April 2016

mehtaassociate

Àf¸ffþUfQe ´fiQZVf IZ ¨ffS ÀffÕ ¸fZa dVfÃff I f fbSf WfÕ

EI AûSX þWXfa ´fiQZVf IZ

¸fb£¹f¸fa{e AdJÕXZVf ¹ffQU IZ

´fiQZVf IZ f¨¨fûa I f ·fdU¿¹f

Àfb²ffSX³fZ IZ dÕXE ·fSXÀfI ´fi¹ffÀf

I SX SXWXZ WX`a °f±ff ´fiQZVf I e dVfÃff

½¹fUÀ±ff I û ´fMXSXe ´fSX ÕXf³fZ I f

´fi¹ffÀf I SX SXWXZ WX`a UWXea

AR ÀfSXVffWXe IZ I fSX¯f ´fiQZVf I e

dVfÃff I f fbSXf WXfÕX WX`Ü

dS¹fÕ EÀMZM I f³fc³f: J°¸f

Wû¦fe df»OSûa I e ¸f³f¸ff³fe

A´fi`»f 2016 1

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


d½fVû¿f

I Wea fQÕ ³f þf¹fZ ÕûI °faÂf I e ´fdS·ff¿ff

WX¸ffSXf QZVf , ·ffSX°f þû dUä¦fb÷ f³f³fZ I f

Àf´f³ff QZJ SXWXf WX`a AüSX A´f³fZ Af´f I û ÀffÀfZ fOÞXf

, ÀffÀfZ ¸fþfc°f ÕXûI °f³{ ¸ff³f°ff WX`aÜ ÕXûI °f³{

¸f°fÕXf þWXfh þ³f°ff I f , þ³f°ff IZ dÕXE , þ³f°ff

õfSXf VffÀf³f WXû°ff WX`a . I WX³fZ I û °fû ¹fWX ´fdSX·ff¿ff

ÕXûI °f³{ I e EI Q¸f ÀfMXeI AüSX Àff±fÊI A±fÊ

f°ff°fe WX`a AüSX Ad²fI faVf dUïf³f ÕXûI °f³{ I e BÀf

´fdSX·ff¿ff I û ÀffÀfZ CX´f¹fbö ´fdSX·ff¿ff ·fe ¸ff³f°fZ WX`aÜ

Af EZÀfZ ¸fZa WX¸fZ Àfû¨f³ff ¨ffdWXE dI þf WX¸f A´f³fZ

Af´f I û ÀffÀfZ fOÞXf EaU ÀffÀfZ ¸fþfc°f ÕXûI °f³{

¸ff³f°fZ WX`a °fû WX¸f BÀf ´fdSX·ff¿ff I e I ÀfüMXe ´fSX I WXfh

°fI JKZ CX°fSX°fZ WX`a ? ¢¹ff ¹fZ ´fdSX·ff¿ff U°fʸff³f ¸fZa

QZVf I e ´fdSXdÀ±fd°f IZ A³fbIc ÕX WX`a? WX¸ffSXZ ³fZ°ff

I WX°fZ WX`a dI UZ þ³f°ff IZ Àf¨¨fZ EaU þ³f°ff IZ fe¨f

ÀfZ ¨fb³fI SX AfEa ´fid°fd³fd²f WX`a AüSX þ³f°ff ³fZ CX³WXZa

A´f³ff ´fÃf SXJ³fZ IZ dÕXE ¨fb³ff WX`a BÀfedÕXE UZ

þ³f°ff IZ I ³²fZ ´fSX f³QcI SXJI SX A´f³fe dÀf¹ffÀfe

¦fûdÕX¹ffa Qf¦f°fZ SXWX°fZ WX`a AüSX Ib L I WX³fZ-´fcL³fZ ´fSX

þ³f°ff I û þ³f°ff I e WXe QbWXfBÊ QZ QZ°fZ WX`aÜ EZÀfZ ¸fZa

þ³f°ff I û ·fe EI ffSX Àfû¨f³fZ ´fSX ¸fþfcSX WXû³ff

´fOÞX°ff WX`a dI ¢¹ff ¹fZ UWXe ´fid°fd³fd²f WX`a þû ¨fb³ffU IZ

Àf¸f¹f þf CX³fÀfZ UûMX ¸ffa¦f³fZ AfE ±fZ °ff CX³fIZ

¸fbJ U¨f³fûa ÀfZ d¸fßfe þ`Àfe Uf¯fe d³fI ÕX SXWXe ±fe

AüSX Af EZÀfe I KUe Uf¯fe d³fI ÕX³fZ ÕX¦fe WX`a dI

Àfb³f³fZ UfÕXf ·fe ´fSXZVff³f WXûI SX JbQ A´f³fZ I f³f faQ

I SX ÕXZ ´fSX ¹fZ ³fZ°ff A´f³ff ¸fbWXh faQ I SX³fZ ÀfZ I WXfh

ffþ Af³fZ UfÕXZ WX`a ? BÀf f¹ff³fe ¦fûÕXû I û Qf¦f³fZ

¸fZa IZ UÕX EI ´ffMXeÊ dUVfZ¿f WXe A´f³ff ¹fû¦fQf³f ³fWXea

QZ SXWXe WX`a fd»I ÀffSXe ´ffdMX¹ffÊa Àf¨¨fe ßfQf ÀfZ A´f³fZ

³fZ°ffAûa IZ f¹ff³fe ff¯f ´fSX ¨fb´fe Àff²f I SX A´f³fZ

³fZ°ffAûa I û A´fi°¹fÃf ÀfWX¹fû¦f QZ SXWXe WX`a Ü EI Àf¸f¹f

±ff þf WX¸ffSXZ ³fZ°ff fûÕX°fZ ±fZ °fû þ³f°ff °fû þ³f°ff

dU´fÃfe QÕX IZ ³fZ°ff ·fe CX³fI e ff°f fOÞXZ ²¹ff³f ÀfZ

Àfb³f°fZ ±fZ dR SX ¨ffWXZ UZ AMXÕXdfWXfSXe Ufþ´fZ¹fe WXû ¹ff

þ¹f´fiI fVf ³ffSXf¹f¯f WXû ¹ff Bd³QSXf ¦ffa²fe þe WXe ¢¹fûa

³f WXû !

´fSX A¦fSX Af ÀfaÀfQ I e fWXÀfûa I û Àfb³f³fZ °fû

EI f²f ³fZ°ffAûa I û ·ff¿f¯f I û LûKÞI SX Ad²fI fVfa

³fZ°ffAûa IZ ·ff¿f¯f ¸fZa þ³f°ff IZ dWX°f I e ff°f I ¸f

AüSX ½¹fa¦fûa AüSX I MXfÃfûa I e ·fSX¸ffSX Ad²fI WXû°fe

WX`a Ü ¢¹ff B³f ³fZ°ffAûa I û þ³f°ff ³fZ ½¹fa¦f AüSX I MXfÃf

I SX³fZ IZ dÕXE ÀfaÀfQ ¸fZa ¨fb³fI SX ·fZþf WX`a ¹ff dR SX

CX³fIZ dWX°f I e ff°f I SX³fZ IZ dÕXE Ü EZÀfZ ¸fZa Af

Àfû¨f³ff ´fOÞX°ff WX`a dI þf ¹fZ ³fZ°ff ÀfaÀfQ I e ¦fdSX¸ff

I f ²¹ff³f ³fWXea SXJ ÀfI °fZ WX`a °fû þ³f°ff AüSX VfQûa

I e ¦fdSX¸ff I f ¢¹ff JfI ²¹ff³f SXJZ¦fZa ? AüSX EZÀfZ

Ib L ¨fbd³faQf ³fZ°ff °fû WXSX ´ffMXeÊa ¸fZ ¸füþcQ WX`a þû WXSX

Àf¸f¹f df³ff dU¿f¹f I e ¦f¸·feSX°ff Àf¸fÓfZa A´f³fe

f¹ff³fffþe I SX³fZ IZ dÕXE CX°ffUÕXZ SXWX°fZ WX`a Ü ¹fZ

³fZ°ff SXfþ³fed°f IZ dU¿f¹f ´fSX °fû Ib L ·fe fûÕX QZ°fZ WX`a

Àff±f WXe ÀfaUZQ³fVfeÕX EaU ¸fdWXÕXfAû IZ ´fid°f

dMX´´f¯fe I SX³fZ ÀfZa ·fe ³fWXea ¨fbI °fZ WX`a Ü ÀfaÀfQ ¸fZa þQ¹fc

³fZ°ff VfSXQ ¹ffQU QdÃf¯f ·ffSX°fe¹f ¸fdWXÕXfAûa IZ SXa¦f

AüSX VfSXeSX ´fSX dMX´´f¯fe I SX°fZ WX`a °fû ¸fûWX³f ·ff¦fU°f

·fe fÕXf°I fSX IZ dÕXE ´ff›f°¹f Àf·¹f°ff I û

dþ¸¸fZQfSX f°ffI SX A´fi°¹fÃf ÷ ´f ÀfZa fÕXf°I fdSX¹fûa

I f Àff±f QZ°fZ WX`a AüSX WXQ °fû °ff WXû þf°fe WX`a þf

¸fbÕXf¹f¸f dÀfaWX A´f³fZ f¹ff³f ¸fZa fÕXf°I fSX dUSXû²fe

I f³fc³f I û WXe ¦fÕX°f f°ffI SX fÕXf°I fdSX¹fûa IZ ´fid°f

A´f³fZ ¸fbÕXf¹f¸f ÏQ¹f I f ´fiQÊVf³f I SX°fZ WX`a Ü WXdSX¹ff¯f

dþÀf³fZ I BÊ ¸fdWXÕXf dJÕXfKe QZVf IZ dQE WX`a UWXfh

´fSX þf ³fZ°ff fÕXf°I fSX IZ dÕXE R fÀMX Rc OX I û

dþ¸¸fZQfSX f°ff°fZ WX`a °fû R fÀMX Rc OX Jf³fZ UfÕXûa I û

·fe EI ffSX Àfû¨f³fZ ´fSX ¸fþfcSX WXû³ff ´fOÞX°ff WX`a dI

¢¹ff ¹fZ ³fZ°ff JbQ I ·fe R fÀMX Rc OX ³fWXea Jf°fZ WXû¦fZ

¢¹ff ?

þû fÕXf°I fSX IZ I fSX¯f IZ dÕXE EZÀff fZ°fbI f

°fI Ê QZ SXWXZ WX`a ÕXZdI ³f þ³f°ff I û ÀffÀfZ ª¹ffQf fbSXf

°fû °ff ÕX¦f°ff WX`a þf ¸fdWXÕXf ³fZ°ff JbQ ¸fdWXÕXf

WXûI SX ¸fdWXÕXfAûa IZ Àf¸¸ff³f ¸fZa ¦fÕX°f f¹ff³fffþe

I SX°fe WX`a Ü dQne I e ´fcUÊ ¸fb£¹f¸fa{e þf ¸fdWXÕXfAûa

I û ª¹ffQf EOXUZa¨fÀfÊ WXû³fZ ÀfZ ¸f³ff I SX°fe WX`a °fû ÀffÃfe

¸fWXfSXfþ CX³fÀfZ ·fe EI I Q¸f Af¦fZ fPXI SX dWXaQb°U

I e SXÃff IZ ³ff¸f ´fSX ¸fdWXÕXfAûh I û I ¸f ÀfZ I ¸f ¨ffSX

f¨¨fûa I û þ³¸f QZ³fZa I e ÀfÕXfWX QZ°fe WX`aÜ EZÀfZ ¸fZa þf

¹fZ ³fZ°ff ¸fdWXÕXfAûa IZ dWX°f I e ff°f I SX°fZ WX`a °fû

B³fIZ ¸fbJ ÀfZ EZÀfe ff°fZ A¨Le ³fWXea ÕX¦f°fe WX`a Ü

AüSX Aþef °fû °ff ·fe ÕX¦f°ff WX`a þf þ³f°ff IZ ¹fZ

³fZ°ff ÀfadU²ff³f I e QbWXfBÊ QZI SX EZÀfe ff°f fûÕX þf°fZ

WX`a dI QZVf I e þ³f°ff I û Àfû¨f³fZ ´fSX ¸fþfcSX WXû³ff

´fOÞX°ff WX`a dI ¢¹ff CX³WXû³fZa EZÀfZ ÕXû¦fûa I û ¨fb³fI SX

·fZþf WX`a Ü

AfdJSX ¹fZ I` ÀfZ þ³f´fid°fd³fd²f WX`a þû þ³f°ff IZ

dÕXE ¨fb³fZ °fû þf°fZ WX`a ´fSX Ib L ³f Ib L EZÀff fûÕX WXe

QZ°fZ WX`a dI þ³f°ff I e ·ffU³ffEa AfWX°f WXû°fe WX`a Ü ´fSX

B³f Àff IZ fe¨f EI ÀfUfÕX °fû B³f ³fZ°ffAûa IZ

´ffdMX¹fûÊa IZ Vfe¿fÊ ³fZ°ffAûa ÀfZ ·fe ´fcLf þf³ff ¨ffdWXE

dI A¦fSX Vfe¿fÊ ³fZ°ff A´f³fZ ´ffMXeÊ IZ B³f ³fZ°ffAûa IZ

f¹ff³fûa ÀfZ I ûBÊ BdØfR fI ³fWXea SXJ°fZ WX`a °fû B³f

³fZ°ffAûa I û f¹ff³fûa I e ÀffUÊþd³fI ÷ ´f ÀfZ d³faQf

¢¹fûa ³fWXea I SX°fZ WX`a , ¢¹fûa ³fWXea B³WXZa ´ffMXeÊ ÀfZ d³fI fÕX

QZ°fZ WX`a ? ÀfadU²ff³f AüSX Ad·f½¹fdö I e ÀU°fa{°ff

I e QbWXfBÊ QZI SX ¹fZ ³fZ°ff AfdJ°f I f °fI A´f³fZ

f¹ff³fûa ÀfZ Vffd³°f IZ ¸ffWXüÕX I û AVffd³°f ¸fZa fQÕX³fZ

I f ´fi¹ffÀf I SX°fZ SXWXZ¦fZa Ü B³f ÀffIZ fe¨f Aþef °fû

þf ·fe ÕX¦f°ff WX`a þf ¹fZ ³fZ°ff I f³fc³f AüSX ÀfadU²ff³f

I e ff°f I SXIZ ´fQÊZ IZ Af¦fZ þ³f°ff IZ dWX°f I e ff°f

I SX°fZ WX`a AüSX ´fQÊZ IZ ´feLZ A´f³fZ dWX°f I e ff°f I SX°fZ

WX`a Ü A¦fSX WX¸ffSXZ ³fZ°ff UfI BÊ ¸fZa þ³f°ff IZ AüSX

I f³fc³f IZ B°f³fZ WXe Àf¨¨fZ dWX°f`¿fe WXû°fZ °fû fWXb¸f°f I f

A´f¸ff³f I SX þ³f°ff IZ UfMXûa I f A´f¸ff³f ³fWXe

I SX°fZ AüSX QÕX-fQÕX dUSXû²fe I f³fc³f I f ¸fþfI

f³ffI SX I f³fc³f I f ¸fþfI f³ff³fZ I e ³fWXea Àfû¨f°fZ

Ü þ³f°ff I ûa A´f³fZ f¹ff³fe ff¯f IZ ´fiWXfSX ÀfZa

Vfd¸fʳQf I SX³fZ UfÕXZ ³fZ°ff Af CXÀfIZ fWXb¸fc»¹f ¸f°f

I û Vfd¸fʳQf I SX³fZ ´fSX ÕX¦fZ WX`a Ü dI °f³ff Aþef

ÕX¦f°ff WX`a þf ³fZ°ffAûa I û fWXb¸f°f ³fWXea d¸fÕX°ff WX`a °fû

¹fZ þ³f°ff IZ Àff¸f³fZ A¦fÕXZ ¨fb³ffU ¸fZa þfI SX A´f³fZ

I f¸f ³f I SX³fZ IZ ´feLZ IZ I fSX¯fûa ¸fZa fWXb¸f°f ³f WXû³fZ

I f SXû³ff SXû³fZ ÕX¦f°fZ WX`a AüSX A¦fSX þ³f°ff BÀf CX¸¸feQ

ÀfZ ´fcSXZ þûVf IZ Àff±f þf ¸f°f QZ°fe WX`a dI BÀf ffSX

ÀfSXI fSX ÕXfEa¦fZ °fû ´fcSXZ fWXb¸f°f I e °ff ¹fZ ³fZ°ff CXÀf

fWXb¸f°f I f A´f¸ff³f I SX°fZ WXbE QÕX-fQÕX I SX³fZ ¸fZa

½¹fÀ°f WXû þf°fZ WX`a AüSX fWXb¸f°f ´fif~ QÕX fWXb¸f°f ÀfZa

QcSX WXû þf°ff WX`a Ü

AüSX dR SX fWXb¸f°f ´fif~ AüSX fWXb¸f°f ÀfZ QcSX

Qû³fûa QÕX A´f³ff-A´f³ff °fI Ê QZI SX EI ffSX dR SX

þ³f°ff I e ³fþSXûa ¸fZa JbQ I û d³fQûÊ¿f AüSX dU´fÃfe

QÕX I û Qû¿fe Àffdf°f I SX³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX³fZ ÕX¦f°fZ

WX`a Ü EZÀfZ ¸fZa dþÀf ÕXûI °f³{ I e fbd³f¹ffQ þ³f°ff IZ

dWX°f IZ Àff±f þbOÞXe WXû°fe WX`a þf UWXfh þ³f°ff I Q¸f-

I Q¸f ´fSX A´f³fZ Af´fI û LÕXf ¸fWXÀfcÀf I SX³fZ ÕX¦fZ

°fû ¹fZ I` ÀfZ ¸fþfc°f ÕXûI °f³{ I WXÕXfEa¦ff ?

ÕXûI °f³{ þû WX¸ffSXZ QZVf I e ´fWX¨ff³f WX`a AüSX

dþÀfIZ fÕX ´fSX ·ffSX°f I û EI ³fBÊ ´fWX¨ff³f AüSX

EI ³fBÊ LdU d¸fÕXe WX`a Afþ CXÀfe ÕXûI °f³{ I e

AfK ¸fZa WX¸f A´f³fe AüSX ÕXûI °f³{ Qû³fûa I e

´fWX¨ff³f I û ²fcd¸fÕX I SX³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX SXWXZ WX`a Ü

QZVf I e þ³f°ff þ`ÀfZ-þ`ÀfZ A´f³fZ Ad²fI fSX IZ Àff±f

A´f³fZ I Øfʽ¹f I û Àf¸fÓfI SX ÕXûI °f³{ I û ¸fþfc°f

f³ff³fZ ¸fZa A´f³ff ¹fû¦fQf³f QZ SXWXe WX`a , U`ÀfZ-U`ÀfZ WXe

WX¸ffSXZ SXfþ³f`d°fI QÕX A´f³fZ I f¸f ÀfZ BÀf ÕXûI °f³{

I e ¦fdSX¸ff I û d¦fSXf³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX SXWXZ WX`a Ü EZÀfZ ¸fZa

Af Uö IZ Àff±f SXfþ³f`d°fI QÕXûa I û ·fe Àfû¨f³ff

¨ffdWXE dI A¦fSX ÕXûI °f³{ I e ¦fdSX¸ff WXe I ¸f WXû°fe

¨fÕXe þfE¦fe °fû CX³fI e ¦fdSX¸ff I f °fû I ûBÊ ÀfUfÕX

WXe ³fWXe f¨f ´ffEZa¦ff AüSX dR SX ¢¹ff AdÀØfU SXWX

þf¹fZ¦ff CX³fI f Ü

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 2

A´fi`»f 2016


Àfa´ffQI e¹f

Af þSf BÀf ´fS ·fe dU¨ffS

I edþE!! dW³Q I e ÀfSþ¸fe ´fS

°f¸ff¸f §fM³ffE WbBÊ W` dþÀf ´fS ³f

°fû ¸fedO¹ff I f ²¹ff³f þf°ff W`

AüS ³f We W¸ffSZ QZVf IZ

·ff¦¹fdU²ff°ffAûÔ IZ AfUfþ

fb»f³Q Wû°fZ W` ¸ff³fûÔ ¸fedO¹ff

²fÈ°fSfá AüS QZVf IZ

·ff¦¹fdU²ff°ff I ¯NWe³f Wû ¦fE

W`Ü 28 dÀf°f¸fS 2014 I û QfQSe

¸fZÔ þû Ib L ·fe WbAf Vff¹fQ We

I ûB CÀfZ ·fc»ff ´ff WûÜ

A´f³fe fZW¹ffBÊ ´fS ±fûOÞf °fû Vf¸fÊ I edþE þ³fff

fZVfI ! QZVf I e WXf»ff°f fQ»fe-fQ»fe Àfe »f¦f SXWXe WX`Ü AüSX BÀf fQ»f°fZ WXf»ff°f IZ d»fE I ûBÊ AüSX ³fWXe

fd»I WX¸ffSXZ QZVf IZ °f±ff-I d±f°f Vfb·fd¨f³°fI U þ³f°ff IZ SXWX³fb¸ff f³f³fZ I f QfUf I SX³fZ Uf»fZ JïSX²ffSXe

dþ¸¸fZQfSX WX`Ü B³f ³fZ°ffAûÔ IZ ¸fdÀ°f¿I ø ´fe °fSXI Vf ÀfZ d³fI »fZ dU³ffVfI fSXe AÀÂf AÀfdWX¿¯fb°ff f³ff¸f ÀfdWX¿¯fb°ff

I e Af²fe ³fZÔ QZVf U QZVfUfdÀf¹fûa I û Ófb»fÀf³fZ IZ I ¦ffSX ´fSX JOXf I SX dQ¹ff WX`Ü AüSX ¹fWX Àff Ib L dÀfR Ê BÀf

d»fE WXû SXWXf WX` dI QZVf ¸fZÔ °fI SXef³f ÀffPXZ ¨ffSX QVfI ÀfZ ÀfØff IZ dÀf§ffÀf³f ´fSX dUSXfþ¸ff³f SXWXe Ii f¦fiZÀf I û

Af¸fþ³f°ff ³fZ ÀfØff-ÀfbJ ÀfZ ffWXSX I f SXfÀ°ff dQJf dQ¹ffÜ Afþ ¦f`SX I f¦fiZdÀf¹fûÔ I û UWX WXSX ¨feþ ³fþf¹fþ »f¦f

SXWXe WX` þû CX³fIZ I f¹fÊI f»f ¸fZÔ I ·fe þf¹fþ WXbAf I SX°fe ±fe Afþ B³WXZ WXSX I f¹fÊ Af›¹fÊ »f¦f SXWXf WX` þû CX³fIZ

I f¹fÊI f»f ¸fZÔ Àf¸ff³¹f ±fZÜ UþWX ´fi²ff³f¸fÔÂfe ³fSXZ³Qi ¸fûQe I f dUV½f IZ ³f¢VfZÔ ´fSX fPX°ff WXbAf I QÜ Af°fÔI UfQ,

Àff¸´fiQfd¹fI dWXÔÀff, dI Àff³fûÔ I e ¸fü°f ,¸fWX¦ffBÊ ÀfSXeJZ °f¸ff¸f ¸fbïû ´fSX dU¦f°f OXZPX Àff»fû ÀfZ ¦f`SX I f¦fiZÀfe dþÀf

°fSXWX Lf°fe ´feMX-´feMX I SX d¨f»»ff SXWXZ WX` EZÀff ´fi°fe°f WXû SXWXf WX` dI AfþfQe IZ 68 Àff»fûÔ IZ fe¨f dWX³QUfdÀf¹fûÔ

³fZ BÀf Àf¸fÀ¹ff I f I ·fe Àff¸f³ff ³fWXe dI ¹ffÜ ¹fWX Àf·fe þf³f°fZ WX` dI dI Àff³fûÔ I e ¸fü°f I e ff°f WXû ¹ff Af°fÔI e

WX¸f»ff, Àff¸´fiQfd¹fI dWXÔÀff WXû ¹ff dR SX ¸fWXÔ¦ffBÊ ¹fWX Àf¸fÀ¹ff Qû U¿fûÊ ÀfZ CX°´f³f WXbBÊ Àf¸fÀ¹ff ³fWXe WX`Ü BÀf Àf¸fÀ¹ff

ÀfZ dWX³QUfÀfe EI -Qû ³fWXe fd»I ÀffPXZ LWX QVfI ÀfZ þcÓf SXWXZ WX` »fZdI ³f ´fcUÊU°feÊ ÀfSXI fSX I û CXÀf Àf¸f¹f

SXf¿MÑXdWX°f U þ³f°ff I f £¹ff»f ³fWXe Af¹feÜ ÀfØff-ÀfbJ ÀfZ QbSX WXû°fZ WXe I f¦fiZdÀf¹fûÔ I û ¹fWX ¸fWXÀfcÀf WXû³fZ »f¦ff dI

QZVf ¸fZÔ Af°fÔI e WX¸f»ff, Àff¸´fiQfd¹fI dWXÀff, dI Àff³fûÔ I e ¸fü°f AüSX ¸fWX¦ffBÊ I e UþWX ÀfZ þ³f°ff °fÀÂf WX` Ü

þfdI WXI eI °f ¹fWX WX` dI B³f ³fZ°ffAûÔ I û QZVf AüSX þ³f°ff I e Àf¸fÀ¹ff I e ³fWXe fd»I B³WXZ d¨f³°ff JfE þf

SXWXe WX` °fû fÀf ¸fûQe IZ fPX°fZ I Q¸f I eÜ B³WXZ A³QSX WXe A³QSX ¹fWX ·f¹f Àf°ff¹fe þf SXWXe WX` dI ³fSXZ³Q ¸fûQe I e

fPX°fe »fûI d´fi¹f°ff IZ Af¦fZÔ WX¸ffSXe SXfþ³fed°fI þ¸fe³f WX¸fZVff-WX¸fZVff IZ d»fE dJÀfI ³f þfEÜ BÀf d»fE A¨Lf

fbSXf ¸fûQe IZ WXSX I f¹fûÊ I f dUSXû²fI SX þ³f°ff IZ Àff¸f³fZ JOXZ SXWXZÜ

QbV¸f³f WX` fWXb°f CXÀfIZ BÀf þ¸ff³fZ ¸fZ !

þø SX AfQ¸fe A¨Lf WXû¦ff!!

Af þSXf BÀf ´fSX ·fe dU¨ffSX I edþE!! dWX³Q I e ÀfSXþ¸fe ´fSX °f¸ff¸f §fMX³ffE WXbBÊ WX` dþÀf ´fSX ³f °fû ¸fedOX¹ff

I f ²¹ff³f þf°ff WX` AüSX ³f WXe WX¸ffSXZ QZVf IZ ·ff¦¹fdU²ff°ffAûÔ IZ AfUfþ fb»f³Q WXû°fZ WX` ¸ff³fûÔ ¸fedOX¹ff ²fÈ°fSXfá

AüSX QZVf IZ ·ff¦¹fdU²ff°ff I ¯NXWXe³f WXû ¦fE WX`Ü 28 dÀf°f¸fSX 2014 I û QfQSXe ¸fZÔ þû Ib L ·fe WXbAf Vff¹fQ WXe

I ûB CXÀfZ ·fc»ff ´ff¹ff WXûÜ CXÀf §fMX³ff IZ ffQ °fû QZVf ¸fZÔ AÀfdWX¿¯fb°ff f³ff¸f ÀfdWX¿¯fb°ff I eÔ ¸ff³fû þÔ¦f dLOX ¦fBÊÜ

Àff³fZ BÀf §fMX³ff I f EI ÀUSX ¸fZÔ dUSXû²f dI ¹ffÜ ¸fbÓfZ ¹fWX QZJ I SX fWXb°f JbVfe WXbBÊ dI A³¹ff¹f IZ dJ»ffR ´fcSXZ

QZVf ¸fZÔ EI Àff±f AfUfþ fb»f³Q dI ¹ff ¦f¹ffÜ BÀf QüSXf³f dWX³QbAûÔ I f Af°fÔI , dWX³Qb °ffd»fUf³f, ³f þf³fZ ¢¹ff -

¢¹ff ³ff¸f dQ¹ff ÀfZIb »fSXû ³fZÜ »fZdI ³f Af›¹fÊ °ff WXbAf þf 3 þ³fUSXe I û ´fd›¸f fÔ¦ff»f IZ ¸ff»fQf ¸fZÔ §fdMX°f

§fMX³ff ³fZ dWX³Q I û ÓfI ÓfûSX I SX SXJf dQ¹ff »fZdI ³f dI Àfe ÀfZIb »fSXû IZ þbff³f ³fWXe dWX»fZ ¸ff³fû Uû I ¯NXWXe³f WXû

¦fE WXûÜ A¦fSX EZÀff WXe ¨f»f°ff SXWXf °fû Af´f I »´f³ff I edþE Af³fZ Uf»fZ Àf¸f¹f ¸fZÔ ·ffSX°f I f ÀUø ´f ¢¹ff WXû¦ff?

¸ff»fQf I e §fMX³ff I û ¸fedOX¹ff ³fZ dþÀf °fSXWX »fbI f.dL´ffI SX I USX dI ¹ff CXÀf ´fSX I BÊ ¦fÔ·feSX ÀfUf»f JOÞXZ WXû°fZ

WX`ÔÜ QZVf IZ EI fOÞXZ dWXÀÀfZ I û BÀf §fMX³ff IZ ffSXZ ¸fZÔ ÀfWXe þf³fI fSXe °fû ¢¹ff Àfc¨f³ff °fI ³fWXeÔ d¸f»f ´ffBÊÜ SXf¿MÑXe¹f

¸fedOX¹ff IZ EI fOÞXZ dWXÀÀfZ WXe ³fWXeÔ ´fd›¸f fÔ¦ff»f IZ I BÊ À±ff³fe¹f ¨f`³f»fûÔ ³fZ ·fe BÀf §fMX³ff ÀfZ QcSXe f³ffE SXJeÜ

þfdI BÀfe ¸fedOX¹ff ³fZ QfQSXe I û AÔ°fSXSXf¿MÑXe¹f À°fSX IZ ¸fbïZ ¸fZÔ ´fdSXUd°fÊ°f I SX dQ¹ff ±ffÜ ´fedOÞX°f U¦fÊ I e AfUfþ

I û þ¦fWX ³f d¸f»f³ff AüSX ´fcSXZ QZVf IZ Àff¸f³fZ ¸ff»fQf dWXÔÀff I f Àf¨f Àff¸f³fZ ³f Af³fZ QZ³fZ I e I ûdVfVf AfdJSX ¢¹ff

BVffSXf I SX°fe WX`Ü A¦fSX EZÀff WXe ¨f»f°ff SXWXf °fû Af´f I »´f³ff I edþE Af³fZ Uf»fZ Àf¸f¹f ¸fZÔ ·ffSX°f I f ÀUø ´f

¢¹ff WXû¦ff?

d»fJ SXWXf WXc ¸f` AÔþf¸f, dþÀfI f I »f Af¦ffþ Af¹fZ¦ff Ü

¸fZSXZ »fWXc I f WXSX EI I °fSXf BÔI »fff »ff¹fZ¦ff ÜÜ

¸f` SXWXc, ³f SXWXc ´fSX ¹fZ UfQf WX` °fb¸fÀfZ Ü

dI ¸fZSXZ ffQ U°f³f ´fSX ¸fSX³fZ Uf»fû I f Àf`»fff Af¹fZ¦ff ÜÜ

!! þ¹fdWX³Q, þ¹f ¸ff ·ffSX°fe !!

A´fi`»f 2016 3

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


VfSfdf¹fûa I û I ü³f SûIZ ¦ff?

dfWfS

S¯fd½fªf¹f dÀfaW ¹ffQ½f

´fifa²f Àfa´ffQI

ÀfbSXf EUa ÀfbaQSXe Qû ¨feþZa A³ffQe I fÕX ÀfZ SXfþf-

¸fWXfSXfþf U ²f³f´fd°f¹fûa IZ dÕXE ¸f³fûSXaþ³f I f

ÀfUûÊ°f¸f Àff²f³f SXWXf WX`Ü ¸fdQSXf ³fZ §f³ff³faQ þ`ÀfZ

Vfdö VffÕXe SXfþf I û ·fe Aa´f³fZ ³fVfZ ¸fZa B°f³ff ¨fcSX

I SX dQ¹ff I e UWX ÀffIb L Jû f`NXfÜ J`SX ¹fZ Àff °fû

Bd°fWXfÀf I e Äff°f WXI eI °f WX` I e VfSXff ´fWXÕXZ

AWXaI fSX I û þ³¸f QZ°fe WX` AüSX dR SX A¨LZ-A¨Lûa

I û ³fá I SX QZ°fe WX`Ü dR SX ·fe °fû WX¸f 21Uea ÀfQe ¸fZa

þe SXWXZ WX`a, þWXfh VfSXff BaÀff³f ÀfZ Uû Àff Ib L I SXUf

SXWXe WX` þû WX¸ffSXZ Àf¸ffþ I û ¨faQ U¿fûÊa ¸fZa ffÊfQ I SX

IZ SXJ QZJfÜ ±fûOÞXe Àfe ¸fÀ°fe IZ dÕXE VfSXff ¢¹ff

¹fWXfa ¨fSXÀf, ¦ffaþf, WXZSXûB³f, À¸f`I , dÀfa±fZdMXI þ`ÀfZ

I BÊ A°¹ff²fbd³fI ³fVffAûa ÀfZ ¸fbJÊ ¸ff³fU A´f³ff

AdÀ°f°U J°¸f I SX³fZ ´fSX °fbÕXf WX`Ü dþÀfIZ I fSX¯f

WX¸ffSXf Àf¸ffþ MXcMX SXWXf WX`, Àfafa²f dfJSX SXWXZ WX`a,

§fSXZÕXb Óf¦fOXZa fPÞX°fZ þf SXWXZ WX`a AüSX ³fVff B³Àff³f I e

Àfûa¨f³fZ-Àf¸fÓf³fZ I e Vfdö ÕXeÕX°fe þf SXWXe WX`Ü

³f°feþf ¢¹ff WXû SXWXf WX`? BaÀff³f IZ A³QSX Ii cSX°ff,

d³fQʹf°ff fPX°fe þf SXWXe WX` AüSX UWX þSXf-þSXf Àfe

ff°f ´fSX WX°¹ffEa I SX³fZ ÕX¦ff WX`, fefe-f¨¨fûa I û §fSX

ÀfZ ffWXSX I SX³fZ ÕX¦ff WX`Ü EZÀff ³fWXea WX` I e ¹fZ ÀffSXe

¨feþZa EI Q¸f A·fe Vfbø WXbBÊ, ¢¹fûadI VfSXff I f

´fi¨fÕX³f °fû I fR e ´fbSXf³ff WX`Ü dR SX ·fe Àfûa¨f³ff WXû¦ff

I e WX¸f BaÀff³fûa I û ³fVffÀfZU³f B°f³ff ¸fQWXûVf ¢¹fch

I SX QZ SXWXf WX` I e WX¸ffSXe BaÀffd³f¹f°f, WX¸ffSXe dUSXfÀf°f

J°fSXZ ¸fZa ´fOÞX³fZ ÕX¦fe WX`? BÀf¸fZa ¦fÕX°fe dI ÀfI e WX`,

VfSXff fZ¨f³fZ UfÕXZ ¸fZa ¹ff d´f³fZ UfÕXZ ¸fZa?

dfWXfSX ¸fZa 1 A´fi`ÕX ÀfZ VfSXfffaQe I e §fû¿f¯ff

WXbBÊ WX`Ü ¸fb£¹f¸fa{e ³fe°feVf Ib ¸ffSX ³fZ A´f³fZ I f¹fI ÊfÕX

¸fZa I BÊ ÀfSXfWX³fe¹f U ´fi·ffUe I Q¸f CXNXf¹fZ WX`a, ÕXZdI ³f

EI ¸fdWXÕXf I e AfUfþ ´fSX CX³WXû³fZa VfSXfffaQe I e

§fû¿f¯ff I SXIZ SXfª¹f, Àf¸ffþ AüSX ´fdSXUfSXûa IZ dWX°f

¸fZa AÀff²ffSX¯f d³f¯fʹf dÕX¹ff WX`Ü ¸f`a dfWXfSX IZ A°fe°f

¸fZa ³fWXea þf³ff ¨ffWX°ff I e ·fNXe¹ffa dI Àf³fZ JbÕXUfBÊ

¹ff dI Àf³fZ VfSXff I û ¦ffhU-¦ffhU ¸fZa ´fi¨fdÕX°f

f³ff¹ff? ´fSX ÀfUfÕX ¹fZ WX` I e ¢¹ff dfWXfSX þ`ÀfZ

d´fLOÞXZ U AdVfdÃf°f SXfª¹f ¸fZa BÀfZ ÕXf¦fc I SXf ´ff³ff

Àfa·fU WX`? EZÀff BÀfdÕXE I e EI AfaI OÞXûa IZ

A³fbÀffSX dfWXfSX I e Ib ÕX AfffQe IZ 54 ´fid°fVf°f

ÕXû¦f U 4 ´fid°fVf°f AüSX°fZa ³fVfZ IZ AfdQ WX`aÜ ¨füaI f³fZ

UfÕXe dSX´fûMXÊ WX` I e 18 ÀfZ 35 U¿fÊ IZ 35 ´fid°fVf°f

¹fbUf dI Àfe ³f dI Àfe ³fVfZ I f dVfI fSX WX`aÜ WX¸ffSXZ 6

R eÀfQe ³füd³fWXfÕX ¸fþZ ÀfZ WXSX dR Ii I û ²fbEa ¸fZa

CXOÞXf°fZ ¨fÕXZ þf SXWXZ WX`aÜ ´fSXZVff³fe ¹fZ I e ³fVfZ I f ÀfZU³f

I SX³fZ UfÕXûa ¸fZa 48 R eÀfQe ÕXû¦f dVfdÃf°f WX`a °fû 52

R eÀfQe AdVfdÃf°fÜ ¹ff³fe dVfdÃf°f ·fe AfQ°fûa ÀfZ JbQ

I û A³f´fPÞX §fûd¿f°f I SX³fZ I û fZ°fff WX`aÜ

¢¹ff EZÀfZ fPXZ¦ff WX¸ffSXf dfWXfSX? ¢¹ff VfSXff ´fSX

d³f·fÊSX°ff ÀfZ WX¸ffSXe °fSXæ e I SX SXWXe WX` ¹ff CXÀfÀfZ

WXû³fZUfÕXe df¸ffdSX¹fûa ´fSX ÀfSXI fSX J¨fÊ I SXIZ

þeOXe´fe I ¸fþûSX I SX SXWXe WX`? °f¸ff¸f ÀfUfÕX WX`aÜ

þ³f°ff I û ÀfSXI fSX ÀfZ ÀfUfÕX ´fcL³fZ I f fZVfI WXI

WX`, ¢¹fcadI d´fLÕXZ dQ³fûa BÀfe °fSXWX ÀfZ ¦fbMXJZ ´fSX ·fe

´fid°ff³²f ÕX¦fZ ±fZ ´fSX Afþ ·fe ¦fbMXJZ I e dfIi e

JbÕXZAf¸f WX`Ü ÕXZdI ³f ³fe°feVf Ib ¸ffSX ³fZ ¹fZ R` ÀfÕXf

I SXIZ ³fVfZdSX¹fûa ÀfZ ª¹ffQf VfSXff I fSXûffdSX¹fûa ÀfZ þû

´fa¦ff dÕX¹ff WX` Uû I ûBÊ Àff²ffSX¯f ff°f ³fWXea WX`Ü ³fe°feVf

Ib ¸ffSX IZ dÕXE Af³fZ UfÕXZ dQ³f AfÀff³f ³fWXea WXûa¦fZaÜ

VfSXfffaQe ÀfZ ª¹ffQf VfSXfdf¹fûa IZ ÕX°f I û LbOÞXf³ff

ÕX¦f·f¦f AÀfa·fU Àff I f¸f WXû¦ffÜ dfWXfSX IZ ¦fif¸fe¯f

BÕXfI ûa ¸fZa ´fid°ff³²f ÕX¦ff dQE þf³fZ ÀfZ ¸fbÓfZ ³fWXea

ÕX¦f°ff I e VfSXfdf¹fûa I û fWXb°f ª¹ffQf ´fSXZVff³fe WXû¦fe

¹ff dR SX VfSXff d¸fÕX³ff WXe faQ WXû þfE¦ffÜ ¦ffaUûa ¸fZa

ÕXû¦f ¸fWXbAf AfdQ ¨feþûa ÀfZ AfÀff³fe ÀfZ §fSX ¸fZa WXe

QZVfe VfSXff f³ff ÕXZ°fZ WX`a AüSX ¸fþZ ÀfZ ¸fWXe³fûa °fI

´fe°fZ WX`aÜ VfSXff faQ I SXf³fZ I e ´fcSXe dþ¸¸fZUfSXe ´fbdÕXÀf

´fSX Àfüa´fI SX ÀfSXI fSX A´f³fZ I °fʽ¹fûa ÀfZ Bd°fßfe ³f

I SXZÜ ¢¹fûadI ´fbdÕXÀf I e I f¹fÊ´fi¯ffÕXe WX¸fZVff

ÀfadQ¦²f SXWXe WX`, UÀfcÕXe I SX³fZ UfÕXe I e SXWXe WX` ¹ff

¸ffdR ¹ffAûa IZ dÕXE I f¸f I SX³fZ UfÕXe SXWXe WX`Ü A¦fSX

ÀfSXI fSX ¹fZ Àfûa¨f°fe WX` I e Uû R fhÀfe, CX¸fiI` Q,

þb¸fÊf³ff AfdQ IZ Q¸f ´fSX VfSXfdf¹fûa I e ÕX°f LbOXUf

ÀfI °fe WX` °fû ¹fZ ¸fbJ°fÊf WX`Ü OXaOXZ I e þûSX ´fSX VfSXeSX

I û °fI ÕXeR ´fWXba¨ffBÊ þf ÀfI °fe WX` ¸f¦fSX ¸f³f-

¸fdÀ°f¿I I û ³fWXeaÜ ¢¹fûadI R fhÀfe, CX¸fiI` Q ¹ff

þb¸fÊf³fZ þ`ÀfZ I BÊ Àfþf I f³fc³f ¸fZa ´fWXÕXZ ÀfZ ¨fÕX³f ¸fZa

WX` dR SX ·fe Afþ°fI ¸fOXÊSX, SXZ´f, A´fWXSX¯f, SXa¦fQfSXe,

²f¸fI e ¹ff LZOÞXJf³fe I e §fMX³ffAûa ¸fZa ¢¹ff þSXf ·fe

I ¸fe AfBÊ WX`? ³fWXea! fd»I , B³fI e SXµ°ffSX °fû ¨fe°fZ

I e ¨ffÕX þ`Àfe WXÜBÀfdÕXE ¹fZ I WX³ff ¸fbdVI ÕX WX` I e

´fbdÕXÀf I e ÕXfNXe ¹ff þZÕX IZ OXSX ÀfZ I ûBÊ A´f³fe

AfQ°f fQÕX OXfÕXZ, AÀfa·fU WX`Ü ¢¹fûadI þZÕX ¸fZa ·fe

°fû WXSX ¨feþ (³fVff) I f ½¹ff´fI Ba°fþf¸f WXû°ff WX`Ü

ÀfSXI fSX þWXfh ÕXZ þfE ÕXZdI ³f Ib ØfZ I e Qc¸f I e °fSXWX

BaÀff³f I e ÕX°f Àfe²fe WXû WXe ³fWXea ÀfI °feÜ dR SX ·fe

B°f³ff ÀffWXdÀfI R` ÀfÕXf ÕXZ³fZ IZ dÕXE ³fe°feVf Ib ¸ffSX

þe I û ¸fZSXf Àffg»¹fbMXÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 4

A´fi`»f 2016


A´fSf²f

´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU: Jc³fe Af¦ffþ Wd±f¹ffS AüS W°¹ff I f ffþfS ¦f¸fÊ

EÀf.E³f. V¹ff¸f

d{À°fSXe¹f ´fa¨ff¹f°f EUa ¦fif¸f I ¨fWXSXe IZ ¨fb³ffU I e

ÀfSXI fSXe OXb¦fOXb¦fe fþ°fZ WXe dfWXfSX ¸fZa AU`²f

WXd±f¹ffSXûa I f °fÀI SXe EUa I °ÕX I e Jc³fe ÀffdþVfûa

I f dÀfÕXdÀfÕXf ±f¸f³fZ I f ³ff¸f ³fWXea ÕXZ SXWXf WX`Ü WX°¹ff

QSX WX°¹ff I e °fffOÞX°fûOÞX UfSXQf°fûa ÀfZ ¹fWX °fû ÀffR WXû

¦f¹ff WX` dI dfWXfSX I f ´fa¨ff¹f°fe ¨fb³ffU ´fiQZVf I e

¨fb³ffUe AffûWXUf I û SXö SXadþ°f I SXZ¦ffÜ

SXfª¹f d³fUÊf¨f³f Af¹fû¦f ³fZ 29 R SXUSXe I û dfWXfSX ¸fZa

´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU I f þû EZÕXf³f dI ¹ff, CXÀfIZ

A³fbÀffSX dfWXfSX ¸fZa 10 ¨fSX¯fûa ¸fZa ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU IZ

þdSX¹fZ ¦fif¸f ´fa¨ff¹f°fûa I f ·fdU¿¹f °f¹f WXû¦ffÜ ´fiQZVf IZ

d³fUÊf¨f³f Af¹fbö E.IZ . ¨füWXf³f IZ A³fbÀffSX 5

I SXûOÞX 85 ÕXfJ 25 WXþfSX 40 ¸f°fQf°ff 2 ÕXfJ

58 WXþfSX 108 ´fQûa ´fSX JOÞXZ CX¸¸feQUfSXûa I û

CX³fI e AüI f°f f°ff¹fZa¦fZÜ BÀfIZ dÕXE dþÕXûa ¸fZa

ÕX¦f·f¦f 1 ÕXfJ 19 WXþfSX 352 ¸f°fQf³f IZ aQi I e

À±ff´f³ff I e ¦f¹fe WX`Ü BÀf ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU ¸fZa dþÕXf

´fdSX¿fQ IZ 1161 ¸fbdJ¹ff IZ 8392 Àfa£¹ff IZ

8392, ´fa¨ff¹f°f Àfd¸fd°f ÀfQÀ¹f IZ 11,947, ¦fif¸f

´fa¨ff¹f°f ÀfQÀ¹f IZ 1,14.733 AüSX ´fa¨f IZ

1,14.733 ´fQûa ´fSX ¨fb³ffU WXû¦ffÜ ¸f°f¦f¯f³ff IZ

°fbSXa°f ffQ 30 dþÕXf ´fdSX¿fQ IZ A²¹fÃf, CX´ff²¹fÃf

534 ´fiJaOX IZ ´fi¸fbJ U CX´f´fi¸fbJ 8392 ¦fif¸f

´fa¨ff¹f°f EUa ¦fif¸f I ¨fWXSXe IZ CX´f ¸fbdJ¹ff °f±ff

CX´fÀfSX´fa¨f I f ¨fb³ffU I SXf¹ff þf¹fZ¦ffÜ BÀfIZ °fWX°f

50 R eÀfQe ´fQ ¸fdWXÕXfAûa IZ dÕX¹fZ ÀfbSXdÃf°f WXû¦ffÜ

´fa¨f¹ff°f d³fUÊf¨f³f ¸fZa 1,70.901 Àff¸ff³¹f I ûdMX ¸fZa

WX`a dþ³f¸fZa ¸fdWXÕXfAûa IZ dÕXE 81,440 ´fQ ÀfbSXdÃf°f

WX`Ü A³fbÀfcd¨f°f þfd°f IZ dÕXE AfSXdÃf°f 42,956

´fQûa ¸fZa ÀfZ ¸fdWXÕXfAfaZ IZ dÕXE AfSXdÃf°f 2781 ´fQûa

¸fZa ÀfZ ¸fdWXÕXfAûa IZ dÕXE 687 ´fQ AüSX d´fLOÞXf U¦fÊ

IZ dÕXE AfSXdÃf°f 42,270 ´fQûa ¸fZa ÀfZ ¸fdWXÕXfAûa

IZ dÕXE 17,950 ´fQ AfSXdÃf°f dI ¹fZ ¦f¹fZ WX`aÜ

Af²fe AfffQe IZ BÀf ¨fb³ffU ¸fZa Vffd¸fÕX WXû³fZ ÀfZ

dfWXfSX I f ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU SXû¨fI AüSX SXû¸ffa¨fI

WXû¦ffÜ ´fSX³°fb, ¨fb³ffU I e §fû¿f¯ff IZ ´fWXÕXZ ÀfZ ¨fb³ffUe

AJfOÞXZ ¸fZa I °ÕX I e Ib V°fe ÀfZ dfWXfSX I f QZWXf°fe

ÃfZ{ SXö SXadþ°f WXû ¦f¹ff WX`Ü ¨fb³ffUe dWXaÀff I e

Vfb÷ Af°f ÕXûþ´ff ³fZ°ff UÈþ³ff±fe dÀfaWX I e 5 R SXUSXe

2016 I û ´fMX³ff IZ I ¨¨fe QSX¦ffWX ´fSX WXb¹feÜ

UÈþ³ff±fe dÀfaWX I f SXf§fû´fbSX ´fa¨ff¹f°f I e SXfþ³fed°f ¸fZa

AWX¸fSXûÕX ±ffÜ CX³fI e ·ffZUþ R °fZWX´fbSX I e ´fi¸fbJ

·fe ±feÜ fÈþ³ff±fe IZ ¨fb³ffUe QfQff EUa Qfa¦f°ff

I û Àf¸ff~ I SX³fZ IZ ÕXE 5 R SXUSXe 2016 I û

Qû´fWXSX ¸fZa I ¨¨fe QSX¦ffWX IZ ´ffÀf E.IZ 47 ÀfZ ·fc³f

OXfÕXf ¦f¹ff ±ffÜ BÀfIZ ffQ °fû WX°¹ffAûa AüSX WX¸fÕXf

I f QüSX ¨fÕX ´fOÞXf WX`Ü þ¸fbBÊ ¸fZa ¨fI fBÊ ´fiJaOX ´fdSXÀfSX

¸fZa ¸fbdJ¹ff ´fQ IZ dÕXE A´f³fe ´f}e I üVf»¹ff QZUe

IZ ³ff¸ffaI ³f IZ dÕXE þf ´f`¢Àf A²¹fÃf AþÊb³f

¹ffQU ´fWXba¨fZ °fû f¸f ¸ffSXI SX CX³fI e d³f¸fʸf WX°¹ff I SX

Qe ¦f¹feÜ BXÀf WX¸fÕXZ ¸fZa AþÊb³f I f EI ÀfWX¹fû¦fe

§ff¹fÕX WXû ¦f¹ffÜ ·f¸fbAf IZ I` ¸fcSX ¸fZa ¸fbdJ¹ff ´fQ IZ

CX¸¸feQUfSX UÈþ³faQ³f ´ffÀfUf³f I û ¦fûÕXe ¸ffSXI SX

¸fü°f IZ §ffMX CX°ffSX dQ¹ff ¦f¹ffÜ ÀffSX¯f ¸fZa EI dWXaÀfI

UfSXQf°f ¸fZa ´fbdÕXÀf ³fZ ¦ff¸ff´fbSX ´fa¨ff¹f°f Àfd¸fd°f IZ

ÀfQÀ¹f SXfþZVf dÀfaWX I û d¦fSXµ°ffSX I SX dÕX¹ff °fû

CX³fIZ Àf¸f±fI ûÊa ³fZ ±ff³ff ´fSX ´f±fSXfU I SX ´fbdÕXÀf

I d¸f¹fûÊa ´fSX WX¸fÕXf fûÕX dQ¹ffÜ

SXö SXadþ°f ´fa¨ff¹f°f WXûZ I f AaQZVff BÀfÀfZ WXe ÕX¦ff¹ff

þf ÀfI °ff WX` dI UI eÕX I e WX°¹ff BÀfdÕXE I SX Qe

¦f¹fe dI CX³fI e ´f}e dþÕXf ´fdSX¿fQ I e CX¸¸feQUfSX

±fe Uf¢¹ff, ·ff¦fÕX´fbSX IZ dfWX´fcSX I e WX`Ü 15 ¸ff¨fÊ

2016 I û ÓfaOXf´fbSX AûZ.´fe.IZ . ³fZVf³fÕX WXfBUZ ´fSX

Q¹ffÕX´fbSX ff´fc ¸f§¹fdUôfÕX¹f IZ ´ffÀf A´fSXfd²f¹fûa ³fZ

ÀfSmXAf¸f ´fi£¹ff°f Ad²fUö f ´fi¸fûQ Ib ¸ffSX SXf¹f I û

¦fûdÕX¹fûa ÀfZ ·fb³f OXfÕXfÜ ´fi¸fûQ Ib ¸ffSX SXf¹f ·ff¦fÕX´fbSX

IZ dU²ff¹fI Aþe°f Vf¸fÊf IZ ¸füÀfZSXZ ·ffBÊ ±fZÜ

Ad²fUö f ´fi¸fûQ Ib ¸ffSX SXf¹f I e ´f}e SXZ¯fb QZUe

dfWX´fbSX ´fd›¸f ÀfeMX ÀfZ dþÕXf ´fdSX¿fQ I e CX¸¸feQUfSX

±feÜ ¦fû´ffÕX¦faþ ¸fZa ¸feSX¦faþ IZ J`SXdMX¹ffa ¦ffaU ¸fZa UfOXÊ

ÀfQÀ¹f ´fQ IZ CX¸¸feQUfSX I ³WX`¹ff ÕXfÕX dÀfaWX I û

¦fûÕXe ¸ffSXI SX WX°¹ff I SX Qe ¦f¹feÜ f¢ÀfSX ¸fZa BMXfPÞXe

IZ dÀfI SXü³ff ¦ffaU ¸fZa ¸fbdJ¹ff IZ dÕX¹fZ ¨fb³ffU ÕXOÞXIZ

I e °f`¹ffSXe ¸fZa ÕX¦fZ V¹ff¸f dfWXfSXe ¹ffQU I û dQ³f-

QWXfOÞXZ ¦fûÕXe ¸ffSX Qe ¦f¹feÜ V¹ff¸f dfWXfSXe I e ¸fü°f

§fMX³ffÀ±fÕX ´fSX WXe WXû ¦f¹feÜ J¦fdOÞX¹ff ¸fZa ¦fû¦fSXe ±ff³fZ

IZ WXfø ³f fdWX¹ffSX ¦ffaU ¸fZa ´fcUÊ ¸fbdJ¹ff IZ ÀffÕXZ ¸fû.

¨fc³ff Jf³f I û ¦fûdÕX¹fûa ÀfZ ·fc³f dQ¹ff ¦f¹ffÜ ´fMX³ff

dþÕXf IZ ffQ A³fb¸faOXÕX IZ OXb¸fdSX¹ff ¦ffaU ¸fZa ´fcUÊ

ÀfSX´fa¨f ³fSXZ³Qi CXR Ê ÕXfÕXf ¹ffQU I û ¦fûdÕX¹fûa ÀfZ

LÕX³fe I SX ¸fü°f IZ §ffMX CX°ffSX dQ¹ff ¦f¹ffÜ

BÀf ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU ¸fZa Jc³fe ¸faþSX IZ dÕX¹fZ WXd±f¹ffSXûa

I e °fÀI SXe Jcf WXû SXWXe WX`Ü I ·fe I ·ffSX ´fbdÕXÀf

WXd±f¹ffSX °fÀI SXûa I û ´fI OÞXI SX UfWX-UfWX ÕXcMX³fZ I e

þb¦ffOÞX I SX ÕXZ°fe WX`Ü

¦fiZ³fZO fSf¸fQ

SXûWX°ffÀf IZ dUIi ¸f¦faþ ¸fZa SXûWX°ffÀf ´fbdÕXÀf ³fZ 21

¸ff¨fÊ I û °fZ³Qb³fe ¨füI ´fSX dVfU´fbSX ´fa¨ff¹f°f IZ

¸fbbdJ¹ff Ad¸f°f dÀfaWX I û ¨ffSX Àffd±f¹fûa IZ Àff±f

WXd±f¹ffSXfaZ IZ þJeSXZ IZ Àff±f d¦fSXµÐ°ffSX dI ¹ffÜ BÀf

A´fi`»f 2016 5

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


A´fSf²f

¸fbdJ¹ff IZ ´ffÀf ÀfZ Qû WX`aOX ¦fiZ³fZOX, Qû QZVfe d´fÀ°füÕX, EI ³ffÕXe EUa Qû ³ffÕXe

faQcI , E¹fSX¦f³f, QZVfe dSXUf»XUSX, QZVfe I ˜f, QZVfe SXfBR ÕX, 7.65

E¸f.E¸f. I e 40 ¦fûÕXe, 8 E¸f.E¸f. I e 11 ¦fûÕXe, 12 fûXSX I e 27 ¦fûÕXe

EUa 2 JûJf fSXf¸fQ WXbAfÜ B³f WXd±f¹ffSXûa I f ´fi¹fû¦f ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU ¸fZa

WXû³ff ±ffÜ EÀf.MXe.ER . I e ´fMX³ff MXe¸f ³fZ ·ff¦fÕX´fbSX IZ ³ff±f³f¦fSX ÀfZ °fe³f

WXd±f¹ffSX °fÀI SX I û WXd±f¹ffSX I fSX°fcÀf IZ Àff±f d¦fSXµ°ffSX dI ¹ffÜ I fSX°fcÀf

I e fOÞXe JZ´f IZ Àff±f d¦fSXµ°ffSX SXfþ Ib ¸ffSX ¹ffQU IZ ´ffÀf ÀfZ 290

I fSX°fcÀf EUa Qû ³fÕXe faQcI fSXf¸fQ dI ¹ff ¦f¹ffÜ BÀfIZ Àff±f d¸fd±fÕXZVf

Ib ¸ffSX AüSX ·fûÕXf ¸faOXÕX ·fe ´fI OÞXZ ¦f¹fZ WX`aÜ ´fcL-°ffL ³fZ Qû³fûa ³fZ f°ff¹ff dI

¸fba¦fZSX IZ fdSX¹ffSX´fbSX ÀfZ I fSX°fcÀf AüSX faQcI JSXeQI SX §fSX ÕXZ þf SXWXZ ±fZ

°ffdI ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU ¸fZa BÀfI f CX´f¹fû¦f dI ¹ff þf ÀfIZ Ü ¨fa´ff´fbÕX IZ ´ffÀf

ÀfZ d¦fSXµ°ffSX B³f Qû³fûa WXd±f¹ffSX °fÀI SXûa IZ ´ffÀf ÀfZ 50 ¦fûÕXe AüSX Qû ³fÕXe

·fe fSXf¸fQ WXbAf WX`aÜ ¸fba¦fZSX ´fbdÕXÀf ³fZ d¸fþÊf´fbSX fSXQWX ¦ffaU ¸fZa Lf´ff¸ffSXe I SX

Aa°fSXSXfáie¹f WXd±f¹ffSX °fÀI SX ¸fû. ³füVffQ CXR Ê ³fdÀf¹ff I û 15 d´fÀ°fÕX AüSX

50 I fSX°fcÀf IZ Àff±f d¦fSXµ°ffSX dI ¹ffÜ Àf¸fÀ°fe´fbSX ¸fZa ·fe ¸fûWXQe³f¦fSX ³f¦fSX

±ff³ff ³fZ dUd´f³f Ib ¸ffSX I û QZVfe I fSXffBʳf AüSX 15 I fSX°fcÀf IZ Àff±f

´fI OÞXfÜ UWX ´fMX³ff dþÕXf ¸fZa ffPÞX IZ dVfU´fbSX dfaQMXûÕXe I f d³fUfÀfe f°ff¹ff

þf°ff WX`Ü

WX°¹ff AüSX WXd±f¹ffSX °fÀI SXe I f ³fa¦ff ³ff¨f dfWXfSX IZ ´fa¨ff¹f°fe ¨fb³ffU I e

Jc³fe BffSX°f dÕXJZ¦ffÜ þø SX°f WX` ÀfSXI fSX, ´fiVffÀf³f ¨fb³ffU Af¹fû¦f AüSX

´fbdÕXÀf I û Àf£°fe °f±ff ÀfdIi ¹f°ff I f ²f³ffÕX AüSX ffWXbfÕX ´fSX AaIb Vf

ÕX¦ff³fZ I f WXfÕXfadI , ³fe°feVf Ib ¸ffSX ³fZ VfSXff faQe I SX ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU IZ

dÕX¹fZ Àfû³fZ ¸fZa ÀfbWXf¦ff I f I f¸f dI ¹ff WX`Ü A·fe °fI Af²ff Qþʳf WX°¹ff I e

§fMX³ff¹fZa WXû ¨fbI e WX`Ü d´fLÕXZ ffSX 150 ÕXû¦fûa I û þf³f ¦faUf³fe ´fOÞXe ±feÜ BÀf

ffSX IZ ¨fb³ffU ¸fZa AfSXÃf¯f IZ fQÕX°fZ ¨fIi f³fbIi ¸f IZ I fSX¯f 60 ´fid°fVf°f

³f¹fZ ¨fZWXSXZ IZ ´fQfÀfe³f WXû³fZ IZ AfÀffSX WX`Ü

ÕXcMX-JÀfûMX AüSX dUØfe¹f ASXfþIY°ff

Àfba²ffVfb Ib ¸ffS Àf°feVf

¸fWXfÕXZJfI fSX ³fZ WXfÕX WXe ¸fZa þfSXe A´f³fe dSX´fÊûMX ¸fZa ´fa¨ff¹f°fe SXfþ ÀfaÀ±ffAûa ¸fZa ÕXcMX-

JÀfûMX AüSX dUØfe¹f Ib ´fifa²f³f I û CXþf¦fSX dI ¹ff WX`Ü SXfª¹f ÀfSXI fSX ³fZ 2001 ¸fZa WXe 20

dU·ff¦fûa IZ 79 I f¹fûË I û ¦fif¸f ´fa¨ff¹f°fûa I û Àfüa´f³fZ IZ Àff±f BÀfÀfZ þbOÞXZ I d¸f¹fûÊa AüSX ²f³f

QZ³fZ I f d³f¯fʹf dÕX¹ff ±ffÜ AfQZVf ·fe WXbAf ´fSX EZÀff ³fWXea WXbAfÜ ¦fif¸f ´fa¨f´ff¹f°f, ´fa¨ff¹f°f

Àfd¸fd°f AüSX dþÕXf ´fdSX¿fQ I û Ii ¸fVf: 50:30:20 IZ A³fb´ff°f ¸fZa ²f³f d¸fÕX°fZ ±fZÜ dR SX

¹fZ 72.20 U 10 WXbAf Af 14UZa dUØf Af¹fû¦f I e dÀfR fdSXVfûa IZ °fWX°f IZ aQi ÀfZ Àfe²fZ

´fa¨ff¹f°fûa I û Vf°f-´fid°fVf°f SXfdVf d¸fÕXZ¦feÜ ³f¹fZ dUØfe¹f U¿fÊ IZ fþMX ¸fZa ´fid°f ´fa¨ff¹f°f I ¸f

ÀfZ I ¸f 80 ÕXfJ ÷ ´f¹fZ ÀfbÕX·f WXûa¦fZÜ ´ffa¨fUZa SXfª¹f dUØf Af¹fû¦f I e dÀfR fdSXVfZa IZ °fWX°f

´fi°¹fZI U¿fÊ 1000 I SXûOÞX ÷ ´f¹fZ IZ fþMXe¹f ´fifU²ff³f IZ °fWX°f 60 ´fid°fVf°f ´fiJaOX AüSX

40 ´fid°fVf°f dþÕXf I û d¸fÕX³fZ IZ AfÀffSX WX`Ü Af ÀfUfÕX ¹fWX WX` dI ´fa¨ff¹f°f d³fI f¹fûa

I f dUØfe¹f ´fifa²f³f dI °f³ff I fSX¦fSX WX`Ü

¸fWXfÕXZJI fSX I e dSX´fûÊMX I û dU²ff³f¸faOXÕX ¸fZa ´fZVf dI ¹fZ þf³fZ IZ Àff±f CXÀfIZ AfdOXÊMX

dSX´fûÊMX X ¸fZa CXNXf¹fZ ¦f¹fZ dVfI f¹f°fûa °f±ff Af´fdØf¹fûa ´fSX ÀfSXI fSX I û I fSXUfBÊ I SX³fe WXû¦feÜ

¹fWX I f¸f dU²ff³fÀf·ff I e ´fa¨ff¹f°fe SXfþ I f dþÕXf ´fdSX¿fQ Àfd¸fd°f I f Àfüa´ff þf ÀfI °ff

WX`Ü CXÀfe °fSXWX VfWXSXe d³fI f¹fûa IZ dUØfe¹f I f¹fÊI ÕXf´fûa ´fSX ¸fWXfÕXZJfI fSX I e dSX´fûÊMX X

dU²ff³f ´fdSX¿fQ I e ³f¦fSX dUI fÀf Àfd¸fd°f I û Àfüa´ff þf ÀfI °ff WX`Ü ´fdSX¿fQ IZ À±ff³fe¹f

´fifd²fI fSX ÃfZ{ IZ 24 ´fid°fd³fd²f ÀfQÀ¹f WXû°fZ WX`Ü ¸fWXfÕXZJfI fSX IZ AaIZ Ãf¯f Af´fdØf¹ffa

dR ÕXWXfÕX ³fæ fSXJf³fZ ¸fZa °fbØfe I e AfUfþ Àfe WXû ¦f¹fe WX`Ü ¸fWXfÕXZJfI fSX I e U¿fÊ

2014 I e dSX´fûÊMX X ¸fZa BÀfI f AfBʳff QZJ³fZ I û d¸fÕX°ff WX`Ü U¿fÊ 2008-09 ÀfZ 2012-

13 °fI ¸fWXfÕXZJfI fSX I f 3309 dSX´fûÊMX X¸fZa 32552 Af´fdØf¹ffa Af¹fe WX`Ü

¸f°fQf³f I e d°fd±f

¨fS¯f dþÕf ´fiJaO ¸f°fQf³f

´fWXÕXf 38 60 24 A´fi`ÕX

QcÀfSXf 38 62 28 A´fi`ÕX

°feÀfSXf 38 62 02 ¸fBÊ

¨fü±ff 37 62 06 ¸fBÊ

´ffa¨fUf 37 60 10 ¸fBÊ

LNXf 36 57 14 ¸fBÊ

Àff°fUfa 32 54 18 ¸fBÊ

AfNXUfa 29 52 22 ¸fBÊ

³füUf24 38 26 ¸fBÊ

QÀfUfa 18 27 30 ¸fBÊ

10 ¨fSX¯fûa ¸fZa WXû³fZUfÕXZ ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ffU IZ dÕXE ³ff¸ffaI ³f ´f{ QfdJÕX I SX³fZ I f I f¸f

2 ¸ff¨fÊ ÀfZ ´fifSXa·f WXû ¦f¹ff WX`Ü 16 A´fi`ÕX °fI ¨fÕXZ¦ffÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 6

A´fi`»f 2016


LØfeÀf¦fPÞ

QfÕ IZ I MûSZ ÀfZ d³fI Õf EI Àf¸¸ff³f

¸fbIZ Vf d°f½ffSe

Aþef Àfa¹fû¦f SXWXf dI þf ÀffSXf QZVf ·ffSX°f-

´ffI dIi IZ MX ¸f`¨f ¸fZa dIi IZ MXSXûa IZ ¨füIZ -Læ ûa ´fSX

´ff¦fÕX ±ff °ff ³fBÊ dQne ¸fZa LØfeÀf¦fPÞX IZ dI Àff³f

EI ³f¹ff Bd°fWXfÀf SX¨f SXWXZ ±fZÜ ´fi²ff³f¸fa{e ³fSXZ³Qi ¸fûQe

³fZ QZVf·fSX ¸fZa QfÕX IZ f¸´fSX CX°´ffQ³f IZ dÕXE

LØfeÀf¦fPÞX I û Qû I SXûOÞX ø ´f¹fZ IZ SXfáie¹f IÈ d¿f

I ¸fʯf ´fbSXÀI fSX ÀfZ ³fUfþf WX`Ü ¸fb£¹f¸fa{e OXfg. SX¸f³f

dÀfaWX °f±ff IÈ d¿f ¸fa{e fÈþ¸fûWX³f A¦fiUfÕX ³fZ ÕX¦ff°ffSX

¨fü±fe ffSX ¹fWX ´fbSXÀI fSX A´f³fZ ³ff¸f I SX°fZ WXbE JbVfe

AüSX ·fSXûÀff þ°ff¹ff dI LØfeÀf¦fPÞX Af QfÕX I f

I MXûSXf IZ ø ´f ¸fZa À±ffd´f°f WXû ¨fbI f WX`Ü

þfdWXSX WX` f²ffBÊ IZ ´fWXÕXZ WXI QfSX WX¸ffSXZ

A³³fQf°ff WX`a dþ³WXûa³fZ U`I d»´fI JZ°fe IZ ·fSXûÀfZ

QÕXWX³f I f f¸´fSX CX°´ffQ³f dI ¹ff °f±ff WXdSX¹ff¯ff,

´faþff, ¸f²¹f ´fiQZVf þ`ÀfZ SXfª¹fûa I û ´fLfOÞX°fZ WXbE

LØfeÀf¦fPÞX I û QfÕX IZ I MXûSXZ IZ °füSX ´fSX À±ffd´f°f

I SX dQ¹ffÜ SXfª¹f IZ ÀfaUZQ³fVfeÕX ¸fb£¹f¸fa{e OXfg.

