27.02.2024 Views

Roots Vogelmagazine voorjaar 2024 - Inkijkexemplaar

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

VOORJAAR <strong>2024</strong>, € 5,95<br />

MAGAZINE<br />

Interview:<br />

vogelnestor<br />

Nico de Haan<br />

In detail:<br />

de slimme kijker<br />

Wereldplek:<br />

IJsland<br />

PRONKJUWELEN<br />

Bijeneters geven<br />

de natuur kleur<br />

VOGELFOTOGRAFIE<br />

Focus op weidevogels<br />

VERRASSEND LIMBURG<br />

Alle vogelhotspots<br />

DE GRAUWE GANS<br />

Schrander & succesvol<br />

PRACHTVOGELS<br />

in portret


62 VOGELNIEUWS<br />

MAGAZINE<br />

46 WEIDEVOGELS FOTOGRAFEREN<br />

Inhoud<br />

Focus op vogels<br />

06 Bijeneters<br />

14 Zoek de verschillen<br />

26 Prachtvogels in portret<br />

32 De ontdekking van ...<br />

36 Verrassend Limburg<br />

46 Vogelfotografie<br />

56 De grauwe gans<br />

62 Vogelnieuws<br />

64 Wereldplek IJsland<br />

72 Zomermode<br />

In gesprek met<br />

20 Vogelnestor Nico de Haan<br />

06 PRONKJUWEEL DE BIJENETER<br />

Eropuit<br />

18 <strong>Roots</strong> Vogelreizen <strong>2024</strong><br />

70 Agenda met vogel-uitjes<br />

64 IJSLAND<br />

Columns<br />

17 Klaas de Jong<br />

44 Saskia van Loenen<br />

81 Henk Meeuwsen<br />

32 DE ONTDEKKING VAN ...<br />

Praktisch<br />

24 De nieuwste vogelboeken<br />

34 <strong>Roots</strong> podcast Notenkrakers<br />

35 Postduif<br />

52 In detail: de slimmer kijker<br />

55 Korting: 7x <strong>Roots</strong> + wandelgids<br />

83 Colofon & lezersservice<br />

COVERONDERWERPEN<br />

COVERFOTO’S MET DE KLOK MEE: ADOBE STOCK<br />

(BIJENETERS), DANIELE OCCHIATO/AGAMI (TAPUIT),<br />

ADOBE STOCK (GRAUWE GANZEN), BOB LUIJKS<br />

72 METAMORFOSE<br />

56 GRAUWE GANS<br />

(RODE WOUW), MARCEL VAN KAMMEN (KIEVIT)<br />

MAGAZINE.NL<br />

5


GETTY IMAGES<br />

Het mannetje heeft meer roestbruin op<br />

de vleugels en een iets langere staartpunt dan<br />

het vrouwtje, maar dat is moeilijk te zien.<br />

JAARLIJKSE BROEDVOGEL<br />

De bijeneter nestelde in 1964 voor het<br />

eerst in Nederland. Sinds 2010 broedt<br />

deze vogelsoort hier jaarlijks, doorgaans<br />

in een zandafgraving. Vooralsnog<br />

gaat het om hooguit tien tot vijftien<br />

broed paren per jaar. De vestiging in<br />

Nederland past binnen een noordwaartse<br />

uitbreidings tendens in Europa,<br />

die mogelijk samenhangt met klimaatverandering.<br />

Maar de vestiging gaat<br />

langzaam. Weers omstandig he den<br />

hebben een grote invloed op de aanwezigheid<br />

van grote insecten, die<br />

worden gegeten door de volwassen<br />

vogels én hun jongen. En door het zeeklimaat<br />

zijn de weers omstandigheden<br />

in Nederland wisselvalliger dan in andere<br />

gebieden waar grote populaties<br />

bijeneters leven.<br />

6 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


ADOBE STOCK<br />

DE BIJENETER<br />

GEEFT NEDERLAND KLEUR<br />

Een van de mooist gekleurde vogels in Europa is de bijeneter. En dit vliegende<br />

pronkjuweel broedt steeds vaker in Nederland, zij het met wisselend succes.<br />

De vogel is zeer gevoelig voor slecht weer en verstoring. Juist daarom houdt<br />

de Werkgroep Bijeneters Nederland een extra oogje in het zeil.<br />

TEKST PAUL BÖHRE<br />

MAGAZINE.NL 7


ADOBE STOCK<br />

ADOBE STOCK<br />

8 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


ZOEK DE<br />

VERSCHILLEN<br />

Meeuwen in zomerkleed<br />

In het <strong>voorjaar</strong> krijgen sommige meeuwensoorten in het volwassen<br />

