10.11.2022 Views

EW nummer 45 - 2022 - Inkijkexemplaar

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

NUMMER 45 • 78STE JAARGANG • 12 NOVEMBER 2022 • € 6,99

Welke zware wapens

kan Den Haag nog

naar Kiev sturen?

8 miljard mensen:

wat volle wereld voor

Nederland betekent

WEEKBLAD

Een koeler

klimaat?

Ja, dat kan!

4 TECHNOLOGISCHE

HOOGSTANDJES OM

OPWARMING AARDE TEGEN

TE GAAN (EN WAAROM DIE

NU NOG TABOE ZIJN)

AP


2 EW 12 NOVEMBER 2022

Omslagfoto Getty Images

INHOUD

Eerst de feiten.

EW is als Elseviers Weekblad opgericht in 1945 en is een voortzetting

van Elsevier’s Geïllustreerd Maandschrift (1891-1940)

Leonne Stentler

De voetbalanalist is komende

maand bij de NOS te zien

tijdens het WK in Qatar. Met

enig ongemak. ‘Als lhbti’ers

worden opgepakt, voel ik dat.’

OMSLAGARTIKEL

Knutselen aan

het klimaat

Wetenschappers

denken een

oplossing te hebben

in de strijd tegen

klimaatverandering:

de aarde bewust

afkoelen. Maar er

is veel weerstand.

Waarom?

10

30

Het nieuwe Deltaplan

EW sprak architecten over wat

er op het terrein van duurzaam

bouwen en ontwerpen gebeurt.

‘Het is huttenbouwen voor

gevorderden.’

60

4 Brieven

6 Foto van de week

8 Commentaren Klimaatclash; Hup de bieb; Excuses slavernij;

David Icke

VERHAAL VAN DE WEEK

10 Opwarming Knutselen aan het klimaat

17 Cartoon Eliane Gerrits

NEDERLAND

18 Oekraïne Wapenhulp zonder taboe

23 Gerry van der List Joden juridische privileges geven is

onverstandig

24 In Groningen Geheimzinnig genieten In Brussel;

In Den Haag Coalitie is prikkelbaar

26 Essay Het gevaar van het verplichte statement

29 Geerten Waling Excuses voor slavernij, geen herstelbetaling

30 Interview Voetbalanalist Leonne Stentler

WERELD

34 Bevolking Demografisch tumult moet nog beginnen

39 Robbert de Witt Waarom we Qatar dankbaar moeten zijn

40 In Berlijn Rellende geleerden Op de kaart; 5 vragen over

schandalen binnen Oostenrijkse regeringspartij ÖVP

42 Oekraïne Fragment uit nieuw boek van Jaap Scholten

ECONOMIE

44 Huizen De duurste straten per provincie op een rij

48 Achter de komma Vierdaagse werkweek bij Unilever Op de

ranglijst Staatskas is zo weer leeg Cijfer van de week; M/V van

de week Marko Hekkert, Planbureau voor de Leefomgeving

50 10 vragen aan Pieter Jaarsma, directeur van Jawa Food

UW GELD

54 Bankhelpdeskfraude Criminelen zijn slimmer

58 Mijn aankoop Racevest

59 Lezers vragen; Beurs


NON SOLUS

12 NOVEMBER 2022 EW 3

34

Demografisch

tumult

Half november

zijn er voor het

eerst 8 miljard

wereldburgers.

De groeicurve in

Nederland is nog

steiler. De drukte

is inmiddels

voelbaar.

74

In memoriam: Hugo Camps

Met een eredienst in de Gentse

schouwburg namen familie,

vrienden, collega’s en lezers

afscheid van de interviewer en

columnist. Twee toespraken.

Topstukken en klassiekers

De opvallendste horloges, het

succesverhaal van de Day-Date

van Rolex en een gesprek met de

CEO van Breitling. ‘We hebben het

productaanbod vereenvoudigd.’

