Norsk Tidend 3-11 - Noregs Mållag

nm.no

Norsk Tidend 3-11 - Noregs Mållag

Foto: Jan Nik. Hansen

Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai

Ambassadøren

– Det skal vere personleg, men

ikkje privat, seier Linda Sæbø

som er kåra til Årets nynorskbrukar

2011 for bloggen Den

gode feen. Sidan 2003 har ho

skrive om handarbeid, interiøret

heime og familien sin.

Side 14-15

INTERNETT UNGDOM

Usynleg

Det har aldri vore

trykt fl eire bøker og

avisartiklar på nynorsk.

Problemet er

at dei som skal lære

nynorsk, ikkje les så

mykje bøker og aviser.

Side 16–17

Foto: stock.xchng

Medlemsblad for Noregs Mållag • Nr. 3 – juni 2011

Eventyr

og fantasi

– Eit gjennomgåande

trekk i bøkene er at dei har

eit element av fantasi og

eventyr i seg.

Ragnar Hovland har gitt ut

ei bok om favorittbøkene

sine.

MIDTEN

Språkglede

160 deltakarar, god stemning

og viktige ordskifte. Landsmøtet

i Sand var eit av dei

mest vellukka landsmøta på

mange år.

Håvard B. Øvregård vart

attvald som leiar i Mållaget.

Side 4–5

Foto: Herborg Pedersen/Samlaget

– Lettvint

løysing

VALFRITT SIDEMÅL: – Dette er heilt

klart ei lettvint løysing, meiner

Olin Johanne Henden i Sogn og

Fjordane Høgre om landsmøtevedtaket

som slår fast at

partiet skal arbeide for å innføre

valfritt sidemål i ungdomsskulen.

– Eg meiner det kan få parodiske

konsekvensar. Og eg trur ikkje det

er fullt så lett å setje det ut i livet

som tilhengjarane vil ha det til,

seier sentralstyremedlem Arne

Hjeltnes.

SNUR IKKJE: Elisabeth Aspaker,

utdanningspolitisk talskvinne i

Høgre, meiner toget er gått.

– Det vil kome eit nytt ordskifte

om dette i samband med programarbeidet

til stortingsvalet.

Men eg trur det er utenkjeleg at

partiet skal snu i dette spørsmålet.

Side 6–7

LANDSMØTET

Foto: Hege Lothe


Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai

Utgjeven av Noregs Mållag

Tilskrift:

Postboks 474 Sentrum

0105 OSLO

Redaktør: Kjartan Helleve

kjartan.helleve@nm.no, 23 00 29 32,

faks 23 00 29 31

I redaksjonen:

Hege Lothe, Tuva Østvedt

Heimeside: www.nm.no

Abonnement: 250 kroner per år

Utforming: Språksmia AS

smia@spraksmia.no

Kva har

det å seie

for andre at

eg nyttar

nynorsk?

For nokre år sidan var eg med

på å skipe eit lokallag. Me

hadde tre–fi re møte, alle

med høgtfl ygande planar

om kva me skulle gjere i

framtida. No er framtida

her, og eg må diverre melde

at laget ligg brakk.

Eg trur likevel me var inne på

eit godt spor. Eg hadde nett

byrja som bladstyrar, og

byrja allereie å bli lei av at

folk eg intervjua svara at dei

nytta nynorsk av di det var

naturleg for dei, det var det

språket dei kunne. Sjølvsagt

er det heilt i orden,

men det var kjekkare med

dei som hadde refl ektert

hakket vidare. Så eit ljosare

hovud enn mitt kom opp

med fylgjande motto for

laget vårt: Kva har det å

seie for andre at eg nyttar

nynorsk?

Det er grunnen til eg set sånn

pris på Jon Fosse. Ikkje akkurat

ein kjøkemeistertype,

men han har ein veldig

sjølvtillit når det kjem til

det kunstnarlege uttrykket

sitt. Og det med god grunn,

kan ein vel trygt seie. Difor

takka han ja til å fl ytte inn

i Grotten. Ikkje av di han

hadde lyst som privatperson,

men av di det var eit

signal. «Det eg symboliserer

er den seriøse diktinga,

og sjølvsagt nynorsken», sa

han til Morgenbladet.

Hadde det vesle laget mitt vore

aktivt, så skulle han ha fått

heidersmedlemskap på

dagen.

2

Kjartan Helleve, redaktør

leiarteigen

Vi har to år på oss til å tryggje sidemålet i

Noreg. Høgre sitt landsmøtevedtak i mai

om å «innføre valgfritt sidemål i ungdomsskolen»

var ein vekkjar. Det syner

kva utfordring vi står føre i 2013.

Høgre sitt vedtak har førebels ingen

praktisk konsekvens, uansett kva som

skjer i kommunevalet til hausten. Obligatorisk

sidemål er bestemt nasjonalt, og i

Stortinget som sit fram til 2013 er det eit

solid fl eirtal for obligatorisk sidemål. Men

etter neste stortingsval kan det sjå annleis

ut.

For det er i 2013 slaget vil stå. Alle partilandsmøta

skal våren 2013 vedta stortingsvalprogram

for perioden 2013–2017.

Valet hausten 2013 vil avgjere kva program

som vert gjennomført. Ei regjering

av Høgre og Framstegspartiet i 2013 vil

kunne utradere obligatorisk skriftleg sidemålsopplæring

frå skulen, om dei ikkje

kjem på betre tankar og endrar politikken

sin til noko meir nynorskvennleg. Vi veit

òg at det er fylkeslag i andre parti som har

vedteke nynorskfi endtleg politikk på dette

området. Politisk arbeid med sidemålsaka

bør difor vere ein hovudprioritet i tida

fram til neste stortingsval.

Høgre sitt vedtak og mediemerksemda

i etterkant har også ført noko godt med

seg. Mange har blitt klar over kor viktig

arbeidet fram mot 2013 er. Opposisjonen

internt i Høgre har vorte tydelegare, med

sentralstyremedlem Arne Hjeltnes i spissen

på landsmøtet. Media har merka seg

at leiar Erna Solberg og første nestleiar Jan

Tore Sanner røysta mot vedtaket, og fl eire

tillitsvalde har uttalt seg mot vedtaket i

media i etterkant. Embla Belsvik, leiar

for Sogn og Fjordane Unge Høgre, seier

rett ut til NRK at ho trur mange vil føle

seg krenkte av dette vedtaket, og det er

Kvar einaste dag går dei forbi meg

Og mange av dei same går forbi meg

kvar einaste dag

Og eg syng for dei kvar einaste dag

heilt riktig. Sogn og Fjordane Høgre har i

media varsla at dei vil ta omkamp om saka

på landsmøtet i 2013. Mållaget må støtte

desse gode kreftene i partiet.

Men først og fremst må vi synleggjere

Høgre sin valfridumskap i denne saka.

Skulepolitisk er det idioti å argumentere

med valfridom i basiskunnskap i skulen.

Dette veit Høgre. I same fråsegn som

det famøse sidemålsvedtaket står det at

«Høyre vil ha en skole der alle elever får

utfordringer å strekke seg etter». Dette er

politikk som passar Høgre si verdsetjing

av «Kunnskap i skulen». Utfordringar

å strekkje seg etter er det motsette av å

senke krav og forventningar, og det sistnemnde

er det Høgre no gjer i sidemålssaka.

Når andre parti gjer det same, er

Høgre straks framme med spanskrøret.

Høgre veit vel at basiskunnskap i skulen

må vere obligatorisk. Det er difor dei

vil ha obligatorisk andre framandspråk. På

landsmøtet vedtok dei å «innføre annet

fremmedspråk fra barneskolen». Kvifor

er det ikkje samsvar mellom Høgre sin

fornuftige framandspråkspolitikk og ufornuftige

sidemålspolitikk?

Det er diverre ungdomspartiet sitt behov

for billege poeng i skuledebattane

som styrer Høgre sitt synspunkt i denne

saka. «Valfritt sidemål», eller rett fram

«nei til nynorsk», er diverre ein vinnar i

skuledebattar i store delar av landet. Og

ungdomspartiet skjemst ikkje av å hetse

nynorske ordbøyingar så lenge det gjev

Jon Fosse, Gitarmannen

No MÅ du komme

deg på skulen!

Høgre sin valfridumskap

Håvard B. Øvregård, leiar

Nei, det må eg ikkje.

Høgre vann valet.

Teikning: Kjartan Helleve

røyster. Skuletrøytte elevar som vil lære

mindre vert såleis styrande for «kunnskapspartiet»

Høgre sin skulepolitikk.

Valfridomen til Høgre på dette punktet

er hol og innhaldslaus propaganda. Både

skulepolitisk og språkpolitisk.

Språkpolitisk er valfritt sidemål ein

fallitt og ei undergraving av nynorsken

sin status som nasjonalspråk i Noreg.

Målbrukslova seier i dag at «Bokmål og

nynorsk er likeverdige målformer og skal

vere jamstelte skriftspråk i alle organ for

stat, fylkeskommune og kommune». Obligatorisk

opplæring i skriftleg sidemål er

ein føresetnad for denne jamstellinga.

Trass i den grove feilslutninga det er,

held partiet fram med å hevde at valfritt

sidemål er til beste for nynorsken. Sidan

Høgre er så oppteken av valfridom: Kva

valfridom får nynorskbrukarar om ein tek

bort obligatorisk sidemål? Kan eg velje å

bruke nynorsk når eg skal jobbe med ein

tekst saman med andre som aldri har lært

å skrive det? Kan vi forvente at statsetatar

nyttar både nynorsk og bokmål om ikkje

det er ein del av felleskunnskapen frå

grunnopplæringa? Vil nynorskkommunar

og nynorskskular få betre «valfridom» ved

tilsetjingar av språkleg kompetente (nynorskbrukande)

søkjarar om det vert valfri

sidemålsopplæring?

Svaret på alle desse spørsmåla er nei.

Valfridomen er ein illusjon. På same måte

som valfritt pensum, valfri karakter, valfri

straff , valfritt inntakskrav og valfri skatt.

Alt dette er valfridomar Høgre er imot,

fordi det er dumskap. Valfridumskap.

Håvard B. Øvregård

Noregs Mållag

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


folk

intervjuet

En ormt viktig

Språkmeldinga var viktig for

norsk, men heilt avgjerande for

teiknspråket.

Ein burde kunne forvente av nokon som arbeider

i ein språkorganisasjon at dei møter

ukjente språk med ein viss grad av respekt.

Men nei. I aller fyrste spørsmål til den nye

teiknspråkrådgjevaren i Språkrådet tråkkar

underteikna rett i salaten og fyrer av fylgjande

mangel på fi nkjensle:

– Kor mange er det som er avhengige av

teiknspråk i Noreg?

– Vi likar ikkje å seie «teiknspråkavhengige».

Ingen er då avhengige av norsk eller avhengige

av samisk? Vi er teiknspråkbrukarar,

seier Sonja Myhre Holten.

Ein fl aum av pressemeldingar og artiklar

med ordet «nynorskbrukar» veltar opp i medvitet,

og eg blir raud i andletet sjølv om eg

berre sit framføre datamaskina og les e-post.

Behovet for å styrkje medvitet kring teiknspråket

er med eitt veldig påfallande.

Eit fullverdig språk

I stortingsmeldinga «Mål og meining. Ein

heilskapleg norsk språkpolitikk» vart teiknspråk

anerkjent som eit fullverdig språk og

meldinga varsla om at Språkrådet skulle få

målpolitisk ansvar for meir enn bokmål og nynorsk.

På grunnlag av dette har Språkrådet fått

eigne midlar til å tilsetje Myhre Holten.

– Men for å svare på spørsmålet ditt, så

opererte Språkmeldinga med 16 500 brukarar.

Dette skil ikkje mellom døve, tunghøyrde eller

høyrande brukarar. Same meldinga seier

at det er ein stad mellom ti og tjue tusen som

brukar samisk. Det kan ein jo tolke til at språka

er om lag like store, men eg føler vel at samisk

får meir merksemd enn teiknspråk.

– Det har vore ein del uro kring døveskulen

i Bergen, der det er snakk om at arbeidet skal

sentraliserast i Trondheim. Opplever du at

staten gjev med den eine handa medan dei tek

med den andre?

– Det er trist å seie det, men ja, det er

nok slik det kan opplevast, sjølv om skulen i

Bergen vart redda. Mange døve ser på døveskulane

som arnestaden til Norsk teiknspråk

(NTS), og då er det ikkje kjekt når det er snakk

om å leggje ned skular. Det er eit paradoks når

språkmeldinga i utgangspunktet skulle gje

teiknspråket vern, seier Myhre Holten.

– Min jobb blir jo å sjå til at slike miljø blir

verande tilgjengelege for høyrselshemma. Vi

skal jo heller ikkje gløyme at det ved enkelte

kommunale skular fi nst gode miljø som held

NTS rikt og levande.

Vil endre haldningane

– Kva betyr det at Språkmeldinga la slik vekt

på teiknspråket og inkluderte det i Språkrådet

sitt språkpolitiske ansvarsområde?

– For oss teiknspråkbrukarar var Språkmeldinga

enormt viktig. Denne off entlege

godkjenninga gjorde noko med oss både som

gruppe og som individuelle språkbrukarar.

Vi vart på ein måte ein del av samfunnet, og

språket vart ein del av den norske kulturarven.

Til no har teiknspråket vore noko høyrselshemma

nytta som erstatning eller kompensasjon

for norsk. No har det fått status som eit

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

Foto: Hege Lothe

STATUS: Dersom teiknspråk hadde blitt eit fag i

grunnskulen, ville det ha auka statusen for språket,

seier Sonja Myhre Holten. Foto: Døves Tidsskrift

eige språk, og gjennom plassen det har fått i

Språkrådet, vil statusen berre auke.

– Kva har vore og kva er utfordringane til

teiknspråket?

– Haldningane knytte til språket, særleg

mellom døve og i fagmiljøet rundt. Vidare er

det viktig å formidle til resten av samfunnet

kva teiknspråk er for noko, og kva verdi det

har. Vi er ikkje ei isolert gruppe, men tvert i

mot ein del av eit stort internasjonalt og globalt

nettverk. Og til slutt er det ei oppgåve å

auke kunnskapen om døve som gruppe. Det å

vere døv er heilt ok, i motsetning til kva mange

høyrande trur.

Ikkje på timeplanen

– I eit sidemålsordskifte eg hadde i 17. maitoget,

var det ei som sa at ho i tillegg til nynorsk

gjerne skulle hatt eit kurs i teiknspråk

medan ho gjekk på skulen. Er det nokon skular

som har slik opplæring for alle elevar, og

er det grunn til å tru at noko slikt kan kome

inn i grunnskulen?

– Opplæringslova gjev høyrselshemma

Kihl prosjektleiar for Språkåret

Nynorsk kultursentrum har fått i oppdrag frå

Kulturdepartementet å utvikle planar for eit

nasjonalt språkår i 2013, og Jens Kihl er no

tilsett som prosjektleiar. – Jens Kihl blir rett

person på rett plass, og vi gler oss til å sjå

han i aksjon, seier direktør Ottar Grepstad i

Nynorsk kultursentrum.

SONJA MYHRE HOLTEN

◆ nytilsett teiknspråkrådgjevar i Språkrådet

◆ kjem frå stillinga som seniorrådgjevar ved Skådalen

kompetansesenter

◆ er utdanna språkvitar med mastergrad i teiknspråk,

allmennlærar med fyrste avdeling spesialpedagogikk

og teiknspråkspråklærar.

barn rett til undervisning i og på teiknspråk.

Det merkelege er at medelevane ikkje har

tilgang til skolering i teiknspråk, sjølv om eg

veit at det tidlegare var råd å ha det som valfag

ved nokre skular. Dette gjer etter mitt syn

inkluderinga av høyrselshemma i den vanlege

skulen vanskeleg. Dersom teiknspråk hadde

blitt eit fag i grunnskulen, vil det gjeve språket

ein auka status, og ikkje minst ville det ha

gjeve ein auka kunnskap om språket og brukarane.

Problemet er sjølvsagt kven som skal

undervise. Det er ikkje mange som er utdanna

i teiknspråkdidaktikk, pedagogikk og teiknspråkgrammatikk.

Som du ser, det er nok av

utfordringar å gripe fatt i.

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no

Foto: Siri Vaggen Olsen

Foto: Knut Egil Wang

Tungesvik 75 år

«Hans Olav Tungesvik er en meget

bevisst bruker av det nynorske

språket, og på hans CV står da også

en femårsperiode som leder av

Noregs Mållag. Han skriver da også

sine bøker og artikler på et malmfullt

og godt nynorsk. Han er tildelt

H M Kongens fortjenestemedalje

i gull», skreiv KrF i samband med

at Tungesvik runda 75 år 22. mai.

På bokmål, signert partileiar Knut

Arild Hareide. Me gratulerer!

Fosse til Grotten

– Eg er glad for at Jon Fosse har

takka ja til å fl ytte inn, sa kulturminister

Anniken Huitfeldt då ho

melde at regjeringa ville gje han

nøklane til Grotten, æresbustaden

for kunstnarar.

– Det er ei stor ære, som sagt,

likevel var eg ganske bestemt på

å takka nei. Men eg prøvde å sjå

livet mitt litt utanfor. Og å sjå det

å takka ja til Grotten også med ein

slags avstand. Det eg då såg var at

det er viktig med ein slik bustad,

ikkje fordi eg eller andre mogelege

innfl yttarar treng til hus, men for

å symbolisera. Og det eg symboliserer

er den seriøse diktinga, og

sjølvsagt nynorsken, sa Jon Fosse

til Morgenbladet.

Mediemålprisen til

Harald Thingnes

Sportsjournalisten Harald Thingnes

er tildelt Alf Helleviks Mediemålpris

for sitt konsekvente og

ledige nynorsk i ein bokmålsdominert

journalistisk sjanger. «Harald

Thingnes er eit viktig språkleg førebilete,

både for andre journalistar,

og ikkje minst for språkbrukarar

i heile landet som følgjer NRK

sine sportssendingar på radio og

fj ernsyn»,

meinte

juryen.

Foto: NRK

3


Nynorskpris til

Njord V. Svendsen

Njord V. Svendsen får Kulturdepartementet

sin nynorskpris for

journalistar i 2011.

– Det er den beste pennen

som får prisen i år, seier leiaren for

juryen Gry Molvær.

Utan å vite det stikk juryen

med denne tildelinga handa inn

i den aktuelle debatten om mellombels

tilsette i media. Svendsen

har vore det han kallar «ufast»

medarbeidar i Bergens Tidende i

fem–seks år, fekk ikkje halde fram

og slutta i BT ei veke før juryen

hadde møte og gav han prisen.

Etter år som vikar og frilansar byrja

han i fast arbeid 2. mai, som kommunikasjonsrådgjevar

for NIFES

– Nasjonalt Institutt for ernærings-

og sjømatforsking i Bergen.

– Dette endrar ikkje på tildelinga

vår. Svendsen får prisen for

det han har gjort som journalist,

seier Gry Molvær. Med seg i juryen

har ho sjefredaktør Tom Hetland i

Stavanger Aftenblad og forfattar

Olaug Nilssen. Magni Øvrebotten,

i NRK Nynorsk mediesenter, er se-

Færre nynorskelevar

Bortsett frå Sogn og Fjordane,

der nynorskprosenten dei ti

siste åra har lege stabilt på 97,2

prosent, er det ein svak nedgang

i alle dei ni fylka som er medlemer

av Landssamanslutninga av

nynorskkommunar (LNK), fortel

organisasjonen på nettsida si.

LNK har henta inn tala frå

Grunnskolens informasjonssystem

(GSI). Tala viser at til saman

12,96 prosent av elevane frå

første til tiande klasse hadde ny-

4

NYHENDE!

Sivlesongbok!

60 sider, hefta og omslag

i fargar. 30 songar, kort

biografi, ordforklaringar.

Ting boka ved å skrive til:

Køppen Forlag

Pb 1031

3704 Skien

eller koeppenforlag@hotmail.com

målnytt

Njord Vegard Svendsen Foto: Teresa Grøtan

kretær for juryen. Prisen vert delt

ut under Dei nynorske festspela i

Ørsta 24. juni.

Føremålet med Kulturdepartementet

sin nynorskpris for journalistar

er å fremje bruk av nynorsk

i media, og årleg ære ein dyktig

journalist som er eit føredøme for

andre.

Prisen går til ein journalist som

har utmerka seg med bruk av

levande og god nynorsk i media,

og som gjennom arbeidet sitt har

gjeve nynorsk innpass på nye

område.

Tidlegare vinnarar av denne

prisen er Linda Eide, NRK, Kjell-Erik

Kallset, Dagsavisen (no Klassekampen),

Odd Reidar Solem, TV 2,

Ronny Brede Aase, NRK og Astrid

Brekken, NRK. (Pressemelding)

norsk som hovudmål i skuleåret

2010/2011. Det er ein nedgang

på 0,22 prosent frå i fj or og 0,39

prosent frå skuleåret 2008/2009.

Etter Sogn og Fjordane er det

Møre og Romsdal som ligg høgast

på statistikken. Her har 52,5

prosent av elevane i år nynorsk

som hovudmål, mot 53,2 prosent

i fj or. Hordaland kjem på tredjeplass

med 39,7 prosent, mot 40,1

prosent i fj or. (NPK)

Ny barnebok

av Knut Hauge

I samband med 100-årsjubileet

for Knut Hauge har Kvitvella Forlag gjeve ut Lasse frå

Lærdal, eit gjenoppdaga bokmanus av Knut Hauge.

Ein eventyrroman for barn i alle aldrar. Kr 199,-.

Kjøp i bokhandelen eller bestill via

www.nm.no/lag/nord-aurdal

eller frå Kvitvella Forlag, 2910 Aurdal,

tlf. 959 17 390.

Nyhende!

Kr 198,-

(pluss porto

kr 27,-)

Klart språk på nye vognkort

Breva frå Statens vegvesen skal bli

lettare å forstå. Først ut er vognkortet,

som går til ein million bileigarar

kvart år.

– Verken vi eller brukarane våre

skal kaste bort tid på eit uforståeleg

språk. Som ein av dei største brevskrivarane

i landet både pliktar og

HISTORISK NYNORSK: Bak tredjeklassingane som går studiespesialisering, ser vi to av veggavisene som har blitt

produserte dette skuleåret. Her er det gjort greie for fl eire historiske hendingar og periodar. Det som gjer dei litt

utanom det vanlege, er at dei er på nynorsk. Sitjande frå v.: Ida Marie Larsen, Marte Gravrok, lærar May Johanne

Molund og Ingvild Myrvang. Bak frå v.: Marte Helgesen, Marie Grønvold, Gina Berg Fredheim, Therese Solvang, Marlene

Myrlund, Tom-Erik Aarøen, Katrine Ursvik og Martin Jonassen. Ikkje alle i klassen var til stades då biletet vart teke.

Foto: Kari Anne Skoglund/Nye Troms

Historieprosjekt med meirverdi

Historietimane fekk

i år ein litt ny vri for

tredjeklassingar som

går studiespesialisering

ved Bardufoss Høgtun

videregående skole.

Elevane har nemleg hatt lærebøker

på nynorsk, og læraren har

brukt sidemålet i undervisninga.

Skriftlege oppgåver og prøver har

dei levert med nynorske svar, og i

alt av munnlege framlegg har dei

nytta sidemålet.

Nye innfallsvinklar

– Det har gått over all forventning,

og vi har berre positive

erfaringar med å ha nynorsk i

historietimane. Det er viktig å ha

nynorsk med nye innfallsvinklar,

for det er eit fag vi blir fort lei av,

seier Ingvild Myrvang.

I staden for å bli meir lei sidemålet,

har klassen blitt meir

motivert for å løyse oppgåvene i

både historie og nynorsk. Dette

prosjektet er fi nansiert og støtta

av nynorsksenteret ved Høgskolen

i Volda.

