Kjelda nr. 1 2001 - Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
Kjelda nr. 1 2001 - Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
Kjelda nr. 1 2001 - Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Årgang 10, <strong>nr</strong> 1 - <strong>2001</strong> <strong>Kjelda</strong> 11<br />
til Olaf Norli 1933. Noko av det fyrste<br />
dei snakka om var Arne Garborg <strong>og</strong><br />
“Bondestudentar”.<br />
So hende noko reint uventa. Ein dag i<br />
1884, då Hans Ross <strong>og</strong> eg åt middag<br />
i Hotel Royal, vart me sitjande attmed<br />
trelastgrosseraren Johan Sørensen. Me<br />
kom i prat <strong>og</strong> tala um “Bondestudentar”<br />
av Arne Garborg. Me fortalde kva<br />
Garborg vilde med den boki, um<br />
bondeguten Daniel Braut <strong>og</strong> so burtetter,<br />
men at boki var utseld, <strong>og</strong> at<br />
bokhandlar Nygaard i Bergen ikkje<br />
vilde våga eit ny upplag. Sørensen, som<br />
var ein eldbrand, slo i bordet <strong>og</strong> sa, at<br />
eg skulde på flygande flekken ganga til<br />
Garborg <strong>og</strong> kjøpa retten til trykkjing.<br />
Han låna meg pengane. Eg greidde<br />
dette med Garborg same dagen.<br />
Ungdomslag i Lærdal<br />
Ungdomslaget på Lærdalsøyri, skipa<br />
1884, er eit av dei eldste i fylket.<br />
I 1945 skreiv stortingsmann Per<br />
Hjermann eit lite stykke om laget<br />
i eit hefte <strong>S<strong>og</strong>n</strong> Ungdomslag gav<br />
ut i høve 50-årsjubileet sitt. Han<br />
fortel m.a. om lagsmøtet i 1899<br />
<strong>og</strong> møte med sjølvaste Bjørnstjerne<br />
Bjørnson på talarstolen. I lagsarkivet<br />
er det teke vare på nokre<br />
brev dei fekk etterpå, m.a. eit frå<br />
Arne Garborg.<br />
Lærar Olaus Dahle, hotelleigar<br />
på Øyri, seinare i Fjærland,<br />
var formann i mange år. I<br />
hans tid gjorde ungdomslaget<br />
opptaket til å få landsmålet<br />
innført i skulane i bygdi. I 1899<br />
kom Bjørnstjerne Bjørnson til<br />
Lærdal på si vidspurde<br />
talarferd mot landsmålet.<br />
Ungdomslaget møtte opp i<br />
samla fylking, <strong>og</strong> Dahle takka<br />
Bjørnson for alt det gode han<br />
hadde vunne for land <strong>og</strong> folk.<br />
Men no, når han for landet<br />
rundt for å rakka ned på vårt<br />
norske mål, - no måtte ungdomen venda<br />
han ryggen. Dahle oppmoda om å<br />
syngja “Gud signe Noregs land” <strong>og</strong><br />
til slutt “Målet hennar mor”. Og<br />
ungdomen stenmde i so taket vilde<br />
letta seg. Då tok stor-sinnet vår kjære<br />
diktarhovding. Han kasta frakken på ny,<br />
<strong>og</strong> vilde gå til åtak; men alting drukna i<br />
eit lenge leve for det norske målet!<br />
Og kyrkjesongar Olaus Dahle fekk<br />
biletet sitt på fyrste sida i “Den 17.<br />
Mai”. Det var mykje vellæte over den<br />
trauste <strong>og</strong> uredde ungdomsføraren <strong>og</strong><br />
laget hans.<br />
P.S. Hjermann,<br />
(<strong>S<strong>og</strong>n</strong> Ungdomslag 50 år. 1946.)<br />
Garborg sitt brev er datert Hvalstad St.<br />
24.12.99:<br />
Til Ungdomslage paa<br />
Lærdalsøyri.<br />
Takk for venleg helsing. Eg har<br />
altid visst, at naar <strong>S<strong>og</strong>n</strong>ingarne<br />
kom, so kom dei godt; <strong>og</strong> De hev<br />
alt vist oss, at dei kann<br />
staa for ein Støyt, Gutarne der<br />
burte. Mange vil læra av det aa<br />
staa rolegt <strong>og</strong> stødt. Og so med<br />
jamt Arbeid <strong>og</strong> godt Taalmod<br />
kjem nok vaar Dag!<br />
Med vyrdsam Helsing<br />
Arne Garborg<br />
Garborg i Gloppen<br />
“Ja, kjem Søndag. Garborg” var orda<br />
på telegram, datert 27.6.1910, til Ola<br />
Sande, leiar i Firda ungdomslag. “Ei<br />
storhending for ungdommen i Nordfjord”,<br />
skreiv dei i 25-årskriftet til laget<br />
i 1921:<br />
“Stemna i 1910 på Vereide vart ei storhending<br />
for ungdomen i Nordfjord. Dei<br />
hadde det året fått Arne Garborg som<br />
talar. “Han tala sundag ettermiddag um<br />
“Vår nasjonale strid”. Då han synte<br />
seg på talarstolen, vart han motteken<br />
av den store stemnelyden med sterk<br />
fagning. Foredraget var godt <strong>og</strong> framifrå<br />
velforma.<br />
Då han var ferdig,<br />
var det ei fagning<br />
som få av<br />
stemnelyden hadde<br />
høyrt maken til.<br />
Formannen bar fram<br />
ei takk frå Firda<br />
ungdomslag <strong>og</strong> frå<br />
stemnelyden, fordi<br />
Garborg gjorde<br />
Nordfjord den æra å<br />
koma til Firdastemna,<br />
<strong>og</strong> for alt hans rike<br />
arbeid for land <strong>og</strong> folk.<br />
Til slutt helsa<br />
stemnelyden honom<br />
som<br />
norskdomshøvdingen<br />
vår med dundrande<br />
hurrarop.”<br />
Note:<br />
“Den 17de Mai” var<br />
venstreblad <strong>og</strong><br />
hovudorgan for norsk<br />
målreising <strong>og</strong> nasjonal<br />
sjølvhevding. Det kom ut i<br />
Oslo i perioden 1894-1935.<br />
Bladet var grunnlagt av den<br />
radikale idealisten Rasmus<br />
Steinsvik. Dei fyrste åra<br />
styrde han bladet i lag med<br />
Arne Garborg.<br />
Brevet Arne Garborg skreiv til<br />
Lærdals Ungdomslag i 1899.<br />
Arkivreferanse: SFF-87001,<br />
omslag 114, legg 3.