrukte tremelo <strong>in</strong> <strong>de</strong> stem:<br />
‘M<strong>en</strong>eer, ik misgun uw hobby niet, maar ik ga het nodige do<strong>en</strong> opdat dit<br />
uw laatste rit is <strong>in</strong> <strong>de</strong>ze boss<strong>en</strong>.’ Ik me<strong>en</strong> on<strong>de</strong>r zijn helm e<strong>en</strong> meewarige,<br />
licht arrogante blik te herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong>. Wanneer hij zich schrap zet om er<br />
weer vandoor te scheur<strong>en</strong>, geschiedt iets wat me eerlijk gezegd nooit<br />
eer<strong>de</strong>r overkom<strong>en</strong> is. Ik ervaar het als e<strong>en</strong> onvermij<strong>de</strong>lijk verl<strong>en</strong>gstuk<br />
van mijn euvele moed om <strong>de</strong> bosweg <strong>in</strong> maximale spreidstand te blokker<strong>en</strong>.<br />
De han<strong>de</strong>l<strong>in</strong>g die ik stell<strong>en</strong> wil, voltrekt zich bijna <strong>in</strong> slow motion,<br />
zoals <strong>in</strong> e<strong>en</strong> heldhaftige scène van e<strong>en</strong> laag gebudgetteer<strong>de</strong> B-film. Op<br />
<strong>de</strong> achtergrond hoor ik al <strong>de</strong> nerveuze strijkers <strong>en</strong> kopers naar e<strong>en</strong><br />
cresc<strong>en</strong>do gaan. Mijn hand gaat tast<strong>en</strong>d <strong>in</strong> mijn jaszak <strong>en</strong> tovert mijn<br />
portefeuille tevoorschijn. Mijn haastige v<strong>in</strong>gers schuiv<strong>en</strong> zich tuss<strong>en</strong> e<strong>en</strong><br />
plastiek<strong>en</strong> mapje. Daar is ze dan: mijn politiedi<strong>en</strong>stkaart. Ik kan wel <strong>in</strong><br />
<strong>de</strong> grond zakk<strong>en</strong>. Ik zie overig<strong>en</strong>s dat mijn vrouw dat al voor e<strong>en</strong> stuk<br />
heeft gedaan. Maar er is ge<strong>en</strong> weg meer terug. Het is nu e<strong>en</strong> kwestie<br />
van vastberad<strong>en</strong> lat<strong>en</strong> merk<strong>en</strong> dat het hier m<strong>en</strong><strong>en</strong>s is. Het werkt. Onze<br />
motorrij<strong>de</strong>r zet zijn helm af <strong>en</strong> verontschuldigt zich wat onbeholp<strong>en</strong>. Ik<br />
schat onze notoire <strong>rust</strong>verkrachter zo’n 45 jaar oud. Midlife, zo noem<strong>en</strong><br />
we dat. Licht kal<strong>en</strong>d, grijz<strong>en</strong>d aan <strong>de</strong> slap<strong>en</strong>, bronskleurig voorhoofd.<br />
Het zou e<strong>en</strong> brave huisva<strong>de</strong>r kunn<strong>en</strong> zijn die zich op maandagocht<strong>en</strong>d<br />
als kantoorbedi<strong>en</strong><strong>de</strong> voor zijn pc zet <strong>en</strong> om vier uur zijn ti<strong>en</strong>erdochters<br />
van school ophaalt om ze naar <strong>de</strong> balletles te br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>. De <strong>en</strong>ige uitweg<br />
die ik hem gun, is <strong>de</strong> meest Absolute Verne<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g aller Verne<strong>de</strong>r<strong>in</strong>g<strong>en</strong>:<br />
‘Te voet terug, m<strong>en</strong>eer.’ En bij God <strong>en</strong> alle heilig<strong>en</strong>: hij doet het zelfs<br />
nog. We kunn<strong>en</strong> hem m<strong>in</strong>ut<strong>en</strong>lang met op<strong>en</strong> mond volg<strong>en</strong>: <strong>de</strong> staart<br />