Motvillig i starten

Læreboka er den same som tidlegare,

men denne er skriven på

ønskjer vi å gjere oss forstått, seier

kommunikasjonsdirektør Sissel Faller

i Statens vegvesen.

Vognkortet er ein av dei største

utsendingane til Statens vegvesen.

Kortet inneheld viktig informasjon,

og mange får i dag ikkje med seg

denne informasjonen fordi språket

sidemålet. Sjølv om elevane er

nøgde med prosjektet i historietimane,

var dei ikkje like positivt

innstilte då tanken vart lansert.

– Vi diskuterte det på førehand,

og dei gjekk litt motvillig

med på prøveprosjektet. Men sidan

har klassen vore motivert og

positive til å ha nynorsk i historietimane,

fortel lærer May Johanne

Molund.

– Sjølv om dei fl este av oss har

ein dialekt som er nærare nynorsk

enn bokmål, så har vi ei automatisk

dårleg innstilling til sidemålet,

seier Gina Berg Fredheim.

Mange vil nok kjenne seg igjen

i skildringa om at det var ille å

måtte skrive oppgåver på nynorsk.

Men klassen gjekk med på

prøveprosjektet, og alle elevane

var positivt overraska over resultatet.

Resultat i nynorsk

Historielæraren er også klassen

sin norsklærer. Ho fortel at

gjennomsnittseleven opplever at

nynorskkarakteren går ned frå

andreklasse til tredjeklasse.

– Det er naturleg i og med at

krava går opp, forklarer Molund.

Men ikkje for denne klassen,

og det synest læraren og elevane

er artig å sjå.

– Vi har forbetra karakteren

i vognkortet og følgjebrevet er for

vanskeleg.

Den nye versjonen tek vare på

det juridiske samtidig som språket er

enkelt og forståeleg. Byråkratispråket

og faguttrykka er tekne vekk, og inn

er det kome ord som vert brukt i daglegtalen.

(NPK)

vår i nynorsk, og karakteren i

faget har gått opp for dei fl este.

No fl yt det betre når vi skriv nynorsk,

og fl eire får betre karakterar

i nynorsk enn bokmål, seier

Marte Gravrok. Historietimane

har framleis vore historietimar, og

rettskriving har ikkje fått mykje

merksemd.

– Det som har vore fi nt, er at

sjølve faget har hovudfokuset, og

ikkje rettskrivinga. Og det har

vore motiverande å sjå at det har

gitt resultat på nynorskoppgåvene,

seier Marte Helgesen.

– Gjer det igjen

Enn så lenge har ikkje skulen

nokon planar om å vidareføre

nynorsk i historietimane. Men

dei har materialet dei treng med

bøkene, og det er ikkje heilt utenkjeleg

at dei blir tekne i bruk att.

Avgangselevane oppfordrar fl eire

klassar til å ønskje seg historietimar

med nynorskvri.

– Det har vore eit bra tiltak,

og andre burde gjere det same og

kanskje i fl eire fag, seier Gina, og

resten av klassen er heilt samd.

KARI ANNE SKOGLUND/

NYE TROMS

karianne.skoglund@nye-troms.no

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


Kringkastingsprisen til Norge Rundt-veteran

NRK-profi len John Skien (66) fekk sist

i april Kringkastingsprisen 2010 for sitt

lange virke som nynorskbrukar i statskanalen,

ikkje minst som bidragsytar

til programserien Norge Rundt gjennom

fl eire tiår.

I fi re omgangar har han vore programleiar

for programmet, og han

Styret i Språkrådet stør

framlegget til ny offi siell

nynorskrettskriving,

men vil samstundes

lage ei eiga tilrådd

norm.

Det var eit samrøystes styre som

slutta seg til innstillinga frå rettskrivingsnemnda

på møtet i mai.

Framlegget er no sendt til Kulturdepartementet

for endeleg

handsaming. I vedtaket heiter

det at «Språkrådet sluttar seg

på alle punkt til innstillinga frå

rettskrivingsnemnda og rår til at

Kulturdepartementet godkjenner

framlegget til ny rettskriving for

nynorsk med verknad frå 1. august

2012».

Imponert

– Nemnda har først og fremst

rydda og forenkla. Det gamle

systemet med hovudformer og

sideformer fell bort. Med denne

reforma blir nynorsk normert

på eigen grunn, utan omsyn til

bokmål. Krafta og soliditeten i

arbeidet til nemnda imponerer.

Framlegget har fagleg tyngd og

brei politisk legitimitet. Inga rettskrivingsreform

i Noreg har vore

betre fundert, seier styreleiar Ottar

Grepstad i ei pressemelding.

Lagar tilrådd norm

– 2012-normalen vil gjere det

lettare å skrive rett, både for den

røynde språkbrukaren og for den

som er språkleg usikker. Rettskrivinga

blir enklare, på mange

punkt tydelegare, men ikkje så

mykje strammare. Som det verbale

språket nynorsk er, har det

særleg mykje å seie at det no blir

lettare å bøye verba rett, seier styreleiar

Grepstad.

Styret i Språkrådet er likevel

noko uroa for at valfridomen kan

bli for stor. Difor gjekk eit fl eirtal

i styret inn for at Språkrådet

skulle utarbeide ei tilrådd norm

som kan gjere det lettare for

mange å skrive regelrett og stilsikkert.

Denne norma skal ikkje

markerast på noko vis i ordbøker,

men vere digitalt tilgjengeleg hjå

Språkrådet.

– Dette skal ikkje gå ut over

den individuelle valfridomen eller

den regionale krafta i nynorsk,

men gi ein ferdig pakke og eit

trygt kvalitetstilbod for alle dei

som ønskjer eller treng det, seier

Grepstad.

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

har produsert over 170 innslag til

programmet.

– Skien er ein del av ryggrada for

nynorsk i fj ernsynet, sa styreleiar Martin

Toft, under prisutdelinga. Prisvinnaren

har vore fast tilsett i NRK sidan

1975. Juryen peiker på at språket hans

er «ein god, trygg og musikalsk ny-

Nytt hierarki

Endre Brunstad, førsteamanuensis

i nordisk fagdidaktikk ved

Universitetet i Bergen og medlem

av fagrådet for normering og

språkobservasjon i Språkrådet, er

overraska over styrevedtaket om

«tilrådd norm».

– Eg trudde at poenget med

heile rettskrivingsprosessen var at

hierarkiet i nynorskrettskrivinga

skulle vekk.

Brunstad har samstundes forståing

for sjølve ideen.

– Mange av dei store tekstprodusentane

er plasserte i Oslo, dvs.

i eit bokmålsområde, og når det

vert opp til dei å avgjere normvalet,

kan ein tenkje seg at tradisjonsformer

som "stikk seg ut",

vil tape for bokmålsnære former.

Ein måte å unngå det problemet

på, er å innføre eit hierarki i rettskrivinga.

– Kva er skilnaden på ei slik

smal norm og det systemet ein tidlegare

hadde med hovudformer og

sideformer og ein læreboknormal?

norsk med klang frå Sør-Vestlandet».

– Eg set veldig pris på at juryen har

funne ut at eg har snakka og skrive

eit forståeleg norsk. Kall det gjerne

nynorsk, kall det nynorsknært, kall

det dialekt, kall det blandingsmål.

Når du er fødd i Stavanger, fl ytter til

Ølen som sjuåring og kjem tilbake til

Språkrådet lagar

tilrådd norm

ENDELEG I MÅL: Ottar Grepstad takkar for vel utført arbeid. Frå venstre: Aud Søyland, sekretær for rettskrivingsnemnda;

Ottar Grepstad, styreleiar i Språkrådet; Grete Riise, leiar i rettskrivingsnemnda. Foto: Språkrådet

– Skilnaden treng ikkje å vere

så stor, sjølv om den tilrådde

norma skal vere eit såkalla «tilbod».

Det ser ut til at norma er

tenkt å svare til læreboknormalen,

men ein uhyre trong variant av

den. I pressemeldinga heiter det

faktisk at der ikkje skal vere valfridom

i «tilrådd norm», men sjølve

styrevedtaket går ikkje så langt.

Kva så som skal vere prinsippgrunnlaget

for ei så trong norm,

er heller uklårt. Det er òg uklårt

kven som skal fastsetje prinsippa.

Det reiser i sin tur problemstillingar

som gjeld den politiske legitimiteten

til den vidare prosessen.

Sjølve nemningsbruken er elles

sjølvmotseiande, for alle normer

er i prinsippet «tilrådde». Skulle

resten av norminventaret vere

«frårådde normer»?

Gjennomslagskraft

– Trur du at Språkrådet greier

å «stimulere fl est mogleg off entlege

institusjonar, produsentar

av digitale språkreiskapar,

Stavanger som syttenåring, då blir du

ein språkleg bastard, sa prisvinnaren

sjølv då han takka for prisen, og streka

under at han aldri har interessert seg

for målsaka.

– Eg er ingen språkstridens gene-

Lothe

ral, som Einar Økland uttrykkjer det, sa

Hege

Skien. (NPK) Foto:

forlag og aviser og andre viktige

normagentar til å bruke

norma» som det står i styrevedtaket?

– Fyrst må departementet

eventuelt seie ja, og det er ikkje

sikkert. Det er dessutan usikkert

kva målrørsla meiner. Elles er det

uklårt korleis norma skal formidlast.

Ein kan vanskeleg tenkje seg

at norma skal kunne brukast dersom

ho berre fi nst som eit dokument

med opplisting av former,

og ikkje eksisterer i form av ei

ordliste. Styret opnar samstundes

opp for bruk av norma i digitale

verkty, og det vil bl.a. seie retteprogram.

I prinsippet vil eg tru

at ei «tilrådd norm» kan ha gjennomslagkraft

i statsforvaltinga

i og med at det er tilrådingar frå

statens eige språkorgan – med

departemental godkjenning. Eit

departementalt «bør» er som

kjent ikkje som andre «bør».

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no

Lanserer Aasen

kommune

Dersom Ørsta og Volda slår

seg saman, bør dei vurdere å ta

namnet Aasen kommune, meiner

Møreforsking og Telemarkforsking.

I slutten av mai fekk kommunane

overlevert ein rapport frå

dei to forskingsinstitusjonane.

Ifølgje Møre-Nytt går dei der

langt i å argumentere for Aasen

kommune, i staden for å ta namnet

til ein av kommunane eller

slå dei saman til Ørsta Volda eller

Volda Ørsta. Aasen skal ha kome

opp i gruppesamtalar med tilsette

i kommunane og har vorte

positivt motteke.

– Namnet ber preg av ein

kommunal profi l der nynorsk

skrift og skriftkultur vil stå sentralt.

Volda og Ørsta har alt ei slik

nasjonal særstilling i dag, skriv

forskarane.

Rapporten viser at ei samanslåing

vil gje eit betre tenestetilbod

til innbyggjarane, og ein

samanslått kommune vil utgjere

ei sterkare regional røyst. Men

det vil vere lite økonomisk vinst

ved å slå saman kommunane.

(NPK)

Ny direktør

før sommaren

Styret i Det Norske Samlaget

håpar å tilsetja ny direktør i forlaget

før sommarferien.

– Me er no midt i prosessen,

men me håpar å bli ferdige

før sommaren, seier styreleiar

Kristin Bjella til Nynorsk pressekontor.

Ho vil ikkje seia kor mange

kandidatar styret har å velja mellom,

men seier at styret har «ein

god prosess».

Samtidig med at forlaget

lyste etter ny forlagsdirektør, blei

det òg lyst etter ny forlagssjef for

litteratur. Kven som blir tilsett i

denne stillinga, blir først avgjort

etter at ein ny forlagsdirektør er

på plass.

– Me ønskjer at den nye forlagsdirektøren

skal få vera med

på dette, difor ser me for oss ein

totrinnsrakett: først tilsetjing av

forlagsdirektør og så forlagssjef,

seier Bjella. (NPK)

SNART: Styreleiar Kristin Bjella

vonar ny direktør i Samlaget er

på plass til sommaren.

Foto: Margunn Sundfj ord, NPK

5


– Er dette no den offi sielle politikken

til Høgre?

– Det er usemje om dette i

partiet og det er ei ærleg sak, og

det som er programfesta i dag er

at partiet skal arbeide for at sidemålsundervisninga

skal gjerast

valfri i den vidaregåande skulen.

Det vil nok difor kome eit nytt

ordskifte om dette i samband

med programarbeidet til stortingsvalet.

Men eg trur at det er

utenkjeleg at partiet skal snu i

dette spørsmålet. Det toget trur

eg er gått.

– Var det bakgrunnen for

vedtaket?

– Hovudargumentet vårt er

at norske elevar slit med å skrive

hovudmålet sitt godt. Me trur det

ville ha vore betre om dei kunne

få lov å konsentrere seg om hovudmålet

skriftleg. Det betyr ikkje

at ein skal ta vekk sidemålet,

noko som i dei fl este tilfella vil

seie nynorsk. . Me har heile tida

vore klåre på at sidemålet ikkje

skal svekkjast. Me ynskjer meir

litteratur, større vektlegging av

språkhistoria og av kulturarven.

Då Høgre la fram Kunnskapsløftet,

gjekk me inn for at elevane

skal lære seg to obligatoriske

framandspråk, der det skulle vere

ei munnleg språkopplæring. Det

er den tenkinga me vil overføre til

norskfaget.

– Det er heller ingenting i vegen

for å gje nynorsk litteratur og

saksprosa større plass i skulen,

t.d. ved å ha nynorske lærebøker i

eit anna fag. Då trur eg at elevane

ville fått eit anna forhold til nynorsk,

og fått det meir inn under

huda. Samstundes bør litteraturdelen

i norskfaget styrkjast og

då særleg med tanke på nynorsk

litteratur. Eg trur det er viktig å

skape ein goodwill for nynorsk, at

bokmålselevane les og blir kjende

med språket, men at det er dei

elevane som har det som hovudmål,

som skal bere dei kvalitative

sidene ved nynorsken vidare.

– Eg har sjølv vore lærar i ung-

6

Alt anna enn skriftleg

domsskulen og snakkar mykje

med tidlegare kollegaer, og eg er

overtydd om at ein ville ha gjort

nynorsken ei stor teneste om

ein kunne unngått mykje av den

kranglinga med elevane om kvifor

dei skal lære seg to skriftspråk.

– Vil ikkje dette få konsekvensar

for korleis språklova

blir handheva? Blir det ikkje

vanskeleg å krevje at dei som

skal arbeide i t.d. statsforvaltinga

skal kunne skrive både

nynorsk og bokmål om dei aldri

har vore borti nynorsk?

– Den føresetnaden blir jo heilt

feil. Eg trur det er fullt mogleg å

lære seg ganske mykje nynorsk

ved å lese det, ved å høyre det og

ved å bli kjent med det, utan at

ein har lært seg bøying av verb.

Om du får behov for å kunne det

skriftleg i ein framtidig jobb, så

må ein lære seg det på same måten

som ein lærer seg andre fag

ein treng i ulike jobbar. Det må

vere råd å plukke opp faget når

ein treng det.

– Den største utfordringa er likevel

dei svakaste elevane. PISAundersøkingane

syner jo at det er

ein stad mellom femten og tjue

prosent av elevane som har problem

å ordleggje seg godt og med

rett språk sjølv i hovudmålet sitt.

– Har det skjedd noko i med

elevane sine evner til å lære seg

to språk dei siste åra, eller er

dette noko de meiner har vore

slik heile tida?

– Det er ikkje godt å seie, sidan

me ikkje har hatt slike undersøkingar

tidlegare. Men om du går

inn i skulen og høyrer med læra-

TIDLEGARE: – Det er viktig at elevane byrjar med nynorsk endå tidlegare i

skulen. Tidleg start gjer det lettare å lære eit anna språk, seier Arne Hjeltnesog

Olin Johanne Henden. Foto: Jan Nik. Hansen

På landsmøtet til Høgre vedtok partiet å arbeide for

valfritt sidemål i ungdomsskulen. Elisabeth Aspaker, utdanningspolitisk

talskvinne i Høgre, svarar på kvifor.

rar som har vore i skulen i fl eire

tiår, så vil dei nok seie at problematikken

kring sidemålsopplæringa

alltid har vore der. Eg har

jo god kontakt med dei tidlegare

kollegaene mine, og dei er like i

stuss over denne øvinga. Spørsmålet

er om ikkje me skal bruke

ressursane på ein annan måte enn

å tru at det er sidemålsundervisninga

som skal redde nynorsken.

– Vil ikkje eit slik vedtak som

de gjorde på landsmøtet gjere

det endå vanskelegare for lærarar

å argumentere for kvifor

elevar skal lære seg nynorsk?

Fyrer ein ikkje berre oppunder

den skepsisen som er i skulen?

– Eg opplevde ikkje at ordskiftet

på landsmøtet var eit

spy-norsk-ordskifte. Det tek eg

avstand frå, det er ikkje det me

vil. Men eg trur det er viktig for

nynorsken sin status i det norske

samfunnet at fl eire får ei meir positiv

haldning til språket. Det trur

eg ikkje er råd å få til slik faget blir

undervist i dag. Eg trur ikkje at

framtida til nynorsk ligg i at bokmålselevane

skal lære seg å skrive

språket .

– Eg har forståing for dei som

Eg trur det er viktig å

skape ein goodwill for

nynorsk.

spør kvifor me skal beherske to

parallelle norske skriftspråk når

me lever i den verda me lever i,

der det er mykje viktigare, for t.d.

norske arbeidsplassar, at me heller

lærer oss eit framandspråk til.

Uansett kva yrke ein endar opp

med, så møter ein t.d. arbeidsmanualar

på tysk eller engelsk. Så eg

trur me må vurdere korleis me

innrettar norskundervisninga i

samsvar med den verda me lever i.

– Det kan ikkje bli for

mykje språk i skulen,

seier Arne Hjeltnes,

sentralstyremedlem i

Høgre.

På landsmøtet i Høgre i mai talte

han engasjert for å halde på obligatorisk

sidemål i ungdomsskulen.

Han er på besøk hos Gloppen

Høgre. Der møter han også

Olin Johanne Henden som er

andrekandidat til fylkestingsvalet

i Sogn og Fjordane i september.

Begge to var utsendingar på

landsmøtet i mai. Der handsama

SIDEMÅL:

◆ På landsmøtet til Høgre i mai

vedtok partiet ein storresolusjon

om skule, inkludert eit

punkt som seier at partiet skal

arbeide for å «innføre valgfritt

sidemål i ungdomsskolen».

◆ Setninga var ikkje med i det originale

framlegget til resolusjon,

men vart fremja på landsmøtet

av stortingsrepresentant Linda

Cathrine Hofstad Helleland.

Framlegget var vedteke med 164

mot 87 røyster.

– Det kan ein jo vere samd i.

Men det er ikkje mange år sidan

det var vedteke ei stortingsmelding

om språk, der ein la vekt

på at det uansett var viktig å ta

vare på norsk språk.

– Dei elevane som ynskjer å

lære seg nynorsk, skal sjølvsagt få

lov til å gjere det.

– Trur du at det er nokon

bokmålselevar som kjem til å

velje å ha nynorsk som sidemål?

– Kvifor skulle det ikkje vere

det?

– Av di dei i mange år har

fått høyre at dei ikkje har bruk

for det. Du nemnde jo sjølv

at mange lærarar har vanskar

med å argumentere for kvifor

elevane skal lære seg nynorsk.

Den nynorskundervisninga du

skisserer, reduserer jo nynorsk

til eit kulturemne, meir enn at

det er eit levande språk og eit

verktøy.

– Hadde det vore slik at me

gjekk inn for å fj erne språket heilt,

så hadde eg forstått reaksjonane.

For fl inke elevar trur eg ikkje at

nynorsk er noko problem. Men

for mange andre elevar så trur eg

at dette kan vere utslagsgjevande

for at dei greier å meistre hovudmålet

sitt skikkeleg.

– Er dette eit inntrykk du

har, eller fi nst dei ei undersøking

som stadfestar dette?

Skuff a over vedtaket

utsendingane ein såkalla storresolusjon

om skule. I denne resolusjonen

vart det gjort framlegg

om også å gjere undervisninga i

sidemål i ungdomskulen valfri.

Frå før har Høgre programvedtak

på at dei ynskjer å fj erne den obligatoriske

sidemålsundervisinga i

vidaregåande skule.

Overraska

– Denne striden i Høgre går igjen

i mange parti. Det er ei motsetning

langs ein sentrum-periferiakse

og langs ein kulturakse, seier

Arne Hjeltnes.

– Var du overraska over vedtaket

på landsmøtet?

– Dette seier jo lærarar som

står framføre klassane, og dette

har jo eg opplevd sjølv. Me

skjerma jo dei svakaste elevane

frå å lære seg eit ekstra språk som

dei overhovudet ikkje beherska.

– Forstår du redsla for at ei

slik tilnærming til faget kan

føre til at nynorsk mister statusen

sin som nasjonalt språk?

– Det forstår eg ikkje. Med

dei føringane som m.a. er lagde i

Språkmeldinga, så er det ingen tvil

om at den posisjonen nynorsk har

i det norske samfunnet er spikra

fast. Den posisjonen blir halden i

hevd ved at ein gjev nynorsk ein

stor plass i norskfaget, berre med

unnatak av det skriftlege. Eg trur

den redsla er overdriven og at ein

har ei overdriven førestilling om

kva nivå nynorskkunnskapane til

elevane som kjem ut av den vidaregåande

skulen faktisk har. Forvaltinga

må ha eit høgare krav enn

den knotenynorsken som mange

elevar kan når dei går ut av skulen.

– Men kven sin feil er det at

elevane ikkje kan god nynorsk?

Er det dei sjølve, faget eller lærarane

som sviktar?

– Eg trur det har noko med

haldningar å gjere. Elevane blir

møtt med to parallelle norske

språk og ein skjønar ikkje kvifor

det er slik. Eg tru at det påverkar

kor mykje krefter ein legg inn i arbeidet.

Flinke elevar greier dette

fi nt, og kjem gjerne ut med minst

like god karakter i sidemålet som

dei har i hovudmålet. Men problemet

er den gemene hop. Det

er sikkert råd å få ut statistikk på

dette, å sjå kor mange elevar som

har dårlegare karakter i nynorsk

som sidemål enn hovudmålskarakter.

– Det studentar på lærarskulen

i Oslo kvir seg mest til, er å

skulle undervise i nynorsk som

sidemål. Er det av di dei kjenner

seg fagleg svake eller er det av di

dei reknar med å møte ein motvilje

mot faget?

– Det kan sjølvsagt vere at dei

– Eg vil seie det slik: Eg vart

overraska over kor mange som

var på mi side. Resultatet viste 164

mot 87 røyster, og det vil seie at

om lag 30 prosent var samde med

oss. Det gjev håp. Det er langt

fl eire enn dei som har nynorsk

som hovudmål, seier Hjeltnes.

– Vi vart veldig skuff a over

vedtaket, seier Henden, som representerte

Sogn og Fjordane

Høgre på landsmøtet.

Henden og Hjeltnes fortel at

sjølve saka kom bardus på. Vedtaket

var ikkje resultat av ein lang

prosess i partiet. Resolusjonen

vart lagt fram laurdag, og sundag

skulle saka avgjerast. Truleg vil

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


IKKJE GRAMMATIKK, TAKK: – Eg trur det er fullt mogleg å lære seg ganske mykje nynorsk ved å lese det, ved å

høyre det og ved å bli kjent med det, utan at ein har lært seg bøying av verb, seier Elisabeth Aspaker, utdanningspolitisk

talskvinne i Høgre. Foto: Høgre/CF-Wesenberg

kjenner seg usikre reint fagleg,

men det kan og vere at dei hugsar

attende til sin eigen skulegang.

Det er sikkert todelt det der.

– Men då går jo haldningane i

arv, og nynorsk blir nesten som

ei arvesynd ein aldri kjem i frå.

spørsmålet om valfritt eller obligatorisk

sidemål verte eit emne

ved handsaminga av stortingsvalprogrammet

om to år.