SX¸f³f dÀfaWX I e QcSXúdá AüSX IÈ d¿f ¸fa{e fÈþ¸fûWX³f

A¦fiUfÕX I e I ¸fÊNX°ff ·fe BÀf ´fbSXÀI fSX IZ ¦f·fÊ ¸fZa

dL´fe WXbBÊ WX`Ü Qû³fûa I f °fWXZdQÕX ÀfZ VfbdIi ¹ffÜ ¦fbþSXZ

Ib L ¸fWXe³fZ LØfeÀf¦fPÞX IZ A³³fQf°ff IZ dÕXE

{fÀfQe·fSXZ SXWXZ WX`aÜ fZ¸füÀf¸f ffdSXVf ³fZ CX¸¸feQûa I e

R ÀfÕX ´fSX dþÀf I QSX ´ff³fe RZ SXf, CXÀfIZ ¨fÕX°fZ

dI Àff³f AUÀffQ ¸fZa ±fZÜ I Bʹfûa ³fZ Af°¸fWX°¹ff °fI

I SX ÕXe BÀfdÕXE fZ¸füÀf¸f ffdSXVf I e ¸ffSX AüSX ÀfcJZ

ÀfZ ÀfcJ ¦fE dI Àff³fûa IZ ¨fZWXSXûa I û B³f ¸fWXf³fb·ffUûa

³fZ ¦fWXSXfBÊ ÀfZ ¸fWXÀfcÀf dI ¹ffÜ Àfa·fU°f: BÀfedÕXE

LØfeÀf¦fPÞX AÕX¦f ÀfZ IÈ d¿f fþMX ´fZVf I SX³fZ UfÕXf

´fWXÕXf SXfª¹f f³ffÜ WXfÕXfadI BÀfI f R f¹fQf dI Àff³fûa

I û dI °f³ff ´fWXba¨ff, BÀfI e Vf»¹fdIi ¹ff ffQ ¸fZa I ·fe

WXû ÀfI °fe WX` dR ÕXWXfÕX ¸füI f ´feNX ±f´f±f´ff³fZ I f WX`Ü

fZBʸff³f ¸füÀf¸f AüSX Àf¸f¹f ÀfZ d¸fÕXe ÀfeJ I f

AÀfSX I WX ÕXedþE dI LØfeÀf¦fdPX¹ff dI Àff³f ³fZ

JbQ I û CXÀfe A³fbø ´f PXfÕX°fZ WXbE fWXbR ÀfÕXe¹f

JZ°fe I e AûSX I Q¸f fPÞXf¹ff WX`Ü ¹fWXfa IZ dI Àff³f

SXfe ¸füÀf¸f ¸fZa QÕXWX³fe R ÀfÕXûa I e JZ°fe I SX°fZ WX`a

°f±ff ¸fb£¹f ø ´f ÀfZ ¨f³ff, d°fUSXf (ÕXfJOÞXe), ¸fMXSX,

¸fÀfcSX, ¸fca¦f, CXOÞXQ, Ib »±fe ÀfdWX°f A³¹f R ÀfÕXZa ÕXe

þf°fe WX`Ü IÈ d¿f dU·ff¦f IZ AfaI OÞXûa I û Àf¨f ¸ff³fZa °fû

U¿fÊ 2014-15 ¸fZa 7 ÕXfJ 85 WXþfSX WX`¢MXZ¹fSX

SXI fZ ¸fZa QÕXWX³fe R ÀfÕXûa I e JZ°fe I e ¦fBÊ dþÀf¸fZ

6 ÕXfJ 55 WXþfSX ¸f`dMÑI MX³f ´f`QfUfSX d¸fÕXe þû

U¿fÊ 2013-14 I e °fbÕX³ff ¸fZa 39 ´fid°fVf°f Ad²fI

WX`Ü Af›¹fÊ dI ¹fWX f¸´fSX CX°´ffQ³f °ff Àff¸f³fZ Af¹ff

WX` þf SXfª¹f IZ 10 ÀfZ ª¹ffQf dþÕXZ AI fÕX AüSX

fZ¸füÀf¸f I e ¸ffSX ÀfZ þcÓf SXWXZ WX`aÜ dU·ff¦fe¹f ¸fa{e WXû³fZ

IZ ³ff°fZ IÈ d¿f ¸fa{e ßfe fÈþ¸fûWX³f A¦fiUfÕX dI Àff³fûa

IZ ÀfbJ-QbJ AüSX {fÀfdQ¹fûa I û Àf¸fúdá ÀfZ ¸fWXÀfcÀf

I SX SXWXZ ±fZÜ ¦fbþSXZ ¸fWXe³fZ þf QZVf I f ÀffÀfZ fOÞXf

SXfáie¹f IÈ d¿f ¸fZÕXf SXfþ²ff³fe ¸fZa Af¹fûdþ°f WXbAf °fû

CX³WXûa³fZ BÀfI e Àff±fÊI °ff À´fá I SX°fZ WXbE I WXf dI

IÈ d¿f °fI ³feI ¸fZa A·fc°f´fcUÊ fQÕXfU AüSX dUI fÀf

WXbAf WX`, ¢¹ff BÀfIZ QVfʳf AüSX ´fi¹fû¦fûa ÀfZ dI Àff³fûa

I û ¸fWXø ¸f SXWX³fZ dQ¹ff þfE? QSXAÀfÕX IÈ d¿f ¸fa{e

³fZ CXÀfe SXfÀ°fZ ´fSX d³fI ÕXZ dþÀfI e SXfWX SXfáid´f°ff

¸fWXf°¸ff ¦ffa²fe OXZPÞX Àfü ÀffÕX ´fWXÕXZ dQJfBÊ ±fe þf

¨fa´ffSX¯¹f ¸fZa ³feÕX I e JZ°fe I SX³fZ UfÕXZ dI Àff³fûa I e

QbQÊVff I û Àf¸fÓf°fZ WXbE CX³WXûa³fZ AfaQûÕX³f LZOÞXf ±ffÜ

A³³fQf°ff IZ ·ff¦¹f I û fQÕX³fZ ¸fZa f`aI , Àf¸ffþ

AüSX ÀfSXI fSX WXe fQÕX ÀfI °fZ WX`a BÀfdÕXE SX¸f³f

ÀfSXI fSX ³fZ dI Àff³f-dWX°f ¸fZa ·fSXûÀff þ¦ff³fZ UfÕXZ

A¨LZ I Q¸f CXNXfE dþ³f¸fZa dI Àff³fûa I û 300 ÷ ´fE

´fid°f déaMXÕX I e QSX ÀfZ fû³fÀf, ÕX¦f·f¦f Qû WXþfSX ¨ffSX

Àfü I SXûOÞX× ø ´fE fû³fÀf ·fb¦f°ff³f, þeSXû ´fid°fVf°f

¹ffþ QSX ´fSX IÈ d¿f F ¯f, ¸füÀf¸f Af²ffdSX°f R ÀfÕX

fe¸ff ¹fûþ³ff, ÕX§fb EUa Àfe¸ffa°f IÈ ¿fI ûa I e F ¯f

¸ffR e I f R` ÀfÕXf, ´ffa¨f WXfgÀfÊ ´ffUSX °fI IZ IÈ d¿f

´fa´fûa IZ dÕXE ÀffÕXf³ff 7500 ¹fcd³fMX °fI d³f: Vfb»I

dfþÕXe, þ`dUI JZ°fe d¸fVf³f, I f¸f²fZ³fb

dUädUôfÕX¹f I e À±ff´f³ff B°¹ffdQ ·f¦feSX±fe R` ÀfÕXZ

Àff¸f³fZ WX`aÜ ²ff³f IZ I MXûSXZ I e A±fʽ¹fUÀ±ff I û

Afþ ·fe A³³fQf°ff WXe Àfa·ffÕXZ WXbE WX`aÜ UZ WX¸ffSXe

A±fʽ¹fUÀ±ff I e SXePÞX WX`a BÀfdÕXE Afþ IZ QüSX ¸fZa

þf JZ°fe ½¹ffUÀffd¹fI ø ´f ÕXZ ¨fbI e WX` AüSX þû

ffþfSX IZ dÕXE I ¸f fd»I A´f³fe §fSXZÕXc

AfUV¹fI °ffAûa I e ´fcd°fÊ IZ dÕXE ª¹ffQf I e þf°fe

WX` °ff dI Àff³fûa I û ·f¦fUf³f ·fSXûÀfZ °fû ³fWXea LûOÞXf þf

ÀfI °ffÜ UÀ°fb°f: ´fiþ³f³f AüSX JZ°fe ¹fWXe Qû °fSXeIZ

WX`a dþ³fÀfZ EI UÀ°fb ÀfZ QcÀfSXe UÀ°fb UfÀ°fU ¸fZa ´f`Qf

WXû°fe WX`Ü BÀfZ ¦fd°f QZ³fZ IZ dÕXE EZÀfZ SXZdOXI ÕX

´fdSXU°fʳf WXe dI Àff³fûa I e °fI QeSX ÀfaUfSXZa¦fZÜ dI Àff³fûa

IZ ¨fZWXSXZ ´fSX JbVfWXfÕXe QZJ³ff WX` °fû CX³fIZ Àff¸f³fZ

dUI »´f JOÞXZ I SX³fZ WXûa¦fZÜ ÀfSXI fSX °fû CX³fI e ´ffÕXI

WX` WXe, BÀfIZ AÕXfUf CX³WXZa fZWX°fSX ffþfSX AüSX

Ia ´fd³f¹ffa QZ³fe WXûa¦fe þû CX³fI e R ÀfÕX I f Ufdþf

Qf¸f QZ ÀfIZ aÜ ¸füþcQf §fMXfMXû´f ÀfZ ffWXSX d³fI ÕX³fZ I f

¹fWXe °fû Aad°f¸f SXfÀ°ff WX`Ü AüSX WXfa, ·f¦fUf³f I f QþÊf

dIi IZ MXSX I û ³fWXea dI Àff³f I û QedþEÜ

A´fi`»f 2016 7

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


I fRc S Wû ¦f¹ff ³fVff

I ½fS ÀMûSe

VfSffaQe I e dÀf¹ffÀf°f

¹fW I Wf³fe fZd°f¹ff IZ

Ad°fdSö ´fbdÕÀf A²feÃfI

SfþZVf Ib ¸ffS I û fOÞe

Aþefû¦fSef ¸ffÕc¸f WbBÊ,

WfÕfadI þf³fI fSe QZ³fZ UfÕf

·fSûÀfZ¸faQ ±ff. C³fIZ Qµ°fS ÀfZ

¸fWþ 25 dI ¸fe QcS ÓfI Sf

¦ffaU IZ EI AfQ¸fe ³fZ A´f³fZ

§fS ¸fZa Ad°fdSö ÀfZd´MI M`aI

f³fUf¹ff ±ff °ffdI CÀf¸fZa

¦f`SI f³fc³fe Pa¦f ÀfZ JSeQe

VfSff ·fSI S SJ ÀfIZ .

Àfb. OZÀI

SXfþZVf QÕX-fÕX IZ Àff±f Lf´ff ¸ffSX³fZ ´fWXba¨f ¦fE.

UWXfa CX³WXZa EI MXaI e IZ D ´fSX ÕX¦ff ¸ff¸fcÕXe-Àff

MXfg¹fÕXZMX I f WXüþ ·fSX d¸fÕXf. AÕXfØff CXÀfI e

f¦fÕX ¸fZa ÕX¦fZ fcÀMXSX ´fa´f ³fZ AÀfÕXe ¸fI ÀfQ I e

I ÕXBÊ JûÕX Qe. ´fbdÕXÀf ³fZ CXÀfe ´fa´f I û ¨fÕXfI SX

·fcd¸f¦f°f MX`aI ÀfZ VfSXff d³fI fÕX ÕXe. ¹fWX 12,000

ÕXeMXSX I f þJeSXf ±ff, þû ¸fWXe³fZ ·fSX °fI dþÕXZ

IZ VfSXfdf¹fûa I e °fÕXf fbÓff³fZ IZ dÕXE I fR e ±ff.

EI §fOÞXZ ¸fZa SXJe ¦f`SXI f³fc³fe ·ffSX°f d³fd¸fÊ°f dUQZVfe

VfSXff (AfBE¸fER EÕX) ·fe Lf´ff ¸ffSX³fZ UfÕXZ

QÀ°fZ IZ WXf±f ÕX¦fe. ¸f¦fSX VfSXff SXJ³fZ IZ dÕXE

·fcd¸f¦f°f °fWXJf³ff f³fUf³fZ UfÕXf AfQ¸fe BaQifVf³f

ÀffWX ·ff¦f d³fI ÕX³fZ ¸fZa I f¸f¹fff SXWXf. ¹fWX Lf´ff

dfWXfSX ¸fZa QZÀfe VfSXff I e dfIi e ´fSX 1 A´fi`ÕX ÀfZ

SXûI ÕX¦f³fZ IZ °fI SXef³f °fe³f Àf~fWX ´fWXÕXZ 3

¸ff¨fÊ I û ¸ffSXf ¦f¹ff ±ff. ÕXZdI ³f BÀfÀfZ B³f

AfVfaI fAûa I e °fÀQeI WXû ¦fBÊ dI þWXfa ´fiVffÀf³f

³fVfffaQe ÕXf¦fc I SX³fZ IZ dÕXE I ¸fSX I Àf SXWXf ±ff,

UWXea AU`²f VfSXff IZ °fÀI SX ·fe ¸fûMXf ¸fb³ffR f

I ¸ff³fZ I e °f`¹ffSXe ¸fZa þbMXZ ±fZ. ffQ ¸fZa SXfª¹f ·fSX ¸fZa

°fffOÞX°fûOÞX Lf´fûa ³fZ BÀfZ AüSX ·fe ´fb£°ff I SX dQ¹ff.

AÀfÕX ¸fZa ÓfI SXf I e °fSXWX dfWXfSX IZ I BÊ ¦ffaU

³fUfQf ¸fZa ´fbdÕÀf IZ Wf±fûa þ°f I e ¦fBÊ VfSff I e fû°fÕûa I û °fWÀf-³fWÀf I S°ff fbÕOûþS

·fü¦fûdÕXI

°füSX ´fSX AüSX QcÀfSXZ dÕXWXfþ ÀfZ ·fe

³fZ´ffÕX IZ ³fþQeI WX`a. CX³fIZ SXWX³f-ÀfWX³f ´fSX

³fZ´ffÕX I e Lf´f WX`, fd³fÀf°f ´fMX³ff IZ þWXfa ¹fZ

R` ÀfÕXZ dÕXE þf°fZ WX`a dI UZ ¢¹ff d´fEa AüSX ¢¹ff ³f

d´fEa.

¸fb£¹f¸fa{e I e ffSe

dfWXfSX ¸fZa AfadVfI VfSXfffaQe WXfÕXfadI 1 A´fi`ÕX

ÀfZ ÕXf¦fc I e ¦fBÊ ±fe. BÀf¸fZa IZ UÕX QZÀfe VfSXff I e

dfIi e AüSX J´f°f ´fSX ´fffaQe ±fe, þfdI ÀfSXI fSXe

QbI f³fûa ÀfZ AfBE¸fER EÕX AüSX ´fied¸f¹f¸f dUQZVfe

VfSXff IZ I fSXûffSX I û LcMX Qe ¦fBÊ ±fe. ÕXZdI ³f

¨ffSX dQ³fûa IZ AaQSX ³fe°feVf Ib ¸ffSX ³fZ °fZþe ÀfZ d¦f¹fSX

fQÕXf AüSX 5 A´fi`ÕX ÀfZ Àfa´fc¯fÊ VfSXfffaQe I f

R SX¸ff³f Àfb³ff dQ¹ff.

¸fa¦fÕXUfSX I û I` df³fZMX f`NXI IZ ffQ ffWXSX

d³fI ÕXZ ¸fb£¹f¸fa{e ³fZ I WXf, Vfbø ¸fZa WX¸f³fZ dfWXfSX ¸fZa

¨fSX¯f-UfSX VfSXfffaQe ÕXf¦fc I SX³fZ I e ff°f Àfû¨fe

±fe. ÕXZdI ³f AfadVfI VfSXfffaQe IZ ¨ffSX dQ³fûa IZ

·fe°fSX WXe BÀfZ EZÀff þfSXQÀ°f Àf¸f±fʳf d¸fÕXf dI

WX¸f³fZ °f°I fÕX ´fi·ffU ÀfZ ´fc¯fÊ VfSXfffaQe ÕXf¦fc

I SX³fZ I f R` ÀfÕXf dI ¹ff WX`.

³fe°feVf Ib ¸ffSX IZ þ³f°ff QÕX (¹fc³ffBMXZOX) IZ

Àff±f ¦fNXfa²f³f ÀfSXI fSX ¨fÕXf SXWXZ SXfáie¹f þ³f°ff

QÕX (AfSXþZOXe) IZ EI UdSXâ ³fZ°ff IZ

¸fb°ffdfI , ÀfSXI fSX I û A¨ff³fI A´f³ff R` ÀfÕXf

BÀfdÕXE fQÕX³ff ´fOÞXf, ¢¹fûadI CXÀfZ þSXf QZSX ÀfZ

¹fWX EWXÀffÀf WXbAf dI dÀfR Ê dUQZVfe VfSXff I e

dfIi e I e Bþfþ°f QZI SX UWX A´f³fZ A¸feSXûa I f

Àf¸f±fÊI WXû³fZ I e d¸f±¹ff ²ffSX¯ff WXe ´f`Qf I SXZ¦fe.

Àfa´fc¯fÊ VfSXfffaQe ÀfZ ¸fb£¹f¸fa{e I e Bªþ°f AüSX

VfûWXSX°f ¸fZa BþfR f WXû¦ff, UWXea AffI fSXe dU·ff¦f

·fe QZÀfe VfSXff ´fSX ´fffaQe ÕXf¦fc I SX°fZ WXbE

AfBE¸fER EÕX I e dfIi e I f dWXÀfff-dI °fff

SXJ³fZ ÀfZ f¨f þfE¦ff.

¹fW I` ÀfZ WbAf

¹fWX 2015 IZ dU²ff³fÀf·ff ¨fb³ffU ÀfZ ´fWXÕXZ 9

þbÕXfBÊ I e ff°f WX`. CXÀf dQ³f ³fe°feVf Ib ¸ffSX ³fZ

´fWXÕXe ffSX VfSXfffaQe I f UfQf dI ¹ff ±ff. U`ÀfZ °fû

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 8

A´fi`»f 2016


CX³fI e LdU ¸fZWX³f°f ÀfZ ¹fûþ³ff f³ffI SX I f¸f

I SX³fZ UfÕXZ Vf£Àf I e WX` ÕXZdI ³f ¹fWX UfQf CX³WXûa³fZ

f¦f`SX dI Àfe °f`¹ffSXe IZ EI ÓfMXIZ ¸fZa I SX dQ¹ff ±ff.

AÀfÕX ¸fZa SXfª¹f ÀfSXI fSX AüSX Aa°fSXSXfáie¹f dUI fÀf

dU·ff¦f IZ EI Àfa¹fbö Af¹fûþ³f ¸fZa ßfû°ffAûa ¸fZa

f`NXe Ib L AüSX°fûa ³fZ VfSXff ´fSX ´fffaQe ÕX¦ff³fZ I e

¸ffa¦f I e ±fe. VfûSX-VfSXffZ ¸fZa ¹fWX ¸ffa¦f ³fe°feVf I û

Àfb³ffBÊ WXe ³fWXea Qe ±fe. ¸f¦fSX þf CX³WXûa³fZ A´f³fe

f¦fÕX ¸fZa f`NXZ ¸fad{¸faOXÕX IZ Àff±fe ÀfZ ff°f I e, °ff

UZ QûffSXf ¸ffBI ´fSX AfE AüSX UfQf dI ¹ff dI

A¦fSX dR SX ÀfØff ¸fZa ÕXüMXZ °fû VfSXfffaQe ÕXf¦fc I SXZa¦fZ.

I f³fûa I û ¨fb·f³fZ UfÕXe dUOXaf³ff ¹fWX WX` dI ¹fWX

³fe°feVf Ib ¸ffSX I e WXe ÀfSXI fSX ±fe, dþÀfZ A°fe°f ¸fZa

dfWXfSX ¸fZa VfSXff IZ I fSXûffSX ¸fZa ³fBÊ þf³f Rc aI ³fZ

I f ßfZ¹f dQ¹ff ¦f¹ff ±ff. 2005 ¸fZa þZOXe(¹fc)-

feþZ´fe ¦fNXfa²f³f I e ÀfSXI fSX IZ ¸fbdJ¹ff IZ °füSX

´fSX ³fe°feVf IZ ¸fb£¹f¸fa{e f³f³fZ IZ ffQ SXfª¹f

ÀfSXI fSX ³fZ AffI fSXe ³fed°f ¸fZa fQÕXfU dI ¹ff ±ff.

AüSX ¹fWX ·fe ³fe°feVf I e WXe ÀfSXI fSX ±fe, dþÀf³fZ

2006 ¸fZa dfWXfSX SXfª¹f ´fZ¹f d³f¦f¸f dÕXd¸fMXZOX I f

¦fNX³f dI ¹ff ±ff AüSX Àf·fe VfSXff d³f¸fÊf°ffAûa IZ

dÕXE BÀfe IZ þdSXE VfSXff fZ¨f³ff Ad³fUf¹fÊ I SX

dQ¹ff ±ff. BÀfIZ ffQ WXe dfWXfSX ÀfSXI fSX VfSXff I e

QbI f³fûa I f AüSX ª¹ffQf AfUaMX³f I SX³fZ ÕX¦fe ±fe

AüSX SXfþÀU ¸fZa BþfRZ IZ dÕXE CXÀf³fZ ÕXfBÀfZaÀf

R eÀf fPÞXf³fe ·fe Vfbø I SX Qe ±fe.

SûI OÞf fSÀff°fe VfSff

QZÀfe VfSXff AüSX AfBE¸fER EÕX I e dfIi e I e

fQüÕX°f dfWXfSX I f AffI fSXe SXfþÀU 2007-

08 ¸fZa 525 I SXûOÞX ÷ . ÀfZ fPÞXI SX 2015-16 ¸fZa

4,001 I SXûOÞX ÷ . ´fSX ´fWXba¨f ¦f¹ff. BÀf Àff°f ¦fb³ff

fPÞXû°fSXe ³fZ AffI fSXe Vfb»I I û SXfª¹f IZ Jþf³fZ

I û ·fSX³fZ UfÕXf ÀffÀfZ °fZþe ÀfZ fPÞX°ff dWXÀÀff f³ff

dQ¹ff. ³fe°feVf I û ÀIc ÕX I e Lf{fAûa I û

ÀffBdI ÕX QZ³fZ ÀfSXeJe A´f³fe ÕXûI d´fi¹f

I »¹ff¯fI fSXe ¹fûþ³ffAûa IZ dÕXE BÀf SXI ¸f I e

þø SX°f ±fe. ¹fWX UWX ¹fûþ³ff ±fe, dþÀf³fZ CX³WXZa

°ffSXeR AüSX UûMX dQÕXUfE. ¹fWX ±fûOÞXf-Àff

SXfgdf³fWXbOX ÀfSXeJf I fSX³ff¸ff ±ff, dþÀf¸fZa ÀfSXI fSX

VfSXff ´fiZd¸f¹fûa ÀfZ I SXûa ¸fZa UÀfcÕXe ¦fBÊ SXI ¸f I û

Àff¸ffdþI I »¹ff¯f ¹fûþ³ffAûa I e Vf¢ÕX ¸fZa Af¸f

ÕXû¦fûa I û ÕXüMXf SXWXe ±fe.

AÀfÕX ¸fZa 2015-16 ¸fZa SXfª¹f IZ 30,875

I SXûOÞX ÷ . IZ Ib ÕX SXfþÀU ¸fZa 12.95 R eÀfQe

¹fû¦fQf³f AffI fSXe Vfb»I I f ±ff. AIZ ÕXZ QZÀfe

VfSXff ÀfZ 2,159 I SXûOÞX ÷ . I f AffI fSXe Vfb»I

UÀfcÕXf ¦f¹ff ±ff. BÀf¸fZa dfIi e I SX Àfa¦fiWX I û ·fe

þûOÞX ÕXZa °fû ÕX¦f°ff WX` dI VfSXfffaQe ÀfZ ÀfSXI fSX

I û °fI SXef³f 5,027 I SXûOÞX ÷ . I e ¨f´f°f

ÕX¦fZ¦fe, þû Ib ÕX SXfþÀU I f 16 R eÀfQe ÀfZ ·fe

ª¹ffQf WX`.

°ffþf WfÕf°f

BÀfIZY ffUþcQ ³fe°feVf Jþf³fZ ´fSX ¹fWX ¸ffSX

ÀfWX³fZ IYû °f`¹ffSX WX`a. ³fE dQVff-d³fQÊZVfûa ³fZ

dfWXfSX IYe Àf·fe 5,446 ´faþeIÈY°f d³fþe

VfSXff QbIYf³fûa IYû °ffÕXf OXfÕX³fZ IZY dÕXE

¸fþfcSX IYSX dQ¹ff WX`. B³f¸fZa QZÀfe VfSXff IZY

IYfSXûffSX ¸fZa ÕX¦fe 2,471 QbIYf³fZa ·fe Vffd¸fÕX

WX`a. BÀfIZY AÕXfUf Af UZ 650 ÀfSXIYfSXe

QbIYf³fZa ·fe ³fWXea JbÕXZa¦fe, dþ³WXZa ÀfSXIYfSX ³fZ

AÕX¦f ÀfZ AfBE¸fERYEÕX IYe dfIiYe IYf

dþ¸¸ff Àfüa´ff ±ff.

Àfa´fc¯fÊ VfSXfffaQe IZY ³fe°feVf IZY R`YÀfÕXZ ³fZ

d·f³³f °fSXWX IYe VfSXff IYû ÕXZIYSX AÕX¦f-

AÕX¦f °fSXWX IYf ½¹fUWXfSX IZY feþZ´fe IZY

AfSXû´f IYû WXfÕXfadIY ·fû±fSXf IYSX dQ¹ff WX`,

¸f¦fSX CX³fIYe ¨fb³fü°fe Af AüSX fPÞX ¦fBÊ WX`.

30 ¸ff¨fÊ IYû dU²ff³fÀf·ff ¸fZa fûÕX°fZ WXbE

³fe°feVf ³fZ A´f³fe ³fBÊ AffIYfSXe ³fed°f ¸fZa

Àf£°f Àfþf AüSX B³fÀffd³f¹f°f IYf dþIiY

dIY¹ff. BÀf¸fZa AU`²f VfSXff ÀfZ ¸fSX³fZ UfÕXûa IZY

´fdSXUfSXûa IYû WXþÊf³ff AüSX ³fVfZ ¸fZa þIYOÞXZ

ÕXû¦fûa IYû ÀfWXf¹f°ff QZ³fZ IYe ff°f IYWXe ¦fBÊ WX`.

ÀffÀfZ fOÞe ¨fb³fü°fe

I ½fS ÀMûSe

d´fLÕXZ WXe ¸fWXe³fZ dfWXfSX ³fZ 101 ÀffÕX IZ ffQ

A´f³fZ AffI fSXe d³f¹f¸fûa ¸fZa ·fe ÀfaVfû²f³f dI ¹ff.

BÀf¸fZa VfSXfffaQe IZ I f¹fQûa I f CXna§f³f I SX³fZ IZ

dÕXE Àf£°f þb¸fÊf³ff AüSX ÀfþfEa þûOÞXe ¦fBÊ WX`a,

dþ³f¸fZa ¸fü°fûa I e UþWX f³f³fZ UfÕXZ ¦f`SXI f³fc³fe

VfSXff d³f¸fÊf°ffAûa I û Àfþf-E-¸fü°f ·fe Vffd¸fÕX

WX`. ¸f¦fSX þf °fI B³WXZa ÕXf¦fc I SX³fZ UfÕXe AÀfSXQfSX

¸fVfe³fSXe ³f WXû, °ff °fI EZÀfe Àfþf Àf¨f¸fb¨f ÕXû¦fûa

I û OXSXf ´ffE¦fe, BÀfI e Àfa·ffU³ff I ¸f WXe WX`.

³fe°feVf IZ dÕXE ÀffÀfZ fOÞXe ¨fb³fü°fe AÕXfØff ¹fWX

WX` dI ¹fWX ´fffaQe CX³WXZa CXÀfe ½¹fUÀ±ff ÀfZ ÕXf¦fc

I SXUf³fe WX`, þû ´fWXÕXZ B°f³fe fOÞXe ¨fb³fü°fe IZ

Àff¸f³fZ ¸fbdVI ÕX ÀfZ WXe JSXe CX°fSXe WX`. dfWXfSX

´fbdÕXÀf ´fSX fWXb°f ª¹ffQf d³f·fÊSX°ff WXe ÀffÀfZ fOÞXe

I ¸fþûSXe f³fI SX Àff¸f³fZ Af ÀfI °fe WX`, þû Af¸f

A´fSXf²fûa I e SXûI ±ff¸f ¸fZa ·fe fbSXe °fSXWX ³ffI f¸f

SXWXe WX`. BÀfÀfZ ·fe fQ°fSX ¹fWX dI þf dfWXfSX ¸fZa

QZÀfe VfSXff I e dfIi e AüSX J´f°f ´fSX I f³fc³f³f

SXûI ³fWXea ±fe, °ff ·fe AU`²f AüSX þWXSXeÕXe VfSXff

I e UþWX ÀfZ ·fe¿f¯f {fÀfdQ¹ffa WXbBÊ WX`a. 2012 ¸fZa

þWXSXeÕXe VfSXff ÀfZ þbOÞXe dÀfÕXdÀfÕXZUfSX §fMX³ffAûa

¸fZa dfWXfSX ¸fZa 26 ÀfZ ª¹ffQf ÕXû¦fûa ³fZ A´f³fe þf³f

¦faUfBÊ ±fe.

þWXfa °fI ´fffaQe ÕXf¦fc I SX³fZ I e ff°f WX` °fû ¹fWX

WXI eI °f Ad²fI fdSX¹fûa IZ Àff¸f³fZ ¸fbaWX ffE JOÞXe

WX` dI dfWXfSX IZ 38 ¸fZa ÀfZ 22 dþÕXZ ³fZ´ffÕX, ¹fc´fe,

A´fi`»f 2016 9

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


ÓffSXJaOX AüSX ´fd›¸f fa¦ffÕX I e Àfe¸ffAûa ÀfZ ÀfMXZ

WXbE WX`a, þWXfa VfSXff ´fSX I ûBÊ ´fffaQe ³fWXea WX`. ·ffSX°f

AüSX ³fZ´ffÕX IZ fe¨f 1,800 dI ¸fe ÕXafe AüSX

JbÕXe ÀfSXWXQ ´fSX BÀfZ ÕXf¦fc I SX³ff JfÀff ¸fbdVI ÕX

WXû¦ff, þWXfa Af³fZ-þf³fZ IZ A³fd¦f³f°f JbÕXZ SXfÀ°fZ

WX`a.

BÕXZ¢MÑfgd³f¢Àf ÀfZ ÕXZI SX ³fVfeÕXe QUfAûa AüSX

VfSXff °fI , faQcI ûa ÀfZ ÕXZI SX ³fI ÕXe ¸fbQif °fI -

AüSX WXfÕX IZ dQ³fûa ¸fZa QWXVf°f¦fQÊ °fI ·fe-BÀfe

ÀfSXWXQ ÀfZ QfdJÕX WXû°fZ SXWXZ WX`a.

VfSXfffaQe °fÀI SXûa IZ dÕXE BÊäSX IZ USXQf³f ÀfZ

I ¸f ³fWXea WX`. EZÀfZ ¸fZa dfWXfSX ´fbdÕXÀf ÀfZ BÀfI e

³ffI ffaQe I SX³fZ I e CX¸¸feQ I SX³ff, ¹fWXfa °fI dI

Àfe¸ff ÀfVfÀ{ fÕX IZ ÀfdIi ¹f ÀfWX¹fû¦f IZ Àff±f

·fe, £¹ffÕXe ´fbÕXfU ´fI f³ff WXe WXû¦ff. WXI eI °f ¹fWX

WX` dI ³fVfffaQe QZVf ·fSX ¸fZa Af¸f °füSX ´fSX ³ffI f¸f

SXWXe WX` AüSX BÀfI e UþWX WX` ·fiá AR ÀfSXûa,

´fbdÕXÀf, °fÀI SXûa AüSX AU`²f VfSXff IZ

I fSXûffdSX¹fûa I e ÀffaNX¦ffaNX, dþ³WXûa³fZ Af´fÀf ¸fZa

WXf±f d¸fÕXfI SX ½¹fUÀ±ff I û °ffI ´fSX ²fSX dQ¹ff WX`.

QZÀfe VfSXff ´fSX ´fffaQe ÀfZ ÀfZWX°f I û ÕXZI SX ·fe

¦fWXSXe d¨fa°ffEa ´f`Qf WXû ÀfI °fe WX`a, ¢¹fûadI

VfSXffJûSXûa I e fOÞXe °ffQfQ Af dUI »´f IZ °füSX

´fSX °ffOÞX IZ SXÀf I û ÀfOÞXfI SX f³ffBÊ ¦fBÊ V°ffOÞXeйf

(WXfÕXfadI BÀfI e dfIi e ´fSX ´fffaQe ÕX¦ff Qe ¦fBÊ

WX`) AüSX QcÀfSXe I ¸f d³f¦fSXf³fe UfÕXe QZÀfe VfSXff

AüSX °ffOÞXe I f ÷ J I SX ÀfI °fe WX`. WXfÕXfadI

ÀfSXI fSX ³fZ °ffOÞXe I e ÀffUÊþd³fI dfIi e ´fSX ·fe

´fid°ffa²f ÕX¦ff dQ¹ff WX`.

´fWXÕXZ ·fe ÕX¦fe ´fffaQe

dfWXfSX ¸fZa VfSXfffaQe I f ¸füþcQf QüSX ³fVfffaQe IZ

Àff±f SXfª¹f I e QcÀfSXe ¸fbNX·fZOÞX WX`. ´fWXÕXe ffSX

1976 ÀfZ 1979 IZ fe¨f dQUa¦f°f Àf¸ffþUfQe

¸fb£¹f¸fa{e I ´fÊcSXe NXfIb SX IZ I f¹fI ÊfÕX ¸fZa ´fffaQe

ÕX¦fe ±fe. CX³fIZ ffQ ¸fb£¹f¸fa{e f³fZ SXf¸f ÀfbaQSX QfÀf

³fZ Rb °fÊeÊ ÀfZ UWX R` ÀfÕXf Uf´fÀf ÕXZ dÕX¹ff ±ff. CXÀf

Uö VfSXfffaQe UfadL°f AÀfSX OXfÕX³fZ ¸fZa ³ffI f¸f

SXWXe ±fe ¢¹fûadI ´fiVffÀf³f BÀfIZ dÕXE °f`¹ffSX ³fWXea

±ff.

ÕfJûa I e °ffQfQ ¸fZa VfSffe

dfWXfSX ¸fZa VfSXff ´fe³fZ UfÕXûa I e d¦f³f°fe I f I ûBÊ

Afd²fI fdSXI OXfMXf °fû ¸füþcQ ³fWXea WX` ´fSX 2010-

11 IZ ·ffSX°f IZ ÀffÕXf³ff ÀUfÀ±¹f ÀfUÊZ

(EE¨fEÀf) ÀfZ þø SX Ib L þf³fI fSXe d¸fÕX°fe WX`.

BÀfIZ ¸fb°ffdfI , dfWXfSX IZ 9.5 R eÀfQe U¹fÀI

VfSXff ´fe³fZ IZ AfQe ±fZ, dþ³f¸fZa 15 ÀffÕX ÀfZ D ´fSX

IZ Af¹fb Àf¸fcWX I e AüSX°fZa ·fe Vffd¸fÕX ±fea. BÀf¸fZa

VfSXff ´fe³fZ IZ AfQe AfQd¸f¹fûa (15 ÀffÕX AüSX

CXÀfÀfZ Ad²fI Af¹fb Àf¸fcWX IZ ) I e °ffQfQ ÀffÀfZ

ª¹ffQf 18.1 R eÀfQe ±fe. IZ UÕX 0.7 R eÀfQe

AüSX°fZa VfSXff I e AfQe ±fea. 2011 I e þ³f¦f¯f³ff

IZ AfaI OÞXûa IZ ¸fb°ffdfI , dfWXfSX ¸fZa 15 ÀffÕX

AüSX CXÀfÀfZ D ´fSX IZ Af¹fb Àf¸fcWX IZ

2,49,45,051 ´fb÷ ¿f WX`a. BÀfIZ fSXA¢Àf A¦fSX

ÀUfÀ±¹f ÀfUÊZ IZ AfaI OÞXûa I û SXJI SX QZJZa

dfWXfSX ¸fZa °fI SXef³f 44 ÕXfJ ÕXû¦f VfSXff IZ

AfQe WX`a. A±fVfÊfÀ{ IZ ÀfZUfd³fUÈØf ´fiûRZ ÀfSX OXfg.

E³f.IZ . ¨ff`²fSXe I WX°fZ WX`a, ´fe³fZ UfÕXûa I e °f¦fOÞXe

¸füþQc¦fe, Àff±f WXe R eIZ ´fOÞX ¨fbIZ Àff¸ffdþI

¸fc»¹fûa AüSX SXûI ±ff¸f IZ I ¸fþûSX °fa{ I f ¸f°fÕXf

¹fWX WX` dI Ad²fI fdSX¹fûa I û Àf¸fÓff³fZ-fbÓff³fZ AüSX

I OÞXfBÊ fSX°f³fZ IZ d¸fÕXZ-þbÕXZ CX´ff¹fûa I f ÀfWXfSXf

ÕXZ³ff ´fOÞXZ¦ff.

VfSfffaQe I e dÀf¹ffÀf°f

Ib ÕX d¸fÕXfI SX, BÀf R` ÀfÕXZ ÀfZ ³fe°feVf I û A´f³fe

þfd°f¦f°f ffOÞXZfaQe ÀfZ d³fSX´fZÃf þf³f ´fOÞX°fe ¸fdWXÕXf

¸f°fQf°ffAûa I f Àf¸f±fʳf f³ffE SXJ³fZ ¸fZa ¸fQQ d¸fÕX

ÀfI °fe WX`. ¹fWX UûMX f`aI CX³WXûa³fZ 2005 ¸fZa ÀfØff

¸fZa Af°fZ WXe I f¹f¸f I SX dÕX¹ff ±ff AüSX ffQ ¸fZa

°f¸ff¸f ¨fb³ffUe CX°ffSX-¨fPÞXfUûa IZ QüSXf³f ·fe BÀfZ

Jcf ´ffÕXf-´fûÀff. ³fe°feVf UfI BÊ dfWXfSX IZ ´fWXÕXZ

dÀf¹ffÀf°fQfa WX`a, dþ³WXûa³fZ EI JfÀf °ffIZ IZ °füSX

´fSX ¸fdWXÕXfAûa IZ ffSXZ ¸fZa Àfû¨ff AüSX CX³WXZa AfUfþ

AüSX ´fWX¨ff³f Qe. ÀfØff ¸fZa Af³fZ IZ ffQ ÀfZ WXe

³fe°feVf ³fZ dfWXfSX IZ ´fb÷ ¿f ÀfØff°¸fI Àf¸ffþ I û

ffI f¹fQf ¨fb³fü°fe Qe WX` AüSX ´fa¨ff¹f°fûa ¸fZa AüSX°fûa

I û 50 R eÀfQe AfSXÃf¯f I e Àfü¦ff°f Qe.

³fVff¸fbö dfWXfSX I e ´fZVfI Vf VfSXff IZ VfüI e³fûa

I û ³ffSXfþ I SX ÀfI °fe WX` ÕXZdI ³f þfd°f¹fûa I e

ffOÞXZfaQe ¸fZa faMXZ dfWXfSX ¸fZa BÀfI e I ûBÊ Àfa·ffU³ff

³fWXea WX` dI I ûBÊ ·fe ´fb÷ ¿f ¸f°fQf°ff dÀfR Ê BÀfdÕXE

EI ´ffMXeÊ IZ dJÕXfR ¹ff WXI ¸fZa UûMX QZ¦ff ¢¹fûadI

CXÀf³fZ VfSXfffaQe I f UfQf dI ¹ff WX`.

VfSXffJûSXe I e ¢¹ff Àff¸ffdþI I e¸f°f ¨fbI f³fe

´fOÞX°fe WX`, BÀfZ ´fMX³ff ¸fZa ³ffÕXaQf ¸fZdOXI ÕX I fgÕXZþ

IZ ³fVff¸fbdö IZ aQi ¸fZa QZJf þf ÀfI °ff WX`. ´f¨¨feÀf

ÀffÕX I f §f³fV¹ff¸f CXÀfZ ffWXSX þf³fZ ÀfZ SXûI SXWXZ Qû

ÀfbSXÃff ¦ffOXûÊa I û ²f¸fI f SXWXf WX`.

´fWXÕXZ OXfMXf EaMÑe Afg´fSXZMXSX I f I f¸f

I SX SXWXf §f³fV¹ff¸f 15,000 ÷ . ¸fWXe³ff I ¸ff°ff

±ff. ¸f¦fSX ¨ffSX ¸fWXe³fZ ´fWXÕXZ VfSXff I e ÕX°f I e

UþWX ÀfZ CXÀfI e ³füI SXe ¨fÕXe ¦fBÊ. VffQeVfbQf AüSX

Qû f¨¨fûa IZ BÀf d´f°ff I û CXÀfI f ´fdSXUfSX

þfSXQÀ°fe BÀf IZ aQi ¸fZa ÕXf¹ff. þf IZ aQi IZ ³fûOXÕX

AR ÀfSX OXfg. Àfa°fû¿f CXÀfZ QUfBÊ I e JbSXfI QZ SXWXZ

±fZ, UWX CX³fÀfZ fÀf AfdJSXe ffSX ±fûOÞXe-Àfe VfSXff

QZ³fZ I e ¦fbþfdSXVf I SX SXWXf ±ff.

IZ aQi ¸fZa EZÀfZ 21 ¸fSXeþ WX`a. CX³WXZa feMXf AUSXû²fI

°fû

I ½fS ÀMûSe

QUfB¹ffa Qe þf SXWXe WX`a °ffdI CX³WXZa ³feaQ Af þfE

AüSX CX³fI e ¸ffaÀf´fZdVf¹fûa AüSX dQ¸ff¦f I û Ib L

AfSXf¸f d¸fÕXZ, þfdI UZ ¸fdQSXf ¨ffWX°fZ WX`a, ¸fbdö

³fWXea. ³fe°feVf IZ dfWXfSX ¸fZa BÀf ¸fdQSXf I f d¸fÕX³ff

WXe Af ¸fbdVI ÕX WXû³fZ þf SXWXf WX`.

·ffS°fe¹f C´f¸fWfõe´f ¸fZa VfSff

´fS I Wfa-I Wfa AüS dI °f³fe

´fffaQe Õf¦fc W`

·ffSX°f ¸fZa VfSXff I f I fR e dQÕX¨fÀ´f Bd°fWXfÀf SXWXf

WX` ÕXZdI ³f SXfª¹f IZ VfSXff IZ ÀfZU³f AüSX CX°´ffQ³f

´fSX d³f¹fa{¯f I e UI fÕX°f I SX³fZ UfÕXûa AüSX

VfSXfffaQe I e °fSXR QfSXe I SX³fZ UfÕXûa IZ fe¨f

fWXÀf Afþ IZ QüSX ¸fZa WXe Vfbø WXbBÊ WX`. ÀffÀfZ ´fWXÕXZ

1878 ¸fZa ffg¸fZ ´fiZdÀfOXZaÀfe ¸fZa AI fSXe I f³fc³f IZ

°fWX°f AffI fSXe d³f¹f¸f³f ÕXf¦fc dI ¹ff ¦f¹ff ±ff

dþÀfI f CXïZV¹f, þ`Àff dI EI dUõf³f f°ff°fZ WX`a,

VfSXff IZ ³¹fc³f°f¸f ÀfZU³f IZ þdSXE Ad²fI °f¸f

SXfþÀU CX¦ffWX³ff ±ff. AfþfQe ÀfZ ´fWXÕXZ Aa¦fiZþe

WXbIc ¸f°f I û BÀfIZ þdSXE þû SXfþÀU d¸fÕX°ff ±ff,

CXÀfIZ ¸fïZ³fþSX ¹fWX ÕXfdþ¸fe WXe ±ff dI 1905

IZ QüSX ¸fZa VfSXff I f fdWX¿I fSX I SX³ff ÀUQZVfe

AfaQûÕX³f I f ¸fWX°U´fc¯fÊ dWXÀÀff f³f ¦f¹ff.

VfSXfffaQe I e BÀfe ¸ffa¦f I û Af¦fZ fPÞXf¹ff ·ffSX°fe¹f

SXfáie¹f I fa¦fiZÀf IZ ´fWXÕXZ ´fifa°fe¹f ¸fa{fÕX¹fûa ³fZ.

1930 °fI I BÊ ´fifa°fûa ¸fZa d³f¿fZ²f fûOXÊ AüSX

Àfd¸fd°f¹ffa f³f ¨fbI e ±fea þû BÀf I f³fc³f I û ÕXf¦fc

I SX°fe ±fea AüSX dþ³WXûa³fZ VfSXff IZ ÀfZU³f I e

A³fb¸fd°f IZ UÕX ¦f`SX-EdVf¹ffBÊ ¹ff Àf`³¹f fÕXûa IZ

ÀfQÀ¹fûa (ffg¸fZ, ¸f²¹f ´fifa°fûa AüSX fSXfSX) ¹ff dR SX

CX³f ÕXû¦fûa I û Vþû ¸fbÀfÕX¸ff³f ³fWXea ±fZ (dfWXfSX IZ

Ib L dWXÀÀfûa ¸fZa) QZ SXJe ±fe.

ÀU°fa{ ·ffSX°f ¸fZa, A³fZI SXfª¹fûa ³fZ VfSXfffaQe ÕXf¦fc

I SX Qe AüSX ¹fûþ³ff Af¹fû¦f ³fZ QcÀfSXe ´fa¨fU¿fÊe¹f

¹fûþ³ff IZ °fWX°f A´fi`ÕX 1958 °fI ´fcSXZ QZVf ¸fZa

³fVfffaQe I f ÕXùf °f¹f dI ¹ff. CXÀf D a¨fZ ÕXùf IZ

CXÕXMX ª¹ffQf°fSX SXfª¹fûa ³fZ VfSXff I e J´f°f ´fSX

ÕX¦fe ´fffadQ¹ffa WXMXf Qea.

Afþ ¦fbþSXf°f IZ AÕXfUf dfWXfSX ·fe VfSXff ´fSX

´fc¯fÊ ´fid°ffa²f UfÕXf SXfª¹f f³f ¨fbI f WX`. ³f¦ffÕX`aOX ¸fZa

QVfI ûa ÀfZ ¹fWX ´fid°ffa²f ÕXf¦fc WX` ÕXZdI ³f ¹fWX I f³fc³f

¹fWXfa I OÞXfBÊ ÀfZ ÕXf¦fc WXe ³fWXea WXû SXWXf WX`. ´fid°ffa²f °fû

¸fd¯f´fbSX ¸fZa ·fe WX` ÕXZdI ³f BÀfIZ ´fWXfOÞXe dþÕXûa I û

BÀf I f³fc³f ÀfZ LcMX d¸fÕXe WXbBÊ WX`. d¸fþûSX¸f ¸fZa IZ UÕX

500 ÷ . °fI I e VfSXff JSXeQe þf ÀfI °fe WX`,

fa¦ffSXf¸f I û LûOÞXI SX ´fcSXZ ÕXÃfõe´f ¸fZa VfSXff ´fSX

´fid°ffa²f WX` AüSX IZ SXÕX I f QfUf WX` dI SXfª¹f ¸fZa

(°ffOÞXe AüSX 27 ´ffa¨f dÀf°ffSXf ffSXûa I û LûOÞXI SX)

¨fSX¯ffð VfSXfffaQe ÕXf¦fc I e þf SXWXe WX`.

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 10

A´fi`»f 2016


d½fOaf³ff

´fcSf WbAf ³fe°feVf I f Àf´f³ff, I ¸f WbBÊ VfSfdf¹fûa I e Àfa£¹ff

EI AûSX þWXfa dfWXfSX ÀfSXI fSX EI A´fi`ÕX ÀfZ

SXfª¹f ¸fZa VfSXfffaQe I SX³fZ I e °f`¹ffSXe I SX SXWXe WX`,

UWXea EI ÀfUÊZÃf¯f ¸fZa JbÕXfÀff WXbAf WX` dI ¹fWXfa ³f

IZ UÕX ´fb÷ ¿f, fd»I ¸fdWXÕXfEa ·fe VfSXff I f ÀfZU³f

I SX°fe WX`aÜ U`ÀfZ ÀfSXI fSX ³fZ VfSXff ÀfZU³f I SX³fZ UfÕXûa

IZ BÕXfþ AüSX VfSXff I e ÕX°f LbOÞXf³fZ I e ½¹fUÀ±ff

I e WX`Ü BÀfIZ dÕXE ÀfSXI fSX SXfª¹f ¸fZa 39 ³fVff

dU¸fbdö IZ aQi À±ffd´f°f dI E WX`aÜ

·ffSX°f ÀfSXI fSX IZ ÀUfÀ±¹f EUa ´fdSXUfSX

I »¹ff¯f ¸fa{fÕX¹f õfSXf U¿fÊ 2015-16 ¸fZa I SXfE

¦fE SXfáie¹f ´fdSXUfSX ÀUfÀ±¹f ÀfUÊZÃf¯f-¨ffSX

(E³fER E¨fEÀf-4) IZ A³fbÀffSX, SXfª¹f ¸fZa I SXef

29 ´fid°fVf°f ´fb÷ ¿f VfSXff I f ÀfZU³f I SX°fZ WX`a, þfdI

0-2 ´fid°fVf°f ¸fdWXÕXfEa ·fe VfSXff I f §fcaMX WXÕXI ÀfZ

³fe¨fZ CX°ffSX°fe WX`aÜ

IZ aQie¹f ÀUfÀ±¹f EUa ´fdSXUfSX I »¹ff¯f ¸fa{fÕX¹f

IZ dÕXE ¹fWX ÀfUÊZÃf¯f EIZ OX¸fe AfgR ¸f`³fZþ¸fZaMX

ÀMXOXeþ (EE¸fEÀf) AüSX BadOX¹f³f BaÀMXeMXйfcMX AfgR

WXZ»±f ¸f`³fZþ¸fZaMX dSXÀf¨fÊ (AfBÊAfBÊE¨fE¸fAfSX) ³fZ

16 ¸ff¨fÊ ÀfZ Qû A¦fÀ°f 2015 IZ fe¨f dI ¹ff ±ffÜ

BÀfIZ dÕXE Ib ÕX 36,772 §fSX I e 45 WXþfSX 812

¸fdWXÕXfAûa AüSX 5,431 ´fb÷ ¿fûa ÀfZ Àfa´fI Ê dI ¹ff

¦f¹ffÜ

15 ÀfZ 49 U¿fÊ IZ CX¸fi IZ fe¨f ´fb÷ ¿fûa AüSX

¸fdWXÕXfAûa IZ fe¨f I SXfE ¦fE ÀfUÊZÃf¯f IZ

¸fb°ffdfI , dfWXfSX ¸fZa I SXef 29 ´fid°fVf°f ´fb÷ ¿f

þfdI 0.2 ´fid°fVf°f ¸fdWXÕXfEa VfSXff I f ÀfZU³f

I SX°fe WX`aÜ

BÀf ÀfUÊZÃf¯f IZ A³fbÀffSX, 26-2 ´fid°fVf°f

VfWXSXe ´fb÷ ¿f AüSX 29-5 ´fid°fVf°f ¦fif¸fe¯f ÃfZ{ûa IZ

´fb÷ ¿f VfSXff I f ÀfZU³f I SX°fZ WX`aÜ BÀfe °fSXWX 0-2

´fid°fVf°f VfWXSXe ÃfZ{ ÀfZ Af³fZ UfÕXe ¸fdWXÕXfEa AüSX

0-3 ´fid°fVf°f ¦fif¸fe¯f ÃfZ{ ÀfZ Af³fZ UfÕXe ¸fdWXÕXfEa

VfSXff I f ÀfZU³f I SX°fe WX`aÜ

WXfÕXfadI SXfWX°f UfÕXe ff°f WX` dI d´fLÕXZ 10

U¿fÊû I e °fbÕX³ff ¸fZa VfSXff ÀfZU³f I SX³fZ UfÕXûa ¸fZa I ¸fe

AfBÊ WX`Ü U¿fÊ 2005-2006 ¸fZa I SXfE ¦fE ÀfUÊZÃf¯f

IZ ¸fb°ffdfI , dfWXfSX ¸fZa 34-9 ´fid°fVf°f ´fb÷ ¿f °f±ff

1-0 ´fid°fVf°f ¸fdWXÕXfEa VfSXff I f ÀfZU³f I SX°fe ±feaÜ

B²fSX, SXfª¹f ¸fZa VfSXfffaQe I û ÕXZI SX ÀfSXI fSX ³fZ

AfUV¹fI ÀffSXe °f`¹ffdSX¹ffa I SX ÕXe WX`aÜ SXfª¹f IZ ¸fô

EUa d³f¿fZ²f ¸fa{e AQbÕX þÕXeÕX ¸fÀ°ff³f ³fZ f°ff¹ff

dI EI A´fi`ÕX ÀfZ QZÀfe VfSXff f³ff³fZ, fZ¨f³fZ U

ÀfZU³f I SX³fZ ´fSX ´fc¯fÊ ´fid°ffa²f ÕX¦fZ¦ffÜ BÀfIZ ´fWXÕXZ

31 ¸ff¨fÊ I û QZÀfe VfSXff IZ Àf·fe NXZIZ faQ WXû

þfEa¦fZÜ

CX³WXûa³fZ f°ff¹ff dI JbQSXf QbI f³fûa ¸fZa Àf·fe QZÀfe

U ¸fÀffÕXZQfSX VfSXff CX´fÕX²f WXû¦fe, CX³WXZa UedOX¹fû

I` ¸fSXZ I e d³f¦ffWX ¸fZa ³fá I SX dQ¹ff þfE¦ffÜ BÀfIZ

Àff±f WXe dUQZVfe VfSXff U Ia ´fûdþMX VfSXff I e

QbI f³fûa ¸fZa 31 I e SXf°f I û f¨fZ WXbE VfSXff I û

ÀfeÕXfaQ I SX dfWXfSX SXfª¹f UZfSXZþ I SX´fûSXZVf³f

dÕXd¸fMXZOX IZ ¦fûQf¸f I û Uf´fÀf JSXeQ³fZ IZ dÕXE

WXÀ°f¦f°f I SX dQ¹ff þfE¦ffÜ

BÀf fe¨f dfWXfSX ¸fZa VfSXfdf¹fûa IZ BÕXfþ IZ dÕXE

150 d¨fdI °ÀfI ûa I f ¨f¹f³f dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü BÀfIZ

dÕXE ´fi°¹fZI ¸fZdOXI ÕX I ÕXZþ AÀ´f°ffÕX AüSX

dþÕXf AÀ´f°ffÕXûa ¸fZa CX´f¨ffSX I e ½¹fUÀ±ff I e ¦fBÊ

WX`Ü ´fMX³ff ¸fZa ³ffÕXaQf ¸fZdOXI ÕX I ÕXZþ AÀ´f°ffÕX

(E³fE¸fÀfeE¨f) ¸fZa V³fVff dU¸fbdö IZ aQiV ¸fZa

VfSXfdf¹fûa I f CX´f¨ffSX WXû¦ffÜ

³fVff dU¸fbdö IZ aQi IZ SXfª¹f I f¹fÊIi ¸f

´fQfd²fI fSXe OXfg. E³f. IZ dÀf³WXf I WX°fZ WX`a, ¿fifª¹f ¸fZa

39 ³fVff dU¸fbdö IZ aQi À±ffd´f°f dI E ¦fE WX`aÜ ´fi°¹fZI

dþÕXf AÀ´f°ffÕX ¸fZa 10 fZOX I f UfOXÊ f³ff¹ff ¦f¹ff

WX`Ü UfOXÊ ¸fZa ·f°fÊe WXû³fZ UfÕXZ ¸fSXeþûa I f CX´f¨ffSX

AÀ´f°ffÕXûa IZ CX´ff²feÃfI ûa I e QZJSXZJ ¸fZa WXû¦ffÜ

¸fZdOXI ÕX I ÕXZþûa ¸fZa UfOXÊ ¸f³fûd¨fdI °Àff dU·ff¦f IZ

A²fe³f SXJf ¦f¹ff WX`Ü

CX³WXûa³fZ f°ff¹ff dI Qû ¸ffWX ´fcUÊ dfWXfSX IZ

OXfg¢MXSXûa I û ³fBÊ dQne AüSX fa¦fÕXbø ¸fZa ³fVfZ ÀfZ

´fedOÞX°f ÕXû¦fûa IZ CX´f¨ffSX AüSX VfSXff I e ÕX°f

LûOÞXf³ff I f ´fidVfÃf¯f dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü ´fidVfdÃf°f OX¢MXSX

SXfª¹f IZ Àf·fe dþÕXf AÀ´f°ffÕXûa AüSX ¸fZdOXI ÕX

I ÕXZþ AÀ´f°ffÕXûa ¸fZa °f`³ff°f I SX dQE ¦fE WX`aÜ

´fi±f¸f ¨fSX¯f ¸fZa VfSXff ´fe³fZ UfÕXûa I f CX´f¨ffSX

dI ¹ff þf³ff WX`Ü VfSXff ÀfZ WXû³fZ UfÕXe fe¸ffdSX¹ffa

JfÀfI SX dI OX³fe, ÕXeUSX, ùQ¹f AfdQ I f CX´f¨ffSX

dI ¹ff þfE¦ffÜ dUVfZ¿fÄf CX³WXZa VfSXff LûOÞXf³fZ IZ dÕXE

¸f³fûU`Äffd³fI °fSXeIZ ·fe A´f³ffEa¦fZÜ BÀfIZ dÕXE

AÀ´f°ffÕXûa ¸fZa ÀfaÀff²f³f CX´fÕX²f I SXf dQE ¦fE WX`aÜ

A´fi`»f 2016 11

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


CØfS´fiQZVf

Àf¸ffþUfQe ´fiQZVf IZ ¨ffS ÀffÕ ¸fZa dVfÃff I f fbSf WfÕ

d½f´fb»f Ib ¸ffS d°f½ffSe/Àfbªfe°f d¸fßff

EI AûSX þWXfa ´fiQZVf IZ ¸fb£¹f¸fa{e AdJÕXZVf

¹ffQU IZ ´fiQZVf IZ f¨¨fûa I f ·fdU¿¹f Àfb²ffSX³fZ IZ

dÕXE ·fSXÀfI ´fi¹ffÀf I SX SXWXZ WX`a °f±ff ´fiQZVf I e dVfÃff

½¹fUÀ±ff I û ´fMXSXe ´fSX ÕXf³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX SXWXZ WX`a