tuss<strong>en</strong> <strong>de</strong> b<strong>en</strong><strong>en</strong>, <strong>de</strong> grote crossmotor netjes onbered<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> hand.<br />
Halluc<strong>in</strong>ant!<br />
Inmid<strong>de</strong>ls heeft zijn kompaan zijn st<strong>in</strong>k<strong>en</strong><strong>de</strong> mach<strong>in</strong>e gedraaid.<br />
Hij komt terug <strong>in</strong> onze richt<strong>in</strong>g aangestov<strong>en</strong> <strong>en</strong> vraagt onthutst: ‘Wa<br />
heb<strong>de</strong> gij mè mijne moat gedoan?’ Ik beg<strong>in</strong> ge<strong>de</strong>ci<strong>de</strong>erd aan e<strong>en</strong> bisnummer<br />
van mijn sermo<strong>en</strong>. Mijn trill<strong>en</strong><strong>de</strong> politiekaart bewijst an<strong>de</strong>rmaal<br />
42
zijn di<strong>en</strong>st<strong>en</strong>. Hij mompelt iets dat kl<strong>in</strong>kt als voorzichtig <strong>in</strong>gehoud<strong>en</strong><br />
gevloek. Vervolg<strong>en</strong>s aanschouw<strong>en</strong> wij an<strong>de</strong>rmaal hoe e<strong>en</strong> bekeer<strong>de</strong><br />
snelheidsduivel zucht<strong>en</strong>d van zijn duur speelgoed spr<strong>in</strong>gt <strong>en</strong> hijg<strong>en</strong>d<br />
zijn onfortu<strong>in</strong>lijke lotg<strong>en</strong>oot achterna stapt. Aando<strong>en</strong>lijk.<br />
Tijd<strong>en</strong>s verkeersless<strong>en</strong> aan jong <strong>en</strong> oud citeer ik graag Horatius die<br />
zich <strong>in</strong> e<strong>en</strong> ver verled<strong>en</strong> <strong>de</strong> onsterfelijke woord<strong>en</strong> liet ontvall<strong>en</strong>: Quid<br />
seges s<strong>in</strong>e moribus. Of <strong>in</strong> verstaanbare taal: ‘Maar m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> toch, wat<br />
is <strong>de</strong> z<strong>in</strong> van al die wett<strong>en</strong>, als <strong>de</strong> m<strong>en</strong>taliteit ontbreekt om ze na te<br />
lev<strong>en</strong>?’ En het is waar: we verwacht<strong>en</strong> dat regels die ons bescherm<strong>en</strong><br />
netjes word<strong>en</strong> opgevolgd, maar dat kan helaas alle<strong>en</strong> bij <strong>de</strong> gratie van<br />
<strong>de</strong> plichtsbewuste me<strong>de</strong>burger die <strong>de</strong>ze vrijheidbeperk<strong>en</strong><strong>de</strong> regels ook<br />
daadwerkelijk wil toepass<strong>en</strong>. Als stilte slechts kan word<strong>en</strong> afgedwong<strong>en</strong><br />
door het rechtstreekse toedo<strong>en</strong> van <strong>de</strong> gebied<strong>en</strong><strong>de</strong> autoriteit blijv<strong>en</strong> we<br />
nog lang niet van stor<strong>en</strong><strong>de</strong> herrie gespaard. Als we <strong>in</strong> onze kostbare<br />
kwaliteitsomgev<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gevrijwaard will<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> van <strong>de</strong> stor<strong>en</strong><strong>de</strong> nev<strong>en</strong>effect<strong>en</strong><br />
van <strong>de</strong> mo<strong>de</strong>rne beschav<strong>in</strong>g is het wap<strong>en</strong> van <strong>de</strong> pakkans<br />
daartoe <strong>de</strong> <strong>en</strong>ige garantie. Dat vraagt uiteraard weer extra m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
