Docentenhandleiding Lesprogramma Historisch Wolfslaar Over ...

Inleiding
Doelgroep
Opbouw en inhoud van het lesprogramma
Inhoud van de leskist
Organisatie van de les
Bijlagen
A Introductieverhaal groep 3 & 4
B Introverhaal groep 5 & 6
C Introverhaal groep 7
D Plattegrond groep 3 & 4
E Plattegrond groep 5 & 6
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Docentenhandleiding
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Over jonge Willem en zijn Kraaikop
Inhoudsopgave
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Inleiding
Breda heeft haar identiteit voor een groot deel te danken aan de vergroeiing van stad en landschap. In
een krans om de stad werd het landschap door de eeuwen heen verrijkt met landhuizen, buitenplaatsen
en landgoederen, zoals Wolfslaar. Wolfslaar ademt op een aantal plaatsen de sfeer van het verleden uit:
het landhuis, koetshuis, het park,Villa Wolfslaar en de bolle Akker
Het lesprogramma Historisch Wolfslaar bevat de thema‟s cultureel erfgoed en biodiversiteit omdat deze in
gebied Wolfslaar zo mooi verweven zijn. Het is belangrijk het levend erfgoed van Breda in de beleving
van kinderen levend te houden. Het Bredase Hoen, oftewel de Kraaikop is zo‟n voorbeeld van levend
erfgoed. Het resultaat is een interactief programma waarbij differentiatie is aangebracht in zowel inhoud
als de manier waarop de lesstof wordt aangeboden. Een lesprogramma dat in het teken staat van
beleven, fantaseren en ervaren.
Aan de hand van een verhaal; waarin Willem Wolfslaar, een boerenzoon die rond 1850 op deze boerderij
woonde, de hoofdrol speelt, worden leerlingen uit groep 3 t/m 8 aan de hand genomen om een kijkje terug
in de tijd te nemen.
De opdrachten vinden (afhankelijk van de leeftijdsgroep) plaats op het terrein van Boerderij Wolfslaar,
landgoed Wolfslaar en omliggend gebied.
Opdrachtgever: Bureau Cultureel erfgoed, gemeente Breda
Uitvoering en ontwikkeling: Bezoekerscentrum Wolfslaar , afdeling NME, gemeente Breda
Teksten: Karmijn Megens
Vormgeving: Skapareplan, Rob Hopstaken
Doelgroep
Doelgroepen
Het lesprogramma bestaat uit drie onderdelen, waarbij ieder onderdeel inspeelt op een andere
doelgroep binnen het basisonderwijs. Het lesprogramma is opbouwend geschreven, waardoor het
een terugkerend element kan vormen voor kinderen van groep 3 t/m 8. Daarnaast kan er ook
ingehaakt worden op ieder onderdeel.
Zie hieronder de onderwerpen die per doelgroep aan bod komen.
Groep 3 & 4
Voor leerlingen uit groep 3 & 4 is het uitgangspunt dat de lesstof herkenningspunten bevat die aansluiten
bij de leefwereld van deze doelgroep. De opdrachten moeten voorstelbare en herkenbare situaties zijn.
Om deze reden is er gekozen voor een breed scala aan opdrachten met onderwerpen als eten, spelletjes,
boerderijdieren zoals het bekende Bredase kippenras de Kraaikop, het werken op de boerderij en sporen
van vroeger. Als verwerkingsopdracht op school ontvangt de klas voor elke leerling een kleurplaat met
daarop Jonge Willem en zijn Kraaikop en andere boerderijdieren in een historisch tafereeltje.
Groep 5 & 6
Voor leerlingen uit groep 5 & 6 wordt er ingehaakt op begrippen die binnen de natuur- en
geschiedenislessen voorkomen. De opdrachten zijn uitdagend, doordat ze een extra element bevatten.
Zo wordt er een beroep gedaan op samenwerken, creativiteit en tenslotte wordt er aanspraak gemaakt op
het onderzoekend vermogen van de leerlingen. Dit alles door middel van opdrachten met onderwerpen
als graan, kippengedrag, meetopdrachten en natuurweetjes. Als verwerkingsopdracht op school ontvangt
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
de klas voor elke leerling een knipplaat om daarmee een 3-D kaart te maken met daarop „Groeten uit
Wolfslaar)
Groep 7&8
Leerlingen uit deze groepen gaan met GPS-appraten op pad om onderweg van alles te weten te komen
over Historisch Wolfslaar. Bij de opdrachten die in hun „mobiel‟ „staan kunnen zij punten scoren en een
letter krijgen. De letters vormen samen de oplossing voor het geheime kruid dat jonge Willem aan zijn
kippen voert.
Groep 8 gaat een stapje verder en kan (eventueel na de GPS-tocht te hebben gelopen) zelf een game
maken en die buiten tegen elkaar spelen. Zij gaan dan zelf op zoek naar elementen van „levend erfgoed
en natuur, bijvoorbeeld in de schoolomgeving en verwerken die in een computerspel. Deze game kan
buiten worden ge-upload met het GPS-apparaat. De leerlingen spelen dan hun zelfgemaakt games tegen
elkaar. Bezoekerscentrum Wolfslaar heeft hiervoor 15 apparaten te leen/te huur.
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Opbouw en inhoud van het lesprogramma
GROEP 3 & 4
Activiteit Toelichting Tijdsindicatie Locatie
Introductie
verhaal Aan de hand van een verhaal
worden de kinderen voorbereid op
hun bezoek aan de
kinderboerderij. In dit verhaal
maken de leerlingen kennis met
de familie Wolfslaar waarin speelt
Willem Wolfslaar, een boerenzoon
die in 1850 op deze boerderij
Kernactiviteit
Speuren naar
sporen
Spelletjes van
vroeger
Slaap kindje slaap
Kip ik heb je!
leefde, de hoofdrol speelt
Kinderen gaan aan de hand van
een metaaldetector op zoek naar
sporen van vroeger. Het zijn
echter niet alleen mensen die
sporen achterlaten, maar ook
dieren.
Kunnen de kinderen deze
herkennen?
Tegenwoordig hebben kinderen
vaak een computer of kijken ze
televisie. Vroeger bestond dat
allemaal nog niet en speelden de
kinderen hele andere
spelletjes……… of misschien toch
niet? Aan de hand van en oude
plaat met oude kinderspelen gaan
de kinderen aan de slag!
Lang geleden werden kruiden
voor allerlei doeleinden gebruikt.