UWXea AR ÀfSXVffWXe IZ I fSX¯f ´fiQZVf I e dVfÃff I f

fbSXf WXfÕX WX`Ü ¸fb£¹f¸fa{e U ´fiVffÀf³f IZ Àf·fe ´fi¹ffÀfûa

I û ·fiáf¨ffSX ¸fZa dÕX~ Ad²fI fSXe, dVfÃfI ,

I ¸f¨fÊfSXe, ³fZ°ff U QÕXfÕXûa I f ¦fNXþfaZOÞX dVfÃff I û

Qe¸fI I e °fSXWX ¨ffMX SXWXZa WX`aÜ Afþ SXfª¹f U IZ aQi

ÀfSXI fSX I e AûSX ÀfZ ¨fÕXf¹fe þf SXWXe Àf·fe ¹fûþ³ff¹fZa

RZ ÕX WXû SXWXe WX`aÜ

QcÀfSXe AûSX dU¦f°f dQ³fûZa ¸ff³f³fe¹f CX¨¨f

³¹ff¹ffÕX¹f ³fZ A´f³fZ EI A°¹f³°f ¸fWX°U´fc¯fÊ R` ÀfÕXZ

¸fZa fZdÀfI dVfÃff ¸fZa ½¹ff´fI Àfb²ffSX AüSX fQÕXfU

ÕXf³fZ IZ dÕX¹fZ ¸fad{¹fûa AüSX AR ÀfSXûa I û A´f³fZ

f¨¨fûa I û ´fPÞXf³fZ IZ dÕXE AfQZVf Àfb³ff¹ff ±ffÜ

ÕXZdI ³f þû WXfÕXf°f WX`a CXÀfIZ dWXÀfff ÀfZ °fû

³¹ff¹ffÕX¹f I f ¹fWX AfQZVf SXQQe I e MXûI SXe ¸fZa þf

¨fbI f WX`Ü ´fiQZVf ÀfSXI fSX IZ EI ·fe ¸fa{e, dU²ff¹fI

AüSX EI ·fe AR ÀfSX ³fZ A·fe °fI A´f³fZ f¨¨fûa I û

fZdÀfI ÀIc ÕXûa ¸fZa ´fPÞXf³fZ IZ dÕXE ´fWXÕX ³fWXea I e WX`Ü

Af JfSX WX` dI ´fiQZVf ÀfSXI fSX WXfBÊI ûMXÊ IZ BÀf

AfQZVf IZ dJÕXfR ÀfUûʨ¨f ³¹ff¹ffÕX¹f þf SXWXe WX`Ü

´fiQZVf ¸fZa fZdÀfI dVfÃff I e WXfÕX°f fZWXQ JÀ°ff

WX` Ü BÀfI f WXfÕX dI Àfe ÀfZ dL´ff ³fWXea WX`Ü B³f ÀIc ÕXûa

I e WXfÕX°f I û QZJ°fZ WXbE CX¨¨f ³¹ff¹ffÕX¹f ³fZ ¸fad{¹fûa

AüSX Ad²fI fdSX¹fûa I û ·fe B³WXea ÀIc ÕXûa ¸fZa A´f³fZ

f¨¨fûa I û ´fPÞXf³fZ I f AfQZVf Àfb³ff¹ff ±ffÜ ´fiQZVf ¸fZa

Ad²fI °fSX ´fif±fd¸fI ÀIc ÕXûa I e WXfÕX°f fWXb°f

Q¹f³fe¹f WX`Ü EZÀfZ ¸fZa f¨¨fûa I e dVfÃff ´fSX ·fe AÀfSX

´fOÞX SXWXf WX`Ü Afþ I e °ffSXeJ ¸fZa ´fiQZVf IZ ÀIc ÕXûa ¸fZa

I ûBÊ ·fe dVfÃfI Àf¸f¹f ´fSX ³fWXea Af°ff , d¸fOX -OXZ

¸feÕX þ`Àfe °f¸ff¸f ¹fûþ³ff¹fZa ·fiáf¨ffSX AüSX

I ¸feVf³fJZfSXe IZ ¨fæ SX ¸fZa ·f¹faI SX OXcfe WX`aÜ

BÀfe I fSX¯f dU¦f°f 18 A¦fÀ°f 15 I û

WXfBÊI ûMXÊ ³fZ ´fif±fd¸fI dVfÃff ¸fZa Àfb²ffSX I SX³fZ IZ dÕXE

ÀfSXI fSXe Ad²fI fdSX¹fû,a ¸fad{¹fûa AüSX I ¸Êf¨ffdSX¹fûa I û

A´f³fZ f¨¨fûa I f ´fiUZVf ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa ¸fZa I SXf³fZ

I f AfQZVf dQ¹ff ±ffÜ LWX ¸ffWX fe°f þf³fZ IZ ffQ ·fe

ÀfSXI fSX WXfBÊI ûMXÊ IZ R` ÀfÕXZ ´fSX A¸fÕX ³fWXea I SX

´ff¹fe WX`Ü UfÀ°fdUI °ff ¹fWX WX` dI ÀfSXI fSX ¹fWX

½¹fUÀ±ff ÕXf¦fc I SX³fZ IZ ´fÃf ¸fZa ³fWXea dQJ SXWXe WX`aÜ

þfdI AQfÕX°f I f ¹fWX R` ÀfÕXf ½¹ff´fI þ³fdWX°f

¸fZa ±ffÜ dþÀfÀfZ ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa I e ½¹fUÀ±ffAûa ¸fZa

Àfb²ffSX dI ¹ff þf ÀfIZ AüSX Àf¸ffþ ¸fZa fSXffSXe I f

Uf°ffUSX¯f ´f`Qf dI ¹ff þf ÀfIZ Ü fZWX°fSX ÀIc ÕXûa AüSX

dVfÃf¯f ÀfZ WXe WX¸f A¨LZ ³ff¦fdSXI f³f ÀfI °fZ WX`aÜ

ÕXZdI ³f ´fiQZVf IZ ³fZ°ffAûa I û ¹fWX ff°f A¨Le ³fWXea

ÕX¦fe WXû¦fe AüSX UZ A´f³fZ Af´f I û AÀfWXþ ¸fWXÀfcÀf

I SX SXWXZ WXûa¦fZÜ SXfª¹f IZ dI Àfe ¸fa{e AüSX AR ÀfSX I û

¹fWX ff°f A¨Le ³fWXea ÕX¦f SXWXe þfdI ¹fdQ ¹fWX

AfQZVf ÕXf¦fc dI ¹ff þf°ff °fû BÀfÀfZ Àf¸ffþ ¸fZa EI

³f¹ff Uf°ffUSX¯f CX°´f³³f dI ¹ff þf ÀfI °ff ±ffÜ

BÀfIZ dJÕXfR ÀfUûʨ¨f ³¹ff¹ffÕX¹f ¸fZa dUVfZ¿f

A³fb¸fd°f ¹ffd¨fI f Qf¹fSX I SX³fZ IZ ¹fWXe ÀfaIZ °f WX`a dI

ÀfSXI fSX, ¸fad{¹fûa, dU²ff¹fI û AüSX AR ÀfSXûa I e

¸faVff I °fBÊ ³fWXea WX`a IZ UZ A´f³fZ f¨¨fûa I û ´fif±fd¸fI

ÀIc ÕXûa ¸fZa ´fPÞXf¹fZaÜ ¹fdQ ¹fWX f¨¨fZ ÀfSXI SXe ÀIc ÕXûa ¸fZa

´fPÞX³fZ IZ dÕX¹fZ þf°fZ °fû B³f ÀfIc ÕXûa I e fZWX°fSXe IZ

dÕX¹fZ AüSX Ad²fI ´fi¹ffÀf dI ¹fZ þf°fZÜ AR ÀfSX AüSX

¸fa{e B³f ÀIc ÕXûa ÀfZ A´f³fe I ³³fe I fMX SXWXZ WX`aÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 12

A´fi`»f 2016


´f{I fSXûa I e MXe¸fZa Àf¸f¹f- Àf¸f¹f ´fSX B³f ÀIc ÕXûa

I f QüSXf I SX°fe SXWX°fe WX`a ÕXZdI ³f ·ffSXe ·fSXI ¸f fþMX

AüSX ÀfbdU²ff¹fZa QZ³fZ IZ ffUþcQ B³f ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa

I f fbSXf WXfÕX WX`Ü A·fe WXfÕX WXe ¸fZa ÀfeEþe I BÊ dSX´fûMXZÊa

f°ff SXWXe WX`a dI ´fiQZVf ¸fZa dVfÃff IZ ³ff¸f ´fSX dI Àf ´fiI fSX

ÀfZ ²f³f I f fZ°fWXfVff Qbø ´f¹fû¦f WXbAf WX`ÜÜdR SX UWX

¨ffWXZ dVfÃf¯f ÀfaÀ±ff³fûa IZ ·fU³f d³f¸fÊf¯f ¸fZa I SXûOÞXûa

Ra Àf þf³fZ I ¸ff¸fÕXf WXû ¹ff dR SX d¸fOX- OXZ ¸feÕX ¸fZa

ÀUfÀ±¹f U ÀU¨L°ff I e A³fQZVfe I f ¸ff¸fÕXf WXûÜ WXSX

þ¦fWX WXZSXfRZ SXe I f ¸ff¸fÕXf Àff¸f³fZ Af SXWXf WX` AüSX

Àf¸ffþUfQe ÀfSXI fSX A´f³fZ ¨ffSX ÀffÕX ´fcSXZ WXû³fZ I f

þV³f ´fcSXZ ²fc¸f²ff¸f ÀfZ ¸f³ff SXWXe WX`Ü ÀfeEþe I e dSX´fûMXÊ

ÀfZ JbÕXfÀff WXbAf WX` dI CX¨¨f, fZdÀfI ,¸ff²¹fd¸fI

AüSX ½¹ffUÀffd¹fI dVfÃff ÀfZ þbOÞXZ dVfÃf¯f ÀfaÀ±ff³fûZa IZ

·fU³f d³f¸fÊf¯f I f¹fÊ ¸fZa dUdØf¹f Ad³f¹fd¸f°f°ffAûa,

ÕXfÕXR e°ffVffWXe AüSX I f¸f I e d³f¦fSXf³fe ¸fZa dUR ÕX°ff

IZ I fSX¯f I SXûOÞXû ø ´f¹fZ Ra Àf ¦f¹fZ WX`aÜ ¹fWX WXfÕX ´fcSXZ

´fiQZVfI f WX`Ü ÕXJ³fD dUädUôfÕX¹f ¸fZa ³f¹fZ ´fdSXÀfSX ¸fZa

´f¹fÊfUSX¯f dUÄff³f AüSX þ`U ´fiû`ôûd¦fI e, Ia ´¹fcMXSX

dUÄff³f AfdQ IZ I ûÀfÊ Àfa¨ffdÕX°f I SX³fZ IZ dÕX¹fZ

dUÄff³f ÀfaI f¹f ·fU³f d³f¸fÊf¯f I e Jfd°fSX A¢MXcfSX

2007 ¸fZa 8-92 I SXûOÞX ÷ ´f¹fZ ÀUeIÈ °f dI ¹fZ ¦f¹fZ ±fZ

·fU³f I f d³f¸fÊf¯f I f¹fÊ dÀf°fafSX 2010 °fI ´fcSXf WXû³ff

±ff ÕXZdI ³f UWX ³fUafSX 2015 °fI dUÄff³f ÀfaI f¹f

I f ·fU³f ³fWXea f³f ÀfI f AüSX 8-92 I SXûOÞX ÷ ´f¹fZ

J¨fÊ WXû³fZ IZ ffQ ·feÜ ÀfeEþe I e dSX´fûMXÊ JbÕXfÀff

I SX SXWXe WX` dI d¸fOX- OXZ ¸feÕX IZ ffUþcQ U¿fÊ

2010-11 ¸fZa Lf{ûa I f ³ff¸ffIa ³f 1-59 I SXûOÞX ÀfZ

§fMXI SX U¿f 14-15 ¸fZa IZ UÕX 1-34 I SXûOÞX SXWX

¦f¹ffÜ f¨¨fûa IZ ´fû¿fI °f°Uûa I e I ¸fe IZ A²¹f¹f³f IZ

dÕX¹fZ fZÀfÕXfB³f I f¹fÊ ³fWXea dI ¹ff ¦f¹ffÜ ÀfUûʨ¨f

³¹ff¹ffÕX¹f I f AfQZVf WX` dI f¨¨fûa I û 200 dQ³f

·fûþ³f AUV¹f dQ¹ff þf¹fZ ÕXZdI ³f IZ UÕX 2010-

15 IZ ¸f²¹f AüÀf°f³f 102 dQ³f WXe ¸f²¹ff³WX ·fûþ³f

CX´fÕX²f I SXf¹ff ¦f¹ffÜ 62 ´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa ¸fZZa

ÀUfÀ±¹f ´fSXeÃf¯f IZ QÀ°ffUZþ °fI ³fWXea ±fZÜ 43

´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa ¸fZa Uþ³f ³ff´f³fZ I e ¸fVfe³f ³fWXea d¸fÕXeÜ

64 ´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa ¸fZa ffgOXe¸ffÀf BaOXZ¢Àf ³fWXe ±ffÜ

32 ´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa ¸fZa ÀUfÀ±¹f ´fSXeÃf¯f ³fWXea I SXf¹ff

¦f¹ffÜ ²f³f WXû³fZ IZ ffQ ·fe 21 ´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa ¸fZa

SXÀfûBÊ ÀfWX ·faOXfSX¦fÈWX ³fWXea ±fZÜ 42 ´fid°fVf°f ÀIc ÕXûa IZ

´ffÀf ·fûþ³f ´fI f³fZ IZ dÕX¹fZ SXÀfûBÊ ¦f`Àf I ³fZ¢Vf³f °fI

³fWXea WX`Ü B°f³ff ²f³f AfUaMX³f WXû³fZ IZ ffUþcQ 34

´fid°fVf°f ¸fZa þÕXd³fI fÀfe AüSX 21 ´fid°fVf°f ¸fZa WXUf

AüSX 16 ´fid°fVf°f ¸fZa SXûVf³fe I f Ba°fþf¸f ³fWXe WXû ÀfI f

WX`Ü AfdJSX Àf¸ffþUfQe dUI fÀf ¸fZa dþÀf ´fiI fSX ÀfZ

²f³f I e I ¸fe I f SXû³ff SXû¹ff þf SXWXf WX` ÕXZdI ³f ÀfeEþe

I e dSX´fûMXÊ þû I WX SXWXe WX` CXÀfI f þUff ·fe °fû

Àff¸fþUfQe ÀfSXI fSX I û WXe °fû QZ³ff WXû¦ff ,AfdJSX BÀf

²f³f I e ffÊfQe I e dþ¸¸fZQfSXe I ü³f ÕXZ¦ff?

CØfS´fiQZVf

¢¹ff ¹fW SfáÑQiûW ³fWea W`?

Sfþ Àf¢ÀfZ³ff

·ffSX°f I f ÕXûI °fa{ ·fe Aþcff WX` AüSX ·ffSX°f I e þ³f°ff °fû CXÀfÀfZ ·fe fOÞXf Aþcff WX`Ü ÀfaÀfQ

I û ¸fbMÐXNXe ·fSX dUSXû²f ´fÃf ³fZ, CX³WXZa ÀfSXI fSXe ´fÃf I f dUSXû²f I SX³fZ I f Ad²fI fSX WX` BÀf Uf¢¹f I f

ÀfWXfSXf ÕXZI SX ÀfaÀfQ I û A´f³fZ ´ffÀf d¦fSXUe SXJ dÕX¹ff WX`Ü QZVf þOÞX WXûI SX SXWX ¦f¹ff WX`Ü I ûBÊ dfÕX

´ffÀf ³fWXea WXû SXWXf WX`, fZI fSX AüSX d³fÕXʪþ VfûSX VfSXffZ IZ ¨fÕX°fZ I ûBÊ I f¸f ³fWXea WXû ´ff SXWXf WX`Ü QZVf

IZ dUI fÀf I e ¹fûþ³ffEa ÷ I ¦f¹fe WX`Ü þ³f°ff I û MX`¢Àf ¸fZa SXfWX°f QZ³fZ UfÕXf AüSX ½¹ff´ffSXe °f±ff

ÀfSXI fSXe I ¸f¨fÊfdSX¹fûa I e ¸f³f¸ff³fe ´fSX ÀfMXeI SXûI ÕX¦ff³fZ UfÕXf þe EÀf MXe dfÕX ÷ I ¦f¹ff WX`Ü

ÀfSXI fSX I f dUSXû²f I SX³fZ IZ ³ff¸f ´fSX D ÕX þÕXcÕX Af´fdØf¹ffa ÕX¦ff I SX dUI fÀf U þ³fdWX°f I e

SXµ°ffSX I û SXûI I SX A´f³fe QfQfd¦fSXe ´fSX dJÕXdJÕXf³ff, Ib L ÕXû¦fûa I f Vf¦fÕX f³f ¦f¹ff WX`Ü ¢¹ff

¹fWX Vf¦fÕX ³¹ff¹fûd¨f°f WX`? ¢¹ff ¹fWX EI Ló SXfáiQiûWX ³fWXea WX`? ¢¹ff BÀfe ·ffSX°f I e I »´f³ff, BÀfe

ÕXûI °fa{ I e ÀfUûʨ¨f°ff I e ´fdSXI »´f³ff A¸fZOXI SX, ³fZWX÷ , ´fMXZÕX, A.I ÕXf¸f AfþfQ AüSX CX³f

WXþfSXûa ÕXfJûa QZVf I e ÀU°f³{°ff IZ ³ff¸f ´fSX VfWXeQ WXbE ¸fWXf°¸ff ¦ffa²fe °f±ff ÀU°f³{°ff ÀfZ³ffd³f¹fûa ³fZ

I e ±feÜ AüSX dI Àfe ÀfZ SXfáÑ·fdö I f ´fi¸ff¯f´f{ ³f ÕXZ³fZ IZ B¨LbI ÕXû¦f A´f³fe B³f WXSXI °fûa I û dI Àf

ßfZ¯fe ¸fZa SXJZa¦fZ ? ¢¹ff ¹fWX SXfáÑ ´fiZ¸f WX` dI IZ UÕX EI ½¹fdö IZ ¹ff EI QÕX IZ dUSXû²f IZ I fSX¯f

¹ff CXÀfI e ÀffJ I û d¦fSXf³fZ IZ ´fb³fe°f BXÀf CXïZV¹f IZ ¨fÕX°fZ Af´f QZVf I e ´fi¦fd°f I f ¨fæ f þf¸f I SX

QZaÜ ¹fWX SXfái·fdö WX` ¢¹ff? dR SX Af´f ¸fZa AüSX CX³f þfMXûa ¸fZa ¢¹ff R I Ê WX` þû Af³QûÕX³f IZ ³ff¸f ´fSX

QZVf I û ASXfûa ÷ ´f¹fûa I f ³fbI Àff³f ´fWXba¨ff QZ°fZ WX`aÜ QZVf I e ¦fd°f I û NX´´f I SX QZ°fZ WX`aÜ JbÕXZ Af¸f

QcÀfSXZ U¦fÊ IZ ÕXû¦fûa I e QbI f³fZa ÕXcMX ÕXZ°fZ WX`aÜ ÀfOÞXI AüSX SXZÕX þf¸f AüSX °fûOX×RûOÞX ÀfZ CX³f ÕXfJûa ÕXû¦fûa

I û JSXfûa ø ´f¹fZ IZ þf³f¸ffÕX I f ³fbI Àff³f I SX QZ°fZ WX`a dþ³fI f BÀf AfSXÃf¯f I û QZ³fZ ¹ff ³f QZ³fZ ÀfZ

I ûBÊ ¹ff dI Àfe ·fe °fSXWX I f Àf¸f³²f ±ff WXe ³fWXeaÜ CX³fI û °fû EI ffSX ¸ffR dI ¹ff þf ÀfI °ff WX` dI

CX³fÀfZ ¹fWX Àff A³fþf³fZ ¸fZa WXû ¦f¹ff ¸f¦fSX Af´f °fû ÀU¹fa·fc A¢ÕX¸faQ, ¸fWXf³f SXfþ³f`d°fI dU¨ffSXI

AüSX SXfái IZ ´fid°f Àf¸fd´fÊ°f ÕXû¦f WX`a þû ¹fWX I WX°fZ ³fWXea ±fI °fZ dI WX¸f³fZ ¹ff WX¸ffSXZ QÕX ³fZ AfþfQe I e

ÕXOÞXfBÊ ÕXOÞXe WX`Ü WX¸f °fû ´f`Qf¹fVfe SXfái·fö WX`aÜ ffI e ÕXû¦f þû WX¸ffSXe ´ffMXeÊ IZ ³fWXea WX`a, SXfáÑ·fö WXû

WXe ³fWXea ÀfI °fZ ? Af´f þû fûÕXZa, Af´fI û fûÕX³fZ I e AfþfQe WX`Ü QcÀfSXZ I û A´f³ff ´fÃf ·fe SXJ³fZ

I f Ad²fI fSX ³fWXea WX`Ü CXÀfZ Af´f fûÕX³fZ WXe ³fWXea QZa¦fZÜ dþ³f ¸fÀfÕXûa ´fSX ´f³QiWX d¸f³fMX ¸fZa ÀfSXI fSX I f

´fÃf Àfb³fI SX Af´f Àfa°fbá ¹ff AÀfa°fbá WXû ÀfI °fZ WX`a AüSX AÀfa°fbá°ff I e dÀ±fd°f ¸fZa ³fûdMXÀf QZI SX CXÀf

´fSX fWXÀf IZ dÕXE ´feNX ÀfZ AÕX¦f ÀfZ Àf¸f¹f ¸ffa¦f ÀfI °fZ WX`a AüSX d³f²fÊfdSX°f Àf¸f¹f ¸fZa CXÀf´fSX JbÕX I SX

fWXÀf I SX ÀfI °fZ WX`a, CXÀf LûMXZ ÀfZ ¸fbïZ ´fSX ÀfaÀfQ I e I f¹fUÊfWXe I û SXûI QZ°fZ WX`a AüSX SXfáÑ I e ´fi¦fd°f

IZ ´fdWX¹fZ I û fiZI ÕX¦ff I SX JOÞXf I SX QZ°fZ WX`a, ¹fWX I WXfa I e SXfáÑ·fdö WX`? ¹fWX EI Af¸f AfQ¸fe

I e Àf¸fÓf ÀfZ ffWXSX WX`Ü

þZ E³f ¹fc B°f³ff ÀfaUZQ³fVfeÕX ¸fbïf ±ff dþÀf ´fSX ´fcSXZ QZVf I û EI Àff±f JOÞXf WXû þf³ff ¨ffdWXE ±ff

AüSX AfdJSX ¢¹fûa ³f WXû°ff? QZVf I e SXfþ²ff³fe þû QZVf I f dQÕX WX`, ¸fZa Ib L ÕXû¦fûa õfSXf WXe ÀfWXe QZVf

I e ffÊfQe, I V¸feSX I e AfþfQe IZ ³ffSXZ ÕX¦ff¹fZ ¦f¹fZ, ¦fû Bd¯OX¹ff ¦fû f`I I e ¨fb³fü°fe Qe ¦fBÊ AüSX

°fb¸WXfSXf Jc³f ³f JüÕXZ, fOÞXZ Af›¹fÊ I e ff°f WX`Ü ·ffSX°fe¹f ÀfZ³ff þû Àfe¸ff ´fSX A´f³fZ ´fif¯f ³¹fûLfUSX

I SX SXWXe WX` I û ¦ffdÕX¹ffh QZ AüSX °fb¸f ¨fb´f SXWXû? ¨fb´f WXe ³fWXea SXWXû fd»I CX³fI f ´fSXûÃf Àf¸f±fʳf BÀf

dÕXE I SXû dI °fb¸WXfSXe dUSXû²fe ÀfSXI fSX ´fSXZVff³f WXû AüSX EI Àf¸fbQf¹f dUVfZ¿f I f Àf¸f±fʳf °fb¸WXZa d¸fÕXZÜ

Àfû³fZ ´fSX ÀfbWXf¦ff ¹fWX dI Ib °fI ûÊ ÀfZ A´f³fZ ASXfáÑe¹f I f¹fûË I û ÀfWXe dÀfð I SX³fZ I f ´fi¹ffÀf I SXûÜ

¹fWX I WXfh I e SXfáÑUfdQ°ff WX` ? ¹fdQ ¹fWX SXfáÑUfdQ°ff WX` °fû °fb¸f dUSXfÀf°f ¸fZa ¢¹ff AüSX I` Àfe SXfáÑUfdQ°ff

LûOÞX I SX þf³ff ¨ffWX°fZ WXû? ¹ffQ SXJû dþÀf Àf¸fbQf¹f I û Àff¸f³fZ SXJ I SX °fb¸f A´f³fe SX¯f³fed°f¹ffh f³ff

SXWXZ WXû, UWX A´f³fe Àfû¨f fQÕX SXWXf WX`Ü UWX ·fe B³Àff³f WX`, UWX ·fe fbdð SXJ°ff WX`Ü UWX Af Ib L

QbfÊbdð¹fûa I e d´fÕXfBÊ ²ffd¸fÊI AR e¸f IZ ³fVfZ ÀfZ ffWXSX Af SXWXf WX`Ü UWX Àf¸fÓf SXWXf WX` dI CXÀfZ ÕXOÞXf¹ff

þf SXWXf WX`Ü UWX Àf¸fÓf SXWXf WX` dI CXÀfI f ·fÕXf ÕXOÞ³fZ ¸fZa ³fWXea ´¹ffSX ÀfZ SXWX³fZ ¸fZa WX`Ü ´¹ffSX ÀfZ WXe ´fi¦fd°f

I f þ³f¸f WXû°ff WX`Ü Afþ fbdðþedU¹fûa I f EI fOÞXf Àf¸fcWX AÀfdÕX¹f°f I û Àf¸fÓf SXWXf WX` þfUZQ

A£°fSX AüSX ¸füÕXf³ff AÀfQ ¸fQ³fe þ`ÀfZ ÕXû¦f JbÕX I SX ¹fWX I WX SXWXZ WX`a dI ·ffSX°f ¸fZa EI Àf¸fbQf¹f

dUVfZ¿f I e QVff CX³f ²ffd¸fÊI QZVfûa dþ³f¸fZa CXÀf Àf¸fbQf¹f dUVfZ¿f I e Vf°f´fid°fVf°f þ³fÀfa£¹ff WX`, ÀfZ I WXea

Ad²fI fZWX°fSX WX` þû UWXfa SXWX°fZ WX`aÜ

A´fi`»f 2016 13

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


¦fû´ff»f¦faªf

¦fû´ff»f¦fÔþ EUÔ ÀfeUf³f ¸fZÔ Sf¸f³fU¸fe þb»fcÀf IZ

QüSf³f Qû ¦fbMûÔ IZ fe¨f ´f°±fSffþe AüS °f³ffU

´fiVffÀfd³fI ¨fcI IZ I fS¯f WbBÊ

¸feS¦fÔþ dI §fM³ff

(d´fiÔÀf CX´ff²¹ff¹f )

´fiVffÀf³f I e ±fûOXe Àfe »ff´fSXUfWXe ÀfZ ¸feSX¦fÔþ SX¯fÃfZÂf ¸fZ

°fQe»f WXû ¦f¹ff ܸfüI f ±ff SXf¸f³fU¸fe I f , BÀf ¸füIZ ´fSX

WXSX þ¦fWX dUd·f³³f dWX³Qc ÀfÔ¦fNX³fû õfSXf SXf¸f þ³f¸fû°ÀfU IZ

AUÀfSX ´fSX ÓffÔI e AüSX þb»fbÀf Af¹fûdþ°f dI ¹ff þf°ff WX`

þû dI Af ´fiVffÀf³f ÀfZ A³fb¸fd°f »fZI SX WXe dI ¹ff þf°ff

WX` Ü dR SX ¢¹fûÔ ´fiVffÀf³f WXSX ÀfÔUZQ³fVfe»f þ¦fWX ´fSX ´f¹ffÊ~

´fbd»fÀff»f I e ½¹fUÀ±ff AüSX dI Àfe ·fe Af´fdØfþ³fI

dÀ±fd°f ÀfZ d³f´fMX³fZ I e °f`¹ffSXe ³fWXe I SX ´ff°ff WX` ÜAüSX

Afþ þû ¸feSX¦fÔþ ¸fZ WXbAf UWX §fMX³ff fWXb°f Qb·ffʦ¹f´fb¯fÊ

WX`ÜþWXfÔ ´fiVffÀf³f I e »ff´fSXUfWXe ÀfZ CX´fQidU¹fû ³fZ I BÊ

QbI f³fûÔ Àf¸fZ°f ¸fûMXSXÀffBdI »f , MÑZ¢MXSX I û Af¦fZ IZ

WXUf»fZ I SX dQ¹ff ÜAüSX ´fiVffÀf³f ¨fb´f¨ff´f ¸fcI QVfÊI f³ff

SXWXf Ü UWXf ¸füþcQ »fû¦fû IZ ff°fûÔ ´fSX A¦fSX ¸ff³fZ °fû §fMX³ff

IZ Ib L WXe QZSX ffQ UWXf A³fb¸fÔOX»f ´fbd»fÀf ´fQfd²fI fSXe

´fWXb¨fZ »fZdI ³f CX³fIZ ¸füIZ ´fSX ´fWXb¨f³fZ IZ ffQ ·fe CX´fQi½fe

A´f³ff CX°´ff°f ¸f¨ff°fZ SXWXZ AüSX ´fbd»fÀf ¸fcI QVfÊI f³fe

SXWXe , A¦fSX SXf¸f³fU¸fe dI þb»fbÀf ´fiÀffÀf³f dI ¸füþcQ¦fe

¸fZÔ d³fI f»fe þf°fe °f±ff þb»fbÀf dI UedOX¹fû¦fifR e ·fe

´fiVffÀf³f IZ °fSXR ÀfZ I SXfBÊ þf°fe °fû Vff¹fQ Afþ B°f³fe

fOÞXe §fMX³ff ³f §fMX°fe , BÀf §fMX³ff IZ ffQ Qû³fûÔ ´fÃfûÔ IZ

fZ¦fb³ffWX »fû¦fû dI BÀf §fMX³ff I f dVfI fSX f³f³ff ´fOÞXf WX` ,

þWXfÔ ´f°±fSXffþe I e §fMX³ff Vfbø WXû³fZ IZ ffQ ¸ffWXü»f

df¦fOXÞ ¦f¹ff AüSX dÀ±fd°f dUÀR ûMXI WXû ¦fBÊ AüSX UfWX³fû

¸fZ Af¦f »f¦ff Qe ¦fBÊ , dÀ±f°fe df¦fOÞ³fZ IZ ffQ ´fWXbÔ¨fe

´fbd»fÀf ³fZ I fR e ¸fVf¢I °f I SX³fZ IZ ffQ dÀ±fd°f I û

A´f³fZ d³f¹fÔÂf¯f ¸fZ d»f¹ffÜ

¦fû´ff»f¦fÔþ/ÀfeUf³f : dfWXfSX IZ ¦fû´ff»f¦fÔþ IZ ¸feSX¦fÔþ ¸fZÔ

Qû ¦fbMXûÔ IZ fe¨f ´f±fSXfU ÀfZ ¸ffWXü»f df¦fOÞX ¦f¹ff.

CX´fQidU¹fûÔ ³fZ UfWX³fûÔ ¸fZÔ °fûOÞXR ûOÞX I e U I BÊ QbI f³fûÔ I û

Af¦f IZ WXUf»fZ I SX dQ¹ff. WXf»ffÔdI ´fbd»fÀf ¸füIZ ´fSX

´fWXbÔ¨f dÀ±fd°f I û d³f¹fÔdÂf°f I SX³fZ ¸fZÔ I f¸f¹fff SXWXe. UWXeÔ,

OXeE¸f U EÀf´fe ³fZ VffÔd°f fWXf»fe IZ d»fE µ»f`¦f ¸ff¨fÊ

dI ¹ff. OXeE¸f SXfWXb»f Ib ¸ffSX ³fZ I WXf WX` dI CX´fQidU¹fûÔ I e

´fWX¨ff³f I SX I fSXÊUfBÊ Vfbø I SX Qe ¦f¹fe WX`. CX²fSX, ÀfeUf³f

¸fZÔ ·fe SXf¸f³fU¸fe IZ þb»fcÀf IZ QüSXf³f ´f±fSXfU IZ ffQ dQ³f

·fSX °f³ffU f³ff SXWXf.

¸feSX¦fÔþ ¸fZÔ þb»fcÀf ´fSX ´f±fSXfU IZ ffQ Qû ´fÃfûÔ IZ fe¨f

WXbBÊ ÓfOÞX´f IZ ffQ dÀ±fd°f dUÀR ûMXI WXû ¦f¹fe °f±ff Qû³fûÔ

°fSXR ÀfZ °f»fUfSX U »ffNXe-OXÔOXZ d³fI f»f d»f¹fZ ¦f¹fZ. BÀf

QüSXf³f ÀfOÞXI ´fSX JOÞXZ UfWX³fûÔ ¸fZÔ CX´fQidU¹fûÔ ³fZ Af¦f »f¦ff

Qe U ÀfeUf³f-¦fû´ff»f¦fÔþ E³fE¨f- 85 ´fSX UfWX³fûÔ I f

´fdSX¨ff»f³f ffd²f°f I SX dQ¹ff. UWXeÔ, ¸feSX¦fÔþ ±ff³ff ¨füI

AüSX WX±fbAf ¸fûOÞX ´fSX QbI f³fûÔ ¸fZÔ °fûOÞXR ûOÞX IZ ffQ I BÊ

QbI f³fûÔ I û Af¦f IZ WXUf»fZ I SX dQ¹ff.

Qû³fûÔ ´fÃfûÔ õfSXf I e ¦f¹fe SXûOÞXZffþe ¸fZÔ Qþʳf ·fSX »fû¦fûÔ I û

¨fûMXZÔ Af¹fe WX`Ô, dþ³WXZÔ d³fþe AÀ´f°ff»f ¸fZÔ ·fSX°fe I SXf¹ff

¦f¹ff WX`. CX´fQiU I e Àfc¨f³ff ´fSX I BÊ ±ff³fûÔ ÀfZ ´fbd»fÀf I û

fb»ff³fe ´fOÞXe. OXeE¸f SXfWXb»f Ib ¸ffSX U EÀf´fe SXdU SXÔþ³f

Ib ¸ffSX ¸füIZ ´fSX ´fWXbÔ¨f dÀ±fd°f I û d³f¹fÔdÂf°f I SX³fZ ¸fZÔ þbMXZ

¦f¹fZ °f±ff µ»f`¦f ¸ff¨fÊ I SX »fû¦fûÔ ÀfZ VffÔd°f f³ff¹fZ SXJ³fZ I e

A´fe»f I e. dÀ±fd°f I û QZJ°fZ WXbE ÀfeUf³f Àf¸fZ°f I BÊ

dþ»fûÔ ÀfZ Ad°fdSXö ´fbd»fÀf f»f ¸fÔ¦ff¹fe ¦f¹fe WX`.

dÀ±fd°f I û d³f¹fÔÂf¯f ¸fZÔ I SX³fZ IZ d»fE ´fiVffÀf³f I û WX»I f

f»f ´fi¹fû¦f ·fe I SX³ff ´fOÞXf. OXeE¸f-EÀf´fe IZ A»ffUf

WX±fbAf EÀfOXeE¸f ´fi¸fûQ SXf¸f, EÀfOXe´feAû ¸fû Bd¸°f¹ffþ

AWX¸fQ, Rb »fdUSX¹ff, CX¨fI f¦ffÔU U WX±fbAf Àf¸fZ°f I BÊ

±ff³fûÔ IZ ´fbd»fÀf Ad²fI fSXe I` Ô´f dI ¹fZ WXbE ±fZ.

AR UfW ÀfZ f¨fZÔ, f£VfZ ³fWeÔ

þf¹fZÔ¦fZ C´fQiUe : OeE¸f

¸feSX¦fÔþ ¸fZÔ CX´fQiU I e Àfc¨f³ff ´fSX ´fWXbÔ¨fZ OXeE¸f SXfWXb»f

Ib ¸ffSX ³fZ I WXf dI AR UfWX ÀfZ Àf·fe I û f¨f³fZ I e

þø SX°f WX`. §fMX³ff ¸fZÔ Vffd¸f»f CX´fQidU¹fûÔ I û dI Àfe ·fe

WXf»f ¸fZÔ f£Vff ³fWXeÔ þf¹fZ¦ff. ´fiVffÀf³f õfSXf CX´fQiU

I SX³fZUf»fûÔ I e UedOX¹fû¦fifR e I SXf¹fe ¦f¹fe WX`. °fÀfUeSX ÀfZ

EI -EI I e ´fWX¨ff³f I SX I fSXÊUfBÊ I e þf¹fZ¦fe. OXeE¸f ³fZ

I WXf dI dÀ±fd°f ´fcSXe °fSXWX ÀfZ d³f¹fÔÂf¯f ¸fZÔ WX`. ÀfÔUZQ³fVfe»f

Àf·fe B»ffIZ ¸fZÔ ¨füI Àfe fPÞXf Qe ¦f¹fe WX`. CX³WXûÔ³fZ »fû¦fûÔ ÀfZ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 14

A´fi`»f 2016


VffÔd°f f³ff¹fZ SXJ³fZ I e A´fe»f I SX°fZ WXbE I WXf dI þ»Q

WXe CX´fQidU¹fûÔ I û d¦fSXµ°ffSX ·fe I SX d»f¹ff þf¹fZ¦ff.

ÀfeUf³f ¸fZÔ Sf¸f³fU¸fe

þb»fcÀf IZ QüSf³f C´fQiU

ÀfeUf³f : ÀfeUf³f ¸fZÔ SXf¸f³fU¸fe IZ þb»fcÀf IZ QüSXf³f

´f±fSXfU IZ ffQ dQ³f ·fSX °f³ffU f³ff SXWXf. BÀf QüSXf³f

VfSXfSX°fe °f°UûÔ I e R f¹fdSXÔ¦f U Af¦fþ³fe IZ ffQ ´fbd»fÀf ³fZ

I BÊ ¨fIi WXUfBÊ R f¹fdSXÔ¦f I e. UWXeÔ, WX»I f f»f ´fi¹fû¦f

dI ¹ff. QZSX Vff¸f °fI ÀfOÞXI ûÔ ´fSX AR SXf-°fR SXe I f

¸ffWXü»f f³ff SXWXf. BÀf QüSXf³f Qû ffBI ûÔ IZ A»ffUf QbI f³fZÔ

·fe ·feOÞX ³fZ Af¦f IZ WXUf»fZ I SX dQ¹ff. WXf»ffÔdI , QbI f³f

Rc ÔIZ þf³fZ AüSX ·feOÞX IZ °fSXR ÀfZ R f¹fdSXÔ¦f I e §fMX³ff ÀfZ

´fiVffÀf³f B³fI fSX I SX SXWXf WX`. þb»fcÀf IZ QüSXf³f OXeþZ fÔQ

I SX³fZ I û »fZI SX WXbE dUUfQ ¸fZÔ ´f±fSXfU IZ ffQ dÀ±fd°f

°f³ffU´fc¯fÊ WXû ¦f¹fe. BÀfIZ Af²ff §fÔMXZ IZ ffQ EI ffSX

dR SX ³f¹ff dI »ff ¸f`Qf³f IZ Àf¸fe´f Qû³fûÔ ´fÃfûÔ IZ »fû¦f d·fOÞX

¦f¹fZ ´f±fSXfU Vfbø WXû ¦f¹ff. ÀfÔ£¹ff I ¸f WXû³fZ IZ I fSX¯f

´fbd»fÀf °f¸ffVffe³f f³fe SXWXe. BÀfIZ ffQ CX´fQidU¹fûÔ ³fZ

VfWXSX IZ þZ´fe ¨füI , ³f¹ff ffþfSX U ±ff³ff SXûOX ¸fZÔ ´fiQVfʳf

I SX I BÊ UfWX³fûÔ IZ VfeVfZ °fûOÞX OXf»fZ. QZJ°fZ-WXe-QZJ°fZ ´fcSXZ

VfWXSX I e QbI f³fZÔ fÔQ WXû ¦f¹feÔ. AfdJSXI fSX ¸füIZ ´fSX

OXeE¸f ¸fWXZÔQi Ib ¸ffSX U EÀf´fe ÀfüSX·f Ib ¸ffSX VffWX IZ

§fMX³ffÀ±f»f ´fSX ´fWXbÔ¨f³fZ IZ ffQ ´f±fSXfU fÔQ WXbAf. CX²fSX

þb»fcÀf Vff¸f ´ffÔ¨f fþZ I f¦fþe ¸fbWX»»ff ¨füI ´fSX ´fWXbÔ¨ff,

°fû EI ffSX dR SX ´f±fSXfU Vfbø WXû ¦f¹ff. BÀf ´fSX ´fbd»fÀf ³fZ

´f±fSXfU I SX SXWXZ »fû¦fûÔ I û JQZOÞX°fZ WXbE QþʳfûÔ ¨fIi WXUfBÊ

R f¹fdSXÔ¦f I e. BÀf QüSXf³f I BÊ A³¹f R f¹fdSXÔ¦f I e ·fe

AfUfþ Àfb³fe ¦f¹feÔ. WXf»ffÔdI , ´fbd»fÀf ³fZ ¹fWXfÔ I ûBÊ A³¹f

»fû¦fûÔ IZ °fSXR ÀfZ R f¹fdSXÔ¦f ÀfZ B³fI fSX dI ¹ff. fOÞXe

¸fÀfdþQ IZ ´feLZ Qû ffBI ûÔ I û CX´fQidU¹fûÔ ³fZ Af¦f IZ

WXUf»fZ I SX dQ¹ff. UWXeÔ, °fZ»fWX˜f ffþfSX ¸fZÔ ·fe Af¦fþ³fe

I e UfSXQf°f WXbBÊ. EÀf´fe ÀfüSX·f Ib ¸ffSX ÀffWX ³fZ I WXf dI

CX´fQidU¹fûÔ I û d³f¹fÔdÂf°f I SX³fZ IZ d»fE WX»I f f»f ´fi¹fû¦f

U WXUfBÊ R f¹fdSXÔ¦f I e ¦f¹fe. ´fcSXZ §fMX³ff I f AfI »f³f I SX³fZ

IZ ffQ I f³fc³fe I fSXÊUfBÊ I e þf¹fZ¦fe.

¦fû´ff»f¦faªf

dSä°fJûSe-·fiáf¨ffS I û

WMf³ff AÀfa·fU Wû ¦f¹ff W`

³fSZaQi QZUfa¦f³f

¢¹ff BÀf QZVf ÀfZ dSXä°fJûSXe I û Àf¸ff~ I SX³ff Àfa·fU WX`? A¦fSX QZVf I e AQfÕX°fûa I f WXfÕX ¹fWXe

SXWXf °fû Vff¹fQ I ·fe ³fWXeaÜ Af´f ¨ffWXZ dþ°f³ff I dNX³f U I NXûSX I f³fc³f f³ff ÕXZa, ¸ff¸fÕXf °fû

AQfÕX°fûa ¸fZa þfE¦ff WXe AüSX dSXä°fJûSX ÕXfgfe fWXb°f WXe ¨ffÕXfI U ´f`ÀfZ UfÕXe WXû³fZ IZ Àff±f B°f³fe

´fWXba¨f SXJ°fe WX` dI CXÀfZ WXSX ¸ff¸fÕXZ ¸fZa ÀffR LcMX þf³fZ I f dUäfÀf SXWX°ff WX`Ü Àfb´fie¸f I ûMXÊ IZ 24

þbÕXfBÊ, 2q15 I û dQE ¦fE EI R` ÀfÕXZ I û dÀfR Ê CXQfWXSX¯f IZ dÕXE QZJZaÜ BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa ¦fbSXþa°f

dÀfaWX ³ff¸fI ½¹fdö ÀfSXI fSXe Ia ´f³fe Rc OX I fg´fÊûSXZVf³f AfgR BadOX¹ff ¸fZa °fI ³feI e ÀfWXf¹fI IZ ´fQ

´fSX I f¸f I SX°ff ±ffÜ Rc OX I fg´fÊûSXZVf³f I e ¨ffUÕX I e JSXeQ I û UWX °fI ³feI e ´fi¸ff¯f ´f{ þfSXe

I SX°ff ±ffÜ 3q ¸fBÊ, 2qq3 I û EI ½¹ff´ffSXe IZ ¸ffÕX I û ´ffÀf I SX³fZ IZ dÕXE CXÀf³fZ EI ÕXfJ

ø ´fE ¸ffa¦fZ ´fSX ´f¨ffÀf WXþfSX ø ´fE ¸fZa ÀfüQf °f¹f WXbAfÜ ½¹ff´ffSXe ³fZ dWX¸¸f°f dQJf I SX R SXeQI ûMX

IZ dUdþÕXZaÀf AfgdR ÀfSX ÀfZ dVfI f¹f°f I SX Qe AüSX þfÕX dfLf I SX ´ffCXOXSX ÕX¦fZ, ³fafSX ³fûMX dI E

¦fE ³fûMXûa IZ Àff±f ¦fbSXþa°f dÀfaWX I û ´fI OÞX dÕX¹ff ¦f¹ff ´fSX ¹fWX ¸ff¸fÕXZ I f Aa°f ³fWXea ±ffÜ 1q-15

¦fUfWX dþÕXf ³¹ff¹ff²feVf IZ Àff¸f³fZ fbÕXfE ¦fEÜ CX³fIZ Ii fgÀf E¢þfd¸f³fZVf³f dI ¹ff ¦f¹ffÜ ³fUafSX

2qq5 ¸fZa ¦fbSXþa°f I û 3 ÀffÕX I e Àfþf U CXÀf ´fSX EI ÕXfJ ø ´fE I f þb¸fÊf³ff WXbAf ÕXZdI ³f UWX

CX¨¨f ³¹ff¹ffÕX¹f ¸fZa ¦f¹ffÜ CX¨¨f ³¹ff¹ffÕX¹f ³fZ 9 ÀffÕX ffQ ¹ff³fe 24 dQÀfafSX, 2q14 I û d³f¯fʹf

Àfb³ff¹ff dI Àfþf fSXI SXfSX SXJe þfEÜ ¦fbSXþa°f dÀfaWX I û ¹fWX ÀUeI f¹fÊ ³f ±ffÜ CXÀfI e Àfû¨f IZ

¸fb°ffdfI dSXä°f ÕXZ³ff °fû ÀfSXI fSXe ½¹fdö I f WXI WX`Ü UWX ÀfUÊû¨¨f ³¹ff¹ffÕX¹f ´fWXba¨ff þWXfa CXÀfI e

A´feÕX Àfb³fUfBÊ IZ dÕXE ÀUeI fSX I SX ÕXe ¦fBÊÜ d³f¯fʹf Af¹ff 24 þbÕXfBÊ, 2q15 I ûÜ d³f¯fʹf ¸fZa

Àfþf §fMXf I SX 2 ÀffÕX I SX Qe ¦fBÊÜ BÀf QüSXf³f dVfI f¹f°fI °fÊf I û ¢¹ff d¸fÕXf? EI dSXä°fJûSX I û

´fI OÞXUf³fZ IZ dÕXE CXÀfZ ÕX¦ff°ffSX AQfÕX°fûa ¸fZa Af³ff ´fOÞXfÜ ÀfSXI fSXe UI eÕXûa ÀfZ d¸f³³f°fZa I SX³fe

´fOÞXeaÜ UWX ¹fWX þf³f°ff ±ff dI ¹fdQ dSXä°fJûSX ÀfSXI fSXe ³füI SX LcMX ¦f¹ff °fû CXÀfI e J`SX ³fWXea WXû¦feÜ

dSXä°fJûSX I û þOÞX ÀfZ d³fI fÕX RZ aI ³fZ UfÕXZ ¢¹ff BÀf 12 ÀffÕX IZ Aa°fSXfÕX I û 12 dQ³f I f I SX

ÀfI °fZ WX`a? QZVf ¸fZa ·fiáf¨ffSX I e WXfÕX°f EZÀfe WXû ¨fbI e WX` dI AR ÀfSX Af ·fiáf¨ffSX SXûI ³fZ UfÕXZ

dU·ff¦fûa ¸fZa d³f¹fbdö ³fWXea ¨ffWX°fZÜ IZ aQi ÀfSXI fSX ³fZ CX³f AR ÀfSXûa I û I fÕXe Àfc¨fe ¸fZa OXfÕX³ff Vfbø

dI ¹ff WX` dþ³WXûa³fZ dUd·f³³f dU·ff¦fûa ¸fZa ¨feR dUdþÕX`aÀf AfgdR ÀfSX I f ´fQ Àfa·ffÕX³fZ ÀfZ BaI fSX I SX

dQ¹ffÜ EI Àf¸ff¨ffSX IZ A³fbÀffSX Àf°feVf Ib ¸ffSX I üdVfI , A³fbSXf²ff VfaI SX AüSX ÀfSXQfSX dÀfaWX ¸fe³ff

I û ÀfSXI fSXe dU·ff¦fûa U d³fI f¹fûa ¸fZa d³f¹fbö dI ¹ff ¦f¹ff ±ff ´fSX CX³WXûa³fZ ´fQ ³fWXea Àfa·ffÕXZÜ Af ³f

CX³WXZa IZ aQi ÀfSXI fSX ¸fZa ´fQ dQ¹ff þfE¦ff, ³f dUQZVf ¸fZaÜ Àf¸ff¨ffSX ¸fZa ´fQ I û ³f Àfa·ffÕX³fZ IZ I fSX¯f

³fWXea f°ffE ¦fE ´fSX B³WXZa Àf¸fÓf³ff I dNX³f ³fWXea WX`Ü U`ÀfZ, ¹fWX ´fQ Vfdö VffÕXe WX` AüSX AR ÀfSX dI Àfe

I e ·fe ³fIZ ÕX I Àf ÀfI °ff WX` ÕXZdI ³f ´fiVffÀfd³fI ÀfZUfAûa I f ÀMXeÕX Ri Z¸f þf³f°ff WX` dI BÀf ÀMXeÕX

I f WXSX ´fZa¨f þa¦f Jf¹ff WXbAf WX` AüSX dI Àfe ÀfZ ·fe QbV¸f³fe ¸fûÕX ÕXZ³ff þ³¸f·fSX IZ dÕXE JbQ I û

þ£¸fe I SX ÕXZ³ff WX`Ü ¨feR dUdþÕX`aÀf AfgdR ÀfSX dþÀfIZ dJÕXfR ·fe þfa¨f I SXZ¦ffÜ UWX A´f³fZ

fWXb°f ÀfZ dWX°fSXÃfI ûa I û Àff¸f³fZ ÕXZ AfE¦ffÜ A¦fSX þfa¨f ¸fZa dI Àfe I û QadOX°f I SX dQ¹ff ¦f¹ff °fû CXÀfZ

I fÕXe ·fZOÞX WXe ³fWXea, I fÕXf ÀfcASX ¸ff³f dÕX¹ff þfE¦ff AüSX þf UWX ´fQ LûOÞXZ¦ff °fû CXÀfZ I WXea

´fûdÀMXa¦f ³fWXea d¸fÕXZ¦fe, I ûBÊ ÀfaSXÃfI ³fWXea d¸fÕXZ¦ff, I ûBÊ QûÀ°f CXÀfI f Àff±f ³f QZ¦ffÜ BÀf ´fQ ´fSX

Af³fZ UfÕXf WXSX AR ÀfSX þf³f°ff WX` dI CXÀf³fZ d´fLÕXe ´fûdÀaMX¦fûa ´fSX JbQ ¢¹ff-¢¹ff dI ¹ff WX` AüSX

fQÕXZ I e I f¹fUÊfWXe I e ¦fBÊ °fû CXÀfI e d´fLÕXe I SX°fc°fûa I e RZ WXdSXÀ°f f³ffBÊ þf ÀfI °fe WX`Ü BÀf

QZVf ¸fZa QadOX°f I SX³fZ IZ dÕXE AfSXû´f ÕX¦ff³ff I fR e WX`, Àffdf°f I SX³ff ³fWXeaÜ

WXþfSXûa I f¦fþûa AüSX fedÀf¹fûa ¦fUfWXûa IZ ffQ LcMX ·fe ¦fE °fû ¢¹ff, dþaQ¦fe °fû fSXffQ WXû WXe

þfE¦feÜ ³fSXZaQi ¸fûQe A¦fSX ¹fWX QfUf I SXZa dI UZ ·fiáf¨ffSX I û J°¸f I SX QZa¦fZ °fû ¹fWX ¨fb³ffUe Àf·ffAûa

°fI WXe NXeI WX`Ü ´fiVffÀf³f ¸fZa ·fiáf¨ffSX I e þ¦fWX ´fSX Àfe¸fZaMX ÕX¦ff³ff ³f Àfa·fU WX` ³f BÀfIZ dÕXE ³fSXZaQi

¸fûQe I f I ûBÊ Àff±f QZ¦ffÜ þf I ûBÊ dUdþÕXZaÀf AfgdR ÀfSX WXe f³f³fZ I û °f`¹ffSX ³f WXû °fû dR SX QZVf

I f Af´f ¢¹ff I SX ÀfI °fZ WX`a?

A´fi`»f 2016 15

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


CØfSfJaO ¸fZa SfáÑ´fd°f VffÀf³f

AüS I fa¦fiZÀf I e ·fcd¸fI f

CØfSf£faO

Àfb. OZÀI

CXØfSXfJaOX ¸fZa SXfþ³fed°fI ·faUSX ¸fZa Ra Àfe I fa¦fiZÀf

I e WXSXeVf SXfU°f ÀfSXI fSX I û fJÊfÀ°f I SXIZ

SXfái´fd°f VffÀf³f ÕXf¦fc I SX dQ¹ffÜ BÀfÀfZ ´fcUÊ dU¦f°f

ÕX¦f·f¦f QÀf dQ³f ÀfZ CXØfSXfJaOX ¸fZa þû SXfþ³fed°fI

WXfÕXf°f d³fd¸fÊ°f WXbE, CXÀfÀfZ CXfSX³fZ IZ dÕXE ¸fb£¹f¸fa{e

WXSXeVf SXfU°f ³fZ A´f³fe SXfþ³fed°fI ¨ffÕX ¨fÕXI SX

ÀffdþVfZa SX¨f³fZ I f I f¸f dI ¹ffÜ I fa¦fiZÀf IZ ffSXZ ¸fZa

WX¸fZVff ÀfZ WXe ¹fWX I WXf þf°ff WX` dI UWX ¹fZ³f IZ ³f

´fiI fSX¯f ÀfØff ¸fZa f³fZ SXWX³ff ¨ffWX°fe WX`Ü dR SX ¨ffWXZ

BÀfIZ dÕXE I ûBÊ ·fe SXfÀ°ff ¢¹fûa ³f A´f³ff³ff ´fOÞXZÜ

¸fb£¹f¸fa{e WXSXeVf SXfU°f ³fZ ¹fWXe dI ¹ffÜ EI dÀMXa¦f

Af´fSXZVf³f ¸fZa ¹fWX ff°f ·fe dÀfð WXû ¨fbI e WX` dI

CX³WXûa³fZ dU²ff¹fI ûa I û JSXeQ R SXû£°f I SX³fZ I f ¸ff¦fÊ

A´f³ff¹ff ±ffÜ WXfÕXfadI ¸fb£¹f¸fa{e WXSXeVf SXfU°f ³fZ

CXÀf ÀfeOXe I û R þÊe I SXfSX dQ¹ff WX`, ÕXZdI ³f BÀfÀfZ

ÀfUfÕX °fû ¹fWX CXNX°ff WX` dI þf ¸fb£¹f¸fa{e WXSXeVf

SXfU°f IZ dUSXû²f CX³fI e WXe ´ffMXeÊ IZ dU²ff¹fI JOÞXZ

WXû ¦fE, °ff ¹fWX ff°f AfÀff³fe ÀfZ I WXe þf ÀfI °fe

WX` dI I fa¦fiZÀf õfSXf CXØfSXfJaOX I e ÀfSXI fSX I û

f¨ff³fZ IZ ·fSX´fcSX ´fi¹ffÀf dI E ¦fE WXûa¦fZÜ B³f ´fi¹ffÀfûa

¸fZa dU²ff¹fI ûa I û JSXeQ³fZ IZ ´fi¹ffÀf I ûBÊ ³fBÊ ff°f

³fWXea WX`Ü

I fa¦fiZÀf ³fZ CXØfSXfJaOX ¸fZa AfBÊ ·fe¿f¯f Af´fQf IZ

Àf¸f¹f CXÀf Àf¸f¹f IZ ¸fb£¹f¸fa{e dUþ¹f fWXb¦fb¯ff I û

fQÕXI SX WXSXeVf SXfU°f I û ´fiQZVf I e ÀfØff I e

I ¸ff³f WXSXeVf SXfU°f I û Àfüa´f Qe ±feÜ dUþ¹f fWXb¦fb¯ff

I û BÀf ´fiI fSX ÀfZ ´fiQZVf I e ÀfØff ÀfZ fZQJÕX I SX³ff

´fcSXe °fSXWX ÀfZ AÕXûI °ffad{I WXe I WXf þfE¦ffÜ

WXfÕXfadI ¹fWX ´fcSXf ¸ff¸fÕXf I fa¦fiZÀf ´ffMXeÊ I f Afa°fdSXI

dU¿f¹f WX`, ÕXZdI ³f SXfþ³fed°fI ø ´f ÀfZ ¹fWX

ÀUf·ffdUI WXe I WXf þfE¦ff dI dUþ¹f fWXb¦fb¯ff

A´f³fZ CXÀf AUÀff³f I û fQÊfV°f ³fWXea I SX ÀfIZ AüSX

dUSXû²f I SX³fZ I f ¸ff¦fÊ A´f³ff¹ffÜ BÀf ´fiI fSX IZ

dUSXû²f IZ ¨fÕX°fZ I fa¦fiZdÀf¹fûa ³fZ U°fʸff³f IZ ³Qi

ÀfSXI fSX ´fSX AfSXû´f ÕX¦ffE WX`a dI CX³WXûa³fZ SXfª¹f I û

AdÀ±fSX I SX³fZ IZ dÕXE SXfþ³fed°f I e WX`Ü ÕXZdI ³f

I fa¦fiZÀf IZ Bd°fWXfÀf ´fSX ³fþSX OXfÕXe þfE °fû ¹fWX ff°f

Àff¸f³fZ Af°fe WX` dI ´fiQZVf ÀfSXI fSX I û fJÊfÀ°f

I SX³fZ UfÕXe ²ffSXf I f ÀffÀfZ ª¹ffQf Qb÷ ´f¹fû¦f A¦fSX

dI Àfe ³fZ dI ¹ff WX` °fû UWX IZ UÕX I fa¦fiZÀf WXe WX`Ü BÀf

Qb÷ ´f¹fû¦f ¸fZa ·ffSX°fe¹f þ³f°ff ´ffMXeÊ I e ÀfSXI fSXZa WXe

¸fb£¹f ÕXùf ±feaÜ I fa¦fiZÀf ³fZ þf EZÀff dI ¹ff CXÀf

Àf¸f¹f CX³f ´fiQZVf ÀfSXI fSX IZ SXfþ ¸fZa dI Àfe ´fiI fSX I e

SXfþ³fed°fI AdÀ±fSX°ff I f Uf°ffUSX¯f ³fWXea ±ffÜ

IZ UÕX AfVfaI fAûa IZ Af²ffSX ´fSX dI Àfe SXfª¹f I e

ÀfSXI fSX I û fJÊfÀ°f I SX QZ³ff WXe I fSX¯f ³fWXea ¸ff³ff

þf ÀfI °ffÜ

CXØfSXfJaOX ¸fZa þû Ib L ·fe SXfþ³fed°fI

Uf°ffUSX¯f d³fd¸fÊ°f WXbAf WX`, UWX ÀU¹fa I fa¦fiZÀf I e WXe

QZ³f I WXe þfE¦feÜ BÀfÀfZ I fa¦fiZÀf IZ ´fid°f EI ÀfaQZVf

¹fWX ·fe ¦f¹ff WX` dI IZ ³Qie¹f ³fZ°fÈ°U IZ ´fid°f I fa¦fiZÀf IZ

³fZ°ff ·fÕXZ WXe Ib L ³fWXea fûÕX ´ff°fZ WXûa, ÕXZdI ³f AaQSX

WXe AaQSX I fa¦fiZÀf IZ ³fZ°ffAûa ¸fZa fWXb°f fOÞXf

dUSXû²ff·ffÀf WX`Ü SXfª¹fûa ¸fZa I fa¦fiZÀf ³fZ B°f³fZ ³fZ°ff ´f`Qf

I SX dQE WX`a dI Àff WXe ¸fb£¹f¸fa{e I e Ib ÀfeÊ ´fSX

f`NX³ff ¨ffWX°fZ WX`aÜ CXØfSXfJaOX ¸fZa WXfÕXf°f Ib L EZÀfZ WXe

¸ff³fZ þf ÀfI °fZ WX`aÜ UWXfa ´fSX Àf¸fcWXûa ¸fZa dU·ffdþ°f

I fa¦fiZÀf ´ffMXeÊ ³fZ EI QcÀfSXZ I û ³fe¨ff dQJf³fZ I e

SXfþ³fed°f I SXIZ ´fiQZVf ¸fZa AdÀ±fSX°ff I f Uf°ffUSX¯f

d³fd¸fÊ°f dI ¹ffÜ ¹fWXe SXfþ³fed°fI AdÀ±fSX°ff

CXØfSXfJaOX I e ÀfSXI fSX IZ dÕXE SXfþ³fed°fI

AUSXû²f I f d³f¸fÊf¯f I SX°fe WXbBÊ dQJfBÊ QZ SXWXe ±feÜ

I fa¦fiZÀf VffÀf³f ¸fZa dI Àf ´fiI fSX ÀfZ Ad²fI fSXûa I f

Qb÷ ´f¹fû¦f dI ¹ff þf°ff WX`, BÀfI f ÀffÃff°f CXQfWXSX¯f

·fe CXØfSXfJaOX ¸fZa QZJ³fZ I û d¸fÕXfÜ I fa¦fiZÀf ³fZ A´f³fZ

dþ¸¸fZQfSX ³fZ°ffAûa IZ ¸ff²¹f¸f ÀfZ ÀfaU`²ffd³fI

¸f¹fÊfQfAûa I û °ffI ´fSX SXJI SX ´fiQZVf ÀfSXI fSX I û

f¨ff³fZ I f ·fSX´fcSX ´fi¹ffÀf dI ¹ffÜ CXØfSXfJaOX IZ

SXfª¹f´ffÕX IÈ ¿¯fI fa°f ´ffÕX ³fZ þf I fa¦fiZÀf ÀfSXI fSX

I û fWXb¸f°f Àffdf°f I SX³fZ IZ dÕXE Qû ¹ff °fe³f dQ³f

I f Àf¸f¹f QZ³fZ I e ff°f I WXe, °ff dU²ff³fÀf·ff

A²¹fÃf ³fZ CX³WXZa 28 R SXUSXe °fI I f ÕXaff Àf¸f¹f

¢¹fûa dQ¹ff ¦f¹ffÜ ¢¹ff I fa¦fiZÀf I f ¹fWX ¨fdSX{

ÀfaU`²ffd³fI ø ´f ÀfZ I f¹fÊ I SX SXWXZ SXfª¹f´ffÕX I f

A´f¸ff³f ³fWXea WX`Ü A¦fSX WX` °fû ¹fWX ¸fbïf ·fe ÀfSXI fSX

I e fJÊfÀ°f¦fe IZ dÕXE ´f¹fÊf~ WX`Ü EZÀfe dÀ±fd°f ¸fZa

ÀfSXI fSX ³fZ ¹fWX ´fi¹ffÀf dI ¹ff dI UWX SXfª¹f´ffÕX I e

A³fQZJe I SX SXWXe WX`Ü WX¸f þf³f°fZ WX`a dI ÀfaU`²ffd³fI

ø ´f ÀfZ SXfª¹f´ffÕX WXe ¸fbdJ¹ff WXû°ff WX`, BÀfdÕXE

ÀfSXI fSX I e ÀfaU`²ffd³fI ¸f¹fÊfQf ¹fWXe WX` dI UWX

SXfª¹f´ffÕX IZ AfQZVf I f ´ffÕX³f I SXZ, ÕXZdI ³f

CXØfSXfJaOX I e ÀfSXI fSX ³fZ EZÀff ³fWXea dI ¹ffÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 16

