Op zoek naar de laatste restjes 'Ostalgie': Vaarwel Oost-Berlijn

reizen.nl

Op zoek naar de laatste restjes 'Ostalgie': Vaarwel Oost-Berlijn

Op zoek naar de laatste restjes ‘Ostalgie’

VAARWEL

OOST-BERLIJN

72 REIZEN NOVEMBER 2001

Alexanderplatz


Twaalf jaar na de val van de Muur is Berlijn erin

geslaagd haar recente verleden bijna volledig uit te

wissen. REIZEN gaat op zoek naar de laatste restjes

Oost-Berlijn. Voor het te laat is.

TEKST: CHRIS-JAN VAN DER HEIJDEN ∑ FOTOGRAFIE: PAUL TOLENAAR

East Side Gallery

Nog maar twaalf jaar geleden

maakte Berlijn op iedere

bezoeker een onuitwisbare indruk.

De tegenstellingen in de verdeelde

stad waren zo bizar dat

Berlijn wekenlang door je hoofd

bleef malen. Het rijke en pronkzuchtige

West-Berlijn. Het grauwe

en socialistische Oost-Berlijn. ‘Over

de Muur, achter het IJzeren gordijn,

waar je soms in het oosten, en soms

ook in het westen zou willen zijn.’

Maar je wilde toch vooral weer in

Nederland zijn.

De val van de Muur heeft dat benauwende

gevoel uitgewist. Berlijn

transformeerde van gespleten

metropool tot herenigde hoofdstad

van Duitsland. Maar in dat spoor

dreigt de stad iets van haar bijzon-

dere charme te verliezen. Het DDRverleden

wordt letterlijk met de

grond gelijk gemaakt. Om nog iets

van de geschiedenis van de ‘Ossies’

en de speciale sfeer van Oost-Berlijn

terug te vinden moet je snel zijn.

DE MUUR IN BLOKJESVORM

We beginnen onze zoektocht naar

het oude Oost-Berlijn bij het meest

navrante voorbeeld van de sloop.

Van de Muur – toch hét symbool

van het IJzeren Gordijn – staat nauwelijks

nog iets overeind. Twee jaar

geleden was ik hier voor het laatst

(zie cityreport in REIZEN 1 2000) en

toen was er al veel weg. Maar het

kan blijkbaar nog erger. Alleen 150

meter muur aan de Bernauer Straße

en 1300 meter aan de Mühlen-

De Muur: 1961-1989 OOST-BERLIJN

NED

BEL

FRA

strasse (East Side Gallery) staan nog

overeind. De andere 43 kilometer

van het wereldmonument ligt in

hele kleine blokjes bij duizenden

toeristen thuis of is verwerkt in het

asfalt van nieuwe autowegen.

Het kille plein Alexanderplatz is

moeilijker te slopen en heeft dus

nog wel die geheel eigen DDR-uitstraling.

Zo lelijk en onpersoonlijk

dat het bijna weer allure zou krijgen.

Welke architect heeft dit plein

durven uittekenen? Of beter: wie

keurde zijn ontwerp goed? Het is

troosteloos, koud, grauw, winderig

en saai. Koop hier een ijsje en het zal

niet smelten. Maar hier koop je

geen ijsje. Alleen de voormalige

Oost-Berlijners lijken immuun voor

de instant-depressie die dit plein je

bezorgt.

Toch heeft Berlijn ook socialistische

architectuur met allure. Daarvoor

hoef je alleen maar de aangrenzende

Karl Marx Allee in te lopen.

Naar het voorbeeld van Moskou werden

hier begin jaren zestig indrukwekkende

suikertaarten gebouwd.

Statige appartementsblokken als

‘paleizen voor het proletariaat’

(‘Echt waar kameraden, komt dat

zien, met cv en parketvloer!’). Dat

later zou blijken dat er slechts partijfunctionarissen

kwamen te wonen

doet niets af aan de machtige uitstraling

van deze straat. De classicistische

lijnen en Stalinistische protserigheid

vormden het perfecte

L

DUITSLAND


BERLIJN

POLEN

TSJECHIË

OOS

REIZEN NOVEMBER 2001 73

© CARTO'HAARLEM

SOVJET-

SYMBOLIEK

Een geïdealiseerde

Russische soldaat van

meer dan 11 meter

hoog. De held redt een

kind en verpulvert

tegelijkertijd een

hakenkruis. Het groteske

monument in

Treptower Park is het

laatste echte

Sovjetrelict in Berlijn.


Brandenburger Tor

Oost-Berlijn PRAKTISCH

ETEN, DRINKEN, UITGAAN

Veel leuke bars en restaurants

vind je in Prenzlauer Berg rondom

de Kollwitzplatz. Tip: Iets verderop

ligt de Kulturbrauerei,

een geweldig cultureel en uitgaanscentrum.

Het is een voormalig

brouwerijcomplex dat in

authentieke staat is hersteld. Er

zijn podia, filmzalen, cafés en restaurants.

Zeker wat gaan drinken.

REISGIDSEN

Regel 1: kies in Berlijn de meest

actuele gids, want de stad is nog

steeds volop in verandering.