Ikkje gjennomtenkt

Hjeltnes og Henden meiner at

dette vedtaket ikkje er godt nok

gjennomtenkt.

– Dette vedtaket er heilt klart

ei lettvint løysing. Eg meiner det

kan få parodiske konsekvensar.

Og eg trur ikkje det er fullt så lett

å setje det ut i livet som tilhengjarane

vil ha det til, seier Hjeltnes.

– Ei anna side ved vedtaket er

at nynorskelevar skal kunne velje

vekk bokmål. Skal ein då kunne

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

– Ein kjem jo ikkje unna den

fundamentale problemstillinga

om kvifor elevane skal lære seg

to skriftspråk så lenge alle i Noreg

skjønar begge språka. Vegen til eit

levande nynorsk språk går gjennom

dei som har det som hovud-

bruke nynorsk i alle samanhengar,

også på redaksjonell plass i

VG og Dagbladet? spør Henden.

Kunnskapsparti

– Det er viktig for meg å seie at

Høgre er eit kunnskapsparti. Resolusjonen

heiter jo også «Kunnskap

i skolen», og då vert det feil

at vi skal gå imot at elevane skal

få meir kunnskap. Vi seier i same

resolusjon at vi vil at elevane skal

lære eit andre framandspråk i

grunnskulen, og dersom vi meiner

at dei greier det, så må vi også

tru at dei kan lære nynorsk, seier

Henden.

– Eg likar heller ikkje prin-

mål og som veks opp i dei områda

av landa der språket er rotfest.

Det er dei som er dei fremste til

bere kvaliteten vidare.

– No blir det færre og færre

av dei som har nynorsk som hovudmål.

sippet med å ta vekk kunnskap

– sjølv om eg ser at det kan vere

vanskeleg for elevane å lære nynorsk

dersom dei trur dei ikkje får

bruk for det, seier Hjeltnes.

Spennande

Mange elevar tykkjer det er kjedeleg

å lære nynorsk. Både Hjeltnes

og Henden er opptekne av at faget

må vere noko anna enn pugging

og grammatikk, og at fornyingsarbeid

i skulen er viktig.

– Eg reiser mykje rundt på

skulane, og eg møter mange lærarar

og elevar som tykkjer nynorsk

er vanskeleg å arbeide med.

Men eg meiner det er mykje som

– Ja, bli det det? Ligg det ikkje

nokolunde stabilt på om lag tretten

prosent?

– Jo, men der ein har opna

for valfridom, ved at elevane

kan velje hovudmål ved overgangen

til den vidaregåande

skulen, der ser ein at mange

fell i frå. Særleg ser ein dette i

randsonene. Nynorskbrukarar

er ikkje ein eigen etnisitet, det

er ikkje noko ein fell attende på.

Det er ei politisk avgjerd at me

skal ha to språk her til lands, og

spørsmålet er korleis ein legg

best til rette for det.

– Då må ein jo sjå nærare på

tiltak som kan rette på dette, korleis

ein kan setje inn ekstraordinære

midlar i dei delane av landet

der dette er eit problem. Men

det å påtvinge elevane skriftleg

nynorsk i resten av landet, er ikkje

det som reddar nynorsken.

Blant dei fylka der nynorsken står

sterkt, er òg fylke med auke i folketalet.

Så eg vil ikkje spå at talet

på nynorskelevar vil gå ned. Og så

må me sjå nærare på kvifor elevar

vel vekk nynorsk når dei kjem

på den vidaregåande skulen, det

burde vore mogleg å forske seg til.

– Eg blir litt skeptisk når

du no snakkar om forsking

og stimulering. Kva konkrete

framlegg tiltak har Høgre for å

styrkje nynorsken sin posisjon

i skulen?

– Oppgradere litteraturdelen,

lese meir og ta nynorsken inn i

andre fag. Det trur eg vil gje bokmålselevar

eit heilt anna forhold

til språket og det blir ikkje lenger

ein sidedisiplin i norskfaget.

Mange av bokmålselevane høyrer

nok ein del nynorsk, men ser det

knapt på trykk. Eg skulle gjerne

sett at me hadde ei meir liberal

presse som var meir open, og at

det var råd å skrive på den målforma

ein sjølv ville i t.d. Dagbladet,

VG og Aftenposten.

– Er de opne for dette, eller

vil de arbeide for det?

– Me må tenkje heilt nytt. Ny-

kan gjerast med faget for å få det

meir humørfylt. Og det er mange

fl inke nynorske forfattarar som

skulle vore endå meir brukte,

smiler Hjeltnes. Han legg til at det

er viktig at elevane møter nynorsk

tidleg.

– Det er viktig at elevane byrjar

med nynorsk endå tidlegare i skulen.

Tidleg start gjer det lettare å

lære eit anna språk, seier han.

– I fj or sommar var eg i ein

landsby i Zambia. I den landsbyen

hadde dei sju språk. Når dei greier

det, då bør vi greie å handtere nynorsk

og bokmål her i landet, legg

Henden til.

HEGE LOTHE

norsk må bli ein meir naturleg del

av kvardagen for store delar av

ålmenta, og ingen har noko har

noko å tape på dette, alle minst

nynorsken. Det er eg overtydd

om.

– Kva tykkjer du om dei som

seier «om sidemålet skal bli

valfritt, skal algebra bli valfritt

òg»?

– Hadde me hatt to matematikkfag,

så kunne me sikkert hatt

den diskusjonen.

– Men norsk er vel berre eitt

fag?

– Ja, eller to skriftspråk då.

Me har ikkje to typar algebra, me

har ikkje bokmålsalgebra og nynorskalgebra.

– Forstår elevane kvifor dei

må ha algebra?

– Det er sjølvsagt ei utfordring

i mange fag. Dei fl este skjønar at

dei må lære seg matematikk og

engelsk, men mange har problem

med å skjøne kvifor dei skal lære

seg to skriftspråk. Det vil jo sikkert

gjelde for dei som har bokmål

som sidemål òg.

– Nynorskelevar blir eksponerte

for bokmål på ein heilt

annan måte og er i praksis tospråklege.

– Ja, men det treng ikkje bety

at dei må skrive det. Du kan jo

opparbeide kunnskapar med å

lese og høyre eit språk. Det er

slik me har tenkt når me har gjort

framlegg om eit ekstra framandspråk

i grunnskulen. Ein skal lære

språket å kjenne, utan at det er

naudsynt å skrive det.

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no

Milevis unna

UiO oppfyller ingen av Språkrådet

sine krav til bruk av nynorsk,

melder studentavisa Universitas.

– Det er ikkje noko nytt at UiO

bryt mållova. Vi er likevel veldig

skuff a. Det er dumt for studentane

at det ikkje oppfyller krava,

og lover er jo til for å bli fylgde,

seier Tina Fauskanger, leiar i Studentmållaget

i Oslo.

Berre 2 av 115 dokument som

UiO rapporterte inn til Språkrådet

i 2010 låg føre på båe målformer.

UiO greidde heller ikkje å nå opp

til nokre av dei andre krava i mållova.

7


Vegard Markhus Foto: Eirik Svela

Vinnaren av Nynorsk barnelitteraturpris for

2010 vart Vegard Markhus for boka Timothy

mister seg sjølv! Han har både skrive og illustrert

boka som er gjeven ut på Aschehoug forlag.

I grunngjevinga står mellom anna dette:

«Juryen for Nynorsk barnelitteraturpris

har i år oppdaga ei perle av ei biletbok. Det er

forfattaren si andre bok, og han har laga eit

surrealistisk univers som er stringent logisk og

burlesk på same tida.»

Juryen for Nynorsk barnelitteraturpris har

vore Anne Marit Godal, Eva Westvik og Ketil

Kolstad. Det er Noregs Mållag som deler ut

prisen på 30 000 kroner, og Vegard Markhus

kom sjølv til Suldal for å ta i mot prisen.

Stipend til Paleologos

og Mariell Øyre

Noregs Mållag har med støtte frå Kulturdepartementet

delt ut to nynorskstipend, kvart

av dei på 50 000 kroner. Dei to stipenda gjekk

i år til Andreas Paleologos og Mariell Øyre.

Tanken med desse

stipenda er at dei

skal få nynorsk i

bruk på område

der han ikkje har

så stort spelerom

frå før. Andreas

Paleologos får

stipendet for å

utvikle vidare mu-

sikkteaterframsyninga

Det beste

eg veit, og sende

henne på turné.

– Me har tru

på dette prosjektet. Det syner fram nynorsken

på ein ny og spanande måte som er retta mot

eit særs viktig publikum – nemleg små barn.

Framsyninga er leiken, levande og moderne,

seier Håvard B. Øvregård, leiar i Noregs Mållag.

Mariell Øyre har lenge fått mykje merksemd

for bloggen sin «Hjartesmil». Ho får

stipend for å lage Hjartemagasinet, som er eit

magasin basert på bloggen «Hjartesmil». Hjartesmil-bloggen

er populær og stadig å fi nne

på oversyna over dei mest lesne bloggane i

landet. Magasinet presenterer mellom anna

stoff og bilete frå eit knippe av dei mest lesne

bloggarane i Europa innanfor den sjangeren

«Hjartesmil» tilhøyrer. Den glansa vekeblad-

og magasinverda har sakna nynorskrøyster.

– Med det brennande engasjementet

for å nå ut har prisvinnaren slege den fyrste

kilen inn i bokmålsmonopolet som har prega

denne sjangeren. Noregs Mållag vonar at den

kilen står djupt og støtt, seier Øvregård.

8

ynorsk Barnelitteraturris

til Vegard Markhus

Mållagsleiaren og

stipendmottakar

Andreas Paleologos.

Foto: Kjartan Helleve

Landsmøtet

I Sand i Suldal fekk 160 utsendingar

og gjester oppleve

eit av dei mest vellukka landsmøta

på mange år. Det var god

stemning, men også skarpe,

viktige ordskifte.

– Den nye målstriden handlar ikkje berre

om norsk språk i Noreg, men også om minoritetsspråk

og framandspråk. Djupast

sett dreier det seg om å verdsetje språk,

fl eirspråkskunnskap og det at vi lever i eit

fl eirspråkleg samfunn, sa Håvard B. Øvregård

i leiartalen til landsmøtet.

Språkglede

– Målsaka er heilt avhengig av språkgleda.

Gleda i å lære språk er ein av våre beste

medspelarar. Mange foreldre er språkfi endar.

Vaksne trur gjerne at ungar lærer like

tregt som dei sjølve. Og så fôrar dei ungane

med negative språkhaldningar, sa Øvregård,

og kom også inn på kor viktig dette er

i sidemålsordskiftet.

– Sidemålsordskiftet handlar om drap

på gleda i å lære språk. Ei sjølvoppfyllande

førestilling om elevane si manglande interesse

for sidemål, som i dette ordskiftet

konsekvent tyder nynorsk, reduserer evna

og viljen elevane har til å lære både nynorsk

og bokmål i skulen.

Rettskrivingsdebatt

Det var fl eire spennande debattar, men det

var saka om framlegg til ny nynorskrettskriving

som fekk mest merksemd. Styret

i Noregs Mållag hadde levert høyring til

rettskrivingsnemnda i februar, basert på

landsmøtevedtaket frå 2008. Styret bad

difor landsmøtet om ikkje å fatte vedtak i

saka. Fleire var usamde med styret i dette.

I dei utsende landsmøtepapira hadde

Arvid Langeland, leiar i Voss Mållag, utforma

eit framlegg som opna slik:

– Framlegget til ny rettskriving for det

nynorske skriftmålet opnar i urovekkjande

grad for tilnærming til eller reint samanfall

med bokmål. Det er ikkje vorte ei tydeleg,

enkel og stram norm. Noregs mållag bed

difor om at framlegget vert gjennomgjenge

på nytt, heitte det i framlegg til vedtak.

Mange ulike syn

Det var fl eire som var sterkt kritiske til

framlegget til nemnda, men det var mange

som tvilte på om det var rett å byrje prosessen

ein gong til.

Astrid Myhre, leiar i Aust-Agder Mållag,

ynskte å avvise framlegget til rettskriving.

Men hennar utgangspunkt var at ho

var usamd i at nemnda gjorde framlegg om

å ta ut fl eire bokmålsnære ord som er viktige

for nynorsken lokalt på Agder. Også

Margit Ims, frå Bø Mållag i Telemark, ytra

seg kritisk til nemnda si innstilling til ny

rettskriving, med bakgrunn i at ordtilfanget

som det er naturleg å bruke i austlandsnynorsk,

vert teke vekk.

Spennande røysting

Siste dag var det knytt stor spenning til

Nynorsk litteraturpris til Jan Roar Leikvoll

«Leikvoll er ein av dei dristigaste og mest interessante

forfattarane i norsk samtidslitteratur», skriv

juryen i grunngjevinga for Nynorsk litteraturpris

2010.

Jan Roar Leikvoll fekk prisen for boka Fiolinane

som er gjeven ut på Samlaget. Det er Noregs

røystinga i saka. Det skulle no røystast

over fl eire framlegg, og det var 124 røyster

i salen. Fyrst var det røysting for framlegget

frå Voss Mållag, som vart sett opp mot

eit framlegg frå Sigbjørn Hjelmbrekke:

Landsmøtet i Noregs mållag ynskjer å

oppretthalda skiljet mellom hovudformer

og sideformer.

I denne røystinga fekk Voss Mållag 48

røyster og Hjelmbrekke sitt framlegg fekk

25 røyster. I neste røysting vart framlegget

frå Voss Mållag sett opp mot eit framlegg

frå Astrid Myhre og Vegard Sætervadet:

Landsmøtet avviser rettskrivingsnemnda

sitt forslag til ny nynorsk rettskriving og

bed om ny gjennomgang av nynorsknorma.

I denne røystinga fekk Voss Mållag

52 røyster og Myhre/Sætervadet fekk

14. Resten var fråhaldne. Deretter vart

Mållag, Det Norske Samlaget og Det Norske Teatret

som står bak prisen. Han vart fyrste gong delt ut i

1982 og er på 30 000 kroner og eit diplom. Juryen

har vore Vidar Lund og Margunn Vikingstad.

Leikvoll kom til opninga av landsmøtet og tok i

mot prisen. Han vart veldig glad for tildelinga.

Sullikt landsmøte i

RØYSTING: Det var knytt stor spenning til utfallet av røystingane om rettskrivinga i nynorsk. Her

røystar mellom andre Marie Morken og Kari Pedersen frå Meland Mållag og Arvid Langeland og

Lars Kvamsdal frå Voss Mållag. Foto: Hege Lothe

framlegget frå Voss Mållag sett opp mot eit

framlegg frå Rogaland Mållag: Framlegget

til ny rettskriving for det nynorske skriftmålet

opnar i nokon grad for tilnærming

til eller reint samanfall med bokmål, men

Noregs Mållag aksepterer at ein viss grad

av valfridom må verta oppretthalden for

at nynorsk framleis skal kunna ha ei brei,

geografi sk utbreiing.

I denne røystinga fekk Voss Mållag 48

røyster og Rogaland Mållag 78 røyster.

Deretter vart det eit lengre ordskifte om

røysterekkjefølgja. Resultatet vart at framlegget

frå Rogaland Mållag vart sett opp

mot framlegget frå styret om ikkje å vedta

noko. I denne røystinga var det 51 som

ikkje ville vedta fråsegna og 49 som ville

vedta henne, og resten var fråhaldande.

Dermed valde eit fl eirtal på landsmøtet ik-

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


Foto: Aschehoug

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

Målpris til Yngvar Andersen

– Årets prisvinnar er kjend for å vere glad

og positiv. Du har knapt sett han utan at eit

varmt smil har lyst mot deg. Ein perfekt ambassadør

for nynorsk, seier Håvard B. Øvregård,

leiar i Noregs Mållag.

Yngvar Andersen starta opp trenings-

Suldal

kje å gjere eige vedtak i saka om rettskriving.

Norskfaget

Ei større fråsegn om norskfaget vart lagd

fram frå styret til landsmøtet. I fråsegna

blir det peika på at Noregs Mållag understrekar

at norskfaget er det viktigaste faget

i skulen, og meiner at meistring av språket

er ein grunnleggjande dugleik som ligg til

grunn for læring i alle andre fag. Norskfaget

har òg ein viktig funksjon i å gje alle

norske born eit felles språkleg utgangspunkt.

Elevane skal verte medvitne om at

det er to målformer her i landet, og alle

elevar skal lære å lese og skrive både nynorsk

og bokmål.

– Vi krev eit lyft for sidemålsopplæringa

senteret Mykjemeir i Oslo i 2006. Han valde

medvite å bruke nynorsk i næringsverksemda

si. Nettsidene har nynorsk som standard

– men dei som absolutt vil, kan velje å få teksten

på bokmål. Seinare har han blitt eit kjent

andlet som treningsekspert i NRK-program-

for dei med bokmål som hovudmål. Vi vil

ha tidlegare start med sidemålsopplæring,

sidemålsopplæring i andre fag enn norsk,

eigen sidemålsdidaktikk og meir forsking

på sidemålsundervisninga, seier Håvard

B. Øvregård. Også eit treårig nytt arbeidsprogram

vart vedteke. Tittelen på programmet

er: Gjennom ord blir verda stor. I

komande treårsperiode vil Mållaget leggje

sterkare vekt på skulemål enn dei siste åra.

Nytt styre, ny nestleiar

Håvard B. Øvregård tok attval som styreleiar.

Aud Søyland er tilbake som nestleiar,

etter eitt års pause. Ho overtek etter Jens

Kihl frå Oslo som vart ny styremedlem, og

Terje Kjøde frå Ørsta rykkjer opp frå varaplass.

Bente Riise og Helga Hjetland var

met Puls, der han bruker eit ledig, konkret og

godt språk. Andersen fekk målpris frå Luster

Mållag i 2008 og målpris frå Sogn og Fjordane

Mållag tidlegare i år. Han var ikkje til stades

for å ta imot prisen, men sende ei videohelsing

som vart synt fram i landsmøtesalen.

ØVST TIL HØGRE: Valdresingar på landsmøtet. Frå venstre Margunn Søyland, Bjørn Karsrud, Aud Søyland, Ingunn Kompen og Karen Marie Kvaale

Garthus. MIDTEN: God tone mellom Karstein Bjørge i Sotra Mållag og Astrid Olsen i Bergen Mållag. NEDST: Frå venstre: Kristin Birkenes, Studentmållaget

i Kristiansand, Sara Marie Niday, SmiO, Tina N. Fauskanger, SmiO, Idun Lio, SmiK, Martin Årseth, SmiB, Helene Urdland Karlsen, SmiB, Odin H.

Omdal og Martine Rørstad Sand frå Studentmållaget i Bergen. Alle bileta: Hege Lothe

ikkje på val og held fram i styret. 1. vara:

Sigbjørn Hjelmbrekke, Bø i Telemark; 2.

vara: Magne Heide, Kvæfj ord; 3. vara: Marit

Aakre Tennø, Luster og 4. vara: Reza

Rezaee frå Oslo.

Sosial samling

Det kom heile 160 utsendingar og gjester

til Ryfylke fj ordhotell i Suldal. Då var det

mållagsfolk i alle ledige senger i Suldal, og

vel så det.

– Dette gjorde sitt til at det vart eit triveleg

landsmøte, fortel Gro Morken Endresen,

dagleg leiar i Noregs Mållag. Ho vart

gledeleg overraska over kor mange som

tok turen til Ryfylke.

HEGE LOTHE

hege.lothe@nm.no

6på

landsmøtet:

Korleis er det å vere på

landsmøte i Mållaget?

Randi Einrem,

Vefsn Mållag:

– Det er kjekt å

kome på landsmøte

i Mållaget.

Det er mange oppglødde

folk som

gjev ny inspirasjon.

Gry Folkvord, Odda Mållag:

– Det er veldig kjekt å vere på landsmøtet

i Noregs Mållag. Dette er mitt aller

fyrste landsmøte,

og eg har møtt

mange interessante

folk og vi

lærer mykje. Det

er veldig god

stemning og folk

er veldig imøtekomande.

Og så

er det kjekt å få

møte litteraturprisvinnarane, og eg tykte

landsmøtetalaren Margareth Sandvik

kom med mange gode konkrete tips.

Øystein A.

Vangsnes,

Tromsø Mållag:

– Eg er på landsmøte

for aller fyrste

gong og eg tykkjer

det er veldig interessant

og kjekt.

Bodil Vinjevoll,

Målselv Mållag:

– Det er veldig viktig

å møte resten

av organisasjonen.

Både knyte kontaktar

og snakke med

folk. Spesielt for

oss som er så langt

vekke.

Marit Rommetveit Staveland,

Time Mållag:

– Det er lenge sidan eg har vore på

landsmøte sist.

Eg tykkjer det er

artig å treff e gamle

kjende frå rørsla,

men ekstra kjekt

å treff e nye folk.

Særleg kjekt er det

at Noregs Mållag

har valt å knyte

landsmøtet opp

mot Rasmus Løland-markeringa.

Åsmund Lien,

leiar i valnemnda:

– Det er alltid kjekt

å kome på landsmøte

i Mållaget. Eg

fann ut at eg har

eit jubileum. I år er

det 40 år sidan eg

var på mitt fyrste

landsmøte.

9


Landsmøtet

i Noregs Mållag

krev satsing på

norskfaget

Norskfaget er det viktigaste faget i skulen.

Meistring av språket er ein grunnleggjande

dugleik som ligg til grunn for

læring i alle andre fag. Norskfaget har

òg ein viktig funksjon i å gje alle norske

born eit felles språkleg utgangspunkt.

Elevane skal verte medvitne om det

språklege mangfaldet vi har i Noreg, og

alle elevar skal lære å lese og skrive både

nynorsk og bokmål.

Utfordringar i norskfaget

Landsmøtet i Noregs Mållag merkar seg

at det er eit stort ordskifte om norskfaget

for tida, og ser at det er store utfordringar

i norskfaget i dag. Mange elevar

oppnår ikkje god nok kompetanse i

nynorsk, og norsklærarane er under eit

krevjande tids- og arbeidspress.

Gjennom revideringar av læreplanen

dei siste åra – særleg gjennom

Kunnskapsløftet frå 2006 – har det

kome fl eire prioriterte område inn i

norskfaget. Landsmøtet i Noregs Mållag

meiner at norskfaget framleis må

vere eit danningsfag som skal gje elevane

forståing for tospråksituasjonen i

Noreg. Samtidig må det vere sjølvsagt

at elevane får god lese- og skriveopplæring

i nynorsk og bokmål. Vi er derfor

kritiske til at norskfaget vert fylt opp av

andre emne som tek tida frå den viktige

opplæringa i basisdugleikane.

Nynorsk som hovudmål

Språklæring går ikkje føre seg i eit vakuum

på skulen. Når elevar for det

meste møter bokmål utanfor skulen,

vert det vanskelegare for dei å tileigne

seg god kompetanse i nynorsk – uavhengig

av kva hovudmål dei har.

For elevar med nynorsk som hovudmål

er det ekstra viktig å møte mykje

nynorsk i skulen for å vege opp for bokmålsdominansen

elles. Det er viktig å

gjere desse elevane trygge i nynorsk for

å unngå målbyte.

Sidemålsopplæringa

Landsmøtet i Noregs Mållag stør læreplanen

si tydelege stadfesting av at

elevane skal meistre både nynorsk og

bokmål. Mange elevar med bokmål

som hovudmål får ikkje tilfredsstillande

opplæring i sidemålet sitt. Dette

kan føre til at elevane ikkje får ei positiv

meistringskjensle knytt til nynorsk, og

at dei får ei negativ innstilling til vurdering

i faget.

Landsmøtet i Noregs gs

Mållag krev eit lyft for sidemålsopplæringa

for

dei med bokmål som

hovudmål. Elevane med

nynorsk som hovudmål

møter så mykje bokmål i dagleglivet

at dei ikkje har det same behovet for

sidemålsopplæring – dei er i praksis

toskriftspråklege utan særleg formell

undervisning.