mid<strong>de</strong>l<strong>en</strong>. Hoe moet<strong>en</strong> we beleidsverantwoor<strong>de</strong>lijk<strong>en</strong> ervan overtuig<strong>en</strong><br />
dat <strong>de</strong> <strong>in</strong>zet van controler<strong>en</strong><strong>de</strong> ambt<strong>en</strong>ar<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> bos <strong>en</strong> veld e<strong>en</strong> goe<strong>de</strong><br />
<strong>in</strong>vester<strong>in</strong>g is? Het gaat om <strong>de</strong> bescherm<strong>in</strong>g van e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schappelijk<br />
goed dat straks onbetaalbaar wordt, weg<strong>en</strong>s schaars, massaal bezocht<br />
<strong>en</strong> onmisbaar voor het welbev<strong>in</strong>d<strong>en</strong> van onze gestresste ziel<strong>en</strong>.<br />
Wat mij die bewog<strong>en</strong> zondagmiddag zo bijzon<strong>de</strong>r <strong>de</strong>ugd heeft gedaan,<br />
is overig<strong>en</strong>s niet <strong>de</strong> <strong>rust</strong>gev<strong>en</strong><strong>de</strong> aanblik van het landschap. Het is<br />
niet het fraaie uitzicht op e<strong>en</strong> mals weiland, waarbov<strong>en</strong> e<strong>en</strong> geduldige<br />
roofvogel rondcirkel<strong>de</strong>. Nee, het is <strong>de</strong> kostelijke blik van onze Louis.<br />
E<strong>en</strong> trotse kleuter die mocht toekijk<strong>en</strong> hoe zijn niet zo atletische va<strong>de</strong>r<br />
e<strong>en</strong> stel gemotoriseer<strong>de</strong> wil<strong>de</strong>mann<strong>en</strong> wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong> stuur<strong>de</strong>. E<strong>en</strong> verwon<strong>de</strong>rd<br />
k<strong>in</strong>d dat kan vertell<strong>en</strong> hoe het op e<strong>en</strong> mooie l<strong>en</strong>tezondag twee<br />
stoute ali<strong>en</strong>s op e<strong>en</strong> <strong>rust</strong>ige bosweg zag wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong>, elk e<strong>en</strong> veel te zware<br />
Yamaha voortduw<strong>en</strong>d naar e<strong>en</strong> verre e<strong>in</strong><strong>de</strong>r. Wauw! —Bart Geu<strong>en</strong>s<br />
43
44
[ beeldwijzer ]<br />
cover — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Kanaal Dessel-Schot<strong>en</strong> | 1 &<br />
2 — An De Wil<strong>de</strong>, Katjes van wil<strong>de</strong> gagel [gagel is e<strong>en</strong> lage,<br />
tweehuizige struik die op matig vochtige tot zeer natte, zure,<br />
v<strong>en</strong>ige grond groeit; <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> komt gagel voornamelijk<br />
voor <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>de</strong> streek rond Brugge] | 4 — Wouter<br />
Vanreusel, Natuurliefhebbers <strong>in</strong> Landschap De Liereman [erk<strong>en</strong>d<br />
natuurreservaat van 455 ha op het grondgebied van Oud-<br />
Turnhout <strong>en</strong> Ar<strong>en</strong>donk] | 7 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Platform<br />
De Braekeleer <strong>in</strong> Landschap De Liereman [trefpunt voor<br />
vogelwaarnemers] | 8 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Werk verbond<strong>en</strong><br />
met <strong>de</strong> natuur biedt op Talan<strong>de</strong>r <strong>de</strong> nodige <strong>rust</strong> [Talan<strong>de</strong>r <strong>in</strong><br />
Ar<strong>en</strong>donk is e<strong>en</strong> geme<strong>en</strong>schap waar vijfti<strong>en</strong> m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />
zorgvraag <strong>en</strong> met e<strong>en</strong> bijzon<strong>de</strong>re opdracht, lev<strong>en</strong> <strong>en</strong> werk<strong>en</strong>] |<br />
10 — C<strong>en</strong>trum Waerbeke, <strong>Stilte</strong>wiel | 11 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>,<br />
Ocht<strong>en</strong>dlandschap <strong>in</strong> Lichtaart | 13 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>,<br />
SAS 4-tor<strong>en</strong> aan het kanal<strong>en</strong>kruispunt <strong>in</strong> Dessel | 14 — Bart Van<br />
<strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Priorij Cors<strong>en</strong>donk <strong>in</strong> Oud-Turnhout | 15 — Bart Van<br />
<strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Jachthav<strong>en</strong> aan <strong>de</strong> Nieuwe Kaai <strong>in</strong> Turnhout | 16 &<br />
17 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Akker <strong>in</strong> w<strong>in</strong>ter<strong>rust</strong> <strong>in</strong> Landschap De<br />
Liereman <strong>in</strong> Oud-Turnhout | 18 — Maart<strong>en</strong> Jacobs, Ontluik<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
grove d<strong>en</strong> op stuifzand | 19 — Edith Wouters, Monum<strong>en</strong>t voor<br />
<strong>de</strong> F<strong>in</strong>se componist Sibelius <strong>in</strong> Hels<strong>in</strong>ki [op<strong>en</strong>luchtsculptuur met<br />
‘w<strong>in</strong>dpijp<strong>en</strong>’ die muziek mak<strong>en</strong> als het waait] | 20 & 21 — Bart<br />
Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Op<strong>en</strong> landschap <strong>in</strong> De Liereman <strong>in</strong> Oud-Turnhout<br />
| 22 — Dries Horst<strong>en</strong>, Stip Stapp<strong>en</strong>pad <strong>in</strong> Hoogstrat<strong>en</strong> | 23 — Bart<br />
Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, S<strong>in</strong>t-Dympna <strong>in</strong> het Gasthuismuseum <strong>in</strong> Geel<br />
| 24 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Achilles Cools <strong>in</strong> zijn atelier | 25<br />
— Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Brén<strong>in</strong>e aan het werk | 26 — Christa<br />
Truy<strong>en</strong>, Banier met gedicht van Leonard Nol<strong>en</strong>s ter geleg<strong>en</strong>heid<br />
van Gedicht<strong>en</strong>dag 2007 <strong>in</strong> Oud-Turnhout [Gedicht<strong>en</strong>dag 2007<br />
<strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>en</strong> Ne<strong>de</strong>rland stond <strong>in</strong> het tek<strong>en</strong> van stilte <strong>en</strong><br />
e<strong>en</strong>voud; het ontmoet<strong>in</strong>gsc<strong>en</strong>trum De Djoel<strong>en</strong> was e<strong>en</strong> van <strong>de</strong><br />
tw<strong>in</strong>tig op<strong>en</strong>bare plekk<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> waar <strong>de</strong>ze banier prijkte]<br />
| 27 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Het begijnhof <strong>in</strong> Hoogstrat<strong>en</strong> [alle<br />
begijnhov<strong>en</strong> <strong>in</strong> Vlaan<strong>de</strong>r<strong>en</strong> zijn door unesco als werel<strong>de</strong>rfgoed<br />
erk<strong>en</strong>d] | 28 — Stev<strong>en</strong> Avonds, Kemp<strong>en</strong>s zomerlandschap | 30<br />
