Views
6 years ago

chirurgie - Europa Ziekenhuizen

chirurgie - Europa Ziekenhuizen

HART- CHIRURGIE De

HART- CHIRURGIE De pioniers van hartchirurgie Geschiedenis van de Hartchirurgie in België Dr Raphael Suy Chirurg op rust Em. Hoogleraar K.U.Leuven De Professer Raphaël Suy heeft ons de eer gedaan om een zeer mooi artikel te schrijven voor dit nummer gewijd aan de hartchirurgie. In naam van de redactieraad, hebben wij het genoegen om hem onze welgemeende dank te betuigen. Mitralisklep comissurotomie met de vinger en met behulp van een dilatator. 18 | N r 12 - DECEMBER 2008 Hartchirurgie is het jongste heelkundige deelspecialisme. Het begin bevindt zich ergens in het interbellum, indien men althans enkele sporadische bravourestukjes van onze verre voorgangers achterwege laat. De stelling van Theodoor Billroth, de befaamdste chirurg uit de tweede helft van de 19de eeuw, dat “een chirurg die de waardering van zijn collega’s op prijs stelt, nooit een hechting op het hart zal uitvoeren” was wel al enkele decennia achterhaald, maar de start van de hartchirurgie is wel een verhaal van vallen en opstaan. Kort na de tweede wereldoorlog werden de nieuwe technieken vanuit de USA in West-Europa overgenomen. De ontwikkeling van de hartchirurgie heeft ook in België zweet, bloed en tranen heeft gekost. Adelbert van Bogaert, befaamd cardioloog verbonden aan het Antwerps Bunge instituut, verzuchtte in 1960 dat “Pour être chirurgien (cardiaque), il faut être amnésique, ignorant et inconscient”. Twijfelaars stelden zich bij het begin vragen over het nut van al die, soms vruchtloze, chirurgische inspanningen. Het was een avontuur dat alleen maar tot stand kon komen door het niet afl atend doorzettingsvermogen van enkele pioniers, maar het werd een succes: één generatie later worden er in België, een landje van amper 10 miljoen inwoners, door ongeveer 100 chirurgen jaarlijks 14.000 hartoperaties verricht in 30 ziekenhuizen. En daarmee zijn we nu koplopers geworden van het Europees peloton. Het is de bedoeling van deze bijdrage de sluier rond het begin van de Belgische hartchirurgie op te lichten, althans voor zover dit nog mogelijk is, want veel is in de mist van de tijd verloren gegaan. De meeste betrokken ziekenhuizen zijn grondig omvormd, verplaatst of zelfs afgebroken. Nieuwe directies hebben vaak alles opgeruimd, daarbij gerugsteund door een beslissing van hogerop dat patiëntengegevens maar 30 jaar moeten bewaard worden. Gelukkig waren de meeste pioniers ijverig met de pen in de toenmalige Acta Chirurgica Belgica en Revues de Médecine, en zijn de nog levende pioniers uitvoerig met hun commentaar, waarvoor mijn welgemeende dank. Hoe begon de hartchirurgie in België? In België kwam de hartchirurgie laat en langzaam uit de startblokken in de tweede helft van de veertiger jaren van de vorige eeuw. Er was, zelfs ten opzichte van onze buurlanden, enige achterstand door ons gebrek aan volwaardige anesthesisten. In 1946 werden de eerste pericardectomies voor behandeling van het pantserhart nog onder plaatselijke verdoving verricht door René Appelmans in het Leuvens Universitair St. Rafaelsziekenhuis. Vanzelfsprekend met