De kinderen maken bij deze
opdracht kennis met een oud
gebruik van vroeger.
Op de boerderij bij Willem liepen
veel dieren rond. Waaronder
kippen. Niet alleen zijn grote trots
de Kraaikop, maar ook andere
rassen.
Bij deze opdracht stellen de
kippen zich aan de kinderen voor
en moeten zij aan de hand van
een puzzel het uiterlijk bepalen.
Als klap op de vuurpijl mogen ze
zichzelf ook nog een beetje kip
voelen.
30 min. School
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar
A1 en A2 op de plattegrond
minimaal 15 min.
maximaal 45 min.
groep 3 t/m 8
Bezoekerscentrum Wolfslaar
B op de plattegrond
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar
C1 en C2 op de plattegrond
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar
D op de plattegrond

Thee zetten van
kruiden
Handen uit de
mouwen
Verwerking
Tijdens de intensieve opdrachten
zou dit een opdracht kunnen zijn
om even bij te komen.
Dit is eventueel mogelijk in
combinatie met een
pauzemoment.
De kinderen maken een
zelfgemaakt theezakje met
kruiden uit de kruidentuin en
maken hun eigen citroenthee.
Het werken op de boerderij viel
vroeger niet mee. Willem moest
hard werken en had wel wat huko
van de kinderen kunnen
gebruiken. Gekleed in een overal
en klompen helpen de kinderen
het terrein schoon houden en
ervaren ze hoe het is om een koe
te melken….. met de hand
uiteraard, want vroeger hadden
ze ook geen melkmachine!
Kleurplaat De kleurplaat met daarop Willem
en zijn dieren als afsluiting van
het lesprogramma
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar
E op de plattegrond
45 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar
F1 en F2 op de plattegrond
groep 3 t/m 8
School
GROEP 5 & 6
Activiteit Toelichting Tijdsindicatie Locatie
Introductie
verhaal Aan de hand van een verhaal
worden de leerlingen voorbereid
op hun bezoek aan de
kinderboerderij en het landgoed.
Dit verhaal gaat over één van de
avonturen van Willem Wolfslaar
Kernactiviteit
Grassen en granen
Er als de kippen bij
zijn
en speelt zich af in 1851.
Wat zijn grassen en wat zijn
granen en wat is hier nu het
verschil tussen? De leerlingen
leren kijken naar granen die de
vader van Willem vroeger op het
land verbouwden. Daarnaast
gaan ze als een echte molenaar
aan de slag
Willem keek graag naar zijn
kippen en wie goed naar de
kippen kijkt, kan nog veel
ontdekken. Wat laat het
kippengedrag nu eigenlijk zien?
30 min. School
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
A op de plattegrond
30 min. . Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
B op de plattegrond

IJskelder
Dat is uit de kunst!
Een vriezer zonder elektriciteit in
je tuin! Dit klinkt vreemd, maar als
de leerlingen op deze plek goed
naar het landgoed kijken, kunnen
ze deze ontdekken. Na uitleg over
de ijskelder kunnen de leerlingen
die goed samenwerken bij dit spel
laten zien of ze geschikt zouden
zijn om als bedienden voor de
Barones te werken.
In de tijd van de Barones werd er
geschilderd met bomen. Bij deze
opdracht gaan de leerlingen zelf
creatief aan de slag. Kijkend door
een lijst schetsen zij het landhuis.
Meten is weten Moet je altijd meten om iets over
de natuur te weten? De natuur
laat ons soms signalen zien
waardoor je ook zonder te meten
achter dingen kunt komen. Maar
weten de leerlingen dat je kunt
meten hoe hoog een boom is
zonder gebruik te maken van een
ladder? En ook zonder naar de
jaarringen te kijken kun je
erachter komen hoe oud een
Weetjes over
moeder natuur
Verwerking
boom is.
In de natuur liggen de
muziekinstrumenten en snoepjes
voor het oprapen. Wie durft er
een brandnetelsnoepje te eten?
Ook maken de leerlingen kennis
met een oud gebruik van vroeger.
3D-knipplaat Een kleurige knipplaat in 3D laat
Willem een beetje meer tot leven
komen. Een creatieve opdracht
waarbij ruimte is voor eigen
invulling.
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
C op de plattegrond
30 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
D op de plattegrond
40 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
E op de plattegrond
40 min. Bezoekerscentrum Wolfslaar en
omgeving
F op de plattegrond
groep 3 t/m 8
School
GROEP 7
Activiteit Toelichting Tijdsindicatie Locatie
Introductie
verhaal Aan de hand van een verhaal
worden de leerlingen voorbereid
op hun bezoek aan het landgoed.
Dit verhaal gaat over één van de
avonturen van Willem Wolfslaar
en speelt zich af in 1851.
Kernactiviteit
GPS-tocht Na een korte instructie bij het
Bezoekerscentrum Wolfslaar,
gaan de kinderen in teams het
30 min. School
1,5 - 2 uur Bezoekerscentrum Wolfslaar,
landgoed en omgeving

Evaluatie gelopen
tochten
gebied in. Indien gewenst onder
begeleiding van ouders. Tijdens
de tocht, met GPS-apparaat
(mobiel) krijgen de kinderen
opdrachten en vragen waarbij ze
punten kunnen verdienen. Ook
krijgen ze hints voor de oplossing
van het geheime kruid. Als de
speeltijd is afgelopen , krijgen zij
een melding op hun mobiel en
komen zij terug naar het
beginpunt..
Later kan in de klas via internet
bekeken worden hoe de teams
gelopen hebben en of zij de juiste
antwoorden hadden. De groep
met de meeste punten, de snelste
tijd en de goede oplossing wint
het spel.
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
30 min. . school
GROEP 8
n.b. stap 1, 2 en 3 zijn facultatief. Hiervoor kan ook een alternatief in eigen
schoolomgeving worden gevonden.
Activiteit Toelichting Tijdsindicatie Locatie
Introductie
1. Verhaal Aan de hand van een verhaal
worden de leerlingen voorbereid
op hun bezoek aan het landgoed.
Dit verhaal gaat over één van de
avonturen van Willem Wolfslaar
en speelt zich af in 1851.
Kernactiviteit
2. GPS-tocht Na een korte instructie bij het
Bezoekerscentrum Wolfslaar,
gaan de kinderen in teams het
gebied in. Indien gewenst onder
begeleiding van ouders. Tijdens
de tocht, met GPS-apparaat
(mobiel) krijgen de kinderen
opdrachten en vragen waarbij ze
punten kunnen verdienen. Ook
krijgen ze hints voor de oplossing
van het geheime kruid. Als de
speeltijd is afgelopen , krijgen zij
een melding op hun mobiel en
komen zij terug naar het
3. Evaluatie
gelopen tochten
beginpunt..