kleed een donkere kopkap, zoals de dwergmeeuw, kokmeeuw en zwartkopmeeuw.<br />

Hoe hou je de ‘kapmeeuwen’ uit elkaar?<br />

TEKST NILS VAN DUIVENDIJK FOTO’S AGAMI<br />

Sommige<br />

meeuwensoorten hebben<br />

een donkere kopkap in het <strong>voorjaar</strong>.<br />

Zoals de dwergmeeuw, die in Nederland<br />

vooral een trekvogel is; als broedvogel is<br />

hij zeldzaam geworden. Kokmeeuwen<br />

daarentegen broeden wel in grote aantallen<br />

in Nederland. Die nestelen vooral op eilanden<br />

langs de kust en op meren en vennen in het<br />

binnen land. De zwartkopmeeuw is een<br />

relatieve nieuwkomer uit Oost-Europa,<br />

die sinds 1970 in toe nemende mate<br />

hier broedt en dan met name in de<br />

Zeeuwse Delta en de westkant<br />

van het IJsselmeergebied.<br />

Geen zwarte tekening<br />

Kenmerkend<br />

zwart achtig met<br />

gelijkmatige witte<br />

rand langs de hele<br />

vleugellengte<br />

Puur zwarte kopkap<br />

Witte top<br />

Kleine snavel<br />

die alleen in zomerkleed<br />

enigszins roodachtig<br />

is en in andere kleden<br />

volledig zwart<br />

Licht rozerood<br />

DWERGMEEUW<br />

De kleinste meeuw ter wereld valt op door zijn<br />

kleine formaat en bijzonder wendbare vlucht. In<br />

vlucht valt ook de sternachtige en snelle vleugelslag<br />

op, net als de ronde vleugels en korte snavel.<br />

De (onder)vleugeltekening is uniek. Sommige<br />

hebben een roze achtige zweem op de buik. De<br />

afwezigheid van witte ‘oogleden’ wordt alleen<br />

gedeeld met de vorkstaartmeeuw (zie foto).<br />

14 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


Bruinzwarte kopkap<br />

Grijswitte ondervleugel<br />

KOKMEEUW<br />

De algemeenste en bekendste meeuw met<br />

relatief lange vleugels en een slanke snavel. Onder<br />

goede waarnemingsomstandigheden is de kopkap<br />

donkerbruin, dit in tegenstelling tot de andere<br />

zwartkoppige meeuwensoorten. De bovenzijde is<br />

lichtgrijs, de poten en snavel zijn donkerrood.<br />

Hoofdzakelijk witte<br />

handpennen ook in<br />

zit zichtbaar<br />

Puur zwarte kop met<br />

dikke, bloedrode snavel<br />

en een rode oogrand<br />

(vergelijk kokmeeuw)<br />

Zwart tot ver<br />

in de nek<br />

doorlopend<br />

ZWARTKOPMEEUW<br />

De enige volwassen zwartkoppige<br />

meeuw met volledig witte vleugels.<br />

Opvallend zijn ook de vrij vierkante<br />

kop en naar verhouding forse snavel.<br />

Ook qua lichaam wat forser ogend<br />

dan de kokmeeuw, met bredere en<br />

iets rondere vleugels. De donkere<br />

snavelband op de punt van de snavel<br />

varieert in grootte en breedte.<br />

Lichtgrijs<br />

Slagpennen<br />

opvallend<br />

doorschijnend<br />

Buitenste<br />

handpennen<br />

ook wit<br />

Vleugeltoppen wit<br />

MAGAZINE.NL 15


‘Je moet echt een<br />

eeuw teruggaan,<br />

toen wisten<br />

mensen nog veel<br />

van vogels’<br />

20 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


- VOGELNESTOR NICO DE HAAN -<br />

‘Alles wat ik heb gedaan,<br />

gebeurde bij toeval’<br />

Nico de Haan behoeft eigenlijk geen introductie; de man is immers<br />

de peetvader aller vogelkijkers en -fans in Nederland en omstreken, al ruim<br />

een halve eeuw lang. Daarom is het altijd de moeite waard met hem te spreken.<br />