A´fi`»f 2016


BÀfIZ AÕXfUf ÀfSXI fSX I f EI ¦fÕX°f I Q¸f ¹fWX ·fe

±ff dI CXÀf³fZ JfdSXþ dU²fZ¹fI I û ´ffdSX°f ¸ff³f dÕX¹ffÜ ¹fWX

I Q¸f SXfª¹f ÀfSXI fSX I e AûSX AÕXûI °ffad{I WXe I WXf

þfE¦ffÜ I fa¦fiZÀf IZ ³Qi ÀfSXI fSX I e ·fcd¸fI f IZ ffSXZ ¸fZa Ib L

·fe I WXZ, ·fÕXZ WXe AfSXû´f ÕX¦ffE, ÕXZdI ³f CXØfSXfJaOX ¸fZa þû

Ib L ·fe WXbAf UWX UWXfa IZ SXfª¹f´ffÕX I e dSX´fûMXÊ IZ Af²ffSX

´fSX WXe WXbAfÜ SXfª¹f´ffÕX IÈ ¿¯fI fa°f ´ffÕX ³fZ A´f³fe dSX´fûMXÊ ¸fZa

VffÀf³f I e ³ffI f¸fe I û Af²ffSX f³ff¹ffÜ CXÀfIZ ffQ IZ ³Qi

ÀfSXI fSX I e dþ¸¸fZQfSXe f³f°fe WX` dI UWX SXfª¹f´ffÕX I e

dSX´fûMXÊ IZ Af²ffSX ´fSX IZ ³Qie¹f I` df³fZMX I e f`NXI ¸fZa dU¨ffSX

dU¸fVfÊ I SXIZ d³f¯fʹf ÕXZÜ BÀf f`NXI ¸fZa CXØfSXfJaOX IZ

WXfÕXf°fûa I û ÀfWXe NXWXSXf¹ff ¦f¹ff AüSX SXfª¹f ÀfSXI fSX I e

fJÊfÀ°f¦fe I e I f¹fUÊfWXe WXZ°fb dSX´fûMXÊ SXfái´fd°f ´fi¯fU ¸fbJþÊe

I û ·fZþ QeÜ SXfái´fd°f ´fi¯fU ¸fbJþÊe ³fZ dSX´fûMXÊ I û ÀfWXe ¸ff³f°fZ

WXbE ´fiQZVf ¸fZa SXfái´fd°f VffÀf³f ÕXf¦fc I SX³fZ I f d³f¯fʹf dÕX¹ffÜ

CXØfSXfJaOX ÀfSXI fSX I e AûSX ÀfZ CXNXf¹ff ¦f¹ff ¹fWX I Q¸f

·fe ÕXûI °ffad{I ø ´f ÀfZ A°¹fa°f WXe Vf¸fʳffI I WXf þfE¦ff

dI CXÀfIZ ¸fb£¹f¸fa{e WXSXeVf SXfU°f ³fZ A´f³fe ÀfSXI fSX I û

f¨ff³fZ IZ dÕXE ÕXZ³f QZ³f I f ¸ff¦fÊ A´f³ff¹ff ±ffÜ ¹fWX ff°f

EI dÀMXa¦f ÀfZ CXþf¦fSX WXû ¨fbI e WX`Ü Af I fa¦fiZÀf ·fÕXZ WXe CXÀf

dÀMXa¦f I û ÓfcNXf I SXfSX QZ, ÕXZdI ³f ¹fWX Àf°¹f WX` dI I fa¦fiZÀf ³fZ

A´f³fe ÀfSXI fSXûa I û f¨ff³fZ IZ dÕXE BÀf ´fiI fSX I e

I f¹fÊUfWXe ´fWXÕXZ ·fe I e WX`aÜ I ü³f ³fWXea þf³f°ff ³fSXdÀfaWX SXfU

IZ ´fi²ff³f¸fad{°U UfÕXe ÀfSXI fSX I û, þf IZ ³Qi I e ¹fWX

I fa¦fiZÀfe ÀfSXI fSX A»´f¸f°f ¸fZa Af ¦fBÊ ±fe, °ff I fa¦fiZÀf ³fZ

ÀffaÀfQûa I e JSXeQ R SXû£°f I SX³fZ IZ dÕXE ·ffþ´ff ÀffaÀfQ

AVfûI A¦fÊÕX AüSX R ¦¦f³f dÀfaWX Ib ÕXÀ°fZ I û JSXeQ³fZ I f

´fi¹ffÀf dI ¹ffÜ BÀfdÕXE ¹fWX ff°f Afþ ·fe AfÀff³fe ÀfZ I WXe

þf ÀfI °fe WX` dI I fa¦fiZÀf IZ ³fZ°ff A´f³fe ÀfSXI fSX I û f¨ff³fZ

IZ dÕXE EZÀff I Q¸f CXNXf ÀfI °fZ WX`aÜ BÀfdÕXE ¹fWX I WXf þf

ÀfI °ff WX` dI I fa¦fiZÀf ³fZ þû fû¹ff WX`, CXÀfZ UWX I fMX³ff WXe

´fOÞXZ¦ffÜ U°fʸff³f ¸fZa I fa¦fiZÀf IZ ffSXZ ¸fZa ¹fWX I WXfU°f ÀfWXe þf³f

´fOÞX SXWXe WX` dI - fû¹ff ´fZOÞX ffcÕX I f °fû Af¸f I WXfa ÀfZ

WXû¹f...Ü BÀf ´fcSXZ SXfþ³fed°fI §fMX³ffIi ¸f IZ ffQ I fa¦fiZÀf

A´f³fZ Af´f¸fZa Àfb²ffSX I SX³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX°fe WXbBÊ dQJfBÊ ³fWXea

QZ°feÜ dU¦f°f ÕXûI Àf·ff ¨fb³ffU IZ ffQ I fa¦fiZÀf I û dþÀf

´fiI fSX I e ·fcd¸fI f d³f·ff³fe ¨ffdWXE ±fe, Afþ I fa¦fiZÀf CXÀfÀfZ

I ûÀfûa QcSX dQJfBÊ QZ WXe WX`Ü ÕXûI Àf·ff ¸fZa Vf¸fʳffI WXfSX I f

ÀUfQ ¨fJ ¨fbI e I fa¦fiZÀf Afþ ·fe ¸f³f ÀfZ ¹fWX ÀUeI fSX ³fWXea

I SX ´ff SXWXe WX` dI UWX ÀfØff ÀfZ fZQJÕX WXû ¨fbI e WX`Ü I fa¦fiZÀf

IZ ³fZ°ffAûa IZ f¹ff³fûa ÀfZ Afþ ·fe ¹fWXe ÕX¦f°ff WX` dI CX³fIZ

dÕXE I fa¦fiZÀf ´ffMXeÊ WXe Àff Ib L WX`, CX³WXZa QZVf I e d¨f³°ff ³fWXea

WX`Ü I BÊ ffSX I fa¦fiZÀf IZ ³fZ°ffAûa ³fZ EZÀfZ ÕXû¦fûa I f Àff±f dQ¹ff

WX` þû ÕXû¦f QZVf IZ dUSXû²fe WX`aÜ I fa¦fiZÀf IZ dÕXE QZVf I f

ÀfSXI fSX I f ·fe I ûBÊ ¸fWX°U ³fWXea WX`Ü I fa¦fiZÀf I û ¨ffdWXE dI

UZ QZVf I e ÀfSXI fSX I û ¸ff³¹f°ff QZa, ¢¹fûadI IZ ³Qi ÀfSXI fSX I e

AfUfþ Aa°fSXÊfáÑe¹f À°fSX ´fSX ·ffSX°f I e AfUfþ WX`Ü WX¸f

A¦fSX IZ ³Qi IZ A¨LZ I f¸fûa I f dUSXû²f I SXZa¦fZ °fû dUQZVfûa ¸fZa

·ffSX°f I e LdU ²fcd¸fÕX WXe WXû¦feÜ BÀfdÕXE I fa¦fiZÀf ÀfdWX°f

Àf·fe QÕXûa I û IZ ³Qi IZ A¨LZ I f¸fûa I f Àff±f QZ³ff ¨ffdWXEÜ

CØfSf£faO

A´fi`Õ Rc Õ I e ´fS¸´fSf

QZUZ³QiÊ ¨füWf³f

A´fi`ÕX Rc ÕXÓ ¹ff³fe ¸fcJÊ dQUÀf ¸f³ff³fZ I e ´fSX¸´fSXf I fR e ´fbSXf³fe WX`Ü R ÀMXÊ A´fi`ÕX I û Af´f Àf·fe

³fZ I ·fe ³f I ·fe EI QcÀfSXZ I û ¸fcJÊ f³ffI SX ¸fþf dÕX¹ff WXû¦ffÜ BÀfI e Vfb÷ Af°f I û ÕXZI SX

°fSXWX-°fSXWX IZ I WXf³fe-dI ÀÀfZ ´fi¨fdÕX°f WX`aÜ

¹fcSXû´f ¸fZa Àf³ 1752 ¸fZa þf ³f¹ff I ÕX`¯OXSX Vfb÷ WXbAf °fû CXÀf¸fZa ³fUU¿fÊ I e Vfb÷ Af°f ´fWXÕXe

A´fi`ÕX I e þ¦fWX ´fWXÕXe þ³fUSXe ÀfZ I SX Qe ¦f¹fe ±feÜ °ff dþ³f ÕXû¦fûa ³fZ I` ÕXZ¯OXSX ¸fZa ÀfaVfû²f³f

I f dUSXû²f dI ¹ff ±ff °ff CX³WXZa fZUIc R ¸ff³ff ¦f¹ff AüSX °f·fe ÀfZ R ÀMXÊ A´fi`ÕX Rc ÕX f³ff³fZ I e

¹fûþ³ff Vfb÷ WXû ¦f¹fe ±feÜ

EI A³¹f I WXf³fe IZ A³fbÀffSX I BÊ Vf°ffQe ´fWXÕXZ IZ fZd»¹fþ¸f QZVf IZ SXfþIb ¸ffSX dÕX¹fû´ff»OX

A´f³fe ÀfÀfbSXfÕX BMXÕXe I e SXfþ²ff³fe SXû¸f ¸fZa dI Àfe CX°ÀfU ¸fZa ·ff¦f ÕXZ³fZ IZ dÕXE EI ¸ffWX ´fWXÕXZ

´fWXba¨f ¦f¹fZÜ CXÀf Àf¸f¹f CX°ÀfU ÀfZ ´fWXÕXZ ¹ff ffQ ¸fZa ´fWXba¨f³ff AVfb·f ¸ff³ff þf°ff ±ff BÀfdÕXE

SXfþIb ¸ffSX dÕX¹fû´ff»OX IZ ÀffÀf-ÀfÀfbSX °f±ff ÀffÕXZ-ÀffdÕX¹fûa ³fZ CX³WXZa ÀffI dÀfJf³fZ I f R` ÀfÕXf

ÕXZ dÕX¹ff °ffdI dR SX I ·fe UWX ·fdU¿¹f ¸fZa BÀf °fSXWX I e AdVfá°ff ³f I SXZ SXfþIb ¸ffSX I û ´fcSXZ EI

¸ffWX °fI °fSXWX-°fSXWX ÀfZ fZUIc R f³ff¹ff ¦f¹ff AüSX CX³fÀfZ ·fû¯OXZ ¸fþfI dI ¹fZ ¦f¹fZÜ °f·fe ÀfZ

BMXÕXe ¸fZa EI QcÀfSXZ I û ´fWXÕXe A´fi`ÕX I û ¸fcJÊ f³ff³fZ I f dÀfÕXdÀfÕXf ¨fÕXf Af SXWXf WX`Ü

Af BMXÕXe ¸fZa ¸fcJÊ dQUÀf I f Af¹fûþ³f I f³fÊdUÕX Àf¸ffSXûWX IZ ÷ ´f ¸fZa dI ¹ff þf°ff WX`Ü BÀf

Àf¸ffSXûWX ¸fZa WXfÀ¹f ½¹fa¦¹f I e ³ffdMXI fAûa EUa ³fÈ°¹fûa ÀfdWX°f EZÀfZ WXe I BÊ I f¹fÊIi ¸f Af¹fûdþ°f dI ¹fZ

þf°fZ WX`Ü

B¦ÕX`¯OX ¸fZa A´fi`ÕX Rc ÕXÓ AfÕX Rc »Àf OXZ IZ ³ff¸f ÀfZ ¸f³ff¹ff þf°ff WX`Ü BÀf dQ³f ¹fWXfa ´fSX EI QcÀfSXZ

I û ¸fcJÊ f³ff³fZ I e ´fSX¸´fSXf fWXb°f ´fbSXf³fe WX`Ü ÷ Àf ¸fZa ¸fcJÊ dQUÀf 31 ¸ff¨fÊ I û ¸f³ff¹ff þf°ff WX`

þfdI ARi eI f IZ QZVf ¹fb¦ff¯OXf ¸fZa ¹fWX dQUÀf ¸fdWXÕXfEa dUVfZ¿f ÷ ´f ÀfZ ¸f³ff°fe WX` AüSX A´f³fZ

´fdSXd¨f°fûa I û EZÀfZ Af¹fûþ³fûa IZ d³f¸f³{¯f ´f{ ·fZþ°fe WX`a þû UfÀ°fU ¸fZa ¸f³ff¹fZ WXe ³fWXea þf°fZ AüSX

ÕXû¦f AfI SX ¸fcJÊ f³f°fZ WX`aÜ

þ¸f³fÊe UfÕXZ ¸fcJÊ dQUÀf I f Af³faQ ¸füþ ¸fÀ°fe ¸f³ffI SX ÕXZ°fZ WX`a þfdI ¨fe³f ¸fZa ¨fZWXSXûa ´fSX SXa¦f

dfaSX¦fZ ¸fbJüMXZ ÕX¦ff I SX WXfÀ¹f IZ ·ffU ´f`Qf I SX°fZ WX`aÜ WX¸ffSXZ QZVf ¸fZa ·fe A´fi`ÕX Rc ÕXÓ I û QcÀfSXûa

I û ¸fcJÊ f³ff I SX ¸f³ff¹ff þf°ff WX`Ü

A´fi`»f 2016 17

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


³ff»faQf

U`°fS¯fe ³fQe I e ´ff³fe ÀfcJ³fZ ÀfZ dI Àff³f CQfÀf

»fû¦fû I e AfÀ±ff I f IZ ³Qi W`

U`°fS¯fe ³fQe

Ib ¸fbQ

¦f¸feÊ Vfbø WXû³fZÔ IZ ´fcUÊ WXeÔ ¹fWXfÔ IZ ´fidÀfð AüSX ´füSXfd¯fI

U`°fSX¯fe ³fQe ÀfbJ ¦f¹fe WX`Ü »fû¦fûÔ I û ·fUÀff¦fSX ´ffSX »f¦ff³fZ

ff»fe ¹fWX U`°fSX¯fe ³fQe Afþ A´f³fZÔ AdÀ°f°U I û WXeÔ

f¨ff¹fZ SXJ³fZÔ IZ d»fE þcÓf SXWXe WX`Ü I ·fe Àff»fû ·fSX þ»f ÀfZ

»fUf »fU SXWX³fZÔ ff»fe BÀf ³fQe I e WXf»f°f QZJ »fû¦f

´fiVffÀf³f I û I ûÀf°fZ ³fþSX Af SXWXZ WX`Ü A·fe IZ U°fʸff³f

dÀ±f°fe ¹fWX WX` dI BÀf ³fQe IZ EI LûMXZ ÀfZ ¦fèZ ³fb¸ff ·ff¦f ¸fÔZ

WXe ´ff³fe f¨ff SXWX ¦f¹ff WX`Ü CXÀf¸fÔZ ·fe ¦fÔQ¦fe I f AÔffSX »f¦ff

WX`Ü VfZ¿f ·ff¦f ´fbSXe °fSXWX ÀfbJ ¦f¹ff WX`Ü þfI e BÀf ³fQe IZ

Àfü³Qi¹feÊI SX¯f AüSX ´ff³fe IZ pûZ°f fPXf׳fZÔ IZ d»fE BÀf ´fSX

I SXûOÞXûÔ ÷ ´fE J¨fÊ dI ¹fZ ¦f¹fZ WX`Ü ¸fb£¹f¸fÔÂfe ³fe°feVf Ib ¸ffSX

I f ·fe BÀf ³fQe ´fSX dUVfZ¿f ²¹ff³f WX`Ü UZ þf ·fe EI Qû dQ³fûÔ

IZ d»fE SXfþ¦feSX ¸fZ ø I °fZ WX`Ü °fû UZ ÀfbfWX ÀfbfWX U`°fSX¯fe

³fQe IZ °fMX ´fSX þø SX þf°fZ WX`Ü U¿fÊ 2008 IZ ´fiUfÀf ¹ffÂff

IZ QüSXf³f CX³WXû³fZÔ U`°fSX¯fe ³fQe, Vff»fe¦fif¸f ³fQe AüSX ·fSX°f

Ib ¯OX ³fQe IZ °fMX ´fSX ¦f¹fZ ±fZ AüSX CX³WXû³fZÔ »f¦f·f¦f ¸fÈ°f ´fif¹f:

WXû ¨fbIZ B³f °fe³fûÔ ³fdQ¹fûÔ IZ dþ¯fûÊðfSX I SXf³fZÔ I e ff°f I WXe

±feÜ BÀfÀfZ AfÀf ´ffÀf IZ ¦ffÔUû IZ dI Àff³fûÔ ¸fZÔ JbVfe I f

»fWXSX QüOÞX ´fOÞXf ±ffÜ Ib L Àf¸f¹f ffQ U`°fSX¯fe ³fQe I f

dþ¯fûÊðfSX °fû I SXf¹ff ¦f¹ff, ´fSX³°fb Vff»fe¦fif¸f ³fQe AüSX

·fSX°fIb ¯OX dI AûSX dI Àfe I f ²¹ff³f ³fWXe ¦f¹ffÜ U`°fSX¯fe

³fQe IZ Àfü³Qi¹feÊI ¯f U CXOÞXfWXe ´fSX I SXûOÞXûÔ ÷ ´fE ·fe J¨fÊ

dI ¹fZ ¦f¹fZ, °ffI e ³fQe ¸fZÔ ´ff³fe I f þ»f pûZ°f fPÞX ÀfIZ Ü

´fSX³°fb Afþ ¹fWX ³fQe A´f³fe fQWXf»fe ´fSX AfÔÀfc fWXf³fZÔ I û

dUUVf WX`Ü ³fQe ÀfZ »ff·ffÔdU°f WXû³fZÔ ff»fZ À±ff³fe¹f dI Àff³f

´f´´fc ¹ffQU, Aþ¹f ¹ffQU, IZ OXe ¹ffQU, SXfþQ IZ dþ»ff

Àfd¨fU SX¯fUeSX Ib ¸ffSX SX}fI SX, fþSXÔ¦fe Ib ¸ffSX AfQe ³fZÔ

f°ff¹ff dI U`°fSX¯fe ³fQe IZ AdÀ°f°U I û Àf¸ff~ I SX³fZÔ I f

I f¸f ´fiVffÀf³f IZ õfSXf WXeÔ dI ¹ff þf SXWXf WX`Ü ³fQe IZ ³fe¨f»fZ

À°fSX ´fSX PX»ffBÊ I SX dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü UWXeÔ ³fQe IZ Qû³fû

dI ³ffSXZ ¸fZ ´f°±fSX I û þûOÞXfBÊ I SX dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü dþÀfÀfZ

´ff³fe I f AÔQø ³fe pû°f ´fcSXe °fSXWX ÀfZ fÔQ WXû ¦f¹ff WX`Ü UWXeÔ

³fQe ¸fZÔ WXeÔ EI ffÔ²f I f d³f¸ffʯf I SX dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü dþÀfÀfZ

´ff³fe I f fWXfU ´fbSXe °fSXWX fÔQ WXû ¦f¹ff WX`Ü d³fSXÔ°fSX ´ff³fe I f

fWXfU ³fWXeÔ WXû³fZ ÀfZ ·fe BÀf¸fZÔ I e¨fOÞX ´fSX°f QSX ´fSX°f þ¸f Àff

¦f¹ff WX`Ü ÀfSXI fSX ³fZ ³fQe I f ÀfÔü³Q¹feÊI SX¯f I SX³fZÔ IZ

¨f¢I SX ¸fZÔ ³fQe IZ AÔQø ³fe þ»f pû°f I û fÔQ I SX dQ¹ff

WX`Ü dþÀfIZ I fSX¯f Afþ ¹fWX ³fQe ´fbSXe °fSXWX ÀfZ ÀfbJ³fZÔ IZ

I ¦ffSX ´fSX ´fWXcÔ¨f ¦f¹ff WX`Ü þfI e ´fWX»fZ BÀf ³fQe ¸fZÔ Àff»fûÔ

·fSX OXcffCX ´ff³fe SXWX°ff ±ffÜ EI fbþc¦fÊ dI Àff³f IZ A³fbÀffSX

U`°fSX¯fe ³fQe ¸fZÔ ffÔ²f ffÔ²ff þf³ff ²ffd¸fÊI ø ´f ÀfZ ¦f»f°f WX`Ü

CX³WXû³fZÔ I WXf U`°fSX¯fe ³fQe, Vffd»f¦fif¸f ³fQe, QcJ:WXSX¯fe

³fQe AüSX ·fSX°f Ib ¯OX IZ fe¨f I ·fe ·fe ffÔ²f ³fWXe ffÔ²ff

þf°ff ±ffÜ BÀf ¨ffSXûÔ ³fdQ¹fûÔ I f ²ffd¸fÊI ¸fWX°U WX`Ü

¸f»f¸ffÀf ¸fZ»ff U ¸fI SX ¸fZ»ff IZ QüSXf³f B³f ¨ffSXûÔ ³fdQ¹fûÔ ¸fZÔ

»fû¦f fOÞXe ÀfÔ£¹ff ¸fZÔ À³ff³f I SX ´fb¯¹f I e ´fifd~ I SX°fZ ±fZÜ

BÀf¸fZÔ ffÔ²f f³ff¹ff þf³ff ²ffd¸fÊI ¸ff³¹f°ff ÀfZ ¦f»f°f WX`Ü ¹fWXe

I fSX¯f WX` dI Àff»fûÔ ·fSX ´ff³fe ÀfZ »fUSXZþ SXWX³fZ ff»fe

U`°fSX¯fe, Vff»fe¦fif¸f, Qc:JWXSX¯fe AüSX ·fSX°f Ib ¯OX ³fQe

Afþ ÀfbJ³fZ IZ I ¦ffSX ´fSX WX`Ü ¸ff³¹f°ff ¨ffWXZ þû ·fe WXû

A¦fSX Àf¸f¹f SXWX°fZ ´fiVffÀf³f ³fZ BÀf AûSX ²¹ff³f ³fWXe dQ¹ff

°fû ¹fWX ¨ffSXûÔ ³fQe Bd°fWXfÀf IZ ´f³³fûÔ AüSX »fû¦fûÔ I û ¹ffQû

¸fZÔ WXe dÀf¸fMX I SX SXWX þf¹fZ¦ffÜ f°ff°fZ ¨f»fZÔ dI SXfþ¦feSX IZ

´fWXfOÞXû þÔ¦f»fû ÀfZ WXû°fZ WXb¹fZ EI ³fQe SXfþ¦feSX IZ ¸f`Qf³fe

·ff¦f ¸fZÔ Af¹fe WX`Ü BÀfe ³fQe I û A»f¦f A»f¦f þ¦fWXûÔ ´fSX

²ffd¸fÊI ¸ff³¹f°ff IZ A³fbÀffSX A»f¦f A»f¦f ³ff¸f dQ¹ff

¦f¹ff WX`Ü þSXfQZUe ¸fÔdQSX IZ ´ffÀf BÀf ³fQe I û ¦fûQfUSXe

³fQe ÀfZ þf³ff þf°ff WX`Ü ¹fWXfÔ ´fSX ¹fWX ³fQe ´fcUÊ ÀfZ ´fd›¸f

I e AûSX fWX°fe WX`Ü BÀfÀfZ Af¦fZ þf³fZ ´fSX fiWX¸fIb ¯OX IZ

´ffÀf BÀf ³fQe I û ÀfSXÀU°fe ³fQe ÀfZ þf³ff þf°ff WX`Ü ¹fWXfÔ

´fSX ¹fWX ³fQe CX°fSX ÀfZ QdÃf¯f I e AûSX fWX°fe WX`Ü BÀfÀfZ

AüSX Af¦fZ fPÞX³fÔZ ´fSX BÀf ³fQe I û U`°fSX¯fe ³fQe IZ ³ff¸f ÀfZ

þf³ff þf°ff WX`Ü ¹fWXfÔ ´fSX ¹fWX ³fQe ´fd›¸f ÀfZ ´fcSXU I e AûSX

fWX°fe WX`Ü BÀfe ÀfZ ±fûOÞXf Af¦fZ þf³fZ ´fSX BÀf ³fQe I û

Vffd»f¦fif¸f ³fQe fû»ff þf°ff WX`Ü ´fbSXf ÀfZ ´fd›¸f I e AûSX

fWX°fe WX`Ü BÀfe ÀfZ ÀfMXZ QcJWXSX¯fe ³fQe ·fe WX`Ü ¹fWXe ³fQe

Af¦fZ ¨f»fI SX ·fSX°f Ib ¯OX ÀfZ þf³ff þf°ff WX`Ü ¹fWXfÔ ´fSX

¹fWX ³fQe CX°fSX ÀfZ QdÃf¯f dI AûSX fWX°fe WX`Ü EI JfÀf

ff°f ¹fWX WX` dI B³f ÀffSXZ þ¦fWXû ´fSX ³fQe I fR e ¦fWXSXf ±ff

AüSX BÀf¸fZÔ ´ff³fe IZ AÔQø ¯fe pû°f I fR e Ad²fI ±ffÜ

þû ²feSXZ ²feSXZ ·fSX°ff ¦f¹ff AüSX ´ff³fe IZ AÔQø ³fe pû°f fÔQ

WXû ¦f¹ffÜ

dþÔQ¦fe QfU ´fS »f¦ff f¨¨fZ þf°fZ W` ÀIc »f

Ib ¸fbQÜ AÀ±ffUfÔ ´fiJÔOX IZ dþSXfBʳf ´fSX ¦ffÔU ¸fZ ´fif±fd¸fI dUôf»f¹f ³fWXe SXWX³fZ IZ I fSX¯f ¦ffÔU IZ LûMXZ LûMXZ f¨¨fZ

²fûfe dU¦fWXf dÀ±f°f dUôf»f¹f ¸fZ dVfÃff ¦fiWX¯f I SX³fZ þf°fZ WX`Ü EI AûSX ¦ffÔU IZ fe¨f ÀfZ ¸fb£¹f ¸ff¦fÊ E³fE¨f 82

¦fbþSXf WX` UWXeÔ QbÀfSXe AûSX ´fd›¸f I e AûSX ³fQe fWX°fe WX`Ü ¦fifd¸f¯fûÔ I f I WX³ff WX` dI ´fif±fd¸fI dUôf»f¹f IZ

A³fbVfÔÀff ·fe dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü »fZdI ³f dþ»ff ´fdSX¿fQ ÀfZ CXÀfI f A³fb¸fûQ³f ³fWXe WXû ÀfI f dþÀfIZ I fSX¯f ¦ffÔU ¸fZ

´fif±fd¸fI dUôf»f¹f I e À±ff´f³ff ³fWXe WXû ´ff SXWXf WX`Ü dUôf»f¹f þf³fZ IZ QüSXf³f I BÊ f¨¨fZ ÀfOÞXI Qb§fÊMX³ff EUÔ ³fQe

¸fZ OXcf³fZ ÀfZ I f»f IZ ¦ff»f ¸fZ Àf¸ff ¨fcIZ WX`Ü ¦fif¸fe¯f SXf¸ff³fbþ ´ffÀfUf³f I f I WX³ff WX` dI ¦ffÔU IZ LûMXZ LûMXZ f¨¨fZ

I û ³fQe U ÀfOÞXI ´ffSX I SX dUôf»f¹f þf³ff J°fSXf ÀfZ ·fSXf þeU³f WX`Ü ¦fif¸fe¯f ´fSX¸fZV½fSX ´ffÀfUf³f, SXf¸f¨f³Qi ¨f`WXf³f,

SXf¸fff»fI IZ UMX, ³f³Q»ff»f ´ffÀfUf³f, ²f¸fZ³Qi ´ffÀfUf³f AfdQ »fû¦fû ³fZ ·fe ¦ffÔU ¸fZ dUôf»f¹f I e À±ff´f³ff ³fWXe WXû³fZ

ÀfZ QbJ ´fiI MX dI ¹ff WX`Ü

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 18

A´fi`»f 2016


ffaI f

¨fb³ff½f ¸fZÔ Of»f ÀfI °fZ W`Ô £f»f»f : ff»fc ¸ffdR ¹ff

dÂfÀ°fSe¹f ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ff´f ´fS

ff»fc ¸ffdR ¹ffAûÔ I e ³fªfS

Sfªfe½f ½f`²f

dÂfÀ°fSXe¹f ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ff½f ´fSX ff»fc ¸ffdR ¹ffAûÔ I e

³fªfSX W`ÔXÜ dªf»fZ ¸fZÔ Àff°f½fZÔ ¨fSX¯f °fI Ad²fI faVf ff»fc

I fSXûffSX ÀfZ ªfbOXÞZ »fû¦f ´fa¨ff¹f°f I e ÀfZ½ff I SX³fZ IZ

d»fE ¨fb³ff½fe Àf¸fSX ¸fZÔ Ic Q ´fOÞZX W`ÔXÜ ¨fb³ff½f ªfe°f I SX

ÃûÂf I f d½fI fÀf I SX³ff ¨ffWX°fZ W`ÔXÜ ªffdI

½ffÀ°fd½fI °ff W`X dI ÃûÂf ¸fZÔ EZÀfZ °f°½fûÔ IZ ¨fb³ff½fe

Àf¸fSX ¸fZÔ Ib Q³fZ ÀfZ ³fZ°ff ´fZVfû´fZVf I e dÀ±fd°f ¸fZÔ W`Ü ÃûÂf

¸fZÔ ¨f¨ffÊ ªfûSXûÔ ´fSX W`X dI BX³fI f I f¸f A½f`²f W`X °fû

ªf³f°ff I f d½fäfÀf I` ÀfZ WXfdÀf»f I SX ´ff¹fZÔ¦fZ?

I ¸fªfûSX ´fi°¹ffVfe IZ fe¨f °fSXWX °fSXWX

I e ¨f¨ffÊ ¨fü´ff»fûÔ ´fSX Àfb³f³fZ I û d¸f»f SXWXe W`Ü

¨fb³ff½f Af¨ffSX ÀfadWX°ff I e ²fdªªf¹ffa CXOÞXfBÊX ªff SXWXe

W`Ü §fûOÞZX-f`ÔOX ffªfZ ½f ªfb»fcÀf IZ Àff±f ´fi£faOX

¸fb£¹ff»f¹f IZ AaQSX ªff SXWZX W`ÔÜ ¸füIZ ´fSX

QaOXfd²fI fSXe ·fie ¸füªfcQ W`ÔX, dÀfRÊ £ff³ff´fcd°fÊ WXû SXWXe

W`Ü A´f³fZ A´f³fZ dWXÀfff ÀfZ £f¨fÊ I SX ªf³f°ff I fZ

»fb·ff SXWZX W`ÔXÜ EI EI ¸fbd£f¹ff ½f dªf»ff´fdSX¿fQ IZ

³ff¸ffaI ³f ¸fZÔ d½f²ff¹fI I e °fªfÊ ´fSX ³ff¸ffaI ³f I SX³fZ

´fWabX¨fZ ±ûÜ 70-80 I e aÀf£¹ff ¸fZÔ ¦ffdOÞ¹ffa,

ffSXfWXfMX, ¨ffaQ³f, A¸fSX´fbSX ffaI f ¸fZÔ °fû °fSXWX °fSXWX

IZ QbI f³f £fb»f ¦f¹fZÜ

I WXeÔ ·fe ´fiVffÀf³f I e AûSX ÀfZ ´fi°¹ffVfe IZ D ´fSX

£fûR ³fWXeÔ dQ£f SXWXf W`XÜ ·fûªf I f Af¹fûªf³f ´fi£faOX

¸fb£¹ff»f¹f ÀfZ 200 ¸feMXSX I e QcSXe ´fSX WXû SXWXf W`XÜ

EZÀff ³fWXeÔ dI ´fiVffÀf³f BXÀf ff°f ÀfZ A³fd·fÄf W`XÜ

Àff¨feªf ¸f`³fZªf W`XÜ BXÀfd»fE £fb»fZAf¸f ff»fc

I ¸ffBÊX I f ´f`Àff ¨fb³ff½f ¸fZÔ CXOÞXfBÊX ªff SXWXe W`XÜ dªf»fZ

¸fZÔ BX³fI e ªfOÞZX BX°f³fe ¦fWXSXe W`X dI ´fid°ffad²f°f §ffMXûÔ

ÀfZ ff»fc I f CXNXf½f d³fSaX°fSX ªffSXe W`XÜ A´f³fZ

I fSXûffSX I û Àfa¨ffd»f°f I SX³fZ IZ d»fE À±ff³fe¹f

À°fSX ´fSX ´fiVffÀf³f I û ¸f`³fZªf ·fe I SX°fe W`XÜ ff°f

BX°f³fe °fI WXe Àfed¸f°f ³fWXeÔ SXWX°fe, £ffSX ³fWXeÔ L´fZ

BXÀfIZ d»fE ´fÂfI fSXûÔ IZ D ´fSX Qff½f f³ff°fe W`XÜ

Ad²fI fSXe ffaI f ÀfZ fQ»fe I SXf³ff ³fWXeÔ ¨ffWX°fZÜ

ffaI f I e ff»fc Qb²ffø ¦ff¹f W`XÜ Àf¸f¹f SXWX°fZ dªf»fZ

IZ Af»ffd²fI fSXe IZ õXfSXf Af¨ffSX ÀfadWX°ff I û

Àf£°fe ÀfZ ´ff»f³f dI ¹ff ¦f¹ff °fû d³f¿´fÃf ¨fb³ff½f

Àfa·f½f WXû ´ff¹fZ¦ffÜ A³¹f±ff Af³fZ½ff»ff Àf¸f¹f WXe

f°ff¹fZ¦ffÜ

»fûI Àf·ff ½f d½f²ff³fÀf·ff I f ¨fb³ff½f Vffad°f´fc¯fÊ

Àfa´f³³f I SXf³fZ I û »fZI SX ÃûÂf I e Af¸f ªf³f°ff ¸fZÔ

dªf»ff ´fiVffÀf³f I û ²f³¹f½ffQ dQ¹ff ±ffÜ ´fa¨ff¹f°f

¨fb³ff½f ¸fZÔ AÀf»fe ´fSXeÃff WXû¦fe?¨fb³ff½f Af¹fû¦f I e

AfZSX ÀfZ dªf»ff ´fdSX¿fQ, ¸fbd£f¹ff, ´fa¨ff¹f°f Àfd¸fd°f,

ÀfSX´fa¨f, ½ffOÊX ÀfQÀ¹f, ´fa¨f IZ d»fE £f¨fÊ I SX³fZ I e

SXfdVf d³f²ffÊdSX°f I SX Qe ¦f¹fe W`XÜ ffaI f ¸fZÔ

dªf»ff ´ff¿fÊQ IZ ´fQ - 25 WXªffSX

´fa¨ff¹f°f Àfd¸fd°f - 150

¦fif¸f ´fa¨ff¹f°f IZ ¸fbd£f¹ff - 185

¦fif¸f I ¨fWXSXe IZ ÀfSaa´fa¨f - 185

ÀfQÀf¹f ¦fif¸f ´fa¨ff¹f°f - 2480

ÀfQÀ¹f ¦fif¸f I ¨fWXSXe - 2480

´fQûÔ IZ d»fE ¨fb³ff½f dI ¹ff ªff SXWXf W`XÜ ³f¢Àf»f

´fi·ffd½f°f ÃûÂfûÔ ¸fZÔ ´fWX»fZ ¸f°fQf³f WXû¦ffÜ

1. fZ»fWXSX

2. ¨ffaQ³f

3. I MXûdSX¹ff

4. R »»feOcX¸fSX ½f ffSXfWXfMX

5. füÔÀfe

6. ffaI f

7. A¸fSX´fbSX

8. Vbf·fb¦faªf

9. §fûS`X¹ff

10. SXªfü³f

´fi£faOXûÔ ¸fZÔ ´fa¨ff¹f°f ¨fb³ff½f 2016 À½f¨LX, ·f¹f¸fbö

½f Vffad°f´fc¯fÊ ¨fb³ff½f I SXf³ff ´fiVffÀf³f IZ d»fE

¨fb³füd°f´fc¯fÊ WXû¦fe?

´ffgd»f±fe³f ¸fbö VfWS f³ff³fZ IZ d»fE OeE¸f ³fZ I e f`NI

Sfþ¦feS Ü ´f¹fÊMXI , ÀffÔÀIÈ d°fI U EZd°fWXfdÀfI À±f»f SXfþ¦feSX I û ´ffg»fe±fe³f ¸fbö VfWXSX f³ff³fZÔ I û »fZI SX dþ»ffd²fI fSXe ³fZÔ VfWXSX IZ ´fifbð þ³fûÔ IZ Àff±f I û À±ff³fe¹f I ³UZÔVf³f

ÀfZÔMXSX ¸fZÔ EI f`NXI I f Af¹fûþ³f dI ¹ffÜ f`NXI dI A²¹fÃf°ff I SX°fZ WXc¹fZ dþ»ffd²fI fSXe OXf. °¹ff¦fSXfþ³f ³fZ I WXf dI SXfþ¦feSX EI ´f¹fÊMXI VfWXSX WX`Ü ¹fWXfÔ Àf·fe ²f¸fûZÊÔ IZ A³fbAfBÊX

AüSX ßfðf»fc I BÊ QZVfûÔ ÀfZ Af°fZÔ WX`Ü BÀf d»fWXfþ ÀfZ SXfþ¦feSX I û ÀffR Àfb±fSXf SXJ³ff þø SXe WX`Ü CX³WXû³fZÔ I WXf dI ´fWX»fe A´fi`»f ÀfZ SXfþ¦feSX ¸fZÔ ´ffgd»fd±f³f I f CX´f¹fû¦f ´fcSXe °fSXWX ÀfZ

f³Q SXWXZ¦ffÜ BÀfIZ d»fE CX³WXû³fZÔ VfWXSXUfdÀf¹fû, QbI f³fQfSXûÔ U ½¹fUÀffd¹f¹fûÔ ÀfZ ·fe fPÞX ¨fPÞX I SX BÀf¸fZÔ ÀfWX¹fû¦f dI A´fe»f I eÜ UWXe CX³WXû³fZ ³f¦fSX ´fÔ¨ff¹f°f I û d³fQZÊVf dQ¹ff dI VfWXSX

IZ U`ÀfZ QcI f³f þWXfÔ 40 ¸ffBÊIi û³f ´f°f»ff f¦f`SX ¸fMXZdSX¹f»f I f f`¦f ´fi¹fû¦f I SX°fZ ´fI OXZÔ× þf³fZ ´fSX ´fi±f¸f RZ þ ¸fZÔ 100 ÷ ´fE QbÀfSXZ RZ þ ¸fZÔ 200 °f±ff °feÀfSXZ RZ þ ¸fZÔ 500 ÷ ´fE I f

þb¸ff³ffÊ dI ¹ff I SXZ AüSX BÀfIZ ffQ ·fe A¦fSX UZ ³fWXe Àfb³fZ °fû CX³f´fSX ER AfBÊAfSX dI ¹ff þf¹fÜ CX³WXû³fZÔ I WXf dI ´ffgd»fd±f³f IZ fÔQ WXû þf³fZ ÀfZ »fû¦fû I û Ib L Àf¸f¹f IZ d»fE ´fSXZVff³fe

°fû WXû¦feÜ ´fSX³°fb BÀfIZ d»fE ´fZ´fSX f`¦f dI ½¹fUÀ±ff ¹fWXfÔ IZ QbI f³fQfSXûÔ ½¹fUÀffd¹f¹fûÔ I û CX´f»f²f I SXf¹fZ þf³fZÔ I f d³fQZÊVf ³f¦fSX ´fÔ¨ff¹f°f I û dQ¹ffÜ UWXe CX³WXû³fZÔ SXfþ¦feSX ¸fZ dQ³f dQ³f

fPÞX°fZ þf SXWXZ ´fZ¹fþ»f dI Àf¸fÀ¹ff ´fSX ·fe ¨f¨ffÊ I SX°fZ WXb¹fZ ´feE¨fBʨfe IZ ´fQfd²fI fdSX¹fûÔ I û I BÊ d³fQZÊVf dQ¹fZÜ CX³WXû³fZ ´feE¨fBÊOXe I ³fe¹f Ad·f¹fÔ°ff SXdUI fÔ°f Ib ¸ffSX I û CX³fI e

»ff´fSXUfWXe IZ d»fE I OÞXe R MXI fSX »f¦ff°fZ WXb¹fZ CX³WXZÔ VfWXSX ¸fZ ´fZ¹fþ»f dI Af´fbd°fÊ d³fffʲf ø ´f ÀfZ d³f¹fd¸f°f I SX³fZ I f AfQZVf dQ¹ffÜ þZBÊ IZ õfSXf dfþ»fe I e Àf¸fÀ¹ff f°ff¹fZ þf³fZÔ

´fSX CX³WXû³fZÔ I WXf dI I ûBÊ fWXf³ff ³fWXeÔ ¨f»fZ¦ffÜ A¦fSX þZ³fSXZMXSX JSXff WX` °fû CXÀfZ °fbSXÔ°f ¸fSX¸¸f°f I SXZÜ °ff °fI IZ d»fE CX³WXû³fZÔ ³f¦fSX ´fÔ¨ff¹f°f SXfþ¦feSX I û þZ³fSXZMXSX dI ½¹fUÀ±ff I SX

´feE¨fBÊOXe I û CX´f»f²f I SXf³fZZ I f d³fQZÊVf dQ¹ffÜ UWXeÔ dþ»ffd²fI fSXe ³fZ ³f¦fSX ¸fZÔ JSXff ´fOXZ× ¨ff´ffI »fûÔ I û Qbø À°f I SX³fZ °f±ff MXÔI »fûSXe IZ ÀfWXfSXZ VfWXSX ¸fZ ´fZ¹fþ»f CX´f»f²f I SXf³fZ

I f d³fQZÊVf dQ¹ffÜ UWXeÔ ³f¦fSX ´fÔ¨ff¹f°f SXfþ¦feSX I û ³f¦fSX IZ ÀffR ÀfR fBÊ I û fSXI SXfSX SXJ³fZ IZ d»fE OXûSX MXc OXûSX Ib OÞXf I »fZ¢Vf³f I û AüSX ·fe ½¹fUdÀ±f°f f³ff³fZ I f d³fQZÊVf dQ¹ffÜ

UWXeÔ VfWXSX IZ ¦f¯f¸ff³¹f »fû¦fûÔ ³fZ dþ»ffd²fI fSXe IZ Àf¸fÃf dUd·f³³f dU·ff¦fû IZ dVfI f¹f°fûÔ U ÀfbÓffU I e ÓfOÞXe »f¦ff QeÜ dþÀfZ dþ»ffd²fI fSXe ³fZ ¦fÔ·feSX°ff ÀfZ »fZ°fZ WXc¹fZ ÀffSXZ Àf¸fÀ¹ff I f

d³fQf³f I f SXfÀ°ff d³fI f»ffÜ BÀf A½fÀfSX ´fSX A³fb¸fÔOX»ffd²fI fSXe »ff»f ª¹fûd°f ³ff±f ÀffWXQZU, OXeEÀf´fe ÀfÔþ¹f Ib ¸ffSX, I f¹fÊ´ff»fI ´fQfd²fI fSXe ¸fû. ¸fbþµR SX fb»fÔQ A£°fSX A»fe,

³f¦fSX A²¹fÃff VfIb ³°f»ff QZUe, ³f¦fSX ´fifÔ²fI dU³f¹f SXÔþ³f, ³f´f CX´ff²¹fÃf V¹ff¸fQZU SXfþUÔVfeÜ dUôc°f dU·ff¦f IZ I f¹fÊ´ff»fI Ad·f¹fÔ°ff F °fc Ad·f¿fZI , ´feEBÊOXe IZ ÀfWXf¹fI

Ad·f¹fÔ°ff ¦fþZ³Qi ´ffÀfUf³f, UfOXÊ Af¹fbö V¹ff¸fdI VfûSX ·ffSX°fe, ÀfbUZ³Qi SXfþUÔVfe, ´fiUe¯f dÀfÔWX, ÀfSX¹fc¦f ½¹ffÀf, SXûMXZdSX¹f³f IZ E³f Óff, ÀfÔþ¹f dÀfÔWX, SXfþZVf SXÔþ³f, Rc MX´ff±f ÀfÔ§f IZ

A²¹fÃf ¦fû´ff»f ·fQf³fe, Àf¸ffþ ÀfZUe CX¸fSXfU ´fiÀffQ d³f¸fÊ»f, ½¹fUÀffd¹fI ÀfÔ§f IZ A²¹fÃf d³fSXÔþ³f dÀfÔWX, ²f¸fÊSXfþ ´fiÀffQ, d³fSXþ Ib ¸ffSX ÀfdWX°f A³¹f CX´fdÀ±f°f ±fZÜ

A´fi`»f 2016 19

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


d½fOaf³ff

dVfÃff U SûMe ÀfZ ´fWÕZ d¸fÕZ ÀU¨L ´fZ¹fþÕ I f Ad²fI fS

WX¸ffSXZ QZVf I e dUd·f³³f SXfþ³f`d°fI QÕXûa I e

ÀfSXI fSXZa Af¸f ÕXû¦fûa IZ Ad²fI fSXûa IZ dÕXE ÕXOÞX³fZ

I f QfUf I SX°fe Àfb³ffBÊ QZ°fe WX`aÜ AüSX Àf¸f¹f-Àf¸f¹f ´fSX

EZÀfe ÕXûI ÕXb·ffU³fe ¹fûþ³ffAûa I f ßfZ¹f ÕXZ³fZ ¸fZa ·fe

SXfþ³fZ°ffAûa ¸fZa WXûOÞX ¸f¨fe ³fþSX Af°fe WX`Ü I ·fe

þ³f°ff I û Àfc¨f³ff IZ Ad²fI fSX d¸fÕX³fZ I e JfSX

Àfb³ffBÊ QZ°fe WX` °fû I ·fe dVfÃff IZ Ad²fI fSX dQE þf³fZ

I f UfQf dI ¹ff þf°ff WX`Ü I ·fe Jfô ÀfbSXÃff I f

dPXaPXûSXf ´feMXf þf°ff WX` °fû I ·fe ¸f³fSXZ¦ff þ`Àfe

¹fûþ³ffAûa I û ÕXf¦fc I SX fZSXûþ¦ffSX ÕXû¦fûa I û Àfed¸f°f

SXûþ¦ffSX CX´fÕX²f I SXf³fZ I e ¦ffSXaMXe ÕXe þf°fe WX`Ü

´fSXa°fb ´fi°¹fZI QZVfUfÀfe IZ þeU³f IZ dÕXE ÀffÀfZ

Ad²fI CX´f¹fû¦fe U AfUV¹fI Àf¸fÓfZ þf³fZ UfÕXZ

ÀU¨L þÕX I e CX´fÕX²f°ff Àfbd³fd›°f I SX³fZ WXZ°fb

ÕX¦f°ff WX` dI Àfe ·fe ÀfSXI fSX IZ ´ffÀf I ûBÊ ¹fûþ³ff

³fWXea WX`? fþfE BÀfIZ dUd·f³³f ÀfSXI fSXûa õfSXf WX¸ffSXZ

QZVf IZ dUd·f³³f þÕX À{û°fûa I f CX´f¹fû¦f I SX EI

÷ ´f¹fZ I e þ¦fWX feÀf ÷ ´f¹fZ I ¸ff³fZ UfÕXZ þÕX Àfafa²fe

dUd·f³³f LûMXZ-fOÞXZ CXôû¦fûa I û ÀfSXI fSX õfSXf ÀfaSXÃf¯f

´fiQf³f I SX BÀfe ÀU¨L þÕX ´fSX I fSX´fûSXZMX §fSXf³fûa

°f±ff A³¹f ½¹fUÀffd¹f¹fûa õfSXf U¨fÊÀU f³ffE SXJ³fZ ¸fZa

CX³fI f ÀfWX¹fû¦f AUV¹f dI ¹ff þf SXWXf WX`Ü dI °f³fZ

Af›¹fÊ I e ff°f WX` dI Afþ ¹fdQ dI Àfe I ÀfZ,

¦ffaU, VfWXSX, SXZÕXUZ ÀMXZVf³f, fÀf ÀMX`aOX, ´ffI Ê, ffþf

SX, ¸ffgÕX AfdQ ÀffUÊþd³fI À±fÕXûa ´fSX ¹fdQ I ûBÊ

Af¸f ½¹fdö ´¹ffÀff WX` °fû ÀfSXI fSX I e AûSX ÀfZ CXÀfZ

ÀU¨L þÕX CX´fÕX²f I SXfE þf³fZ I e ½¹fUÀ±ff

WXû³ff °fû ¸fbdVI ÕX WX` AüSX I WXea-I WXea °fû ¹fWX

AÀfa·fU ·fe WX`Ü ´fSXa°fb NXeI BÀfIZ dU´fSXe°f Af´fI û

Vfe°fÕX ´fZ¹f A±fUf ´ff³fe I e fû°fÕXZa CX´fSXûö Àf·fe

À±ff³fûa ´fSX dfI °fe WXbBÊ þ÷ SX ³fþSX Af þfEa¦feÜ

ÀfUfÕX ¹fWX WX` dI ·ffSX°f þ`ÀfZ QZVf ¸fZa þWXfa Af¸f

AfQ¸fe A·fe ·fe ¦fSXefe AüSX fZSXûþ¦ffSXe þ`Àfe

Àf¸fÀ¹ff ÀfZ þcÓf SXWXf WX` ¸fþQcSX, Lf{ °f±ff fZSXûþ¦ffSX

³fU¹fbUI þû A´f³fe SXûþe-SXûMXe I ¸ff ´ff³fZ ¸fZa ·fe

´fcSXe °fSXWX Àf¸f±fÊ ³fWXea WX` EZÀff I ûBÊ ·fe ½¹fdö ·fÕXf

´faQiWX-feÀf ÷ ´f¹fZ J¨fÊ I SX A´f³fe ´¹ffÀf fbÓff³fZ WXZ°fb

´ff³fe I e faQ fû°fÕX I` ÀfZ JSXeQ ÀfI °ff WX`? ¢¹ff

WX¸ffSXZ QZVf I e UWX ÀfSXI fSXZa þû þ³f°ff IZ Qb:J-

ÀfbJ ffaMX³fZ IZ dPXaPXûSXZ ´feMX°fZ ³fþSX Af°fe WX`a AüSX

þ³f°ff I f WXþfSXûa I SXûOÞX ÷ ´f¹ff IZ UÕX CX³f

BdV°fWXfSXûa ´fSX J¨fÊ I SX QZ°fe WX`a dþ³fIZ ¸ff²¹f¸f ÀfZ UZ

ÀU¹fa I û ¸fWXf³f þ³fdWX°f`¿fe f°ff³ff ¨ffWX°fe WX`a ¢¹ff

¹fWX CX³WXea ÀfSXI fSXûa I f ´fi±f¸f Qfd¹f°U ³fWXea WX` dI ´fcSXZ

QZVf ¸fZa EZÀfe ¹fûþ³ff ÕXf¦fc I SXZa dþÀfÀfZ þ³f-þ³f I û

I ¸f ÀfZ I ¸f ÀU¨L ´ff³fe °fû þf AüSX þWXfa ¨ffWXZa

CX´fÕX²f WXû ÀfIZ AüSX ´fi°¹fZI ³ff¦fdSXI A´f³fe

´¹ffÀf d³f:Vfb»I fbÓff ÀfIZ ? WX¸ffSXZ QZVf I e ÀfSXI fSXûa

õfSXf dþ°f³ff ²¹ff³f I ûI f I ûÕXf °f±ff ´fZ´Àfe þ`Àfe

A³¹f I BÊ fOÞXe Ia ´fd³f¹fûa I û QZVf ¸fZa CX³fI f Àff¸fifª¹f

À±ffd´f°f I SXf³fZ ¸fZa CX³fIZ ÀfWX¹fû¦fe IZ ÷ ´f ¸fZa dQ¹ff

þf°ff WX` ¹fdQ CX°f³ff WXe ²¹ff³f Af¸f þ³f°ff I û

d³f:Vfb»I ´fZ¹fþÕX ¸fbWX`¹ff I SXf³fZ ¸fZa dQ¹ff þfE °fû

d³fd›°f÷ ´f ÀfZ QZVf IZ ÕXû¦fûa I û ÀU¨L ´fZ¹fþÕX I e

Àf¸fÀ¹ff ÀfZ d³fþf°f d¸fÕX ÀfI °fe WX`Ü ´fSXa°fb d³f:Vfb»I

´fZ¹fþÕX ¸fbWX`¹ff I SXf³ff °fû QcSX Af QZVf ¸fZa I BÊ

þ¦fWXûa ´fSX ´fe³fZ IZ ´ff³fe IZ EMXeE¸f À±ffd´f°f WXû°fZ

dQJfBÊ QZ SXWXZ WX`aÜ ¹ff³fe ÀfSXI fSXûa õfSXf ·fe ´fe³fZ I f

´ff³fe fZ¨f³fZ I f I f¸f dI ¹ff þf SXWXf WX`Ü Af›¹fÊ I e

ff°f WX` dI ´fiIÈ d°f ¹ff BÊäSX ³fZ °fû ´fifd¯f¹fûa I û A´f³fe

AûSX ÀfZ Afg¢Àfeþ³f, þÕX U SXûVf³fe þ`Àfe þe³fZ WXZ°fb

fbd³f¹ffQe ÀfbdU²ffEa ¸fbµ°f CX´fÕX²f I SXfBÊ WX`a ´fSXa°fb

B³Àff³fûa ³fZ ´ff³fe I û A´f³fZ ½¹ff´ffSX I f Àff²f³f f³ff

dÕX¹ff WX`Ü AüSX Af fOÞXe-fOÞXe Ia ´fd³f¹fûa õfSXf

Afg¢Àfeþ³f IZ Àff±f ·fe EZÀff WXe dJÕXUfOÞX dI E

þf³fZ I e ¹fûþ³ffEa f³ffE þf³fZ IZ Àf¸ff¨ffSX WX`aÜ ¹fWXe

ÀfSXI fSXZa þû þ³f°ff I û ÀU¨L ´fZ¹fþÕX SXfái½¹ff´fe

À°fSX ´fSX CX´fÕX²f ³fWXea I SXf ´ff SXWXe CX³WXea ÀfSXI fSXûa

IZ SXWX³fb¸ff I ·fe Àf°fÕXbþ IZ ´ff³fe IZ dÕXE þa¦f

I SX°fZ dQJfBÊ QZ°fZ WX`a °fû I ·fe A´f³fZ SXfþ³f`d°fI dWX°fûa

I û Àff²f³fZ IZ dÕXE I fUZSXe þÕX dUUfQ þ`ÀfZ ¸fbïûa

I û CXLfÕX°fZ ³fþSX Af°fZ WX`aÜ I ·fe dQne I û ´ff³fe

faQ I SX³fZ I e ²f¸fI e Qe þf°fe WX` °fû I ·fe dUd·f³³f

ffa²f f³ffI SX þÕX IZ ´ffSXa´fdSXI ´fiUfWX I û SXûI ³fZ

I e I ûdVfVfZa I e þf°fe WX`aÜ ´fSXa°fb B³f Àff SXfþ³f`d°fI

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 20

A´fi`»f 2016


VfûSX-VfSXffûa IZ ffUþcQ QZVf IZ ´fi°¹fZI ³ff¦fdSXI

I û ÀU°fa{°ff IZ ÕX¦f·f¦f 70 U¿fÊ fe°f þf³fZ IZ ffQ

·fe Afþ °fI ´fe³fZ I f ´ff³fe ¸f¹fÀÀfSX ³fWXea WXû ÀfI fÜ

¹fWXfa ¹fWX ff°f ·fe I f dfÕX-E-¦füSX WX` dI QZVf ¸fZa

I BÊ SXfª¹f EZÀfZ ·fe WX`a þWXfa ¹ff °fû I BÊ-I BÊ

dI ÕXû¸feMXSX QcSX þfI SX ÕXû¦fûa I û þÕX I e ´fifd~

WXû°fe WX`Ü ¹ff dR SX UZ EZÀfZ ¦faQZ °ffÕXffûa I f ´ff³fe

BÀ°fZ¸ffÕX I SX³fZ IZ dÕXE ¸fþfcSX WX`a dþ³f¸fZa þf³fUSX

·fe °f`SX°fZ, ³fWXf°fZ U A´f³fe ´¹ffÀf fbÓff°fZ WX`a AüSX

Af¸f ÕXû¦f Vfü¨f IZ dÕXE ·fe B³WXea °ffÕXffûa I f

BÀ°fZ¸ffÕX I SX°fZ WX`aÜ ¦fû¹ff ¦fSXef U AÀfWXf¹f EZÀfZ

ÕXû¦f þû ´fWXÕXZ ÀfZ WXe Afd±fÊI °fa¦fe ÀfZ fbSXe °fSXWX

þcÓf SXWXZ WXû°fZ WX`a UZ IZ UÕX ÀU¨L ´ff³fe CX´fÕX²f ³f

WXû³fZ I e UþWX ÀfZ UZ ÀU¹fa °f±ff CX³fI f ´fdSXUfSX

·fa¹fI SX fe¸ffdSX¹fûa IZ dVfI fSX WXû þf°fZ WX`aÜ WXfÕXfadI

QZVf IZ Ib L ´fi¸fbJ ¸fWXf³f¦fSXûa IZ SXZÕXUZ ÀMXZVf³f °f±ff

WXUfBÊ Açûa ´fSX Af ²feSXZ-²feSXZ ÀU¨L ´fe³fZ I f ´ff³fe

þ³f°ff I û CX´fÕX²f I SXfE þf³fZ I e I ûdVfVfZa Vfb÷

I e þf SXWXe WX`aÜ ´fSXa°fb B³f À±ff³fûa ÀfZ Af¸f

QZVfUfdÀf¹fûa I e SXWX¦fbþSX ³fWXea WXû°feÜ Af¸f ÕXû¦f

¦ffaU, I Àfûa, ffþfSXûa °f±ff AÀ´f°ffÕX U I ûMXÊ-

I ¨fWXSXe þ`ÀfZ QcÀfSXZ I BÊ Àff²ffSX¯f ÀffUÊþd³fI

À±fÕXûa ÀfZ UfÀ°ff SXJ°fZ WX`aÜ dÕXWXfþf ´fi°¹fZI

ÀffUÊþd³fI À±fÕX ´fSX Vfbð ´fZ¹fþÕX I f I ûBÊ ³f

I ûBÊ À{û°f WXû³ff fZWXQ þ÷ SXe WX`Ü AüSX ÀfSXI fSXûa I û

þÕX IZ ³ff¸f ´fSX ½¹fUÀff¹f I SX³fZ, WX¸ffSXZ WXe QZVf IZ

´ff³fe I û ¸ff{ fû°fÕXûa ¸fZa faQ I SX CX³WXZa Vfbð þÕX IZ

³ff¸f ´fSX feÀf ¦fb¯ff I e¸f°f ´fSX fZ¨f³fZ þ`ÀfZ ½¹fUÀff¹f

I û °f°I fÕX faQ I SX QZ³ff ¨ffdWXEÜ

d´fLÕXZ dQ³fûa BÀfe AfVf¹f I f EI Àf¸ff¨ffSX

ÀfZ³fRi fadÀfÀI û ÀfZ ´fif~ WXbAfÜ ¹fWXfa ÀfSXI fSX ³fZ

fû°fÕX faQ ´ff³fe I e ffþfSXûa ¸fZa dfIi e ´fSX SXûI ÕX¦ff

Qe WX`Ü BÀf ´fiI fSX ÀfZ³fRi fadÀfÀI û Qbd³f¹ff I f ´fWXÕXf

EZÀff VfWXSX f³f ¦f¹ff WX` þWXfa fû°fÕX faQ ´ff³fe I f

½¹fUÀff¹f ³fWXea dI ¹ff þf ÀfIZ ¦ffÜ UWXfa I e ÀfSXI fSX

¸fZa BÀf dU¿f¹f ´fSX 9 ¸fWXe³fZ °fI ÕX¦ff°ffSX fWXÀf ¨fÕXe

AüSX AfdJSXI fSX UWXfa IZ ¹fû¦¹f ³fZ°ffAûa ³fZ þ³fdWX°f

I û ÀfUûÊ´fdSX SXJ°fZ WXbE ¹fWX ÀUeI fSX dI ¹ff dI þû

´ff³fe ´fiIÈ d°f õfSXf ´fiQ°f þeU³f WXZ°fb Ad°f AfUV¹fI

WX` CXÀf ´ff³fe I f ffþfSXeI SX¯f °f±ff BÀfI f

½¹fUÀff¹f I °fBÊ ³fWXea dI ¹ff þf³ff ¨ffdWXEÜ ÀfSXI fSX

³fZ faQ fû°fÕX ´ff³fe I e dfIi e SXûI ³fZ IZ Àff±f WXe

EZÀfe ½¹fUÀ±ff I e WX` dI Af þ¦fWX-þ¦fWX EZÀfZ

´UfaBÊaMX f³ffE þfEa¦fZ þWXfa 24 §faMXZ ÀU¨L ´fZ¹fþÕX

CX´fÕX²f SXWXZ¦ff AüSX I ûBÊ ·fe ½¹fdö A´f³fe fû°fÕX

¹ff d¦fÕXfÀf ¸fZa A±fUf ´ff³fe IZ dI Àfe ·fe Ia MXZ³fSX ¸fZa

UWXfa ÀfZ ¸fbµ°f ´ff³fe WXfdÀfÕX I SX ÀfIZ ¦ffÜ Af þ SXf

A´f³fZ WXe QZVf IZ CXÀf ¦füSXUVffÕXe A°fe°f I e AûSX

ÓffaI I SX QZdJE þf WX¸ffSXZ ´fcUþûÊa ³fZ ÀU¨L þÕX

I e CX´fÕX²f°ff I û WXe ÀffÀfZ þ÷ SXe Àf¸fÓfI SX

ÕX¦f·f¦f ´fcSXZ QZVf ¸fZa þ¦fWX-þ¦fWX °ffÕXff JbQUfE,

Ib aE JbQUfE °f±ff ´fe³fZ IZ ÀffR ´ff³fe IZ ´¹ffD

ÕX¦ffE þf³fZ I e ¹fûþ³ffEa f³ffBÊaÜ ´fSXa°fb Afþ CX³WXea

°ffÕXffûa ´fSX I WXea ÀfSXI fSXûa I f °fû I WXea ffWXbfdÕX¹fûa

I f I þf WXû ¨fbI f WX`Ü Ib aAûa I f þÕXÀ°fSX I WXea

³fe¨fZ ¨fÕXf ¦f¹ff WX` °fû I WXea Ib aAûa I û ´ffMXI SX CX³f

´fSX B¸ffSX°f JOÞXe I SX ÕXe ¦fBÊ WX` °fû I WXea B³WXea Ib aAûa

I f Ic OÞXZJf³fZ IZ ø ´f ¸fZa BÀ°fZ¸ffÕX I SX ´fifIÈ d°fI

þÕX À{û°f I û faQ I SX dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü ´fcSXZ dUä ¸fZa