— Hil<strong>de</strong> Stockman, Workshop sociaal schil<strong>de</strong>r<strong>en</strong> voor jonger<strong>en</strong><br />
door Arnica <strong>in</strong> M<strong>in</strong><strong>de</strong>rhout | 31 — Lief Willaert, Bij Digid@k Vaart<br />
<strong>in</strong> Turnhout | 32 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Rechtbank van Eerste<br />
aanleg <strong>in</strong> Turnhout | 34 & 35 — Bart Van <strong>de</strong> Moer<strong>en</strong>, Fiets<strong>en</strong> <strong>in</strong><br />
Kasterlee | 36 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Jogger <strong>in</strong> Park Deroissart <strong>in</strong><br />
Ar<strong>en</strong>donk | 37 — An De Wil<strong>de</strong>, Katjes van wil<strong>de</strong> gagel | 39 — Bart<br />
Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>, Vrouw<strong>en</strong>hand<strong>en</strong> | 40 — Bart Geu<strong>en</strong>s, Wan<strong>de</strong>l<strong>en</strong><br />
<strong>in</strong> <strong>de</strong> Gr<strong>en</strong>sdreef <strong>in</strong> Wortel-Kolonie | 41 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>,<br />
Graz<strong>en</strong><strong>de</strong> paard<strong>en</strong> <strong>in</strong> Wortel-Kolonie | 42 — Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong>,<br />
Bord ‘<strong>Stilte</strong>gebied’ op Ne<strong>de</strong>rlands grondgebied, net over <strong>de</strong> Belgische<br />
gr<strong>en</strong>s | 43 — Leo Janss<strong>en</strong>, IJsvogel <strong>in</strong> vlucht | 44 — Leo Janss<strong>en</strong>,<br />
Beuk<strong>en</strong>bla<strong>de</strong>r<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> herfst | 46 — Het Gevolg, Tribune voor<br />
locatievoorstell<strong>in</strong>g ‘Paradijs voor futloz<strong>en</strong>’ van het productiehuis Het<br />
Gevolg <strong>in</strong> Wortel, 2006 | 48 — Bart Van <strong>de</strong> Moer<strong>en</strong>, ‘Uur Blauw’ <strong>in</strong><br />
Kasterlee<br />
alle reproductierecht<strong>en</strong> op tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> foto’s zijn voorbehoud<strong>en</strong> |<br />
© Herman De Con<strong>in</strong>ck, Twee soort<strong>en</strong> niets, uit De Gedicht<strong>en</strong>, 1998<br />
[1] | © Leonard Nol<strong>en</strong>s [26], Leo Pleysier [26], Herman van <strong>de</strong><br />
Wij<strong>de</strong>v<strong>en</strong> [25] | © C<strong>en</strong>trum Waerbeke [10], © Het Gevolg [46],<br />
Stev<strong>en</strong> Avonds [28], An De Wil<strong>de</strong> [1-2, 37], Bart Geu<strong>en</strong>s [40], Dries<br />
Horst<strong>en</strong> [22], Maart<strong>en</strong> Jacobs [18], Leo Janss<strong>en</strong> [43, 44], Hil<strong>de</strong><br />
Stockman [30], Christa Truy<strong>en</strong> [26], Bart Van <strong>de</strong>r Moer<strong>en</strong> [cover, 7,<br />
8, 11, 13, 14, 15, 16-17, 20-21, 23, 24, 25, 27, 32, 34-35, 36, 38-39, 41, 42,<br />
48], Wouter Vanreusel [4], Lief Willaert [31], Edith Wouters [19]<br />
45
[ colofon ]<br />
auteurs<br />
Piet Bastiaans<strong>en</strong> – landbouwer & melkv<strong>en</strong>ter | Myriam Bergmans<br />
– coörd<strong>in</strong>ator Di<strong>en</strong>st Vrije Tijd, Sport & Vrijwilligerswerk,<br />
Op<strong>en</strong>baar Psychiatrisch Zorgc<strong>en</strong>trum Geel | Joris Cap<strong>en</strong>berghs<br />
– museoloog, erfgoedconsul<strong>en</strong>t & doc<strong>en</strong>t Cultuurmanagem<strong>en</strong>t,<br />