Bijvoorbeeld over de vogels die hij nog nooit gezien heeft.<br />

TEKST DIEDERIK PLUG FOTO’S PAUL TOLENAAR E.A.<br />

Nou goed dan, toch maar even een korte introductie.<br />

Nico de Haan (76) werd geboren in Aarlanderveen,<br />

groeide op in Zalk en zag zijn mulo-opleiding spaak<br />

lopen door de gevolgen van, naar eigen zeggen “de combinatie<br />

van ‘laat studierijp’ en vogels kijken”. Die vogels<br />

zorgden ervoor dat De Haan, via enkele omwegen, in<br />

1974 terechtkwam bij wat nu Vogelbescherming<br />

Nederland is, om daar pas in 2004 te vertrekken om voor<br />

zichzelf te beginnen. In die jaren bij Vogelbescherming<br />

werd hij een soort eenmanspromotiemachine voor vogels<br />

en vogels kijken. In print, op radio en tv verkondigde<br />

De Haan, niet voor niets de zoon van een predikant, in<br />

de loop der jaren onvermoeibaar zijn vogel-evangelie, en<br />

met succes. Dat Nederland het vogels kijken (en tellen)<br />

heeft omarmd, dat tal van vogelsoorten het beter doen<br />

dan ooit en dat de kans groot is dat de vogelhut waarin<br />

jij jouw waarnemingen doet er staat dankzij De Haan,<br />

is nog maar een fractie van de bijdrage die hij heeft<br />

geleverd aan de Nederlandse vogelwereld.<br />

Snel bekend<br />

Die vogelwereld is, dat kan ook niet anders,<br />

sterk veranderd sinds De Haan zich ermee<br />

ging bemoeien. Niet dat die bemoeienis<br />

zijn doel was. “Alles ging eigenlijk per<br />

ongeluk”, zegt hij lachend. “Ik wilde<br />

boswachter worden. Uiteindelijk<br />

volgde ik op de bosbouwschool een<br />

opleiding voor natuurbeheerder. Zo<br />

kwam ik bij Natuurmonumenten<br />

terecht. En toen zag ik een vacature bij<br />

de Vogelbescherming. Tja, als je de kans<br />

krijgt van je hobby je werk te maken, dan<br />

hap je natuurlijk toe. Die vacature stond trouwens nota<br />

bene in De Nederlandse jager, een tijdschrift voor jagers.<br />

Ook een mooi voorbeeld van verandering: jagen was<br />

toen nog heel normaal, daar was amper discussie over.<br />

Natuurmonumenten verhuurde de jacht ook: dan mochten<br />

jagers bijvoorbeeld gewoon allerlei eendensoorten<br />

afschieten, dat was een verdienmodel. Mijn toenmalige<br />

directeur bij de Vogelbescherming joeg zelf ook. Dat is<br />

nu echt ondenkbaar. Later heb ik me enorm ingezet<br />

om de jacht op onschadelijke trekvogels te stoppen, en<br />

daarmee verzuurde mijn relatie met de jagers wel een<br />

beetje … Maar goed, toen ik bij de Vogelbescherming<br />

kwam, belandde ik geleidelijk en bij toeval in de media.<br />

Er waren nog maar twee tv-netten in Nederland. Via het<br />

tv-programma Zeker weten, eind jaren 80, had ik zomaar<br />

op een avond 6 tot 7 miljoen kijkers, tja, dan word je ook<br />

heel snel bekend. Maar dan nog: één Nico de Haan was<br />

eigenlijk veel te weinig als je vogels onder de aandacht<br />

wilde brengen. Tegenwoordig heeft elke regio-omroep<br />

wel zijn eigen natuurpresentator en is het draagvlak<br />

daardoor veel breder, dat juich ik alleen maar toe.”<br />

Trots<br />

Mede dankzij die media-aandacht is het<br />

draagvlak voor natuurbewustwording<br />

en -bescherming én de kennis over<br />

vogels veel groter dan toen De Haan<br />

begon. “Je moet echt een eeuw teruggaan,<br />

toen wisten mensen nog veel van<br />

vogels. Mensen werkten in het veld,<br />

GETTY IMAGES<br />

BEFLIJSTER<br />

><br />

MAGAZINE.NL 21


DANIELE OCCHIATO/AGAMI<br />

Slecht nieuws<br />

voor de konijnenvriend<br />

René de Vos: “Van de tapuit broeden in<br />

Nederland nog hooguit 250 paren. Dat komt<br />

door de afname van het aantal konijnenholen,<br />

waar deze vogel graag in broedt. Ook<br />

een zwaar aangetaste leefomgeving en een<br />

chronisch gebrek aan voedsel zijn oorzaken<br />

van de achteruitgang. De zandige heide- en<br />

duingebieden, waar de tapuit in zijn element<br />

is, vergrassen: ze groeien dicht door ‘reizende<br />

meststoffen’ waar de moderne landbouw<br />

zo kwistig mee strooit. Hierdoor decimeren<br />

de aantallen en soorten insecten. De tapuit<br />

is een insecteneter – tel één en één<br />

maar op.”<br />

26 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


PRACHTVOGELS<br />

GEPORTRETTEERD<br />

Een boek<br />

vol zorgenkindjes<br />

Vogelbescherming gaat vaak over abstracte getallen. Maar ook<br />

over schoonheid en emotie. Sinds 2006 portretteerde journalist<br />

René de Vos 94 in Nederland en België bedreigde vogelsoorten in<br />

knap geschreven en liefdevolle teksten. Deze verhalen zijn nu<br />

gebundeld in het boek Prachtvogels. De Vos licht zijn verhalen toe.<br />

TEKST PAUL BÖHRE<br />

Hoe komt<br />

een vogel op<br />

de Rode Lijst?<br />

Broedvogels die kwetsbaar zijn,<br />

bedreigd worden of zeldzaam<br />

zijn, komen terecht op de<br />

Rode Lijst van Nederlandse<br />

broedvogels. De overheid heeft<br />

zichzelf verplicht om zich in<br />

te zetten voor de soorten waar<br />

het slecht mee gaat. En voor<br />

Vogelbescherming Nederland<br />

is deze Rode Lijst een prima<br />

leidraad om prioriteiten te<br />

stellen bij de bescherming van<br />

bepaalde soorten.<br />

MAGAZINE.NL 27


ORPHEUSSPOTVOGEL<br />

ROODBUIKWATERSPREEUW<br />

DANIELE OCCHIATO/AGAMI<br />

GETTY IMAGES<br />

36 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


Vanaf vogeluitkijkplek de Kiekoet kijk<br />

je uit over de Oehoevallei, onderdeel<br />

van de voormalige ENCI-groeve, waar<br />

al sinds 1997 oehoes broeden.<br />

Limburg<br />

VERRASSENDE VOGELPROVINCIE<br />

Niet iedereen denkt bij Limburg meteen aan vogels. Zonde, want deze provincie<br />

heeft heel wat te bieden, ook soorten die je hier totaal niet verwacht, zoals de<br />

roodbuikwaterspreeuw en de orpheusspotvogel. Een selectie van 12 gebieden<br />

die garant staan voor een verrassend vogelleven.<br />

JACQUES VAN DER NEUT/AGAMI<br />

TEKST BOB LUIJKS<br />

MAGAZINE.NL<br />

37


VERREKIJKERS IN DETAIL<br />

4 sterke jongens en één slimmerik<br />

In deze rubriek geven we advies over verrekijkers, telescopen en handige accessoires.<br />

Deze keer tippen we de verrekijkers met sterkere vergrotingen die geschikt zijn voor het zien van<br />

zeevogels en hoog zwevende vogels als buizerd en kraanvogel. En we bespreken het kersverse<br />

nieuwe wonder van Swarovski Optik: ’s werelds eerste slimme verrekijker, de AX Visio.<br />