WX¸ffSXZ ´fcUþûÊa þ`Àfe þ³fdWX°fI fSXe Àfû¨f Vff¹fQ WXe

I WXea Àfb³f³fZ I û d¸fÕXZ þWXfa ·fcJZ I û SXûMXe AüSX ´¹ffÀfZ

I û ´ff³fe QZ³fZ I e ¦füSXUVffÕXe ´fSXa´fSXf SXWXe WXûÜ ´fSXa°fb

fOÞXZ AR ÀfûÀf I e ff°f WX` dI Afþ dUd·f³³f

SXfþ³f`d°fI QÕXûa IZ A³fZI SXfþ³fZ°ff þû ¸ff{ A´f³fZ

UûMX Àff²f³fZ I e Jfd°fSX WX¸ffSXZ CX³WXea ÕXûI dWX°f I e

d¨fa°ff I SX³fZ UfÕXZ ´fcUþûÊa I f ³ff¸f A´f³fZ R f¹fQZ IZ

dÕXE °fû Àf¸f¹f-Àf¸f¹f ´fSX ÕXZ°fZ SXWX°fZ WX`a ´fSXa°fb CX³fI e

EZÀfe ¹fûþ³ffAûa ´fSX A¸fÕX I SX³fZ IZ ffSXZ ¸fZa þSXf ·fe

³fWXea Àfû¨f°fZ WX`aÜ A³¹f±ff EZÀff I °fBÊ ³fWXea WX` dI ¹fdQ

QZVf I e ÀfSXI fSX °f±ff dUd·f³³f SXfª¹f ÀfSXI fSXZa ¹fWX

NXf³f ÕXZa dI WX¸f A´f³fZ QZVf IZ ´fi°¹fZI ½¹fdö I û

ÀU¨L þÕX CX´fÕX²f I SXf I SX SXWXZa¦fZ °fû d³fd›°f

ø ´f ÀfZ ¹fWX I f¹fÊ Àfa·fU WXû ÀfI °ff WX`Ü ´fSXa°fb BÀfIZ

dÕXE þÕX IZ ½¹fUÀff¹feI SX¯f I û SXûI ³fZ I e dQVff

¸fZa þ÷ SX ´fWXÕX I SX³fe ´fOÞXZ¦feÜ EZÀff I SX³ff BÀfdÕXE

·fe þø SXe WX` dI ¦f° °fe³f-¨ffSX QVfI ûa ÀfZ ¹fWX QZJf

þf SXWXf WX` dI SXZÕXUZ ÀMXZVf³f U fÀf ÀMX`aOX þ`ÀfZ

dUd·f³³f À±ff³fûa ´fSX þWXfa fû°fÕX faQ ´ff³fe ¹ff

Vfe°fÕX ´fZ¹f I f ½¹ff´ffSX WXû°ff WX` CX³f¸fZa I BÊ þ¦fWX

EZÀfe WX`a þWXfa À±ff³fe¹f ´fiVffÀf³f I e d¸fÕXe·f¦f°f IZ

õfSXf ´fe³fZ IZ ´ff³fe I e Af´fcd°fÊ JfÀf °füSX ´fSX NXeI

CXÀf Àf¸f¹f faQ I SX Qe þf°fe WX` þf ´ÕXZMXR f¸fÊ ´fSX

ÀfUfSXe ¦ffdOX¹fûa IZ Af³fZ I f Àf¸f¹f WXû°ff WX` ¹ff fÀf

Açûa ´fSX ÀfUfdSX¹fûa I e ·ffSXe ·feOÞX WXû°fe WX`Ü

EZÀff dÀfR Ê BÀfdÕXE dI ¹ff þf°ff WX` °ffdI

fû°fÕX faQ ´ff³fe U Vfe°fÕX ´fZ¹f fZ¨f³fZ UfÕXf

¸ffdR ¹ff ´¹ffÀfZ ¹ffd{¹fûa I û A´f³fe AûSX AfI d¿fÊ°f

I SX ÀfIZ AüSX CX³fI e ´¹ffÀf I f ³ffþf¹fþ R f¹fQf

CXNXfI SX CX³fÀfZ A´f³fe ¸fSXþe I f ¸fb³ffR f I ¸ff

ÀfIZ Ü ´fSXa°fb ¹fdQ EZÀfZ À±ff³fûa ´fSX þÕX A±fUf Vfe°fÕX

´fZ¹f IZ ½¹fUÀff¹feI SX¯f I f dUI »´f ³f WXû °fû I ûBÊ

·fe þÕX ¸ffdR ¹ff ´ff³fe I e Af´fcd°fÊ I °fBÊ ³fWXea faQ

I SXZ¦ffÜ ´fSXa°fb Qb·fÊf¦¹fUVf EZÀfZ d§f³fü³fZ JZÕX ´fcSXZ QZVf

¸fZa WXþfSXûa þ¦fWXûa ´fSX JZÕXZ þf SXWXZ WX`a °f±ff EZÀff ·fe

³fWXea WX` dI QZVf IZ ³fZ°ff A±fUf ´fiVffÀf³f IZ ÕXû¦f

B³f ff°fûa ÀfZ ³ffUfdI R WX`aÜ dÕXWXfþf ÀfSXI fSXûa I û

dVfÃff AüSX SXûMXe þ`Àfe ¨feþZa ¸fbµ°f ¸fbWX`¹ff I SXf³fZ I f

PXûa¦f´fc¯fÊ dPXaPXûSXf ´feMX³fZ IZ fþfE ÀffÀfZ ´fWXÕXZ

ÀU¨L ´fe³fZ I f ´ff³fe QZVfUfdÀf¹fûa I û CX´fÕX²f

I SXfE þf³fZ I e dR Ii I SX³fe ¨ffdWXEÜ

d½fOaf³ff

þf ³fWf³ff ¸fcJÊ°ff

I e d³fVff³fe ±fe

C¸fZVf Ib ¸ffS d¦fS²fS

À³ff³f I SX³ff þeU³f I f Ad·f³³f Aa¦f WX` dIa °fb ¢¹ff Af´f

dUäfÀf I SXZa¦fZ dI dI Àfe Uö ¹fWX ¸fcJ°fÊf Àf¸fÓff þf°ff

±ffÜ EZÀff ¹fcSXû´f IZ Ib L NXaOXZ ´fiQZVfûa ¸fZa Àff°fUea Vf°ffQe

¸fZa ´fi¨fdÕX°f ±ffÜ A¦fSX dI Àfe I û ³fWXf³fZ I e B¨Lf WXû°fe

±fe °fû UWX AIZ ÕXZ WXe dI Àfe EI fa°f À±ff³f ´fSX A´f³fZ

D ´fSX ±fûOÞXf Àff ´ff³fe OXfÕX ÕXZ°ff ±ffÜ dUä I e A³fZI

¨fd¨fÊ°f WXdÀ°f¹fûa ³fZ ·fe ³fWXf³fZ ÀfZ ´fSXWXZþ SXJf WX`Ü À´fZ³f

I e ¸fWXfSXf³fe BÀfffZÕX A´f³fZ ÀffSXZ þeU³f ¸fZa IZ UÕX Qû

ffSX ³fWXfBÊ ±fe, ´fWXÕXe ffSX A´f³fZ þ³¸f IZ Uö °f±ff

QcÀfSXe ffSX fSXÀff°f ¸fZa Ra Àf þf³fZ ´fSXÜ ¹fcSXû´f ¸fZa ¸fWXf³f

Àfa°f ´feMXSX IZ ffSXZ ¸fZa ´fidÀfð WX` dI CX³WXûa³fZ A´f³fe

dþaQ¦fe ¸fZa IZ UÕX EI ffSX À³ff³f dI ¹ff ±ffÜ ÀfüaQ¹fÊ I e

¸fcd°fÊ ¸ffSX¦fiZMX IZ dÕXE ¹fWX I WXf þf°ff WX` dI CX³WXûa³fZ °fû

I ·fe ·fe À³ff³f ³fWXea dI ¹ffÜ ¨fd¨fÊ°f U`Äffd³fI

AfI Êe¸fedOXþ A´f³fZ Àf¸fc¨fZ þeU³fI fÕX ¸fZa EI ffSX

³fWXfE, UWX ·fe þf EI Àf¸fÀ¹ff IZ Àf¸ff²ff³f ¸fZa CXÕXÓfZ

±fZÜ ´ff³fe IZ ·fSXZ MXf ¸fZa EI ffSX À³ff³f I SX³fZ ÀfZ ¹fWX

AfdU¿I fSX WXû ¦f¹ff dI I ûBÊ ¨feþ dI Àfe QiU ÀfZ ·fSXZ

´ff{ ¸fZa OXfÕX³fZ ´fSX A´f³fZ ·ffSX IZ fSXffSX °fSXÕX CXÀf ´ff{

ÀfZ ffWXSX d³fI fÕX ÕXZ°fe WX`Ü d³f¹fd¸f°f ³fWXf³fZ I e ´fSX¸´fSXf

¹fcSXû´f ¸fZa SXû¸f IZ ´fidÀfð Àf¸fifMX VffÕX¸f`³f IZ I fÕX ¸fZa

AfSXa·f WXbBÊ ±feÜ CXÀf³fZ I WXf dI ´fi°¹fZI ³ff¦fdSXI IZ

dÕXE À³ff³f I SX³ff þø SXe WX`Ü ¹fWX ÀUfÀ±¹f IZ dÕX¹fZ

A¨Lf WX`Ü þû EZÀff ³fWXea I SXZ¦ff, CXÀfZ QaOX dQ¹ff þfE¦ffÜ

¹fcSXû´f ¸fZa ·fe À³ff³f dQ³f¨f¹fÊf I f dWXÀÀff f³f ¦f¹ffÜ

A´fi`»f 2016 21

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


R` Àf»ff

dS¹fÕ EÀMZM I f³fc³f: J°¸f Wû¦fe df»OSûa I e ¸f³f¸ff³fe

Àfb. OZÀI

I BÊ fSXÀf IZ Ba°fþfSX IZ ffQ AfdJSXI fSX 26

¸ff¨fÊ I û dSX¹fÕX EÀMXZMX (SXZ¦fbÕXZVf³f EZaOX OXZUÕX´f¸fZaMX)

Ad²fd³f¹f¸f 2016 ·ffSX°f ÀfSXI fSX IZ SXfþ´f{ ¸fZa

L´f ¦f¹ffÜ BÀfÀfZ ´fWXÕXZ ÀfaÀfQ IZ Qû³fûa ÀfQ³fûa ¸fZa ¹fWX

´ffdSX°f WXbAf AüSX BÀf³fZ ÀfaÀfQ ¸fZa ÀfØff²ffSXe AüSX

dU´fÃfe QÕXûa I û EI SXf¹f WXû³fZ I f ¸füI f ·fe dQ¹ffÜ

ÕXZdI ³f BÀf SXfþ³f`d°fI EI °ff ÀfZ I WXea fOÞXe ff°f

¹fWX WXbBÊ dI VfWXSXûa ¸fZa µÕX`MX ¹ff ¸fI f³f JSXeQ³fZ UfÕXZ,

Af ´fWXÕXZ ÀfZ I WXea I ¸f ²ffa²fÕXe I f dVfI fSX WXûa¦fZÜ

A´f³fe ¦ffPÞXe I ¸ffBÊ ÀfZ ¸fI f³f fbI I SX³fZ IZ ffQ

´fcSXe °fSXWX df»OXSX IZ SXWX¸fûI SX¸f ´fSX Af þf³fZ I f

QüSX J°¸f WXû¦ffÜ AüSX Àfa·fU°f: ´fWXÕXe ffSX QZVf IZ

¸f²¹f¸f U¦fÊ I e dþaQ¦fe·fSX I e I ¸ffBÊ IZ fOÞXZ dWXÀÀfZ

´fSX ´f³f´f³fZ UfÕXf dSX¹fÕX EÀMXZMX I fSXûffSX EI fZWX°fSX

d³f¹ff¸fI I e d³f¦fSXf³fe ¸fZa I f¸f I SXZ¦ffÜ

Ad²fd³f¹f¸f ´fSX ³fþSX OXfÕXZa °fû ÀffÀfZ ´fWXÕXZ

Ib L JfÀf ff°fûa ´fSX ²¹ff³f þf°ff WX`Ü Ad²fd³f¹f¸f IZ

Aa°f¦fÊ°f WXSX SXfª¹f ÀfSXI fSX I û ÀffÕX ·fSX IZ AaQSX

A´f³fZ ¹fWXfa dSX¹fÕX EÀMXZMX SXZ¦fbÕXZMXSXe A±ffgdSXMXe

(AfSXBÊAfSXE) I f ¦fNX³f I SX³ff WXû¦ffÜ dSX¹fÕX

EÀMXZMX ÀfZ þbOÞXf ÀffSXf fOÞXf I f¸f BÀf A±ffgdSXMXe I e

d³f¦fSXf³fe ¸fZa ¨fÕXZ¦ffÜ ¸fÀfÕX³f, Af I ûBÊ df»OXSX ¸fbaWX

CXNXfI SX, Àfe²fZ fOÞXZ-fOÞXZ dUÄff´f³f AüSX µÕX`MX I e

fbdIa ¦f Vfbø ³fWXea I SX ´ffE¦ffÜ ¹fWX I f¸f I SX³fZ ÀfZ

´fWXÕXZ CXÀfZ A±ffgdSXMXe ¸fZa ´faþeI SX¯f I SXf³ff WXû¦ffÜ

´faþeI SX¯f °f·fe WXû¦ff, þf UWX ÀffSXe þø SXe

A³ff´fdØf¹ffa A±ffgdSXMXe I û f°ff QZ¦ffÜ ¹fWX ÀffSXf I f¸f

Afg³fÕXfB³f dI ¹ff þfE¦ffÜ df»OXSX I û A±ffgdSXMXe

I û ¹fWX ·fe f°ff³ff WXû¦ff dI ´fiûþZ¢MX I f °fI ´fcSXf

WXû¦ffÜ A¦fSX °f¹f Àf¸f¹f ´fSX ¦fifWXI I û ¸fI f³f ³fWXea

d¸fÕX°ff °fû ¸fI f³f fbI I SX³fZ UfÕXZ I û ¸f¹f ¹ffþ IZ

SXI ¸f Uf´fÀf ÕXZ³fZ I f Ad²fI fSX WXû¦ffÜ BÀfIZ

AÕXfUf df»OXSX I û A±ffgdSXMXe I e °fSXR ÀfZ °f¹f

dI E ¦fE þb¸fÊf³fZ ¹ff QaOX I f Àff¸f³ff ·fe I SX³ff WXû¦ffÜ

°fû, ¢¹ff ¹fZ ¨feþZa Af¸f AfQ¸fe I û SXfWX°f QZa¦feÜ

SXfáie¹f SXfþ²ff³fe ÃfZ{ (E³fÀfeAfSX) ¸fZa ÀffÀfZ ª¹ffQf

dUUfQûa I f dVfI fSX SXWXZ ³fûEOXf E¢ÀfMXZaVf³f (Af

¦fiZMXSX ³fûEOXf UZÀMX) ¸fZa µÕX`MX fbI I SX³fZ UfÕXZ

WXþfSXûa ÕXû¦fûa ÀfZ ª¹ffQf fZWX°fSX °fSXeIZ ÀfZ BÀf ÀfUfÕX

I f ¸f¸fÊ AüSX I ü³f Àf¸fÓf ÀfI °ff WX`Ü ¹fWXfa fbI dI E

¦fE WXþfSXûa ¸fI f³fûa I f ´fþZVf³f °f¹f Àf¸f¹f Àfe¸ff ÀfZ

°fe³f ÀfZ ¨ffSX ÀffÕX °fI ´feLZ ¨fÕX SXWXf WX`Ü ³f¹ff I f³fc³f

f³fUf³fZ IZ ´feLZ ¹fWXfa IZ ´fedOÞX°f ÕXû¦fûa IZ QffU I e

·fe fOÞXe ·fcd¸fI f SXWXe WX`Ü

LWX ÀffÕX ´fWXÕXZ ¸fI f³f fbI I SX³fZ IZ ffQ

Af °fI ´fþZVf³f IZ dÕXE ·fMXI SXWXea äZ°ff ·ffSX°fe,

A´f³fe WXe °fSXWX IZ ´fedOÞX°f ÕXû¦fûa I e ÀfaÀ±ff ³fûEOXf

E¢ÀfMXZaVf³f µÕX`MX Aû³fÀfÊ UZÕXRZ ¹fSX EÀfûdÀfEVf³f

I e ¸fWXfÀfd¨fU WX`aÜ äZ°ff I û ¹ffQ WX` dI ¹fc´feE

ÀfSXI fSX IZ þ¸ff³fZ ¸fZa BÀf dfÕX ´fSX þf I f¸f Vfbø

WXbAf °fû °f°I fÕXe³f VfWXSXe dUI fÀf ¸fa{e Aþ¹f

¸ffI ³f ³fZ dI Àf °fSXWX CX³f ÕXû¦fûa IZ ÀfbÓffU Àfb³fZ ±fZÜ

BÀfIZ ffQ dU²fZ¹fI ´fSX ¸fa±f³f I SX³fZ UfÕXe ÀfaÀfQ

I e À±ff¹fe Àfd¸fd°f ³fZ B³f ÕXû¦fûa IZ ÀfbÓffU dÕXE AüSX

VfWXSXe dUI fÀf ¸fa{e UZaI` ¹ff ³ff¹fOXc ³fZ ·fe ´fedOÞX°f

ÕXû¦fûa ÀfZ ff°f¨fe°f I e, °ffdI EZÀff I f³fc³f f³fZ þû

QcSX¦ff¸fe WXû³fZ IZ Àff±f WXe Uö e þø SX°fûa ´fSX ·fe JSXf

CX°fSXZÜ äZ°ff f°ff°fe WX`a, Vãafe ÕXOÞXfBÊ IZ ffQ BÀf

I f³fc³f ÀfZ CX¸¸feQ þ¦fe WX`Ü I ¸f ÀfZ I ¸f A±ffgdSXMXe IZ

ø ´f ¸fZa EI þ¦fWX °fû EZÀfe WXû¦fe, þWXfa µÕX`MX AüSX

df»OXSX ÀfZ þbOÞXe ÀffSXe ff°fZa AüSX dVfI f¹f°fZa I e þf

ÀfIZ a¦fe. WXfÕXfadI CX³WXZa A·fe ¹fWX À´fá ³fWXea WX` dI

CX³fIZ A´f³fZ µÕX`MX IZ ffSXZ ¸fZa ¹fWX I f³fc³f ÕXf¦fc WXû¦ff

¹ff ³fWXea? QSXAÀfÕX Ad²fd³f¹f¸f ¸fZa I WXf ¦f¹ff WX` dI

Ad²fd³f¹f¸f ÕXf¦fc WXû³fZ IZ Uö °fI þû ´fiûþZ¢MX

ÕXadf°f WX`a, CX³f ´fSX ¹fWX I f³fc³f ÕXf¦fc WXû¦ffÜ QcÀfSXe

°fSXR A±ffgdSXMXe IZ ¦fNX³f I û EI ÀffÕX I e Àf¸f¹f

Àfe¸ff Qe ¦fBÊ WX`Ü EZÀfZ ¸fZa ½¹ffUWXfdSXI ø ´f ÀfZ I f³fc³f

°f·fe ÕXf¦fc WXû¦ff þf Àfafad²f°f SXfª¹f A±ffgdSXMXe I f

¦fNX³f I SX ÕXZa¦fZÜ ÕXZdI ³f B³f Vfb÷ Af°fe ³fbö ûa ÀfZ B°fSX,

QcSX I e SXfWX fZWX°fSX f°ffBÊ þf SXWXe WX`Ü df»OXSXûa I e

ÀfaÀ±ff Ii ZOXfBÊ E³fÀfeAfSX IZ A²¹fÃf ¸f³fûþ ¦füSX BÀfZ

dSX¹fÕX EÀMXZMX I fSXûffSX ¸fZa ´ffSXQdVf°fÊf IZ ³fE ¹fb¦f I e

Vfb÷ Af°f IZ ø ´f ¸fZa QZJ°fZ WX`aÜ ¦füSX ³fZ I WXf,

Bʸff³fQfSXe ÀfZ I f¸f I SX³fZ UfÕXZ OXZUÕX´fÀfÊ IZ dÕXE

¹fWX I f³fc³f fWXb°f A¨Lf WX`Ü Vfb÷ Af°f ¸fZa

AfSXAfBAfSXE I û ÕXZI SX dÀ±fd°f fWXb°f À´fá ³fWXea

WX`, ÕXZdI ³f VfZ¹fSX ¸ffI ÊZMX IZ dÕXE þf ÀfZfe I f ¦fNX³f

WXbAf ±ff, °ff ·fe ¹fWXe dÀ±fd°f ±feÜ Afþ ÀfZfe ³fZ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 22

A´fi`»f 2016


ÀfaÀ±ff¦f°f d³fUZVfI ûa AüSX Af¸f d³fUZVfI I û fSXffSXe

´fSX ÕXfI SX JOÞXf I SX dQ¹ff WX`Ü ¹fWX I f³fc³f Aa°f°f:

¸fI f³f JSXeQ³fZ UfÕXûa I û AüSX BÀf °fSXWX ÀfZ ´fcSXZ

I fSXûffSX I û ¸fþfc°f I SXZ¦ff.

WXfÕXfadI ¸fI f³f fbI I SXf³fZ UfÕXûa ÀfZ ÕXe ¦fBÊ

70 R eÀfQe SXfdVf I û OXZUÕX´fSX I û AÕX¦f f`aI

EI fCXaMX ¸fZa þ¸ff I SX³fZ I e fadQVf I û UWX AüSX À´fá

dI E þf³fZ I e þø SX°f ¸fWXÀfcÀf I SX°fZ WX`a.

QSXAÀfÕX I f³fc³f ¸fZa ´fifU²ff³f WX` dI dI Àfe

´fiûþZ¢MX IZ dÕXE ¦fifWXI ûa ÀfZ ÕXe ¦fBÊ SXI ¸f I f 70

R eÀfQe dWXÀÀff OXZUÕX´fSX I û AÕX¦f EI fCXaMX ¸fZa

SXJ³ff WXû¦ffÜ BÀf ´f`ÀfZ I f BÀ°fZ¸ffÕX ´fiûþZ¢MX IZ

d³f¸fÊf¯f AüSX BÀfIZ dÕXE þ¸fe³f I e JSXeQ ´fSX WXe

J¨fÊ I SX³ff WXû¦ffÜ BÀf ´fifU²ff³f I û JfÀff

¸fWX°U´fc¯fÊ f°ff°fZ WXbE ¦fiZ³fûUZÀMX ´fiû´fMXÊeþ OXfgMX I fg¸f

IZ E¸fOXe ´fif°f³fb dfÀUfÀf I WX°fZ WX`a, fWXb°f ÀfZ ¸ff¸fÕXûa

¸fZa OXZUÕX´fSX ¦fifWXI ûa ÀfZ d¸fÕXe SXI ¸f I f BÀ°fZ¸ffÕX

QcÀfSXZ ´fiûþZ¢MX ¸fZa ¹ff A³¹f °fSXWX IZ I f¸fûa ¸fZa I SX ÕXZ°fZ

WX`aÜ BÀf ÕXfÕX¨f ¸fZa ¸fcÕX ´fiûþZ¢MX IZ dÕXE ´f`ÀfZ I e

I ¸fe ´fOÞX þf°fe WX`Ü SXI ¸f IZ ´fiûþZ¢MX °fI Àfed¸f°f

I SX³fZ ÀfZ OXZUÕX´fSX I û ´fiûþZ¢MX IZ dÕXE ´f`ÀfZ I e I ¸fe

³fWXea ´fOÞXZ¦feÜ BÀfÀfZ ´fiûþZ¢MX Àf¸f¹f ´fSX ´fcSXf I SX³fZ ¸fZa

¸fQQ d¸fÕXZ¦feÜ

³fE I f³fc³f ¸fZa ½¹fUÀ±ff WX` dI þ`ÀfZ-þ`ÀfZ

´fiûþZ¢MX I f d³f¸fÊf¯f I f¹fÊ Af¦fZ fPÞX°ff þfE¦ff, CXÀfe

A³fb´ff°f ¸fZa OXZUÕX´fSX SXI ¸f d³fI fÕX ÀfI °ff WX`Ü EZÀff

I SX³fZ IZ dÕXE CXÀfZ ÀfÃf¸f Baþed³f¹fSXûa AüSX

AfdI MXÊZ¢MX ÀfZ ´fi¸ff¯f´f{ ÕXZ³ff WXû¦ffÜ BÀf °fSXWX ÀfZ

ÀfSXI fSX I e I ûdVfVf WX` dI OXZUÕX´fSX WXSX WXfÕX ¸fZa

¦fifWXI I f ´f`Àff CXÀfIZ dÕXE ¸fI f³f f³ff³fZ ¸fZa WXe

ÕX¦ffE, ³f dI ¨fb³ffU AüSX QcÀfSXZ I f¸f-²fa²fûa ¸fZa ´f`ÀfZ

I û ÕX¦ff QZÜÕXZdI ³f B³f Àf£°f R` ÀfÕXûa IZ fe¨f BÀf

ff°f I f £¹ffÕX SXJf ¦f¹ff WX` dI LûMXZ df»OXSXûa I û

fWXb°f ª¹ffQf Àf£°fe I f Àff¸f³ff ³f I SX³ff ´fOÞXZÜ

BÀfedÕXE 500 U¦fÊ ¸feMXSX IZ ´ÕXfgMX ¹ff AfNX µÕX`MX

°fI f³ff³fZ UfÕXZ LûMXZ OXZUÕX´fSX I û A±ffgdSXMXe ¸fZa

SXdþÀMÑZVf³f I SXf³fZ ÀfZ LcMX Qe ¦fBÊ WX`Ü B³f ÕXû¦fûa I f

I f¸f ¸füþcQf ½¹fUÀ±ff IZ A³fbÀffSX WXe ¨fÕX°ff SXWXZ¦ffÜ

CX²fSX, fOÞXZ df»OXSX BÀf I f³fc³f I û A´f³fe EI ´fbSXf³fe

¸ffa¦f I û ´fcSXf I SX³fZ I e dQVff ¸fZa ´fWXÕXZ I Q¸f IZ ø ´f

¸fZa ·fe QZJ SXWXZ WX`aÜ dSX¹fÕX EÀMXZMX ÀfZ¢MXSX ÕXafZ Àf¸f¹f ÀfZ

fbd³f¹ffQe PXfa¨ff ÃfZ{ I f QþÊf QZ³fZ I e ¸ffa¦f I SX SXWXf

±ff, ³fE d³f¹ff¸fI IZ Af³fZ IZ ffQ CXÀf dQVff ¸fZa

´fWXÕX WXû¦feÜ ÕXZdI ³f ÀffÀfZ fOÞXe SXfWX°f °fû AfdJSX

CX³f ÕXû¦fûa I û d¸fÕX³fe WX`, dþ³fI e ¦ffPÞXe I ¸ffBÊ

QffI SX, I BÊ df»OXSX ¨fb´f Àff²f þf°fZ ±fZ AüSX ´f`Àff

ÕX¦ff³fZ UfÕXûa I û ³f °fû ¸fI f³f d¸fÕX°ff ±ff AüSX ³f WXe

´f`Àff Uf´fÀfÜ I ¸f ÀfZ I ¸f Af CX³fIZ ´ffÀf A´f³ff

´f`Àff UÀfcÕX³fZ IZ dÕXE Àfe²fe ½¹fUÀ±ff °fû WX`Ü QcÀfSXe

°fSXR OXZUÕX´fÀfÊ I û CX¸¸feQ WX` dI fOÞXZ WXbE ·fSXûÀfZ IZ

R` Àf»ff

Qf¦fe ´f¨füSe I e ´fQû³³fd°f I` ÀfZ?

³fSZaQi QZUfa¦f³f

WXfÕX WXe ¸fZa EZÀfZ I BÊ ¸ff¸fÕXZ AfE WX`a dþ³f¸fZa CX¨¨f dVfdÃf°f ¸fdWXÕXfAûa ³fZ BÀf AfVf¹f IZ ¸fbI Q¸fZ QþÊ I SXfE

WX`a dI CX³WXZa ¹fü³f ´fi°ffOÞ³ff I f dVfI fSX f³ff¹ff ¦f¹ffÜ I f¹fÊÀ±fÕX ¹ff A³¹f À±ff³fûa ´fSX ¸fdWXÕXfAûa I f ¹fü³f

CX°´feOXÞ³f ¹ff ´fi°ffOÞ³ff SXûI ³fZ IZ dÕXE ´f¹fÊf~ I f³fc³f WX`a ÕXZdI ³f ¹ff °fû B³f I f³fc³fûa I û ÕXZ I SX þf¦fø I °ff

³fWXea WX` ¹ff dR SX JbQ ¸fdWXÕXfEa EZÀfe dI Àfe §fMX³ff IZ ffQ fQ³ff¸fe IZ OXSX ÀfZ ¨fb´f SXWX°fe WX`a dþÀfÀfZ

CX°´feOXÞ³f I SX³fZ UfÕXûa IZ WXüÀfÕXZ fPÞX°fZ SXWXZ WX`aÜ

þf³fZ-¸ff³fZ ´f¹fÊfUSX¯fdUQ, ³fûfZÕX ´fbSXÀI fSX dUþZ°ff AüSX Q E³fþÊe EaOX dSXÀfûÀfÊZþ BaÀMXeMXйfcMX(MXZSXe) IZ

´fi¸fbJ ¹ff³fe °f°I fÕXe³f ¸fWXfd³fQZVfI SXfþZaQi Ib ¸ffSX ´f¨füSXe ´fSX ¹fü³f CX°´feOXÞ³f I f AfSXû´f ÕX¦ff¹ff þf³ff

I ûBÊ ¸ff¸fcÕXe ff°f ³fWXea WX`Ü AfSXû´f ÕX¦ff³fZ UfÕXe ¸fdWXÕXf ³fZ AfSXû´f ÕX¦ff¹ff dI ´f¨füSXe dÀf°fafSX 2q13 ÀfZ

CXÀfI f ¹fü³f CX°´feOXÞ³f I SX SXWXZ ±fZÜ ´f¨füSXe ´fSX EÀfE¸fEÀf AüSX BʸfZÕX ´fSX Af´fdØfþ³fI ff°fZa dÕXJ³fZ I f

AfSXû´f WX`Ü dQne ´fbdÕXÀf ³fZ ´f¨füSXe IZ dJÕXfR ER AfBÊAfSX QþÊ I e AüSX þfa¨f ·fe Vfbø I SX QeÜ CX²fSX

´fedOÞX°f ¹fbU°fe {À°f WXû I SX MXZSXe ÀfZ BÀ°feR f QZ ¨fbI e WX`Ü

¹fü³f Vfû¿f¯f I f AfSXû´f ÕX¦f³fZ IZ ffQ ´f¨füSXe I û ´fWXÕXZ BaMXSX-¦fU³f¸fZÊaMXÕX ´f`³fÕX Afg³f ¢ÕXfB¸fZMX

¨fZaþ(AfBÊ´feÀfeÀfe) IZ ¨fZ¹fSX¸f`³f ´fQ ÀfZ BÀ°feR f QZ³ff ´fOÞXf ±ff ¸f¦fSX WXfÕX WXe ¸fZa CX³WXZa BÀf ´fid°fdâ°f ÀfaÀ±ff

IZ E¢þe¢¹fcdMXU UfBÀf ´fiZÀfeOXZaMX IZ ø ´f ¸fZa Uf´fÀf fbÕXf dÕX¹ff ¦f¹ff ¹ff³fe EI °fSXWX ÀfZ CX³WXZa ´fQû³³fd°f WXe

QZ Qe ¦fBÊÜ UWXea QcÀfSXe AûSX EI A³¹f ´fcUÊ I ¸f¨fÊfSXe ³fZ ·fe ´f¨füSXe ´fSX ¹fü³f CX°´feOXÞ³f IZ AfSXû´f ÕX¦ffE WX`aÜ

CXnZJ³fe¹f WX` dI ´f¨füSXe IZ dÕXE WXe BÀf ´fQ I f ÀfÈþ³f dI ¹ff ¦f¹ff ±ff þfdI ¹fü³f CX°´feOXÞ³f IZ AfSXû´fûa

I û ÕXZ I SX CX³fIZ dJÕXfR ³¹ffd¹fI I fSXUÊfBÊ ¨fÕX SXWXe WX` AüSX dR ÕXWXfÕX UZ þ¸ff³f°f ´fSX WX`a WXfÕXfadI

¨fü°fSXR f dUSXû²f WXû³fZ ´fSX ´f¨füSXe Ad³fd›°fI fÕXe³f AUI fVf ´fSX ¨fÕXZ ¦fEÜ BÀf ´fcSXZ ´fiI SX¯f ÀfZ EI ffSX

dR SX ¹fWX ´fiV³f JOÞXf WXû ¦f¹ff dI I f¸fI fþe ¸fdWXÕXfEa A´f³fZ I f¹fÊÀ±fÕX ¸fZa ¹fü³f CX°´feOXÞ³f ÀfZ AfdJSX

I f ÀfbSXdÃf°f WXûa¦fe? ¢¹ff ÀffSXZ I f³fc³fûa IZ ffUþcQ SXÀfcJQfSX ÕXû¦f A´f³fZ ´fQ ´fSX dMXIZ SXWXZa¦fZ ¹ff AüSX

fOÞXf ´fQ ´ff I SX A³¹f ¸fdWXÕXfAûa IZ dÕXE J°fSXf f³fZ SXWXZa¦fZ?

¹fca °fû I f¹fÊÀ±fÕX ´fSX ¹fü³f CX°´feOXÞ³f IZ dUø ð Àfb´fie¸f I ûMXÊ ³fZ U¿fÊ 1997 ¸fZa dUVffJf d³f¯fʹf IZ °fWX°f

dQVff-d³fQÊZVf þfSXe dI E ±fZ ÕXZdI ³f B³f dQVff-d³fQÊZVfûa I f ´ffÕX³f A¸fc¸f³f ³fWXea dI ¹ff þf SXWXf WX`Ü ´fdSX¯ff¸f

¹fWX WX` dI ÀfSXI fSXe U ¦f`SX ÀfSXI fSXe ÀfaÀ±ff³fûa ¸fZa ¹fü³f CX°´feOXÞ³f I e §fMX³ffEa Àff¸f³fZ Af°fe SXWX°fe WX`aÜ

Ib L U¿fÊ ´fWXÕXZ SXfþÀ±ff³f I e SXfþ²ff³fe þ¹f´fbSX IZ d³fI MX ·fMXZSXe ¦ffaU I e EI ¸fdWXÕXf ·faUSXe QZUe ³fZ

ffÕX dUUfWX dUSXû²fe Ad·f¹ff³f ¸fZa dWXÀÀfZQfSXe I e fWXb°f fOÞXe I e¸f°f ¨fbI fBÊ ±feÜ U¿fÊ 1992 ¸fZa CX³fIZ

Àff±f fÕXf°I fSX dI ¹ff ¦f¹ff, Àff±f WXe A³¹f ¸fbÀfef°fZa ·fe CX³WXZa ÓfZÕX³fe ´fOÞXe ±feÜ CX³fIZ ¸ff¸fÕXZ ¸fZa I f³fc³fe

R` ÀfÕXûa IZ Af³fZ IZ ffQ dUVffJf AüSX A³¹f ¸fdWXÕXf ¦fbMXûa ³fZ Àfb´fie¸f I ûMXÊ ¸fZa EI þ³fdWX°f ¹ffd¨fI f Qf¹fSX

I e ±feÜ BÀf ¹ffd¨fI f ¸fZa I ûMXÊ ÀfZ Af¦fiWX dI ¹ff ¦f¹ff ±ff dI I f¸fI fþe ¸fdWXÕXfAûa IZ fbd³f¹ffQe

Ad²fI fSXûa I û Àfbd³fd›°f I SXf³fZ IZ dÕXE ÀfadU²ff³f I e ²ffSXf 14, 19 AüSX 21 IZ °fWX°f I f³fc³fe ´fifU²ff³f

dI E þfEaÜ ¸fdWXÕXf ¦fbMX dUVffJf AüSX A³¹f Àfa¦fNX³fûa I e AûSX ÀfZ Qf¹fSX BÀf ¹ffd¨fI f I û dUVffJf AüSX

A³¹f f³ff¸f SXfþÀ±ff³f ÀfSXI fSX AüSX ·ffSX°f ÀfSXI fSX IZ ¸ff¸fÕXZ IZ °füSX ´fSX þf³ff ¦f¹ffÜ BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa

I f¸fI fþe ¸fdWXÕXfAûa I û ¹fü³f A´fSXf²f, CX°´feOXÞ³f AüSX ´fi°ffOÞ³ff ÀfZ f¨ff³fZ IZ dÕXE I ûMXÊ ³fZ dUVffJf

dQVff-d³fQÊZVfûa I û CX´fÕX²f I SXf¹ff AüSX A¦fÀ°f 1997 ¸fZa BÀf R` ÀfÕXZ ¸fZa I f¹fÊÀ±fÕX ´fSX ¹fü³f CX°´feOXÞ³f

I e fbd³f¹ffQe ´fdSX·ff¿ffE QeaÜ I ûMXÊ ³fZ UZ dQVff-d³fQÊZVf ·fe °f¹f dI E dþ³WXZa Af¸f°füSX ´fSX dUVffJf dQVffd³fQÊZVf

IZ °füSX ´fSX þf³ff þf°ff WX`Ü BÀfZ °ff ·ffSX°f ¸fZa ¸fdWXÕXf ¦fbMXûa IZ dÕXE EI ¸fWXØU´fc¯fÊ þe°f IZ °füSX

´fSX ¸ff³ff ¦f¹ff ±ffÜ ÕXZdI ³f WXfÕX WXe ¸fZa EZÀfZ fWXb°f ÀfZ ¸ff¸fÕXZ AfE WX`a dþ³f¸fZa ¸fdWXÕXfAûa AüSX dUVfZ¿f ø ´f

ÀfZ CX¨¨f dVfdÃf°f ¹fbUf ¸fdWXÕXfAûa ³fZ BÀf AfVf¹f IZ ¸fbI Q¸fZ QþÊ I SXfE WX`a dI CX³WXZa ¹fü³f ´fi°ffOÞ³ff I f

dVfI fSX f³ff¹ff ¦f¹ffÜ I f¹fÊÀ±fÕX ¹ff A³¹f À±ff³fûa ´fSX ¸fdWXÕXfAûa I f ¹fü³f CX°´feOXÞ³f I f ´fi°ffOÞ³ff SXûI ³fZ

IZ dÕXE ´f¹fÊf~ I f³fc³f WX`a ÕXZdI ³f ¹ff °fû B³f I f³fc³fûa I û ÕXZ I SX þf¦fø I °ff ³fWXea WX` ¹ff dR SX JbQ ¸fdWXÕXfEa

EZÀfe dI Àfe §fMX³ff IZ ffQ ff°f¨fe°f ¹ff ¦f´fVf´f I f dU¿f¹f ³fWXea f³f³ff ¨ffWX°fe WX`aÜ BÀfdÕXE UZ EZÀfZ ¸ff¸fÕXûa

I û ¹ff °fû JbQ WXe A´f³fZ À°fSX ´fSX d³f´fMXf³ff ´fÀfaQ I SX°fe WX`a ¹ff UZ A³fb·fU I SX°fe WX`a dI IZ UÕX I f³fc³fûa

IZ fÕX ´fSX ¹fü³f ÀUZ¨Lf¨ffdSX°ff I û ³fWXea SXûI f þf ÀfI °ff, ´fdSX¯ff¸fÀUø ´f A´fSXfd²f¹fûa IZ dJÕXfR I ûBÊ

Àff±fÊI I fSXUÊfBÊ ³fWXea WXû ´ff°fe WX`Ü

A´fi`»f 2016 23

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


dSV°ff: kAf²fbd³fI A²¹ff°¸fl AüS ½¹fUÀff¹f I f ?

PûÔ¦f

·ffSX°fU¿fÊ I û A²¹ff°¸f IZ ÃfZ{ ¸fZa dUä I f ÀffÀfZ

fOÞXf QZVf ¸ff³ff þf°ff WX`Ü WX¸ffSXZ QZVf ¸fZa A³fZI EZÀfZ

°f´fÀUe U °¹ff¦fe,¸fWXf³f A²¹ff°¸fUfQe,´feSX-R I eSX,

ÀfcR e-Àfa°f ¦fbþSXZ WX`a dþ³WXûa³fZ d³fø ÀUf±fÊ ø ´f ÀfZ

Àf¸ffþ ¸fZa ¸ff³fU°ff IZ ´fSXû´fI fSX WXZ°fb °f¸ff¸f EZÀfZ

I f¹fÊ dI E dþÀfI e fQüÕX°f CX³fIZ A³fb¹ffBʹfûa I e

Àfa£¹ff °f±ff CX³fIZ ´fid°f ßfðf BÀf WXQ °fI fPÞXe dI

EZÀfZ I BÊ ¸fWXf´fb÷ ¿fûa IZ ³ff¸f ´fSX °fû CX³fIZ A³fb¹ffBʹfûa

³fZ A´f³ff AÕX¦f ´fa±f °fI À±ffd´f°f I SX dÕX¹ffÜ

dUd·f³³f Àfa°fûa,´feSXûa U R I eSXûa ÀfZ þbOÞXZ ÀffdWX°¹f I f

A²¹f¹f³f I SX ¹fWX ·fe ´f°ff ¨fÕX°ff WX` dI CX³fIZ

À´fVfÊ,CX³fI e Uf¯fe °f±ff CX³fIZ AfVfeÊUfQ ¸fZa

¨f¸f°I fSXe Vfdö WXbAf I SX°fe ±feÜ EI Àf¨¨fZ

A²¹ff°¸fUfQe I e ´fWX¨ff³f WXe ¹fWXe WX` dI UWX A´f³fe

³fZI I fSX¦fbþfdSX¹fûa U ³fZI ³fe¹f°fe IZ fÕX ´fSX BÊäSX

I e SXfWX ¸fZa BÀf WXQ °fI ÀU¹fa I û Àf¸fd´fÊ°f I SX QZ dI

BÊäSX ¹ff JbQf CXÀfIZ Àf¸f´fʯf I û ÀUeI fSX I SX ÕXZ

°f±ff BÀfIZ fQÕXZ ¸fZa CXÀfI e WXSX ³fZI B¨Lf U

QbAfAûa I û ´fcSXe I SX QZÜ þfdWXSX WX` WX¸ffSXZ QZVf IZ

A²¹ff°¸f IZ Bd°fWXfÀf ¸fZa EZÀfZ °f¸ff¸f ¦fb÷ d¸fÕX°fZ WX`a

dþ³WXûa³fZ A´f³ff ÀffSXf þeU³f ´fSXû´fI fSX °f±ff Àfóf¦fÊ

´fSX ¨fÕX°fZ WXbE df°ff¹ffÜ EZÀfZ ÕXû¦fûa ³fZ I ·fe ²f³f-

QüÕX°f,EZVf´fSXÀ°fe,Àfa´fdØf IZ Àfa¦fiWX,¸faWX¦fe ÀfZ ¸faWX¦fe

´fûVfI ´fWX³f³fZ,A´f³ff ¸fWXÕX f³ff³fZ, Af·fc¿f¯f ÀfZ

ÀU¹fa I û ÀfbÀfdªþ°f I SX³fZ þ`Àfe ´ffJaOX´fc¯fÊ ff°fûa

I e °fû I »´f³ff WXe ³fWXea I eÜ d³fd›°f ø ´f ÀfZ ¸ff³fU°ff

I e ²fSXûWXSX Àf¸fÓfZ þf³fZ UfÕXZ EZÀfZ ¸fWXf´fb÷ ¿fûa IZ

Àf¸fÃf IZ UÕX WX¸ffSXf QZVf WXe ³fWXea fd»I ´fcSXf dUä

CX³fIZ Bd°fWXfÀf I û ´fPXI SXAfþ ·fe ³f°f¸fÀ°fI WXû°ff

WX` ¨ffWXZ UZ dI Àfe ·fe ²f¸fÊ-þfd°f A±fUf Àf¸fbQf¹f ÀfZ

Àfafð ¢¹fûa ³f SXWXZ WXûaÜ

BÀfe A²¹ff°¸fUfQe ´fSXa´fSXf I f I d±f°f ø ´f ÀfZ

Ab³fÀfSX¯f I SX°fZ WXbE Afþ ·fe WX¸ffSXZ QZVf ¸fZa A³fZI

²f¸f¦fÊb÷ ÀfdIi ¹f WX`aÜ B³fI f ·fe ¹fWXe QfUf WX` dI UZ

ÕXû¦fûa I û A²¹ff°¸f I e dVfÃff U Äff³f QZ SXWXZ WX`aÜ ¸fþZ

I e ff°f °fû ¹fWX WX` dI fPÞX°fe þ³fÀfa£¹ff IZ Àff±f-

Àff±f B³f I d±f°f A²¹ff°¸fUfdQ¹fûa I e Àfa£¹ff ·fe

fWXb°f °fZþe ÀfZ fPÞX ¦fBÊ WX`Ü ¹fWX I WX³ff ¦fÕX°f ³fWXea

WXû¦ff dI B³f I d±f°f ¦fb÷ Aûa ¸fZa ·fe ´fid°fÀ´f²fÊf WXû°fZ

QZJe þf SXWXf WX`Ü ´fSXa°fb Àf¸f¹f IZ Àff±f-Àff±f I ÕX

AüSX Afþ IZ A²¹ff°¸fUfQe ²f¸f¦fÊb÷ Aûa IZ SXWX³f-

ÀfWX³f,CX³fI e Vf`ÕXe,¹fWXfa °fI dI CX³fI e Àfû¨f U

dR Ii ¸fZa ·fe I fR e ´fdSXU°fʳf Af ¨fbI f WX`Ü I ÕX IZ

A²¹ff°¸fUfQe ²f¸f¦fÊb÷ ,Àfa°f ¹ff ´feSX-R I eSX þû ÀU¹fa

°fû R MXZ I ´fOÞXûa ¸fZa °f±ff MXcMXe-Rc MXe Ófûa´fOÞXe ¸fZa

SXWXI SX,WXþfSXûa ¸feÕX I e ¹ff{f ´f`QÕX ´fcSXe I SX ¹fWXfa

°fI dI ·fcJZ U ´¹ffÀfZ SXWXI SX ÀU¹fa I û I á U

ÀfaI MX ¸fZa OXfÕXI SX Àf¸ffþ I û Àfóf¦fÊ dQJf°fZ ±fZ

°f±ff A´f³fZ °¹ff¦f U °f´fÀ¹ff ÀfZ ÕXû¦fûa IZ Àf¸fÃf EI

AfQVfÊ ´fiÀ°fb°f I SX°fZ ±fZÜ ´fSXa°fb EZÀfZ ÕXû¦fûa I e Uf¯fe

°f±ff CX³fI e QbAfAûa ¸fZa B°f³ff AÀfSX WXû°ff ±ff dI

UWX I ·fe JfÕXe ³fWXea þf°fe ±feÜ ´fSXa°fb Afþ IZ

²f¸f¦fÊb÷ Aûa IZ SXWX³f-ÀfWX³f,CX³fI e Vff³f-û-

VfüI °f,CX³fIZ VffWXe dÕXffÀf, ¸fWXa¦fe ÀfZ ¸fWXa¦fe

¦ffdOÞX¹ffa,ÀU¯fÊ þdOÞX°f dÀfaWXfÀf³f °f±ff UeUeAfBÊ´fe

ÀfaÀIÈ d°f IZ ´fid°f CX³fI f ¸fûWX QZJ°fZ WXe f³f ´fOÞX°ff

WX`Ü WX¸ffSXZ QZVf IZ I BÊ °f±ffI d±f°f A²¹ff°¸fUfQe °fû

EZÀfZ ·fe WX`a þû A³fZI þ§f³¹f A´fSXf²fûa ¸fZa AfSXû´fe IZ

ø ´f ¸fZa fZ³fI ff WXû ¨fbIZ WX`aÜ ²f³f-QüÕX°f IZ ´fid°f °fû

CX³fI f AfI ¿fʯf þ¦fþfdWXSX WXû ¨fbI f WX`Ü I ÕX þWXfa

UfÀ°fdUI A²¹ff°¸fUfQe Àfa°f A´f³fZ A³fb¹ffBʹfûa I û

d³f: Vfb»I ø ´f ÀfZ Àf¨¨fZ dQÕX ÀfZ AfVfeUÊfQ dQ¹ff

I SX°fZ ±fZ AüSX CX³fI f AfVfeUÊfQ d³fd›°f ø ´f ÀfZ

´fi·ffUe ·fe WXû°ff ±ffÜ ´fSXa°fb Qb·fÊf¦¹fUVf Afþ IZ

°f±ffI d±f°f A²¹ff°¸fUfQe þ¦f°f ¸fZa I ûBÊ ·fe UÀ°fb

¹fWXfa °fI dI AfVfeUÊfQ ·fe ¸fbµ°f d¸fÕX°fZ dQJfBÊ

³fWXea QZ°ffÜ

AüSX A´f³fZ BÀf ½¹fUÀffd¹fI °ff´fc¯fÊ A²¹ff°¸fUfQ IZ

´fÃf ¸fZa B³f I d±f°f ¦fb÷ Aûa IZ ´ffÀf °f¸ff¸f °fSXWX IZ

°fI Ê ·fe WXû°fZ WX`aÜ UZ fOÞXe AfÀff³fe ÀfZ A´f³fZ °fI ûÊa ¹ff

Ib °fI ûÊa IZ ¸ff²¹f¸f ÀfZ ÕXû¦fûa I û ¹fWX Àf¸fÓff°fZ QZJZ

þf°fZ WX`a dI R MXZ I ´fOÞXûa ¸fZa ¦fb÷ I f WXû³ff I ûBÊ þø SXe

³fWXea WX`, ¦fb÷ ¹fdQ ²f³f ³fWXea AdþÊ°f I SXZ¦ff °fû JfE¦ff

AüSX ´fWX³fZ¦ff ¢¹ff? AüSX BÀfe ´fiI fSX IZ °fI Ê QZ³fZ

UfÕXZ I d±f°f A²¹ff°f¸fUfdQ¹fûa õfSXf fOÞXZ WXe

d³f¹fûdþ°f °fSXeIZ ÀfZ ´fWXÕXZ A´f³fZ A³fb¹ffBʹfûa I e

Àfa£¹ff ¸fZa BþfR f dI ¹ff þf°ff WX`Ü CXÀfIZ ´f›f°f B³WXZa

A²¹ff°¸f IZ ³ff¸f ´fSX °fSXWX-°fSXWX I e ¨feþZa fZ¨fe

þf°fe WX`aÜ AüSX ßfZ¯fe IZ dWXÀfff ÀfZ B³fIZ AÕX¦f-

AÕX¦f ¸fc»¹f d³f²fÊfdSX°f dI E þf°fZ WX`aÜ d¸fÀffÕX IZ °füSX

´fSX I ûBÊ A²¹ff°¸f I f ÀfüQf¦fSX feþ ¸fa{ fZ¨fI SX

ÕXû¦fûa I f CX´f¨ffSX U I »¹ff¯f I SX SXWXf WX` °fû I ûBÊ

¹fû¦f dIi ¹ff I f ffþfSX Àfþf I SX ÕXû¦fûa I û ÀUfÀ±f¹f

fZ¨f SXWXf WX`Ü dI Àfe ³fZ ÕXû¦fûa I û VfSXff þ`Àfe QcÀfSXe

fbSXe AfQ°fZa LbOÞXUf³fZ IZ ³ff¸f ´fSX A´f³fe

A²¹ffd°¸fI °ff I e QbI f³f Àfþf SXJe WX` °fû I ûBÊ

þe³fZ I e I ÕXf dÀfJf I SX A´f³fZ A³fb¹ffBʹfûa I e

Àfa£¹ff fPÞXf°ff þf SXWXf WX`Ü ¸fþZ I e ff°f °fû ¹fWX WX`

dI EZÀfZ I BÊ ÀU¹fa·fc A²¹ff°¸fUfQe ²f¸f¦fÊb÷ Aûa I û

¹fWX ¦fÕX°fR WX¸fe ·fe WX` dI ´fcSXf QZVf WXe CX³fI f

A³fb¹ff¹fe WX` AüSX UZ A´f³fZ ´feLZ JOÞXZ I SXûOÞXûa ÕXû¦fûa

I e fQüÕX°f QZVf AüSX Qbd³f¹ff IZ ÀffÀfZ °ffI °fUSX

ÕXû¦fûa ¸fZa EI WX`aÜ Àf¸f¹f-Àf¸f¹f ´fSX EZÀfZ ²f¸f¦fÊb÷ dI Àfe

³f dI Àfe fWXf³fZ A´f³ff Vfdö ´fiQVfʳf ·fe I SX°fZ

SXWX°fZ WX`aÜ

BÀf¸fZa ·fe I ûBÊ Qû SXf¹f ³fWXea dI Afþ IZ QüSX IZ WXe

I BÊ EZÀfZ WXe ¦fb÷ Aûa õfSXf QZVf ¸fZa dUd·f³³f À±ff³fûa ´fSX

A³fZI ÀIc ÕX U AÀ´f°ffÕX AfdQ ·fe Àfa¨ffdÕX°f

dI E þf SXWXZ WX`a þWXfa I WXea ÕXû¦fûa I û BÀfI e ¸fbµ°f

ÀfbdU²ffEa WXfdÀfÕX WX`a °fû I WXea ³ff¸f¸ff{ Vfb»I QZI SX

B³f ÀfbdU²ffAûa I f ÕXf·f CXNXf¹ff þf SXWXf WX`Ü I BÊ

þ¦fWXûa ´fSX ¦fSXefûa IZ dÕXE Jf³fZ U I ´fOÞXZ AfdQ I e

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 24

A´fi`»f 2016


·fe ¸fbµ°f ½¹fUÀ±ff I e þf°fe WX`Ü ´fSXa°fb d´fLÕXZ ÕX¦f·f¦f EI QVfI ÀfZ EZÀfZ I BÊ

A²¹ff°¸fUfdQ¹fûa õfSXf A´f³fZ A³fb¹ffBʹfûa I e fPÞX°fe Àfa£¹ff I û QZJI SX B³WXea

·fö ûa I û A´f³fZ CX´f·fûö fAûa IZ ø ´f ¸fZa I` Vf I SXfE þf³fZ I f JZÕX JZÕXf

þf SXWXf WX`Ü ¹ff³fe dI Àfe ³fZ A´f³fZ ·fö ûa I e Àfa£¹ff ¹fû¦f dIi ¹ff dÀfJf³fZ IZ

fWXf³fZ fPÞXfBÊ, dI Àfe ³fZ VfSXff U fbSXe AfQ°fZa LbOÞXUf³fZ IZ fWXf³fZ °fû dI Àfe ³fZ

þe³fZ I e I ÕXf dÀfJf³fZ I e AfOÞX ¸fZa A´f³fZ A³fb¹ffBʹfûa I e °ffQfQ ¸fZa SXfáie¹f

U Aa°fSXÊfáie¹f À°fSX ´fSX fPÞXû°fSXe I e AüSX þf B³f ¦fb÷ Aûa I û ¹fWX ³fþSX Af³fZ

ÕX¦ff dI Af CX³fIZ Aa²f ·fö ûa I e Àfa£¹ff B°f³fe fPÞX ¨fbI e WX` dI UZ Af

CX³fI f BÀ°fZ¸ffÕX CX´f·fûö f IZ ø ´f ¸fZa I SX ÀfI °fZ WX`a EZÀfZ ¸fZa B³WXea ¦fb÷ Aûa ³fZ

A²¹ff°¸fUfQ I û ffþfSXUfQ ¸fZa fQÕX³fZ I f Àfbd³f¹fûdþ°f JZÕX JZÕX³ff Vfb÷

I SX dQ¹ffÜ AüSX Afþ EZÀfZ WXe °f¸ff¸f ÀU¹fa·fc A²¹ff°¸fUfQe ¦fb÷ Af¹fbUÊZQ

Aü¿fd²f¹fûa ÀfZ ÕXZI SX Q`d³fI CX´f¹fû¦fe þeU³f ¸fZa I f¸f Af³fZ UfÕXe A³fZI

´fiI fSX I e UÀ°fbEa þ`ÀfZ AfMXf,QfÕX,¨ffUÕX,°fZÕX,§fe,VfWXQ, fZÀf³f,³fcOX»Àf,

dfÀIb MX,³f¸fI e³f,Àfffb³f, °fZÕX,,Vf`a´fc,MXb±f´fZÀMX B°¹ffdQ Àf·fe Ib L fZ¨f³fZ ÕX¦fZ

WX`aÜ AüSX B³WXZa ffþfSX ¸fZa A´f³fZ JSXeQQfSXûa I e Àfa£¹ff fPÞXf³fZ I e ·fe CX°f³fe

þø SX°f ³fWXea ¢¹fûadI ¹fdQ B³fIZ A´f³fZ A³fb¹ff¹fe WXe B³fI f f³ff CX°´ffQ

JSXeQZa °fû B³fIZ ½¹fUÀff¹f I û ´fSXUf³f ¨fPÞXf³fZ IZ dÕXE IZ UÕX CX³WXea I e

Àfa£¹ff I fR e WX`Ü

WXfÕXfadI A²¹ff°¸fUfQ IZ ½¹fUÀff¹f ¸fZa ´fdSXUd°fÊ°f WXû³fZ I f EI ´fWXÕXc ¹fWX ·fe

WX` dI BÀf¸fZa I f³fc³fe ø ´f ÀfZ I ûBÊ ff²ff A±fUf I ûBÊ WXþÊ I °fBÊ ³fWXea WX`Ü ´fSXa°fb

BÀf¸fZa ·fe I ûBÊ VfI ³fWXea dI A²¹ff°¸fUfQ I f ³f`d°fI °ff IZ Àff±f fWXb°f ¦fWXSXf

dSXV°ff WX`Ü Afþ IZ ½¹fUÀffd¹fI °ffUfQe ²f¸f¦fÊb÷ A´f³fZ ½¹ff´ffSX IZ ´fÃf ¸fZa

·fÕXZ WXe dI °f³fZ °fI Ê ¢¹fûa ³f QZ OXfÕXZa ´fSXa°fb Af¸f ÕXû¦fûa IZ dQÕXûa ¸fZa WX¸ffSXZ

´fif¨fe³f °¹ff¦fe,°f´fÀUe U fdÕXQf³fe Àfû¨f SXJ³fZ UfÕXZ ²f¸f¦fÊb÷ Aûa U

¸fWXf´fb÷ ¿fûa ³fZ þû À±ff³f f³ff¹ff WX` UWX À±ff³f Afþ IZ ¹fWX ÀfbdU²ff·fû¦fe °f±ff

Af²fbd³fI °ff I e ¨fI f¨füa²f ¸fZa OXcfZ ÀU¹fa·fc ²f¸f¦fÊb÷ I °fBÊ ³fWXea f³ff ÀfI °fZÜ

B³WXûa³fZ A´f³fZ ½¹fUÀff¹fUfQ IZ ´fÃf ¸fZa ¨ffWXZ dþ°f³fZ °fI Ê ¢¹fûa ³f ¦fPÞX dÕXE WXûa

´fSXa°fb UfÀ°fU ¸fZa A²¹ff°¸fUfQ I f °fI fþf ¹fWX I °fBÊ ³fWXea WX` dI A´f³fZ ·fö ûa

¹ff A³fb¹ffBʹfûa I û ffþfSX I e d³f¦ffWXûa ÀfZ QZJf þfEÜ I ÕX IZ AüSX Afþ IZ

A²¹ff°UfQe ²f¸f¦fÊb÷ Aûa IZ fe¨f BÀfe ff°f I f Aa°fSX WX` dI þWXfa I ÕX IZ

¸fWXf´fb÷ ¿f BÊäSX I e ÀfØff ´fSX AMXcMX dUäfÀf SXJ°fZ WXbE A´f³fZ ÀfQÐI ¸fûÊa I e

SXfWX ´fSX ¨fÕX°fZ ±fZ AüSX ÕXû¦fûa I û Äff³f U Àfóf¦fÊ I f ´fiI fVf ffaMX°fZ ±fZ UWXea

Afþ I f ²f¸f¦fÊb÷ ¹fWX I WX³fZ ¸fZa ³fWXea dWX¨fdI ¨ff°ff dI ¹fdQ ¦fb÷ ½¹fUÀff¹f

³fWXea I SXZ¦ff ¹ff ²f³f ³fWXea I ¸ffE¦ff °fû JfE¦ff ¢¹ff? BÀf ´fiI fSX IZ °fI Ê

A´f³fZ-Af´f ¸fZa BÀf d³f¿I ¿fÊ ´fSX ´fWXba¨f³fZ IZ dÕXE ´f¹fÊf~ SXWX°fZ WX`a dI Afþ I e

EZÀfe Àfû¨f SXJ³fZ UfÕXZ ¦fb÷ UfÀ°fU ¸fZa BÊäSXe¹f ÀfØff ´fSX dI °f³ff dUäfÀf SXJ°fZ

WX`aÜ WXfÕXfadI EZÀfZ ½¹fUÀff¹fe ¦fb÷ Aûa õfSXf A´f³fZ ½¹fUÀff¹f I û CXd¨f°f f°ff³fZ

IZ dÕXE EI AüSX ·ffU³ff°¸fI I fOXÊ ¹fWX ·fe JZÕXf þf SXWXf WX` dI UZ QZVf IZ

ÕXû¦fûa I û ÀUQZVfe CX°´ffQ CX´fÕX²f I SXf SXWXZ WX`a °ffdI dUQZVfe Ia ´fd³f¹fûa IZ

Àf¸fÃf UZ ¨fb³fü°fe JOÞXe I SX ÀfIZ aÜ ´fSXa°fb EZÀfZ Àf·fe °fI ûÊa IZ ffUþcQ

A²¹ff°¸fUfQ I f ½¹fUÀffd¹fI °ff ÀfZ I ·fe ·fe I ûBÊ dSXV°ff À±ffd´f°f ³fWXea

dI ¹ff þf ÀfI °ffÜ I ¸f ÀfZ I ¸f A²¹ff°¸fUfQ °f±ff WX¸ffSXZ ´fif¨fe³f

A²¹ff°¸fUfQe ¸fWXf´fb÷ ¿fûa õfSXf dQE ¦fE ÀfaÀI fSX U ³f`d°fI °ff I f °fû ¹fWXe

°fI fþf WX`Ü ¹fWXe UþWX WX` dI ·fdU¿¹f ¸fZa þf I ·fe ·fe ·ffSX°f IZ

A²¹ff°¸fUfQ I f Bd°fWXfÀf dÕXJf þfE¦ff ¹ff Afþ ·fe dÕXJf þf SXWXf WX`

CXÀf¸fZa CX³WXea °¹ff¦fe,°f´fÀUe U fdÕXQf³fe Àfû¨f SXJ³fZ UfÕXZ °f±ff df³ff dI Àfe

d³fþe ÀUf±fÊ IZ Àfóf¦fÊ ´fSX ¨fÕX³fZ I e ÀfeJ QZ³fZ UfÕXZ ²f¸f¦fÊb÷ Aûa U

¸fWXf´fb÷ ¿fûa I f ³ff¸f WXe ÀffÀfZ D ´fSX dÕXJf þfE¦ffÜ ³f dI EZÀfZ ÀU¹fa·fc

A²¹ff°¸fUfdQ¹fûa I f dþ³WXûa³fZ A²¹ff°¸fUfQ °f±ff ½¹fUÀffd¹fI °ff IZ ¸f²¹f

dSXV°ff À±ffd´f°f I SX³fZ þ`Àff ffþfø ´fi¹ffÀf dI ¹ff WX`Ü

PûÔ¦f

¨fS¯f À´fVfÊ I e ¸fdW¸ff

Àfb³feÕ Ib ¸ffS ÀfþÕl

¨fSX¯f À´fVfÊ I SX³ff WX¸ffSXe Àf·¹f°ff AüSX Àfªþ³f°ff I e ´fbSXf³fe ´fSXa´fSXf WX` ÕXZdI ³f

Af²fbd³fI ´fSXa´fSXf ¸fZa BÀfÀfZ I BÊ ÀUf±fÊ dÀfð dI ¹fZ þf°fZ WX`aÜ ³ffJbVf I û JbVf

dI ¹ff þf ÀfI °ff WX` ¹ff³fe MXZPÞXZ ´fOÞX ¨fbIZ CXnc ·fe Àfe²fZ dI E þf ÀfI °fZ WX`aÜ Àff¸f³fZ

UfÕXZ I û B¸´fiZÀf I SX³ff WXû °fû CXÀfIZ ÀffÀfZ ´fWXÕXZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I edþE ¹ff³fe JbQ

LûMXZ f³f þfB¹fZ, CXÀfZ fOÞXf f³ff QedþEÜ

¸fZSXZ d¸f{ I e ´f}e Ib L BÀf °fSXWX CX³f ´fSX ´fi·ffU OXfÕX°fe WX`Ü þf CXÀfZ I ûBÊ ¸fWXa¦fe

AfBMX¸f ¨ffdWXE WXû°fe WX` °fû A´f³fZ ½¹fUWXfSX ¸fZa ´fdSXU°fʳf ÕXf I SX SXûþ ÀfbfWX

²fSX°fe ´fSX ´ffaU SXJ³fZ IZ ´fcUÊ ¹ff °feþ-°¹füWXfSXûa ¸fZa CX³fI f EZÀfZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I SX°fe

WX` ¸ff³fû UWX Àf¨f¸fb¨f Àf¨¨fe ´fd°fUi°ff WX`Ü ¹fca °fû d¸f{ ´f}e ´fedOÞX°fûa ¸fZa ÀfZ EI WX`a,

CX³WXûa³fZ I BÊ ffSX WX¸fÀfZ SXûI SX f°ff¹ff WX` ¸f¦fSX ´f}e ¸fZa Af³fZ UfÕXZ A¨ff³fI

´fdSXU°fʳf ´fSX UZ JbQ Af›¹fʨfdI °f WXû þf°fZ WX`a dI AüSX ÓfbI þf°fZ WX`a dI Afþ

³fWXea °fû I ÕX ÀffQ¦fe ´fc¯fÊ ½¹fUWXfSX ´fSX CX°fSX þfE¦feÜ

dI Àfe Àf¸f¹f ¸f`a³fZ EI I WXf³fe Àfb³fe ±feÜ EI fZMXf A´f³fZ d´f°ff ÀfZ A´f³fZ faMXUfSXZ

I e Àfa´fdØf ¸ffa¦f°fZ WXbE WX°ffVf WXû ¨fbI f ±ff ´fSX ff´f MXÀf ÀfZ ¸fÀf ³fWXea WXû SXWXf ±ffÜ

dI Àfe ³fZ CXÀfZ ÀfÕXfWX Qe dI fZMXf ff´f I û A´f³fZ ½¹fUWXfSX ÀfZ ffa²fZ ¹ff³fe SXûþ