U Antwerp<strong>en</strong>; RLICC, KU Leuv<strong>en</strong>; Muséologie, Université III Lille<br />
| Achilles Cools – schrijver & beeld<strong>en</strong>d kunst<strong>en</strong>aar | Ignace<br />
Corneliss<strong>en</strong> – artistiek lei<strong>de</strong>r Productiehuis Het Gevolg | Dirk<br />
Draulans – journalist & schrijver | Bart Geu<strong>en</strong>s – <strong>in</strong>specteur Politie<br />
Regio Turnhout | Luc Daeleman – parketmagistraat Turnhout<br />
| Hans Jochems – musicus & projectcoörd<strong>in</strong>ator life project<br />
danah | Jef Kersemans – burgemeester Oud-Turnhout | Joke<br />
Flour – coörd<strong>in</strong>ator Natuurpunt Educatie | Eric Lancksweerdt<br />
– magistraat & eerste auditeur Belgische Raad van State | Gust<br />
Lauryss<strong>en</strong> – coörd<strong>in</strong>ator Ou<strong>de</strong> Voetweg<strong>en</strong> Hoogstrat<strong>en</strong>, Erfgoed<br />
Hoogstrat<strong>en</strong> | Mieke Leys – doc<strong>en</strong>t Katholieke Hogeschool<br />
Kemp<strong>en</strong> Lerar<strong>en</strong>opleid<strong>in</strong>g Heilig Graf, Turnhout | Dirk Moeskops<br />
– verpleegkundige Psychiatrisch Verzorg<strong>in</strong>gstehuis De Liereman,<br />
Oud-Turnhout | Leonard Nol<strong>en</strong>s – schrijver | Dirk Peeters<br />
– ervar<strong>in</strong>gs<strong>de</strong>skundige & voormalig schep<strong>en</strong> Oud-Turnhout | Leo<br />
Pleysier – schrijver | Daniël Poelmans – k<strong>in</strong>esist & fasciatherapeut<br />
| Jan Sels – voorzitter Heemkun<strong>de</strong>kr<strong>in</strong>g Cors<strong>en</strong>donca | Hil<strong>de</strong><br />
Stockman – coörd<strong>in</strong>ator Arnica | Dirk Sturtewag<strong>en</strong> – coörd<strong>in</strong>ator<br />
C<strong>en</strong>trum Waerbeke & voorzitter van <strong>de</strong> themagroep stilte/<strong>rust</strong><br />
als collectieve waar<strong>de</strong> <strong>in</strong> het ka<strong>de</strong>r van het Interbestuurlijk<br />
Plattelandsoverleg (ipo) | Christa Truy<strong>en</strong> – educatief me<strong>de</strong>werker<br />
Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong> | Els Van<strong>de</strong>moortele – huisarts | Jan Van<br />
d<strong>en</strong> Berghe – adjunct-projectdirecteur Natuurwerk | Herman<br />
van <strong>de</strong> Wij<strong>de</strong>v<strong>en</strong> – schrijver | Ilse Van Gorp – coörd<strong>in</strong>ator Digid@<br />
k, Strategische Project<strong>en</strong>organisatie Kemp<strong>en</strong> | Toon Van Mierlo –<br />
musicus | Leo Van Miert – prov<strong>in</strong>cieraadslid & schep<strong>en</strong> Leefmilieu<br />
& <strong>ruimte</strong>lijke ord<strong>en</strong><strong>in</strong>g Oud-Turnhout | Hans Vermeul<strong>en</strong><br />
– musicus & educatief me<strong>de</strong>werker Natuurpunt Educatie | Frank<br />
Vromans – tu<strong>in</strong>architect Frank Vromans Ontwerp & Advies voor<br />
Gro<strong>en</strong>e Ruimte | Edith Wouters – <strong>in</strong>g<strong>en</strong>ieur-architect TEEMA<br />
architect<strong>en</strong> & artistiek lei<strong>de</strong>r Ar-Tur architectuurver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g voor<br />
Turnhout <strong>en</strong> omgev<strong>in</strong>g<br />
coörd<strong>in</strong>atie<br />
Christa Truy<strong>en</strong> – educatief me<strong>de</strong>werker Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong><br />