TEKST PAUL BÖHRE, MARC PLOMP<br />

OOIEVAARS<br />

ADOBE STOCK<br />

Verrekijkers zijn er met verschillende vergrotingen. Had je<br />

vroeger vooral verrekijkers met een 7x vergroting, tegenwoordig<br />

zijn de 8x en 10x vergrotende kijkers het meest gangbaar.<br />

Bij een 8x vergroting heb je een mooie verrekijker met een<br />

rustig beeld, die de meeste mensen ook nog eens goed stil<br />

kunnen houden. Bijkomend voordeel is het vaak extra brede<br />

beeldveld.<br />

Bij een 10x vergrotende verrekijker neemt de vergroting toe,<br />

maar wordt het beeldveld (meestal) smaller. Zo’n kijker stilhouden<br />

is vaak een uitdaging. Een 10x vergrotende verrekijker<br />

wordt vaker gekozen als je meer details wilt zien.<br />

Voor een nog sterkere vergroting heb je beter glas nodig, wat<br />

de prijs opdrijft, en het liefst meer licht, waardoor de frontlenzen<br />

vaak wat groter zijn en de verrekijker zwaarder is.<br />

Een sterkere vergroting geeft twee beperkingen. Je beeldveld<br />

wordt smaller en je eigen bewegingen worden sterker uit­<br />

UITGELICHT: STERKERE VERGROTINGEN<br />

vergroot. Een kleine trilling kan al bewegingsonscherpte<br />

teweeg brengen. Dit is te ondervangen door een stabilisator<br />

in de verrekijker. Waren deze systemen vroeger groot, lomp<br />

en vooral duur, inmiddels is deze techniek toegankelijker en<br />

zie je ze steeds vaker in verrekijkers. Hierdoor is zelfs een<br />

vergroting van bijvoorbeeld 16x prima te hanteren. En daarmee<br />

krijg je een vogel fantastisch mooi te zien.<br />

Verrekijkers met uitzonderlijke vergrotingen (zoals 15x of 16x)<br />

kun je goed inzetten bij het waarnemen van zeevogels vanaf<br />

de kust of voor observaties van bijvoorbeeld roofvogels of<br />

zwevende ooievaars en kraanvogels. Voordeel ten opzichte<br />

van een tele scoop is dat zo’n kijker meestal kleiner is en dus<br />

gemakkelijker mee te nemen.<br />

Laat je dus goed voorlichten als je een nieuwe verrekijker wilt<br />

kopen. Zorg dat je verschillende modellen test voordat je er<br />

eentje aanschaft.<br />

52 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


4 KIJKERS MET EXTRA STERKE VERGROTING<br />

In deze test vier verrekijkers met een uitzonderlijke vergroting, waarvan twee uitgerust met een stabilisator.<br />