ÀfbfWX CXNXI SX CX³fIZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I SX³ff Vfbø I SX QZ AüSX A´f³fZ ¸fbJ ÀfZ Àfa´fdØf

¸ffa¦f³ff LûOÞX QZÜ QZJ³ff EI dQ³f UWX JbQ-f-JbQ °fbÓfZ °fZSXf dWXÀÀff QZ QZ¦ffÜ

UfI BÊ f°ff¹ff ¦f¹ff ³fbÀJf ÀfR ÕX SXWXfÜ ff´f fZMXZ I û AfÄffI fSXe ¸ff³f³fZ ÕX¦ff

AüSX CXÀfZ ²feSXZ-²feSXZ CXÀfIZ WXI I e Àfa´fdØf d¸fÕX ¦f¹feÜ

´fif¨fe³f I fÕX ¸fZa dþÀf dI Àfe ³fZ BÀf ´fSXa´fSXf I f BÊþfQ dI ¹ff WXû¦ff, CXÀf³fZ I ·fe

Àfû¨ff ·fe ³f WXû¦ff dI I dÕX¹fb¦f ¸fZa BÀf ´fSXa´fSXf I f B°f³ff dUIÈ °f ø ´f Àff¸f³fZ

Af¹fZ¦ffÜ Afþ I ÕX dQJfUZ ¸fZa Ib L ÕXû¦f ff°f-ff°f ´fSX ÕXû¦fûa IZ ¨fSX¯f À´fVfÊ

I SX°fZ WX`a °ffdI Àff¸f³fZ UfÕXf CXÀfZ A´f³ff Àf¸fÓf ÕXZÜ

¨fb³ffU Af°fZ WXe Ib £¹ff°f ³fZ°ff I û WXe ÕXZ ÕXedþEÜ ¦f²fZ I û ·fe ff´f f³ff I SX

A´f³ff dÀfSX EZÀfZ ÓfbI f°ff WX` ¸ff³fû UWX Àf¨f¸fb¨f WXe CXÀfI f ff´f WX`Ü EI ³fZ°ff þe

A´f³fZ õfSX AfE EI ½¹fdö I û ¦ffÕXe ´fSX ¦ffÕXe dQE þf SXWXZ ±fZÜ þf CX³fI f

¦fbÀÀff Vffa°f WXbAf AüSX UWX A´f¸ffd³f°f ½¹fdö ¨fÕXf ¦f¹ff °fû WX¸f³fZ CX³fÀfZ I WXf-

¨fb³ffU I fÕX ¸fZa °fû Af´f B³WXea ÕXû¦fûa IZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I SX°fZ ³fWXea ±fI SXWXZ ±fZÜ

¸füÀff, I æ f, QfQf IZ Àfafû²f³f ÀfZ ´fb¨fI fSX SXWXZ ±fZ AüSX Af ? dSXV°fZQfSXe J°¸fÜ

UZ fûÕXZ-¨fb³ffU ¸fZa WX¸f Àff Ib L I SX ÀfI °fZ WX`aÜ Af´f ¨fSX¯f À´fVfÊ I SX³fZ I e ff°f

I SX SXWXZ WX`aÜ WX¸f CXÀfZ A´f³fe þe·f ÀfZ ¨ffMX I SX ÀffR ·fe I SX ÀfI °fZ WX`a ¸f¦fSX

A´f³ff I f¸f d³fI ÕXf, dR SX °fû Af´f þf³f°fZ WX`ÜÓ WX¸f CX³fI f SXfþ³f`d°fI þUff

´ffI SX UWXea ¨fb´f WXû I SX SXWX ¦fEÜ

A´fSXf²fe dI À¸f IZ ÕXû¦f ·fe BÀf ´fSXa´fSXf I û Aaþf¸f QZ°fZ WXbE A´f³ff ¸fI ÀfQ ´fc¯fÊ

I SX þf°fZ WX`Ü WXbAf ¹fWX dI EI A´fSXf²fe ³fZ A´f³fZ QbV¸f³f ÀfZ fQÕXf ÕXZ³fZ IZ dÕXE

´fWXÕXZ QûÀ°fe I f WXf±f fPÞXf¹ff dR SX CXÀfÀfZ Ãf¸ff ¸ffa¦f°fZ WXbE fûÕXf-QûÀ°f Af

Af´f WX¸ffSXZ fOÞXZ ·ffBÊ, WX¸f LûMXZÜÓ fOÞXZ ·ffBÊ Rc ÕX I SX Ib ´´ff, ÀffÕXf Af Af¹ff

WX¸ffSXe L°fSXe IZ °fÕXZÓÜ BÀfe fe¨f LûMXf A´fSXf²fe CXÀfIZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I û ÓfbI f

AüSX EI WXd±f¹ffSX d³fI fÕX I SX CXÀfIZ VfSXeSX ¸fZa §fbÀfZOÞX dQ¹ffÜ fOÞXZ ·ffBÊ UWXea PXZSX

WXû ¦fEÜ Ib L B¨Lf ³f WXû°fZ WXbE fOÞX´´f³f dQJf³fZ IZ RZ SX ¸fZa A´f³fZ ´fdSXþ³fûa I û

dI Àfe IZ ·fe ¹ff Ad°fd±f IZ ¨fSX¯f À´fVfÊ I SX³fZ IZ dÕXE ff²¹f I SX QZ°fZ WX`a,

JfÀfI SX ÀfÀfbSXfÕX ¸fZa fWXb U f¨¨fûa I ûÜ EI ffSX WX¸fZa EI d¸f{ IZ §fSX fSXÀfûa

ffQ þf³ff WXbAfÜ WX¸f ´fWXba¨fZ ³fWXea dI CX³WXûa³fZ A´f³fZ f¨¨fûa I û BVffSXf dI ¹ff-fZMXZ

AaI ÕX IZ ¨fSX¯f À´fVfÊÜÓ f¨¨ff Ib ³f¸fb³ff°ff WXbAf dI Àfe °fSXWX WX¸ffSXe AûSX fPÞXf

´fSX WX¸f³fZ CXÀfZ ÓfbI ³fZ ÀfZ ´fWXÕXZ WXe SXûI dQ¹ffÜ

A´fi`»f 2016 25

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


¸fbWfUSf SW ¦fBÊ QfÕ-SûMe

¸fbQÐQf

Àfb. OZÀI

WXSX ¸fb»I I f Af°¸fQVfʳf, ´fid°ffð°ffEa AüSX

Uþ³fÊfEa WXû°fe WX`a þû I ü¸f I e dQVff d³fQÊZVf f³f°fe WX`Ü

·ffSX°f ¸fZa QfÕX SXûMXe I e ´fcd°fÊ I SX³fZ IZ dÕXE

AfþedUI f ¨fÕX°fZ SXWX³ff WX¸ffSXZ ´fSX¸f Àfa°fû¿f I f

dU¿f¹f SXWXf WX`Ü BÀfdÕXE JZ°fe I û AfþedUI f IZ

fþf¹f ²f¸fÊ AüSX ÀfaÀIÈ d°f IZ ø ´f ¸fZa Af°¸fÀff°f dI ¹ff

¦f¹ff WX`Ü AffþQe IZ ´f›f°f JZ°fe I f QZVf IZ ÀfI ÕX

CX°´ffQ ¸fZa 65 ´fid°fVf°f AaVf ±ffÜ ´fiûMXe³f IZ ø ´f ¸fZa

QfÕX ¸fb£¹f ø ´f ÀfZ ·fûþ³f I f ·ff¦f ±ff, ÕXZdI ³f

dfOXaU³ff WX` dI þ`ÀfZ-þ`ÀfZ ´fiûMXe³f IZ ø ´f ¸fZa

Af¹ff°fe°f UÀ°fbAûa I f ¨fÕX³f fPÞXf Af¸f AfQ¸fe I e

±ffÕXe ÀfZ QfÕX I e ¸ff{f §fMX°fe ¦f¹fe AüSX þf WX¸f³fZa

21Uea Vf°ffQe I e QWXÕXeþ ´fSX I Q¸f SXJf WX`Ü

Afd±fÊI CXQfSXeI SX¯f ³fZ ·ffSX°fe¹f I e þeU³f ÀfWX¨fSXe

QfÕX I û ·fe ±ffÕXe ÀfZ ¦ff¹ff I SX dQ¹ff WX`Ü IZ ³Qi

ÀfSXI fSX QÕXWX³f AüSX d°fÕXWX³f I û A´f³fe ´fif±fd¸fI °ff

UfÕXZ CX°´ffQûa I e Àfc¨fe ¸fZa Vffd¸fÕX I SX ¨fbI e WX`Ü

ÕXZdI ³f BÀf ¸ff¸fÕXZa ¸fZa SXfáie¹f ´fid°ffð°ffEa WXf±fe IZ

Qfa°f f³f ¨fbI e WX`Ü WXSX U¿fÊ fþMX ¸fZa QÕXWX³f-d°fÕXWX³f

IZ dUVfZ¿f CX°´ffQ³f IZ dÕXE ´fiû°ÀffWX³f fþMX I f

dQJfUf dI ¹ff þf°ff WX`Ü SXÀ¸fe I Àf¸fZa Jf¹fe þf°fe WX`a

AüSX dQ³f U dQ³f B³fI e I ¸fe fPÞX°fe þf SXWXe WX`Ü 40

WXþfSX I SXûOÞX ø . ¸fc»¹f I e QfÕX I f Af¹ff°f

dUUVf°ff f³f ¨fbI e WX`ÜÀf¨¨ffBÊ °fû ¹fWX WX` dI ·ffSX°f

þ`ÀfZ IÈ d¿f ´fi²ff³f QZVf ¸fZa þWXfa 70 ÀfZ 80 ´fid°fVf°f

AfffQe JZ°fe ´fSX d³f·fÊSX WX`, SXfáie¹f IÈ d¿f ³fed°f ³fWXea

WX`Ü WXSX QZVf ¸fZa d³f¹fÊf°f-Af¹ff°f ³fed°f IÈ d¿f ¨fIi ÀfZ

þbOÞXe WXû°fe WX`, ÕXZdI ³f Qb·fÊf¦¹f WX` dI ·ffSX°f ¸fZa JZ°fe

AfI fVf UÈdØf f³fI SX SXWX ¦f¹fe WX`Ü ¹fWXe I fSX¯f WX` dI

°f¸ff¸f AfÀf¸ff³fe-Àfb»°ff³fe IZ ffQ þf QZVf ¸fZa SXfe

AüSX JSXeR I e R ÀfÕX Af°fe WX`, IÈ d¿f CX°´ffQ³fûa IZ

Qf¸f ÕXf¦f°f ¸fc»¹f ÀfZ ³fe¨fZ d¦fSX þf°fZ WX`aÜ I þÊ ¦fiÀ°f

dI Àff³f df¨füdÕX¹fûa, ¸fb³ffR fJûSXûa IZ VfûVf¯f I f

dVfI fSX f³f°fZ WX`Ü ÀfSXI fSX Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f °f¹f I SX°fe WX`

ÕXZdI ³f ´fWXÕXZ °fû BÀfIZ d³f²fÊfSX¯f ¸fZa dI Àff³fûa I e

·ff¦feQfSXe ³f WXû³fZ ÀfZ dI Àff³f IZ ¸ffdR I Àf¸f±fʳf

¸fc»¹f (JSXeQe) °f¹f ³fWXea WXû ´ff°fZ, QcÀfSXZ BÀf JSXeQ

ÀfZ IZ ³Qi A´f³ff ´fnf ÓffOÞX°fe WX`Ü QZVf ¸fZa ¸f²¹f ´fiQZVf

EI ¸ff{ SXfª¹f WX` dþÀf³fZ dI Àff³f I e d¨fa°ff I û

¦fa·feSX°ff ´fcUÊI dÕX¹ff WX` AüSX ¦fZWXcca, ²ff³f U ¸fæ f þ`Àfe

R ÀfÕXûa ´fSX Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f ´fSX Ad°fdSXö fû³fÀf 150

ø . ´fid°f déaMXÕX QZI SX dI Àff³fûa IZ AfaÀfc ´fûaLZ WX`Ü

dI Àff³f I e BÀf ´feOÞXf ´fSX AMXÕX dfWXfSXe Ufþ´fZ¹fe

ÀfSXI fSX ³fZ ÀfaUZQ³ff ½¹fö I SX°fZ WXbE IÈ d¿f dUÄff³fe OXfg.

ÀUf¸fe³ff±f³f I e A²¹fÃfVf°ff ¸fZa Af¹fû¦f f³ff¹ff ±ffÜ

Af¹fû¦f ³fZ A´f³ff ´fid°fUZQ³f Àfüa´f°fZ WXbE IZ ³Qi ÀfSXI fSX

ÀfZ Af¦fiWX dI ¹ff ±ff dI dI Àff³f IZ ÕXf¦f°f ¸fc»¹f ´fSX

50 ´fid°fVf°f ÕXf·ffaVf þûOÞXI SX Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f °f¹f

dI ¹ff þf¹fZ¦ffÜ E³fOXeE I e ÀfSXI fSX IZ þf³fZ IZ ffQ

I fa¦fiZÀf³fe°f ¹fc´feE ÀfSXI fSX ³fZ ÀUf¸fe³ff±f³f Af¹fû¦f

I e dSX´fûMXÊ I ¨fSXZ ¸fZa OXfÕX Qe I Qfd¨f°f ¹fWX QZVf IZ

A³³fQf°ff IZ Àff±f ÀffÀfZ fOÞXf A³¹ff¹f AüSX d³f¸fʸf

´fiWXfSX f³f ¨fbI f WX`Ü QZVf ´fiûMXe³f I e I ¸fe I f ÀfaI MX

ÓfZÕX SXWXf WX`Ü QfÕX IZ CX°´ffQ³f ¸fZa dþÀf SXµ°ffSX ÀfZ UÈdð

I e A´fZÃff ±fe, ³fWXea WXû ´ff SXWXe WX`Ü Afþ Af¸f

AfQ¸fe I e QfÕX ´füdáI JbSXfI ³f SXWXI SX QfÕX I f

ÀfZU³f °feþ-°¹füWXfSX ´fSX ½¹faþ³f IZ ø ´f ¸fZa dI ¹ff þf³fZ

ÕX¦ff WX`Ü BÀfI f I fSX¯f WX¸ffSXZ QZVf I e dI Àff³f

dUSXû²fe ³fed°f¹ffa WX`Ü SXfþ³fZ°ffAûa AüSX ³füI SXVffWXûa I û

Af¹ff°f I e ÕX°f ´fOÞX ¨fbI e WX`, ¢¹fûadI Af¹ff°f

A§fûd¿f°f ø ´f ÀfZ ÕXf·f´fiQ AüSX I ¸ffBÊ I f þdSX¹ff

f³ff¹ff þf ¨fbI f WX`Ü AfþfQe IZ ffQ °fZÕX I f

CX°´ffQ³f U¸fÊf ¸fZa ¨fÕXf ¦f¹ffÜ SXfáÑe¹f ÀfSXI fSX ³fZ °fZÕX IZ

dUI fÀf I e ´fid°ffð°ff ¸fZa I ¸fe I e, dþÀfÀfZ 70

´fid°fVf°f ´fZMÑûdÕX¹f¸f CX°´ffQ IZ Af¹ff°f ´fSX Ad²fI fVf

fþMX J¨fÊ WXû þf°ff WX`Ü AMXÕX dfWXfSXe Ufþ´fZ¹fe

ÀfSXI fSX ³fZ °fZÕX CX°´ffQI JfOÞXe IZ QZVfûa ¸fZa °fZÕX IZ

ÕXfI JSXeQZ ±fZ AüSX E³fOXeE ÀfSXI fSX I e ¸faVff ±fe

dI BÀfÀfZ QZVf I û 30 ÀfZ 40 ´fid°fVf°f ´fcd°fÊ I SX

Af¹ff°f ¸fZa I MXü°fe I SX dUQZVfe ¸fbQif f¨ffBÊ þf

ÀfIZ ¦feÜ ÕXZdI ³f 2004 ¸fZa ¹fc´feE ÀfSXI fSX ³fZ BÀf

´fid°ffð°ff I û ´fÕXe°ff ÕX¦ff dQ¹ff AüSX ³ffg±fÊ ÕXfgI ¸fZa

f`NXI SX JfOÞXe IZ VfZJûa AüSX A¸feSXûa ÀfZ ¸f³f¸ffdR I

ÀfüQf I SX³fZ I e AfþfQe I û þ¸fI SX ·fb³ff¹ffÜ

Af¹ff°f I ¸fÊ Qb²ffø ¦ff¹f IZ ø ´f ¸fZa BÀ°fZ¸ffÕX WXû SXWXf

WX`Ü QZVf ¸fZa QÕXWX³f I e ´fcd°fÊ IZ dÕXE Àfû¹fffe³f, °fbASX,

¨f³ff QfÕX I f fWXb°ff¹f°f ÀfZ CX´f¹fû¦f WXû°ff WX`Ü ¨f³ff I f

CX°´ffQ³f A¨Lf WXû³fZ I e ´fi°¹ffVff ¸fZa Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f ´fSX

JSXeQe I f Qf¸f 3100 ø . ´fid°f déaMXÕX °f¹f I SX³fZ IZ

Àff±f WXe IZ ³Qi ÀfSXI fSX Àfû ¦f¹feÜ dU´f¯f³f IZ ffSXZa ¸fZa

R` ÀfÕXZ IZ A·ffU AüSX ¨f³ff QfÕX I e Af¹ffd°f°f JZ´f

IZ Af³fZ ÀfZ ¨f³ff IZ Qf¸f §fMXI SX 2300 ø . déaMXÕX

´fWXba¨f ¦f¹fZÜ dI Àff³f ffþfSX IZ SXWX¸fûa I SX¸f ´fSX d³f·fÊSX

WXûI SX SXWX ¦f¹ff WX`Ü

¸f²¹f´fiQZVf QZVf I f QcÀfSXZ ³fafSX I f fOÞXf ¨f³ff

CX°´ffQI ´fiQZVf WX`Ü SXfª¹f ÀfSXI fSX ³fZ JZ°fe I û ÕXf·f

I f ½¹fUÀff¹f f³ff³fZ I e ´fid°ffð°ff I û Àffdf°f I SX°fZ

WXbE IZ ³Qi ÀfSXI fSX IZ AÀfWX¹fû¦f IZ ffUþcQ dI Àff³fûa

I û ´fiû°ÀffWX³f I e Ib L ´fid°ffð°ffEa d³f²fÊfdSX°f I e WX`Ü

BÀfeI f ³f°feþf WX` dI ¸f²¹f´fiQZVf IÈ d¿f I ¸fʯf AUfOXÊ

ÀfZ QcÀfSXe ffSX Àf¸¸ffd³f°f WXbAf WX`Ü ¨f³ff I e Àf¸f±fʳf

¸fc»¹f ´fSX JSXeQe I e ½¹fUÀ±ff I SXIZ A´f³fZ Jþf³fZ

ÀfZ dI Àff³fûa I e ·fSX´ff¹fe I SX³fZ I e dI Àff³f ´fSXÀ°f

´fWXÕX ÀfZ dI Àff³fûa IZ AfaÀfc ´fûaL³fZ I e SXfª¹f ÀfSXI fSX

dWX¸¸f°f þbMXf SXWXe WX`Ü ÕXZdI ³f IZ ³Qi ÀfSXI fSX ´feLZ WXMX

¦f¹fe WX`, UWX dÀfR Ê Jfô ÀfbSXÃff I e ff°f I SX°fe WX`Ü

ÕXZdI ³f UfÀ°fdUI °ffEa ¢¹ff ÀfaIZ °f QZ°fe WX`a, CXÀfÀfZ

A³fd·fÄf WX`aÜ QZVf ¸fZa QÕXWX³f IZ SXI fZ ¸fZa d³fSXa°fSX I ¸fe

Af SXWXe WX`Ü 1965-66 ¸fZa QZVf ¸fZa 227.2 ÕXfJ

WXZ¢MXZ¹fSX ´fSX QÕXWX³f I e I fV°f WXû°fe ±feÜ 2005-

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 26

A´fi`»f 2016


06 ¸fZa ¨f³ff CX°´ffQ³f ÃfZ{ §fMXI SX 223.1 ÕXfJ WXZ¢MXZ¹fSX SXWX ¦f¹ff

WX`Ü dUä ¸fZa QÕXWX³f CX°´ffQ³f ¸fZa ·ffSX°f I f ¹fû¦fQf³f 26.1 ´fid°fVf°f

±ff þû ÕX¦ff°ffSX §fMX°ff ¦f¹ff AüSX ·ffSX°f ¸¹ffa¸ffSX, I ³ffOXf,

AfgÀMÑZdÕX¹ff ÀfZ QfÕXZa Af¹ff°f I SX dUQZVfe ¸fbQif J¨fÊ I SX SXWXf WX`Ü

A§fûd¿f°f ø ´f ÀfZ ¹fWX OXa¢ÕX ´fiÀ°ffU ¸fZa 5 ´fid°fVf°f IÈ d¿f CX°´ffQ I e

Af¹ff°f ÀfZ ´fcd°fÊ I f ´ffÕX³f I WXf þf ÀfI °ff WX`Ü ÕXZdI ³f QfÕX I e

¸fWXa¦ffBÊ IZ I fSX¯f QZVf IZ CX´f·fûö f QfÕX IZ ÀUfQ ÀfZ Uad¨f°f WXû SXWXZ

WX`aÜ ¸fþZ I e ff°f ¹fWX WX` dI QfÕX I f Af¹ff°f §fûd¿f°f I SXIZ IZ ³Qi

I e ÀfØff²fe³f ´ffMXeÊ þ³f°ff I û dQÕXfÀff þø SX QZ°fe WX`Ü ÕXZdI ³f

Af¹ffd°f°f QfÕX þf °fI faQSX¦ffWX ´fWXba¨f°fe WX`, dI Àff³f I e ³fBÊ

R ÀfÕX Af³fZ I f ¸füÀf¸f Af þf°ff WX`, dI Àff³f dR SX A´f³fZ ·ff¦¹f I û

I ûÀf°ff SXWX þf°ff WX` ¢¹fûadI Qf¸f d¦fSX³fZ ÕX¦f°fZ WX`aÜ ·ffSX°fe¹f IÈ d¿f

A³fbÀfa²ff³f ´fdSX¿fQ I e ff°f ´fSX ¦füSX I SXZa °fû d³fSXfVff WXû°fe WX`Ü QZVf ¸fZa

´fi¸ffd¯f°f QfÕX IZ feþ I e ¸ffa¦f þf 13 ÕXfJ déaMXÕX WXû°fe WX`, WX¸f

´fcd°fÊ ¸ff{ 6 déaMXÕX ·fe ³fWXea I SX ´ff°fZÜ I fSX¯f À´fá WX` dI WX¸f Af´f³fZ

I û IÈ d¿f ´fi²ff³f QZVf I WXI SX ¦füSXUfd³U°f WXû°fZ WX`a, ÕXZdI ³f 67 U¿fûÊa

¸fZa IÈ d¿f ³fed°f ³fWXea f³ff ´ff¹fZÜ IÈ d¿f I` df³fZMX ¦fdNX°f ³fWXea I SX ÀfIZ Ü

IÈ d¿f I f ´fi±fI fþMX f³ff³ff QcSX I e I üOÞXe WX`Ü QZVf I f ¹fWX ·fe

fOÞXf Qb·fÊf¦¹f WX` dI IÈ d¿f ÀfbSXÃff, Jfô ÀfbSXÃff, dI Àff³fe I û

ÕXf·f´fiQ ½¹fUÀff¹f f³ff³fZ ´fSX fWXÀfZa WXû°fe WX`aÜ ÕXZdI ³f ¹fWX

SXfþ³f`d°fI ¨fb³ffU I f ¸fbïf ³fWXea f³f ´ff°ffÜ ¨fb³ffU Af³fZ ´fSX

SXfþ³f`d°fI QÕX dI Àff³f I û A³³fQf°ff I WX°ff WX` AüSX CX³fI e QbQVfÊf

´fSX AfaJZa ³f¸f WXû³fZ I f ³ffMXI I SX°fZ WX`a, ÕXZdI ³f dþÀf Àf˜f AüSX

Uf¹fQf I fSXûffSX ³fZ JZ°fe I û df¨füdÕX¹fûa IZ ²f³ffþʳf I f Àff²f³f

f³ff OXfÕXf WX`Ü CX³f ´fSX SXûI ÕX¦ff ´ff³fZ I e I ûBÊ d³f¯fÊf¹fI ´fWXÕXZ ³fWXea

I SX ´ff°fZ, ¢¹fûadI Uf¹fQf ffþfSX Afd±fÊI I f¹fÊIi ¸f ¸fZa ÀfaÀ±ff¦f°f

ø ´f ÕXZ ¨fbI f WX`Ü ³f°feþf Àff¸f³fZ WX` dI dI Àff³f I e R ÀfÕX Af³fZ ´fSX

CXÀfI f I fgSX´fûSXZMX AüSX df¨füdÕX¹fûa õfSXf Afd±fÊI Vfû¿f¯f WXû°ff WX`Ü

IÈ d¿f CX°´ffQ³f Uf¹fQf ffþfSX ¸fZa ´fWXba¨fI SX Qf¸f D a¨fZ WXû³fZ ÀfZ

CX´f·fûö f I e ´fWXba¨f ÀfZ ffWXSX WXû þf°ff WX`Ü Uf¹fQf ffþfSX IZ I fSX¯f

CX°´ffQ VfûVf¯f I e UÀ°fb f³f þf°ff WX`Ü ÕXeOXSX I û I ü¸f I e dR Ii

WX` ÕXZdI ³f EZVfûAfSXf¸f IZ Àff±f I e I WXfU°f ¨fdSX°ff±fÊ WXû SXWXe

WX`ܸf²¹f ´fiQZVf ¸fZa Ad°fUÈdá ÀfZ Àfû¹fffe³f I e R ÀfÕXZa ´fWXÕXZ WXe

dI Àff³fûa I û Q¦ff QZ ¨fbI e WX`aÜ JSXeR IZ ffQ SXfe ´fSX ·fe AfÀf¸ff³f

ÀfZ fSXÀfe AfR °f (fZ¸füÀf¸f fSXÀff°f AüSX AûÕXf UÈdá) ³fZ þ£¸fûa

´fSX ³f¸fI dLOÞXI ³fZ I f I f¸f dI ¹ff WX`Ü ¸fb£¹f¸fa{e dVfUSXfþ dÀfaWX

¨füWXf³f ³fZ IZ ³Qi ÀfSXI fSX I e dI Àff³fûa IZ ´fid°f CXQfÀfe³f°ff, ¨f³ff I e

Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f ´fSX JSXeQe IZ dÕXE SXfª¹f IZ Àff±f ÀfWX¹fû¦f I SX³fZ ¸fZa

Ad³f¨Lf IZ ffUþcQ dI Àff³fûa IZ þ£¸fûa ´fSX ¸fSXWX¸f ÕX¦ff³fZ I f

R üÕXfQe ÀfaI »´f dÕX¹ff WX`Ü dI Àff³f I f ¨f³ff 3100 ø 0 ´fid°f

déaMXÕX Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f ´fSX JSXeQf þf¹fZ, BÀf ¦fbWXfSX IZ Àff±f ¸f²¹f

´fiQZVf ÀfSXI fSX SXfáÑ´fd°f ´fi¯ff ¸fbJþÊe ÀfZ ·fZaMX I SX³fZ ´fWXba¨f SXWXe WX`Ü

SXfái´fd°f I e ´fWXÕX ¸f²¹f ´fiQZVf IZ dI Àff³fûa I û Àff¸fd¹fI Àffa°U³ff

QZ¦feÜ ¸f²¹f ´fiQZVf IZ ¸fad{¸faOXÕX I e f`NXI ¸fZa ¸fb£¹f¸fa{e dVfUSXfþ

dÀfaWX ¨füWXf³f AüSX ´fa¨ff¹f°f ¦fif¸fe¯f dUI fÀf ¸fa{e ¦fû´ffÕX ·ff¦fÊU ³fZ

dþÀf ´fid°ffð°ff IZ Àff±f dI Àff³fûa IZ §ffUûa ´fSX ¸fSXWX¸f ÕX¦ff³fZ,

°ff°I fdÕXI SXfWX°f AüSX Àf¸f±fʳf ¸fc»¹f ´fSX ¨f³ff JSXeQ³fZ I e

AfUV¹fI °ff SXZJfadI °f I e WX` UfÀ°fU ¸fZa ¸f²¹f ´fiQZVf IZ A³³fQf°ff

IZ ´fid°f CX³fI f Àf¸f´fʯf AüSX ÀfaI »´f WX`Ü þWXfa ¨ffWX WXû°fe WX` UWXfa

SXfWX þø SX d³fI ÕX°fe WX`Ü

³ff¸f dfI °ff W`

Aû¸f´fiI fVf fþfþ

¸fbQÐQf

þe WXfa, ³ff¸f dfI °ff WX`, I f¸f ³fWXea, UWX ·fe ÕXZJ³f IZ ÃfZ{ ¸fZaÜ Àf¨f ¸ffd³fE, PXûÕX ¸fZa ´fûÕX WX`Ü þû

§fbÀfZ WXbE WX`a UZ ¨fÕX SXWXZ WX`aÜ ¨fÕX WXe ³fWXea, QüOÞX SXWXZ WX`aÜ ³fE IZ dÕXE ´ffÀf °fI R MXI ³ff MXZPÞXe JeSX

WX`Ü ·fSXûÀff ³fWXea WXû°ffÜ WXf±f Ia ¦f³f I û AfSXÀfe ¢¹ff, ÀU¹fa WXe A³fb·fU I SXIZ QZJ ÕXedþEÜ A´f³fZ

¸f³f ¸fdÀ°f¿I I û d³f¨fûOÞX I SX, ´fcSXe ÕX¦f³f AüSX ´fdSXßf¸f ÀfZ dÕXJe A´f³fe SX¨f³ff I WXea ·fe ·fZþ

QZdJEÜ ¹ff °fû ¸fWXe³fûa °fI þUff WXe ³fWXea AfE¦ff ¹ff Àf¸´ffQI þe IZ Ad·fUfQ³f AüSX JZQ ÀfdWX°f

I e L´fe d¨f´´fe ÕX¦fe, Af´f IZ ·fZþZ, ´f°ff dÕXJZ dMXI MX ÕX¦fZ dÕXR fRZ ¸fZa, Uf´fÀfe OXfI ÀfZ ÕXüMX

AfE¦feÜ B¨Lf WXû °fû dUd·f³³f ´f{ ´fd{I fAûa I e EZÀfe d¨f´´fe BI e I SX³fZ I e WXffe ´ffÕX ÀfI °fZ

WX`a AüSX d¦f³³feÀf fbI ¸fZa ³f ·fe ÀfWXe °fû A´f³fZ QZÀfe dÕX¸I f fbI ¸fZa °fû ³ff¸f QþÊ I SXUf WXe ÀfI °fZ WX`a

¸f¦fSX ³fE ÕXZJI IZ dÕXE dI Àfe ´f{-´fd{I f ¸fZa A´f³fe SX¨f³ff L´fUf ÕXZ³ff AÀfa·fU WX`Ü ¹fWXfa ·fe

BþfSXZQfSXe WX`Ü Ib L EZÀfZ WX`a dþ³WXZa Af´f WXSX ´f{ ´fd{I f IZ WXSX AaI ¸fZa ¸füþcQ ´ffEa¦fZÜ Af´f A³fb¸ff³f

ÕX¦ff°fZ SXdWXE dI ¹fWX ·fÕXf AfQ¸fe dI °f³ff dÕXJ°ff WX`Ü B°f³ff Àff I` ÀfZ AüSX I f dÕXJ ÕXZ°ff WX`Ü

¢¹ff ³fWXf³fZ Jf³fZ IZ dÕXE ·fe ³fWXea CXNX°ffÜ ÕXZJ³f ÕXZJ³f WX`, I ûBÊ R` ¢MXSXe ³fWXea WX` dI °fe³f-°fe³f

´ffdÕX¹fûa ¸fZa ¨füfeÀfûa §faMXZ ¨fÕX°fe SXWXZÜ AfdJSX dQ¸ff¦f ÀfZ I ûBÊ dI °f³ff Jea¨fZ¦ffÜ þû ·fe WXû, þû LfE

WXbE WX`a °fû fÀf LfE WXbE WX`a.....Ü BÀf ÀfZ ·fe I ûBÊ Aa°fSX ³fWXea ´fOÞX°ff dI ±fûI IZ ·ffU dÕXJ³fZ UfÕXûa

I e fWXb°f SX¨f³ffEa ´fPÞ³fZ UfÕXûa I e d³f°ffa°f ÀfdOXÞ³fÕX, fûQe AüSX fû¦fÀf ÕX¦fZa A±fUf CX³f IZ dÀfSXûa IZ

I WXea D ´fSX ÀfZ WXe d³fI ÕX þfEaÜ AfdJSX, ±fûI IZ ¸ffÕX ¸fZa I ¨fSXf, ÀfOÞXf ¦fÕXf °fû d³fI ÕX°ff WXe WX`

³ffÜ ¸fbïZ I e ff°f °fû ¹fWX WX` dI Qb»WX³f UWXe þû d´f¹ff ¸f³f ·ffEÜ dfI °ff °fû ÕXZfÕX WXe WX` ³ffÜ ÀffdWX°¹f

IZ dÃfd°fþ ´fSX WXSX dU²ff ¸fZa ¨faQ d¦f³fZ ¨fb³fZ ¸fWXfSXd±f¹fûa ³fZ Ib L EZÀfe ÀfbúPÞX ½¹fcWX SX¨f³ff I SX SXJe WX`

dI dI Àfe ³fE I f ´fiUZVf °fû ¢¹ff, ´ffÀf °fI R MXI ³ff ·fe Àfa·fU ³fWXeaÜ ¹fWXfa ·fe ²fOÞXZ WX`aÜ SXfþ³fed°f WX`

¦fbMXffþe WX`Ü ¹fôd´f EI QcÀfSXZ I e MXfa¦f Jea¨f³fZ I f JZÕX ·fe ²fOÞXnZ ÀfZ JZÕXf þf°ff WX` dIa °fb U¨fÊÀU

°f±ffI d±f°f ´fid°fdâ°f SX¨f³ffI fSXûa I f WXe WX`Ü BÀf A·fZô Qb¦fÊ ¸fZa §fbÀf ´ff³ff ¸fZSXZ Af´f þ`ÀfZ ÕXû¦fûa IZ fÀf

I e ff°f ³fWXeaÜ d³fSXfVff IZ BÀf ¸fø ±fÕX ¸fZa I WXea I WXea ¸fø ôf³f ·fe ´ffE þf°fZ WX`aÜ EZÀfZ ÀfùQ¹f

Àf¸´ffQI ³fE dÕXJ³fZ UfÕXûa I e ´feOÞXf I û Àf¸fÓf°fZ WX`aÜ ¹f±ffÀfa·fU CX³WXZa AUÀfSX QZ°fZ WX`aÜ CX³f I f

¸ff¦fÊQVfʳf I SX°fZ WX`aÜ ´fiû°ÀffdWX°f I SX°fZ WX`aÜ BÀfe ÀfZ Af¦fZ ¨fÕX I SX B³f ¸fZa ÀfZ I BÊ ÀfVfö ÕXZJd³f¹fûa IZ

²f³fe ·fe ´fi¸ffd¯f°f WXû°fZ WX`aÜ ³f þf³fZ I ûBÊ ¹fWX ¢¹fûa ³fWXea Àf¸fÓf°ff dI ¹fdQ ³fE dÕXJ³fZ UfÕXûa I û

AUÀfSX ³fWXea dQ¹ff þfE¦ff, ´fiû°ÀffdWX°f AüSX ´fidVfdÃf°f ³fWXea dI ¹ff þfE¦ff, CX³f I f ¸ff¦fÊQVfʳf ³fWXea

dI ¹ff þfE¦ff °fû ÕXZJI ûa I e U°fʸff³f ´fePÞXe IZ AUÀff³f IZ ffQ ÕXZJ³f IZ ÃfZ{ ¸fZa EI Vfc³¹f ¹ff

½¹ff~ WXû þfE¦ffÜ

A´fi`»f 2016 27

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


Afd±fÊI

¹ffþ QSûa ¸fZa I Mü°fe AüS F ¯f ÀfÀ°fZ Wû³fZ IZ AfÀffS

³fSZaQi QZUfa¦f³f

¹fI e³f³f QZVf IZ I û³fZ-I û³fZ ¸fZa CXôû¦f-I fSXûffSX IZ

´fdSXúV¹f ´fSX d¨fa°ffEa dQJfBÊ QZ SXWXe WX`aÜ ffþfSX ¸fZa

¦fifWXI ûa I e I ¸fe WX`Ü ´fi°fe°f WXû SXWXf WX` dI U`däI

¸faQe IZ I Q¸f ·ffSX°f I e AûSX ·fe fPÞX SXWXZ WX`aÜ EZÀfZ ¸fZa

CXôû¦f-I fSXûffSX ¹ffþ QSX ¸fZa I MXü°fe I e CX¸¸feQ

I SX SXWXZ WX`aÜ

WX¸ffSXe A±fʽ¹fUÀ±ff EI Qb¿¨fIi ¸fZa Ra Àfe WXbBÊ WX`

dþÀfI f ³ff¸f WX` I ¸f d³fUZVf- I ¸f ¸ffa¦f-I ¸f

dUI fÀfÜ ¹ffþ QSXZa I fSXûffdSX¹fûa IZ dÕXE d¨fa°ff I f

AWX¸f dU¿f¹f SXWXe WX`a AüSX BÀfe I û údá¦f°f SXJ°fZ WXbE

dSXþUÊ f`aI ³fZ A·fe °fI SXZ´fû SXZMX ¸fZa 125 fZdÀfI

´UfgBaMXÐÀf I e I MXü°fe I e WX`Ü BÀfIZ ffQ f`aI ûa ³fZ ·fe

A´f³fe dþ¸¸fZQfSXe d³f·ff°fZ WXbE fZÀf SXZMXÐÀf ¸fZa I MXü°fe

I e ÕXZdI ³f B°f³ff WXe I fR e ³fWXeaÜ ÀfSXI fSX ³fZ fe°fZ

dQ³fûa ´fdÕXI ´fiûdUOXZaMX Ra OX(´fe´feER ), dI Àff³f

dUI fÀf ´f{ (IZ Ue´fe) Àf¸fZ°f Àf·fe ¦¹ffSXWX LûMXe

f¨f°f ¹fûþ³ffAûa I e ¹ffþ QSXûa ¸fZa I MXü°fe I f

EZÕXf³f dI ¹ffÜ ³fBÊ QSXZa EI A´fi`ÕX ÀfZ ÕXf¦fc WXûa¦fe

ÕXZdI ³f AÀfÕX fbSXe JfSX ¹fWX ³fWXea WX`Ü Af³fZ UfÕXZ

¸fWXe³fûa ¸fZa LûMXe f¨f°f ¹fûþ³ffAûa I e QSXûa I e

d°f¸ffWXe Af²ffSX ´fSX Àf¸feÃff WXû¦fe AüSX f`aI EI ffSX

dR SX dOX´ffgdþMX ´fSX ¹ffþ ¸fZa I MXü°fe I SX³ff Vfbø

I SXZa¦fZÜ

CXôû¦f Àfa¦fNX³f EÀfû¨f`¸f ³fZ A´f³fe ³fBÊ dSX´fûMXÊ ¸fZa I WXf

WX` dI ¨fcadI dUØf¸fa{e 2q16-17 ¸fZa dUØfe¹f §ffMXZ

I û þeOXe´fe IZ 3.5 R eÀfQe °fI ÕXZ AfE WX`a AüSX

¸ff¨fÊ 2q16 ¸fZa ±fûI U JbQSXf ¸fbQifÀR ed°f ¸fZa

d¦fSXfUMX QþÊ I e ¦fBÊ WX`, BÀfdÕXE dSXþUÊ f`aI õfSXf

³fE dUØf U¿fÊ 2q16-17 I e Vfbø Af°f ¸fZa WXe ¹ffþ

QSX ¸fZa I MXü°fe I e þf³fe ¨ffdWXEÜ ÀfUfÕX WX` dI

AfdJSX IZ aQie¹f f`aI ¹ffþ QSXûa ¸fZa I MXü°fe I SX³fZ I f

´fi¹ffÀf ¢¹fûa I SX SXWXZ WX`a?

U¿fÊ 2qq8 ¸fZa U`däI dUØfe¹f ÀfaI MX I e Vfbø Af°f

IZ ffQ ÀfZ I BÊ IZ aQie¹f f`aI ûa I û ¹ffþ QSXZa Vfc³¹f IZ

AfÀf´ffÀf SXJ³fZ I f QffU ´fOÞXf ÕXZdI ³f þf BÀfÀfZ

·fe ¸fQQ ³fWXea d¸fÕXe °fû UZ Af QSXûa I û Vfc³¹f ÀfZ ³fe¨fZ

SXJ³fZ I e I ûdVfVf I SX SXWXZ WX`Ü ¹ffþ QSXûa ¸fZa I MXü°fe

dÀfR Ê CX³f f`aI ûa ´fSX WXe ÕXf¦fc WXû¦fe þû A´f³ff

Ad°fdSXö ´f`Àff dOX´ffgdþMX IZ ø ´f ¸fZa IZ aQie¹f f`aI IZ

´ffÀf SXJZa¦fZ ³f dI CX³f Af¸f ÕXû¦fûa ´fSX þû A´f³ff ´f`Àff

f`aI ¸fZa dOX´ffgdþMX IZ °füSX ´fSX þ¸ff I SX°fZ WX`a ÕXZdI ³f

Af³fZ UfÕXZ Àf¸f¹f ¸fZa EZÀff CX³fIZ Àff±f ·fe WXû ÀfI °ff

WX`Ü CXôû¦f Àfa¦fNX³f dR æ e IZ A³fbÀffSX ¸füþcQf

WXfÕXf°f ¸fZa ¹ffþ QSXûa ¸fZa I MXü°fe ÀfZ Ia ´fd³f¹fûa AüSX

CX´f·fûö fAûa, Qû³fûa I û R f¹fQf WXû¦ffÜ CXnZJ³fe¹f WX`

dI WXfÕX WXe ¸fZa 14 ¸ff¨fÊ I û ´fiI fdVf°f Aüôûd¦fI

CX°´ffQ³f Àfc¨fI faI (AfBÊAfBÊ´fe) IZ ¸fb°ffdfI

þ³fUSXe 2q16 ¸fZa Aüôûd¦fI CX°´ffQ³f ¸fZa 1.5

R eÀfQe I e d¦fSXfUMX AfBÊÜ BÀfIZ Àff±f WXe ÀffÕX IZ

´fWXÕXZ 1q ¸fWXe³fûa ¸fZa Aüôûd¦fI CX°´ffQ³f I e UÈdð

§fMX I SX 2.7 R eÀfQe SXWX ¦fBÊ þû U¿fÊ 2q14-15

IZ À°fSX IZ ¸fb°ffdfI WXe WX`Ü A±fÊ dUVfZ¿fÄfûa I f

I WX³ff WX` dI AfBÊAfBÊ´fe ¸fZa °fe³f R eÀfQe ÀfZ I ¸f I e

UÈdð I f A±fÊ WX` ¦f°f ´ffa¨f ÀffÕX IZ QüSXf³f

Aüôûd¦fI UÈdð I e °fbÕX³ff ¸fZa NXWXSXfU I e dÀ±fd°fÜ

¹ffþ QSXûa ¸fZa I MXü°fe IZ ´fcUÊ Af¸f AfQ¸fe I û

ER OXe, MX`¢Àf Ri e ffaOX, OXZMX Ra OX ¸fZa d³fUZVf Vfbø

I SX QZ³ff ¨ffdWXEÜ f`aI U°fʸff³f ¸fZa EI ÀffÕX ÀfZ

Ad²fI I e ER OXe ´fSX 7.9 R eÀfQe °fI ¹ffþ QZ

SXWXZ WX`aÜ ÕXafe AUd²f I e ´fûÀMXÕX ÀfZdUa¦f ÀI e¸f AüSX

MX`¢Àf Ri e ffaOX 7.1-7.5 R eÀfQe ¹fe»OX I e

´fZVfI Vf WX`aÜ þf ¹ffþ QSXZa d¦fSXZa¦fe, °ff OXZMX ¸fZa

d³fUZVf I SX³fZ UfÕXZ ¸¹fc¨fbAÕX Ra OX fZWX°fSX dSXMX³fÊ QZa¦fZ

¢¹fûadI CXÀf Àf¸f¹f CX³fIZ õfSXf dÕXE ¦fE ffaOX I e

I e¸f°f fPÞX þfE¦feÜ ÀfSXI fSX I û ÀffUÊþd³fI ÃfZ{

IZ f`aI ûa IZ dÕXE SXeI` d´fMXÕXfBþZVf³f ¹fûþ³ffAûa I û

¦fd°f QZ³fZ I e þø SX°f WX` °ffdI f`aI A´f³fZ ¦fifWXI ûa IZ

dÕXE ´fi·ffUe ø ´f ÀfZ ´ffgdÕXÀfe SXZMX I MX I SX ÀfIZ aÜ

BÀfIZ AÕXfUf ÀfSXI fSX I û ÀffUÊþd³fI ÃfZ{ I e

f`aI ûa I e ÀfaI MX¦fiÀ°f Àfa´fdØf¹fûa IZ ffSXZ ¸fZa dU¨ffSX

I SX³ff WXû¦ffÜ ¢¹fûa ³f EI SXfáie¹f Àfa´fdØf ´fifa²f³f

Ia ´f³fe (³ff¸I û) I f ¦fNX³f dI ¹ff þfE þû E³f´feE

IZ ÀfaI MX ÀfZ þcÓf SXWXe f`aI ûa I e f`ÕXZaÀf VfeMX I f

dWXÀfff ÕXZ ÀfIZ Ü E³f´feE IZ I fSX¯f fOÞXe ¸ff{f ¸fZa

´f`Àff A³fb°´ffQI ø ´f ÀfZ Ra Àff WXbAf WX` ¹fWX

d³fI ÕXZ¦ff °fû f`aI I þÊ QZ³fZ AüSX ¹ffþ QSXZa §fMXf³fZ,

Qû³fûa IZ dÕXE fZWX°fSX dÀ±fd°f ¸fZa WXûa¦fZÜ

Àff±f WXe ÀfSXI fSX I û EI CX´f¹fbö ´fÀfʳfÕX MX`¢Àf

Ri Z¸fUI Ê f³ff³fZ I e ·fe þø SX°f WX`Ü CXÀfZ ¹fWX

Àfbd³fd›°f I SX³fZ I e þø SX°f WX` dI CX´f·fûö fAûa IZ

WXf±fûa ¸fZa J¨fÊ I SX³fZ IZ dÕXE ´f¹fÊf~ SXI ¸f SXWXZÜ BÀfÀfZ

§fSXZÕXc ¸ffa¦f ¸fZa ·fe CXLfÕX AfE¦ff AüSX A±fʽ¹fUÀ±ff

¦fd°f ´fI OÞXZ¦feÜ ÀfSXI fSX I û ¹fWX ³fWXea ·fcÕX³ff ¨ffdWXE

dI SXûþ¦ffSX IZ AUÀfSX ÀfÈdþ°f I SX³fZ IZ CXÀfIZ UfQZ

³fZ CXÀfZ ÀfØff dQÕXf³fZ ¸fZa AWX¸f ·fcd¸fI f d³f·ffBÊ WX` AüSX

¹fWX CXÀfI e ÀffÀfZ fOÞXe dþ¸¸fZQfdSX¹fûa ¸fZa ÀfZ WX`Ü

d³fUZVfI AüSX I þÊ ÕXZ³fZ UfÕXZ, Qû³fûa IZ dÕXE A¨Lf

Àf¸f¹f Af³fZ UfÕXf WX`Ü f`aI ûa ´fSX I þÊ ffaMX³fZ IZ dÕXE

QffU fPÞXZ¦ffÜ UZ I þÊ ´fSX Ad²fI ¹ffþ WXfdÀfÕX

I SX³fZ IZ dÕXE ¹ffþ QSXZa Ad²fI f³ffE SXJZa¦fZ °fû

CX³WXZa ³fbI Àff³f WXû¦ffÜ ¹fdQ Af´f WXû¸f ÕXû³f ¹ff AfgMXû

ÕXû³f ÕXZ³fZ I e Àfû¨f SXWXZ WX`a °fû Af´fI û Ib L Àf¸f¹f

Ba°fþfSX I SX³ff ¨ffdWXEÜ I þÊ I e QSXZa AüSX d¦fSX

ÀfI °fe WX`aÜ ¹fdQ Af´f Ba°fþfSX ³fWXea I SX ÀfI °fZ °fû

µÕXûdMXa¦f QSXûa ´fSX WXe ÕXû³f ÕXZaÜ ¹fdQ Af´f I þ²fÊfSXI

WX`a °fû ¹fWX Àf¸f¹f ÕXû³f I û dR ¢ÀOX ÀfZ µÕXûdMXa¦f QSXûa

´fSX dÀU¨f I SX³fZ I f WX`Ü

¹fdQ Af´f VfZ¹fSX ffþfSX IZ d³fUZVfI WX`a °fû A¨LZ

BdéMXe ¸¹fc¨fbAÕX Ra OX ¹ff WXfBÊ éfdÕXMXe ÀMXfg¢Àf ¸fZa

d³fUZVf I SXZaÜ Af¸f°füSX ´fSX þf ¹ffþ QSXZa d¦fSX°fe WX`a

°fû VfZ¹fSXûa ¸fZa °fZþe QZJ³fZ I û d¸fÕX°fe WX`Ü Ib ÕX d¸fÕXf

I SX, Af³fZ UfÕXf Àf¸f¹f d³fUZVfI ûa AüSX I þÊ ÕXZ³fZ

UfÕXûa IZ dÕXE A¨Lf I WXf þf ÀfI °ff WX` ÕXZdI ³f

þ¸ffI °fÊfAûa I û I ¸f R f¹fQf d¸fÕXZ¦ffÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 28