In de klas kan via internet
bekeken worden hoe de teams
gelopen hebben en of zij de juiste
antwoorden hadden. De groep
met de meeste punten, de snelste
tijd en de goede oplossing wint
het spel.
30 min. School
1,5 - 2 uur Bezoekerscentrum Wolfslaar,
landgoed en omgeving
30 min. . school
Huiswerkinstructie De leerlingen gaan in hun enige 60 min. Eigen schoolomgeving of gebied
groep 3 t/m 8

Instructie maken
Game
Games buiten
spelen
Evaluatie gelopen
„games‟
schoolomgeving op zoek naar
Bredase historische punten
„levend erfgoed‟ of een
combinatie met andere thema‟s.
De leerkracht bepaald de
maximale straal. Ze bekijken
leuke punten/ gebouwen/ oude
bomen en maken hiervan foto‟s of
filmpjes. Ook verzinnen zij een
spannend verhaal waar hun tocht
over zou kunnen gaan. Als
houvast is hiervoor een lesbrief
ontwikkeld.
Instructie en uitvoering invoeren
van vragen en opdrachten in het
computerprogramma. Indien
onder begeleiding vanuit
Bezoekerscentrum zijn hieraan
kosten verbonden.
Leerlingen gaan buiten op pad om
de gemaakt games tegen elkaar
te spelen
In de klas kan via internet
bekeken worden hoe de teams
gelopen hebben en of zij de juiste
antwoorden hadden. De groep
met de meeste punten, de snelste
tijd en de goede oplossing wint
het spel.
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
groep 3 t/m 8
naar keuze
2 uur Computerlokaal school ( per
tweetal 1 computer)
1-2 uur Schoolomgeving of gebied naar
keuze
30 min. school

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Inhoud van de lestassen
Groep 3 & 4
Bij deze doelgroep heeft iedere opdracht een eigen tas. De inhoud hiervan is voor uw komst
gecontroleerd. De tassen bevinden zich op een centrale plek op het terrein van de
kinderboerderij. Na iedere opdracht brengt u de tas terug naar deze plek en wisselt u deze in
voor een andere opdracht die beschikbaar is. Deze benodigdheden staan ook op de
opdrachtenkaarten vermeld die u tijdens het lesprogramma meekrijgt.
Naam tas Inhoud
Tas 1:
Speuren naar sporen
Tas 2:
Slaap kindje slaap
Tas 3:
Thee zetten van
kruiden
Tas 4:
Spelletjes van vroeger
Tas 5:
Kip ik heb je!
Tas 6:
Handen uit de
mouwen
- 3 ijzeren voorwerpen (munt, sleutel, hoefijzer)
- 3 blinddoeken
- 3 afdrukken van diersporen (vos, koe, kip)
- botje
- braakbal in potje
- plaat met foto „Onze lieve vrouwenbedstro‟ en Zwartblesschaap
- zakje met geur van „Onze lieve vrouwenbedstro‟
- thermoskan met heet water (!)
- ronde lapjes stof
- bekers
- schaar
- plaat met foto Citroenmelisse en Munt
- poster kinderspelletjes van Pieter Breughel
- springtouw
- zakdoek
- 6 tollen
- 9 puzzelstuken
- 6 omslagdoeken
- 6 bretels
- sleutel klompenkast
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Groep 5 & 6
Bij deze doelgroep heeft iedere groep zijn eigen tas. De inhoud hiervan is voor uw komst
gecontroleerd. Hieronder is de inhoud van een tas per opdracht beschreven .
Deze benodigdheden staan ook op de opdrachtenkaarten vermeld die u tijdens het
lesprogramma meekrijgt.
Inhoud
- nietmachine (Grassen en Granen)
- papieren zakjes
- stopwatch
- 6 schrijfplankjes (Er als de kippen bij zijn)
- 6 werkbladen „Pikorde‟
- 6 potloden
- 6 puzzelstukken (IJskelder)
- 3 koksmutsen
- 3 hoedjes van een dienstmeid
- 2 ijstangen
- 6 suikerklontjes
- 2 wijnglazen
- 6 werkbladen „tekenopdracht‟ (Dat is uit de kunst!)
- 6 schilderijenlijstjes
- puntenslijper
- gum
- (6 schrijfplankjes al eerder genoemd)
- (6 potloden, al eerder genoemd)
- 3 kompassen (Meten is weten)
- 3 meetlinten
- 3 hoogtemeters
- rekenmachine
Groep 7 &8
groep 3 t/m 8
(Weetjes over moeder
natuur heeft geen
materiaal nodig)
Bezoekerscentrum wolfslaar beschikt over 15 GPS-apparaten (Nokia-mobieltjes). Deze zijn
voor de GPS-tocht en maken van eigen games te huur/te leen. Voor meer informatie belt u
de balie van het Bezoekerscentrum: tel. 076-5294459.

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Organisatie van de les
De organisatie omtrent het lesprogramma Historisch Wolfslaar voor groep 3 t/m/ 6 bestaat
uit de volgende onderdelen:
- introductie op school
- voorbereiding op het bezoek
- kernactiviteit op en om het terrein van Bezoekerscentrum Wolfslaar
- verwerking op school
Introductie op school
In de voorbereidingsles leest u het verhaal voor (zie bijlage A en B ).
Het verhaal is bedoeld om de leerlingen in de sfeer van toen te brengen. Als controle kunt u
enkele vragen stellen.
- Wie hoort er bij de familie Wolfslaar?
- Door welk dier werd Willem op zolder verrast?
- Wat kocht vader op de markt voor Willem?
- enz
U kunt hier eventueel een opdracht aan toevoegen waarbij de kinderen het gezin Wolfslaar
moeten tekenen.
Voorbereiding voor het bezoek
Verdeel de klas in groepjes van maximaal 6 leerlingen.
Zorg dat ieder groepje een begeleider heeft.
Tevens het vervoer naar de kinderboerderij dient geregeld te worden
Bepaal voorafgaand aan het bezoek welke opdrachten (zie bijlage C) u op het terrein wilt
uitvoeren. Dit kan aan de hand van de onderwerpen die u aanspreken of de tijd die u heeft.