KENNIS & TECH

60 Deltaplan Architecten zijn al bezig met duurzaam bouwen

66 Taal Jammer Spiritueel Middeleeuwse eregalerij

67 Simon Rozendaal Vijf argumenten om plastic niet te verketteren

CULTUUR

72 Fotoboek Blik in zomerverblijf van Joegoslavische leider Tito

74 In memoriam Afscheid van Hugo Camps (1943-2022) met

eredienst in de Gentse schouwburg. Twee toespraken

78 Novelle Een wagon vol duivels van Anton Valens Thuis kijken;

Boekentips

80 Culinair Kookboekvete Wijn Vieve Zuid-Afrikaan

81 Horloges De opvallendste horloges; Het succes van de Day-

Date van Rolex; Gesprek met CEO Georges Kern van Breitling

99 Liesbeth Wytzes Waarom dat enorme gezicht in je kamer?

100 Leven & dood Eeke Maters-Kapenga (1955-2022)

102 Bridge & puzzels

81

Rebellie?

De lange rijen op Schiphol zijn, als

bekend, mede een gevolg van gebrek

aan beveiligers. En dat al die

beveiligers nodig zijn, is weer een gevolg

van vliegtuigkapingen door vooral

Palestijnen en moslimterroristen.

Je weet als vliegtuigpassagier inmiddels

niet beter, maar ooit stapten reizigers

zonder veel soesa gewoon aan

boord. Het gedoe op luchthavens is dus

geen gevolg van een natuurverschijnsel,

maar heeft een aanwijsbare, treurig

stemmende oorzaak.

Vandaar de vraag: hoe zullen de musea

reageren op de acties van Extinction

Rebellion? Leden en supporters van

deze extremistische actiegroep plakken

zich vast aan kunstwerken en gooien

vloeistoffen over ‘openbaar kunstbezit’,

dat waardevol is, juist omdat het altijd

openbaar en makkelijk toegankelijk

was voor alle burgers.

En binnenkort? Staan er straks rijen

voor de musea vanwege de strenge controles,

of zijn ze zelfs tijdelijk dicht vanwege

een gebrek aan beveiligers? En

gaat straks een deel van het krappe

museumbudget op aan beveiliging? Met

dank aan Extinction Rebellion.

Afgelopen maandag ging deze club

een rode lijn over: ondermijning van de

democratie. Ze verstoorde een vergadering

van de gemeenteraad in Emmen en

– nu komt het – wilde de zaal pas verlaten

als de gemeenteraad had besloten

Zwarte Piet in de ban te doen. Blijkbaar

mag een gekozen volksvertegenwoordiging

niet in vrijheid beslissen.

Extinction Rebellion bestaat

zo bezien uit dictators in de dop.

Dit is Emmen. Dit is Drenthe.

Dit is Nederland. Maar in feite

verschilt deze actie niet van de

bestorming van het Capitool

in Washington D.C.

op 6 januari 2021.

Of je nu klimaatactivist

bent of boze boer

(of Trump-aanhanger):

van de democratie

blijf je af.

Arendo Joustra,

hoofdredacteur


6 EW 12 NOVEMBER 2022

FOTO VAN DE WEEK


12 NOVEMBER 2022 EW 7

MIAMI

Scot t McInt yre/ The New York T imes/ANP

Amerika

redden

Onder hoogspanning gingen

Amerikanen op 8 november

naar de stembus.

Het ging niet om het Witte

Huis, maar om een nieuwe

volksvertegenwoordiging

in het Congres. Toch waren

president Joe Biden en

oud-president Donald

Trump nadrukkelijk aanwezig

in de campagne. De

strijd om het Witte Huis

verdween nooit uit beeld.

Trump is op missie om

‘Amerika te redden’ en

revanche te nemen op

Biden. In Miami kondigde

Trump aan dat hij op

15 november een belangrijke

mededeling zal doen.

Geen Amerikaan twijfelt

waar dat over gaat. De

campagne stopt nooit.

Tot aan 2024.