Eit lyft for sidemålsopplæringa:

Tidleg start

Tidlegare start med sidemålsopplæring

er ein god måte å gjere det lettare for

elevane med bokmål som hovudmål å

meistre nynorsk, og gjer at elevane får

færre fordomar mot å lære det.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Kompetansemåla for 4. og 7. årstrinn

i læreplan i norsk må endrast slik

at læreplanen betre legg til rette for tidlegare

start med sidemålsopplæring.

● Erfaringar med tidleg start med sidemålsopplæring

må samlast inn og

formidlast til andre skular.

● Det må gjennomførast forskingsprosjekt

på tidlegare start med sidemålsopplæring.

Eit lyft for sidemålsopplæringa:

Bruk av nynorsk i andre fag enn

norskfaget

Det er i dei siste åra gjort mange positive

sidemålsforsøk for elevar med nynorsk

som sidemål, der ein gjennom å

nytte nynorsk i andre fag enn norskfaget

har gjeve elevane eit betre grunnlag

for å meistre begge skriftspråka.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Skular bør nytte sidemål i andre fag

enn norskfaget som eit verkemiddel for

at elevane skal meistre både bokmål og

nynorsk, og at regelverket for skulen må

leggje til rette for dette.

● Erfaringar med bruk av sidemål i

andre fag enn norskfaget må samlast

inn og formidlast til andre skular.

● Det må gjennomførast

forskingsprosjekt på bruk av

si sidemål i andre fag enn norskfaget.

Anne-Ma Eidhammer var vanleg utsending på

landsmøtet og var heilt ukjent med at ho skulle

få tildelt målblome. Så då ho blei ropt fram av

Håvard B. Øvregård, vart ho beint fram nesten

mållaus.

– «Stø kravet om nynorsk undervisningsmateriell

i alle fag til framandspråklege» Slik lyder

Eit lyft for sidemålsopplæringa:

Utvikling av nynorsksdidaktikk

Elevar med nynorsk som hovudmål har

ein annan læringssituasjon og andre utfordringar

enn bokmålselevar. Dette er i

liten grad teke opp i lærarutdanninga og

norskdidaktikken.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Éin eller fl eire lærestader med lærarutdanning

må få eit nasjonalt ansvar

for å utvikle nynorsk didaktikk for hovudmåls-

og sidemålselevar.

Eit lyft for sidemålsopplæringa:

Forsking på sidemålsopplæringa

Det fi nst svært lite forsking på sidemålsopplæringa,

trass i at ho er mykje

debattert i det off entlege. Landsmøtet i

Noregs Mållag vil at mindre synsing og

meir forskingsbasert kunnskap skal liggje

til grunn for sidemålsordskiftet. Det

trengst kunnskap om gjennomføring av

sidemålsopplæringa i skulen og korleis

dette påverkar elevane sitt læringsresultat.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Det trengst meir forskingsbasert

kunnskap om metodar og tidsbruk i sidemålsundervisninga,

og lærarane sin

kunnskap i og haldningar til sidemålet.

Norsk i lærarutdanninga

Lærarane sine norskkunnskapar er avgjerande

for god norskundervisning i

skulen. Landsmøtet i Noregs Mållag er i

tvil om dei ulike lærarutdanningane legg

til rette for og sikrar at framtidige lærarar

har god nok kompetanse i nynorsk og

bokmål. Tilbodet norsklærarane har om

kurs og etterutdanning i nynorsk, står ikkje

i høve til kva dei treng.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Det må undersøkjast i kva grad lærarutdanninga

legg til rette for og sikrar

at framtidige lærarar har god kompetanse

i nynorsk og bokmål.

● God kompetanse i nynorsk og bok-

oppropet som 50 ordførarar har samla seg bak i

2009, og som har vore viktig for å setje nynorskopplæring

for vaksne innvandrarar på dagsorden

siste åra, sa Håvard B. Øvregård.

– Målarbeidet er heilt avhengig av lokale eldsjeler

og gode initiativ. Og av og til får slike lokale

initiativ nasjonal verknad. Det var nyleg avgått

Fråsegner vedtekne av landsmøtet i Noregs

10

Landsmøtet

Målblome til Anne-Ma Eidhammer

DET NYNORSKE BLIKKET: Unge blikk på landsmøtefesten. Frå venstre Janne Nygård, leiar i

NMU, Maria Svendsen og Vebjørn Sture. Foto: Hege Lothe

mål er også eit avgjerande krav for lærarar

som ikkje skal undervise i norsk,

fordi språklæring skjer i alle timar og i

alle fag.

● Alle lærarar må få tilbod om kurs og

etterutdanning i nynorsk.

Vurderingsordningar

Læreplanen og kompetansemåla skal

styre opplæringa. Men i eit stort og

omfattande fag som norsk har vurderingsordningane

stor påverknad på

korleis kompetansemåla vert prioriterte

i opplæringa. Det er difor avgjerande

at vurderingsordninga i norskfaget

synleggjer kravet om at elevane skal

meistre både nynorsk og bokmål.

Landsmøtet i Noregs Mållag er ope

for endringar i vurderingsordninga for

norskfaget, men slike endringar skal ikkje

svekkje kravet om skriftleg kompetanse

i både nynorsk og bokmål slik det

er slege fast i dagens læreplan.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Det må vere ei særleg vurdering av

eleven sin kunnskap i sidemålet, både på

ungdomsskulen og i studieførebuande

vidaregåande opplæring. Vurderinga

må vere gjennom eigen standpunktskarakter

eller obligatorisk eksamen, eller

helst båe delar.

● Elevar i studieførebuande vidaregåande

opplæring må ha sidemål som ein

del av norskfaget til og med det avsluttande

året for å oppnå ein god nok kompetanse

i språket.

Forsøk i norskfaget

Landsmøtet i Noregs Mållag støttar forsøk

i norskfaget som er i tråd med læreplanmåla.

Det må vere eit krav at slike

forsøk vert dokumenterte undervegs og

i etterkant, at erfaringane vert vurderte

av kompetente fagmiljø, og at dokumentasjon

vert gjord tilgjengeleg for

andre skular og eksternt interesserte.

Landsmøtet i Noregs Mållag meiner:

● Det er viktig med eit mangfald av

forsøk i norskfaget.

● Forsøk i norskfaget må vere i tråd

med gjeldande læreplanmål.

● Forsøka må dokumenterast, og dokumentasjonen

må gjerast tilgjengeleg

for eksternt interesserte.

● Erfaringar frå forsøk må i tillegg

vurderast av kompetente fagmiljø.

Tospråkssituasjonen

I sidemålsordskiftet vert det stundom

spurt om kvifor vi må ha to språk.

Den norske språksituasjonen med to

levande skriftspråk er ein styrke og ein

ressurs for norske språkbrukarar. Gjennom

å meistre nynorsk og bokmål i tidleg

alder vert ein betre i norsk. Dette er

ein styrke som elevar med bokmål som

hovudmål i dag ikkje får ta full del i, på

grunn av manglande prioritering av og

for dårleg opplæring i sidemålet.

Landsmøtet i Noregs Mållag ynskjer

at det ikkje berre skal vere nynorskelevar

som skal dra nytte av den norske

språksituasjonen. ■

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


leiar i Vindafj ord Mållag, og framleis styremedlem i Karmsund

Mållag, som stod bak oppropet. Anne-Margrethe, eller Anne-

Ma Eidhammer har sjølv vore vikarlærar for innvandrarar, og

såg kor viktig dette var lenge før ordførarar og kommunale

vaksenopplæringar såg alvoret.

Tildelinga av målblomen var svært populær, og Anne-Ma

Eidhammer fekk veldig applaus frå salen.

Mållag 2011

Skriftkulturen

i kommunane

I språkmeldinga (St.mld. 35, Mål og

meining) og andre off entlege dokument

står det tydeleg at styresmaktene har eit

stort ansvar for å verne om jamstillinga

mellom bokmål og nynorsk. Det skal

leggjast spesielt til rette for at nynorsk

blir meir reelt likestilt med bokmål.

Ein rapport frå mars i år om målbruken

i nynorskkommunane, viser at vi

berre unntaksvis fi nn kommunar som

set språkpolitikk på dagsordenen. Dei

tek ikkje alvorleg nok at dei som kulturforvaltarar

også har ansvar for skriftkulturen.

Det er kommuneplanar for det

meste, men skriftkulturen er gløymd

i dei aller fl este kommunane. Mange

kommunar gøymer seg bak den såkalla

språknøytraliteten, som i praksis tyder

sterk bokmålsdominans, sjølv i kommunar

der nynorsk har stor plass i skulen,

avisene, i lag og organisasjonar og

elles i lokalsamfunnet. Mange kommunar

overlet til dei tilsette å velje skriftmål.

Slik kan det ikkje halde fram. Kommunane

må ta ansvaret sitt som språkpolitiske

aktørar. Til det treng dei støtte

i form av midlar og kompetansebygging

frå staten og frå sin eigen interesseorganisasjon,

KS, og desse instansane må

samstundes leggje press på kommunane

om å ta oppgåva som språkpolitisk

aktør på alvor.

Landsmøtet i Noregs Mållag i 2011

meiner at kommunane må setje seg følgjande

minimumsmål:

● Kommunane tek ansvar for å utvikle

språkleg sjølvtillit til eigen skriftkultur

og språkleg toleranse til andre sin skriftkultur.

● Kommunane må byggje opp medvit

om skriftkulturen i kommuneadministrasjonen.

● Dei språknøytrale kommunane må

vise at vi har ein tospråkleg skriftkultur

ved å bruke begge målformene i ulike

samanhengar.

Språknøytrale kommunar og nynorskkommunar

må vidare:

● Bruke nynorsk i kommuneplanar,

sakspapir, annonsar og utoverretta informasjon

på nettsider og i brosjyrar.

● Leggje til rette for god målbruk hjå

dei tilsette, td. ved å arrangere skrive-

RØYSTING 1: Astrid Myhre stilte med røysteskilt

nr. 33 og baby på armen. Foto: Hege Lothe

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

FREMST: Helga Hjetland var på plass i

landsmøtesalen. Foto: Hege Lothe

kurset På sakslista, som LNK har utarbeidd.

● Ta ansvaret som skuleeigar ved å

syte for:

– Allsidig og tidleg møte med nynorsk

i barnehagen og skulen.

– Språket i skulen og kva læremiddel

som blir skaff a.

– Korleis norskopplæringa blir gjennomført.

– Å fremje nynorsk i kulturarbeid og

kulturarrangement.

Staten må ta ei aktiv rolle for å sjå

til at kommunane tek det lovpålagde

ansvaret for å forvalte språklovene og

oppfylle innbyggjarane sine språklege

rettar. ■

Etterutdanning

i samband med

ny nynorskrettskriving

1. april leverte Riise-nemnda innstillinga

om ny rettskriving til styret i

Språkrådet. Styret behandlar saka i mai,

og sender venteleg innstillinga vidare til

Kulturdepartementet til godkjenning.

Etter planen skal den nye nynorskrettskrivinga

takast i bruk frå hausten 2012.

Alle som nyttar nynorsk, blir påverka

av den nye norma. I tillegg til dei som

har nynorsk som hovudmål, gjeld det

off entleg tilsette på statleg, fylkeskommunalt

og kommunalt nivå, lærarar,

journalistar, forfattarar, tilsette i nettredaksjonar

og publikumsretta tenester

ofl .

Vi veit at det også i dag er eit klart

behov for å styrkje nynorskkompetansen

i store delar av det off entlege

og i andre yrkesgrupper. Mangelen på

kompetanse er ein viktig grunn til at

nynorskbrukarar ikkje får oppfylt retten

til språkleg jamstelling. Med ei ny rettskriving

er det fare for at endå fl eire kvir

seg for å skrive nynorsk, viss dei ikkje får

tilbod om opplæring.

Innføringa av den nye norma er eit

unikt høve til å gi eit kompetanselyft

til alle yrkesgrupper som bruker det

nynorske skriftmålet. Ei slik satsing på

kompetanseheving i nynorsk er òg i tråd

med St.meld. 23 (2007–2008) Språk

bygger broer og St.meld. 35 (2007–2008)

Mål og meining, der overordna språkpolitiske

mål er nettopp å leggje til rette for

at nynorsk blir meir reelt likestilt med

bokmål, og at det off entlege skal leggje

vekt på å føre eit korrekt og forståeleg

språk.

Landsmøtet i Noregs Mållag vil

oppmode Stortinget om å gi særskilde

løyvingar til å gjennomføre eit kompetanselyft

i nynorsk i off entleg sektor på

alle forvaltningsnivå og i utdanningsinstitusjonane

frå barnehage til høgskule-

og universitetsnivå. Noregs Mållag forventar

at Kunnskapsdepartementet og

Fornyings- og administrasjonsdepartementet

lagar eigne planar for dette.

Språkrådet har ei viktig rolle i å følgje

opp arbeidet. ■

Undervisningsmateriell


nynorsk

Norske elevar har etter opplæringslova,

§ 9.4, rett til å få undervisningsmateriell

på hovudmålet sitt. Ein del av

det undervisningsmateriellet som blir

brukt i den norske skulen, blir utvikla og

produsert av ulike lag og organisasjonar.

Mykje av dette blir gjeve gratis til skular,

og mykje av det er godt.

Dei fl este store organisasjonar har

også heimesider med mykje god informasjon,

laga for skuleelevar på ulike

nivå. Etter gjeldande læreplan, Kunn

skapsløftet, skal elevane i alle fag søkja

informasjon på nettsider og i andre kjelder.

Men det aller meste av det materiellet

som blir laga av organisasjonane

kjem berre på bokmål, trass i at mange

av dei får statsstønad for å utvikla informasjonsmateriell

for born og unge.

Eit aktuelt døme er UNICEF, SN sin

barneorganisasjon, som no inviterer

alle grunnskulane i landet til å delta i

Det store jubileumsløpet:

«UNICEF-RUNDEN er en lærerik

og inkluderende skoleaktivitet hvor alle

barns rettigheter settes på dagsordenen.

Ved påmelding får dere alt nødvendig

materiell helt gratis, inkludert et spennende

undervisningsopplegg spesielt

tilpasset læreplanen.»

Sjølv om dei reklamerer med å setja

alle barns rettar på dagsorden, lagar dei

berre materiell på bokmål. Også på heimesidene

deira er alt stoff på bokmål.

UNICEF er ein av mange organisasjonar

som får statsstønad for å utvikla

informasjonsmateriell for born og unge.

Noregs Mållag krev at organisasjonar

som får statsstønad skal laga alt informasjonsmateriell

som er tenkt brukt

i skulen, på begge målformer. Alternativt

kan ein bruka begge målformer i

same publikasjon, halvparten nynorsk

og halvparten bokmål. ■

6på

landsmøtet:

Korleis har de arbeidd med

barnehagekampanjen

«Gjennom ord blir verda stor»

– og kva gjer de vidare?

Solgunn Liestøl, Haugesund Mållag og

Ungdomslag:

– Vi har vore på barnehagebesøk saman

med Håvard B. Øvregård i

ein barnehage i Koparvik,

og vi har besøkt nynorskelevane

ved Gard skole i

Haugesund.

– Vi ønskjer òg å invitere

til kurs i songleikar for

barnehagetilsette! Det har

vi gjort ein gong før og det

var ein suksess!

Øystein Vangsnes, leiar i Tromsø Mållag:

– I Tromsø arbeider vi med

eit prosjekt der vi lagar

songhefte med nordnorske

songtradisjonar. Dette

heftet kan nyttast i barnehagane,

og vi trur det er

eit viktig tiltak. Vi har fått

støtte frå Tromsø kommune

til prosjektet.

Margit Ims, styremedlem i Bø Mållag:

– I Bø har vi delt ut bokpakker i barnehagar

i kommunen. Vi har

òg laga ei eiga barnebok

med forteljingar frå Midt-

Telemark. Dessutan har

vi kontakta ordførar og

rådmann. Framover kjem

vi til å arbeide med å få dei

ansvarlege i kommunen

til å setje nynorsk på dagsorden.

– Ja, vi synest dette er ein god kampanje.

Og vi synest det er fi nt at mållaget

sentralt har gjort kampanjen så lett å jobbe

med. Det er viktig.

Karen Marie Kvåle Garthus,

Sør-Aurdal Mållag:

– Eg tykkjer dette er ei veldig

viktig sak. For oss i Valdres

er det spesielt viktig at

borna i barnehagane i dei

nynorske skulekrinsane får

møte nynorsken allereie i

barnehagen. Vi ynskjer at

alle born må få eit positivt møte med både

nynorsk og dialekt i barnehagen.

Aud Lunde, leiar i Sogn

og Fjordane Mållag:

– Dette er ei veldig viktig

sak. Trass i at Sogn og Fjordane

er eit nynorskfylke, så

fl øymer det over med bokmålsbøker

i barnehagane,

og det er viktig å gjere

noko med.

Terje Kjøde, leiar i Sunnmøre Mållag og

Ørsta Mållag:

– Vi tykkjer dette er ei veldig viktig sak. For

oss på Sunnmøre er det

viktig at borna i barnehagane

i får møte nynorsken

allereie i barnehagen.

Fleire av laga våre har teke

tak i kampanjen og delt

ut bøker og materiell i

barnehagane. I Ørsta har

vi hatt ei vellukka samling

i Aasentunet der vi presenterte

kva slag mangfald det fi nst av nynorsk

litteratur, songar, rim, regler og forteljingar.

11


Ragnar Hovland tek oss med

på ei litterær rundreise i den

nye essaysamlinga si.

Me tuslar kring hyllene på biblioteket. Eg

har bede Ragnar Hovland å sjå etter bøker

som er nemnde i Kunsten å komme heim

og andre essay, den nye boka hans. Det er

ei samling tekstar, eller essay om du vil,

om bøker. Det handlar om Dickens, Jansson,

Wodehouse, Bichsel og Carroll. Og

Dickens har dei i boksamlinga. Og noko

Nyquist.

– Ikkje så mange i forhold til kor mange

han faktisk har skrive, men noko er det då,

seier Hovland.

Det var forlaget som kom

til Hovland med ideen om å

gje ut ei samling. Det er tjue

år sidan førre essaysamling

og det var på høg tid å få

samla noko av den utanomlitterære

skrivinga mellom to

permar.

– Eg tykte det var ein god

idé. Då kom det jo ei ny bok

frå meg, så no slepp eg jo å

tenkje på det på ei stund.

Mange av tekstane i boka

er henta frå ei spalte i Klassekampen

som heiter «God bok», der

Hovland skriv nokre gonger i året. Planen

frå starten av var å skrive om bøker som

hadde inspirert han til å skrive, og om bøker

han hadde freista å etterlikne. Det er

ikkje det same.

– Til dømes gav dei tidlege bøkene til

Tor Åge Bringsværd meg lyst til å skrive,

utan at eg ville etterlikne han. Arild Nyquist

ville eg derimot lære av, eg ville prøve

å få det til det same han gjorde.

– Finn du framleis nye heltar i litteraturen?

– Ja, det gjer eg, men ikkje i like stor

grad som i ungdomen. Eg siterer Graham

Greene i boka som seier at det berre er i

barndomen at bøker kan ha avgjerande påverknad

på våre liv. Men visse nye litterære

har eg fått, men dei råkar ikkje like hardt

som då ein var sytten år gamal.

– Greier du å lese ei bok utan å analysere

henne? Har du framleis same evna til å bli

sogen inn av ei bok?

– Nja, det er vel ikkje så ofte, men det

hender. Det skjer jo noko med eit lesande

menneske når ein sit på eit forlag og vurderer

manus år etter år. Det skal litt til å bli

rørd. Men resultatet er jo at eg legg meir

merke til dei bøkene som faktisk står ut,

dei bøkene som er verkeleg bra.

Samling for ettertida

Hovland samla i hop dei tekstane han

kunne fi nne, og sende over til redaktøren.

Det var minst dobbelt så mykje materiale

som det som no ligg føre i bokform. I

samråd med ein konsulent landa dei på at

det var best å avgrense det til litteratur, og

noko reising. Så byrja arbeidet med å reinske

opp og ta ut dei fl este referansane til

kvar tekstane hadde stått på trykk i ut

– Eg vil helst ikkje tenkje på kva menneske eg ville

ha vore om eg ikkje hadde lese alle desse bøkene.

Litterært sjølvportrett

RAGNAR HOVLAND

◆ Forfattar og manuskonsulent hjå

Det Norske Samlaget

◆ Aktuell med boka Kunsten å komme heim

og andre essay

gangspunktet. Nokre meldarar av boka har

meint at ein har reinska opp for mykje, at

det burde ha stått kvar tekstane var publiserte

fyrste gongen.

– Ja, eg har sett det, men eg ville at tekstane

skulle vere sjølvstendige.

– Kva inntrykk fekk du sjølv når du las

gjennom tekstane? Var alt like godt?

– Nei, alt var ikkje like godt, og

det meste av det dårlege har altså

ikkje kome med i boka.

Dette er jo den nye Samlagssjangeren:

ein samlar tekstar som

har stått på trykk ein annan stad

og gjev det ut som bok.

– Ein kritikar meinte at tekstane

i Agnes Ravatn si nye bok

Folkelesnad fungerte i avisa, men

ikkje som bok. Det er ikkje eg

samd i. Eg tykkjer det er ein god

sjanger, og det er det fl eire grunnar

til. Aviser tek ein ikkje vare på,

og dermed risikerer ein at tekstane forsvinn.

Det ville ha vore synd for verdifulle

tekstar. Det er ikkje alt eg har skrive som er

fantastisk, men eg har ein innebygd motvilje

mot å skrive for skrivebordsskuff a. Eg

vil gjerne at det eg skriv, skal vere lett å få

tak i framtida. Ei bok som dette gjer det

enkelt.

– Og?

– Og kva?

– Du sa det var fl eire grunnar?

– Ja, nemleg. Jo, det var ein meldar som

meinte at han kjende meg litt betre etter å

ha lese boka. Ho er på mange måtar eit litterært

sjølvportrett, og seier mykje om kva

bøker eg har lese, og kva type bøker eg likar.

Føler at eg gir litt av meg sjølv. Eit slikt

inntrykk får ein berre ved å lese tekstane

samla, slik det er gjort her. Difor trur eg

slike samlingar har noko for seg.

– Blir du sur om ein meldar heng seg opp

i slikt?

– Eg blir ikkje sur, denne boka har fått

både gode og lunkne meldingar, og det

får ein jo berre leve med. Men eg blir litt

oppgitt av meldingar som ligg på sida av

boka, t.d. når ein meldar ville lære meg om

alle dei kvinnelege forfattarane eg burde ha

teke med.

– Var du medviten om slikt når de sette

saman boka? At det var kult å ha med nokre

obskure forfattarar?

–Det er lite som er obskurt i denne

boka. Det er litt av di at eg t.d. i denne

spalta i Klassekampen skulle skrive for

vanlege litteraturinteresserte avislesarar, og

då kunne det ikkje vere dei mest obskure

bøkene eg tok med.

Kva bøker har du så teke med? Er det

råd å snirkle det inn?

– Eg har nok aldri sett så stor pris på

den realistiske psykologiske romanen, sjølv

om det er gode bøker i den sjangeren òg.

Eit gjennomgåande trekk i favorittbøkene

er at det hender underlege ting, at dei har

eit element av fantasi og eventyr i seg.

Kunne debutert som lyrikar

Me tuslar vidare nedover hyllene og kjem

til H-hylla og jammen santen fi nst det

ikkje nokre bøker av han sjølv òg. Me er

tidleg ute og det er knapt med folk. Likevel

kikkar me oss rundt, lett nervøse for å bli

avslørt. Det er litt klamt å leite etter eigne

bøker i ei folkeboksamling. Det er ikkje

noka komplett samling dette heller, berre

ein sju-åtte titlar.