Bedenk dat het aantal opdrachten minimaal gelijk moet zijn aan het aantal groepjes
leerlingen! (Let op: bij groep 5 & 6 is het ook belangrijk om de volgorde van de opdrachten te
bespreken, zodat er een carrousel ontstaat. Op deze manier lopen de groepjes elkaar niet in
de weg)
Vertel de begeleiders wat er van hen verwacht wordt.
U kunt ze bijvoorbeeld een paar dagen van tevoren alvast een kopie geven van de
opdrachten, zodat ze zich kunnen inlezen en inleven in de les.
(Tip: als iedere begeleider een mobiele telefoon bij zich heeft is het handig om elkaars
nummer te noteren. Dit in verband met het feit dat je niet altijd zichtbaar bent voor elkaar.
Telefoonnummer baliemedewerkster: 076 - 529 44 59)
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Bezoek aan de kinderboerderij
Meldt u bij aankomst bij de baliemedewerkster van het Bezoekerscentrum. Zij geeft u de
benodigde materialen, bestaande uit de opdrachtenboekjes en tassen en eventuele
instructies.
Groep 3 & 4
- Bespreek vooraf een tijd waarop alle groepjes weer samen om te stoppen.
- Iedere begeleider kiest een opdracht met bijbehorende tas.
- Zoek in het opdrachtenboekje de bijbehorende opdrachtenkaart.
- Loop naar de plaats die bij deze opdracht op de plattegrond staat aangegeven.
- De begeleider leest de tekst op de opdrachtenkaart voor.
- De kaders met een „boekje‟ als symbool zijn voorleesteksten voor de begeleider.
- De kaders met een „handje als symbool is de opdracht voor de leerlingen.
- Houd de tijd van de opdrachten in de gaten.
- Wanneer de opdrachten voltooid zijn, check dan de inhoud van de tas.
- Loop terug naar de centrale plek en lever de tas weer in.
- Kies een nieuwe opdracht met bijbehorende tas
- Aan het einde van de les verzoeken wij u om alle materialen weer in te leveren bij de
baliemedewerkster
Groep 5 & 6
- Bespreek vooraf een tijd en plaats waarop alle groepjes samen komen om te
stoppen.
- Ieder groepje krijgt zijn eigen tas en opdrachtenboekje
- Loop naar de plaats die bij deze opdracht op de plattegrond staat aangegeven. Denk
hierbij aan de vooraf afgesproken volgorde. . (Tip: laat de leerlingen de weg wijzen)
- De kaders met een „boekje‟ als symbool zijn voorleesteksten. Dit kan door zowel een
begeleider als een leerling. (Let op: in het geval van een leerling, laat deze dan niet
de schuin gedrukte tekst lezen, omdat dit het antwoord is op een vooraf gestelde
vraag!)
- De kaders met een „handje als symbool is de opdracht voor de leerlingen.
- Houd de tijd van de opdrachten in de gaten
- Check na iedere opdracht of alle materialen weer in de tas zitten.
- Aan het einde van de les verzoeken wij u om alle materialen weer in te leveren bij de
baliemedewerkster
Groep 7
- Bespreek vooraf een tijd en plaats waarop alle groepjes samen komen om te
stoppen.
- U krijgt een instructie voor het gebruik van de mobieltjes.
- Ieder team krijgt zijn eigen mobiel (GPS-apparaat)
- Spreek een eindtijd af.
- Houd de tijd van de opdrachten in de gaten
- Aan het einde van de les verzoeken wij u om alle materialen weer in te leveren bij de
baliemedewerkster
Groep 8
- In overleg met een medewerker van het Bezoekerscentrum Wolfslaar bepaalt u het
programma en de verschillende onderdelen.
groep 3 t/m 8

A Introductieverhaal groep 3 & 4
Jonge Willem en zijn Kraaikop
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Bijlagen
Lang geleden nog voordat jullie opa en oma geboren waren bestond deze plek al.
Natuurlijk zag het er toen wel anders uit dan nu. Zo was de weg hier naartoe vroeger
een zandpad en een zwembad bestond toen nog helemaal niet.
Op deze plek stond de boerderij van de familie Wolfslaar. De familie Wolfslaar
bestond uit vader, moeder en hun 4 kinderen.
Willem van 11 jaar is hun oudste zoon. Een dromerige jongen die dol is op de natuur.
Als het even kan, klimt hij in de bomen of staat hij tot zijn knieën in de sloot om te
kijken wat daar allemaal in leeft. Maar omdat hij de oudste is, moet hij ook hard
meewerken op de boerderij.
Koen is het jongere broertje van Willem. Hij is 8 jaar oud. Alles wat zijn broer Willem
doet vindt Koen ook interessant. Als je Willem ziet lopen, dan kan je er vanuit gaan
dat Koen in de buurt is. Koen is de ondeugende jongen van het stel. Hij houdt niet zo
van werken, al moet ook hij meehelpen. Toch speelt hij liever riddertje.
Pleun is de tweelingzus van Koen. 8 Jaar oud, maar al een echt dametje. Ze helpt
haar moeder in het huis met de was, eten koken en het verzorgen van haar kleine
zusje Jet.
Jet is nog maar een baby van een paar maanden oud.
Dit verhaal gaat over één van de avonturen van Willem. Willem ligt ‟s nachts in de
bedstee samen met Koen en Pleun. Het is nog donker, maar in de verte hoort Willem
de haan kraaien. Zijn broertje en zusje slapen nog, maar Willem moet aan het werk.
Iedere ochtend staat hij vroeg op en begint hij met het voeren van de dieren. In de
schuur komt hij zijn vader tegen. „Goedemorgen jongen………. heb je goed
geslapen?‟ Willem knikt en met samengeknepen ogen gaat hij op zoek naar de
emmer voor het kippenvoer.
Terwijl hij over het erf sjokt hoort hij in de verte een paard in galop. Hij herkent het
paard van de Eigenaresse van het landgoed: Charlotte Storm-Cuypers. Zij woont in
het landhuis Wolfslaar aan het einde van het pad.
Waar zou ze naartoe gaan? Misschien gaat ze wel naar de markt in de stad? Willem
vraagt zich af of hij ooit de kans krijgt in de zijn leven om in zo‟n mooie koets te
zitten. Terwijl hij dit voor zich ziet, hoort hij zijn moeder roepen. WILLEM………. DE
PAP IS KLAAR!