TORENVALK<br />

Meopta Meostar<br />

B1 HD 15x56<br />

Deze kijker uit de topklasse<br />

van Meopta heeft forse frontlenzen<br />

van 56 mm die zorgen<br />

voor een mooi lichtsterk beeld.<br />

De scherpte is nagenoeg<br />

perfect en de kijker geeft voor<br />

deze vergroting een mooi<br />

breed beeldveld. De behuizing<br />

is zeer robuust en geen lichtgewicht,<br />

maar is door zijn<br />

vormgeving toch prima te<br />

hanteren. Het kleurbeeld van<br />

de kijker is iets warm, maar<br />

wel kleurecht.<br />

• Close focus: 4,3 m.<br />

• Gezichtsveld op<br />

1.000 m: 74 m.<br />

• Gewicht: 1.230 gr.<br />

• Afmeting l x b:<br />

20,1 x 14,2 cm.<br />

• Prijs: € 1.499.<br />

TIP<br />

SWAROVSKI OPTIK<br />

SLC 15x56<br />

Deze topverrekijker van<br />

Swarovski Optik doet het<br />

merk eer aan, met een zeer<br />

scherp en lichtsterk beeld. De<br />

scherpte en lichtsterkte liggen<br />

een fractie boven die van de<br />

Meopta. Het gewicht en de<br />

beeldbreedte is vrijwel gelijk.<br />

Wel ligt de SLC iets beter in<br />

de hand. Dit komt door de<br />

beter gepositioneerde duimuitsparingen.<br />

Met deze kijker<br />

kun je op een ultieme manier<br />

genieten van de zeevogels of<br />

hoogvliegende kraanvogels.<br />

• Close focus: 3,9 m.<br />

• Gezichtsveld op<br />

1.000 m: 78 m.<br />

• Gewicht: 1.200 gr.<br />

• Afmeting l x b:<br />

19,2 x 14,1 cm.<br />

• Prijs: € 2.309.<br />

Deze twee kijkers zijn moeilijk stil te houden. Gebruik daarom<br />

een statief of monopod; voor de meeste verrekijkers zijn statiefadapters<br />

te verkrijgen. Of zoek een natuurlijke ondersteuning in<br />

de buurt, zoals een weidepaal of het zadel van je fiets. Of neem<br />

plaats op een bank of picknickset zodat je zittend kan leunen.<br />

Kite APC 16x42<br />

Onder de naam Raaf heeft<br />

Kite voor Vogelbescherming<br />

een gestabiliseerde verrekijker<br />

op de markt gebracht: de APC<br />

16x42. Deze kijker heeft dus<br />

een 16x vergroting en een<br />

lensdiameter van 42 mm. In<br />

een directe vergelijking met<br />

de Meopta of Swarovski zie je<br />

dat de lichtopbrengst een stuk<br />

kleiner is, maar in de praktijk<br />

is de kijker qua lichtsterkte<br />

prima bruikbaar. Wat opvalt<br />

is hoe goed het stabilisatiesysteem<br />

werkt. Echt geweldig<br />

om te zien hoe stil je beeld<br />

ineens wordt wanneer je de<br />

stabilisatie inschakelt. Nadeel<br />

van dit type kijker is dat het<br />

beeldveld smal is. De kijker is<br />

niet zwaar, maar de behuizing<br />

is wel groot uitgevoerd.<br />

• Close focus: 4 m.<br />

• Gezichtsveld op<br />

1.000 m: 68 m.<br />

• Gewicht: 735 gr.<br />

• Afmeting l x b:<br />

18,4 x 12,8 cm.<br />

• Prijs: € 1.200.<br />

Opticron Imagic<br />

IS 16x42<br />

Opticron kwam recent op<br />

de markt met de Imagic IS<br />

16x42. Ook deze verrekijker is<br />

een gestabiliseerde, je merkt<br />

dat dit stabilisatie systeem een<br />

generatie jonger is. Bij dit<br />

systeem ‘deint’ het beeld<br />

minder na. Dit is vooral een<br />

voordeel als je wat sneller van<br />

links naar rechts kijkt. Ook<br />

blijkt in de praktijk dat het<br />

beeldveld breder is dan bij<br />

de Raaf. De kleurechtheid<br />

ligt op een iets hoger niveau.<br />

De scherpte van beide kijkers<br />

is goed en vergelijkbaar.<br />

Voordeel van de Opticron is<br />

dat deze compacter van bouw<br />

is en daardoor 100 gram<br />

minder weegt dan de Raaf.<br />

• Close focus: 4 m.<br />

• Gezichtsveld<br />

op 1.000 m: 66 m.<br />

• Gewicht: 640 gr.<br />

• Afmeting l x b:<br />

18 x 11,8 cm.<br />

• Prijs: € 1.099.<br />

TIP<br />

De stabilisatie in de Opticron<br />

werkt op niet-oplaadbare AAbatterijen;<br />

zorg dus dat je altijd<br />

reservebatterijen mee hebt.<br />

MAGAZINE.NL 53


ADOBE STOCK<br />

Domme ganzen<br />

bestaan niet’<br />

Waar je ook bent in Nederland, je kunt niet om de grauwe gans heen.<br />

Want deze vogel zie je overal, van de ruigten van de Oostvaardersplassen tot<br />

in hartje Amsterdam. Dat was 40 jaar geleden wel anders. Een portret van een<br />