– Nei, sjå her, seier Hovland og trekkjer

ut ei tynn fl is av ei bok. Det er Psst! Kubanske

notat som han gav ut på det ørvesle

forlaget Baskerville/Texas i 2000. Det er ei

samling av det han sjølv vil kalle kortprosa,

medan andre vil seie det er lyrikk. Frå

veska dreg han opp Texas: korte tekster av

lange menn, som er Eduardo Andersen,

Reidar Karlsen og han sjølv. Igjen same

kortprosaen, for det er ikkje lyrikk.

– Eg får ut den lyriske sida av meg i

kortprosaen. Det er enklare slik, då risikerer

eg mindre.

– Er du redd for å risikere?

– Nei, eg føler heller at eg har risikert

ein del. Særleg dei fyrste bøkene var eg

usikker på om nokon ville skjøne og vere

villige til å gje ut. Faktisk kunne eg ha debutert

som lyrikar. Eg sende ei diktsamling

til Solum forlag og dei hadde sagt at dei

ville gje den ut.

– Men slik vart det ikkje?

– Eg fekk eit brev frå forlagssjefen om at

det var tronge tider, nedskjeringar og difor

hadde dei ikkje råd til å gje henne ut.

– Du vil ikkje ta den opp av skrivebordsskuff

a òg?

– Nokre av dikta har kome med i andre

bøker, nokre i barnebøker og andre i Bussen

til Peking. Resten trur eg diverre ikkje

hadde nokon evig verdi.

– Kva skriv du på no?

– Eg skriv på ein roman som kjem til

hausten. Eg har byrja på han, men det er

enno litt jobb igjen. No er det jo fullt av

manus på forlaget som skal bli bøker til

hausten, så eg har tenkt at det berre er

ein fordel om eg ventar litt, til etter at det

verste har lagt seg. Det er av rein omsut for

redaktørkorpset.

Yrkesliv/hobby

Me fi nn oss ein krok og tek nokre bilete

framføre hylla der bøkene om Yrkesliv/

Hobby står, ein bakgrunn fotografen tykkjer

høver knakande godt. Etterpå snik me

oss ut, forbi bibliotekaren og håpar at ho

ikkje kjenner Hovland att og skal snakke

om Sveve over vatna eller om at Jon Fosse

skal fl ytte inn i Grotten. Vel ute blir me ståande

på trappa og myse litt i vårsola.

– Eg vil helst ikkje tenkje på kva menneske

eg ville ha vore om eg ikkje hadde

lese alle desse bøkene.

– Vil du gå så langt som til å seie at du er

glad i bøker?

– Ja, det vil eg nok. Eg vil til og med seie

at eg er glad i bøker som ein fysisk ting.

Fine omslag og fi n produksjon og slikt. Eg

kan kjøpe ei bok berre av di ho har eit fi nt

omslag.

– Blir du aldri lei bøker?

– Jo, det kan gå månader der eg ikkje les

eller skriv eit kløyva ord.

– Kor mange bøker har du lese?

– Det er umogleg å seie. No les eg ikkje

mange bøker i året, om me då ser vekk i frå

alle desse manusa eg les. Les vel gjerne ei

og anna bok kvar månad, men det blir ikkje

meir enn det. På det verste i ungdomen

kunne det vere fl eire bøker om dagen, og

likevel ha tid til å gjere andre ting.

– Har du bøker du skulle ha lese?

– Eg har knapt lese noko av Dostojevski,

og endå mindre av Th omas Mann. Såg

på ei liste over klassikarar, og det var overraskande

mange eg ikkje hadde lese.

– Les du mykje om litteratur sjølv? Tingar

du t.d. litterære magasin frå inn- og utland?

– Eg tingar Vinduet og … Vinduet. Eg

skulle gjerne ha sagt Vagant, men eg trur

ikkje eg tingar det lenger. Eg les generelt

lite om litteratur. Vart liksom ferdig med

det på eit tidspunkt, sjølv om eg enno kan

kome over velskrivne og innsiktsfulle tekstar.

Det fristar ikkje så mykje lenger.

– Så det blir ikkje noko litteratur mellomfag

på deg?

– Nei, men eg har litteratur grunnfag,

og det opplevde eg som lærerikt. Ikkje

minst las eg på den måten klassikarar som

eg elles ikkje ville ha kome på å lese, Don

Quijote til dømes.

– Men du har ikkje blitt professor 2 ein

stad?

– Nei, det har eg ikkje. Eg har halde ei

gjesteførelesing om fransk litteratur på

Universitetet i Bergen.

– Og det er det?

– Ja.

– Er ikkje det rart? Er det ingen som har

kome på deg som undervisar?

– Tydelegvis ikkje.

– Men du er eit ynda objekt som emne for

litterære analysar. Les du dei?

– Eg har lese eit par, mellom anna den

av Gaute Sortland som han skreiv om Ei

vinterreise. Så eg har eit par liggjande på

vent. Men alt i alt er det ikkje så mykje som

er skrive om bøkene mine, det har mest

dreidd seg om barnebøkene. Dei siste åra

har det vel moglegvis kome nokre fl eire.

– Kva er grunnen til at det er så få?

– Det kan det vel vere fl eire grunnar til,

men kan vere at bøkene fell litt utanom, at

dei kan vere litt vanskelege å plassere. Det

er ikkje heilt enkelt å vite om det berre er

lettbeint overfl ate, eller er det faktisk noko

der.

– Det er vel dette vestlandet. Du er jo kjent

som referansepunktet for vestlandshu…

– Det fi nst ikkje nokon vestlandshumor.

Skiljet går mellom god og dårleg humor.

– Ja vel? Og dei bøkene du har skrive om?

–Dei bøkene eg likar, har god humor.

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no


Foto: Kjartan Helleve


Linda Sæbø er kåra til

årets nynorskbrukar.

Sidan 2003 har Linda Sæbø skrive om

handarbeid, interiøret heime og familien

sin på bloggen Den gode feen. I fj or kåra

Dagbladet sine lesarar den til beste interiørblogg

i landet, og i vår vart ho kåra til

Årets Nynorskbrukar 2011 av Nynorsk

Kultursentrum.

– Dette er ein kulturpolitisk pris, sa

direktør Ottar Grepstad i Nynorsk kultursentrum

då dei kunngjorde prisvinnaren.

– Interiør og familieliv har vore eitt

av dei sterkaste domena for bokmål, og

språkpresset i Stavanger-regionen er formidabelt.

Då kjem kvar einaste nynorskbrukar

på Internett godt med, sa Grepstad.

Ein ekstra dimensjon

Utmerkinga kom svært overraskande på

Sæbø.

– Eg blei veldig glad og tykkjer det er

utruleg kjekt. Men då dei ringde var eg

ikkje sikker på om det var nokon som

tulla med meg. Eg kunne heller ikkje heilt

skjøne kvifor eg skulle få ei slik utmerking.

Tekstane mine er ikkje utan feil, nokre

medvitne og andre ikkje. Ottar Grepstad

måtte argumentere for at eg faktisk var

verdig ein slik pris, og understreka at dei

ikkje såg etter perfekte nynorskbrukarar.

Det viktigaste var at eg nytta nynorsk i ein

slik samanheng som ein blogg om interiør

og handarbeid, og formidlingsevna. Så det

var litt rart ja, men veldig kjekt.

– Er det framleis rart når det no har gått

ei stund?

– Nja, litt, kan hende. Eg skriv jo nynorsk

av di det er språket mitt og har ikkje

refl ektert over at det skulle vere så spesielt.

Men etter at eg la ut ei melding på bloggen

om at eg hadde fått utmerkinga, så kom

det ei røys av kommentarar som trekte

fram nynorsken som ein ekstra dimensjon

ved bloggen. Mange skreiv at språket

gjorde han meir personleg og nær. Så eg

er nok ein meir medviten språkbrukar no,

sjølv om det framleis er rart at eg skal fortene

ein pris. Det er jo berre noko eg held

på med på fritida.

blogging

HOBBY: – Eg er utruleg glad for prisane eg har

fått, seier bloggar Linda Sæbø. Foto: Privat

Personleg, ikkje privat

Linda Sæbø byrja med bloggen då var

heime i fødselspermisjon med den eldste

guten sin. Kvelden måtte fyllast med noko,

og ho vart aktiv i eit hobbyforum på nettet.

Så dukka blogg opp, og Sæbø og ti andre

fann ut at dei skulle lage kvar sin blogg der

dei la ut bilete og tekstar om ting dei laga.

Sæbø skjøna tidleg at ho aldri ville klare

å lage nok ting til at ho kunne oppdatere

bloggen ofte nok. Difor spedde ho på med

innlegg om koppar og kar heime og små

glimt frå familielivet. Dermed kunne ho

oppdatere oftare, og slik auka lesartala.

Sjølv om talet på lesarar kan dale i periodar,

ligg det normalt på ein stad mellom

3500 og 5000 vitjingar om dagen.

Sjølv om familien i høgste grad er til stades,

så har Sæbø ei medviten grense om kva

ho kan/vil leggje ut tekstar og bilete om.

– Det skal vere personleg, men ikkje

privat. Nokre legg ut bilete av ungane sine,

andre ikkje. Eg er vel ein stad midt i mellom.

Eldsteguten er no åtte år gamal, og det

er ikkje lenge før han kanskje tykkjer det er

pinleg å vere ein del av dette. Så no blir det

mindre bilete av han. Og om adre enn familien

min er med på bilete, spør eg alltid om

lov før publiserer dei. Det hender også at eg

Målpris til Sogndal Fotball

Sogndal Fotball skårar også på nynorsk språkbruk. No får dei mål- målbrukspris

frå Landssamanslutninga for nynorskkommunar (LNK). LNK). LNK

sin pris for off entleg målbruk går til ei off entleg verksemd som m arbeider

for å fremje nynorsk språk, eller til einskildpersonar som markerer

seg som nynorskbrukarar i det off entlege.

– Det er utruleg kjekt å få ein slik pris. Nynorsk er i ryggrada da vår, vår,

seier dagleg leiar Egil B. Mundal i Sogndal Fotball. Saman med ed marmarknadssjef Rasmus Mo tok han imot prisen på LNKs landsting g i Suldal.

Den gode ambassadøren

Sivlesongar samla i eiga bok

Det skal vere berre Bjørnson og Garborg som

har fl eire tonesette dikt enn Per Sivle. No har

Sivle fått si eiga songbok. Primus motor

har vore Jan Køppen Petersen, og

boka kjem ut på Køppen forlag.

– Det var etter eit årsmøte i

Sivle-laget på Stalheim hotell at

ideen dukka opp. Sidan eg tidlegare gare

hadde gjeve ut Berre ein hund

som lydbok, fekk eg vere med

i komiteen som skulle samle

inn songane og arbeide fram

mot ei bok, fortel Køppen

Petersen.

Det er sjeldan at forfatta-

Foto: Kjartan Helleve

14

rar får si eiga songbok på denne måten. Saman

med Tone Ringen, Hans Høimyr og Anne Kari

Dreier måtte difor Køppen Petersen gå gjen-

nom ei mengd me songbøker. Ikkje uventa var

det «Den

fyrste song» og «Lerka» som gjekk

att. Til sl slutt enda dei opp med 30 songar,

inkludert inkluder fl eire dikt som er tonesette i sam-

band med at denne boka skulle kome ut.

– Eigentleg skulle det også vere

ein cd med boka, men det vart for

dyrt. Det har vore viktig at dette

er ei songbok, og ikkje berre

ei samling. Songane er ordna

alfabetisk og notane er skrivne

inn att på ny med besifring, slik

LINDA SÆBØ

◆ kåra til Årets Nynorskbrukar 2011

◆ starta bloggen «Den gode feen» een»

i 2003

◆ Dagbladet-lesarane kåra bloggen ggen

hennar til den beste interiørbloggen

i fj or

◆ Bloggen har mellom 3500 og

5000 lesarar kvar dag.

sladdar ut andlet. Det skal også vere

kjekt å lese for alle, og skal ikkje kkje

opplevast som pinleg. Dette skal al jo

vere ein blogg om det som opptek ptek

meg, og ikkje om meg.

Ikkje superkvinne

– Eg blir jo heilt misunneleg når år

ein ser kor ryddig du har det

heime.

– Nei, det skal du ikkje bli! Det

er utruleg viktig for meg at eg ikkje

står fram som ei superkvinne ne

som alltid har orden heime. Difor

legg eg også ut bilete av rotet et

mitt, og det er nesten forbauusande

kor godt det blir motteke. e.

Lesarane set pris på situasjonar ar

dei kjenner seg att i. Ein kan ikkkje berre leggje ut glansbilete. e.

Det er ein ståande vits mellom m

oss bloggarar at ein berre kan n

rydde eit hjørne av stova, ta a

bilete og leggje ut på nettet,

og vips trur alle at du har det i

orden overalt. Men slik er det

sjølvsagt ikkje, og det syner eg

gjerne fram. Av og til.

– Du har fått pris for beste

interiørblogg og for nynorskbruken.

Kva blir det neste?

– Eg er utruleg glad for

prisane eg har fått, men no

trur eg snart det held. Eg får

jo nesten prestasjonsangst

av all denne heideren. Det er

no eingong berre ein hobby.

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no

at dei blir tydelege og enkle å lese. Songboka

Sivle-songboka bør difor vere eit funn m.a. til

skulebruk og i ulike samlingar.

Boka blir gjeven ut med støtte frå mellom

anna Drammen, Voss og Skien kommunar, i

tillegg til Norsk Kulturråd, Aurland Sparebank,

Voss Sparebank og Mållaget Dag. Ho er spreidd

til bibliotek og bokhandlar over heile landet.

– Det er moro med slike prosjekt som dette,

fortel Køppen Petersen.

– Det er utfordrande, men samstundes svært

lærerikt. Det er kjekt å sjå at så mange tonesetjarar

har late seg inspirere av dei eineståande

tekstane til Sivle.

KJARTAN HELLEVE

NORSK TIDEND NR. NR 3 – 2011


NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

– Det at Sogndal Fotball naturleg bruker

nynorsk i ei verd som er så dominert av

bokmål, er viktig for haldningane til dette

språket, både i lokalmiljøet og nasjonalt,

skriv styret i grunngivinga si for tildelinga.

Det fi nst dei som synest nynorsk er heilt

bak mål i fotballsamanheng. Styret i LNK

strekar under at nynorsken duger også der.

BLOGGAR ER EIN god arena

for å marknadsføre produkt.

Difor fungerer dei også godt til

å marknadsføre nynorsk.

Å lage ei heimeside tek tid.

Ein må fyrst ha eit domenenamn,

som ein må skaff e seg frå

eein

leverandør, og gjerne betale

nnokre

kroner for. I tillegg må ein

læ lære seg eit publiseringsverktøy;

ssjølve

programmet som lagar

nnettsida.

Det er enklare å lage ein blogg.

DDet

fi nst fl eire ulike publiserings-

ve verktøy, og alle ligg fritt tilgjen-

ge geleg på nettet. Felles er at dei er

en enkle å bruke, og dei er enkle å få

op opp på nettet sidan ein ikkje treng

no noko domene. Det enkle oppsettet

ein

blogg har, gjer at sakene kjem

opp

i den rekkjefølgja ein skriv dei

i. DDet

nyaste innlegget vil alltid lig-

gje

øvst.

DDei

enkle publiseringsverktøya

har

gjort det enklare for kven som

hels helst å kome seg ut på nettet. Dei

fyrst fyrste bloggane dukka opp på slutten

av 90 90-talet. Utover 2000-talet voks

popu populariteten og dei seinare åra har

talet

på bloggar eksplodert. I mars

2011

var det om lag 150 millionar

off en entlege bloggar i verda. I Noreg er

det re registert fl eire hundre tusen blog-

gar, uutan

at dei treng å vere aktive.

De Det auka talet på bloggar gjorde

at ein

lett kunne sjå kva typar bloggar

som ddukka

opp. Grovt sett kan ein

dele ddei

opp i tre: personleg, kom-

mersie mersiell og tema. Den personlege kan

minne

om ei dagbok, med refl eksjonar

over si sitt eige liv og ting ein tenkjer på

eller ha har opplevd. Den kommersielle

bloggen

er knytt til ei verksemd eller eit

produk produkt, på same måte som ein tema-

tisk blo blogg er knytt til eit særleg emne

som t.d t.d. sport, politikk eller musikk.

Inter Internasjonalt handlar dei mest

populær populære bloggane om teknologiske

duppedi duppedittar, politikk og ei samling av

rare ting

som fi nst på nettet. I Noreg og

Sverige eer

dei mest populære bloggane

skrivne aav

tenåringsjenter, om me då nyt-

tar den uutvida

defi nisjonen av tenåring.

Marknadsplass

Markna

Det er som

eit personleg uttrykk at blog-

gen har funne fu sin plass i den norske medi-

everda. everda. Sjølv Sjø om alle dei ulike sjangrane

nyttar det

same verktøyet for å kome på

nett, så er det den personlege vrien som

skil ein blo blogg frå eit anna medium. Dei

personleg personlege bloggane har ein intimitet, ein

nærleik, so som gjer at ein les blogginnlegga

på ein heil heilt annan måte enn andre nettsi-

der eller av aviser. Det er ein person som har

skrive innl innlegga, og slik les ein det. Blogg-

verda er blitt b ein intimsfære.

Dei me mest populære bloggane har difor

blitt viktig viktige kanalar for marknadsføring,

og og dei mest mes populære kan tene opp mot

hundre tu tusen i månaden. Og éin ting er

reklame, reklame, ein e annan ting er produktplasse-

ring. Skrib Skribentane blir tilsendt gratis varer,

– Nynorsk blir ikkje sidrumpa når ei fotballside

skriv «Siger på vindfulle La Manga» eller

«heimetrøye», særleg ikkje når Tone Damli er

med og reklamerer for trøya, meiner dei nynorskkommunale.

(NPK)

STOLTE: Egil B Mundal (t.v.) og Rasmus Mo

i Sogndal Fotball er stolte over å få målprisen frå LNK.

Foto: Elin Moen Karlsen / Norsk Plan

Når det blir personleg

innspel

som dei så omtalar i same personlege stil.

Grunnen til at denne typen marknadsføring

fungerer, er sjølvsagt denne

intimsfæren som bloggarane skaper. Det

er som om du kjenner personen, du les

jo praktisk talt dagboka hennar. Som lesar

senkjer ein garden og blir meir open.

Dette veit marknadsfolk å gjere seg nytte

av.

Nynorske bloggar

Det fi nst mange nynorske bloggar, men

på lista over dei mest populære bloggane

i Noreg, er det tre som står fram. Mariell

Øyre har lenge fått mykje merksemd for

bloggen sin Hjartesmil. Bloggen er svært

populær, og fl eire tusen er innom i løpet

av ein dag. På landsmøtet til Noregs Mållag

fekk Mariell Øyre eit stipend på 50 000

kroner. Stipendet fekk ho for Hjartemagasinet,

som er ein slags forlenga arm av

både forma og innhaldet som bloggen har,

men er mindre personleg og har i større

grad bidrag frå andre enn Øyre sjølv.

Bloggen handlar om «kjolar og kjærleik

og alt som er fi nt». Han har heilt klårt eit

personleg preg, og både kjærasten, vener

og familie dukkar opp rett som det er. Det

er heller ikkje råd å lese bloggen utan å få

med seg at ho har budd ei stund i Paris og

er på veg til London. Sidan Øyre er fotograf

har han eit sterkt visuelt uttrykk, og

bileta er vel så viktige som tekstane. Det

er bileta av dei nære tinga, mat, sko, kjolar

og innkjøp. Øyre stiliserer kvardagen, og

kvardagen hennar er vakker, sjølv på gråe

dagar.

Typisk blogg

Ein annan nynorsk blogg er Tone Damli

Blogg, som er hakket meir lesen enn Hjartesmil.

Her må ein nok snakke om det

utvida nynorskomgrepet, sidan innslaget

av dialekt er over snittet. Han har noko av

det same personlege uttrykket, men er i

langt større grad ein salskanal. Tone Damli

er i utgangspunktet ein artist, og bloggen

hennar ber preg av det. Akkurat no kan du

kjøpe t-skjorter og armband med ein tekst

frå den siste plata hennar.

Slik sett er han ein meir typisk blogg.

Om ein ser gjennom lista over dei mest

populære bloggane i Noreg, er det akkurat

slik dei ser ut: forholdsvis unge jenter

som syner fram kva dei et, syner fram nye

kjolar dei har kjøpt og kor herleg den siste

ferieturen var. Til skilnad frå dei kunstnarlege

bileta på Hjartesmil er det amatørbilete,

gjerne teke i spegelen, som dominerer

hjå Tone Damli. Nynorsken er likevel til

stades, om ikkje så artikulert som hjå Mariell

Øyre.

For dei med litt mindre utfl ytande liv

er Den god feen populær. Igjen er den

personlege vinklinga inngangsporten.

Bloggen er skriven av Linda Sæbø og har

mest fokus på interiør, altså ting og tang.

Ting og tang i heimen hennar. For her

dukkar det opp ungar, kjøkken, barnedåp

og 17. mai-feiring. Men som Hjartesmil,

har denne bloggen eit godt visuelt auge.

Bileta har ein kvalitet i seg sjølv, og det er

tydelegvis god orden heime hjå Sæbø. I

fj or vart han kåra av Dagbladet sine lesarar

til den beste interiørbloggen i landet. Det

vart framheva at nynorsken gav bloggen

ein personleg eigenart.

Nynorsk reklame

Alle dei tre nemnde bloggane er nynorske

fyrtårn. Ungdom og unge vaksne er

enormt mykje på nettet, og dei les mykje

meir tekst på skjerm enn dei gjer i trykt

utgåve.

«kvar dag er det tusenvis av personar i

dette landet som les nynorsk som ellers ikkje

ville gjort det som les nynorsk på bloggen

min. (


Nynorskapp

Brukarar av Apple sine iPhone-telefonar og

iPad-lesebrett kan no for første gong laste ned

ein nynorsk applikasjon, eller app som ordet

gjerne blir forkorta til.

Boka som kan overførast digitalt frå App

Store for 17 kroner, Sommaren med Gommo,

er ei barnebok om kontakt på tvers av genera-

sjonar slik barn kan oppleve det. Forfattar og

illustratør er Åshild Lappegard frå Ål i Hallingdal.

Ho var 19 år då ho laga boka, der ho skildrar

i ord og teikningar korleis ho og venninnene

hugsar attende til sommarveker på stølen saman

med bestemora, Gommo som det heiter i

Hallingdal.

Usynleg, men vesentleg

Det har aldri vore trykt

meir bøker og avisartiklar

på nynorsk. Problemet

er at dei som skal

lære nynorsk, ikkje les

så mykje bøker og aviser?

Idenne kronikken presenterer

Hjalmar Eiksund hovudresultata

i ei ny gransking av

lese- og skrivevanar blant tiandeklassingar.

Norsk blir rekna som eitt

språk. Nynorsk og bokmål er likevel

så ulike at dei kan reknast som to ulike

skriftspråk, men til forskjell frå mange andre

nærskylde språk representerer dei to

norske målformene ikkje nokon separate

etniske minoritetar eller avgrensa geografi

ske regionar. Val av målform i eit område

kjem ofte som eit resultat av politikk og

samfunnsklasse, kultur og motkultur. Nynorsk

skil seg derfor frå dei mange andre

mindretalsspråka, sidan det i hovudsak er

eit skriftleg og ikkje eit munnleg mindretalsspråk.

Ambisiøst

Nynorsk har eit sterkt juridisk vern, og er

i tillegg godt representert i læreplanen for

grunnopplæringa. Allereie før fj erde trinn

skal norske elevar vere gjort kjende med

eit utval av songar, dikt og eventyr på både

nynorsk og bokmål. Etter sjuande skal alle

ha utforska eiga skriving på begge målformene,

og etter tiande årstrinn skal alle

elevar meistre både nynorsk og bokmål

skriftleg. Det er verdt å merke seg at dei to

målformene alltid er refererte til som par,

medan dei innarbeidde omgrepa hovudmål

og sidemål ikkje er nemnde i kompetansemåla

for norsk, noko som tyder på

like kompetansekrav i dei to målformene.