A´fi`»f 2016


¸fbQQf

þa¦fÕe þeU³f þe SWZ W`a dfWfS-ÓffSJaO IZ AfdQUfÀfe

Àfb. OZÀI

dfWXfSX IZ ¦f¹ff dþÕXZ IZ R °fZWX´fbSX dUI fÀfJaOX

I e I NXüd°f¹ff IZ UfÕX ´fa¨ff¹f°f dfWXfSX AüSX ÓffSXJaOX

SXfª¹f I e Àfe¸ff ´fSX fÀfe WXbBÊ WX`Ü BÀf ´fa¨ff¹f°f IZ

d¦fð³fe ¦ffaU ¸fZa 9 AfdQUfÀfe MXûÕXûa ¸fZa 990

AfdQUfÀfe ´fdSXUfSX SXWX°fZ WX`aÜ d¦fð³fe ¦ffaU AüSX UWXfa

IZ AfdQUfdÀf¹fûa I e R dSX¹ffQ Àfb³f³fZ UfÕXf I ûBÊ ³fWXea

WX`Ü dI Àfe ÀfSXI fSX ¹ff dÀf¹ffÀfe QÕX IZ ³fZ°ffAûa ³fZ

Afþ °fI CX³fI e fQ°fSX WXfÕX°f I e AûSX ²¹ff³f WXe

³fWXea dQ¹ff, dþÀfI f ³f°feþf ¹fWX WX` dI AfdQUfÀfe

dI Àfe þa¦fÕXe I e °fSXWX dþaQ¦fe ¦fbþfSX SXWXZ WX`aÜ

ÀffÕX 1947 IZ ffQ ÀfZ ÕXZ I SX Af °fI IZ aQi

AüSX ÀfcfZ ¸fZa I BÊ ÀfSXI fSXZa AfBÊa AüSX ¨fÕXe ¦fBÊa, ¸f¦fSX

dI Àfe ³fZ þa¦fÕX ¸fZa SXWX³fZ UfÕXZ AfdQUfdÀf¹fûa I e Àfb²f

³fWXea ÕXeÜ Afþ ·fe B³f AfdQUfdÀf¹fûa I û ·ffSX°fe¹f

³ff¦fdSXI WXû³fZ I f dI Àfe °fSXWX I f ´fi¸ff¯f ´f{ WXe ³fWXea

d¸fÕXf WX`Ü ³f °fû CX³fI f ¸f°fQf°ff ´fWX¨ff³f ´f{ WX` AüSX

³f WXe SXfVf³fI fOXÊ ¹ff ¦fSXefe SXZJf I fOXÊ WX`Ü BÀfÀfZ

MXûÕXZ IZ AfdQUfdÀf¹fûa I û UûMX QZ³fZ I f WXI WXe ³fWXea

WX`Ü þf UZ UûMX QZ³fZ IZ ÕXf¹fI ³fWXea WX`a, °fû ³fZ°ffAûa

IZ dÕXE dI Àfe I f¸f IZ ³fWXea WX`aÜ

ÀfSXI fSX ÀfZ d¸fÕX³fZ UfÕXe ³ff¦fdSXI

ÀfbdU²ffAûa IZ ffSXZ ¸fZa AfdQUfdÀf¹fûa I û Ib L ·fe

þf³fI fSXe ³fWXea WX`Ü UZ þWXfa-°fWXfa ¦fèZ JûQ I SX CX³f¸fZa

ffdSXVf IZ ´ff³fe I û þ¸ff I SX°fZ WX`a AüSX CXÀfe ¦faQZ

´ff³fe I û ´fe³fZ AüSX Jf³ff f³ff³fZ IZ I f¸f ¸fZa

BÀ°fZ¸ffÕX I SX°fZ WX`aÜ CXÀf ¦fèZ ¸fZa þ¸ff ´ff³fe I û

´fSXeÃf¯f I SXf¹ff ¦f¹ff, °fû UWX ´ff³fe BaÀff³fûa I e ÀfZWX°f

IZ dÕXE I fR e J°fSX³ffI I SXfSX dQ¹ff ¦f¹ffÜ

ÀfSXI fSXe R fBÕXûa ¸fZa AfdQUfdÀf¹fûa IZ BÀf MXûÕXZ I f ³f

³ff¸f AüSX ³f WXe I ûBÊ ´fWX¨ff³f WX`Ü BÀf UþWX ÀfZ

¦fbSX´ffÀfe³fe ´fWXfOÞX I e °fÕXWXMXe ¸fZa ´fÀfSXZ ¦fbSX´ffÀfe³fe

þa¦fÕX ¸fZa SXWX³fZ UfÕXZ AfdQUfÀfe AfdQ¸f þfd°f I e

°fSXWX þa¦fÕXe þf³fUSXfaZ I e °fSXWX dþaQ¦fe þe SXWXZ WX`aÜ

·fûÕXZ-·ffÕXZ AfdQUfÀfe f¦f`SX dI Àfe

ÀfSXI fSXe ¸fQQ IZ JbQ WXe A´f³fe °fÀUeSX ÀfaUfSX³fZ ¸fZa

ÕX¦fZ WXbE WX`aÜ CX³f MXûÕXfaZ IZ ¦fSXef ¸fbaOXf AfdQUfdÀf¹fûa

³fZ ¦fbSX´ffÀfe³fe ´fWXfOÞX I e °fÕXWXMXe IZ §f³fZ þa¦fÕX I û

A´f³ff dNXI f³ff f³ff SXJf WX`Ü CX³WXûa³fZ þÕX, þa¦fÕX

AüSX þ¸fe³f IZ Àff±f ¦fWXSXf dSXV°ff f³ff dÕX¹ff WX`Ü

CX³fI f BÕXfI f °fI SXef³f PXfBÊ ÕXfJ EI OÞX U³f·fcd¸f

´fSX R` ÕXf WXbAf WX`Ü f¦f`SX dI Àfe ÀfSXI fSXe ¸fQQ IZ

A´f³fe ¸fZWX³f°f AüSX Jc³f- ´fÀfe³fZ IZ fc°fZ AfdQUfÀfe

d¸f˜e I û þû°f-JûQ I SX AfffQ I SX³fZ ¸fZa ÕX¦fZ WXbE

WX`aÜ ´fbø ¿f AüSX ¸fdWXÕXfEa d¸fÕX I SX JZ°fe I SX°fZ WX`a

AüSX Af UZ ¸fæ f, MX¸ffMXSX, Àfþe U¦f`SXWX ´f`Qf I SX

A´f³ff AüSX ´fcSXZ ¦ffaU I f ´fZMX ´ffÕX³fZ I e þïûþZWXQ

¸fZa ÕX¦fZ WXbE WX`aÜ AfdQUfdÀf¹fûa IZ ³ff¸f ´fSX AÕX¦f f³fZ

ÓffSXJaOX SXfª¹f ¸fZa AfdQUfÀfe ¸fb£¹f¸fad{¹fûa ³fZ WXe

AfdQUfdÀf¹fûa I û °fWXÀf-³fWXÀf I SXIZ SXJ dQ¹ff WX`,

dþÀfI f ³f°feþf ¹fWX WX` dI AfdQUfÀfe A´f³fZ WXe

³ff¸f ´fSX f³fZ SXfª¹f I û LûOÞX I SX ·ff¦f SXWXZ WX`aÜ

AfþfQe IZ ffQ ÀfZ Af °fI °fI SXef³f ¨ffÕXeÀf

ÕXfJ ÀfZ ª¹ffQf ¦fSXef AfdQUfÀfe SXfª¹f ÀfZ ·ff¦f ¨fbIZ

WX`aÜ QZVf I e Ib ÕX Jd³fþ Àfa´fQf I f 40 R eÀfQe

ÓffSXJaOX ¸faZ WXû³fZ IZ ffQ ·fe ÀfcfZ AüSX AfdQUfdÀf¹fûa

I e WXe °fSXæ e ³fWXea WXû ÀfI e WX`Ü

WXfÕX°f ¹fWX WX` dI CXôû¦f ÕX¦ff³fZ IZ ³ff¸f

´fSX AfdQUfdÀf¹fûa I û WXMXf¹ff þf°ff WX`, ´fSX ³f °fû CX³WXZa

¸fbAfUþf d¸fÕX°ff WX` AüSX ³f WXe CXôû¦f ÕX¦f ´ff SXWXZ

WX`aÜ WXSX ÀfSXI fSX ³fBÊ ´fb³fUÊfÀf ³fed°f f³ff³fZ I f EZÕXf³f

I SX AfdQUfdÀf¹fûa IZ þ£¸fûa I û Ib SXZQ°fe WXe SXWXe WX`Ü

°fI SXef³f °fe³f ÕXfJ AfdQUfÀfe þ¸fe³f ÀfZ fZQJÕX

WXû³fZ I f QQÊ ÓfZÕX³fZ I û ¸fþfcSX WX`aÜ AfdQUfdÀf¹fûa I e

°fSXæ e IZ ³ff¸f ´fSX ÓffSXJaOX SXfª¹f f³fZ ´faQiWX ÀffÕX WXû

¦fE, ´fSX Af °fI ³f °fû I ûBÊ Aüôûd¦fI ³fed°f f³fe

AüSX ³f WXe dUÀ±ff´f³f AüSX ´fb³fUÊfÀf ³fed°f WXe ÀfWXe

AfI fSX ÕXZ ÀfI eÜ

SXûþ ³fE JQf³fûa ¸fZa I f¸f ¨ffÕXc WXû°ff

SXWXf AüSX AfdQUfdÀf¹fûa I û þa¦fÕX AüSX þ¸fe³f

LûOÞX³fZ IZ dÕXE ¸fþfcSX dI ¹ff þf°ff SXWXfÜ fOÞXZ ffa²fûa

AüSX dÀfa¨ffBÊ I e ¹fûþ³ffAûa I e UþWX ÀfZ ·fe EZÀff

WXbAfÜ 70 R eÀfQe AfdQUfÀfe ´fb³fUÊfÀf IZ dÕXE QSX-

QSX ·fMXI SXWXZ WX`a, dþ³fI e Àfb³f³fZ UfÕXf I WXea I ûBÊ

³fWXea WX`Ü ÓffSXJaOX ¸fZa AfdQUfdÀf¹fûa IZ dÕXE LûMXf

³ff¦f´fbSX I f¿°fI fSXe Ad²fd³f¹f¸f-1908, Àfa±ffÕX

´fSX¦f³ff I fV°fI fSXe Ad²fd³f¹f¸f-1949 AüSX dfWXfSX

A³fbÀfcd¨f°f ÃfZ{ Ad²fd³f¹f¸f-1969 þ`ÀfZ I f³fc³f

f³fZ WXbE WX`a AüSX ÕXf¦fc ·fe WX`a, ÕXZdI ³f ¹fZ I f³fc³f I fR e

´fbSXf³fZ WXû ¨fbIZ WX`a AüSX Afþ I e °ffSXeJ ¸fZa fZI fSX

Àffdf°f WXû SXWXZ WX`aÜ ÀfSXI fSX AfdQUfdÀf¹fûa I û

fbd³f¹ffQe ÀfbdU²ff QZ³fZ ÀfZ ·fe I ³³fe I fMX SXWXe WX`,

dþÀfÀfZ AfdQUfdÀf¹fûa I e WXfÕX°f JSXff WXe WXû°fe þf

SXWXe WX`Ü AfdQUfÀfe ¸fZWX³f°f I SX A´f³ff ´fZMX °fû ·fSX

ÕXZ°fZ WX`a, ´fSX CX³fI e A¦fÕXe ´fePÞXe IZ f¨¨fZ ·fe ÀIc ÕX,

AÀ´f°ffÕX, fZWX°fSX Jf³f-´ff³f I e I ¸fe ¸fZa þa¦fÕXe

f³f³fZ IZ dÕXE ¸fþfcSX WXûa¦fZÜ

A´fi`»f 2016 29

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


Sfªf³fed°f

´fd›¸f fa¦ffÕ ¸fZa dÀf¹ffÀfe Sa¦f ÕZ°ff PWf ´fbÕ

Àfb. OZÀI

´fd›¸f fa¦ffÕX IZ dU²ff³fÀf·ff ¨fb³ffU ¸fZa Af

°fI °fȯf¸fcÕX I fa¦fiZÀf AüSX CXÀfI e ¸fbdJ¹ff ¸f¸f°ff

f³fþÊe I e dÀ±fd°f fZWX°fSX ³fþSX Af SXWXe ±fe,ÕXZdI ³f

d³f¸fÊf¯ff²fe³f CX´fSX¦ff¸fe ´fbÕX IZ A¨ff³fI PXWX þf³fZ

ÀfZ CX³fIZ ASX¸ff³fûa ´fSX ´ff³fe dR SX ÀfI °ff WX`Ü Uf¸f-

¸fû¨fÊf ÀfSXI fSX IZ I f¹fI ÊfÕX ¸fZa 2009 ¸fZa Vfbø WXbE

BÀf ´fbÕX I f d³f¸fÊf¯f 8 ÀffÕX ffQ ·fe A²fcSXf °fû ±ff

WXe,BÀfIZ PXWX þf³fZ ÀfZ þf³fÕXZUf ÕXf´fSXUfWXe ³fZ

A³fZI ³fE ÀfUfÕX JOÞXZ I SX dQE WX`aÜ dÕXWXfþf BÀf

{fÀfQe ³fZ ´fd›¸f fa¦ffÕX ÀfSXI fSX AüSX CXÀfI e °fZþ-

°fSXÊfSX ¸fÈ£¹f¸fa{e ¸f¸f°ff I û ´fiVffÀfd³fI ÕX´fSXf´ffWXe U

·fiáf¨ffSX IZ ¸fû¨fÊ ´fSX AÀfWXþ dÀ±fd°f ¸fZa ÕXf dQ¹ff WX`Ü

NXeI ¨fb³ffU IZ Uö WXbBÊ BÀf Qb§fÊMX³ff ÀfZ dU´fÃf

JfÀf°füSX ÀfZ ·ffþ´ff I û ¸f¸f°ff ÀfSXI fSX ¸fZa ·fiáf¨ffSX

AüSX BÀfÀfZ ´fWXÕXZ Uf¸f¸fû¨fÊf ÀfSXI fSX I e ´fiVffÀfd³fI

ASXfþI °ff ´fSX WX¸fÕXfUSX WXû³fZ I f AUÀfSX QZ

dQ¹ff WX`Ü ´fi²ff³f¸fa{e ³fSXZaQi ¸fûQe ÀfZ ÕXZI SX ·ffþ´ff

A²¹fÃf Ad¸f°f VffWX °fI A´f³fe ¨fb³ffUe Àf·ffAûa ¸fZa

´fd›¸f fa¦ffÕX ¸fZa AU÷ ð dUI fÀf AüSX ·fiáf¨ffSX IZ

¸fbïZ ´fSX °fȯf¸fcÕX AüSX BÀfIZ ´fWXÕXZ ´fd›¸f fa¦ffÕX ¸fZa

ÀfØff ´fSX 35 ÀffÕX I fdfþ SXWXe Uf¸f¸fû¨fÊf ´fSX

AfIi f¸fI ´fiWXfSX I SX°fZ SXWXZ WX`aÜ ÀffR WX`,Af³fZ UfÕXZ

dQ³fûa ¸fZa ¹fWX WXfQÀff ¨fb³ffU I e dÀf¹ffÀfe dfÀff°f IZ

¸füþcQf SXa¦f I û fWXbSXa¦fûa ¸fZa fQÕX³fZ UfÕXf WX`Ü ¹ffQ SXWXZ

dQne dU²ff³fÀf·ff ¨fb³ffU IZ NXeI ´fWXÕXZ SXfái¸faOXÕX

JZÕXûa IZ dÕXE f³ff¹ff þf SXWXf CX´fSX¦ff¸fe ´fbÕX ·fe

PXWXf ±ffÜ WXfÕXfadI BÀfIZ d¦fSX³fZ ´fSX I ûBÊ fOÞXe

¸ff³fU-{fÀfQe ³fWXea WXbBÊ ±fe,ffUþcQ BÀf §fMX³ff I û

·fiáf¨ffSX ÀfZ þûOÞXI SX ·ffþ´ff AüSX Af¸f AffQ¸fe

´ffMXeÊ ³fZ EZÀff dÀf¹ffÀfe SXa¦f dQ¹ff dI I fa¦fiZÀf I e

I SXfSXe WXfSX °fû WXbBÊ WXe ASXdUaQ IZ þSXeUfÕX ³fZ dQne

I e dUI fÀf-CX³¸fbJe ¸fb£¹f¸fa{e VfeÕXf QedÃf°f I û

·fe ²fcÕX ¨fMXf Qe ±feÜ

AfNX ÀffÕX ¸fZa ·fe ´fcSXf ³fWXea WXû³fZ UfÕXZ ´fbÕX IZ

¹fI f¹fI PXWX þf³fZ ÀfZ BÀf¸fZa I ûBÊ Qû SXf¹f ³fWXea dI

´fd›¸f fa¦ffÕX ¸fZa ÀfaÀ±ff¦f°f ·fiáf¨ffSX AüSX

ASXfþI °ff IZ dU´fÃfe QÕXûa õfSXf ÕX¦ffE þf

SXWXZ,AfSXû´fûa I e ´fbdá WXbBÊ WX`Ü ffUþcQ ´ffa¨f ÀffÕX IZ

VffÀf³fI fÕX ¸fZa ¸f¸f°ff f³fþeÊ ·fiáf¨ffSX IZ ½¹fdö ¦f°f

AfSXû´fûa ÀfZ ³f IZ UÕX ¸fbö WX`a,fd»I ÀfØff ÀfZ d¸fÕX³fZ

UfÕXZ ·füd°fI ÀfbJ-ÀfbdU²ffAûa ÀfZ ·fe CX³WXûa³fZ ´f¹fÊf~

QcSXe f³ffE f³ffE SXJe WX`Ü ÀfØff ÀfZ ¹fWX d³fdÕXÊ~f

CX³WXZa EI AfQVfÊ ½¹fdö °U IZ ø ´f ¸fZa À±ffd´f°f

I SX°fe WX`Ü QZVf I e U°fʸff³f SXfþ³fed°f ¸fZa dþ°f³fe ·fe

ÀfdIi ¹f ¸fdWXÕXf Vfd£Àf¹f°fZa WX`a,BÀf ³ff°fZ CX³fI e ¸f¸f°ff

ÀfZ I °fBÊ °fbÕX³ff ³fWXea I e þf ÀfI °fe WX` ? ¸ffa,¸ffMXe

AüSX ¸ff³fb¿f I f ³ffSXf fbÕXaQ I SXIZ ´fd›¸f fa¦ffÕX I e

ÀfØff ´fSX I fdfþ WXbBÊ ¸f¸f°ff I û

¸ff¹ffU°fe,þ¹fÕXdÕX°ff,Àfb¿f¸ff ÀUSXfþ,VfeÕXf QedÃf°f

AüSX ¸fWXfcff ¸fbµ°fe I e °fSXWX U`·fU AüSX ¸ff¹ff¸fûWX

I ·fe ³fWXea ÕXb·ff ´ff¹ff WX`Ü ·ffSX°fe¹f SXfþ³fed°f EZÀfZ

¨fdSX{ Af QbÕXÊ·f WXe WX`Ü

¹fWXe UþWX WX` dI Efe´fe ³¹fcþ AüSX ³feÕXÀf³f

I f þû ÀfUÊZ Af¹ff WX`,CXÀfIZ A³fbÀffSX Afþ ·fe

´fd›¸f fa¦ffÕX I e 58 ´fid°fVf°f þ³f°ff ¸f¸f°ff IZ

I f¸fI fþ ÀfZ Àfa°fbá WX` AüSX 62 R eÀfQe ÕXû¦f CX³WXZa

WXe dR SX ÀfZ ¸fb£¹f¸fa{e IZ ø ´f ¸fZa QZJ³ff ¨ffWX°fZ WX`aÜ

VffSXQf d¨fMXRa OX §fûMXfÕXf AüSX SXûªf U`ÕXe I faOX ¸fZa

°fȯf¸fcÕX IZ ³fZ°ff Àfe²fZ-Àfe²fZ dÕX~ WX`aÜ ¨fb³ffU I e

§fû¿f¯ff IZ NXeI ffQ ³ffSXQ dÀMXa¦f Afg´fSXZVf³f ¸fZa

°fȯf¸fcÕX IZ ÀffaÀfQ,dU²ff¹fI ¸fa{e U A³¹f ³fZ°ff §fcÀf

ÕXZ°fZ U þZfûa ¸fZa NXcaÀf°fZ MXeUe IZ ´fQÊZ ´fSX dQJfE ¦fE

WX`a,ffUþcQ d{I û¯fe¹f ¸fbI ffÕXZ ¸fZa ¸f¸f°ff ÀffÀfZ

Af¦fZ WX`aÜ ´fd›¸f fa¦ffÕX I e 295 ÀfQÀ¹fe¹f

dU²ff³fÀf·ff ¸fZa °fȯf¸fcÕX I û 178 ÀfeMXZa d¸fÕX³fZ I e

CX¸¸feQ þ°ffBÊ WX`Ü ¹fWXfa Uf¸f¸fû¨fÊf AüSX I fa¦fiZÀf A´f³fZ

I û ¸f¸f°ff QeQe IZ ´fi·ffU IZ ¨fÕX°fZ dI °f³ff AÀfWXþ

AüSX I ¸fþûSX ¸fWXÀfcÀf I SX SXWXZ WX`a,BÀfI f ´f°ff BÀf

ff°f ÀfZ ¨fÕX°ff WX` dI Uf¸f¸fû¨fÊf ÀfØff ´fSX I fdfþ

WXû³fZ I e ¦fSXþ ÀfZ, °fû I fa¦fiZÀf A´f³fZ ¦fPÞX IZ f¨fZ

AUVfZ¿f f¨ff³fZ I e CX¸¸feQ ÀfZ ¦fNXfa²f³f I SX³fZ I û

¸fþfcSX WXbE WX`aÜ ffUþcQ ÀfUÊZ BÀf ¦fNXfa²f³f I û

IZ UÕX 110 ÀfeMXZa QZ SXWXf WX`Ü ÀffR WX`,¸ff¢ÀfUÊfQe

I ¸¹fbd³fÀMX ´ffMXeÊ 33 ÀffÕX fa¦ffÕX IZ ¸fb£¹f¸fa{e SXWXZ

ª¹fûd°f fÀfb I SX I dSXV¸ffBÊ I f¹fÊ-ÀfaÀIÈ d°f IZ þfQc

I û þ¸fe³f ´fSX CX°ffSX³fZ I f ·fSXûÀff ¸f°fQf°ff ¸fZa dfNXf

³fWXea ´ff SXWXe WX`Ü UWXea SXfWXbÕX ¦ffa²fe I f °fû Af fa¦ffÕX

WXe ³fWXea ´fcSXZ QZVf ¸fZa CX³fIZ SXfþ³fed°fI AÀfSX I û I ûBÊ

A³fb·fU WXe ³fWXea I SX SXWXf WX`Ü I fa¦fiZÀf AfÕXfI ¸ff³f

Àfûd³f¹ff ¦ffa²fe I f ´fb{-¸fûWX Aa°f°f: I fa¦fiZÀf I f

Qf¹fSXf WXe dÀfI ûOÞX SXWXf WX`Ü BÀf ¦fNXfa²f³f IZ

²f¸fÊd³fSX´fZÃf°ff IZ QfUZ ·fe Af þf³f°ff I û

EI ´fÃfe¹f ÕX¦f³fZ IZ Àff±f Àffa´fiQfd¹fI ²fbiUeI SX¯f

I f I fSX¯f ·fe ÕX¦f³fZ ÕX¦fZ WX`aÜ BÀfdÕXE ¸fþfc°f

dUI »´f IZ A·ffU ¸fZa ¸fbdÀÕX¸f ¸f°fQf°ff WXe CX³fIZ

´fid°f AfI d¿fÊ°f WXû°ff WX`Ü ÀffR WX`,BÀf ¦fNXfa²f³f IZ

fa¦ffÕX ¸fZa dQE þf SXWXZ ³ffSXZ °fȯf¸fcÕX I fa¦fiZÀf

WXMXfAû,fa¦ffÕX f¨ffAû U ·ffþ´ff WXMXfAû, QZVf

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 30

A´fi`»f 2016


f¨ffAû ¸f°fQf°ff ´fSX dUVfZ¿f ´fi·ffU ³fWXea OXfÕX ´ff SXWXZ WX`aÜ

2014 IZ ÕXûI Àf·ff ¨fb³ffU ¸fZa þû ¸fûQe-ÕXWXSX ¨fÕXe

±fe, CXÀfIZ ´fiUfWX ¸fZa ´fd›¸f fa¦ffÕX IZ ¸f°fQf°ff ·fe Af ¦fE

±fZÜ ³f°feþ°f³f ·ffþ´ff UWXfa 16-84 ´fid°fVf°f ¸f°f ´ff³fZ

AüSX fffbÕX Àfbd´fi¹fû I û dþ°ff³fZ ¸fZa I f¸f¹fff SXWXe ±feÜ

ÕXZdI ³f Af ÀfUÊZ IZ ¸fb°ffdfI ·ffþ´ff I f ¸f°f-´fid°fVf°f

§fMXI SX ¸fWXþ 5 R eÀfQe SXWX ¦f¹ff WX` AüSX CXÀfZ IZ UÕX EI

ÀfeMX d¸fÕX³fZ I f A³fb¸ff³f ÕX¦ff¹ff ¦f¹ff WX`Ü ÀffR WX`,·ffþ´ff

I û fa¦ffÕX ¸fZa Àf¸¸ff³fþ³fI dÀ±fd°f WXfdÀfÕX I SX³ff ·fe

¸fbdVI ÕX WX`Ü WXfÕXfadI ´fbÕX IZ PXWX³fZ ÀfZ ·ffþ´ff I û

·fiáf¨ffSX AüSX ASXfþI °ff IZ ¸fû¨fûÊa ´fSX °fȯf¸fcÕX ´fSX

WX¸fÕXf fûÕX³fZ I f ³f¹ff AUÀfSX þø SX d¸fÕXf WX`,ÕXZdI ³f

BÀf ´fbÕX IZ PXWX³fZ ÀfZ CXNXZ ²fcÕX IZ ¦fbffSX ÀfZ UWX fWXb¸f°f IZ

ÕXf¹fI AfaI OÞXf þbMXf ÕXZ¦fe,¹fWX I WX³ff ³f IZ UÕX

þ»Qffþe WXû¦fe,fd»I ´fcUÊf¦fiWXe ¸fbJ°fÊf ·fe WXû¦feÜ

¢¹fûadI Ad¸f°f VffWX °fû ´fWXÕXZ ÀfZ WXe ·fiáf¨ffSX U

ASXfþI °ff þ`ÀfZ ¸fbïZ CXNXf³fZ IZ Àff±f ¸f¸f°ff IZ SXfþ ¸fZa

f¸f-CXôû¦f IZ R ÕX³fZ-Rc ÕX³fZ I e ff°f ·fe Q¸fQfSXe ÀfZ I WX

SXWXZ WX`aÜ

·fiáf¨ffSX AüSX ASXfþI °ff IZ AÕXfUf ÀfØffø PÞX

°fȯf¸fcÕX I û ´f¹fÊf~ Aüôûd¦fI d³fUZVf ³f WXû³fZ IZ I fSX¯f

´fiQZVf I e A±fʽ¹fUÀ±ff ¨fSX¸fSXf³fZ IZ dÕXE ·fe Qû¿fe

NXWXSXf¹ff þf°ff SXWXf WX`Ü BÀf I fSX¯f dVfÃff ÀUfÀ±¹f AüSX

JZ°fe fQаfSX WXfÕX ¸fZa ´fWXba¨f ¦fE WX`aÜ BÀfÀfZ CXfSX³fZ IZ dÕXE

Uf¸f-I fa¦fiZÀf ¦fNXfa²f³f ¸f°fQf°ffAûa I û ·fSXûÀff QZ SXWXf WX`

dI ¹fdQ CX³fI e ÀfSXI fSX f³f°fe WX` °fû AQfÕX°f ¸fZa

dU¨ffSXf²fe³f ³faQe¦fif¸f U dÀfa¦fcSX ¸ff¸fÕXûa I û Uf´fÀf dÕX¹ff

þfE¦ff AüSX B³f ¦fif¸f ´fa¨ff¹f°fûa I e IÈ d¿f-·fcd¸f Ad²f¦fiWX¯f

I SXIZ MXfMXf U A³¹f CXôû¦f´fd°f¹fûa I û Qe þfE¦feÜ dþÀfÀfZ

´fiQZVf ¸fZa ³fE CXôû¦f ÕX¦fZa AüSX ¹fbUfAûa I û SXûþ¦ffSX d¸fÕXZaÜ

QcÀfSXe °fSXR ¸f¸f°ff CXôû¦f AüSX Aüôûd¦fI d³fUZVf ÀfZ

fZ´fSXUfWX WX`aÜ ¸f¸f°ff MXc-MXI f ¨ffUÕX, ¸fÀfÕX³f 2 ÷ ´fE

dI ÕXû ¨ffUÕX IZ ³ffSXZ I û fbÕXaQ I SXIZ ¦fSXef ¸f°fQf°ffAûa

I û ÕXb·ff SXWXe WX`aÜ I SXef 70 R eÀfQe AfffQe I û Jfô

ÀfbSXÃff I f³fc³f IZ Qf¹fSXZ ¸fZa ÕXf³fZ IZ CX´ff¹f I û ¸f¸f°ff

A´f³fe fOÞXe CXQ´fÕXd²f ¸ff³f I SX °fû ¨fÕX WXe SXWXe WX`a,BÀf

ÀfbdU²ff I û ¦fZ¸f¨fZaþSX ·fe ¸ff³f SXWXe WX`Ü QSXAÀfÕX fa¦ffÕX

I e fOÞXe AfffQe Afþ ·fe AI fÕX, ·fcJ AüSX ¦fSXefe ÀfZ

Qû-¨ffSX WXû SXWXe WX`Ü SXûMXe I f ¹fWXe Àfa§f¿fÊ ´fd›¸f fa¦ffÕX ¸fZa

¨fb³ffU IZ QüSXf³f fOÞXZ ¸fbïZ IZ ø ´f ¸fZa CX·fSX°ff WX`Ü BÀfedÕXE

QcSXúdVMX ÀfZ I f¸f ÕXZ°fZ WXbE ¸f¸f°ff f³fþeÊ ³fZ SXfª¹f ¸fZa Jfô

ÀfbSXÃff I f Qf¹fSXf 3-5 I SXûOÞX I e AfffQe ÀfZ fPÞXfI SX

7-70 I SXûOÞX I e AfffQe IZ dÕXE I SX dQ¹ff WX`Ü BÀf

´fWXÕX ÀfZ ´fiQZVf I e 70 ´fid°fVf°f AfffQe 2 ÷ ´fE dI ÕXû

¨ffUÕX U 2 ÷ ´fE dI ÕXû ¦fZWXca JSXeQ³fZ I e ´ff{ WXû ¦fBÊ WX`Ü

ÀffR WX`,ÀfUÊZ IZ ¸ffR Ê°f þû 62 ´fid°fVf°f ¸f°fQf°ff ¸f¸f°ff

I û dR SX ÀfZ ¸fb£¹f¸fa{e IZ ø ´f ¸fZa QZJ³ff ¨ffWX°fZ WX`a,CX³f¸fZa

fOÞXe Àfa£¹ff B³WXea ¸f°fQf°ffAûa I e WX`Ü dÀf¹ffÀfe ´fbÕX WXfQÀff

¨fb³ffUe SXa¦f ·fÕXZ WXe ÕXZ ÕXZ,UWX ¦fSXef ¸f°fQf°ff ´fSX AÀfSX

OXfÕX ´ffE¦ff,¸fbdVI ÕX WXe WX` ?

Sfªf³fed°f

A³fQZJe ³f I SZa MÑ`dR I d³f¹f¸fûa I e

³fe°fc ¦fb~f

´fid°fdQ³f QZJ³fZ Àfb³f³fZ I û d¸fÕX°ff WX` dI R ÕXfa À±ff³f ´fSX fÀf Qb§fÊMX³ff ÀfZ ÀffBdI ÕX ÀfUfSX ¸ffSXf ¦f¹ff

¹ff °fZþ SXµ°ffSX þf°fe I fSX ³fZ ´f`QÕX þf°fZ ½¹fdö I û MXæ SX ¸ffSX QeÜ Af¹fZ dQ³f ÀfOÞXI Qb§fÊMX³ffEa WXû°fe

SXWX°fe WX`aÜ B³fIZ ¸fb£¹f I fSX¯f °fZþ ¦fd°f, Af¦fZ d³fI ÕX³fZ I e WXûOÞX AüSX MÑ`dR I d³f¹f¸fûa I e

³fþSXAaQfþe WXû°fe WX`Ü

fWXb°f ÀfZ ¹fbUfAûa I û MÑX`dR I d³f¹f¸f °fûOÞ³fZ ¸fZa Af³faQ Af°ff WX` AüSX fWXb°f ÀfZ ÕXû¦f MX`idR I d³f¹f¸fûa

I û ´fcSXe °fSXWX þf³f°fZ ³fWXea WX`aÜ ¹fdQ ÀfOÞXI ´fSX ¹ff°ff¹ff°f IZ Àff²f³fûa I f ´fi¹fû¦f I SX³fZ UfÕXZ

ÕXû¦f,´f`QÕX ¨fÕX³fZ UfÕXZ ÕXû¦f AüSX ÀffBdI ÕX ÀfUfSX Àf·fe MÑX`dR I d³f¹f¸fûa I f ´ffÕX³f PXa¦f ÀfZ I SXZa

°fû Qb§fÊMX³ffAûa ÀfZ f¨ff þf ÀfI °ff WX` dþÀfÀfZ Àf·fe I f ÀfR SX ÀfbSXdÃf°f f³f ÀfI °ff WX`Ü

UfWX³f ¨ffÕXI ûa I û ÕXfBÀfZaÀf dU·ff¦f ÀfZ ´fcSXe Àf°fI °fÊf fSX°f³fZ ´fSX WXe ÕXfBÀfZaÀf QZ³ff ¨ffdWXE °ffdI UZ

ÀfOÞXI ´fSX ´fcSXZ d³f¹f¸fûa I f ´ffÕX³f I SX°fZ WXbE UfWX³f ¨fÕXf ÀfIZ aÜ ´f`QÕX ¨fÕX³fZ UfÕXûa I û ·fe Àf¸f¹f-

Àf¸f¹f ´fSX MX`idR I d³f¹f¸fûa I e þf³fI fSXe MXe-Ue õfSXf ¹ff AfgdR Àf ¸fZa I f¹fÊSX°f ÕXû¦fûa I û AfgdR Àf ¸fZa

¢ÕXfÀf õfSXf QZ°fZ SXWX³fe ¨ffdWXE °ffdI MX`idR I d³f¹f¸fûa I f ³fUe³feI SX¯f WXû°ff SXWXZÜ MX`idR I d³f¹f¸fûa

IZ ffSXZ ¸fZa þfd³fE Ib L AfUV¹fI þf³fI fSXeÜ

³f ´f`QÕX ¨fÕX³fZ UfÕXûa I û, UfWX³f ¨fÕXf³fZ UfÕXûa, I û ÀffBdI ÕX ÀfUfSXûa I û WX¸fZVff ffBÊa AûSX ¨fÕX³ff

¨ffdWXEÜ ³f QfEa-ffEa ¸fbOÞX°fZ Àf¸f¹f ·fe d³f¹f¸fûa I e A³fQZJe ³fWXea I SX³fe ¨ffdWXEÜ ¹fdQ Af´f UfWX³f

¨fÕXf SXWXZ WX`a AüSX QfEa ¸fbOXÞ³ff WXû °fû ¸fûOÞX ÕXZ³fZ ÀfZ ´fWXÕXZ WXe UfWX³f I û QfBÊa AûSX I SX ÕXZa °ffdI ´feLZ

Af³fZ UfÕXZ MX`D dR I ¸fZa ff²ff ³f ´fOÞXZ, ¹fdQ ¦fÕX°fe UVf Af´f ¦fÕX°f ÕXZ³f ¸fZa WX` °fû BaOXeIZ MXSX I f

´fi¹fû¦f I SXZa °ffdI ´feLZ UfÕXZ UfWX³fûa I û ´f°ff SXWXZ dI Af´f³fZ QfEa ¹ff ffEa ¸fbOÞ³ff WX`Ü

³f AûUSXMXZI °f·fe I SX³ff ¨ffdWXE þf Af¦fZ SXfÀ°ff ÀffR WXû AüSX ´feLZ ·fe Ad²fI MX`idR I ³f WXûÜ

EZÀfe dÀ±fd°f ¸fZa WXe AûUSXMXZI I SX³ff ¨ffdWXEÜ AûUSXMXZI I SX°fZ Àf¸f¹f WXf³fÊ I f ´fi¹fû¦f AUV¹f I SXZaÜ

ÀfOÞXI ´fSX dI Àfe ·fe °fSXWX I e ø I fUMX WXû³fZ ´fSX AûUSXMXZI ³f I SXZaÜ AûUSXMXZI ffBÊa AûSX ÀfZ ³f

I SXZaÜ d³f¹f¸ff³fbÀffSX AûUSXMXZI I SX³fZ ¸fZa I ûBÊ fbSXfBÊ ³fWXea WX`Ü

µÕXfBÊ AûUSX ÀfZ ³fe¨fZ CX°fSX°fZ Àf¸f¹f, ´fZOXdÀMѹfÕX Ii fdÀfa¦f, SXûOÞX þa¢Vf³f, SXûOX BaMXSXÀfZ¢Vf³f ´fSX ¦ffOÞXe

I e SXµ°ffSX I ¸f I SX ÀffU²ff³fe´fcUÊI ¦ffOÞXe ¨fÕXf³fe ¨ffdWXEÜ B³f À±ff³fûa ´fSX °fZþ ¦ffOÞXe ¨fÕXf³ff

MX`idR I d³f¹f¸fûa I f CXn§fa³f I SX³ff ¸ff³ff þf°ff WX` AüSX Qb§fÊMX³ffAûa I û d³f¸fa{¯f QZ³ff ·feÜ

¹fdQ ´feLZ ÀfZ R fg¹fSX dfi¦fZOX I e ¦ffOÞXe ¹ff E¸fÕXbZaÀf Af SXWXe WXû °fû CXÀfZ SXfÀ°ff þ»Qe ÀfZ QZa ¢¹fûadI ¹fZ

Qû³fûa ÀfdUÊÀf AfUV¹fI AüSX E¸fSXþZaÀfe UfÕXe WXû°fe WX`aÜ

UfWX³f ¨fÕXf°fZ Àf¸f¹f ´f`QÕX ¨fÕX°fZ Àf¸f¹f I f³fûa ´fSX BʹfSX R û³f ³f ÕX¦ffEa BÀfÀfZ ´feLZ ÀfZ ¹ff ÀffBOX ÀfZ

fþ³fZ UfÕXZ WXf³fÊ À´fá Àfb³ffBÊ ³fWXea ´fOÞX°fZÜ UfWX³f ¸fZa ¸¹fcdþI fWXb°f ²feSXZ ÕX¦ffEa AüSX ¸fûffBÕX R û³f

I f ´fi¹fû¦f ¦ffOÞXe ¨fÕXf°fZ Àf¸f¹f ³f I SXZaÜ

A´fi`»f 2016 31

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


CØfS´fiQZVf

¨fb³ffUe ¸fûOÞ ¸fZa Àf¸ffþUfQe ÀfSI fS: AdJÕZVf ¹ffQU

Àfb. OZÀI

AdJÕXZVf ¹ffQU IZ ³fZ°fÈ°U UfÕXe Àf¸ffþUfQe

ÀfSXI fSX IZ ¦fNX³f IZ ¨ffSX ÀffÕX I f þV³f WXa¦ff¸fZQfSX

SXWXfÜBÀfIZ Àff±f WXe Af ¨fb³ffUe U¿fÊ Vfbø WXû ¦f¹ff WX`Ü

Af Vff¹fQ WXe AdJÕXZVf ¹ffQU I û ÀfSXI fSXe þV³f

( 2017 IZ ³f°feþZ Àf´ff IZ ´fÃf ¸fZa Af³fZ ÀfZ ´fcUÊ)

¸f³ff³fZ I f QcÀfSXf ¸füI f d¸fÕXZܨffSX U¿fÊ IZ þV³f IZ

´fÕX I f ÀffÀfZ Ad²fI ÕXbµ°f ¸fb£¹f¸fa{e AdJÕXZVf

¹ffQU ³fZ CXNXf¹ffÜ UWX Àff þ¦fWX ÀfbdJ¹fûÊa ¸fZa SXWXZÜ

BÀfI e UþWX ·fe ±feÜ fe°fZ ¨ffSX U¿fûË ¸fZa Àf¸ffþUfQe

SXfþ³fed°f ¹fbUf Àf´ff ³fZ°ff AüSX ¸fb£¹f¸fa{e AdJÕXZVf

¹ffQU IZ BQÊd¦fQÊ WXe §fc¸f°fe SXWXeܹfWX Àf¸ffþUfQe

´ffMXeÊ I e dÀf¹ffÀf°f ¸fZa ¨fZWXSXf fQÕX³fZ I f fOÞXf

fQÕXfU ±ffÜ Àf´ff ´fi¸fbJ ¸fbÕXf¹f¸f dÀfaWX ¹ffQU þû

I BÊ QVfI ûa ÀfZ Àf´ff SXfþ³fed°f I e ²fcSXe f³fZ WXbE ±fZ,

UWX fe°fZ ¨ffSX U¿fûË ¸fZa Ib L JfÀf ¸füI ûa ´fSX WXe

AdJÕXZVf ÀfSXI fSX I e I ·fe °ffSXeR °fû I ·fe

Jfd¸f¹ffa d³fI fÕX°fZ ³fþSX Af¹fZÜ 2012 IZ ¨fb³ffU IZ

³f°feþZ Af³fZ ÀfZ ´fcUÊ °fI dI Àfe ³fZ ¹fWX I »´f³ff ³fWXea

I e ±fe dI ¸fbÕXf¹f¸f dÀfaWX ¹ffQU a´fb{ ¸fûWX ¸fZa Ra ÀfZ WXbE

WX`a, ÕXZdI ³f þ`ÀfZ WXe Àf´ff IZ ´fÃf ¸fZa ³f°feþZ Af¹fZ

¸fbÕXf¹f¸f ³fZ Àf²fZ WXbE ³fZ°ff AüSX dþ¸¸fZQfSX d´f°ff I e

°fSXWX AdJÕXZVf ¹ffQU I û ÀfØff I e ¨ff·fe ±f¸ff QeÜ

³fZ°ffþe I f ¹fWX R` ÀfÕXf Àf¸ffþUfQe ´fdSXUfSX AüSX

´ffMXeÊ IZ Ib L fOÞXZ ³fZ°ffAûa I û SXfÀf ³fWXea

Af¹ff,ÕXZdI ³f CX³fIZ ´ffÀf ¸fbaWX faQ SXJ³fZ IZ AÕXfUf

I ûBÊ QcÀfSXf dUI »´f ³fWXea ±ffÜAdJÕXZVf ¹ffQU IZ

¨ffSX U¿fÊ IZ I f¹fÊI fÕX I û Qû dWXÀÀfûa ¸fZa ffaMX I SX

QZJf þf ÀfI °ff WX`Ü ´fWXÕXf ÕXûI Àf·ff ¨fb³ffU ÀfZ

´fWXÕXZ I f QcÀfSXf ÕXûI Àf·ff ¨fb³ffU IZ ffQ

I fÜÕXûI Àf·ff ¨fb³ffU IZ ffQ I f AdJÕXZVf I f

I f¹fI ÊfÕX A¨Lf SXWXfÜ CX³WXZa I BÊ ±fû´fe ¦fBÊ ¸fbÀfef°fûa

ÀfZ LbMXI fSXf d¸fÕX ¦f¹ff °fû CX³fIZ I f¸f I SX³fZ I e Vf`ÕXe

¸fZa d³fJfSX Af ¦f¹ffÜ

ff°f AdJÕXZVf I f¹fÊI fÕX IZ ´fWXÕXZ dWXÀÀfZ I e

dI þf¹fZ °fû AdJÕXZVf ¹ffQU I û ÀfeE¸f f³ff¹fZ þf³fZ

ÀfZ ´ffMXeÊ IZ ·fe°fSX EI ²fOÞXf JbVf ³fWXea ±ffÜ ¸fbÕXf¹f¸f

IZ R` ÀfÕXZ ÀfZ AfWX°f BÀf ²fOÞXZ IZ ³fZ°ffAûa ³fZ A´f³ff

¸fbaWX °fû faQ SXJf ±ff,ÕXZdI ³f B³fI f dQ¸ff¦f JbÕXf

WXbAf ±ff, þû ¹fWX ¸ff³f³fZ I û °f`¹ffSX ³fWXea ±ff dI I ÕX

°fI dþÀf AdJÕXZVf I û UWX f¨¨fZ I e °fSXR dMÑMX

I SX°fZ ±fZ, Afþ UWX CX³fI f ÀfSXQfSX f³f þf¹fZÜ Àf´ff

IZ ·fe°fSX þ¦fWX-þ¦fWX I f³ffRa cÀfe Vfbø WXû ¦fBÊÜÀf´ff

IZ °f±ffI d±f°f ¨f¨ffÊAûa ³fZ WXSX þ¦fWX MXa¦fOÞXe Ra Àff³ff

Vfbø I SX QeÜ ¹fWX dÀfÕXdÀfÕXf ¨fÕXf °fû fPÞX°ff WXe

¦f¹ffÜ´ffMXeÊ IZ ·fe°fSX AüSX ffWXSX fWXÀf ÀfeE¸f AüSX

Àfb´fSX ÀfeE¸f I e ¨fÕX ´fOÞXeÜÀffPÞXZ ¨ffSX ¸fb£¹f¸fad{¹fûa I e

ff°f WXû³fZ ÕX¦feÜ BÀf¸fZa I BÊ ³ff¸f d¦f³ff¹fZ þf°fZ

±fZÜAdJÕXZVf ¹ffQU I e d¦f³f°fe ¨ff¨ffAûa IZ fûÓf IZ

¸ffSXZ fZ¨ffSXZ ¸fb£¹f¸fa{e IZ ø ´f ¸fZa WXû³fZ ÕX¦feÜ

AdJÕXZVf ¹ffQU A´f³fe WXe ÀfSXI fSX ¸fZa I ûBÊ fOÞXf

R` ÀfÕXf ³fWXea ÕXZ ´ff SXWXZ ±fZÜCX³fIZ D ´fSX WX¸fZVf QffU

f³ff SXWX°ff ±ffܹfWX dÀfÕXdÀfÕXf 2014 IZ ÕXûI Àf·ff

¨fb³ffU IZ ³f°feþZ Af³fZ °fI þfSXe SXWXfÜ ÕXûI Àf·ff

¨fb³ffU ¸fZa þf Àf¸ffþUfQe ´ffMXeÊ ¨ffSXû Jf³fZ d¨f°f WXû

¦fBÊ °fû CX³f Àf·fe ³fZ°ffAûa AüSX ¨f¨ffAûa ³fZ WXfSX ÀfZ

dI ³ffSXf I SX dÕX¹ff þû A´f³fZ Af´f I û WXfÕXdR

ÕXWXfÕX °fI ÀfSXI fSX I f ÕXafSXQfSX ¸ff³f°fZ ±fZÜ ÀffSXf

NXeI SXf AdJÕXZVf IZ dÀfSX R ûOÞX dQ¹ff ¦f¹ffÜBÀfIZ

ffQ AdJÕXZVf I e I f¹fVfÊ`ÕXe ¸fZa fOÞXf fQÕXfU

QZJ³fZ I û d¸fÕXfÜCX³WXûa³fZ A´f³fe I f¹fVfÊ`ÕXe ´fcSXe °fSXWX

ÀfZ fQÕX ÕXeÜÀffPÞXZ ¨ffSX ¸fb£¹f¸fad{¹fûa AüSX Àfb´fSX

ÀfeE¸f UfÕXe ff°fZa A°fe°f f³f I SX SXWX ¦fBÊÜAf ÀfeE¸f

I f ²¹ff³f BÀf AûSX SXWX°ff WX` dI ´fiQZVf ¸fZa d³fUZVf I` ÀfZ

fPÞXZ, ´f¹fÊMX³f I û I` ÀfZ fPÞXfUf dQ¹ff þf¹fZÜ IZ ³Qi I e

¸fûQe ÀfSXI fSX ¹ff SXfþ·fU³f ÀfZ fZ-UþWX MXI SXfU ³f

dÕX¹ff þf¹fZÜ dUI fÀf IZ ¸fbïZ ´fSX IZ ³Qi IZ Àff±f

QûÀ°ff³ff Àfafa²f f³ff¹fZ SXJ³ff AdJÕXZVf ÀfSXI fSX I e

´fif±fd¸fI °ff ¸fZa Vffd¸fÕX WXû ¦f¹ff WX`ÜAf AdJÕXZVf

ÀfSXI fSXe J`SXf°f ffaMX³fZ I e ¹fûþ³ffAûa ÀfZ f¨f°fZ WX`aÜ

2012 IZ dU²ff³f Àf·ff ¨fb³ffU IZ Àf¸f¹f Àf¸ffþUfQe

´ffMXeÊ ³fZ §fû¿f¯ff ´f{ ¸fZa þû Uf¹fQZ dI ¹fZ ±fZ,CXÀf¸fZa ÀfZ ·fe

J`SXff ffaMX³fZ UfÕXe °f¸ff¸f §fû¿f¯ffAûa I û

´fi°feI f°¸fI ø ´f ÀfZ WXe þfSXe SXJf ¦f¹ff WX`, ÕXZdI ³f

fe°fZ ¨ffSX U¿fûË ¸fZa ÀfeE¸f AdJÕXZVf ÀfSXI fSX ´fiQZVf I e

df¦fOÞXe I f³fc³f ½¹fUÀ±ff, Àf´ffB¹fûa I e ¦fbaOXf¦fQÊeÊ,

AQfÕX°f I e R MXI fSX ÀfZ A´f³fe ÀfSXI fSX I e

dI SXdI SXe ³fWXea f¨ff ´ff¹fZÜ WXfÕX ¸fZa ¸fbþµR SX³f¦fSX Qa¦fûa

I e dSX´fûMXÊ dU²ff³f Àf·ff IZ ´fMXÕX ´fSX SXJe ¦fBÊ, BÀfÀfZ

·fe AdJÕXZVf ÀfSXI fSX I e I fR e dI I dI SXe WXbBÊÜ

¨ffSX U¿fÊ ´fcSXZ WXû³fZ ´fSX Àf¸ffþUfQe ´ffMXeÊ AüSX

ÀfSXI fSX ³fZ EI °fSXR þV³f ¸f³ff¹ff °fû QcÀfSXe °fSXR B³f

¨ffSX U¿fûË I e CX´fÕXd²f¹fûa I f ÕXZJf-þûJf þ³f°ff

IZ Àff¸f³fZ SXJfÜ BÀf¸fZa I ûBÊ ÀfaQZWX ³fWXeZ WX` dI A´f³fZ

¨ffSX U¿fûË IZ I f¹fI ÊfÕX ¸fZa AdJÕXZVf ÀfSXI fSX ³fZ I BÊ

A¨Le ¹fûþ³ffEa ¨ffÕXc I SXIZ ÕXû¦fûa I e Jcf ÀfSXfWX³ff

fMXûSXeÜÀfSXI fSX ³fZ ÕXJ³fD -Af¦fSXf E¢Àf´fiZÀf UZ I f

d³f¸fÊf¯f, ¸fZMÑû SXZÕX ´fdSX¹fûþ³ff I e Vfb÷ Af°f, SXûd¦f¹fûa

IZ dÕXE EafbÕXZaÀf ÀfZUf, ³ffSXe ÀfbSXÃff IZ dÕXE Uc¸fZ³f

´ffgUSX ÕXfB³f AüSX d¨fdI °Àff ÀfZUfAûa IZ ÃfZ{ ¸fZa I BÊ

A¨LZ I f¸f dI E, ÕXZdI ³f EZÀfZ ÃfZ{ ·fe WX`a, þWXfa QfUûa

AüSX WXI eI °f ¸fZa fOÞXf Aa°fSX ÀffR QZJf þf ÀfI °ff

WX`Ü D þÊf Àfb²ffSX IZ ffSXZ ¸fZa ÀfSXI fSX fOÞXZ-fOÞXZ QfUZ

I SX°fe WX` ´fSX °fÀUeSX ¸fZa I ûBÊ JfÀf fQÕXfU ³fWXea

Af¹ff WX`Ü ¦ffaUûa I û Af ·fe f¸fbdVI ÕX AfNX-QÀf

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 32

A´fi`»f 2016


CØfS´fiQZVf

§faMXZ WXe dfþÕXe d¸fÕX ´ff SXWXe WX`Ü dUI fÀf ¸fZa dfþÕXe ÀfaI MX EI fOÞXe ff²ff WXÊ` ´fSX A·fe °fI BÀfI f

I ûBÊ À±ff¹fe Àf¸ff²ff³f ³fWXea d³fI ÕX ÀfI f WX`Ü ´fiQZVf I e df¦fOÞXe I f³fc³f ½¹fUÀ±ff ´fcSXZ I f¹fI ÊfÕX IZ

QüSXf³f ÀfSXI fSX AüSX CXÀfIZ ¸fbdJ¹ff AdJÕXZVf IZ dÕX¹fZ ¨fb³fü°fe JOÞXe I SX°fe SXWXeÜ

fWXSXWXfÕX,AdJÕXZVf IZ I f¹fÊI fÕX I û EI d´f°ff ¹ff dR SX Àf´ff ´fi¸fbJ I e ³fþSXûa ÀfZ QZJf þf¹fZ

°fû ¸fbÕXf¹f¸f I û ¹fWX Àfa°fû¿f WXû ÀfI °ff WX` dI CX³WXûa³fZ 2012 ¸fZa AdJÕXZVf I û ¸fb£¹f¸fa{e I e Ib ÀfÊe ´fSX

f`NXf³fZ I f þû QfaU ¨fÕXf ±ff,UWX ´fcSXe °fSXWX ÀfZ ÀfR ÕX SXWXfÜ d´fLÕXZ ¨ffSX U¿fûË ¸fZa ÀffÕX QSX ÀffÕX

AdJÕXZVf ª¹ffQf ´fdSX´fö WXû°fZ ¦f¹fZÜ BÀfÀfZ ¸fbÕXf¹f¸f ÀfZ ª¹ffQf dI ÀfZ JbVfe d¸fÕXZ¦feÜ Qû U¿fÊ ´fcUÊ °fI

þû ÕXû¦f I WX°fZ dR SX°fZ ±fZ dI 2017 IZ ¨fb³ffUûa IZ ffQ AdJÕXZVf ¹ffQU ·fc°f´fcUÊ ¸fb£¹f¸fa{e f³fI SX

SXWX þf¹fZa¦fZ, CX³WXea I û Af AdJÕXZVf I e ÀfØff ¸fZa Uf´fÀfe I e Àfa·ffU³ffEa ³fþSX Af³fZ ÕX¦fe WX`aÜ

AdJÕXZVf ³fZ I f¸f ·fe dI ¹ff AüSX dÀf¹ffÀf°f ·fe Jcf ÀfeJeÜ dI Àf ¸füIZ ´fSX ¢¹ff fûÕX³ff WX`, ¹fWX ff°f

AdJÕXZVf fWXb°f A¨Le °fSXWX ÀfZ þf³f°fZ WX`aÜfOÞXZ ÀfZ fOÞXZ ÀfaI MX ÀfZ I` ÀfZ d³f´fMXf þf¹fZ BÀfI f WXb³fSX

AdJÕXZVf ¸fZa Af ¦f¹ff WX`Ü fe°fZ dU²ff³f Àf·ff ¨fb³ffU IZ QüSXf³f AdJÕXZVf ¹ffQU Àf´ff IZ °f¸ff¸f dQ¦¦fþ

³fZ°ffAûa IZ fe¨f °fZþe ÀfZ ¹fbUf ³fZ°ff IZ ø ´f ¸fZa CX·fSX I SX Af¹fZ ±fZÜCXÀfe Àf¸f¹f I fa¦fiZÀf IZ ¹fabUSXfþ SXfWXbÕX

¦ffa²fe ·fe ¹fc´fe ¸fZa I fa¦fiZÀf I e Uf´fÀfe d¸fVf³f IZ dÕX¹fZ °ffÕX NXûaI SXWXZ ±fZ,ÕXZdI ³f d´fLÕXZ ¨ffSX U¿fû˸fZa

AdJÕXZVf I fR e Af¦fZ fPÞX ¦f¹fZ þfdI SXfWXbÕX ¦ffa²fe I f ¦fifR d¦fSX°ff ¨fÕXf ¦f¹ffÜ d³fd›°f WXe ¹fbUf ³fZ°ff

AüSX ÀfeE¸f AdJÕXZVf ¹ffQU I e ÀU¨L-Bʸff³fQfSX AüSX AdUUfdQ°f LdU Àf´ff IZ d¸fVf³f 2017 IZ

dÕX¹fZ ¸feÕX I f ´f°±fSX Àffdf°f WXû ÀfI °fe WX`Ü ¹fWX °f¹f WX` dI 2017 IZ dU²ff³f Àf·ff ¨fb³ffU ¸fZa Àf´ff

´fi¸fbJ ¸fbÕXf¹f¸f dÀfaWX ¹ffQU df³ff dI Àfe ·f¹f IZ AdJÕXZVf ¹ffQU I û Af¦fZ fPÞX°ff WXbAf QZJaZ¦fZÜ Af

¸fbÕXf¹f¸f I e dÀf¹ffÀfe ²fSXûWXSX AdJÕXZVf I e ´facþe WXû ¦fBÊ WX`Ü ÀffÀfZ fOÞXe ff°f ¹fWX WX` dI AdJÕXZVf

¹ffQU I û A´f³fe I d¸f¹fûa I f AWXÀffÀf WX`ÜUWX EZÀfZ dI Àfe ¸fbïZ ÀfZ f¨f°fZ ³fWXea WX`a dþÀfI û ÕXZI SX CX³fIZ

dJÕXfR CXa¦fÕXe CXNX°fe WX`aÜ ·fÕXZ WXe BÀfI f NXeI SXf UWX dI Àfe AüSX ´fSX R ûOÞX QZaÜ dfþÕXe I f WXe ¸fÀfÕXf

WX`Ü CX³WXZa ´f°ff WX`,BÀf ÃfZ{ ¸fZa UWX JfÀf I f¸f ³fWXea I SX ´ff¹fZÜ UWX I WX°fZ WX`a dI IZ aQi ³fZ Àff±f dQ¹ff WXû°ff

°fû CXØfSX ´fiQZVf ¸fZa 24 §faMXZ dfþÕXe Af°feÜ þ³f°ff I f AfVfeUÊfQ d¸fÕXf °fû 24 §faMXZ dfþÕXe AfE¦feÜ

U`ÀfZ BÀf ff°f ÀfZ BaI fSX ³fWXea dI ¹ff þf ÀfI °ff WX` dI AdJÕXZVf ÀfSXI fSX dUôb°f ½¹fUÀ±ff Àfb²ffSX³fZ IZ

dÕX¹fZ I fR e I Q¸f CXNXf ¨fbI e WX`Ü A´f³fe AfÕXû¨f³ffAûa ´fSX AdJÕXZVf I WX°fZ WX`, ÕXûI °fa{ ¸fZa WX¸f

A´f³fe ff°f SXJ ÀfI °fZ WX`a AüSX Àf´ff ÀfSXI fSX ¸fZa BÀf ff°f I e ÀffÀfZ ª¹ffQf AfþfQe WX`ÜUWX BÀf ff°f

I e ·fe dWX¸ff¹f°fe WX`a dI ÀfSXI fSXûa IZ I f¸fûa I e °fbÕX³ff WXû³fe ¨ffdWXEÜ CX³WXûa³fZ dI Àfe I f ³ff¸f ³f ÕXZ°fZ WXbE

I WXf dI Ib L QÕX AfCXMX AfgR ÀMXZVf³f WXû ¦fE WX`Ü Àff±f WXe ¹fZ ·fe I WXf dI ¸fcd°fʹffÊa ÕX¦fUf³fZ UfÕXZ Af

dUI fÀf I e ff°f I SX SXWXZ WX`aÜ AdJÕXZVf I f BVffSXf ¸fff¹ffU°fe IZ CXÀf f¹ff³f I û ÕXZI SX ±ff,dþÀf¸fZa

¸ff¹ff ³fZ I WXf ±ff dI Af ÀfØff ¸fZa Af³fZ ´fSX UWX ´ffI Ê AüSX ¸fcd°fʹffÊa ³fWXea f³fUf¹fZa¦fe

AdJÕXZVf IZ ¨ffSX U¿fûËIZ ´ÕXÀf ´UfaBMX ´fSX ³fþSX QüOÞXfBÊ þf¹fZ °fû ¹fWX ÀffR WXû þf°ff WX` I e d´fLÕXZ

¨ffSX U¿fû˸fZa AdJÕXZVf I e LdU °fû ÀffR -Àfb±fSXe SXWXea WXe,BÀfIZ AÕXfUf CX³fI e ÀfSXI fSX ´fSX ·fe

·fiáf¨ffSX I f I ûBÊ fOÞXf Qf¦f ³fWXea ÕX¦fZÜWXfÕXfadI Ib L ·fiáf¨ffSXe ³fZ°ffAûa AüSX ³füI SXVffWXûa IZ ´fid°f

AdJÕXZVf ÀfSXI fSX I e ³fSX¸fe ³fZ I BÊ ÀfUfÕX þø SX JOÞXZ dI ¹fZܹfWXe WXfÕX I f³fc³f ½¹fUÀ±ff IZ ¸ff¸fÕXZ

¸faZ ·fe SXWXfÜ ÀfeE¸f AdJÕXZVf ¹ffQU ÀfSXI fSX IZ ¨ffSX U¿fÊ fe°f³fZ IZ ffQ I WX SXWXZ WX`a dI Af¦fZ ÀfZ I f³fc³f

½¹fUÀ±ff I e ¸ffg³feMXdSXa¦f UWX ÀU¹fa I SXZa¦fZܹfWX A¨Le ff°f WX`,ÕXZdI ³f BÀf AûSX UWX Vfbø Af°fe Àf¸f¹f ¸fZa

WXe ²¹ff³f QZ QZ°fZ °fû I WXea A¨Lf SXWX°ffÜ dU´fÃf I û ·fe ¸füI f ³fWXea d¸fÕX°ffܨfb³ffU I e AfWXMX Àfb³f°fZ WXe

AdJÕXZVf ¹ffQU dfþÕXe-´ff³fe AüSX ´fiQZVf I e df¦fOÞXe I f³fc³f ½¹fUÀ±ff ´fSX °fû ¦fa·feSX°ff ÀfZ ff°f I SX

WXe SXWXZ WX`a,BÀfIZ AÕXfUf CX³fI f ²¹ff³f ¹fbUf UûMXSXûa ´fSX ·fe ÕX¦ff WXbAf WX`ܹfbUf ÀfeE¸f AdJÕXZVf ¹ffQU

þf³f°fZ WX`a dI ¹fbUf UûMXSX EI fOÞXe °ffI °f WX`aܹfWX dþÀf AûSX ÓfbI þf¹fZa¦fZÜCXÀf QÕX I f ´fÕXOÞXf ·ffSXe

WXû þf¹fZ¦ffÜ AdJÕXZVf ¨ffSX U¿fûË IZ A´f³fZ I f¸fI fþ ÀfZ Àf°fbá WX` AüSX CX¸¸feQ þ°ff SXWXZ WX`a dI Af¦ff¸fe

¨fb³ffU ¸fZa CX³WXZa dR SX ÀfZ þ³f°ff I f ÀfWX¹fû¦f U Àf¸f±fʳf d¸fÕXZ¦ffܨfb³ffU I e fZÕXf ¸fZa ÀfSXI fSX IZ D ´fSX

I f¸f I e ¨fb³füd°f¹ffa °fû Ib L ª¹ffQf WXû WXe þf°fe WX`,BÀfIZ AÕXfUf °f¸ff¸f UWX Àfa¦fNX³f ·fe dÀfSX CXNXf³fZ

ÕX¦f°fZ WX`a þû ÀfSXI fSX ´fSX QffU f³ffI SX A´f³fe ¸ffa¦fZ ´fcSXe I SXf³fZ IZ ¨fæ SX ¸fZa SXWX°fZ WX`aÜB³f ÀffÀfZ d³f´fMX³ff

·fe ÀfSXI fSX IZ dÕX¹fZ EI ¨fb³fü°fe WXû°ff WX`ÜfWXSXWXfÕX,AdJÕXZVf ¹ffQU I e MXZPÞXe ³ffI I û ÕXZI SX

AfþI ÕX Jcf ¨f¨fÊf WXû SXWXe WX`,ÕXZdI ³f dÀf¹ffÀfe d´f¨f ´fSX UWX dþÀf °fSXWX ÀfZ Àfe²fe ¨ffÕX ¨fÕX SXWXZ WX`a,

UWX °ffSXeR -E-I fdfÕX WX`ÜCXÀfI e Àfe²fe AüSX Àf²fe WXbBÊ ¨ffÕX ÀfZ dUSXû²fe WX`SXf³f-´fSXZVff³f WX`a °fû CX³fIZ

Àfa¦f-Àff±f UfÕXûa I û ÕX¦f°ff WX` dI AdJÕXZVf I e MXZPÞXe ³ffI AüSX Àfe²fe ¨ffÕX I f R f¹fQf AUV¹f WXe

CX³WXZa (AdJÕXZVf ¹ffQU) AüSX CX³fI e ´ffMXeÊ I û d¸fÕXZ¦ffÜ

A´fi`»f 2016 33

MfBMZd³fI ´fS ÀfUfS 1,4q3

Õû¦fûa I û ÕeÕ ¦f¹ff Àf¸fbQi

MXfBMXZd³fI Ó þWXfþ A´f³fe ´fWXÕXe Àf¸fbQie ¹ff{f IZ

Vfb÷ Af°f ¸fZa WXe Qb§fÊMX³ff ¦fiÀ°f WXû°fZ WXû°fZ f¨ff ±ffÜ ¹fWXe I ûBÊ

46 WXþfSX 3 Àfü 29 MX³f Uþ³fe ¹fWX þWXfþ ÀffD ±f

E¸´fMX³f ¸fZa f³ff ±ffÜ ¹fWX Q ³¹fc¹ffI ÊÓ þWXfþ IZ Àff±f Af

SXWXf ±ffÜ A¨ff³fI EZÀfZ ÀfaQZVf d¸fÕXZ dI fZOÞXZ IZ SXÀÀfZ MXcMX

SXWXZ WX`aÜ BÀfe IZ Àff±f WXe Qû³fûa þWXfþ OXcf³fZ ÕX¦fZÜ °ff NXeI

Àf¸f¹f ´fSX MXfBMXZd³fI Ó NXWXSX ¦f¹ff AüSX BÀf ´fiI fSX CXÀf Uö

EI ·f¹ff³fI Qb§fÊMX³ff §fMX³fZ ÀfZ f¨f ¦fBÊ ±feÜ ±fûOÞXe QZSX ffQ

þWXfþ Àf¸fbQi I e D ´fSXe Àf°fWX ´fSX Af ¦f¹ff, BÀfÀfZ CXÀfIZ

¨ffÕXI QÕX IZ ¸f³f ¸fZa f`NXe d¨fa°ffEa QcSX WXû ¦fBÊÜ þWXfþ

fieþ ´fSX JOÞXZ I ~f³f EOXUOXÊ dÀ¸f±f IZ ¨fZWXSXZ ´fSX AfBÊ

d¨fa°ff I e ÀfZUfEa d¸fMX ¦fBÊÜ MXfBMXZd³fI IZ ffSXZ ¸fZa ¸ff³ff

þf°ff ±ff dI UWX CXÀf Àf¸f¹f I f ÀffÀfZ fOÞXf, ÀffÀfZ ÀfbaQSX

°f±ff ÀffÀfZ ÀfbSXdÃf°f þWXfþ ±ffÜ MXfBMXZd³fI IZ dU¿f¹f ¸fZa

EI ¹fWX ·fe ²ffSX¯ff ±fe dI ¹fWX EI EZÀff þWXfþ WX`, þû

OXcf ³fWXea ÀfI °ffÜ ¨f`SXf¦fÊÓ ¸fZa Ib L Àf¸f¹f ÷ I ³fZ IZ ´f›f°f

MXfBMXZd³fI ¦fb÷ UfSX 11 A´fi`ÕX 1912 I e Vff¸f

Af¹fSXÕX`¯OX IZ ée³Àf MXfCX³f ÀfZ Af¦fZ fPÞXfÜ BÀfIZ I ~f³f

EOXUOXÊ dÀ¸f±f IZ dÕXE AMXÕXfadMXI Àff¦fSX I f UWX ÃfZ{

I fR e QZJf ·ffÕXf ±ffÜ CXÀf Uö Àf¸fbQi Vffa°f ±ff, ¸füÀf¸f

·fe Vffa°f ±ff, ´fSXa°fb WXUf ¸fZa I fR e NX¯OX ±feÜ 14 A´fi`ÕX

¹ff³fe SXdUUfSX I e ÀfbfWX A¨ff³fI WXe °ff´fIi ¸f ¸fZa ·ffSXe

d¦fSXfUMX Af ¦fBÊÜ Àff±f WXe MXfBMXZd³fI IZ ¨ffÕXI QÕX I û

d¸fÕXZ SXZdOX¹fû ÀfaQZVf ¸fZa ¨fZ°ffU³fe Qe ¦fBÊ ±fe dI fR ÊeÕXe

¨f˜f³fûa ÀfZ Àff¸f³ff WXû ÀfI °ff WX`Ü BÀf ¨fZ°ffU³fe IZ ffQ

MXfBMXZd³fI I e ¦fd°f fPÞXf Qe ¦fBÊÜ UWX A´f³fe ´fcSXe SXµ°ffSX IZ

Àff±f Àf¸fbQi I f Àfe³ff ¨feSX°ff WXbAf Af¦fZ fPÞX SXWXf ±ffÜ CXÀf

Àf¸f¹f CXÀfI e ¦fd°f 22 ³ffMX ±feÜ A¨ff³fI Af²fe SXf°f IZ

Àf¸f¹f þWXfþ IZ NXeI Àff¸f³fZ EI fR ÊeÕXe ¨f˜f³f dQJfBÊ

QeÜ þf °fI Ib L dI ¹ff þf°ff, °ff °fI fOÞXe QZSX WXû

¨fbI e ±feÜ þ`ÀfZ WXe þWXfþ I û §fb¸ff³fZ I f ´fi¹f} dI ¹ff ¦f¹ff,

CXÀfIZ ÀMXfSX fûOXÊ I e AûSX EI dUVffÕX dWX¸f d´f¯OX MXI SXf

¦f¹ffÜ dfiþ ´fSX I ~f³f dÀ¸f±f A´f³fZ ´fWXÕXZ Ad²fI fSXe

¸fbSXQû¨f IZ ´ffÀf WXe JOÞXZ ±fZ, CX³WXûa³fZ Baþ³f faQ I SX³fZ °f±ff

þfSXe ´ff³fe IZ QffU ¸fZa Af³fZ UfÕXZ Àf·fe QSXUfþZ faQ I SX³fZ

IZ AfQZVf dQEÜ UZ §fc¸f-§fc¸fI SX þø SXe AfQZVf QZ WXe SXWXZ

±fZ dI A¨ff³fI ´f°ff ¨fÕXf dI þWXfþ ¸fZa °fZþe ÀfZ ´ff³fe

·fSX³ff ´fifSXa·f WXû ¦f¹ff WX`Ü CXÀf Uö °fI þ¦f SXWXZ ¹ffd{¹fûa

I û BÀf Àff I f ´f°ff ³fWXea ±ffÜ ·f¹ff³fI NX¯OX IZ ffUþcQ

OXZI ´fSX JOÞXZ Ib L ¹ff{e dWX¸fVf`ÕX U MXfBMXZd³fI I e

MXI SXfWXMX ÀfZ CXLÕXI SX AfE fR Ê IZ MXbI OÞXûa ÀfZ Af³faQ

CXNXf SXWXZ ±fZÜ ±fûOÞXZ fWXb°f ¹ff{e EZÀfZ ±fZ dþ³WXûa³fZ I ~f³f ÀfZ

´fcLf dI Baþ³f ¢¹fûa faQ I SX dQE ¦fE WX`? I ~f³f dÀ¸f±f

Àf¸fÓf ¦fE ±fZ dI BÀf MXI SXfWXMX ÀfZ ¦fa·feSX ³fb¢Àff³f WXbAf WX`,

A°f: UZ Af´ff°fI fÕXe³f ÀfaQZVf d·fþUf³fZ IZ dÕXE SXZdOX¹fû

ø ¸fÓ I e AûSX QüOÞXZÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


¸fbQÐQf

d³fþeI S¯f IZ QüS ¸fZa ÀfSI fSe ÀIc Õ

Àfb. OZÀI

ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX WX¸ffSXZ QZVf IZ ÀffUÊþd³fI

dVfÃff U¹fUÀ±ff I e fbd³f¹ffQ WX`a, ¹fZ QZVf IZ ÀffÀfZ

Uad¨f°f U WXfdVf¹fZ ´fSX ´faWXb¨ff dQE ¦f¹fZ Àf¸fbQf¹fûa I e

dVfÃff ¸fZa ¸fWX°U´fc¯fÊ ·fcd¸fI f d³f·ff SXWXZ WX`aÜ QZVf I e

dVfÃff U¹fUÀ±ff IZ d³fþeI SX¯f AüSX BÀfZ ¸fb³ffR f

Af²ffdSX°f f³ff OXfÕX³fZ I f ¸faÀfcff ´ffÕXZ ÕXû¦fûa IZ

SXfÀ°fZ ¸fZa ·fe ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX ÀffÀfZ fOÞXe ø I fUMX

WX`aÜ °f¸ff¸f WX¸fÕXûa AüSX dUR ÕX f³ff dQE þf³fZ I e

ÀffdþVfûa IZ fe¨f B³fI f UþcQ I f¹f¸f WX` AüSX Afþ

·fe þû ÕXû¦f Àff¸ff³f dVfÃff ½¹fÀ±ff I f Àf´f³ff ´ffÕXZ

WXbE WX`a CX³fIZ dÕXE ¹fWX CX¸¸feQ f³ff¹fZ SXJ³fZ I f I f¸f

I SX SXWXZ WX`aÜ ³ffZ IZ QVfI ¸fZa CXQfSXeI SX¯f Af³fZ IZ

ffQ ÀfZ ÀffUÊþd³fI ÀfZUfAûa ´fSX fWXb°f WXe

Àfb³fû¹fûdþ°f °fSXeIZ ÀfZ WX¸fÕXZ WXû SXWXZ WX`a AüSX CX³WXZa

³ffI fSXf,¨fbI f WXbAf U A³fbX´f¹fû¦fe Àffdf°f I SX³fZ WXSX

I ûdVfVf I e þf SXWXe WX`Ü EI °fSXWX ÀfZ ÀffUÊþd³fI

ÀfZUfAûa I f CX´f¹fû¦f I SX³fZ UfÕXûa I û d´fLOÞXf AüSX

ÀfdÀfOXe ²ffSXe ¦fSXef IZ °füSX ´fSX ´fZVf dI ¹ff þf SXWXf

WX`Ü CX¨¨f ¸f²¹fU¦fÊ AüSX ¹fWXfh °fI dI ¸f²¹fU¦fÊ ·fe

Af ÀffUÊþd³fI ÀfZUfAûa IZ BÀ°fZ¸ffÕX ¸fZa fZBªþ°fe

Àff ¸fWXÀfcÀf I SX³fZ ÕX¦fZ WX`a CX³fI û ÕX¦f°ff WX` BÀfÀfZ

CX³fI f ¢ÕXfÀf ÀMXZMXÀf I ¸f WXû þfE¦ffÜ BÀfI e UþWX

ÀfZ ÀfSXI fSXe ÀfZUfAûa ´fSX ·fSXûÀff ÕX¦ff°ffSX I ¸f WXû

SXWXf WX`Ü I f¹fQZ ÀfZ °fû BÀfZ ÕXZI SX ÀfSXI fSX I û d¨fad°f°f

WXû³ff ¨ffdWXE ±ff ÕXZdI ³f ÀfSXI fSXe °fa{ ,SXfþ³fZ°ff AüSX

³füI SXVffWXe B³f ÀffÀfZ JbVf ³fþSX Af SXWXZ WX`a, ¨fcadI

d³fUZVf AüSX d³fþeI SX¯f ÀfSXI fSXûa IZ EþZaOXZ ¸fZa ÀffÀfZ

D ´fSX Af ¨fbIZ WX`a BÀfdÕXE Àff¸ffdþI ÀfZUfAûa ¸fZa

ÀfSXI fSXe d³fUZVf I û ÀfdÀfOXe I WX I SX ¸fbµ°fJûSXe

IZ °ff³fZ ¸ff³fZ þf SXWXZ WX`a AüSX B³WXZa I ¸f ¹ff faQ I SX³fZ

I f I ûBÊ ·fe ¸füI f WXf±f ÀfZ þf³fZ ³fWXea dQ¹ff þf SXWXf

WX`Ü

WX¸ffSXZ ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa ¸fZa ·fe ²feSXZ- ²feSXZ

³fZ°ffAûa, ³füI SXVffWXûa ,dfþ³fZÀf AüSX ³füI SXe ´fZVff

ÕXû¦fûa IZ f¨¨fûa I f þf³ff ÕX¦f·f¦f faQ WXû ¨fbI f WX`,

Af þû ÕXû¦f ¸fWXa¦fe AüSX d³fþe ÀIc ÕXûa I e ÀfZUfAûa

I û AR ûOXÊ ³fWXea I SX ÀfI °fZ WX`a CX³fIZ dÕXE ÀfÀ°fZ

´fifBUZMX ÀIc ÕX ·fe CX´fÕX²f WX`a B³f¸fZa ÀfZ I BÊ °fû

ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa IZ Àff¸f³fZ dI Àfe ·fe °fSXWX ÀfZ ³fWXea

dMXI °fZ WX`a, ÕXZdI ³f dR SX ·fe ÕXû¦f A´f³fZ f¨¨fûa I û

ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX I e þ¦fWX I ¸f°fSX ÕXZdI ³f d³fþe

ÀIc ÕXûa ¸fZa ·fZþ³ff ª¹ffQf ´fÀfaQ I SX°fZ WX`aÜ AüSX °fû

AüSX Af ÀU¹fa ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX IZ A²¹ff´fI ·fe