In de boerderij zitten zijn vader, moeder, broertje en zusje al aan tafel. Jet ligt nog
lekker te slapen in de armen van haar moeder. Soms verlangt Willem terug naar de
tijd dat hij ook nog zo klein was. Toen hoefde je lekker nog niks. Willem zijn moeder
heeft een grote pan pap gekookt. Terwijl iedereen zijn pap naar binnen slurpt, begint
vader te kuchen.
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Willem ziet zijn vader naar zijn moeder kijken, die vriendelijk met een lach op haar
gezicht naar vader knikt.
Vader schraapt zijn keel… AHUM……….Willem, zoon van me. Willem merkt dat
vader iets belangrijks wil zeggen. Terwijl Koen en Pleun vlug dooreten om de laatste
restjes pap binnen te krijgen, legt Willem zijn houten lepel neer.
Vader vertelt over zijn bezoek aan mevrouw Charlotte Storm-Cuypers gisteravond
laat.
Zoals iedere maand belde vader bij de poort van mevrouw Storm-Cuijpers aan om
geld te geven voor de huur van de grond. Ze hadden een goede oogst gehad en ze
hadden de tarwe voor een mooie prijs verkocht aan de man van de molen. Vader gaf
met een tevreden lach het geld aan het personeel dat met een lantaarn naar de poort
kwam gelopen. Daar waar vader altijd zijn hand door de tralies stak om het geld te
geven, opende het personeel van de Barones de poort en vertelde dat de Barones
hem wilde spreken.
Vader was verbaasd. In al die jaren dat hij de grond huurde van de Barones, was er
nog nooit één dag geweest dat hij voet had gezet op het landgoed binnen de hoge
hekken van het landhuis.
In de grote gang van het landhuis kwam de Barones vader tegemoet gelopen en
vertelde het volgende; (deftige toon) Meneer Wolfslaar……. Ik heb me door mijn
tuinman laten vertellen dat u in het bezit bent van het kippenras de Kraaikop? Ehm
Ehm, jawel mevrouw antwoordde vader. Hij begreep niet goed waar ze met haar
verhaal naartoe wilde, maar dat werd snel duidelijk. Over twee maanden verwacht ik
vrinden uit België. Volgens mijn tuinman zou het een goede zaak zijn als hier wat
kippen zouden rondlopen die de grond een beetje los maken met hun gescharrel. Nu
begrijpt u, dat ik als “dame uit hogere kringen” , niet zomaar genoegen neem met
elke willekeurige kip. Ik wil status en rijkdom uitstralen en volgens mijn tuinman is
UW Kraaikop hiervoor geschikt. Ik kan uiteraard niet voor schut staan ten opzichte
van mijn vrinden.
Mevrouw Storm-Cuypers en vader Wolfslaar kwamen tot een afspraak. Hij zou haar
drie Kraaikoppen leveren en in ruil daarvoor zou zij vader betalen met echte munten!
Willem wist niet wat hij hoorde. Had de Barones dit echt aan hen gevraagd? De
Kraaikoppen waren vader zijn grote trots. Een kam hadden ze niet, waardoor ze op
een kraai lijken( zie foto in handleiding). Ze legde niet heel veel eieren, maar ze
zagen er schitterend uit. Vader was dol op al zijn dieren, maar hen had hij allemaal
nodig voor het eten wat ze boden of het werk wat ze verzette. Vader zijn
Kraaikoppen waren een cadeau geweest van de broeder uit het klooster. Vader had
hem een keer geholpen en als bedankje had de man hem 2 Kraaikoppen gegeven.
Sorry, Wolfslaar, had hij gezegd. Ik heb dan wel geen munten, maar deze komen
vast ooit van pas. Wees er zuinig op! Zo gezegd zo gedaan, niemand van de
kinderen mocht ooit bij de kippen in de buurt komen.
„Maar…. Waarom vertelt u me dit vader?‟zei Willem toen zijn vader uitgesproken
was.
„Willem, je bent een goede jongen, werkt hard en volgens mij wordt het tijd dat ik je
als mijn oudste zoon een extra bijzondere taak geef.‟ „Ik wil dat jij voor de
kraaikoppen gaat zorgen. Zorg goed voor de hen en de haan. Zorg dat de hen een ei
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
uitbroed, zodat ik mevrouw Charlotte Kuypers straks 3 kippen kan geven. Het lijkt
een eenvoudige taak, maar onthoud goed dat de vossen ‟s nachts gaan jagen!‟
En zo gebeurde het dat Willem vanaf dat moment iedere dag begon met zijn zorg
voor de Kraaikoppen. Hij had het gaas gecontroleerd om te kijken of het stevig
genoeg was, hij voerde hen de beste maïskorrels, ververste hun water wel drie keer
per dag en maakte iedere dag het hok tot in de puntjes schoon. Daar kwam ook nog
een extra taak bij, namelijk dat hij ‟s nachts zijn bed uitging om te kijken of hij de vos
tegenkwam.
Daarvoor was hij in de oude schuur gaan slapen naast het kippenhok. Het was
midden in de zomer, dus hij zou het ‟s nachts niet koud krijgen. Een extra voordeel
was dat er zoveel kieren en spleten in de schuur zaten dat hij hoopte de vos te horen
als hij op bezoek kwam.
Op een avond toen het al begon te schemeren en Willem in slaap probeerde te
komen hoorde hij buiten een roep. Willem herkende het geluid meteen. Hij klom de
ladder op naar het bovenste gedeelte van de schuur en keek naar buiten. Ja hoor,
daar in de verte zag hij iets bewegen. Het was de steenuil die vorig jaar a kind e
knotwil aan de rand van het erf had zitten broeden. Het zag ernaar uit dat ze een
muis had gevangen. Willem lachte, ha dan is Pom hun kat niet meer de enige die op
zoek is naar muizen op de boerderij. Willem sloop weer terug naar zijn bed en
bedacht dat hij morgen als eerste tegen Koen en Pleun zou vertellen dat ze weer
braakballen konden gaan pluizen. Ze maakten er een sport van om zoveel mogelijk
botjes te vinden. (weten jullie wat braakballen zijn? Uilen zijn roofvogels, die
voornamelijk 's nachts op jacht gaan. De prooidieren die ze te pakken krijgen,
slokken ze volledig op. Maar haren, veren, botten en delen van insecten die niet
verteerbaar zijn, moeten ze weer naar buiten werken, daarom braken uilen enige tijd
na hun maaltijd braakballen uit.)