Læreplanen er med andre ord ambisiøs.

Etter ti år i skulen skal elevane vere

kompetente i fl eire måtar å skriftfeste

språket sitt på. Ifølgje framståande språkforskarar

er dette bra for språkforståinga.

Norske elevar forstår dei skandinaviske

nabospråka betre enn svenske og danske

elevar og «skulda› for dette får mellom

anna den unike tospråkkompetansen.

Men alt er ikkje like bra. Ifølgje fl eire

internasjonale undersøkingar er norske

femtenåringar mindre positive til leseaktivitetar

enn andre elevar. I tillegg tyder mykje

på at elevar med nynorsk som opplæringsmål

er noko svakare i norsk enn dei

med bokmål som opplæringsmål. Mange

har forsøkt å tilbakevise dette, mellom

anna med å peike på systematiske feil i

bakgrunnsmaterialet. Likevel heng tala

ved og blir mellom anna refererte til i stortingsmelding

23 (2007–2008) om språket

vårt. I tillegg sluttar mange å bruke ny-

Kronikk

norsk etter grunnskulen, eller når dei tek

til på høgare utdanning og gjennom jobben.

Fleire undersøkingar stadfestar desse

tendensane som gjerne blir omtalt som

den nynorske lekkasjen.

Normeringsagentar

Eit særtrekk ved både bokmål og nynorsk

er den store variasjonen av skrivemåtar

som er godkjende som korrekt rettskriving.

Dette er ein realitet, sjølv etter dei

siste innstrammingane frå rettskrivingsnemndene.

Det er ei utfordring å ha full

oversikt over kva som er rett og gale, og

nye granskingar understrekar at fl eirtalet

er forvirra over valfridomen. Mange

aviser og forlag har derfor eigne husnormer

og rettskrivingsstandardar med eit

strammare utval rettskrivingsreglar, og

desse normene har stor påverknad på

kva som blir oppfatta som korrekt norsk

av folk fl est. Ifølgje gjeldande teoriar er

dermed aviser og forlag vesentlege premissleverandørar

til rettskrivinga og blir

omtalte som dei viktigaste normagentane

til moderne norsk. Dette verkar naturleg,

sidan dei står for majoriteten av all trykt

tekst på norsk.

I eit slikt lys står nynorsk sterkt: Det er

aldri før blitt skrive og publisert så mykje

nynorsk tekst i aviser og bøker som no.

Fleire verksemder køyrer i dag nasjonale

reklamekampanjar på nynorsk, noko som

var uaktuelt berre få år tilbake. I tillegg

kjem den velkjende nynorskprosenten i

NRK, utdanningsinstitusjonar og kulturelle

institusjonar med nynorsk arbeidsspråk,

og lova om språkbruk i staten.

Nynorsk er godt synleg, i alle fall for den

som ser etter.

Men sjølv om ein tekst er publisert, er

det ikkje sikkert han blir lesen, og spesielt

ikkje av tiandeklassingar. Elevar les mykje,

truleg meir enn før. Men ein forsvinnande

liten del av teksten er henta frå aviser

og bøker. Nesten tre fj erdedelar av tida

elevane bruker på lesing skjer framfor ein

PC- eller TV-skjerm. Den typiske «tekstforfattaren»

er i tillegg andre ungdommar,

som gjennom chatte-sider, e-postar og sosiale

medium dominerer skriftkvardagen

til jamaldringane sine. Det er derfor lett

å argumentere for at normagentane for

tiandeklassingen vel så ofte er andre tenåringar,

og ikkje forlag og aviser og åleine.

Nynorskmangel

Tekstane elevane skriv til kvarandre, er

sjeldan på nynorsk. Den einaste «nynorskkanalen»

av ein viss storleik er leksearbeid.

Mengda nynorsk varierer derfor

med kva som er opplæringsspråket i skulen.

Det er nesten berre nynorskelevane –

elevar med nynorsk som hovudmål – som

les nynorske lekser, for bokmålselevane

er det så godt som usynleg. Nynorsk er

derfor nesten å rekne som eit reint skulespråk,

ikkje berre for bokmålselevane,

men òg for nynorskelevane.

Den enklaste måten å lære eit skriftspråk

på er gjennom aktiv bruk, men

elevane manglar gode nynorske tekstar i

kvardagen som kan verke som språklege

førebilete. Sjølv om læreplanen krev lik

kompetanse i nynorsk og bokmål, er det

vanskelegare å lære nynorsk enn bokmål,

rett og slett fordi tilgangen til nynorsk

tekst er mindre. Trass i fagre ord om jamstelling

er kompetansen i dei to målformene

ulik.

Dialektskrivarar

Korleis påverkar dette fritidsskrivinga til

tiandeklassingen? For bokmålselevane

er svara som forventa. Dei vel å skrive på

bokmål når dei skriv til vaksne, men vel

lik så ofte slang eller dialekt når dei skriv

til andre ungdommar. Det interessante er

svara frå nynorskelevane. Nesten ingen av

dei skriv nynorsk. Ein stor majoritet skriv

eine og åleine på dialekt og aldri bokmål

eller nynorsk, og vel dei å skrive normert,

blir det nesten like ofte på bokmål som på

nynorsk.

«Å skrive dialekt» er eit upresist omgrep.

Det er ikkje snakk om eit fonetisk

korrekt attgiving av dialekten, meir at

skrivarane krydrar teksten sin med ulike

markørord som ligg nær opp til munnleg

tale. Trass i at det ikkje er ei autorisert

skriftleg utgåve av dialekten elevane nyttar,

er det overraskande stor semje om

korleis dialekten skal skrivast. Denne

semja er òg med på å defi nere kven som

er innanfor og utanfor den sosiale gruppa

dialektområdet femner om.

Språklege domene

Vanlegvis blir termen «diglossi» brukt til

å skildre eit språkdelt samfunn der medlemmane

skiftar språkleg kode i ulike kulturelle

samanhengar. Ifølgje ein streng defi

nisjon av omgrepet omhandlar diglossi

berre talt språk, men for mange er det å

skrive på Internett likeverdig med det å

snakke. Det kan derfor gi meining å bruke

omgrepet på skriftspråk òg. Elevane med

nynorsk som opplæringsspråk vekslar

språk eller kode når dei skriv, avhengig av

kven dei skriv til.

Det ser ut til å det vere ei felles forståing

for at bokmål, nynorsk og dialekt

representerer ulike tekstlege domene: Nynorsk

er akseptert som eit regionalt språk

for vaksne nynorskbrukarar, eller som ein

elev seier det: «Nynorsk er berre brukt

av gammalt folk over 25 år.» Bokmål ser

ut til å vere akseptert som det eigentleg

nasjonale språket. Til og med elevar med

eit medvite forhold til eiga målform argumenterer

med at nynorsk er upassande i

nettsamtaler med ukjende, eller når ein

skriv til off entlege institusjonar:

«Eg skriv alltid på nynorsk, men på

ulike nettsider, som til dømes Lånekassa,

skriv eg på bokmål. (…) Bokmål er kanskje

enklare å forstå for dei som skal lese

søknaden. Eg vil unngå trøbbel. Det er

enklare å bli forstått dersom eg bruker

bokmål. Dessverre så er det slik»

«Oskar»

Oskar påstår dette, sjølv om norsk lov

pålegg nasjonale institusjonar å svare

med same målform som søknaden er

skriven på. Oskar hevdar å vite at bokmål

er målforma som høver best når ein skriv

søknader. Anten veit han ikkje betre, eller

så meiner han at nynorsk er ueigna og lett

å misforstå. Utsegna er endå meir interessant

når ein veit at det lokale kontoret til

Lånekassa ligg i eit typisk nynorskområde

mindre enn ti kilometer unna.

Identitetsspråket

Skriftleggjord dialekt er allment akseptert

som identitetsspråket. På sosiale nettstader

er det viktig å bruke ulike identitetsmarkørar

for å understreke den virtuelle

profi len. I tillegg til profi lbilete og lister

over arbeid, ulike aktivitetar og interesser,

viser skriftspråket korleis eigaren av

profi len ønskjer å bli oppfatta. Teksten

er både spontan og fl yktig og har meir til

16 NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


Det å gjere om bøker til dataapplikasjonar

er ein ny måte å formidle

litteratur på, eller fl eire måtar

samtidig. Den som bruker appen,

får tekst, tale og illustrasjonar på

ein gong på skjerm og høgtalar. Ein

applikasjon er eit lite dataprogram.

felles med tale enn tradisjonell tekst. For

nynorskelevane indikerer det nynorske

skriftspråket eit sett med identitetsmarkørar

som blir assosierte med vaksenverda

og gjerne rurale profesjonar. Dette frir

dei seg frå når dei skriv på dialekt. For nynorskelevane

representerer den skriftleggjorde

dialekten identitetsspråket.

Fleirspråklege – i eitt språk

Nynorskelevane vekslar derfor mellom

tre ulike skriftlege kodar, ein nasjonal, ein

regional og ein identitetskode, og opplever

dermed ein slags «tri-glossi»-situasjon, og

er – kanskje umedvite – fl eirspråklege. I ei

globalisert verd er dette ønskt situasjon. I

den førebelse OECD-rapporten Language

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

Webutviklar Espen Tokerud og

Kari Randen har laga løysinga for

Boksmia, og Astrid Randen les. Det

er det vesle forlaget Boksmia, som

held til på ein geitegard 850 meter

over havet i Hallingdal og kallar

seg Nord-Europas høgastliggjande

forlag, som er først ute med nynorskapplikasjonar.

– Eg synest det er spesielt artig at

det første nynorsktilbodet i det nye

mediet er primært for barn og knyter

band til historie, seier forleggjar

Olav Randen.

Nynorsk er berre brukt av

gammalt folk over 25 år.

Education Policy Profi les frå 2003 blir

det jamvel omtalt som ein ressurs: «Th e

Norwegian education system is linguistically

rich and includes pupils who, either

through schooling or by other means, have

signifi cant experience of the diversity of

languages and varieties of languages (…)»

Forskarar og fagfolk hevdar til liks med

læreplanen at kompetanse i dei to norske

målformene er ein fordel. Den offi sielle

oppfattinga er at bokmål og nynorsk er

likestilte. Likevel er det skilnad mellom

læreplanmåla og den daglege bruken

av nynorsk blant norske femtenåringar.

For elevar er ikkje fordelen ved å vere

fl eirspråklege gitt og blir slik eit lett bytte

for dei som argumenterer for å gjere

Skuleelev

TRI-GLOSSI: Nynorskelevane vekslar mellom tre ulike skriftlege kodar, ein nasjonal, ein regional og ein identitetskode, og opplever dermed ein

slags «tri-glossi»-situasjon, og er – kanskje umedvite – fl eirspråklege, skriv kronikkforfattaren. Foto: stock.xchng

tospråkskompetansen valfri. Dei ser kanskje

på nynorsk som vakkert og historisk

viktig, men ser ikkje eigennytten i å lære

det. For dei er nynorsk så å seie usynleg

og dermed uvesentleg. Dette er ei alvorleg

utfordring. Ein synleg nynorsk er truleg

viktigare som motivasjon for skuletrøytte

sekstenåringar med stemmerett enn eventuelle

nye rettskrivingsreglar.

HJALMAR EIKSUND

◆ Hjalmar Eiksund arbeider til dagleg ved Nasjonalt senter

for nynorsk i opplæringa (Nynorsksenteret) ved Høgskulen

i Volda. Han har skrive «Med nynorsk på leselista : ein komparativ

studie av lesevanar blant ungdommar på Sunnmøre

og i Trøndelag». (2011) Masteroppgåve i Nynorsk

skriftkultur / Skrifter frå Ivar Aasen-instituttet nr. 27.

Rein og kvit reklame

AGENT: Margunn Søyland Nesbakken

prøver seg med salstriks i bokhandelen

på Fagernes for å få selt inn

den nyoppdaga barneboka etter Knut

Hauge, Lasse frå Lærdal. Foto: Bjørn Karsrud

Nyoppdaga bok

frå Knut Hauge

31. mai ville Knut Hauge ha fylt 100 år.

I det høvet gjev Kvitvella Forlag ut ei

nyoppdaga barnebok.

Lasse frå Lærdal er basert på eit nyoppdaga

manus som tidlegare ikkje er

gjeve ut som bok. Hauge skreiv boka

i 1978. Sjølv karakteriserte han boka

som ein eventyrroman for barn i alle

aldrar. Boka handlar om bussjåføren

Lasse frå Lærdal, han som skjøna fuglefl

øyt og dyreskrik og var ven med alle

som går på fi re, og med dei som fl yg i

lufta. I tillegg til eventyret om Lasse og

dei ulike dyra gir boka oss ein interessant

tidskoloritt frå 60- og 70-åra.

Knut Hauge var frå Lomen i Vestre

Slidre i Valdres. Saman med Olav

Duun, Tarjei Vesaas, Alfred Hauge og

Johannes Heggeland representerer

han ifølgje Ottar Grepstad ein av dei

fem store prosaforfattarskapane i den

nynorske bokheimen i det 20. hundreåret.

Hauge gav ut rundt 30 bøker.

Mest kjend er han for åttebandsserien

Sagaen om Ulfsætta, som kom ut i

perioden 1965–1980. I 1977 kom boka

Ein roman om kjærleiken og om døden,

utgjeven gjennom Bokklubben i eit

samla opplag på 120.000.

Knut Hauge har frå før gjeve ut

berre ei barnebok, Pekka, elva og eventyret

(1962) . Forfattaren Olav Gullik

Bø har i samband med 100-årsjubileet

skrive eit skodespel basert på denne

boka. Skodespelet, som også er gjeve

ut av Kvitvella Forlag, har tittelen

Pekka. Det er råd å laste ned Pekka, elva

og eventyret gratis på heimesidene til

Valdres Mållag.

Kvitvella forlag er forlaget til Nord-

Aurdal Mållag. Familien etter Knut

Hauge har velvillig sagt frå seg royalty

frå salet, og overskotet vil bli fordelt

mellom Vestre Slidre Mållag, Valdres

Mållag og nynorskprosjektet Målstreken.

Boka blir marknadsført gjennom

ulike salskanalar og gjennom nettsida

www.nm.no/lag/nord-aurdal.

(Pressemelding)

Logg inn på samisk

Regjeringa har no gjort innlogging

til off entlege tenester tilgjengeleg på

nordsamisk.

– I dag blir MinID brukt som

innlogging av nær 2,5 millionar menneske.

For at samisk skal vere eit

levande språk, må det også vere ein

del av den digitale kvardagen. Direktoratet

for forvaltning og IKT (Difi ) har

no gjort innlogging med elektronisk

ID til off entlege tenester tilgjengeleg

på nordsamisk, seier fornyings-, administrasjons-

og kyrkjeminister Rigmor

Aasrud.

Nordsamisk som språkval er tilgjengeleg

i den siste versjonen av IDporten,

fellesløysinga som gir sikker

innlogging til det off entlege. Ein versjon

dei fl este off entlege verksemder

skal ta i bruk første halvår i år.

Unesco har klassifi sert dei tre samiske

språka som trua. Nordsamisk er

det største av dei tre. (NPK)

17


Med språkprat i skulesekken

Nynorsk Kultursentrum

sitt undervisningsopplegg

«Snakk

om språk» er like levande

på sjuande året.

Korleis skal ein formidle omgrep

som språkleg identitet, språkleg

medvit og språkleg refl eksjon til

13-åringar? Dette temaet kan vere

ugjennomtrengjeleg og litt vanskeleg

å nærme seg i norsk skule.

Desto viktigare er det å gjere terskelen

låg, og formidle til elevar at

språk er viktig å vite noko om.

Nynorsk kultursentrum står

bak framsyninga «Snakk om

språk», som er eit tilbod den

Kulturelle skulesekken i Møre og

Romsdal gjev til ungdomsskuleelevar.

Prosjektet starta i 2004 med

Runar Gudnason frå rappegruppa

Side Brok og Marit Neergaard.

Eirik Helleve som då var

tilsett ved Aasentunet, kom med i

prosjektet i 2007. Bakgrunnen var

at det skulle vere eit språkfokusert

undervisningstilbod med ein

person som barn og unge kjende

til frå før. Side Brok hadde på den

tida slått gjennom via media, og

dermed fekk dette prosjektet mykje

merksemd.

Mest Gudnason

Eigentleg var det meininga at prosjektet

skulle brukast fritt og fl eksibelt,

slik at Runar kunne skiftast

ut med fl eire «språklege kjendi-

18

SNAKK OM SPRÅK

◆ Snakk om språk! er ei vidareføring

av framsyninga Det

undrande språket som er sett

av over 4000 elevar i Møre og

Romsdal, Sogn og Fjordane,

Hordaland og Bærum sidan

starten i 2004.

◆ Nynorsk Kultursentrum har

utvikla framsyninga, og ho blir

formidla gjennom den kulturelle

skulesekken.

sar». Olaug Nilssen og Øystein

Runde har vore innom og turnert,

men det er Runar Gudnason som

har vore den dominerande.

Gudnason og Helleve seier at

dei har halde på med dette prosjektet

så lenge fordi det er kjekt.

Dei turnerer tre–fi re veker kvart

skuleår, og det er passeleg mengd.

Aktivitet og samspel med elevane

er viktig, og det er kjekt. Det er

som ein mellomting mellom det å

vere lærar og underhaldar, hevdar

dei. Det er også fi nt at dei kan avvike

frå manuskriptet innimellom.

– Mykje av det vi snakkar om,

gjer inntrykk blant elevane, og det

er viktig, hevdar språkunderhaldarane.

Dei oppdagar at elevane

snakkar om framsyninga i pausane,

det gjer dette arbeidet gjevande

og inspirerande.

Medvitne elevar

Det er tydeleg at elevane har

språkleg medvit. Runar Gudna-

ODDMUND LØKENSGARD HOEL

Mål og modernisering 1868–1940

«Hoel maktar å knyta den ytre

språkhistoria saman, betre enn

nokon har gjort før han»

Olaf Almenningen, Klassekampen

AGNES RAVATN

Folkelesnad

«Denne boka er en skatt»

Ellen Sofie Lauritzen,

Dagsavisen

Kr. 429,-

Kr. 329,-

DIALOG: Framsyninga har form av dialog mellom elevane og utøvarane, og

det er lagt opp til eit aktivt og deltakande publikum. Foto: Katrine Briksdal

son meiner at ungdomar her i

distriktet er meir medvitne om

språkleg identitet og refl ekterer

meir rundt språk og dialektar enn

ungdomar på austlandet, der dei

også har vist framsyninga si.

– Dette skal eg sjølvsagt vere litt

forsiktig med å hevde, men det er

inntrykket vi har, seier Gudnason.

Framsyninga for 8. klasse ved

Godøy Skule er slutten på den

femte og siste turnéveka denne

våren, men dei ønskjer å halde

fram neste år. Dei har spikra nokre

framsyningar i Ryfylke, og har

eit ønske om å arbeide utanfor

det nynorske kjerneområdet. Alle

turneringane denne våren har

vore i Møre og Romsdal.

– Dette er ikkje ei framsyning

som berre høyrer heime i ny-

Kr. 359,-

norskfylka, men også over heile

landet. Dialektar og språkleg

refl eksjon gjeld overalt. Særleg

grenseområda som Oppland og

Rogaland er viktige målområde

for oss.

Aktive, lærande elevar

Godøy Skule har sett fram til møtet

med Helleve og Gudnason.

Ungdomssteget har elevar både

frå Giske og Godøya, og elevane

er svært medvitne om dei språklege

forskjellane mellom dei to

øyane. Dei var aktive med det

same det vart spurt om dialektorda.

– Giskingane seier «øss» og

«gøtt», medan Godøyingane seier

«åss» og «gått», kom det frå elevgruppa.

8. klassingane frå Godøy er

som dei fl este tenåringar, dei synest

det er stas med ein ekte rappar

og kjendis. Rappinnslaga til

Runar vart møtt med nølande

applaus i starten, men stemninga

steig etter kvart. Samtalen mellom

språkunderhaldarane og elevane

gjekk radig når han snakka om

kjende saker som dialektar, språk

og makt og nynorsken si stilling.

Språkquizen som avrunda framsyninga

fekk opp konkurranseinstinktet.

Framsyninga har form av dialog

mellom elevane og utøvarane,

og det er lagt opp til eit aktivt og

deltakande publikum.

– Vi har valt denne forma fordi

elevane vert meir engasjerte, og

det er ei opnare form. Det vert

meir nytt og friskt – og vi lærer

heile tida noko nytt i møte med

elevane. Dette gjer det også meir

underhaldande for alle partar. Det

er viktig med underhaldningsper

spektivet. Alt går lettare med litt

humor og open diskusjon, fortel

Gudnason og Helleve.

Denne forma er svært veleigna

når eit slikt tema skal formidlast

til denne aldersgruppa. Aktive

elevar er lærande elevar. Gudnason

og Helleve viste på ein forståeleg

måte gjennom framsyninga

si at språk er noko som rører alle i

kvardagen, det er ein del av identiteten

vår. Dialektane våre er verdifulle

og skal hevast høgt.

KATRINE BRIKSDAL

Godøy skule

RAGNAR HOVLAND

Kunsten å komme heim

og andre essay

«Det er en fryd å boltre seg

i Ragnar Hovlands tekster»

Jon Øystein Flink, Klassekampen

GYRID AXE ØVSTENG,

PER RAGNAR MØKLEBY (ill.)

Draumar

«Draumar er ei nydelig bildebok

om et nydelig søskenforhold"

Marie L. Kleve, Dagbladet

Kr. 229,-

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


NMU jublar for Paradise Hotel-språket

– Deltakarane i reality-programmet

Paradise Hotel blir ofte

skulda for å vere dårlege språklege

føredøme. Eg meiner tvert

imot at det dialektmangfaldet

som deltakarane representerer,

er positivt, seier leiar i Norsk Målungdom,

Janne Nygård.

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

Ho rosar TV3 for å ha utført

ein glimrande castingprosess

som har resultert i at dialektar frå

Nordland til Agder får boltre seg

på TV-skjermen fi re dagar i veka.

– Sjølv om dialektbruk er

meir akseptert i dag enn for

nokre tiår sidan, er det framleis

mange unge som legg om

dialekten når dei reiser til større

byar. Å høyre sin eigen dialekt

på TV kan vere med å heve

statusen til dialekten og gjere

det enklare å halde på han, seier

Nygård.

– Det er forfriskande å høyre

dialekt frå Råde i Østfold og Mo i

Rana bli snakka med den største

sjølvfølgje og sjølvkjensle.

– Vi får høyre eit rått og utilsløra

språk, snakka slik ungdommen

snakkar i dag, og det skal

TV3 ha ros for å lyfte fram, seier

Janne Nygård. (NMU)

HURRA: NMU-landsmøtet svarte til forventningane og vel så det for dei som feira femtiåringen i mars. Foto: Odin Hørthe Omdal

Vellukka landsmøte

i Målungdommen

Jølstringen Janne Nygård fekk

fornya tillit av landsmøtet på

landsmøtet til NMU, og held

fram som leiar enno eit år.

Helga 25.–27. mars var det landsmøte

i Norsk Målungdom. Det vart halde på

Nordseter skole i Oslo. Dei siste åra har

landsmøta vore skipa til ulike stader i landet,

sist år på fødeplassen til Ivar Aasen i

Ørsta. Landsmøtet då vedtok å skipe til

jubileumslandsmøte i Oslo i 2011, for å

kunne samle fl eire, og få besøk til landsmøtet

frå andre nynorskinstitusjonar.

Dei største sakene som var oppe, var

lovbrigde, arbeidsprogram og budsjett.

Hovudprioriteringa i arbeidsprogrammet

var norskfaget, og landsmøtet vedtok fl eire

fråsegner om dette.

– Fråsegnene vi vedtok er eit viktig

grunnlag når eg skal i debatt om korleis

norskfaget skal vere, seier Janne Nygård,

leiar i Målungdommen. – Fråsegnene er

detaljerte, og krev mellom anna at det vert

utvikla didaktikk for sidemålsundervisning.