10 EW 12 NOVEMBER 2022

VERHAAL

VAN DE WEEK

Knutselen

aan het

klimaat

Zonlicht verwarmt de

aarde. Is een deel van dat

licht terug te kaatsen?


12 NOVEMBER 2022 EW 11

Wetenschappers

denken een nieuwe

oplossing te hebben

in de strijd tegen

klimaatverandering:

de aarde bewust

afkoelen. Waarom is

dat zo’n taboe?

Getty Images

Mireille Folkerts en

Joris Heijn

De jaarlijkse trektocht

van wereldleiders en

diplomaten is weer

gaande. Van 6 tot 18

november zijn zij in

de Egyptische stad Sharm el-Sheikh voor

de 27ste keer bijeen voor een klimaattop.

Een enkele keer wordt er succes geboekt,

zoals met het Kyoto-protocol in 1997 en

het akkoord van Parijs in 2015. Meestal

overheerst rond de toppen een vorm van

moedeloosheid: weer een jaar met recordwarmte,

weer gebroken beloftes.

Die uitzichtloosheid van toenemende

klimaatverandering begint samenlevingen

steeds fermer in haar grip te krijgen.

Bewoners van sommige eilanden bereiden

zich voor op het verlaten van hun

thuisland doordat de zeespiegel stijgt.

Klimaatactivisten gaan steeds verder in

hun protesten en lijken zich vast te plakken

aan alles wat los en vast zit.

Ook bij wetenschappers is het gevoel

van urgentie groot. Zo groot dat zij zich

steeds meer richten op een nieuwe, radicale

oplossing om de gevolgen van klimaatverandering

tegen te gaan. De mens

moet nadenken over ingrijpen in het klimaat

om de aarde af te koelen, geo-engineering

in jargon. Ofwel: knutselen aan

het klimaat, iets wat tot nu toe aan de natuur

werd overgelaten. Nederland speelt

een voorname rol in dat debat.

Eigenlijk is het idee van geo-engineering

al zo oud als het besef bij beleidsmakers

dat de aarde opwarmt, zegt Jesse

Reynolds (48). De in Nederland wonende

Amerikaan is secretaris van de Climate

Overshoot Commission, die nadenkt

over strategieën voor als de opwarming

niet binnen de perken blijft. ‘Jarenlang

sluimerde dit idee in de schaduw.’

Het was de Nederlandse Nobelprijswinnaar

Paul Crutzen die het in 2006 uit

de schaduw hielp. De scheikundige was


34 EW 12 NOVEMBER 2022

WERELD

Een wereldwijde

bevolkingsexplosie

dient zich aan: half

november zijn er voor

het eerst 8 miljard

wereldburgers.

Nederland zal

dat merken aan

de nationale

bevolkingsgroei.

Demografisch

tumult moet

nog beginnen

Jan Latten

Graphics Jelrik Atema

Vorig jaar stierven circa 70

miljoen wereldburgers en

werden er circa 135 miljoen

geboren. Mondiaal zit de demografische

groei er dus nog stevig in.

Half november zal de mijlpaal van 8 miljard

wereldburgers worden bereikt. De

kans dat de 8 miljardste in Nederland

wordt geboren, is uitermate klein. Circa

twaalf van elke 10.000 baby’s komen in

Nederland ter wereld. Toch zijn er hier

mensen die kinderloos blijven om de globale

aantallen te beperken. Zij zien hun

‘babyschaamte’ als oplossing voor een

mondiaal probleem.

Als het om nakomelingen gaat, is ex-

tra babyschaamte in Nederland overdreven.

De babyboomers zijn al decennia

geleden onbedoeld begonnen aan een

demografische krimpkoers. Tussen 1945

en midden jaren zestig was er nog sprake

van een geboortegolf. Er werden toen

veel kinderen geboren en een groot gezin

was vanzelfsprekend. Emigratie moest in

de jaren vijftig verlichting brengen. En

hoewel veel Nederlanders emigreerden,

was de vrees nog lang dat de bevolkingsomvang

zou exploderen.