De eerste maand na de afspraak met Charlotte Kuypers verliep prima. Ze hadden
met de familie afgesproken om de eieren van de Kraaikoppen niet meer te rapen in
de hoop dat de hen erop zou gaan broeden. En ja hoor, al het harde werken van
Willem was niet voor niets geweest. Op een ochtend trof Willem de hen niet
scharrelend door het hok, maar met haar veren bol in haar broedhok. Ze had 4
eieren gelegd.
Na die dag duurde het 21 dagen tot de eieren uitgebroed waren. Willem deed die
drie weken nog beter zijn best dan anders. Het mocht niet mislukken!
Op een zonnige donderdagmorgen sprong Willem uit bed. De eieren konden nu ieder
moment uitkomen.
Hij nam niet eens de moeite om zich om te kleden en holde in zijn pyjama het erf op.
Toen hij zag dat het broedhok leeg was trok hij wit weg. Het zou toch niet zo zijn dat
de vos was langs geweest?
Nee hoor, toen hij het hok doorkeek zag hij daar de hen lopen met 4 kuikens om haar
heen. „Yes, jippie‟, riep Willem, „het is gelukt!‟. Zijn broer en zusje kwamen op het
gejuich af terwijl ze de slaap nog een beetje uit hun ogen wreven. „Willem, wat is hier
aan de hand?‟, zei zijn vader. Maar toen zag ook vader de kuikens. Hij gaf Willem
een klopje op zijn schouder. „Klasse jongen! We laten ze nog even een paar weken
aansterken en dan breng ik ze naar het landhuis! Maar wat zullen we eigenlijk met
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
de vierde kip doen? We hebben Charlotte Kuypers er tenslotte maar drie beloofd?‟
Willem dacht na. Eigenlijk wilde hij er wel één houden, maar hij vond het ook zielig
om de broertjes en zusjes van elkaar te scheiden. Daarom antwoordde hij wijs: „Als
je de vierde kip ook aan kunt verkopen dan moet je dat misschien maar doen,
misschien kun je iets voor jezelf kopen van het extra geld?‟
Vader keek hem even aan en draaide zich toen om.
De weken die daarna volgde, genoten de kinderen van de kuikens. Het dons
veranderde al langzaam in veren. En de kuikens waren al druk bezig met scharrelen.
Het zou niet lang duren of het kippenhok werd te klein. Daarom bracht vader de
kuikens naar Charlotte. Ze had heel tevreden gekeken toen vader de kuikens liet
zien. Vader had ook gezien waar ze terecht waren gekomen. De kuikens konden vrij
door de grote tuin lopen. Ze hadden het goed bij het landgoed. En vader had er een
aardig zakcentje mee verdiend.
Toch wilde hij niet al het geld in eigen zak steken. Willem had zo zijn best gedaan!
Hij merkte aan zijn zoon dat het geen kleine jongen meer was. Daarom besloot hij
om als hij de volgende keer naar de markt ging een mooie tol voor Willem te kopen.
Koen en Pleun zouden een springtouw krijgen en zijn vrouw een mooi nieuw schort.
Voor zichzelf zou hij kijken naar een nieuw overal en baby Jet die zou hij alvast blij
maken met een paar nieuwe klompjes.
groep 3 t/m 8

B Introductieverhaal groep 5 & 6
Jonge Willem en zijn Kraaikop
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Dit verhaal gaat over één van de avonturen van Willem Wolfslaar. Willem Wolfslaar
woonde heel lang geleden rond 1851, dit was nog voordat jullie opa en oma geboren
waren, op de boerderij waar nu de kinderboerderij is. Natuurlijk zag het er in die tijd
wel wat anders uit dan nu. Zo was de weg naar de boerderij een stoffig zandpad en
het zwembad tegenover de boerderij bestond in die tijd nog helemaal niet.
Op deze plek stond de boerderij van de familie Wolfslaar. De familie Wolfslaar
bestond uit vader, moeder en hun 4 kinderen.
(Wanneer de leerlingen in groep 3&4 ook aan dit lesproject hebben deelgenomen,
zullen ze onderstaande stuk tekst wellicht nog herkennen. Misschien kunt u hier naar
refereren?)
Willem van 12 jaar is hun oudste zoon. Een dromerige jongen die dol is op de natuur.
Als het even kan, klimt hij in de bomen of staat hij tot zijn knieën in de sloot om te
kijken wat daar allemaal in leeft. Maar omdat hij de oudste is, moet hij ook hard
meewerken op de boerderij.
Koen is het jongere broertje van Willem. Hij is 9 jaar oud. Alles wat zijn broer Willem
doet vindt Koen ook interessant. Als je Willem ziet lopen, dan kan je er vanuit gaan
dat Koen in de buurt is. Koen is de ondeugende jongen van het stel. Hij houdt niet zo
van werken, al moet ook hij meehelpen. Toch speelt hij liever riddertje.
Pleun is de tweelingzus van Koen. 9 Jaar oud, maar al een echt dametje. Ze helpt
haar moeder in het huis met de was, eten koken en het verzorgen van haar kleine
zusje Jet.
Jet is nog maar een kindje van 1,5 jaar oud.
Alle grond rondom de boerderij was van de rijke mevrouw Charlotte Storm-Cuijpers.
Misschien kennen jullie haar landhuis wel aan het einde van de Wolfslaardreef? Dit
verhaal gaat over één van de avonturen van Willem.
Het was een warme zomer geweest. De haveropbrengst was nog nooit zo goed
geweest. Willem had op sommige dagen wel meer dan 12 uur op het land moeten
werken. Koen had het voeren van de dieren van hem overgenomen, zodat Willem
zijn vader op het land kon helpen.
Alleen het voeren van de Kraaikoppen bleef hij zelf doen. Dit was een belangrijk
klusje wat zijn vader hem vorig jaar had toevertrouwd en dat stond hij niet graag af.
Pleun en zijn moeder zorgde iedere dag voor een lunchpakketje. Vaak bestond dit uit
een berg boterhammen en een halve bus melk wat ze samen met het gereedschap
op een kar zette. Vader liep dan vooruit en trok de kar naar het stuk land dat ze die
dag zouden bewerken. Willem gaf Jet nog een kus op haar voorhoofd. „Doei lieve
zus‟, hij wist dat als hij ‟s avonds thuis zou komen hij haar niet meer zou zien. Jet lag
dan allang te slapen.