Det fi nst ikkje i dag.

Lovbrigde

Frå talarstolen var det debatt om hovudprioriteringa

i arbeidsprogrammet skulle

vere brei, og handle om heile norskfaget,

eller smal, og berre handle om sidemål. Til

slutt vart eit breitt punkt vedteke, saman

med Nynorsk digitaldugnad og Nynorsk

i riksavisene som politiske prioriteringar.

To forslag til lovbrigde hadde kome til

sentralstyret før fristen. Det eine handla

om at utsending av informasjon til medlemmene

skulle skje elektronisk. På talarstolen

vart det uttrykt uro for at medlemmene

ikkje ville opne dei viktige e-postane,

og at sentralleddet ikkje har e-postadressa

til alle medlemmene.

Representantar frå landsstyret argumenterte

mot, og forslaget vart vedteke

sundag morgon. Det andre forslaget til

brigde gjekk ut på å fj erne lokalsatsen,

som lokallaga kan krevje inn på toppen av

sentralsatsen av medlemspengane. I dag er

Studentmållaget i Oslo det einaste lokallaget

som framleis har denne lokalsatsen.

Dei ønskte ikkje å fj erne dette økonomiske

tryggingsnettet, og framlegget fall.

Nøgd med budsjettet

Økonomiansvarleg Eva Holthe Enoksen er

nøgd med budsjettet som vart vedteke.

– Eg er glad for at landsmøtet vedtok

dette budsjettet. No har vi fått ein eigen

post med pengar som lokallaga kan søkje

fritt om. Det omgår avgrensingane til Frifond-ordninga,

og vil hjelpe nyoppstarta

lag som treng pengar med ein gong.

På eitkvart jubileumslandsmøte må

det vere ein jubileumsfest. Først vart det

servert lammegryte, og deretter fekk vi

underhaldning. Først ut var lokallagsaktivistane

Vegard Storsul Opdahl frå Oslo

og Emil Henry Flakk frå Trondheim med

eigenkomponerte teknolåter.

Etter det fekk vi eit kåseri med powerpoint

om historia til nynorsken av isgeneral

Øystein Skjæveland, som òg donerte is

til landsmøtedesserten. Alle deltakarane

og gjestene på jubileumsfesten hadde det

veldig gøy, og festen held fram langt utover

kvelden.

Sture ny nestleiar

Jølstringen Janne Nygård fekk fornya tillit

av landsmøtet under valet på sundagen,

og held fram som leiar enno eit år. Vebjørn

Sture frå Stavanger tek over nestleiarvervet

frå Bror-Magnus Sviland Strand etter

å ha sete i sentralstyret i tre år, og Johanne

Marie Kydland Torvund frå Hå tek over

som skrivar. Eva Holthe Enoksen held fram

som økonomiansvarleg, og Tone Rossow

vert sentralstyremedlem etter å ha vore

skrivar dette året. Det nye sentralstyret tek

over på sommarleiren på Vinstra i juli.

– Utruleg kjekt!

På sundagen var det òg val av landsstyremedlemmer.

Tolv faste medlemmer med

seks varaer byrjar no på eit nytt arbeidsår.

Helene Urdland Karlsen er ein av dei nye

medlemmene, og oppsummerer landsmøtet

slik: «Det var utruleg kjekt å vera med

på (jubileums)landsmøtet i år. Sjølve møtet

gjekk roleg for seg og det var god stemning

i salen frå byrjing til slutt. Eg trur me alle

var glade for og samde i den nye satsinga

på sidemål i skulen. I salen sat det både

elevar i skulen og framtidige lærarar, noko

som var med på å skapa eit positivt og omfangsrikt

ordskifte om emnet. Det var elles

kjekt å sjå at det kom so mange på møtet,

ikkje minst nye fj es. På laurdagen fekk me

is og upassande song om klorin, slik det sømer

seg i ei 50-års feiring. Eg gler meg til

neste år. Me snakkast på Voss.»

TONE ROSSOW

nmu

Janne Nygård

Farleg og

fordummande

retorikk

frå Høgre

Lokalvalkampen har allereie fått ein

pangstart ved at partiet Høgre

for ei stund sidan vedtok ein

resolusjon på landsmøtet sitt

der dei gjekk inn for å gjere

all obligatorisk undervisning i

sidemål valfritt – ikkje berre i vidaregåande

opplæring, men òg i

ungdomsskulen. Det kom sikkert

ikkje som eit sjokk på nokon.

Høgre har lenge argumentert for

valfritt sidemål på vidaregåande,

og argumenta dei nyttar for å

legitimere dette standpunktet,

kan godt overførast til å gjelde sidemålsopplæringa

på ungdomsskulenivå.

Problemet er berre at

retorikken er så simpel – og argumentasjonen

så banal og uvitskapleg

– at den største faren ved

vedtaket er at denne typen retorikk

får større fotfeste òg utanfor

landsmøtelokala til Høgre.

9. mai møtte underteikna Høgres

Elisabeth Aspaker til debatt om

sidemålsvedtaket på Dagsnytt 18.

La meg peike på nokre hovudpoeng

i Aspaker sin argumentasjon:

1. «Elevane skal framleis

lære nynorsk (sic!), men dei

skal ikkje måtte skrive det (fordi

det går ut over kunnskapane i

hovudmålet).» 2. «Det fi ns jo så

mange fi ne dikt på nynorsk, no

får elevane tid til å kose seg med

litteraturen i staden for å skrive

nynorsk.» 3. «Det er ein naturleg

konsekvens av valfritt sidemål at

krava i mållova vert lempa på.»

Det Høgre altså meiner, er at

valfritt sidemål ikkje skal gå på

kostnad av kunnskap i sidemålet,

men at det skal vere valfritt

å skrive det. På den måten vil

elevane verte betre i hovudmålet

sitt, sjølv om dei skal lære fl eire

framandspråk (eit anna landsmøtevedtak)

sidan dette styrkjer

språkkompetansen deira. Og

naivt trur dei at elevar vil kaste

seg over Vesaas-romanar berre

dei slepp å skrive eit ord. Dei

skil ikkje mellom sidemål og

nynorsk, og seier uttala (om enn

indirekte) at dette vedtaket ikkje

berre handlar om å få velje

bort sidemålet sitt, men om å

oppheve den formelle jamstillinga

mellom nynorsk og bokmål

i lovverket.

Om ein går argumenta litt etter i

saumane, ser ein kjapt at dei ikkje

heng på greip. Difor må vi i

denne valkampen knuse ein slik

retorikk med saklege og gode

argument slik at vi får ein opplysande

– ikkje fordummande

– debatt.

19


SAMAN OM NYNORSK SCENESPRÅK: Teatersjef

Terje Lyngstad ved Sogn og Fjordane

Teater (T.v.), teatersjef Trond Birkedal ved Hordaland

Teater og teatersjef Erik Ulfsby ved Det

Norske Teatret. Foto: Hordaland Teater

Teatersamarbeid

skal gje meir nynorsk

Folk på Vestlandet skal få meir teater på

nynorsk. Hordaland Teater, Sogn og Fjordane

Teater og Det Norske Teatret går no

saman om å etablera Nynorskscena Hordaland

Teater i Bergen sentrum.

Målet er å gje publikum på Vestlandet

eit mangfald av teatertilbod og styrkja nynorsk

som scenespråk, heiter det i ei pressemelding

frå Hordaland Teater.

Nynorskscena Hordaland Teater skal

oppretthalda turnéplikta i Hordaland,

men teatertilbodet skal bli rikare fordi

teaterframsyningar produserte av Sogn og

Fjordane Teater og Det Norske Teatret også

kjem til å bli spelte rundt om i Hordaland.

Hordaland Teater har i dag eigen teatersal

på Stend i Fana. Informasjonssjef Irene

Smørdal seier til Nynorsk pressekontor at

dei nye planane både inneber ei fl ytting

til Bergen sentrum og eit samarbeid med

Sogn og Fjordane Teater og Det Norske

Teatret.

– Samarbeidet byrjar allereie neste år

då planen er å setja opp eit teaterstykke

som skal framførast i området til alle dei tre

teatra, seier ho.

I 2013 blir det ein endå større samproduksjon

i samband med ei rekkje språklege

jubileum. Då skal det nasjonale Språkåret

markerast. I tillegg er det 200 år sidan Ivar

Aasen blei fødd, 100 år sidan Det Norske

Teatret blei skipa og 25 år sidan Hordaland

Teater blei etablert. Det skal markerast med

utvalde teaterstykke som skal framførast

både i Bergen, utvalde stader i Hordaland,

Sogn og Fjordane og i Oslo.

Tanken om eit nynorskteater for Vestlandet

med sete i Bergen har vore levande

gjennom fl eire generasjonar.

Dramatikar Jon Fosse er mellom dei

som har ivra for eit slikt teater.

– Eg starta samtalar i mai 2010 med teatersjef

og styreleiar ved Hordaland Teater.

Det er for gale at det ikkje er ein einaste

kulturinstitusjon i Bergen sentrum på nynorsk.

Draumen om ei eiga nynorskscene i

Bergen er lang, seier Fosse.

Målet må vera å skapa ein fascinerande

plass å gå til, meiner Fosse som gjerne vil

bidra med å gje råd og bruka kontaktane

sine nasjonalt og internasjonalt.

Teatersjef Terje Lyngstad ved Sogn og

Fjordane Teater seier at alle ved teatret stiller

seg bak, og meiner satsinga er viktig.

– Nynorsken er pressa. Det er naturleg

å ha ei nynorskscene i Bergen sentrum.

Det handlar om identitet. Det er symbolsk

viktig å koma til Bergen og Oslo for å visa

produksjonane våre, seier Lyngstad.

Han meiner også det er viktig for rekrutteringa

av kunstnarar at det blir fl eire stader

å spela. Også teatersjef Erik Ulfsby ved

Det Norske Teatret støttar heilhjarta opp

om etableringa av Nynorskscena.

Det er førebels ikkje avgjort kvar i

Bergen sentrum Nynorskscena får lokale.

I pressemeldinga heiter det at styreleiar

Ågot Valle her håpar på god hjelp både frå

politikarane i Bergen, Hordaland og nasjonalt.

(NPK)

20

Nordmenn er verdsmeistrar i engelsk

Skandinavar får ofte skryt av utlendingar

for gode engelskkunnskapar. No stadfestar

ei undersøking at nordmenn er fl inkare i engelsk

enn både svenskar og danskar. Ingen

kan betre engelsk enn nordmenn.

Education First (EF), som kanskje er mest

kjend for språkskulane sine, har brukt eit par

år på å teste språkkunnskapane i 44 land.

Over to millionar personar har teke ein nettbasert

engelsktest i åra 2007 til 2009.

Olaug

Nilsen på

vidåtta

ytring

I førre Norsk Tidend fer Olaug

Nilsen på vidåtta i kasusjungelen.

Kanskje ho er litt «kiløte»? Bestefaren

hennar kunne nok kasusen

sin. Ho burde ikkje prøve å rette

på han. Han sa vel til svigerinna

at han hadde «vore gift med systrene

dine» (både søstra og eigedomspronomenet

i dativ eintal,

for preposisjonen «med» styrer

vanlegvis dativ.) Og han som

«rulla ut av sengjine i fylljine»,

han gjorde nettopp det, for av (eller

or) styrer også dativ, og det gjer

faktisk i også når handlinga går

føre seg på staden. Han rulla nok

ikkje ut av sengjine og inn i fyllja

(akkusativ). Han var truleg full

nok frå før.

No er eg lenger nordafrå kysten

enn Olaug, men slikt som dette

veit vel både sunnfj ordingar og

romsdalingar som har levd ei

stund. Dotter mi, som er fi re år

eldre enn Olaug, veit det òg.

Sverre Hatle

Eg viser til Norsk Tidend nr. 2 for i år.

Der skriv du mellom anna at bestefar

din presenterte seg til den demente

svigerinna si med orda: «Eg har vore

gift med systrene di.» No skal eg pirke,

og då trur eg han sa «gifte» og ikkje

«gift». Vidare hevdar du at preposisjonen

med styrer akkusativ. Det gjer

han ikkje. Han styrer dativ. Og «med

systrene di» er dativ hokjønn, eintal,

bunden form av syster.

Han sa òg: «Eg rulla ut av sengjene

i fylljene.» Og han tok ikkje feil, slik du

– Ingen kunne engelsk betre enn nordmenn,

seier Morten Davidsen, som leier EFs

kontor i Noreg, før han legg til ei viktig opplysning:

«blant land som ikkje har engelsk

som morsmål». Dei fi re andre landa som

toppar lista og får karakteren «svært godt»

er Nederland, Danmark, Sverige og Finland.

Eit tydeleg fellestrekk blant landa som scorar

høgt er at dei er små, rike og ligg i Nord-

Europa. Det er land med høgt utdannings-

Sabotering av nynorsk i NTB AS?

I februar 2011 fekk eg tilbod frå NTB

om jubilantomtale i samband med at

eg ville fylle 75 år 16. april 2011. Eg

fylte ut eit skjema for personalia og

biografi ske opplysningar på nynorsk og

sende dette som epost innan fristen. I

fylgjeskrivet kravde eg at omtalen kom

på nynorsk. Eg hadde høyrt at NTB

skreiv jubilantomtalar på bokmål sjølv

om dei innsende opplysningane var på

nynorsk. Difor skreiv eg i fylgjebrevet

at dersom det ikkje var mogeleg å få

ytring

omtalen på nynorsk, ynskte eg ikkje

nokon omtale i det heile. Men det

gjekk som eg ottast: Omtalen kom på

bokmål!

Eg har sendt ei skriftleg klage på

dette til NTB, men det bryr dei seg nok

ikkje om. Difor ynskjer eg at Noregs

mållag som vonleg har større tyngde,

Men Olaug Nilssen, då!

ytring

trur. Preposisjonen i styrer både dativ

og akkusativ, plent som i tysk. I dette

tilfelle er «i fylljene» dativ hokjønn,

eintal, bunden form. Eg vil no helst tru

at han sa «ut or sengjene» eller «ut u

sengjene», og ikkje «ut av». Og or styrer

nok dativ. Då er det meir tvilsamt

med av, som har breidd seg i nyare tid,

men styrer nok som oftast dativ.

nivå og språk som ikkje er særleg utbreidd i

resten av verda.

– Undersøkinga viser at land som brukar

mykje tid og ressursar på opplæring og

utdanning av barn, får sterkare engelskkunnskapar

hjå dei vaksne. Vi ser at norsk ungdom

forstår at gode språkkunnskapar kan opne

mange dører og mange vel difor å ta delar av

skuleopphaldet i England eller USA for å lære

engelsk godt, fortel Davidsen. (NPK)

tek dette opp med byrået. Dersom

NTB ikkje har skriveføre nynorskmedarbeidarar,

kan dei kanskje overlate

arbeidet til Nynorsk pressekontor som

har tilhald i same huset.

Elles tykkjer eg at NM bør informere

medlemene sine om saboteringa

av nynorsk som NTB vitterleg gjer seg

skuld i.

Illustrasjon: Wixøe Wisuelt

Preposisjonen i styrer dativ når du

er på staden og akkusativ ved rørsle

til staden. Dette òg er nett som i tysk.

Døme: Eg va inn i løene, eller eg va

inn i fl ora. Eg går inn i løa, eg går inn i

fl oren.

Da e mångt løye i fi nne i sunnfj ordmåla

endå.

Dette til ei lita påminning.

Bjug Åkre,

Kristiansand

Beste helsing

Joar Stegane

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


Gåvene som aukar gleda ved

Medlemskap i gåve: Kjenner du nokon

som burde ha vore med i Mållaget?

Gje dei medlemskap i gåve! Dette

kostar 200 kroner.

JA TAKK,

eg tingar:

— stk. MEDLEMSBEVIS som eg kan gje

vekk i gåve. Kr 200

— stk. PC-HYLSTER med slagordet

Mange røyster – felles mål. Storleik:

15". Kr 100

— stk. Takk, Ivar Aasen-JAKKEMERKE.

Kr 10 (kr 50 for 20 stk)

— stk. Slepp nynorsken til-JAKKE-

MERKE. Kr 10 (kr 50 for 20 stk)

— stk. REFLEKSBAND til å slå rundt

armen eller foten for å vere tryggare

i trafi kken. Med logo og slagord:

Mange røyster – felles mål. Kr 20

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

— stk. kaffi krus (2008)

Svart dekor og gulltekst.

Kruset er nytrykk av jubileumsserviset.

Det går mangt eit menneske og ser

seg fritt i kring for Ivar Aasens skuld

Tarjei Vesaas 1950

— stk. tekrus med skål (2008) kr 150

Svart dekor og brun tekst.

Nynorsken kviskrar: Dette går ikkje an.

Kristin Auestad Danielsen,2007

— stk. frukostasjett (2008) kr 100

Svart dekor og brun tekst.

Nokon må elske ordet og reinske bort

ugras der det gror. Nokon må bruke ordet.

Berre ved bruk blir det vakkert.

Marie Takvam, 1987

Kryss av, klipp ut eller kopier

og send tinginga til:

Noregs Mållag,

Postboks 474 Sentrum,

0150 Oslo

— stk. T-SKJORTE

«Gjennom ord blir

verda stor!» NO OGSÅ FOR

BORN! Er å få i fargane

raud, oransje og grå.

Storleikar: Herre: S, M,

L, XL, Dame: S, M, L, XL,

Born: 3-4 år, 7-8 år, 9-11

år Kr 150

— stk. Ivar Aasen-almanakk-OMSLAG

i skinn som varer i mange år. A-

plan-/Filofax-system. Burgunder

farge. Passar for innmat storleik 96

x 167 mm. Du byter ut innmaten for

kvart år. I dette lausbladsystemet er

det også mykje anna tilleggsutstyr

å få kjøpt, m.a. lausark for eigne

notat. Kr 250

— stk. MATBOKS i plast. 16x11 cm.

Kr 50

Du kan også tinge ved å sende e-post

til nm@nm.no, ringje 23 00 29 30,

fakse til 23 00 29 31 eller ved å gå inn

på www.nm.no

Porto kjem i tillegg.

... å servere

— stk. tekrus med skål (2007) kr 120

Oransje dekor og svart tekst.

OSS, RETNING Eg veit ikkje kvar vi skal.

Men eg gler meg medan vi kjem dit.

Ann Kavli, 1996

NYTT KRUS!

— stk. kaffi krus kr 100

Svart dekor og brun tekst.

Skogen stend,

men han skifter sine tre

Olav H. Hauge, 1965

... å markere

Hugs å melde om storleik!

Namn:

Postnr.

— stk. FRIMERKEMAPPER frå Posten

med førstedagsbrev med frimerket

som Posten laga i høve hundreårsjubileet.

Kr 50

— stk. PARAPLY med trehandtak. Svart

med kvit logo og slagord: Mange

røyster – felles mål. Diameter om

lag 1 meter. Kr 70

— stk. PARAPLY (kan slåast saman).

Kr 70

Adresse:

Poststad:

Til barnehagekampanjen:

— stk. SONG- OG TEIKNEHEFTE:

Kvart lokallag får dei fyrste 50

eks gratis, deretter 2 kroner per

sett. Gratis!

— stk. TIPSHEFTE som gjev god lesestart

med gode tips til nynorske

barnebøker. 16 sider. Gratis!

— stk. FLYGEBLAD til dei tilsette:

«Gjennom ord blir verda stor»kampanje

for nynorsk i barnehagen.

4 sider. Gratis!

— stk. FLYGEBLAD til foreldra:

«Gjennom ord blir verda stor»kampanje

for nynorsk i barnehagen.

2 sider. Gratis!

— stk. JAKKEMERKE: «Gjennom

ord blir verda stor». Gratis for

inntil 20 jakkemerke! Deretter

1 krone per stykk.

— stk. RULLEBANNER:

«Gjennom ord blir verda stor».

2 meter høg. Kr 500

Hugs at vi kan gå tom

for somme artiklar! Det

er såleis ikkje sikkert at

du får alt du tingar.

21


Prent: Nr1Trykk as

Opplag: 12 000

Abonnement: Kr. 250,– per år

Annonsar:

Annonseprisar: kr 9,00,–/mm

Tillegg for tekstside: kr 0,50,–/mm

Spaltebreidd: 45 mm

Kvartside: kr 4 000,–

Halvside: kr 7 000,–

Heilside: kr 12 000,–

Tillegg for fargar

Ilegg til avisa: kr 1,00 pr. stk.

Alle prisar er eks. mva. Ved lysing

i fl eire nummer kan vi diskutere

særskilde avtalar.

Stoff rist nr. 4 – 2011:

18. august 2011

NOREGS MÅLLAG

Tilskrift: Boks 474 Sentrum,

0105 OSLO

Telefon: 23 00 29 30

Telefaks: 23 00 29 31

E-post: nm@nm.no

Kontoradresse:

Schweigaardsgt. 16

Bankgiro: 3450.19.80058

Leiar: Håvard B. Øvregård

mobil: 917 73 157

havard@nm.no

Tilsette:

Gro Morken Endresen, dagleg leiar,

tlf. 23 00 29 37, 957 85 560

gro.morken@nm.no

Tuva Østvedt,

organisasjonskonsulent,

tlf. 23 00 29 34,

tuva.ostvedt@nm.no

Berit Krogh, økonomikonsulent,

tlf. 23 00 29 35,

berit.krogh@nm.no

Ingar Arnøy, skulemålsskrivar,

tlf. 23 00 29 36, 975 29 700,

ingar.arnoy@nm.no

Hege Lothe, informasjonskonsulent,

tlf. 57 86 53 60, 926 48 348,

hege.lothe@nm.no

Kjartan Helleve, redaktør Norsk Tidend,

tlf. 23 00 29 32, 943 97 998,

kjartan.helleve@nm.no

Else Elise Sætre Bullus,

kontormedarbeidar,

tlf. 23 00 29 30,

else.bullus@nm.no

Tarjei Vågstøl, IT-medarbeidar,

tlf. 23 00 29 50, 452 31 489,

tarjei.vagstol@nynorsk.no

NORSK MÅLUNGDOM

www.nynorsk.no/nmu

Tilskrift: Postboks 285 Sentrum,

0103 Oslo

Telefon: 23 00 29 40

Telefaks: 23 00 29 31

E-post: nmu@nynorsk.no

Bankgiro: 3450 65 48707

Leiar: Janne-Kristin Svarstad Nygård,

tlf.: 916 16 637, 23 00 29 40

janne@nynorsk.no

Skrivar: Tone Rossow,

tlf.: 23 00 29 40

skriv@nynorsk.no

22

Framhald av Fedraheimen og Den 17de Mai

www.nm.no

tre på gata: Har du tenkt å sjå fi lmen «Få meg på, for faen?»

Anne Viken,

veterinær og journalist

Ja, det tenkte eg. Har hørt

mykje om fi lmen frå media og

har blitt nyfi ken. Har ikkje lese

nokon av Olaug Nilssens bøker

enda, men kanskje eg skal

ta og lese nokre av dei også i

same slengen.

Ein høgthengjande manuspris

har gjeve fi lmen «Få meg

på, for faen» mykje merksemd

fl eire månader før han

har premiere i Noreg.

Det er eit nålauge å få med ein fi lm på Tribeca

Film Festival i New York, og desto betre

er det når ein plukkar med seg prisen

for beste manus. Det opnar dører, og fi lmen

fekk seinare god mottaking på fi lmfestivalen

i Cannes. Slikt gjev merksemd i avisene,

og straks hagla det inn med gratulasjonar

frå høgt og lågt til Olaug Nilssen. Det kom

så mange at Nilssen måtte skrive fylgjande

på Twitter: «Solar meg jo i glansen, men

det er altså Jannicke Systad Jacobsen som

har skrive manus og fått pris!»

– Filmen har fått eit eige liv, seier Systad

Jacobsen.