Van het prille begin tot 1963 de nodige narigheden door het accidenteel openen van de pleura, maar de patiënten hebben het wel overleefd. Ondertussen waren er enkele jonge geneesheren uitgestuurd naar het buitenland om zich te bekwamen in de anesthesie met curarisatie, intubatie en beademing, en van bij hun terugkomst in 1947 kon men ook alhier beginnen met de open thoraxchirurgie. Voor de doorsnee Belg kwam de doorbraak van de hartchirurgie er op 12 december 1948 met een geslaagde Subclavia-Aorta shuntoperatie volgens Blalock bij een tienjarig ventje uit Moorsel, uitgevoerd door Jean Cuvelier in het Onze-Lieve-Vrouw Ziekenhuis van Aalst. De ingreep werd pro Deo uitgevoerd en ook het verblijf in het ziekenhuis was kosteloos want de arme familie was niet aangesloten bij een ziekenfonds. Het Rode Kruis, toen soms de redder in nood, had elke fi nanciële steun geweigerd voor die “in België”onverant woorde ingreep’. Het nieuws, verspreid via een verpleegster, haalde de kranten in binnen- en buitenland. De chirurg kreeg dan ook van de Orde van Geneesheren een vermaning voor ongeoorloofde publiciteit! Kort daarop verrichtte Albert Lacquet, kliniekhoofdheelkunde in het Leuvens Universitair St. Pietersziekenhuis, een gelijkaardige ingreep bij een vijfjarig patiëntje met een monoventrikel. Deze patiënte is nog steeds in leven, weliswaar dank zij een formidabele collaterale longcirculatie want de shunt is al lang verstopt. De pulmonalis-aorta anastomose volgens Potts, een technisch wat moeilijkere shunt-variante, werd in België op 4 november 1949 geïntroduceerd door Louis Christophe in het Luiks Universitair Bavière ziekenhuis. Reeds in 1951 werden op het jaarlijks congres van het Belgisch Genootschap voor Heelkunde de resultaten van 22 “Belgische” shuntoperaties voorgesteld. De perioperatieve mortaliteit bedroeg slechts 13 % (3/22). Enige rivaliteit tussen de pioniers was nooit veraf. Zo beweerde Christophe dat hij de eerste Belgische Blalock operatie verricht had op dezelfde dag als Jean Cuvelier in Aalst! Een beetje zielig want iedereen wist dat het niet waar was. En in het vermelde overzicht van de congenitale hartchirurgie in België was de ervaring van Lacquet niet opgenomen, wat hoogst waarschijnlijk geen onschuldige vergetelheid was. In elk geval was dit rapport het bewijs dat heelkunde voor hartafwijkingen ook in België mogelijk was. Wie waren de pioniers? Meest actief waren ongetwijfeld Louis Christophe (1894-1959), diensthoofd-heelkunde in het Universitair Bavière Ziekenhuis van Luik, en Jean Govaerts (1903-1963) diensthoofdheelkunde Met speciale aandacht voor de bijdrage van Jean Buisseret in het Universitair Brugmann Hospitaal van Brussel. Aan de Universitaire ziekenhuizen van Gent (diensthoofd Emile Derom (1898-1967), en van Leuven (diensthoofden Georges Debaisieux (1882-1956) voor de Franstaligen, en René Appelmans (1896-1953) voor de Nederlandstaligen) heeft men van bij de aanvang geopteerd voor gespecialiseerd gastchirurgen. Na het optreden van enkele Franse topchirurgen - zelfs de wereldvermaarde Charles Dubost kwam er aan te pas - werd in 1952 de voorkeur gegeven aan Albert-Gerard Brom (1915 -2003). Brom, opgeleid bij Schaepkens van Riemst in Utrecht, was in 1951 aangesteld tot thoraxchirurg aan de Universiteit van Leiden, alwaar tussen 1954 en 1957 de Belgische chirurgen Fritz Derom en Georges Stalpaert werden opgeleid. Bij hun terugkeer naar België werden deze jonge chirurgen aangesteld aan de Universitaire ziekenhuizen van respectievelijk Gent en Leuven om er de thoracale heelkunde verder te ontwikkelen. De chirurgische activiteit voor 1956 Van deze beginperiode zijn er alleen maar volledige gegevens vanuit het Brussels Brugmann ziekenhuis. Van open hartchirurgie was er nog geen sprake. De gangbare operaties waren pericardectomie, palliatieve shuntingrepen bij blauwe kinderen met een aangeboren cyanogene hartafwijking, afsluiting van een open ductus arteriosus tussen de aorta en de arteria pulmonalis, resectie van een coarctatio met herstel van de thoracale aorta en, last but not least, gesloten comissurotomie van de mitralisklep. Al deze ingrepen op het hart en op de grote bloedvaten werden weleens omschreven als “circling before landing” of “indianendans omheen de postkoets”. Het verhaal van de heelkunde voor coarctatio van de aorta verdient speciale aandacht. In 1950 verrichtte René Dumont in het Edith Cavell ziekenhuis van Ukkel met succes een arteria subclavia-distale aorta transpositie bij een volwassen patiënt met een aorta coarctatio. Fibrose omheen de coarctatio verhinderde een veilige resectie van het vernauwde aortasegment. Resectie van de coarctatio met herstel van de continuïteit door eind-aan-eind anastomose, een ingreep die reeds in 1945 door Robert Gross van Boston op punt was gesteld, werd alhier voor het eerst uitgevoerd in 1951 door Christophe. Het bleef voorlopig een zeldzame procedure waarmee zelfs Govaerts, althans volgens het Koninklijk Hof, in 1957 te weinig ervaring had om Prins Alexander te opereren. Op advies van Dubost ging Prinses Liliane met Alexander naar Boston waar Gross, die ondertussen al TIJDSCHRIFT VAN DE EUROPA ZIEKENHUIZEN | 19

Veel ervaring met minimaal invasieve chirurgie - Bronovo Ziekenhuis
Leergang endoscopische chirurgie, Jean-Pierre Pierie
Hun Europa en het onze - Ander Europa
distale - Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie
Europa en het hoger onderwijs - Ander Europa
Rapport-Oorzaken-incidenten-en-onbedoelde-schade-ziekenhuizen-2008
DE TOEKOMST VAN DUURZAAM PERSONENVERVOER - Europa
amerika en europa - Atlantische Commissie
Europa wil grondstoffenzekerheid - Vereniging Afvalbedrijven
EEN KRITISCH BOEKJE OVER DE - Ander Europa
Wegwijzer Europabewust - Europa decentraal
Polisvw Europa winter - Wintersport.nl
Jugendstilhoofdstad van Europa - Esther Voet
HET EUROPA VAN HET HOGER ONDERWIJS - Onderwijsraad
Van kantoren tot ziekenhuizen, winkels en schepen ... - Plastica Plaat
Cao Ziekenhuizen 2009-2011 - PRO Payroll
IDEENKAPITAL Metropolen Europa Prospektnachtrag Nr. 3