In 1965 voorzag het Centraal Bureau

voor de Statistiek (CBS) nog een doorgroei

tot 21 miljoen inwoners in 2000.

Destijds voor de politiek reden om een

staatscommissie te vragen hoe dat verder

moest. Maar al voor de staatscommissie-

Muntendam in 1976 met aanbevelingen

kwam, had de anticonceptiepil een ingrijpende

gedragsverandering teweeggebracht.

Gezinsplanning had ingezet.

De jongere boomer-stellen wisten er

op hun manier raad mee. Baas in eigen

buik, sterilisatietechnieken en ongetrouwd

hokken, vergezelden de tijdgeest

en drukten de babyaantallen. De boomers

hadden misschien individuele motieven,

maar veroorzaakten daarmee onbedoeld

collectief het tegenovergestelde

van een babyboom: een babybust – een

krimp van het aantal geboorten. Overvol


12 NOVEMBER 2022 EW 35

Nederland raakte uit vizier. Het gemiddelde

kindertal kwam in de jaren zeventig

onder vervangingsniveau terecht en

is daar gebleven. Als alle babyboomers

zijn overleden, laten ze een geslonken

generatie nakomelingen na.

Jan Latten (70)

is socioloog en demograaf.

Hij was hoofddemograaf van

het Centraal Bureau voor

de Statistiek en hoogleraar

sociale demografie.

Hij is een veelgevraagd

spreker en schrijft

maandelijks een essay voor ewmagazine.nl.

En toch is Nederland opnieuw op weg

naar het eertijds gevreesde aantal van

21 miljoen inwoners. Momenteel stuwen

arbeidsmigranten, gezinsherenigers,

studenten, asielmigranten, nareizigers

en Oekraïners de immigratie en de bevolkingsgroei

naar een ongekend niveau. In

2024 kan de 18 miljoenste worden verwacht.

Ondanks een chronische nationale

babybust verwacht het CBS tegen

2070 alsnog 21 miljoen inwoners. Nederland

is getransformeerd naar immigratieland.

Terwijl de mondiale groei afzwakt,

neemt die in Nederland flink toe

doordat een deel van de aanwas elders

zich naar hier verplaatst.

Opnieuw is er daarom dit jaar een

staatscommissie opgetuigd die adviezen

moet geven over de demografische ontwikkelingen

tot 2050. Ditmaal vooral adviezen

rond immigratie. Aan de schaarste

aan nakomelingen lijkt de commissie

liever geen aandacht te willen geven.

Soms klinkt enthousiast dat de mondiale

bevolkingsgroei tegen het einde

van de eeuw tot stilstand komt. Maar laat

u niet afleiden. Ons land krijgt de komende

decennia juist te maken met een

onverwacht sterke bevolkingsgroei. Er is

namelijk een andere werkelijkheid die


12 NOVEMBER 2022 EW 81

Calibre 1200S1-uurwek uit de Piaget Polo Green Skeleton

Tekst en productie:

Ingrid Pronk

Topstukken en

tijdloze klassiekers

De grote horlogebeurzen speelden zich af in de eerste helft

van het jaar, maar ook voor dit najaar hebben de horlogemerken

niet stilgezeten. EW selecteerde de opvallendste horloges,

vertelt het succesverhaal van de Day-Date van Rolex en vroeg

Georges Kern naar zijn belangrijkste prestaties in zijn

eerste vijf jaar als CEO van Breitling.


82 EW 12 NOVEMBER 2022

Mannelijk

monochroom

Zwart en grijs zijn neutrale

basiskleuren, en geschikt voor

zowel zakelijk als sportief. Deze

tien horloges vallen ondanks

hun bescheiden kleur toch op.

Panerai

Submersible

QuarantaQuattro

€ 11.300

Chopard

L.U.C. Strike ONE

€ 68.400

A. Lange & Söhne

Grand Lange 1

45.800

Hermès

Arceau Lift

Tourbillon

Répétition

Minutes So Black

€ 241.000

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!