Handig is de beknopte Berlijn

Exclusief gids (ANWB, ƒ 29,95/

¤ 13,50): met uitklapkaart. De

Time Out Guide Berlin (Engelstalig,

ƒ 37,95/¤ 17) is uitstekend

74 REIZEN NOVEMBER 2001

met veel winkel-, film-, café- en

museumtips, plus ossie-info.

Wereldstad Berlijn (Arbeiderspers

ƒ 39,90/¤ 18). Journalisten

Remco ’t Hof en Ron Zijlstra op

reis door metropool Berlijn.

INFORMATIE

Duits Verkeersbureau, tel. 020-697

80 66 (klantenservice), 0900-109

10 29 (folder bestellijn ƒ 0,60

p/m), email: duitsland@d-z-t.com.

Veel info en alle hotels vind je op

www.berlin.de.

CITYREPORT BERLIJN

Uitgebreid portret Berlijn met alle

praktische tips staat in REIZEN

1/2000. U kunt dit artikel deze

maand lezen op www.reizen.nl

of nabestellen bij onze lezersservice

(070-3141470, niet kosteloos).

Ampelmännchen. De typische DDRmannetjes

op de voetgangerslichten

Brunnenstrasse

Auguststrasse

5

1 km

Mitte

Alexander-

platz

1 East Side Gallery

2 Kino International

3 Gugelhof

4 Kulturbrauerei

5 Ostalgiekroeg

Verkehrsberuhigte

Ostzone

6 Stasi Museum

7 Restaurant Knofel

Knaackstrasse

4

3

7

Greifswalderstrasse

Karl Marx Allee

decor voor de socialistische parades.

Helaas is het unieke ‘Moskou Café’

alweer een jaar gesloten, maar de

rest van de Allee is tot in de puntjes

gerestaureerd. En ‘Kino International’

draait nog volop. Je kunt

de betonnen luifel van de DDR-bioscoop

nauwelijks missen. Onvoorstelbaar

dat hier nog maar twaalf

jaar geleden slechts propagandafilms

werden gedraaid.

Om het gevoel vast te houden, ga je

vanaf de Karl Marx Allee direct

door naar het Sovjetmonument in

Treptower Park. Opgericht uit

respect voor de 300.000 gevallen

Russen tijdens de slag om Berlijn in

mei 1945. Het monument straalt de

gigantomanie uit waar Sovjetmonumenten

patent op hebben. Een veel

te groot standbeeld – hoe toevallig

gehouwen uit het marmer van

Hitler’s kanselarij – maakte ondubbelzinnig

duidelijk dat het in Oost-

Berlijn nooit meer echt gezellig

zou worden.

DE WIJKEN GAAN WIJKEN

Gezellig werd het pas na de Wende.

Binnen tien jaar transformeerden

verpauperde buurten als Prenzlauer

Berg en Mitte tot de hotspots van

Berlijn. Yuppen en kunstenaars

begonnen trendy galeries en arty

Wichert-

strasse

2

Prenzlauer Berg

Landsberger Allee

Friedrichshain

1

Stralauer Allee

Spree

BERLIJN (Oost)

Treptower

Park

BERLIJN BERLIJN

Lichtenberg

Frank Furter Allee

Rummelsburger

See

6


cafés. De kunstscène verhuisde vanuit

West-Berlijn. Topkoks startten

restaurant na restaurant. Hillary

en Bill kwamen speciaal tafelen in

restaurant Gugelhof (Kollwitzplatz

37). De authentieke ‘Ossie’-sfeer is

Prenzlauer Berg daardoor kwijtgeraakt,

maar het moet gezegd: dit is

de plek waar het huidige Berlijn

bruist.

Er zijn eigenlijk nog maar twee

wijken waar de oude sfeer te proeven

is. De naargeestige variant vind

je in Lichtenberg. Hoe fout het DDRregime

was, wordt duidelijk als je

de krotten ziet waarin de arbeiders

moesten wonen. Maar protesteren

deed niemand, want dit was ook de

wijk waar het hoofdkwartier van de

Stasi was gevestigd. Wie zijn mond

opentrok, verdween geruisloos van

het toneel. De wijk was een hel.

Burgers met nul procent privacy,

voortdurende intimidatie en de

buurman als verrader.

Dat toch veel Oost-Duitsers heimwee

hebben naar vroeger tijden,

begrijp je beter als je door Friedrichshain

loopt. Dit was een wijk

van buurtcomités en gemeenschapshuizen.

De Ossies hadden

niet veel en dus steunden ze vooral

op elkaar. Kameraden die voor

elkaar opkwamen. Maar ook hier

gaat het hard. De gemeenschapshuizen

maken in razend tempo

plaats voor cafés, bars en restaurants.

Wie de oude sfeer wil proeven,

of wil begrijpen hoe Prenzlauer

Berg er nog maar kort geleden

uitzag, moet snel zijn. De art deco

gevels worden in vooroorlogse

staat teruggebracht en de bruine

DDR-flats gesloopt. Een Trabi voor

de deur is al een zeldzaamheid.