redactie<br />
Mart<strong>in</strong>e Coppieters – coörd<strong>in</strong>ator Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong><br />
| Joke Flour – coörd<strong>in</strong>ator Natuurpunt Educatie | Bea<br />
Geud<strong>en</strong>s – coörd<strong>in</strong>ator Hofke van Chantra<strong>in</strong>e | Leo Van Miert<br />
– prov<strong>in</strong>cieraadslid & schep<strong>en</strong> Leefmilieu & <strong>ruimte</strong>lijke ord<strong>en</strong><strong>in</strong>g<br />
Oud-Turnhout | Stefan Vermeire – cultuurbeleidscoörd<strong>in</strong>ator<br />
Cultuurdi<strong>en</strong>st Oud-Turnhout<br />
advies publicatie<br />
Joris Cap<strong>en</strong>berghs & Dirk Sturtewag<strong>en</strong><br />
e<strong>in</strong>dredactie<br />
Ria Goris – journaliste<br />
vormgev<strong>in</strong>g, opmaak & productie<br />
Het vlakke land, Rotterdam<br />
druk- & b<strong>in</strong>dwerk Wilco, Amersfoort<br />
dvd <strong>Stilte</strong>, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong><br />
realisatie rtv-productie | i.s.m. Piet Bastiaans<strong>en</strong> | Ignace<br />
Corneliss<strong>en</strong> | Els Van<strong>de</strong>moortele | Hil<strong>de</strong> Stockman | Mart<strong>in</strong>us<br />
Swannet – beheerwachter, Ag<strong>en</strong>tschap Natuur & Bos,<br />
Beheerregio Turnhoutse Kemp<strong>en</strong>, Beheerwachterij Ravels-Zuid<br />
publicatiedatum mei 2008<br />
oplage 1000<br />
isbn 9789081162852 | D/2008/11.195/6<br />
verantwoor<strong>de</strong>lijke uitgever<br />
Mart<strong>in</strong>e Coppieters, Otterstraat 109/4, 2300 Turnhout<br />
47
[ contactadress<strong>en</strong> ]<br />
Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong><br />
Christa Truy<strong>en</strong>, educatief me<strong>de</strong>werker<br />
Otterstraat 109 bus 4<br />
2300 Turnhout<br />
T 014 41 15 65<br />
F 014 41 05 77<br />
christa.truy<strong>en</strong>@vorm<strong>in</strong>gpluskemp<strong>en</strong>.be<br />
www.vorm<strong>in</strong>gpluskemp<strong>en</strong>.be<br />
Natuurpunt Educatie<br />
Joke Flour, coörd<strong>in</strong>ator<br />
Graatakker 11<br />
2300 Turnhout<br />
T 014 47 29 50<br />
F 014 47 29 51<br />
joke.flour@natuurpunt.be<br />
www.natuureducatie.be<br />
Cultuurdi<strong>en</strong>st Oud-Turnhout<br />
Stefan Vermeire, cultuurbeleidscoörd<strong>in</strong>ator<br />
Stwg. op Mol 3 bus 2<br />
2360 Oud-Turnhout<br />
T 014 46 22 27<br />
F 014 46 22 58<br />
stefan.vermeire@oud-turnhout.be<br />
www.oud-turnhout.be<br />
Hofke van Chantra<strong>in</strong>e<br />
Kunst- <strong>en</strong> erfgoedc<strong>en</strong>trum<br />
Bea Geud<strong>en</strong>s, coörd<strong>in</strong>ator<br />
Kerkstraat 46<br />
2360 Oud-Turnhout<br />
T 014 47 94 94<br />
F 014 65 25 18<br />
<strong>in</strong>fo@hofkevanchantra<strong>in</strong>e.be<br />
www.hofkevanchantra<strong>in</strong>e.be<br />
C<strong>en</strong>trum Waerbeke<br />
Dirk Sturtewag<strong>en</strong>, coörd<strong>in</strong>ator<br />
Waarbekeple<strong>in</strong> 19<br />
9506 Geraardsberg<strong>en</strong> (Waarbeke)<br />
G 0476 592 715<br />
F 054 56 91 55<br />
<strong>in</strong>fo@portaalvan<strong>de</strong>stilte.be<br />
www.portaalvan<strong>de</strong>stilte.be
<strong>de</strong> stille kemp<strong>en</strong> is voor vel<strong>en</strong> e<strong>en</strong> begrip én e<strong>en</strong><br />