aanpassingskunstenaar die slimmer is dan je denkt.<br />

TEKST DIEDERIK PLUG<br />

56 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


Medio jaren 80 begon bioloog Berend<br />

Voslamber (67), al van kinds af aan gefascineerd<br />

door de grauwe gans, met onderzoek naar<br />

deze vogel. Destijds was die een zeldzaamheid;<br />

in 1977 werden in Nederland niet meer dan<br />

150 broed paren geteld. Veertig jaar later werd<br />

het aantal broedparen geschat op 100.000 tot<br />

165.000. De grauwe gans doet het dus goed in<br />

Nederland, om het maar mild uit te drukken.<br />

En Voslamber maakte die succesvolle opkomst<br />

rechtstreeks mee; de inmiddels gepensioneerde<br />

ex-medewerker van Sovon wijdde zich vier<br />

decennia lang aan het wel en wee van een vogelsoort<br />

die we overal zien, en vaak maar amper<br />

kennen. Dat maakt van de man, voor wiens favoriete<br />

vogels ooit in onderzoeks- en vogelaarland<br />

soms de half-serieuze term ‘Voslamberganzen’<br />

werd gebezigd, de perfecte ganzengids.<br />

Dat de grauwe gans in de eerste helft van<br />

de vorige eeuw een zeldzame verschijning was,<br />

had alles te maken met de mens. Die bejaagde<br />

de vogel, verkleinde diens leefgebied en verstoorde<br />

populaire broedplaatsen. De spectaculaire<br />

groei van het aantal grauwe ganzen in<br />

Nederland komt echter door diezelfde mens:<br />

de moderne manier van landbouw, met zijn<br />

monoculturen aan door kunstmest verrijkt<br />

grasland, maakt van Nederland een ideale<br />

plek voor de grauwe gans, legt Voslamber uit.<br />

“Een groot deel van het jaar eten ze gras, al<br />

gaan ze in de nazomer en herfst ook achter<br />

oogstresten aan, zoals bieten, aardappels<br />

en granen – alleen dan laten ze het gras iets<br />

meer links liggen.” De stikstofcrisis is voor<br />

de grauwe gans dus eigenlijk een zegen gebleken.<br />

Zodanig zelfs, dat wat van nature een<br />

><br />

MAGAZINE.NL 57


VOGELNIEUWS<br />

TEKST PAUL BÖHRE FOTO’S GETTY IMAGES<br />

TWENTSE IJSVOGELS<br />

IN DE LIFT<br />

Voor het tweede jaar op rij is het aantal paren<br />

ijsvogels in Twente toegenomen, ditmaal van<br />

31 naar 44 territoria. Deze toename is vooral te<br />

danken aan een aantal zachte winters. Normaal zijn<br />

de Twentse beken de gebieden waar de meeste paartjes<br />

worden gezien. Apart genoeg bleef het herstel op bekende<br />

goede broedplekken zoals de Dinkel en Regge wat achter, maar bij<br />

de Doorbraak werden afgelopen jaar maar liefst 5 territoria gevonden.<br />

Vermoedelijk speelt de droogte van de voorgaande zomers een<br />

rol bij het uitblijven van herstel op sommige beken. Hopelijk draagt de<br />

overvloedige neerslag van de afgelopen zomer en herfst bij tot een nog<br />

beter herstel van het ijsvogelvoedsel.<br />

BRON: SOVON TWENTE<br />

Vogelgriepradar<br />

In het <strong>voorjaar</strong> van 2023 is de Bird Flu<br />

Radar gestart. Deze interactieve online<br />

kaart laat per Europese regio de kans op<br />

een uitbraak van hoogpathogene vogelgriep<br />

zien. Op de kaart worden op basis<br />

van actuele tellingen de verspreidingsgegevens<br />

van twaalf watervogelsoorten<br />

gecombineerd met informatie over<br />

verplaatsingen van deze soorten (ringgegevens)<br />

en met actuele meldingen<br />

van uitbraken. De Bird Flu Radar<br />

is mede door Sovon ontwikkeld in<br />

opdracht van de European Food Safety<br />

Authority en te vinden op:<br />

app.bto.org/mmt/avian_influenza_map/<br />

avian_influenza_map.jsp.<br />

AANTALLEN ZEEUWSE SCHOLEKSTER DALEN DRAMATISCH<br />

Sinds het begin van deze eeuw is<br />

de populatie scholeksters in Zeeland<br />

met ruim 60 procent gedaald. Om<br />

de populatie in stand te houden moet<br />

deze vogel 0,35 jong per paar produceren,<br />

maar uit onderzoek blijkt dat<br />

er maar 0,2 jong per jaar word grootgebracht<br />

en dat is te weinig.<br />

Vooral op de akkers zijn de broedresultaten<br />

slecht. De eieren verdwijnen<br />

hier in de magen van bunzings,<br />

zilvermeeuwen, vossen en huiskatten.<br />

Gelukkig zijn schol eksters slimme<br />

vogels en broeden ze sinds een paar<br />

jaar ook op platte daken in de stad<br />

of op industrie terreinen, zoals in<br />

Vlissingen. Om ze in de akkers te<br />

helpen zijn er broedpalen neergezet;<br />

op deze palen is op één meter hoogte<br />

een soort dienblad bevestigd zodat<br />

de vogels veilig zijn voor roofdieren.<br />

Het is spannend of de schol eksters<br />

ze dit voor jaar gaan gebruiken.<br />

BRON: OMROEP ZEELAND<br />

62 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


OPVALLEND VEEL<br />

alken<br />

AALSCHOLVER<br />

bejaagt dodaars<br />

Belgische vogelaars in het natuurdomein<br />

De Gavers in Harelbeke en de Bergelenput<br />

bij Wevelgem houden al een tijdje een<br />

aalscholver met een sterk afwijkend gedrag<br />

in de gaten. Aalscholvers zijn viseters, maar<br />

dit exemplaar heeft nu al twee jaar dodaars,<br />

een kleine fuut, op het menu staan. Voor<br />

zover de vogelaars konden achterhalen, is<br />

deze aalscholver de enige die dit gedrag<br />

vertoont. Waarom hij ineens op de dodaars<br />

jaagt, is voer voor biologen: is het opportunisme,<br />

aangeleerd gedrag of misschien<br />

een psycho logische kronkel? Intrigerend<br />

is het zeker.<br />

BRON: DE STANDAARD<br />

Voor de Nederlandse kust<br />

zijn de afgelopen herfst en<br />

winter opvallend veel alken<br />

gezien. Doorgaans zijn alken<br />

uitgesproken zeevogels, die<br />

meestal ver op zee blijven.<br />

Het zijn viseters die tientallen<br />

meters onder water naar hun<br />

prooien duiken, waaronder<br />

sprot en haring.<br />

De alken die overwinteren<br />

in de Noordzee komen uit<br />

broedkolonies langs de rotskusten<br />

van het Verenigd<br />

Koninkrijk. De Britse populatie<br />

is na de eeuwwisseling met<br />

40 procent toegenomen,<br />

wat een verklaring kan zijn<br />

voor de toename langs de<br />

Nederlandse kust. Een andere<br />

oorzaak kan een voedselprobleem<br />

in de centrale<br />

Noordzee zijn, waardoor de<br />

(vooral volwassen) vogels die<br />

daar overwinteren zich naar<br />

het zuiden verplaatsen.<br />

BRON: WAARNEMING.NL<br />

Binnenkort als<br />

broedvogel:<br />

ZWARTE IBIS<br />

Het lijkt een kwestie van tijd voordat<br />

de zwarte ibis zich als broedvogel<br />

vestigt in Nederland. Deze kolonievogel<br />

sluit zich graag aan bij andere<br />

reigerachtigen. Mogelijk kunnen<br />

kolonies van lepelaars, purperreigers<br />

en grote zilverreigers, die de laatste<br />

jaren groeien, in de komende jaren<br />

zwervende zwarte ibissen aantrekken.<br />

In Engeland mislukten broedpogingen<br />

in 2014 en 2016, maar werd in 2022<br />

in Cambridgeshire voor het eerst<br />

succesvol gebroed.<br />

BRON: SOVON VOGELBALANS 2023<br />

MAGAZINE.NL 63


ALPENSNEEUWHOEN<br />

WERELD<br />

PLEK<br />

IJsland<br />

IJsland is een bijzondere plek. Het landschap is enorm divers, je<br />

passeert spectaculaire watervallen, kratermeren, kloven, bergen, hete bronnen<br />