Het enige wat uiteindelijk zal overblijven

zijn de Ampelmännchen. De

typische DDR-mannetjes op de

voetgangerslichten zijn door het

actiecomité ‘Rettet die Ampelmännchen’

van de verdwijning

gered. Daar zullen de echte Ossies

het in de toekomst mee moeten

doen. En natuurlijk genieten ze

dan nog altijd het meest als het

stoplicht op rood springt. ∑

cvdheijden@anwb.nl

80 mensen stierven bij ontsnappingspogingen uit OOST-BERLIJN

DE OSSIES MIJMEREN

Barvrouw Katja Mann (25)

‘Zonder de Wende had ik nooit zoveel kansen gehad’

‘Verkehrsberuhigte Ostzone is een echte Ostalgie-kroeg. We hebben foto’s van partijbonzen,

DDR-kranten en Trabi’s aan de muur hangen. Het is natuurlijk met een knipoog,

maar toch, ik voel me hier thuis. Ik was 13 toen de Muur viel en ben echt nog een

kind van de DDR. We draaiden thuis de muziek van de Puhdys (populairste band in

DDR, red.) en dronken Club Cola. Dat spul is echt niet te drinken hoor, maar het wordt

nog volop verkocht. Ook hier in de kroeg. Ik ben zelf vooral blij dat de Muur gevallen

is. Ik heb nu zoveel meer kansen in mijn leven. Maar voor mijn ouders en grootouders

is het veel moeilijker. Zij kunnen maar niet aan de nieuwe situatie wennen.’

∑ Ostalgiekroeg Verkehrsberuhigte Ostzone vind je in de Auguststrasse 92 in Mitte.

Museumgids Andrea Holland-Moritz (44)

‘Door de Stasi leefden we in een nachtmerrie’

‘Pas nadat ik in 1976 had geprotesteerd omdat een vriend van me niet maar het

buitenland mocht, besefte ik dat ik geen vrij burger was in de DDR. Ik kwam erachter

dat mijn brieven werden gecontroleerd en mijn telefoon werd afgeluisterd. Het

was een schizofreen gevoel. Toen ik na de Wende ontdekte dat zelfs vrienden en

bekenden voor de Stasi hadden gewerkt, was ik helemaal geschokt. Mijn wereld

stortte in. Daarom werk ik nu ook als vrijwilliger in het Stasi-museum. Hier zie je

op wat voor massale schaal de DDR-burgers werden geterroriseerd. Hoe het kon dat

een heel volk dit met zich liet gebeuren. Waarom niemand in opstand durfde te

komen. Door de Stasi leefden we in een nachtmerrie.’

∑ Forschungs- und gedenkstätte Normannenstrasse (Stasi Museum). Ruschestrasse

103 (metrohalte Magdalenenstrasse). Ma-vr 11-18 u, za-zo 14-18 u. Entree DM 5.

Knoflookrestaurateur Mario Brand (38)

‘De laatste 10 jaar heb ik dubbel zo intensief geleefd’

‘De nacht dat de Muur viel ben ik met knikkende knieën naar West-Berlijn

gelopen. Ik kon het gewoon niet geloven. We konden zomaar door de Muur

lopen en van het ene op het andere moment hadden we onze vrijheid terug.

Ik heb de laatste 10 jaar dan ook dubbel zo intensief geleefd. Ik serveer hier

de echte Duitse keuken, maar dan op z’n knoflooks. Het populairst zijn de

‘Wraak van Dracula’ (knoflooksoep, DM 6,50) en de ‘Skunky’ (halve haan met

40 tenen knoflook, DM 16). Maar ik heb ook knoflook-ijs en een knoflookborrel.

Toch moest ik wel iets verzinnen, want niemand durfde na een maaltijd

nog de stad in. Dus krijgt iedereen bij het toetje een anti-knoflook-pil. Of het

werkt? Hahaha, dat zul je wel merken.’

∑ Restaurant Knofel, Wichertstrasse 33, tel. 4476717.

Voorzitter Trabantclub Bert Rose (31)

‘Voor 200 mark koop je al een Trabi’

‘Een Lada was de droomauto voor elke Ossie. Maar ja, daar zat een levertijd

van 11 jaar op. Vandaar dat er in de DDR meer dan drie miljoen Trabants

zijn verkocht, daar hoefde je maar 8 jaar op te wachten. De laatste Trabant

werd in 1990 gebouwd en ze zijn al bijna uit het straatbeeld verdwenen. Ik

hou van deze auto, ben er mee opgegroeid en ik vind het dus ook een stukje

cultuurgoed. Helaas zijn ze bijna niks meer waard. Voor 200 mark koop je al

een Trabi. En zelfs deze auto die ik tot in de puntjes heb gerestaureerd,

levert niet meer dan 3000 mark op. Hoe lang we dit rijdende stukje DDRgeschiedenis

op de weg kunnen houden is trouwens de vraag, want Trabionderdelen

zijn nauwelijks meer te krijgen.’

∑ Voor meer info over Trabant kijk op www.supertrabi.de

REIZEN NOVEMBER 2001 75

More magazines by this user
Similar magazines