persoonlijke ervar<strong>in</strong>g. Van oudsher wordt <strong>de</strong> streek<br />
immers geassocieerd met stilte, <strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong>. Die<br />
kwaliteit<strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> kostbaar goed <strong>in</strong> onze hed<strong>en</strong>daagse<br />
sam<strong>en</strong>lev<strong>in</strong>g waar snelheid, drukte <strong>en</strong> hyperactiviteit<br />
vaak overheers<strong>en</strong>.<br />
S<strong>in</strong>ds e<strong>en</strong> aantal jar<strong>en</strong> zijn er <strong>in</strong> <strong>de</strong> private <strong>en</strong> <strong>de</strong> publieke<br />
sector ontwikkel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> gaan<strong>de</strong> die stilte <strong>en</strong> <strong>rust</strong><br />
als leefkwaliteit opnieuw on<strong>de</strong>r <strong>de</strong> aandacht br<strong>en</strong>g<strong>en</strong>.<br />
<strong>Stilte</strong> heeft akoestische, creatieve, hel<strong>en</strong><strong>de</strong> <strong>en</strong> opvoedkundige<br />
aspect<strong>en</strong>. Steeds meer m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> ont<strong>de</strong>kk<strong>en</strong><br />
haar verb<strong>in</strong>d<strong>en</strong>d vermog<strong>en</strong> tuss<strong>en</strong> verschill<strong>en</strong><strong>de</strong><br />
sector<strong>en</strong> zoals leefmilieu, kunst <strong>en</strong> cultuur, erfgoed,<br />
gezondheid, landbouw, rechtspraak, toerisme, economie,<br />
on<strong>de</strong>rwijs… En dit over sociale <strong>en</strong> culturele<br />
verschill<strong>en</strong> van m<strong>en</strong>s<strong>en</strong> <strong>en</strong> groep<strong>en</strong> he<strong>en</strong>.<br />
Deze unieke visie over stilte – met C<strong>en</strong>trum Waerbeke<br />
als vertrekpunt – leid<strong>de</strong> tot het project stilte, <strong>rust</strong><br />
<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> <strong>in</strong> <strong>de</strong> kemp<strong>en</strong>. Partners zijn <strong>de</strong> geme<strong>en</strong>te<br />
Oud-Turnhout, Hofke van Chantra<strong>in</strong>e, Natuurpunt<br />
Educatie <strong>en</strong> Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong>.<br />
Geïnteresseerd<strong>en</strong> uit diverse discipl<strong>in</strong>es <strong>en</strong> sector<strong>en</strong><br />
werkt<strong>en</strong> mee aan <strong>de</strong>ze publicatie. Ze drag<strong>en</strong> bij aan<br />
e<strong>en</strong> groei<strong>en</strong>d maatschappelijk draagvlak voor stilte,<br />
<strong>rust</strong> <strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> als leefkwaliteit <strong>in</strong> <strong>de</strong> Kemp<strong>en</strong>. Deze<br />
brochure bevat ook e<strong>en</strong> korte film op dvd. Bei<strong>de</strong><br />
bied<strong>en</strong> <strong>ruimte</strong> voor <strong>in</strong>spiratie <strong>en</strong> zijn e<strong>en</strong> toetsste<strong>en</strong><br />
voor ie<strong>de</strong>re<strong>en</strong> die rond stilte <strong>en</strong> <strong>rust</strong> project<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
<strong>in</strong>itiatiev<strong>en</strong> opzet of bij <strong>de</strong>ze thematiek aansluit<strong>in</strong>g<br />
zoekt.<br />
c<strong>en</strong>trum waerbeke<br />
geme<strong>en</strong>te<br />
oud-turnhout<br />
Vorm<strong>in</strong>gplus Kemp<strong>en</strong>