en lavavelden die bedekt zijn met een dik pakket mos. Onderweg maak je<br />

bovendien kans op prachtige vogelsoorten. Vogelfotograaf Sijmen Hendriks<br />

zet de beste hotspots van IJsland op een rij.<br />

TEKST EN FOTO’S SIJMEN HENDRIKS<br />

64 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


KLEINE RIETGANS<br />

PAPEGAAIDUIKER<br />

Op IJsland broeden slechts 77 vogelsoorten, maar<br />

daar zitten wel heel bijzondere soorten tussen.<br />

Zo is IJsland het enige land in Europa waar je<br />

de ijsduiker, harlekijneend en IJSLANDSE BRILDUIKER<br />

in broedkleed kunt zien en de IJSLANDSE KOPERWIEK<br />

kunt horen zingen. Maar ook vogels als GIERVALK,<br />

BURGEMEESTERS, JAGERS, FRANJEPOTEN en het<br />

ALPENSNEEUWHOEN wil je als vogelaar natuurlijk<br />

graag in de kijker en voor je lens krijgen. Het<br />

bijzondere aan IJsland is dat de vogels werkelijk<br />

overal kunnen opduiken. Zo kan een weg zomaar<br />

een kolonie NOORDSE STERNS doorkruisen, vind je<br />

in de broedtijd op bijna elk plasje wel een paartje<br />

ROODKEELDUIKERS en zie je zomaar midden in de stad<br />

Reykjavik WILDE ZWANEN. Ook maak je op de gekste<br />

plekken kans op broedende GOUDPLEVIEREN, REGEN-<br />

WULPEN en WATERSNIPPEN en wie geluk heeft, ziet een<br />

smelleken, het kleinste valkje van Europa, of in het<br />

noordelijke binnenland de KLEINE RIETGANS.<br />

Opvallend voor Nederlandse vogelaars zijn de GRUTTO’S,<br />

van de IJslandse ondersoort, in de graslanden in de kustzone.<br />

De kenmerkende ‘grutto-grutto’-roep horen terwijl<br />

je in de verte een gletsjer en sneeuwvelden ziet, is een<br />

vreemde gewaarwording. Zeven tips voor goede vogelplekken,<br />

met de klok mee IJsland rond.<br />

GRAPPIGSTE<br />

VOGEL VAN<br />

EUROPA<br />

Sta je ineens oog in oog met een rots vol<br />

papegaaiduikers, neem dan je tijd. Met een beetje<br />

geduld zijn ze vanaf enkele meters afstand te<br />

bekijken. Het zijn onvoorstelbaar grappige<br />

wezentjes, hoewel ze ook flink mot met elkaar<br />

kunnen hebben. Ondergronds hebben ze aparte<br />

kamers waarin ze socialiseren, eten en slapen.<br />

MAGAZINE.NL<br />

65


WERELD<br />

PLEK<br />

3<br />

1 2<br />

4<br />

5<br />

IJSLAND<br />

RAAF<br />

7<br />

6<br />

KUIFDUIKER<br />

IJSDUIKER<br />

1 LÁTRABJARG<br />

Látrabjarg bestaat uit een kilometerslange<br />

serie kliffen van hier en daar wel<br />

440 meter hoog, op het uiterste westelijke<br />

puntje van IJsland. Hier broeden<br />

grote aantallen zeevogels, zoals ALKEN,<br />

ZEEKOETEN, NOORDSE STORMVOGELS,<br />

PAPEGAAIDUIKERS en drieteenmeeuwen.<br />

Ook de voor West-Europese vogelaars<br />

bijzondere kortbekzeekoet is hier te<br />

vinden. Rond de kliffen vliegen GROTE<br />

JAGERS en RAVEN op zoek naar een<br />

makkelijke prooi. Volg vanaf de parkeerplaats<br />

bij de vuurtoren het wandelpad<br />

langs de kliffen, kijk onderweg wel<br />

goed uit!<br />

2 REYKHÓLAR<br />

Bij het dorpje Reykhólar is boerenland<br />

omgezet in natuurgebied. Het resultaat<br />

is een bijzonder gebied met onder meer<br />

ALPENSNEEUWHOEN en KUIFDUIKER.<br />

Aanrader: bij de parkeerplaats start een<br />

rondwandeling, je passeert op deze<br />

route ook een aantal heetwaterbronnen.<br />

3 HÚSAVÍK<br />

Ten zuiden van de stad Húsavík liggen<br />

twee kleine meertjes waar verschillende<br />

watervogels voorkomen, waaronder<br />

IJSDUIKER en KUIFDUIKER. Ze zijn prima<br />

te fotograferen vanaf de onverharde<br />

weg langs de meertjes. Vanaf deze<br />

plaats vertrekken ook geregeld walvisvaartochten.<br />

4 MÝVATN<br />

Een echte must-see voor vogelaars is<br />

Mývatn. Dit ondiepe meer in het noorden<br />

van IJsland ligt te midden van een<br />

vulkanisch landschap. De enorme aantallen<br />

kleine vliegjes vormen het voedsel<br />

voor vele watervogels. In totaal zijn<br />

hier 13 eendensoorten te zien, waaronder<br />

bijzondere soorten als<br />

HARLEKIJNEEND en IJSLANDSE BRIL­<br />

DUIKER. De heuvels aan de oostkant<br />

van het meer bieden de beste kans<br />

om GIERVALKEN te zien.<br />

5 HAFNARHÓLMI<br />

Hafnarhólmi is een vogelklif in het<br />

oosten van IJsland. Het is een van de<br />

beste plekken op IJsland om papegaaiduikers<br />

te zien en te fotograferen. Vanaf<br />

de trappen die in de kolonie gebouwd<br />

zijn zie je de vogels van heel dichtbij.<br />