De volgende dag waren het echter niet alleen de boterhammen en melk die
klaarstonden. Moeder had er ook 2 appels uit eigen boomgaard bij gelegd en dit keer
waren het geen droge boterhammen, maar waren ze besmeerd met honing. Buiten
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
stond Saar al klaar, zo noemde Pleun het werkpaard. Daarachter was de wagen met
haver gebonden. Normaal ging vader altijd alleen naar de markt, maar waarom lagen
er dan 2 appels op tafel?
Waar Willem stiekem op hoopte, bleek waar. Voor het eerst in zijn leven mocht hij
mee naar de markt. Het was 2 dagen lopen en dat viel niet mee, maar toch liet
Willem zich niet kennen. Hij had gemakkelijk op de wagen kunnen zitten, maar vader
liep vaak naast Saar, dus dat deed Willem ook maar.
Onderweg kwamen ze van alles tegen. Vader leerde Willem brandnetelsnoepjes
maken, leerde hem op eikeldopjes fluiten en tenslotte liet hij zien hoe een kompas
werkte. Maar soms liepen ze ook uren zonder iets tegen elkaar te zeggen. De
weinige momenten dat Willem op de wagen lag keek hij naar de wolken die over hem
heen dreven. Hij zag er allerlei figuren in; van dieren tot kastelen.
Op de markt aangekomen wist Willem niet wat hij zag. Hij had nog nooit zoveel
mensen bij elkaar gezien. De vader van Willem zag wat een indruk het op zijn zoon
maakte. Hij glimlachte en wreef Willem even door zijn haren. De molenaar was
tevreden over de oogst en had de vader van Willem een mooi bedrag voor gegeven.
Eenmaal thuis aangekomen dacht Willem nog veel na over zijn avontuur. Ze hadden
onderweg in het veld geslapen en op het marktplein had hij gekeken naar de
kinderen die rondliepen in oude vodden. Ze speelden spelletjes die hij niet kende.
Iets met een tol had hij hen horen zeggen. Het leven in de stad bleek heel anders
dan zijn leven. Hij wist niet wat hij nu leuker vond. De geur in de stad beviel hem niet
zo, nee; geef mij maar de frisse buitenlucht rond de boerderij, dacht Willem. Wat hij
echter wel interessant vond waren de kinderen die stiekem fruit bij de marktkraam
hadden gestolen. Hij had hen onder de kraam zien wachten, tot ze konden toeslaan.
Hij zou zoiets nooit durven, maar toch zou Willem ook weleens iets stiekem willen
doen. De dagen op de boerderij leken allemaal zo op elkaar.
Nu de drukke oogsttijd voorbij was, kreeg Willem aan de eind van de middag wat tijd
voor zichzelf. Het liefst bracht hij dit door, op het terrein buiten de boerderij. Hij was
wat ouder en zijn ouders vonden het geen probleem als hij wat verder bij de boerderij
vandaan ging spelen. Zolang hij de stem van zijn moeder maar kon horen, op het
moment dat zij hem riep voor het eten.
Een tijd geleden had hij op het landgoed van Charlotte Storm-Cuijpers een stuk in
het hek ontdekt waar de spijlen ver genoeg uit elkaar stonden, zodat Willem er net
tussen paste. Hij had dit ontdekt toen hij met zijn katapult zijn mooiste steen op het
landgoed had geschoten. Hij wilde zijn steen persé terughebben en besloot deze te
halen. Vandaag wilde hij nog weleens een kijkje nemen. Hij gluurde vanachter een
eik naar het landgoed. Willem zag tuinmannen aan het werk en bedienden die ijs
vanuit de ijskelder naar de keuken brachten. Daar hoorde hij potten en pannen
rinkelen, terwijl het water hem in zijn mond liep door de geur van het eten dat bereid
werd. De koets bij het koetshuis stond er niet, dus de Barones was van huis.
Op het terrein zag hij de Kraaikoppen lopen die hij vorig jaar had grootgebracht en
aan Charlotte had verkocht. Zijn vader was trots op hem geweest. Hier leken de
kraaikoppen veel dikker dan die van hem. Het deed hem goed om te zien dat er goed
voor ze gezorgd werd.
Terwijl hij het reilen en zeilen op het landgoed in de gaten hield, viel zijn oog plots op
iets donkers tussen de struiken. Het maakte een hoog piepgeluid. Eigenlijk wilde hij
er wel naar toe, maar dan moest hij door het hek over het grasveld sluipen naar de
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
struik onder de hoge boom. Als ze hem zouden betrappen was hij nog niet jarig! Hij
dacht aan de strenge woorden van zijn moeder. “Willem, je mag overal spelen, maar
oh wee als je op het landgoed komt van mevrouw Storm-Cuijpers.” Misschien
moesten zijn ouders dan wel uit de boerderij die ze van haar pachtten. Echt waar; zo
ernstig klonk haar stem.
Maar dit beestje was in nood, dat hoorde hij aan het geluid. Hij twijfelde één
seconde, maar kroop toen door het hek en liep met een versnelde pas naar de struik.
Hij dook er tussen zodat niemand hem zag. En ja hoor, daar zag hij wat het was. Het
was een jonge kraai.
Willem keek omhoog, de kruin van de boom zat meters boven hem. Uit de boom
kwam hetzelfde geluid. De kraai moest uit zijn nest gevallen zijn, terwijl hij nog niet
kon vliegen. Terugzetten in het nest was geen optie. De boom was veel te hoog,
misschien wel 15 meter. Er zat niks anders op dacht Willem. Van zijn blouse onder
zijn overal maakte hij een buideltje door de punten omhoogt te trekken. Hij pakte de
jonge kraai en legde hem in zijn blouse. De kraai was even in paniek, maar doordat
het donker en warm was onder Willem zijn overal werd hij snel rustig.
In de verte hoorde hij de stem van moeder; „Willem, waar ben je? We gaan nú eten!‟.
Hij moest echt naar huis, maar in de verte hoorde hij het geluid van de hoeven van
de paarden. De koetsier stapte voor het hek van de koets en opende de poort.
Vervolgens stapte hij weer op zijn bok en reed de koets met daarin Charlotte Storm-
Cuijpers, het landgoed op. Willem zag zijn kans. Hij zuchtte diep en zo snel als hij
kon rende hij door het hek met de kraai dicht tegen zich aangedrukt. Net op tijd
voordat de koetsier de poort weer wilden sluiten.
Bij de boerderij aangekomen was hij voorbereid op een uitbrander van zijn moeder.