– Tidlegare har eg hatt ei kjensle av å

eige fi lmane mine, men eg skjønar no at

det er ein skilnad på å lage dokumentarfi lm

og spelefi lm. Ein spelefi lm rullar berre av

garde, og det er mange som har meiningar

om alt i frå innspelingsstad til om det

skulle vere eit komma i tittelen. Sidan det

er Olaug Nilssen som har skrive boka, så er

det ikkje så rart at det er mange som tenkjer

på henne i denne samanhengen. Ho

har likevel vore fl ink til å seie ifrå at ho ikkje

har hatt noko med han å gjere, og om det

kjem særleg fi ne tekstmeldingar til henne,

så sender ho dei vidare til meg.

– Kva sa dei då du fekk prisen?

– Eg må innrømme at dei ikkje sa så

mykje, berre «Th is jury was unanimous.

Hands down, this is the best screenplay».

Det er jo fi nt det, men litt kort kan hende?

Uansett var det minst like stas å vere til

stades på visningane og høyre at publikum

lo på dei rette stadene. Tilbakemeldingane

var påfallande like, og det var tydeleg at dei

sette pris på å sjå ein annleis fi lm om ungdom,

unge jenter og seksualitet. Dei skrytte

fælt av Helene Bergsholm, og dei følte at fi lmen

var ærleg. Så det var kjekt, ja.

Ikkje ekstraarbeid

Systad Jacobsen tok opsjon på å lage fi lm

av boka i 2006, og nådde å få med seg teaterversjonen

av boka. Der snakka skodespelarane

dialekt, og ho tykte det fungerte

såpass bra at ho ville prøve å gjere det same

i fi lmen sin.

– Eg landa på å bruke dialekt sidan

Halvor Folgerø,

journalist

Foto: Det Norske Samlaget

Skal sjølvsagt sjå fi lmen. Først og fremst

fordi eg likar boka veldig godt, og er

dermed spent på korleis ho blir framstilt

på fi lm. Men den kanskje viktigaste

grunnen er at min gode ven Finn

Tokvam dukkar opp i rollen som matematikklærar.

Det gler eg meg til å sjå.

det gav ein tydeleg identitet, ei sterk samkjensle

og ei sterkare binding til ein konkret

geografi sk stad.

– Det var ikkje slik at Olaug pressa på?

– Nei, ikkje det heile. Dette er jo min

idé, og særleg etter å ha sett teaterstykket

landa eg på at det kom til å fungere. Olaug

spurde vel på eit tidspunkt om kva dialekt

han skulle fi lmast på, men eg var tidleg klår

på at me måtte til Sunnfj ord ein stad. Det

var nokon som lurde på om han kunne fi lmast

i Tranby utanfor Drammen. Nei, det

kunne han absolutt ikkje.

– Og på den måten skaff a du deg godt

med ekstraarbeid?

– Det er klart at det var litt ekstra jobb

med å skaff e skodespelarar ein annan

stad i landet enn der eg bur, men det er i

grunnen det einaste. Sidan eg så tidleg bestemte

meg for å gjere det på dialekt, så har

det berre vore éi av mange oppgåver som

måtte løysast.

Nesten for mykje

– Korleis arbeidde de?

– Eg skreiv fyrst ut replikkane på nynorsk,

før Marita Liabø omsette dei til

Håkon Kolmannskog

sjefredaktør

Frå Skoddeheimen til New York

ANNLEIS: – Tilbakemeldingane var påfallande

like, og det var tydeleg at dei sette pris på å sjå

ein ærleg fi lm om ungdom, unge jenter og seksualitet,

seier Jannicke Systad Jacobsen.

Foto: Kjartan Helleve

Foto: Eit Forlag

Ja, det skal eg. Gler meg til å sjå

ein norsk fi lm som ikkje forvekslar

«kvalitet» med fi lmatisering

av anemiske vestkantgutars

livslede (les «Reprise»).

Har forventningar til nynorsksexen!

FÅ MEG PÅ, FOR FAEN

◆ Jannicke Systad Jacobsen fekk pris

for beste manus under Tribeca Film

Festival i New York i mai. Ho har også

regissert fi lmen.

◆ Filmen har premiere i Noreg 19. august.

Førde-/Sunnfj ord-dialekt. Så fekk skodespelarane

hjelp frå anten Unn Røyneland

eller Arne Torp. Henriette Steenstrup fekk

i tillegg replikkane lesne inn på band av

Jorunn Torsheim som er i frå Førde. I tillegg

var det jo til hjelp at Helene Bergsholm

som spelar hovudrolla som Alma, kjem frå

Førde. Alt dette fungerte godt, men samstundes

fekk jo Henriette minst fi re råd og

tips om korleis ho skulle snakke, så det vart

nesten for mykje. Det enda i alle fall godt.

– Du er sjølv frå Høvik utanfor frå Oslo.

Var det ikkje då vanskeleg å vite om skodespelarane

sa replikkane sine på rett måte?

Sjølv eg slit med å skjøne kva sogningane

eigentleg meiner.

– Det gjekk veldig fi nt med dei unge

skodespelarane, sidan dei jo hadde dialekten

inne. Dei er jo meir defi nerte typar som

har fått rolla ut i frå korleis dei er og måten

dei snakkar på. Det var vanskelegare med

dei vaksne, men det er ikkje så lett å detaljstyre

slikt. Dessutan har jo fi lm eit litt skakt

uttrykk. Ein skal tru på det som hender,

det skal vere naturleg, men samtidig kan

det vere ting som skurrar utan at det gjer

noko. Så om dialektane ikkje perfekte, eller

om det er nokon som sprekk litt i stemma,

så gjer ikkje det noko. Når det er sagt, så

har Unn Røyneland sett gjennom fi lmen i

etterkant, og me har luka vekk det grøvste.

– Og publikum over heile landet vil

skjøne alt?

– Det vil eg då tru. Me har berre hatt

testvisningar for ungdom i Oslo, og ingen

sa at språket var noko problem. No er det

likevel snakk om teksting, utan eg veit så

mykje om det. Det var snakk om noko for

dei hørselshemma. Dette er typisk ei slik

sak eg ikkje blir spurd om.

– For det blir på nynorsk i så fall?

– Ja, det håpar eg verkeleg, og det skal eg

jammen mase på.

Nokre timar etter intervjuet tikkar

det inn i tekstmelding frå Systad Jacobsen:

«Har sendt mail til distributøren om

tekstinga.»

KJARTAN HELLEVE

kjartan.helleve@nm.no

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011


sagt sidan sist

– Elevene skal ikke bli fritatt for sidemålet,

de skal lese det og studere

det, og de skal lære dets språklige

struktur å kjenne. Her har partiledelsen

i Høyre uttalt seg lettsindig.

Den påstår nemlig at grammatikkstudiet

skal vekk.

Tja, mon det? Elevene skal

fortsatt arbeide med tekster på sidemålet,

og da må de naturligvis

studere leksikalske, ortografi ske,

stilistiske og grammatiske særtrekk

og tilegne seg kunnskap om dem.

Grammatiske iakttagelser, sammenligninger

og systematiseringer hører

med, slikt bør man ikke neglisjere.

Og metodene for et slik studium kan

anvendes også på hovedmålet.

Finn Erik Vinje minner om at eit

sverd er tveegga.

I Asker og BærumBudstikke

– Folk som har hatt leiande roller i

Språkrådet er no ansvarlege for ei

språkutdanning som gjer at det i

etermedia fl øymer over av setningar

som vert omsett ordrett, der til

dømes «muligheter» på bokmål vert

direkte omsett til «mogelegheiter»

fordi journalistane er for dumme

til å vita at ein får betre språk ved å

byggja om setningi, og redaksjonen

heilt medvite let dei få øydeleggja

rytmen og songen i nynorsken.

Arve M. Bakken har ikkje

store trua på journaliststanden.

I Bergens Tidende

– Tre av fi re UPris-vinnere er på nynorsk.

Fire av tjue nominerte er på

nynorsk. Hvorfor vinner nynorskbøkene

over bokmålsbøkene når

alle elever og ikke minst, alle lærere

sier at ungdom ikke leser nynorsk?

Jo, for bøkene er gode. Ungdom vil

ha kvalitet. De vil ha driv og de vil

ha en bok som får dem til å tenke og

føle. Nynorsken glemmer de så fort

de er fanget av historien.

Bjarte Bakken i Foreningen !les

har større tru på ungdomen.

I Dagsavisen

– Generelt sett kan jeg si at tekstene

på nynorsk appellerer mer enn de på

bokmål.

Espen Lind har ifylgje NTB

sine klare favorittar.

– Jeg brøt tradisjonen om at bysaker

skulle være på bokmål. Dette er et

kunstig skille. Nynorsk er også et urbant

språk. Det fi ns mange nynorskbrukere

i byen på samme måte som

det fi ns bokmålsbrukere på bygden.

Njord V. Svendsen til Bergensavisen,

og forklarer moglegvis samstundes

kvifor han aldri fekk tilbod om fast

tilsetjing i Bergens Tidende

Løysing på puslekryssord

NORSK TIDEND NR. 3 – 2011

kryssord

ved Laurits Killingbergtrø

FØR

HUS-

DYR

HALDE

KJÆR

EIGE-

DOM

ROM

UNG-

DOM I

BILAR

FLIRER

FARGE

SKEP-

SIS

SIPING

TØRR

FURU-

VED

BARTRE

AGN

RYE

MED

BRILLE-

BEHOV

UGIFT

MANN

TULL

FESTE-

GREIE

VAR-

SELET

PUTTAR

I KAS-

SEN

GRIP

GROVE

GOD Å

ETE

LEIE

DESS-

UTAN

UTBYTE

UNG

HJEL-

PAR

JAMVEL

GÅR

RUNDT

STØRSTE

DELEN

FRED

HØGDE-

DRAG

SOM

EIN ER

TA IMOT

MATEN

FOR-

KASTAR

PUSTE-

RØYR

FLATE-

MÅL

VASKAR BOR

STYRE

EVAN-

GELIST

FRA-

MAND

DIKTAR

SKUM-

PA

BORT

BY I

JAPAN

ØRNANE

GARDS-

PLASS

PLOG

HEILAG

TRONG S SAM-

LINGS-

STAD

GUD B UPÅ-

VERKA

RIK

BLINK

E ONKEL

SIVBÅT

PART L LINJE I NORD- S FJORD ROM-

HØGD

ROM FOR

NÅL OG

TRÅD

MÅL TYPE Å S

STAT

BOK

U T F E R D S L Y S T POLAR-

HUND H U S K Y

SYSTEM

OVER-

VAKING R A D A R K O N T R O L LAUGE L RENDE

SOGE- O K

HELT

B A D E PLANTE

FARLEG U R T UDRYG

LUFT-

I NORD- R Y R FJORD

INTENS A E R O

DOTT

VERE

FULL- M E H E PAKKA

FRAM-

ANDE U T TREND L E N D I N G A R

S T R U T

I ORDEN

SISTE DEL

AV ORD

T E OPP- O K E N D LEVINGAR I LØYND I N G

PLAS-

SERE S E S S E HUS-

DYR

MANN

KVINNE-

NAMN

F E ORD I U N N BØN

FLIRE

FISK L E GJEV

FØDE

L I

I NARVIK

N ER MARA- A N K E N E S DONA

STORT

FARTY T S STEMNE

MUN- N M

NEN

TY T DREG

TY

PUSTEN A N D A R GIFTIG

PLUSS GASS L E R R E ØNSKJE- T STAD E

DENNE

VERDA J O R D E R I K E T MED

E I R E T

GRØNT

DEKKE

MYNT

DEI PÅ

TOPPEN

T A G G E N E RENNE L I

DET

HEILE T E N A L KØYR! T

SPIS-

SEN N FENGS-

LING E GRESK

ØY

SAMLA S A M O S TAL

LAND

ROM FOR

SKRIVE- U G A N D A

SAKER

TRIM

MED

RYTME D A N S "HAND-

FARAR"

INSTRU- K MENT I R O P R A K T O R

H E R T U G E N GASS

SLUTT N E O N LEVER

DEI 365 E R BEIN

FYRS-

BUTIKK

TEN

SKIN R I M I

I DAG

LIKE N O FRYSE FELL I

UVIT N D Å N A R

TRAU

OMRÅDE

NÅL OG L E N TRÅD

DAMER

HØGT PÅ

STRÅ G R E V REKKJE I N N E R DEN

GONGEN D A

VANDRE

S Y S A K E R STORE-

BROR,

SÅ VIDT E S A U BANDE-

LEIAR

PÅ FILM E G O N

SPREI-

ER S T R Ø R FUGLE-

MAGE K R E L KLARE

SEG S T Å ELTAR K

Løysing på kryssord 2 – 2011

løysing

FRAM-

FERD

GRIS

BAR-

BERE

ROM-

MÅL

KALIUM

KRYP

PIGGAR

IKKJE

GOD Å

LYDE


SVART

SØTSAK

1. Solfrid Mykletun Vik,

Seim

2. Kari Oleivsgard,

Ål

3. Erna Tomasgard Langøy,

Seim

KVAD-

RATET

NYTTIG

VIND

LITEN

SONG

LEDD

VERN

FUGL

FOT-

SOLE

RUS-

SISK

FYRSTE

DEG

OG

MEG

NORRØN

GUD

DEL

MOT-

TEKE

JESU

LÆRE-

SVEIN

Kryssordvinnarar i nr. 2 – 2011

Namn:

Adresse:

Postnummer/-stad:

puslekryssord for barna

Nedanfor fi nn du alle orda som skal vere med i

kryssordet til venstre:

2 bokstavar: AU, KU, LE, RU, RU, TE

3 bokstavar: ELI, KUL, SIK

4 bokstavar: AUSE, LIKT, NOTE, OSLO, SEKK

5 bokstavar: EKKEL

6 bokstavar: BROREN, DROSJE, KJEKKE,

REISTE

7 bokstavar: BANDANE

(Løysing fi nn du nedst på sida)

BELG

HAUG

LENGER

KATOLSK

BØN

ARBEI-

DARAR

BAKKE

ELTA

TUTING

LAR-

VER

Send løysinga til:

Noregs Mållag

Postboks 474 Sentrum

0105 Oslo

Frist: 18. august 2011

Merk konvolutten «Kryssord».

Rett løysing kjem i neste utgåve.

Tre vinnarar vert trekte

ut og får fi n premie.

DISI-

PLIN

MYNT

SJIKT


SJIKT

FRÅ

STOVA

DU OG

EG

UNDER-

GANG

ÉIN OG

ÉIN

23


Nynorskklasse i Trondheim?

Jørgen Bosoni og Nidaros Mållag

har teke initiativ til å få til

nynorskklasse i Trondheim. No er

prosjektet inne

i ein avgjerande

periode.

Jørgen Bosoni

er engasjert i

parallellklasseprosjektetNidaros

Mållag har

Jørgen Bosoni

sett i gang ved

Åsveien skole i

Trondheim. Jørgen Bosoni, som

sjølv har ei dotter i skulealder, har

arbeidd målretta for å fi nne andre

interesserte foreldre.

– Vi sende brev til 451 foreldrepar

i bydelen der vi opplyste

Ønskjer meir nynorsk i Vefsn

– Det hadde vore veldig fi nt om kommunen

kunne skrive på nynorsk av og

til i ulike skriv, på nettsidene og i annan

informasjon, seier Randi Einrem frå

Vefsn Mållag.

Ho får støtte frå Håvard B. Øvregård,

leiar i Noregs Mållag.

– For Mållaget er det viktig at kommunane

syner fram språkmangfaldet i

Noreg. Og det tyder også at dei språknøytrale

kommunane bør bruke nynorsken

aktivt, seier Øvregård.

Ordrik, versjon 2

Nynodata har lansert ein ny versjon av

Ordrik, ei samling elektroniske ordbøker

som kan hjelpe deg å skrive betre

nynorsk. Du kan slå opp i tre ulike bøker,

Ordrik – nynorsk, Ordrik – bokmål

til nynorsk, Ordrik – nynorske synonym.

– Alle som skriv eller les nynorsk,

kan bruke Ordrik, seier Bjørn Seljebotn

i Nynodata.

– Ordrik 2 er eit frittståande

program som kan køyrast både på

Windows, Mac og Linux. Fordi det ikkje

er integrert som ein del av andre

program, er det lett for den einskilde å

tilpasse det til skrivesituasjonen, seier

Seljebotn.

– Typiske brukssituasjonar er når

ein stussar på om eit ord er lovleg, eller

korleis du bøyer eit ord. Dessutan er

det eit nyttig verktøy når ein vil vari-

i nynorskens skog

om kva nynorskklasse er, korleis

vi kan få det og kvifor det er bra

for ungane. Til å byrje med var det

ikkje den heilt store interessa –

men så spreidde ordet seg mellom

venner og kjenningar, i folk sine

nettverk. Vi trur no det er von om

å få på plass ein parallellklasse – og

dersom interessa held fram med å

vekse, kan vi kanskje tilmed få to?

spør Bosoni engasjert.

Ingar Arnøy, skulemålsskrivar

i Noregs Mållag, og aktive målfolk

i Trondheim vil gå frå dør til dør

og snakke med foreldre som skal

ha elevar i 1. klasse frå hausten. Så

innan nokre veker vil det vere klart

om ein får til å starte eiga nynorskklasse.

Helga Hjetland, Randi Einrem og Håvard B. Øvregård. Foto: Hege Lothe

– Det er viktig at barnehagane les

bøker på nynorsk på nynorsk, og bokmålsbøker

på dialekt. Det er også kjekt

å bruke den nynorske songskatten. På

den måten får borna eit positivt møte

med nynorsken, seier Einreim.

Ho er oppteken av at foreldre bør

velje nynorsk for borna sine i skulen,

men då lyt dei også vite at borna får

mykje nok og god nynorskundervisning,

på linje med elevane som får

bokmålsundervisning.

ere språket. Alle ordbøkene kan vise

nynorsk bøying, ordforklaringar, valfrie

ordformer og sideformer. Du vel sjølv

kor mykje informasjon du vil vise frå

kvar, men ei standardinnstilling viser

det som er mest aktuelt ut frå boka si

eigenart, seier Seljebotn.

Ordrik – nynorsk inneheld meir

enn 100 000 oppslagsord, i tillegg til

bøygde former. Ordrik – bokmål til

nynorsk inneheld meir enn 70 000

oppslagsord på bokmål og Ordrik – nynorske

synonym inneheld nær 70 000

synonym for om lag 6000 oppslagsord.

TIPS OSS! Vi vil gjerne vite kva som kravlar og kryp i nynorskens skog. Send e-post til kjartan.helleve@nm.no.

MUSIKK: Sigrid Moldestad spelar ut sine musikalske forteljingar

frå utescena i Ivar Aasen-tunet fredag 24. juni.

Foto: sigridmoldestad.com

Kjærleik pregar

nynorskfestspela

Veggavis med kjærleiksdikt, danseframsyning om

kjærleik, utstilling av brurefoto og blogg om ung

kjærleik. Det er noko av det publikum kan oppleva

når Dei nynorske festspela i år går av stabelen for

tjuande gong 23.–26. juni.

– Kjærleik er festspeltemaet i år. Dette er eitt av

dei eldste og største tema i litteratur og musikk. Vi

tek også opp kjærleiken i språket og til språket, seier

programansvarleg Åshild Widerøe, som minner om

at lesarane til VG for nokre år sidan kåra «kjærleik»

til det vakraste ordet på norsk.

På dei fi re festivaldagane byr Dei nynorske festspela

på eit allsidig program med litteratur, musikk

og biletkunst. Til saman kan publikum velja mellom

meir enn femti ulike arrangement.

Bøker og musikk

Festspeldiktar Bjørn Sortland blir med på ei rekkje

av arrangementa. Han skal også halda det årlege

Ivar Aasen-foredraget. Der spør han om folk verkeleg

les nye norske barne- og ungdomsbøker, heiter

det i pressemeldinga frå arrangørane.

Til saman femten skjønnlitterære forfattarar

har fått plass i programmet. Mellom anna Ragnar

Hovland, Lars Mæhle, Olaug Nilssen og Jan Roar

Leikvoll. Som vanleg blir det også mykje musikalsk

underhaldning. Kunstnarfamilien Kari, Ola og Lars

Bremnes står for opningskonserten. Frå før er det

kjent at både Sigrid Moldestad og Gunhild Sundli

frå gruppa Gåte kjem til Dei nynorske festspela.

Debuterer med dans

For første gong byr Dei nynorske festspela i år på

danseframsyningar. Solveig Styve Holte tek heile Ivar

Aasen-tunet i bruk i urframføringa «Forteljingar»

med originaltekstar av Maria Parr, Hilde Myklebust

og Fanny Holmin til ny musikk av Magnar Åm, heiter

det i programomtalen. Det blir også framsyningar

av elevar ved Ørsta og Volda ballettskule.

Ber om brurebilete

Også publikum får høve til å bidra til festspelprogrammet.

Arrangørane inviterer folk både til

å senda inn gamle og nye foto av brurepar og dei

beste kjærleiksdikta dei veit på nynorsk eller dialekt.

Bileta skal brukast til ei utstilling som skal visast i

Aasen-tunet heile sommaren, medan dikta skal

slåast opp på ei veggavis der festspelspelgjestene skal vera med på å kåra

det beste diktet.

I tillegg blir publikum inviterte te

til å skriva om ung forelsking og

kjærleik på bloggen Hjarteklapp. .

Bloggen skal brukast i ei ny utstilling

om kjærleik i ungdomslitteraturen.

(©NPK)

Forfattar Bjørn Sortland

er festspeldiktar på kjærleiksfestspela.

Foto: Aschehoug

Momsfritak

I fj or vart det innført ny tilskotsordning

som skal kompensere for

utgifter frivillige organisasjonar har

til meirverdiavgift ved kjøp av varer

og tenester. Ordninga omfattar ikkje

investeringar i og påkostnader

på bygg, anlegg og fast eigedom.

Lokallag i Noregs Mållag som vil

søkje momskompensasjon for 2011

må sende søknad til Noregs Mållag

innan 25. juni.

Søknaden må fyllast ut med kontaktinformasjon

og totale driftskostnader

i 2010 slik det kjem fram av

laget sin reviderte og årsmøtegodkjende

rekneskap. Skjemaet og meir

informasjon er lagt ut på nettsidene

til Noregs Mållag, www.nm.no. I skjemaet

fi nn du òg nærmare informasjon

om ordninga.

Even Lusæter i Austmannalaget

Foto: Hege Lothe

Nye heimesider

Austmannalaget er fylkeslaget for

Hedmark og Oppland unnateke

Valdres. Det er eit stort område, og

fylkeslaget vil arbeide meir med å få

til kontakt mellom lokallaga.

– Vi er i ferd med å lage heilt

nye nettsider for Austmannalaget.

På www.austmannalaget.no ligg

informasjon om laget og lokalt stoff .

Sida er under utvikling, men det er

absolutt verdt å sjå innom, seier Even

Lusæter, nyvald leiar i Austmannalaget.

Hundreårsjubileum

I Jølster Mållag har dei byrja å gle

seg til jubileum. Dei vil nytte høvet

til å feire at borna i Jølster har lært

nynorsk i hundre år.

– Den 30. juni 1911 var det vedtak

i Jølster kommune om innføring av

nynorsk i skulen. Det må feirast! Vi er

godt i gang med å få til ei skikkeleg

jubileumsfeiring, fortel Hallgeir

Dvergsdal og Hilde Yndestad Halland.

Barnehagetilfang

Ba

frå Nynorsksenteret

Vil ddu

gje barnehagane i kommunen

plakatar plak med innspel til korleis dei

kan driva med nynorsk språkstimulering

lerin i barnehagen? Eller vil du gje

dei fl

ygeblad om dei barnehageretta

vevstadene vevs til Nynorsksenteret? Ta

kontakt kont med Nynorsksenteret på

ato ato@hivolda.no for å få gratis plakatar

og fl ygeblad.

More magazines by this user
Similar magazines