Het is er dan ook erg druk met toeristen<br />

die de PAPEGAAIDUIKERS hier zonder<br />

verrekijker kunnen zien. Ook een supergoede<br />

plek voor het vastleggen van<br />

de DRIETEENMEEUW.<br />

66 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


HARLEKIJNEEND<br />

6 JÖKULSÁRLÓN<br />

Jökulsárlón is een ijsmeer aan de voet<br />

van een van de tongen van de majestueuze<br />

Vatnajökull, IJslands grootste<br />

gletsjer. Het meer is gevuld met grote<br />

ijsblokken die van de gletsjer afbreken.<br />

Het resulteert in een arctische atmosfeer<br />

met veel tinten lichtblauw. Met een<br />

beetje geluk vind je HARLEKIJNEENDEN<br />

tussen de ijsschotsen.<br />

7 VOGELRESERVAAT FLÓI<br />

Aan de zuidkust van IJsland bij<br />

Eyrarbakki bevindt zich het vogelreservaat<br />

Flói. Dit bestaat uit moeras en<br />

natte graslanden langs de rivier Ölfusá.<br />

Deze natte biotoop biedt broedgelegenheid<br />

aan soorten als ROODKEELDUIKER,<br />

GRAUWE FRANJEPOOT en GOUD-<br />

PLEVIER. Deze prachtige soorten zijn<br />

op een rondwandeling van dichtbij te<br />

zien, de route begint op de parkeerplaats<br />

bij de observatiehut.<br />

GIERVALK<br />

GOUDPLEVIER<br />

DRIETEENMEEUW<br />

NOORDSE STERN<br />

MAGAZINE.NL<br />

67


ERIK RUITERMAN/NIS<br />

Zomermode<br />

De meeste vogels gaan het hele jaar hetzelfde gekleed,<br />

maar er zijn er ook met een verschillend zomer- en winterkleed.<br />

Sommige ondergaan zelfs een ware metamorfose.<br />

TEKST GEERT-JAN ROEBERS<br />

Vrijwel alle vogels ruien minstens één keer<br />

per jaar. Dat is bittere noodzaak: slijtage van<br />

de veren is bij dagelijks intensief gebruik<br />

RUIMTE VOOR KOP,<br />

onvermijdelijk en een beschadigde veer kan<br />

zich niet meer herstellen. Vervangen is de<br />

enige optie. Het aanmaken van een nieuw<br />

verenpak kost een hoop energie en het<br />

veroorloven en ook tijdens de rui gaat het<br />

leven door. Behalve voor onderhoud biedt<br />

de rui vogels ook de mogelijkheid om zich op<br />

de gelegenheid te tooien. Zo zien sommige<br />

er in de broedtijd verleidelijker uit dan<br />

de rest van het jaar: het zomerkleed wordt<br />

daarom ook wel ‘broedkleed’ genoemd. Om<br />

vervolgens weer het alledaagse kloffie terug<br />

INTRO EN<br />

wisselen gaat gefaseerd en met beleid. Een<br />

vogel kan zich immers geen kale plekken<br />

ALGEMEEN TEKSTJE<br />

te krijgen, is wel weer een tweede rui nodig.<br />

72 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


GIANPIERO FERRARI/NIS<br />

Slijtende spikkels<br />

Dat het winterkleed bescheiden<br />

is, gaat voor de SPREEUW niet<br />

op. Juist aan het begin van de<br />

winter is deze vogel opvallend<br />

gespikkeld. Het wit komt van<br />

de veerpunten. Maar de toppen<br />

slijten het snelst en de spikkels<br />

worden daardoor steeds minder<br />

uitgesproken. Daar staat tegenover<br />

dat spreeuwen in de broedtijd<br />

mooier glanzen: metallic<br />

groen en paars.<br />

MAGAZINE.NL 73


DAVID HEMMINGS/AGAMI<br />

Fotogenieke vrijgezel<br />

Dé ZWARTE ZEEKOET van Nederland<br />

is makkelijk te vinden. Hij heeft een<br />

vaste stek: je vindt hem in de haven<br />

van Oudeschild op Texel. Al enkele<br />

jaren is deze zwarte zeekoet vrijgezel.<br />

In de winter is zijn veren kleed niet<br />

spectaculair: wat vlekkerig grijzig, wit<br />

en bruinzwart. Dat verandert in het<br />

<strong>voorjaar</strong>. Met zijn gitzwarte verenkleed,<br />

hagelwitte vleugeldekveren<br />

en knalrode poten en binnenkant van<br />

de snavel is hij dan een populair<br />

fotomodel.<br />

MARC GUYT/AGAMI<br />

78 VOGELMAGAZINE VOORJAAR <strong>2024</strong>


TIM ZUROWSKI/NIS<br />

Black beauty<br />

ZWARTE STERNS zijn verre<br />

trekkers. Ze overwinteren ver op<br />

zee ter hoogte van West-Afrika.<br />

Hun kenmerkende zwarte romp<br />

en kop krijgen ze pas tegen de<br />

broedtijd. Dan kun je ze onder<br />

meer aantreffen in de Wieden,<br />

Weerribben en Utrechtse plassen,<br />

maar de grootste aantallen broeden<br />

in Oost-Europa. Na de zomer<br />

komen ze bijna allemaal naar het<br />

IJsselmeer, deels al in winterkleed.<br />

Wanneer ze genoeg zijn opgevet,<br />

trekken ze door naar het zuiden.<br />

MARC GUYT/AGAMI<br />

MAGAZINE.NL 79

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!