Iedereen zat al rond de tafel en er stond een dampende pan op tafel. „Waar kom jij
vandaan?‟, zei moeder. Baby Jet sloeg met haar vuistjes blij op tafel, maar voor de
rest was het doodstil. Iedereen was benieuwd wat er gebeurd was, want Willem had
zweetdruppels op zijn voorhoofd, zwarte vegen op zijn gezicht, krassen op zijn huid
en in zijn overal zat een scheur.
Toen haalde Willem heel voorzichtig de kraai tevoorschijn. Alle gezichten
versoepelden. Pleun en Koen sprongen van tafel en kwamen rondom Willem en de
kraai heen staan. „Waar heb je die vandaan?, vroeg moeder. Dat kon Willem
natuurlijk niet echt zeggen, maar om de waarheid niet geheel te ontduiken
antwoordde hij „Onder een boom, uit het nest gevallen‟.‟Nou, laten we nu vlug aan
tafel gaan, want het eten wordt koud, we maken straks wel een plekje voor hem‟, zei
moeder. Vader gaf Willem een knipoog. Waarom deed hij dat? Zou vader iets weten,
zou hij hem gezien hebben? Willem gleed tussen de tafel en de stoel in de hoop dat
ze niet verder zouden vragen. Wat hij niet wist, was dat vader een week daarvoor de
pacht voor de boerderij naar Charlotte Kuypers was gaan brengen. Daarna had hij
een tijd lang met zijn handen in zijn zij had staan kijken naar een kraai die af en aan
vloog om haar jongen te voeren. Vader was allang blij dat zijn zoon een dier in nood
had geholpen. Zijn zoon werd groot en verantwoordelijk merkte hij op. En
Willem………. die had zijn stiekeme avontuur beleefd.
groep 3 t/m 8

C Introductieverhaal groep 7
Jonge Willem en zijn kraaikop
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
Dit verhaal gaat over jonge Willem Wolfslaar. Willem Wolfslaar woonde heel lang
geleden rond 1851, dit was nog voordat jullie opa en oma geboren waren, op de
boerderij waar nu de kinderboerderij is. Natuurlijk zag het er in die tijd wel wat anders
uit dan nu. Zo was de weg naar de boerderij een stoffig zandpad en het zwembad
tegenover de boerderij bestond in die tijd nog helemaal niet.
Op deze plek stond de boerderij van de familie Wolfslaar. De familie Wolfslaar
bestond uit vader, moeder en hun 4 kinderen.
(Wanneer de leerlingen in groep 3&4 of 5/6 ook aan dit lesproject hebben
deelgenomen, zullen ze onderstaande stuk tekst wellicht nog herkennen. Misschien
kunt u hier naar refereren?)
Willem van 12 jaar is hun oudste zoon. Een dromerige jongen die dol is op de natuur.
Zijn lievelingsdieren op de boerderij zijn zijn Kraaikop-kippen. Als het even kan, klimt
hij in de bomen of staat hij tot zijn knieën in de sloot om te kijken wat daar allemaal in
leeft. Maar omdat hij de oudste is, moet hij ook hard meewerken op de boerderij.
Koen is het jongere broertje van Willem. Hij is 9 jaar oud. Alles wat zijn broer Willem
doet vindt Koen ook interessant. Als je Willem ziet lopen, dan kan je er vanuit gaan
dat Koen in de buurt is. Koen is de ondeugende jongen van het stel. Hij houdt niet zo
van werken, al moet ook hij meehelpen. Toch speelt hij liever riddertje.
Pleun is de tweelingzus van Koen. 9 Jaar oud, maar al een echt dametje. Ze helpt
haar moeder in het huis met de was, eten koken en het verzorgen van haar kleine
zusje Jet.
Jet is nog maar een kindje van 1,5 jaar oud.
Alle grond rondom de boerderij was van de rijke mevrouw Charlotte Storm-Cuijpers.
Misschien kennen jullie haar landhuis wel aan het einde van de Wolfslaardreef? Dit
verhaal gaat over één van de avonturen van Willem.
Willem was inmiddels een hele jongen geworden. Hij hielp zijn vader dagelijks op de
boerderij. Naar school gaan was er voor hem niet bij. “…word maar boer jongen, net
als ik, “ zei zijn vader. Het is hier goed wonen op Wolfslaar en mevrouw Charlotte
Cuypers rekent ons een hele redelijke pachtsom. Maar Willem wilde meer. Hij had
zo‟n liefde voor zijn Kraaikopkippen en was bijzonder goed in de verzorging ervan.
Daar wilde hij zijn beroep van maken! kippenfokker, gespecialiseerd in kraaikoppen.
Van heinde en verre zouden ze naar hem toe komen. Hij zag het al helemaal voor
zich. Zijn kippen liepen er dan ook altijd glanzend bij. Prachtige veren, die glansde in
de zon. Als er eens bezoek kwam op de boerderij liep zijn vader trots langs de
kippenhokken om deze prachtige kraaikoppen te laten zien. ..”hoe doe je dat toch,
jongen ?, vroegen ze hem dan. “zo‟n gezonde kippen hebben we nog nooit gezien.
Hoe Willem dat deed was een geheim. Behalve dagelijks vers water, een schoon
hok, graan en verse wormen voerde Willem zijn kippen ook allerlei kruiden. Zo
groep 3 t/m 8

Lesprogramma Historisch Wolfslaar
werden ze minder snel ziek, kregen ze gezonde kuikens en glansde hun veren. De
kruiden plukt hij op zijn dagelijkse struintochten over Wolfslaar. Overal was wel iets
te vinden. Gras, paardenbloembladeren of weegbree. Vooral de vogelmuur met zijn
sappige blaadjes was favoriet bij de kippen. En in de winter hakte hij hazelnoten voor
zijn kippen. Maar dat ene kruid, dat het menu van de Kraaikop helemaal compleet
maakte had hij nog aan niemand verteld. Zelfs niet aan zijn vader…….
Als jullie straks naar Wolflaar gaan, maken jullie een tocht met een GPS-apparaat.
Dat is een soort speurtocht maar dan met een mobieltje dat in verbinding staat met
een satelliet. Onderweg krijg je allerlei vragen die gaan over Willem, het landgoed
en zijn kraaikoppen. Bij de goede antwoorden horen letters en die vormen samen
een woord. Dat woord is dan de naam van het kruid dat Willem aan niemand wilde
verklappen. Maar jullie kunnen dit te weten komen!
groep 3 t/m 8

D Plattegrond groep 3 & 4
E Plattegrond groep 5 & 6
Lesprogramma Historisch Wolfslaar
groep 3 t/m 8