A´f³fZ f¨¨fûa I û ´fifBÊUZMX ÀIc ÕXûa ¸fZa ·fZþ³fZ I û

°fSXþeWX QZ³fZ ÕX¦fZ WX`aÜ ¹fWX dÀ±fd°f WX¸ffSXe ÀffUÊþd³fI

dVfÃff ½¹fUÀ±ff I e {fÀfQe ¹ff³f I SX°fe WX`Ü Afþ

WX¸ffSXZ ÀIc ÕX ·fe WX¸ffSXZ Afd±fÊI AüSX Àff¸ffdþI

¦f`SXfSXffSXe IZ ³fE ´fi°feI f³f ¦f¹fZ WX`aÜ ÀfØff²ffdSX¹fûa

I e ¸fQQ ÀfZ dVfÃff I û EI ½¹fUÀff¹f IZ ø ´f ¸fZa

´f³f´f³fZ IZ Àffc°f ·fe WX`Ü ¹fWX fWXb°f Af¸f þf³fI fSXe

WXû ¨fbI e WX` dI dI Àf °fSXWX ÀfZ ³fZ°ffAûa, AR ÀfSXûa

AüSX ½¹f´ffdSX¹fûa I e ¦fNXþûOÞX ³fZ ÀffUÊþd³fI dVfÃff

I û Qe¸fI I e °fSXWX ²feSXZ-²feSXZ I û ¨fü´fMX dI ¹ff WX`

°ffdI ¹fWX Q¸f °fûOÞX QZa AüSX CX³fI e þ¦fWX ´fSX ´fifBUZMX

ÃfZ{ I û ¸füI f d¸fÕX ÀfIZ Ü

BÀfdÕXE þf Ib L A´fUfQ Àff¸f³fZ Af°fZ WX` °fû

UZ SXfáÑe¹f JfSX f³f þf°fZ WX`a 2011 ¸fZa BÀfe °fSXWX I e

EI JfSX °fd¸fÕX³ffOXb ÀfZ AfBÊ ±fe þWXfh BSXûOX dþÕXZ

IZ I ÕXZ¢MXSX OXfg AfSXÜ Af³faQIb ¸ffSX ³fZ þf A´f³fe

LWX ÀffÕX I e fZMXe I û EI ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX ¸fZa QþÊ

I SXf¹ff °fû ¹fWX §fMX³ff EI SXfáÑe¹f JfSX f³f ¦f¹fe,

ÀIc ÕX À°fSX ´fSX ·fe BÀfI f AÀfSX QZJ³fZ °fû d¸fÕXf ±ff

I ÕXZ¢MXSX I e f¨¨fe IZ ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX ¸fZa þf°fZ WXe

ÀfSXI fSXe A¸fÕXZ ³fZ CXÀf ÀIc ÕX I e Àfb²f ÕXZ³fe Vfb÷

I SX Qe AüSX CXÀfI e QVff ´fWXÕXZ ÀfZ fZWX°fSX WXû ¦f¹fe,

þfdWXSX WX` A¦fSX ¹fWX A´fUfQ Af¸f f³f þf¹fZ °fû fOÞXZ

fQÕXfU QZJ³fZ I û d¸fÕX ÀfI °ff WX`Ü Vff¹fQ BÀfe I û

²¹ff³f ¸fZa SXJ°fZ WXbE Àfb´fie¸f I ûMXÊ ³fZ dÀf°f¸fSX 2014

¸fZa IZ aQi ÀfSXI fSX ÀfZ I WXf ±ff dþÀf °fSXWX ÀfZ ÀfSXI fSXe

¸fZdOXI ÕX I fgÕXZþ ÀffÀfZ A¨LZ ¸ff³fZ þf°fZ WX`a CXÀfe

°fSXWX ÀfZ ÀfSXI fSX QZVf·fSX ¸fZa A¨LZ ÀIc ÕX ¢¹fûa ³fWXea

JûÕX°fe WX`, BÕXfWXfffQ WXfBÊI ûMXÊ ³fZ ·fe d´fLÕXZ ÀffÕX

A¦fÀ°f ¸fZa EI ¸fWX°U´fc¯fÊ R` ÀfÕXf QZ°fZ WXbE ¹fc´fe

ÀfSXI fSX ÀfZ I WXf ±ff dI þ³f-´fid°fd³fd²f¹fûa U

ÀfSXI fSXe Jþf³fZ ÀfZ UZ°f³f ¹ff ¸ff³fQZ¹f ´ff³fZ UfÕXZ WXSX

½¹fdö IZ f¨¨fZ I f ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX ¸fZa ´fPÞX³ff

Ad³fUf¹fÊ dI ¹ff þfE AüSX BÀfI e AUWXZÕX³ff I SX³fZ

UfÕXûa ´fSX I OÞXe I f¹fÊUfWXe WXûÜ BÀf R` ÀfÕXZ I f Af¸f

þ³f°ff õfSXf °fû Jcf ÀUf¦f°f dI ¹ff ¦f¹ff ÕXZdI ³f

Àfa´f³³f U¦fÊ I e ´fid°fdIi ¹ff ±fe dI ´ffÕXI ûa I û ¹fWX

AfþfQe WXû³fe ¨ffdWXE dI CX³WXZa A´f³fZ f¨¨fûa I û

I WXfa ´fPÞXf³ff WX`Ü WXfBÊI ûMXÊ IZ BÀf AfQZVf IZ ffUþcQ

CXØfSX ´fiQZVf IZ ¸fa{e AüSX ³füI SXVffWX B Àf´fSX A¸fÕX

IZ dÕXE °f`¹ffSX ³fWXea WXbE, d´fLÕXZ dQ³fûa þû JfSXZa AfBÊ

WX`a CXÀfIZ A³fbÀffSX ¹fc´fe ÀfSXI fSX WXfBÊI ûMXÊ IZ BÀf

AfQZVf IZ dJÕXfR Àfb´fie¸f I ûMXÊ ¸fZa dUVfZ¿f A³fb¸fd°f

¹ffd¨fI f (EÀfEÕX´fe) QfdJÕX I SX³fZ I e °f`¹ffSXe ¸fZa

WX`Ü ¹fWX EI EZÀff QüSX WX` þf °f¸ff¸f °ffI °fUSX AüSX

÷ °ffZ UfÕXZ ÕXû¦f ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa IZ d³fþeI SX¯f IZ

dÕXE ´fcSXf þûSX ÕX¦ff SXWXZ WX`a, BÀfIZ dÕXE JbÕXZ °füSX

ÕXfdfa¦f I e þf SXWXe WX`, ¹fWX ÕXû¦f ÀfSXI fSXe ÀIc ÕXûa

I û EZÀff ÀfRZ Q WXf±fe f°ff SXWXZ WX`a þû ¨fbI f WXbAf

·fiá,d³fd¿Ii ¹f, AüSX fûÓf f³f ¨fcI f WX`Ü ÀfZaMXSX R fgSX

dÀfdUÕX ÀfûÀffBMXe ³ff¸f I e I fg´fÊûSXZMX Àff¸ffdþI

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 34

A´fi`»f 2016


dþ¸¸fZQfSXe ³fb¸ff EI Àff¸ffdþI ÀfaÀ±ff WX` dþÀfI f ¸ff³f³ff WX` dI ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX

·ffSX°f IZ f¨¨fûa I e þø SX°fûa ´fSX JSXZ ³fWXea CX°fSX SXWXZ WX` BÀfedÕXE ¹fWX d³fþe ÀIc ÕXûa

I e UI fÕX°f I SX°fe WX` AüSX þ³f¸f°f f³ff³fZ I f I f¸f I SX°fe WX`Ü ÀfZaMXSX R fgSX

dÀfdUÕX ÀfûÀffBMXe õfSXf ÀIc ÕX ¨f¹f³f Ad·f¹ff³f ³ff¸f ÀfZ EI ´fdSX¹fûþ³ff ¨fÕXf¹fe

þf SXWXe WX` dþÀfIZ °fWX°f ÀIc ÕXûa I e þ¦fWX Lf{ûa I û Ra OX QZ³fZ I e UI fÕX°f I e

þf SXWXe WX` dþÀfZ UZ ÀIc ÕX UfCX¨fSX I f ³ff¸f QZ SXWXZ WX`a, CX³fI f °fI Ê WX` dI BÀf

UfCX¨fSX IZ ÀfWXfSXZ ¦fSXef AüSX Uad¨f°f ´fdSXUfSXûa IZ f¨¨fZ ·fe A´f³fZ ¨fb³fZ WXbE ÀIc ÕXûa

¸fZa ´fPÞX ÀfIZ a¦fZa, þfdWXSX Àfe ff°f WX` BÀfÀfZ CX³fI f ¸f°fÕXf d³fþe ÀIc ÕXûa ÀfZ WX` .ÀfZaMXSX

R fgSX dÀfdUÕX ÀfûÀffBMXe I e EI ´fi¸fbJ ¸ffa¦f ¹fWX ·fe WX` dI AfSXMXeBÊ I f³fc³f I û

ÕXZI SX CXÀf ¦fbþSXf°f ¸ffgOXÕX I û A´f³ff¹ff þfE þWXfh d³fþe ÀIc ÕXûa I e ¸ff³¹f°ff IZ

dÕXE þ¸fe³f U A³¹f AfUV¹fI ÀfaÀff²f³fûa ¸fZa LcMX d¸fÕXe WXbBÊ WX` AüSX ÕXd³fʦf

AfCXMX´fbMX IZ Af²ffSX ´fSX ¸ff³¹f°ff I f d³f²fÊfSX¯f WXû°ff WX`Ü BÀf ÀffÕX R SXUSXe ¸fZa

d³fþe ÀIc ÕXûa IZ Àfa¦fNX³f ³fZVf³fÕX BadOX´fZaOXZaMX ÀIc »Àf EÕXfa¹fÀf (³feÀff) õfSXf BÀfe

¸ffa¦f I û ÕXZI SX dQ»»fe IZ þa°fSX-¸fa°fSX ´fSX EI ´fiQVfʳf ·fe dI ¹ff ¦f¹ff WX` dþÀf¸fZa

´fi²ff³f¸fa{e ÀfZ ÀIc ÕXûa I e ¸ff³¹f°ff IZ ¸ff¸fÕXZ ¸fZa ¦fbþSXf°f ¸ffgOXÕX I û QZVf·fSX ¸fZ

ÕXf¦fc I SX³fZ I e ¸ffa¦f I e ¦f¹fe ±feÜ QSXAÀfÕX ¹fWX PXeÕX BÀfdÕXE ¸ffa¦fe þf SXWXe WX`

¢¹fûadI ÕXfJûa I e Àfa£¹ff ¸fZa ´fifBUZMX ÀIc ÕX dVfÃff Ad²fI fSX I f³fc³f IZ ¸ff³fI ûa

I û ´fcSXf ³fWXea I SXSXWXZ WX`a BÀfdÕXE CX³f´fSX faQ WXû³fZ I f J°fSXf ¸faOXSXf SXWXf WX`Ü

QSXAÀfÕX WX¸ffSXe dVfÃff ½¹fUÀ±ff ÀfRZ Q ³fWXea fe¸ffSX WXf±fe I e °fSXWX WX` dþÀfZ ¦fa·feSX

BÕXfþ I e þø SX°f WX` ÕXZdI ³f Àf¸fÀ¹ff ¹fWX WX` dI WXSX I ûBÊ BÀfI f A´f³fZ °fSXWX ÀfZ

BÕXfþ I SX³ff ¨ffWX°ff WX` ,¹fWXfh ÀfcaOX AüSX ´fcaL I e I WXf³fe Àf¨f Àffdf°f WXû SXWXe WX`

AüSX Ib L ÕXû¦f BÀf ·fi¸f I û AüSX fPÞXfI SX dVfÃff I û A´f³fe QcI f³fûa ¸fZa Àfþf³ff

¨ffWX°fZ WX`aÜÀfSXI fSXe ÀIc ÕX A¦fSX fe¸ffSX WX`a °fû BÀfI e dþ¸¸fZQfSX I ûBÊ AüSX ³fWXea

ÀfSXI fSXZa WX`a, dVfÃff I û ÀIc ÕXûa IZ EþZaOXZ ÀfZ ¦ff¹ff I SX dQ¹ff ¦f¹ff WX` AüSX BÀfI e

þ¦fWX ´fSX Vfü¨ffÕX¹f, E¸fOXeE¸f EUa Àf°f°f U ½¹ff´fI ¸fc»¹ffaI ³f ´fi¯ffÕXe

(ÀfeÀfeBÊ) I û ´fif±fd¸fI °ff d¸fÕX ¦f¹fe WX`, ÀffSXf þûSX AfaI OÞXZ Qb÷ À°f I SX³fZ ´fSX WX`,

AüSX ÀIc ÕX EI °fSXWX ÀfZ OXfMXf I ÕXZ¢Vf³f EþZaÀfe f³ff dQE ¦f¹fZ WX`a, I f¦fþe I f¸f

fWXb°f WXû ¦f¹ff WX` AüSX dVfÃfI ûa I f I fR e Àf¸f¹f AfhI OÞXZ þbMXf³fZ U SXdþÀMXSXûa I û

·fSX³fZ ¸fZa WXe ¨fÕXf þf°ff WX`Ü WXSX I f¸f IZ dÕXE ÕXùf AüSX d³fd›°f Àf¸f¹ffUd²f

d³f²fÊfdSX°f I SX Qe ¦f¹fe WX` WX¸ffSXZ dVfÃfI ûa I f ÀffSXf ²¹ff³f BÀfe ÕXùf I û ´fcSXf I SX³fZ

I e þûOÞX-°fûOÞX ÕX¦ff SXWX°ff WX`Ü WX¸ffSXZ ÀIc ÕX EZÀfZ ´fi¹fû¦fVffÕXf f³ff dQE ¦f¹fZ WX`a

þWXfh WXSX I ûBÊ dU¨ffSXûa AüSX ³fUf¨ffSXûa I û Afþ¸ff³ff ¨ffWX°ff WX`Ü QZVf IZ ÕX¦f·f¦f

20 R eÀfQe ÀIc ÕX EI dVfÃfI IZ ·fSXûÀfZ ¨fÕX SXWXZ WX`a, Àf¸fbQf¹f IZ ÕXû¦fûa I e

ª¹ffQf ÷ d¨f ÀIc ÕX ¸fZa WXû³fZ UfÕXe dVfÃff I e þ¦fWX UWXfa WXû SXWXZ Afd±fÊI I f¸fûa ¸fZa

A´f³ff dWXÀÀff ¸ffa¦f³fZ ¸fZa dQJfBÊ ´fOÞX³fZ ÕX¦fe WX`Ü dVfÃfI ûa IZ dÕXE dI Àfe ·fe °fSXWX

IZ ´fiû°ÀffWX³f I e U¹fUÀ±ff ³fWXea WX` CXÕXMXZ ÀffSXe ³ffI fd¸f¹fûa I f NXeI SXf CX³WXea IZ

ÀfSX ´fSX ±fû´f dQ¹ff þf°ff WX`Ü B³f °f¸ff¸f Àf¸fÀ¹ffAûa ÀfZ þcÓf°fZ WXbE ·fe WX¸ffSXe

ÀffUÊþd³fI dVfÃff U¹fUÀ±ff A´f³fZ Af´f I û f³ff¹fZ AüSX f¨ffE WXbE WX` AüSX

QüOÞX ³fWXea °fû I ¸f ÀfZ I ¸f ¨fÕX SXWXe WX`, ¸ff³fU ÀfaÀff²f³f dUI fÀf ¸fa{fÕX¹f IZ

A³fbÀffSX QZVf ·fSX ¸fZa I SXef Qû ÕXfJ ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX WX`a þWXfh 13-8 I SXûOÞX

f¨¨fZ ´fPÞX°fZ WX`a þfdI ´fifBUZMX ÀIc ÕXûa ¸fZa I SXef 9-2 I SXûOÞX Lf{ ´fPÞX°fZ

WX`a, ¹ff³fe A·fe ·fe ÀfSXI fSXe ÀIc ÕX WXe WX` þû °f¸ff¸f I ¸fþûdSX¹fûa IZ ffUþcQ

WX¸ffSXe dVfÃff ½¹fUÀ±ff I û A´f³fZ Ia ²fZ ´fSX CXNXf¹fZ WXbE WX`a AüSX Afþ ·fe ÀffÀfZ

ª¹ffQf f¨¨fZ A´f³fe dVfÃff IZ dÕXE B³WXea ´fSX d³f·fÊSX WX`a dþ³f¸fZa ª¹ffQf°fSX ¦fSXef

AüSX WXfdVf¹fZ ´fSX ´faWXb¨ff dQE ¦f¹fZ Àf¸fbQf¹fûa ÀfZ WX`a, BÀfdÕXE þø SXe WX` dI B³WXZa

¸fþfc°f f³ff¹ff þfE ÕXZdI ³f ¹fWX I f¸f Àf·fe I e ÀfWX·ffd¦f°ff AüSX ÀfWX¹fû¦f IZ

df³ff ³fWXea WXû ÀfI °ff WX`, BÀf dQVff ¸fZa SXfª¹f , Àf¸ffþ dVfÃfI ûa AüSX ÀIc ÕX ´fifa²f³f

Àfd¸fd°f AfdQ I û d¸fÕXI SX A´f³ff ¹fû¦fQf³f QZ³ff WXû¦ffÜ I ûNXfSXe I ¸feVf³f õfSXf

ÀffNX IZ QVfI ¸fZa WXe Àf¸ff³f dVfÃff ´fi¯ffÕXe I e UI fÕX°f I e ¦f¹fe ±fe Ü ¸fþfc°f

ÀffUÊþd³fI dVfÃff ½¹fUÀ±ff WX¸fZa CXÀf Àf´f³fZ IZ AüSX I SXef ÕXf ÀfI °fe WX`Ü

A´fi`»f 2016 35

¸fbQÐQf

¢¹ff UfÀ°fU ¸fZa dI Àff³fûa I e

Af¹f Qû¦fb³fe Wû þfE¦fe?

³fSZaQi QZUfa¦f³f

IZ aQie¹f fþMX 2q16-17 IÈ d¿f AüSX dI Àff³fûa IZ dUI fÀf I û Àf¸fd´fÊ°f fþMX

I WXf þf SXWXf WX`Ü fþMX IZ ´fifU²ff³fûa IZ Af²ffSX ´fSX QfUf dI ¹ff ¦f¹ff WX` dI

A¦fÕXZ ´ffa¨f U¿fûÊa IZ QüSXf³f dI Àff³fûa I e Af¹fb ¸fZa Qû¦fb³fe fPÞXû°fSXe WXû ÀfIZ ¦fe

ÕXZdI ³f ÀfUfÕX ¹fWX WX` dI Af¹f fPÞX ·fe þfE °fû ¢¹ff IÈ d¿f R f¹fQZ I f ÀfüQf

WXû¦fe? IÈ d¿f AüSX dI Àff³fûa IZ dÕXE dI E ¦fE fþMX ´fiÀ°ffU ¢¹ff IÈ d¿f ÕXf¦f°f

¸fZa I ¸fe I SX ÀfIZ a¦fZ? ¸ff³fÀfc³f ´fSX d³f·fÊSX dI Àff³fûa IZ dÕXE ÀfSXI fSX ³fZ ¢¹ff

NXûÀf ´fiÀ°ffU dI E WX`a? dÀfa¨ffBÊ IZ dÕXE ÀfSXI fSX I e AûSX ÀfZ dI ¹ff ¦f¹ff 17

WXþfSX I SXûOÞX ø ´fE I f ´fifU²ff³f ´f¹fÊf~ I WXf þf ÀfI °ff WX`? ¢¹ff UfI BÊ

Àfb²fSXZ¦fe dI Àff³fûa I e QVff? ¢¹ff dI Àff³fûa I e Àfa°ff³fZa IÈ d¿f I e fþf¹f A³¹f

I f¹fÊ °fû ³fWXea °fÕXfVfZa¦fe? QZVf IZ 19 ÕXfJ 78 WXþfSX I SXûOÞX ø ´fE IZ fþMX

¸fZa ÀfZ QZVf IZ 75 ´fid°fVf°f dI Àff³fûa IZ dÕXE dI Àff³f I »¹ff¯f I û¿f IZ ø ´f ¸fZa

ÀfSXI fSX ³fZ 35,984 I SXûOÞX ø ´fE ´fiÀ°ffdU°f dI E WX`a þû Ib ÕX fþMX I f

1.82 ´fid°fVf°f WX`Ü QcÀfSXe AûSX 2.5 ´fid°fVf°f ³füI SXVffWXûa IZ dÕXE 1 ÕXfJ

1q WXþfSX I SXûOÞX ø ´fE I f ·ffSX ÀfSXI fSX UWX³f I SXZ¦feÜ BÀf ´fiI fSX 75

´fid°fVf°f IZ dWXÀÀfZ ¸fZa 2 ´fid°fVf°f ÀfZ I ¸f AüSX 2.5 ´fid°fVf°f IZ dWXÀÀfZ ¸fZa 5.56

´fid°fVf°f fþMX I f dWXÀÀff Af¹ff WX`Ü EZÀfZ fþMX IZ ÀfWXfSXZ ÀfSXI fSX ³fZ Af¦ff¸fe

´ffa¨f U¿fûÊa ¸fZa dI Àff³fûa I e Af¹f Qû¦fb³fe I SX³fZ UfWXUfWXe ÕXcMX³fZ I e I ûdVfVf I e

WX`Ü fþMX ¸fZa dI Àff³fûa I û 9 ÕXfJ I SXûOÞX I f F ¯f QZ³fZ AüSX CXÀf ´fSX ¹ffþ

A³fbQf³f 15,qqq I SXûOÞX ø ´fE ´fiÀ°ffdU°f WX` þfdI ÀfSXI fSX ³fZ d³f²fÊfdSX°f

Àf¸f¹f ¸fZa F ¯f ¨fbI °ff I SX³fZ ´fSX 3 ´fid°fVf°f ¹ffþ I e LcMX I e §fû¿f¯ff I e WXbBÊ

WX` ¹ff³fe ¹fWX SXfdVf 27,qqq I SXûOÞX ø ´fE WXû³fe ¨ffdWXEÜ d³f²fÊfdSX°f ¹ffþ QSX

7 ´fid°fVf°f IZ A³fbÀffSX Ib ÕX F ¯f SXfdVf I f ¹ffþ 63,qqq I SXûOÞX ø ´fE

WXû°ff WX` dþÀf¸fZa ÀfZ A³fbQf³f 15,qqq I SXûOÞX ø ´fE I ¸f I SX³fZ ´fSX ·fe ÀfSXI fSX

dI Àff³fûa ÀfZ 48,qqq I SXûOÞX ø ´fE ¹ffþ IZ ø ´f ¸fZa UÀfcÕX I SXZ¦feÜ ÀfSXI fSX

³fZ dI Àff³fûa I e Af¹f Qû¦fb³fe I SX³fZ I e AUd²f 2q22 °fI °f¹f I e WX` ¹ff³fe

¸fc»¹f UÈdð IZ I fSX¯f dI Àff³fûa I e Af¹f ¹ff °fû ÀU°f: WXe Qû¦fb³fe WXû þfE¦fe

¹ff BÀf ÀfSXI fSX I e AUd²f 2q19 °fI ´fcSXe WXû þfE¦feÜ Af¹f Qû¦fb³fe I SX³fZ

I e d³f²fÊfdSX°f AUd²f 2q19 °fI ³fWXea SXJ³fZ IZ I fSX¯f ÀfZ ´fi°fe°f WXû°ff WX` dI

dUä f`aI õfSXf 2qq1 ¸fZa þfSXe dUä dUI fÀf ÀfaIZ °fI ûa ´fSX Af²ffdSX°f ÀfI ÕX

SXfáie¹f CX°´ffQ ¸fZa IÈ d¿f ÃfZ{ I f ¹fû¦fQf³f §fMXf I SX 2q2q °fI 6 ´fid°fVf°f ´fSX

dÀ±fSX I SX³fZ I f ÀfSXI fSX I f ÕXùf WX` dþÀfZ ´fcSXf I SX³fZ IZ dÕXE ³¹fc³f°f¸f

Àf¸f±fʳf ¸fc»¹fûa ¸fZa fPÞXûØfSXe ³fWXea I e þf ÀfI °feÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


ªff»fÀffªfe

´feIZ d°f½ffSe f³ff¸f d½fªf¹f ¸ff»¹ff

Àfb. OZÀI

¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZY ¸ffdÕXIY ´feIZY d°fUfSXe ¹ffd³f

´fifû²f IbY¸ffSX d°fUfSXe IYû Àff°f ÀffÕX IYf A´f³ff

Af¹fIYSX dSXMX³fÊ QfdJÕX ³fWXea IYSX³fZ IZY dÕXE dQne IYe

EIY AQfÕX°f ³fZ ¨ffSX ÀffÕX IZY IYfSXfUfÀf IYe Àfþf

Àfb³ffBÊ WX`Ü AQfÕX°f ³fZ BÀfZ Afd±fÊIY A´fSXf²f f°ff°fZ

WXbE IYWXf dIY ¹fWX IYSX ¨fûSXe AüSX IYfÕXZ ²f³f IZY Qf¹fSXZ

¸fZa Af°ff WX`Ü

Ad°fdSXöY ¸fb£¹f ¸fZMÑû´fûdÕXMX³f ¸fdþÀMÑZMX QZUZaQi

IbY¸ffSX Vf¸fÊf ³fZ Qû¿fe ´fifû²f IbY¸ffSX d°fUfSXe IYû I`YQ IYe

Àfþf IZY Àff±f WXe CX³f ´fSX 13 ÕXfJ ÷YX´f¹fZ IYf þb¸fÊf³ff

·fe dIY¹ff WX`Ü AQfÕX°f ³fZ IYûMXÊ ¸fZa ¸füþcQ d°fUfSXe IYû

Àfþf IYfMX³fZ IZY dÕXE CX³WXZa dWXSXfÀf°f ¸fZa ÕXZ dÕX¹ffÜ

d°fUfSXe ¸fWXbAf ¸fedOX¹ff IZY d³fQZVfIY WX`aÜ AQfÕX°f ³fZ

Àff¸ffdþIY EUa Afd±fÊIY A´fSXf²fûa ´fSX ¸fbIYQ¸ff AüSX

QaOX ´fSX dUd²f Af¹fû¦f IYe 47 Uea dSX´fûMXÊ IYf CXnZJ

dIY¹ffÜ CXÀf¸fZa IYSX ¨fûSXe IZY A´fSXf²f IZY ´fWXÕXbAûa ´fSX

¨f¨fÊf IYe ¦fBÊ WX` AüSX BÀfZ ½WXfBMX IYfgÕXSX A´fSXf²f

f°ff¹ff ¦f¹ff WX`Ü

AQfÕX°f ³fZ IYWXf, ¹fWX IYWXf þf°ff WX` dIY IYSX

¨fûSXe þ`ÀfZ ¸ff¸fÕXûa ¸fZa ´fedOÞX°f SXfª¹f WXû°ff WX` AüSX

A´fSXf²fe IZY IYf¸f IYSX³fZ IYf °fSXeIYf ²fûJf²fOÞXe IYf WX`,

³f dIY fÕX IYf, AüSX BÀf °fSXWX IZY A´fSXf²f IYf IÈY°¹f

þf³ffcÓfIYSX dIY¹ff þf°ff WX`Ü

d°fUfSXe IYû LWX dVfIYf¹f°f UfÕXZ ¸ff¸fÕXûa ¸fZa ¨ffSX

ÀffÕX IYf Àff²ffSX¯f IYfSXfUfÀf AüSX Qû ÕXfJ SX´f¹fZ IZY

þb¸fÊf³fZ IYe Àfþf Àfb³ffBÊ ¦fBÊ þfdIY EIY dVfIYf¹f°f IZY

Àfafa²f ¸fZa CX³WXZa Qû ÀffÕX IZY IYfSXfUfÀf AüSX EIY ÕXfJ

÷Y´f¹fZ IZY þb¸fÊf³fZ IYe Àfþf Àfb³ffBÊ ¦fBÊÜ

I BÊ °fSXWX IZ §f´fÕXûa, §fûMXfÕXûa, Ri fOX AüSX

Ad³f¹fd¸f°f°ffAûa IZ AfSXû´fe ¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZ

¸ffdÕXI ´feIZ d°fUfSXe IZ dR SX ÀfZ d¦fSXµ°ffSX WXû³fZ I e

Àfc¨f³ff Af SXWXe WX`. Àfc{ûa IZ ¸fb°ffdfI ´feIZ d°fUfSXe

I û ÀfefeAfBÊ I e MXe¸f ³fZ dQ»»fe IZ ´fdMX¹ffÕXf

WXfD XÀf I ûMXÊ IZ ffWXSX ´fI OÞXf. QSXAÀfÕX d°fUfSXe

Aa°fdSX¸f þ¸ff³f°f IZ dÕXE ´fdMX¹ffÕXf WXfCXÀf I ûMXÊ þf

SXWXZ ±ff. CXÀfe QüSXf³f ÀfefeAfBÊ I e MXe¸f ³fZ CX³fI û §fZSX

I SX d¦fSXµ°ffSX I SX dÕX¹ff. CX³WXZa d°fWXfOÞX þZÕX ·fZþ dQ¹ff

¦f¹ff WX`.

´feIZ d°fUfSXe IZ I BÊ ´fdSXþ³f ·fcd¸f¦f°f f°ffE þf°fZ WX`a.

B³fI e ·fe °fÕXfVf ÀfefeAfBÊ I e MXe¸f I SX SXWXe WX`.

¸ff³ff þf SXWXf WX` dI d°fUfSXe I e dQUfÕXe d°fWXfOÞX þZÕX

¸fZa WXe I MXZ¦fe. B³f dQ³fûa d°fWXfOÞX ¸fZa QZVf IZ I BÊ ¸fedOX¹ff

¸ffdÕXI faQ WX`a. ÀfWXfSXf ¸fedOX¹ff IZ ¸ffdÕXI Àfbfi°f

SXf¹f ÀfZ ÕXZI SX ¸fWXbAf IZ ´feIZ d°fUfSXe AüSX EÀf1 IZ

QedÃf°f °fI ¹fWXfa I` Q WX`a.

¸fedOX¹ff IZY dUþ¹f ¸ff»¹ff IZY øY´f ¸fZa IbY¨fd¨fÊ°f

¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZY ¸ffdÕXIY ´feIZY d°fUfSXe IZY Àff±f

´fiU°fʳf d³fQZVffÕX¹f (BÊOXe ¹ffd³f B³fRYûÀf¸fZÊaMX

OXf¹fSXZ¢MXûSXZMX) ³fZ Àf£°fe VfbøY IYSX Qe WX`Ü IYBÊ f`aIYûa ÀfZ

RYþeÊ IaY´fd³f¹fûa IZY dÕXE WXþfSXûa IYSXûOÞX ÷Y´f¹fZ IYþÊ

ÕXZIYSX ¸füþ IYSX³fZ UfÕXZ ´feIZY d°fUfSXe BÀfe Àff IYfaOX

¸fZa d°fWXfOÞX þZÕX IYe ¹ff{f IYSX ¨fbIZY WX`aÜ Af BÊOXe ³fZ

³fûEOXf dÀ±f°f ¸fWXbAf ¨fü³fÕX IYe ´f`SXZaMX IaY´f³fe ÀfZa¨fbSXe

IY¸¹fbd³fIZYVf³f IYe 112 IYSXûOÞX ÷Y´f¹fZ IYe Àfa´fdØf f`aIY

IYþÊ ³f ¨fbIYf³fZ IZY ¨fÕX°fZ AMX`¨f IYSX³fZ IYf AfQZVf

dQ¹ff WX`aÜ

ÀfZa¨fbSXe IY¸¹fbd³fIZYVf³f IZY dJÕXfRY ²fûJf²fOÞXe,

¨ffSX ÀfüfeÀfe, ¸f³fe ÕXfgdOÑa¦f Àf¸fZ°f IYBÊ °fSXWX IZY IZYÀfûa

IYe þfa¨f ¨fÕX SXWXe WX`Ü ¸fZÀfÀfÊ ÀfZa¨fbSXe IY¸¹fbd³fIZYVf³f

³ff¸f IYe BÀf RY¸fÊ ³fZ 2008 ¸fZa ·fûþ´fbSXe Àf¸ff¨ffSX

¨f`³fÕX ¸fWXbAf ³¹fcþ IYe Vfb÷YAf°f IYe ±feÜ RY¸fÊ IZY

dJÕXfRY QþÊ ÀfefeAfBÊ IYe ERYAfBÊAfSX IZY ffQ BÀf

IaY´f³fe IZY dJÕXfRY þfa¨f ¨fÕX SXWXe ±feÜ 2012 ¸fZa

BadOX¹f³f AûUSXÀfeþ f`aIY õfSXf dQE ¦fE ÕXû³f ¸fZa

RYþeÊUfOÞXf IYSX³fZ IZY ffQ BÀfIYe dVfIYf¹f°f IYe ¦fBÊ

±fe.

´feE¸fEÕXE (´fieUZaVf³f AfgRY ¸f³fe ÕXfgdOÑa¦f E¢MX)

IYe dIiYd¸f³fÕX ÀfZ¢Vf³f IZY °fWX°f IaY´f³fe IZY ´fi¸fûMXSX

´feIZY d°fUfSXe AüSX CX³fIZY ´fdSXUfSX IZY ÀfQÀ¹fûa IYe

Àfa´fdØf dþ³f¸fZa ³fûEOXf dÀ±f°f dRY»¸f dÀfMXe ¸fZa 52

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 36

A´fi`»f 2016


ªff»fÀffªfe

IYSXûOÞX IYf EIY ´ÕXfgMX, ¸fbafBÊ IZY JfSX ¸fZa Qû µÕX`MX, °fd¸fÕX³ffOXb U dQne ¸fZa AÕX¦f AÕX¦f

Àfa´fdØf¹fûa IYû AMX`¨f dIY¹ffÜ dUþ¹f ¸ff»¹ff IZY QZVf ÀfZ ·ff¦f þf³fZ ¹ff ·f¦ff dQE þf³fZ IYe §fMX³ff

IZY ffQ Af f`aIY IYf ÕXû³f ³f AQf IYSX³fZUfÕXûa ´fSX BÊOXe (´fiU°fʳf d³fQZVffÕX¹f) ³fZ Àf£°f

IYfSXÊUfBÊ IYSX³fe VfbøY IYSX Qe WX`. ¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZY ´fi¸fûMXSX ´fe.IZY. d°fUfSXe ´fSX Af ´fiU°fʳf

d³fQZVffÕX¹f BÊOXe IYf dVfIaYþf IYÀf°ff ³fþSX Af SXWXf WX`Ü 14 SXfáÑe¹f f`aIYûa IYû ASXfûa ÷Y´f¹fZ

IYf ¨fc³ff ÕX¦ff³fZ UfÕXZ d°fUfSXe ´fSX AfSXû´f WX` dIY ¨f`³fÕX IZY ÀMXcdOX¹fû f³ff³fZ IZY ³ff¸f ´fSX RYþeÊ

°fSXeIZY ÀfZ ´ffa¨f IaY´fd³f¹ffa f³ffIYSX AÕX¦f-AÕX¦f f`aIYûa ÀfZ ÕXû³f ÕXZIYSX ASXfûa ÷Y´f¹fZ IYf ¨fc³ff

ÕX¦ff¹ffÜ d°fUfSXe IZY dJÕXfRY BÊOXe AüSX ÀfefeAfBÊ IZY AfÕXfUf Af¹fIYSX dU·ff¦f IYe ·fe

þfa¨f ¨fÕX SXWXe WX`Ü Àfc{ûa IZY ¸fb°ffdfIY þe ³¹fcþ AüSX Afþ °fIY IZY f¦fÕX ¸fZa ÀMXcdOX¹fû IYe

JfÕXe ´fOÞXe þ¸fe³f ´fSX ¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZY ¸ffdÕXIY ´feIZY d°fUfSXe ³fZ ÀMXcdOX¹fû °fû ³fWXea f³ff¹ff,

ÕXZdIY³f B¸ffSX°fZa þøYSX JOÞXe IYSX QeÜ f°ff¹ff þf°ff WX` ´fWXba¨f UfÕXZ d°fUfSXe ³fZ f`aIY

Ad²fIYfdSX¹fûa ÀfZ ÀffaNX¦ffaNX IYSX df³ff ¸füIZY IYf ¸fbAf¹f³ff dIY¹fZ ÕXû³f ÕXZ dÕX¹ffÜ dþÀfIZY

¨fÕX°fZ f`aIY ·fe A´f³fZ IYþÊZ IYe UÀfcÕXe IYû ÕXZIYSX CXÀfIZY dJÕXfRY IYûBÊ IYSXUfBÊ ³fWXea IYSX

ÀfIZYܦfüSX°fÕXf WX` dIY d°fUfSXe ³fZ f`aIYûa ÀfZ ÕXû³f ÕXZ³fZ IZY dÕXE 150 ´fZþ UfÕXe þû ´fiûþZ¢MX

dSX´fûMXÊ EÀffeAfBÊ IYf´Àf ÀfZ °f`¹ffSX IYSXfBÊ, CXÀf¸fZa dÕXJf 101-59 IYSXûOÞX VfZ¹fSX ¸ffIYÊZMX ÀfZ

ÕXf¹fZa¦fZa AüSX ffIYe IYf f`ÕXZaÀf 203-18 IYSXûOÞX ÷Y´f¹fZ °fe³f A³¹f f`aIYûa ÀfZ RYfB³fZaÀf IYSXf¹fZa¦fZÜ

B³f f`aIYûa ¸fZa ´feE³ffe, f`aIY AfgRY fOÞXüQf AüSX ¹fcd³f¹f³f f`aIY AfgRY BadOX¹ff Vffd¸fÕX WX`aÜ

EÀffeAfBÊ IYf´Àf IYe dSX´fûMXÊ ¸fZa dOXþMXÕX ÀMXcdOX¹fû IYe þ¦fWX IYf dþIiY ³fWXea WX`, ÕXZdIY³f BÀf

þ¦fWX IZY ³ff¸f ´fSX 300 IYSXûOÞX ÷Y´f¹fZ IYf f`aIY ÀfZ IYþÊ ¸fWXbAf IZY ¸ffdÕXIY ´fe. IZY d°fUfSXe

³fZ ÕXZ dÕX¹ffÜ ¹fWXe WXfÕX ´feE³ffe IYf WXbAfÜ dRYÕXWXfÕX BÀf ¸ff¸fÕXZ IYe þfh¨f IYSX SXWXe

EþZadÀf¹fûa IYf IYWX³ff WX` dIY IYSXûOÞXûa IYf ÕXû³f QZ³fZ ÀfZ ´fWXÕXZ dIYÀfe ·fe f`aIY IZY RYe»OX ARYÀfSX

³fZ ¸fWXbAf ¨f`³fÕX IZY ³fûEOXf IYf¹fÊfÕX¹f þf³fZ IYe þ÷YSX°f ·fe ³fWXea Àf¸fÓfeÜ B³f dQ³fûa A´f³fZ

Afa¦f³f ¸fZa EIY dUþ¹f ¸ff»¹ff IZY AU°fSX¯f ÀfZ fZ¨f`³f WX`Ü U`ÀfZ ¹fWX ´fWXÕXe §fMX³ff ´fiIYfVf ¸fZa

AfBÊ WX`, A³fZIY A·fe Aa²fIYfSX ¸fZa dL´fZ WX`aÜ ¨f¨fÊf IYf ffþfSX ¦f¸fÊ WX` dIY ¢¹ff VfSXff

IYfSXûffSXe dUþ¹f ¸ff»¹ff IYe °fSXWX ¹fWX ¨f`³fÕX IYfSXûffSXe ¸ff»¹ff ·fe IYf³fc³f IYû NXZa¦ff dQJf

dUQZVf ·ff¦f þfE¦ff ¹ff DY´fSXe IÈY´ff ÀfZ ´ffIY ÀffRY f¨f þfE¦ff?Àfc{ûa IZY ¸fb°ffdfIY IY·fe

BadOX¹ff MXeUe IZY ¸ffdÕXIY SXþ°f Vf¸fÊf IZY JfÀf SXWXZ ´fe IZY d°fUfSXe ³fZ SXþ°f Vf¸fÊf ÀfZ AÕX¦f WXû

þf³fZ IZY ffQ ³fûEOXf IYe dRY»¸f dÀfMXe ¸fZa AÕX¦f-AÕX¦f MXeUe ÕXfa¨f IYSX³fZ IZY ³ff¸f ´fSX 14

SXfáÑe¹f f`aIYûa IYû ASXfûa ÷Y´f¹fZ IYf ¨fc³ff IYþÊ ÕXZIYSX ÕX¦ff¹ffÜ d¸fÀffÕX IZY °füSX ´fSX ¸fWXbAf MXeUe

IYe IaY´f³fe ÀfZa¨fbSXe IYf¸¹fbd³fIZYVf³f ±feÜ BÀfe IaY´f³fe IYû ÕXfa¨f IYSX³fZ IZY dÕXE 760 IYSXûOÞX

÷Y´f¹fZ dÕXE ¦fEÜ BÀfe °fSXWX EdOXdMXa¦f IZY dÕXE d°fUfSXe ³fZ d´f¢Vf³f dUþ³f IaY´f³fe f³ffBÊÜ BÀfIZY

dÕXE f`aIYûa ÀfZ 195 IYSXûOÞX EZaNX dÕXEÜ B°f³ff WXe ³fWXea ¸fWXbAf IZY EIY AüSX ¨f`³fÕX IZY dÕXE

234 IYSXûOÞX IYe MXû´fe f`aIYûa IYû ´fWX³ffBÊÜ f°ff¹ff þf°ff WX` dIY d°fUfSXe ³fZ ´fiûþZ¢MX IYe RYþeÊ

dSX´fûMXÊ f³ffIYSX ³fûEOXf AüSX IYûÕXIYf°ff ¸fZa QZVf IYf ÀffÀfZ Af²fbd³fIY dOXþMXÕX ÀMXcdOX¹fû

f³ff³fZ IYe ´fiûþZ¢MX dSX´fûMXÊ °f`¹ffSX IYe AüSX ÀMXZMX f`aIY ÀfZ ÕXZIYSX ´faþff ³fZVf³fÕX f`aIY °fIY IZY

Ad²fIYfdSX¹fûa IYû dJÕXf-d´fÕXf IYSX 304-77 IYSXûOÞX ÷Y´f¹fZ UÀfcÕX dÕXEÜ

A´fi`»f 2016 37

ÀfbJ-QbJ

ÀfSXI fSXe f`aIZ a BÀf Àf¸f¹f E³f´feE I û ÕXZI SX ´fSXZVff³f WX`aÜ dSXþUÊ f`aI

·fe BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa ffSX-ffSX d¨fa°ff þfdWXSX I SX ¨fbI f WX`Ü dUØf¸fa{fÕX¹f

BÀf Àf¸f¹f ÀfZ d³f´fMX³fZ IZ dÕXE CX´ff¹f Àfû¨f SXWXf WX`Ü ÕXZdI ³f AfdJSX ¹fZ

E³f´feE WX` ¢¹ff? QSXAÀfÕX f`adIa ¦f dÀfÀMX¸f þf dI Àfe I þÊ IZ

¹ffþ I û 30 dQ³f IZ AaQSX ·fb¦f°ff³f ³fWXea dI ¹ff þf°ff WX` °fû f`IZ a CXÀfZ

³ffg³f-´fSXR fgd¸fÊa¦f AÀfZMXÐÀf ¸ff³f ÕXZ°fe WX`aÜ ÕXZdI ³f ¹fZ ´f`Àff WXû°ff dI ÀfI f

WX`? ¹fZ SXI ¸f WXû°fe WX` CX³f I SXQf°ffAûa I e þû A´f³fe ¦ffPÞXe I ¸ffBÊ I f

dWXÀÀff QZVf IZ Jþf³fZ ¸fZa þ¸ff I SX°fZ WX`aÜ ÕXZdI ³f dÀfR Ê f`aI ûa ÀfZ I þÊ

ÕXZI SX WXe ³fWXea AüSX ·fe I BÊ dfþ³fZÀf¸f`³f WX`a þû ¹ff °fû dUØfe¹f ÀfaÀ±ff³fûa

ÀfZ ¹ff dR SX þ³f°ff I û ²fûJZ ¸fZa SXJI SX CX³fI f ´f`Àff Jf þf°fZ WX`aÜ dR SX

´fedOÞX°f ¹ff °fû I ûMXÊ IZ ¨fæ SX ÕX¦ff°fZ WX`a ¹ff dR SX ¸f³f ¸fÀfûÀf I SX SXWX

þf°fZ WX`aÜ

AIZ ÕXZ dUþ¹f ¸ff»¹ff IZ dJÕXfR WXe ÀfSXI fSXe f`aI ûa ³fZ Àfb´fie¸fI ûMXÊ

¸fZa dVfI f¹f°f I e WX` UWX CX³fI f ´f`Àff QffE f`NXZa WX`aÜ dUþ¹f ¸ff»¹ff IZ

D ´fSX 7,800 I SXûOÞX I f ÷ ´fE I f I þÊ WX`Ü ÕXZdI ³f CX³fI e Ia ´f³fe

dIa ¦fdR VfSX IZ I ¸f¨fÊfSXe Qf³fZ-Qf³fZ I û ¸fûWX°ffþ WX`aÜ ÕXZdI ³f A¹¹ffVfe

AüSX Vff³fû-VfüI °f IZ dÕXE ¸fVfWXcSX ¸ff»¹ff A´f³fZ þ³¸fdQ³f I e ´ffMXeÊ

¸fZa I SXûOÞXû ÷ ´fE J¨fÊ I SX dQEÜ BÀfIZ ffQ QcÀfSXZ ³fafSX ´fSX Af°fZ WX`a

ÀfWXfSXf BadOX¹ff ´fdSXUfSX IZ ¸ffdÕXI Àfbfi°fû SXf¹f ÀfWXfSXfÜ d¨fMXRa OX ÀfZ

dfþ³fZÀf I e Vfb÷ Af°f I SX³fZ UfÕXZ Àfbfi°fû SXf¹f þ³f°ff I e ¦ffPÞXe I ¸ffBÊ

Qff SXJe WX`Ü dþÀfIZ dÕXE Uû dQne I e d°fWXfOÞX þZÕX ¸fZa faQ WX`aÜ

Àfb´fie¸fI ûMXÊ ³fZ CX³fI e þ¸ff³f°f IZ dÕXE 10 WXþfSX I SXûOÞX ÷ ´fE þ¸ff

I SX³fZ I e Vf°fÊ SXJe WX`Ü ÀfZfe I f ¸ff³f³ff WX` dI ÀfWXfSXf ´fSX 24 WXþfSX

I SXûOÞX ÷ ´fE I e QZ³fQfSXe WX`Ü Àfbfi°fû SXf¹f ³fZ R fB³fZaÀf, WXûMXÕX, ¸fedOX¹ff,

dSX¹fÕX BÀMXZMX I e Ia ´fd³f¹ffa f³ff SXJe WX`aÜ CX³fIZ ´ffÀf WXþfSXûa I SXûOÞX

I e ¨fÕX-A¨fÕX Àfa´fdØf WX`Ü ÕXaQ³f AüSX ³¹fc¹ffI Ê þ`ÀfZ VfWXSXûa ¸fZa CX³fI û

WXûMXÕX WX`Ü ÕXZdI ³f þ³f°ff IZ ´f`ÀfZ I û Uf´fÀf I SX³fZ IZ ³ff¸f ´fSX UWX

SXûþ ³fE fWXf³fZ f³ff SXWXZ WX`aÜ Àfbfi°fû SXf¹f ·fe A´f³fZ Vff³f-VfüI °f IZ

dÕXE þf°fZ WX`aÜ

´f»ÀfÊ Àf¸fcWX IZ ¸ffdÕXI d³f¸fÊÕX dÀfaWX ·fa¦fc I f ·fe I f¸f d¨fMXRa OX ÀfZ

Vfbø WXbAf ±ffÜ Afþ CX³fIZ ´ffÀf WXþfSXûa I SXûOÞX I e Àfa´fdØf WX`Ü

WXfÕXfadI CX³fI û ·fe þZÕX ·fZþ dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü ÕXZdI ³f þ³f°ff I e ¦ffPÞXe

I ¸ffBÊ I f ´f`Àff Uf´fÀf I f d¸fÕXZ¦ff BÀfIZ ffSXZ ¸fZa Ib L ³fWXea I WXf þf

ÀfI °ff WX`Ü ÀfZfe ÀfZ df³ff Bþfþ°f dÕXE d³f¸fÊÕX dÀfaWX ³fZ dSX¹fÕX BÀMXZMX

¸fZa ´f`Àff ÕX¦ff³fZ IZ dÕXE ´fûaþe ÀI e¸f IZ þdSXE 5 I SXûOÞX d³fUZVfI ûa

ÕXcMXfÜ CX³fÀfZ 45 WXþfSX I SXûOÞX ÷ ´fE BI f I SX dÕXEÜ BÀf QüÕX°f I û

ÕXZI SX UWX AfÀMÑZdÕX¹ff ¸fZa I fSXûffSX I SX³fZ ÕX¦fZÜ d¨fMXRa OX Ia ´f³fe

VffSXQf IZ §fûMXfÕXZ ³fZ °fû I BÊ SXfþ³fZ°ffAûa I e ³feaQ CXOÞXf SXJe WX`Ü BÀf¸fZa

I SXef 2,460 I SXûOÞX WXbAf WX`Ü BÀf Ia ´f³fe IZ ¨fZ¹fSX¸f`³f ÀfbQe~ ÀfZ³f

I û d¦fSXµ°ffSX I SX þZÕX ·fZþ dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü BÀf §fûMXfÕXZ ¸fZa VffSXQf ¦fib´f

I e 3 ÀI e¸fûa IZ þdSXE WXZSXfSXRZ SXe I e ¦fBÊ WX`Ü ¹fZ JbÕXfÀff Àf¸fcWX I e

Àf¸fSXe dSX´fûMXÊ ÀfZ WXbAf WX`Ü BÀf¸fZa 80 R eÀfQ d³fUZVfI ûa I û Afþ°fI

´f`Àff Uf´fÀf ³fWXea dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü ¸fWXbAf ´fifBUZMX dÕXd¸fMXZOX IZ ¸ffdÕXI

´feIZ d°fUfSXe I e I WXf³fe ·fe EZÀfZ WXe Ib L WX`Ü f`aI û I û ²fûJZ ¸fZa

SXJI SX d°fUfSXe ³fZ 1500 I SXûOÞX ÷ ´fE I f I þÊ ÕXZ dÕX¹ffÜ f`aI ûa I e

dVfI f¹f°f IZ ffQ CX³fI û þZÕX ·fZþ dQ¹ff ¦f¹ffÜ ´feIZ d°fUfSXe ´fSX

Af¹fI SX ¨fûSXe AüSX ¸f³fe ÕXfgd³OÑa¦f þ`ÀfZ ¸ff¸fÕXZ ·fe ¨fÕX SXWXZ WX`aÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


dW¸ff¨f»f ´fiQZVf

´fifBÊO AfgR Ib »»fc

¸ff³fU þeU³f ´fS ÕûI

Àfa¦fe°f I f ´fi·ffU

³feVff I Mû¨f

ÕXûI Àfa¦fe°f ÀfaÀffSX ¸fZa ¸ff³fU Àf·¹f°ff IZ

dUI fÀf AüSX dU³ffVf I f AfBʳff ¸ff³ff þf°ff WX`Ü

AfdQI fÕX ÀfZ ¸f³fb¿¹f ÕXûI Àfa¦fe°f IZ ¸ff²¹f¸f ÀfZ

WXe A´f³fZ SXWX³f.ÀfWX³f U AfÀf.´ffÀf IZ ÃfZ{ûa IZ

dUI fÀf U §fMX³fZ UfÕXe A³¹f §fMX³ffAûa I û ÕXûI

¦fe°fûa, ÕXûI ³fÈ°¹fûa, ÀUfa¦fû õfSXf EI À±ff³f ÀfZ QcÀfSXZ

À±ff³f °fI ´fWXba¨ff°ff SXWXf WX`Ü U°fʸff³f ¸fZa

Af²fbd³fI °ff I e A³²fe QüOÞX ¸fZa ·fe ÕXûI Àfa¦fe°f

A´f³fe dUVfZ¿f ´fWX¨ff³f f³ffE WXbE WX`, ·fÕXZ WXe Ib L

ÕXû¦fûa ³fZ ÕXûI Àfa¦fe°f I û °fûOÞX ¸fSXûOÞX I SX I BÊ

´fi¹fû¦f dI E WX`Ü WXSX ÃfZ{ I f ÕXûI Àfa¦fe°f UWXfa SXWX

SXWXZ ÕXû¦fûa IZ SXWX³f.ÀfWX³f U ÀfaÀIÈ d°f I û QVfÊf°fZ WX`

AüSX Àfafad²f°f ÃfZ{ûa IZ dUI fÀf U Àf¸ffþ ¸fZa §fdMX°f

§fMX³ffAûa I û EI þ¦fWX ÀfZ QcÀfSXe þ¦fWX °fI

´fWXba¨ff³fZ ¸fZa ·fe I OÞXe I f I f¸f I SX°ff WX`Ü

WX¸ffSXZ A³fZI ²ffd¸fÊI ¦fia±f ÕXûI Àfa¦fe°f ÀfZ

´fi·ffdU°f ´fi°fe°f WXû°fZ WX`a °f±ff ÕXûI ·ff¿ff SX¨fZ ¦fE WX`aÜ

F d¿f¹fûa.¸fbd³f¹fûa IZ ðfSXf ¸f³{ûa I û ·fe ÀUSX.ÕX¹f

AüSX °ffÕX IZ Àff¸fþÀ¹f ÀfZ WXe ÕXû¦fûa °fI ´fWXba¨ff¹ff

WX`Ü ²feSXZ.²feSXZ ¸ff³fU ³fZ dÕXJ³fZ AüSX ´fPÞX³fZ I e Vf`ÕXe

BÊþfQ I SX B³WXZa dÕXd´ffð I SX ¦fi³±fûa ¸fZa CXIZ SXf Ü

·ffSX°f dUä ¸fZa I BÊ ²f¸fûÊa, ·ff¿ffAûa AüSX

ÀfaÀIÈ d°f¹fûa I f QZVf WX`, ¹fWXfa WXSX ´fifa°f I e A´f³fe

dUdVfá fûÕXe ·ff¿ff EUa ÀfaÀIÈ d°f WX`Ü ÕXûI Àfa¦fe°f,

²f¸fÊ EUa þfd°f IZ ·fZQ ÀfZ Af¹ff þ³f Àff¸ff³¹f I û

½¹ff´fI ´fdSX´fZùf ¸fZa þûOÞX³fZ I e dU²ff ·fe WX`Ü

dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf ·ffSX°f IZ CXØfSXe ÃfZ{ ¸fZa CXØfSXfaJaOX,

WXdSX¹ff¯ff, ´faþff AüSX þ¸¸fc I V¸feSX SXfª¹fûa IZ

Àff±f.Àff±f d°ff°f ÀfZ ÀfMXZ dWX¸ffÕX¹f I e ¦fûQ ¸fZa

fÀff EI Ad°f Àfb³QSX EUa SX¸f¯fe¹f ´fiQZVf WX`Ü ¹fWXfa

I f ÕXûI Àfa¦fe°f EUa ÀfaÀIÈ d°f ·fe dUdU²f°ff ¸fZa

EI °ff I f ´fi°feI WX`Ü ¹fWXfa IZ ÕXûI Àfa¦fe°f ¸fZa þWXfa

CXØfSXfaJaOX, WXdSX¹ff¯ff, ´faþff, þ¸¸fc I V¸feSX °f±ff

d°ff°f IZ Àff±f ÕX¦f°fZ ÃfZ{ûa ¸fZa B³f SXfª¹fûa I e

ÀfaÀIÈ d°f I f ´fi·ffU QZJ³fZ I û d¸fÕX°ff WX`, UWXea

dWX¸ff¨fÕX IZ A³¹f ÃfZ{ûa ¸fZa ÕXûI . Àfa¦fe°f ¸fZa UWXfa

I e ÕXûI ¦ff±ffAûa I f CXnZJ WX` AüSX ÕXûI ¦fe°fûa ¸fZa

ÓfaÓfûMX, ¸¹ff¦fOÞXf, PXûÕXø , ÓfZWXOÞXf.³ffMXe, dL³þ,

ÀUfa¦f, f²ffBʦfe°f U ÀfaÀI fSX¦fe°f AfdQ ¸fZa ¹fWXfa IZ

SXWX³f .ÀfWX³f AüSX Jf³f.´ff³f Àf¸f³²fe Äff³f I e

ÓfÕXI d¸fÕX°fe WX`Ü dWX¸ff¨fÕXe Àfa¦fe°f þWXfa

I ¯fÊd´fi¹f, ¸feNXf AüSX ÀfbIc ³f ·fSXf WX` UWXea ÕX¦f·f¦f

WXSX ¦fe°f ¸fZa dUSXWX I f ´fbMX Àf¸¸fdÕX°f SXWX°ff WX`Ü ¹fWXfa

IZ ÕXûI ¦fe°fûa ¸fZa dUSXWX IZ ·ffU I e ´fi²ff³f°ff I f

I fSX¯f Vff¹fQ dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf I f ·fû¦füdÕXI údá

ÀfZ Qb¦fʸf ÃfZ{ WXû³ff ·fe SXWXf WXû¦ffÜ ´fcUÊ ¸fZa ¹fWXfa ÕXû¦fûa

I û A´f³fZ þedUI f I ¸ff³fZ IZ dÕXE I dNX³f A¹fa°f

¸fZWX³f°f I SX³fe ´fOÞX°fe ±feÜÕXû¦f ´f`Àff AdþÊ°f I SX³fZ

IZ dÕXE QZVf IZ I BÊ SXfª¹fûa ¸fZa ¸feÕXûa ´f`QÕX ¨fÕX

I SX þf°fZ ±fZ AüSX I BÊ.I BÊ ÀffÕXûa IZ ffQ Uf´fÀf

§fSX ÕXüMX°fZ ±fZÜ BÀf QüSXf³f §fSX U Àf¦fZ Àfafad²f¹fûa ÀfZ

I ûBÊ Àf¸´fI Ê ³fWXea SXWX°ff ±ffÜ BÀfIZ Ad°fdSXö

ÕXû¦fûa I û SXûþ¸fSXÊf I e þø SX°fûa IZ dÕXE ·fe

I BÊ.I BÊ ¸feÕX ´f`QÕX ¨fÕX³ff ´fOÞX°ff ±ffÜ I BÊ ÃfZ{ ¸fZa

´fe³fZ I f ´ff³fe IZ dÕXE I ûÀfû QcSX þf³ff ´fOÞX°ff ±ffÜ

¦f³Q¸f ¹ff ¸fæ e I f AfMXf Ib L ÕXû¦f °fû §fSX ´fSX WXe

¨fdæ ¹fûa õfSXf ´feÀf°fZ ±fZ ÕXZdI ³f fWXb°f ÀfZ ÕXû¦fûa I û

I BÊ ´fWXfOÞXûa I û CX°fSX ¨fPÞX I SX ³fQe.³ffÕXûa IZ

dI ³ffSXZ f³fZ §fSXfMXûa ÀfZ A³ffþ d´fÀff I SX ÕXf³ff

´fOÞX°ff ±ffÜ ÕXû¦f þf dI Àfe ¸ffa¦fdÕXI AUÀfSX ´fSX

EI d{°f WXû I SX A´f³fZ ÕXûI .Àfa¦fe°f I û ¦ff°fZ

A±fUf Àfb³f°fZ ±fZ °ff UZ d³fd›°f WXe A´f³fZ þeU³f

I e I dNX³ffBʹfûa EUa Àfa§f¿fZaÊf I f ¸fbaWX d¨fPÞXf°fZ AüSX

CX³¸fö °ff IZ Àff±f B³f ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa I f Af³faQ

¸f³ff°fZ ±fZÜ Àfa¨ffSX U AfUf¦f¸f³f IZ Àff²f³fûa I e

I ¸fe IZ I fSX¯f ·fe dUSXWX U QQÊ I f Àf¸ffUZVf

dWX¸ff¨fÕXe þeU³f ¸fZa SXWXf WXû¦ffÜ dWX¸ff¨fÕXe Àfa¦fe°f

I û Àfb³f°fZ WXe þWXfa ¸f³f Vff³°f AüSX ´fiÀf³³f WXû þf°ff

WX` UWXea þeU³f IZ CXÀf I dNX³f Àfa§f¿fÊ I û ·fe B³Àff³f

Ib L ´fÕX IZ dÕXE ·fcÕX þf°ff WX` °f·fe °fû §fSX ¸fZa

¸f³ff¹fZ þf SXWXZ Àf¸ffSXûWX ¸fZa ·fe dUSXWX, QQÊ I f ´fbMX

Àfb³f³fZ I û d¸fÕX°ff WX`Ü ¸f³ffE þf SXWXZ Àf¸ffSXûWX ¸fZa

dI Àfe A´f³fZ I f Vffd¸fÕX ³f WXû³ff ¹ff ³f ´fWXba¨f ´ff³ff

WXe SXWX°ff WXû¦ffÜ JbVfe IZ AUÀfSX ´fSX ¦ff¹fZ þf³fZ

UfÕXZ ÕXûI ¦fe°fûa ¸fZa ·fe dUSXWX I f SXÀf QZJ³fZ I û

d¸fÕX°ff WX`Ü dWX¸ff¨fÕXe Àfa¦fe°f ¸fZa dUSXW X SXÀf I e

´fi²ff³f°ff °fû SXWX°fe WXe WX` UWXea ´fiZ¸f SXÀf, UeSX SXÀf

AüSX ·fdö SXÀf I e ·fe A³f·fcd°f WXû°fe WX`Ü Afþ

dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf CX³³fd°f IZ CXÀf dVfJSX ´fSX ´fWXba¨f

¦f¹ff WX` þWXfa QZVf IZ I BÊ LûMXZ.fOÞXZ SXfª¹fûa I û ´feLZ

LûOÞX°fZ WXbE I BÊ.I BÊ ´fbø ÀI fSX ´fif~ I SX SXWXf WX`Ü

I BÊ.I BÊ dQ³fûa I f ÀfR SX Ib L d¸f³fMXûa ¹ff §f³MXûa ¸fZa

°f¹f WXû SXWXf WX`Ü WXSX §fSX ¸fZa ´ff³fe dfþÕXe CX´fÕX²f

WX`, WXSX ¦ffaU ÀfOÞXI E ÀUfÀ±¹f.dVfÃff AüSX Àfa¨ffSX

ÀfbdU²ff ÀfZ þbOÞXf WXbAf WX`E dþÀf ÀfZ WX¸ffSXe

þeU³fVf`ÕXe U dQ³f¨f¹fÊf fQÕX SXWXe WX`Ü dWX¸ff¨fÕX

IZ BÀf fQÕXZ ÀUø ´f I f WX¸ffSXZ ÕXûI Àfa¦fe°f ´fSX

·fe ´fi·ffU dQJ SXWXf WX` AüSX ÕXûI ¦fe°fûa ¸fZa ³f¹fZ L³Q

EUa f³Q A´f³fe þ¦fWX f³ff SXWXZ WX`Ü

U`däI À°fS ´fS Àff¸fcdWI

³ffMe ÀfZ d¸fÕe §ffMe I û ³fBÊ

´fW¨ff³f...

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 38

A´fi`»f 2016


dW¸ff¨f»f ´fiQZVf

d¦f³feþ fbI AfR U»OÊ

dSI fgOÊ ¸fZa WbBÊ Vfb¸ffS...

¹fc³fZÀI û I e Àfc¨fe ¸fZa Vfb¸ffSX ¦fiZMX dWX¸ffÕX¹f³f

³fZVf³fÕX ´ffI Ê ÀfZ þWXfa Ib nc I û £¹ffd°f d¸fÕXe WX`,

UWXea Af Àff¸fcdWXI ´ffaUûa I e d±fSXI ³f ³fZ ³ff¸f

I ¸ff¹ff WX`Ü Ib nc IZ ´fWXfOÞXûa I f ÀfüaQ¹fÊ QZVf-dUQZVf

¸fZa ´fidÀfð WX`Ü dUd·f³³f ´fiþfd°f¹fûa I e dI À¸fûa ¸fZa

Àfd¸¸fdÕX°f ¦fiZMX dWX¸ffÕX¹f³f ³fZVf³fÕX ´ffI Ê QbÕXÊ·f

þOÞXe-fbdMX¹fûa, ´fVfb-´fdÃf¹fûa I e ´fiþfd°f¹fûa IZ dÕXE

´fidÀfð WX`Ü QZVf IZ ´fi±f¸f ´fi²ff³f¸fa{e ´fadOX°f þUfWXSX

ÕXfÕX ³fZWXø þf Vffad°f I e °fÕXfVf ¸fZa Ib nc-¸f³ffÕXe

AfE ±fZ °fû Ib nc-¸f³ffÕXe I û Aa°fSXÊfáie¹f À°fSX ´fSX

CX·ffSX d¸fÕXf ±ffÜ Àff±f WXe ¹fWXfa I e UfdQ¹ffa

Qbd³f¹ff·fSX ¸fZa ´fidÀfð WXû ¦fBÊÜ ø Àf IZ ´fidÀfð

d¨f{I fSX d³fI ûÕXÀf SXûdSXI ³fZ A´f³fe

Àff²f³ffÀ±fÕXe IZ dÕXE ²fSXûWXSX ¦ffaU ³f¦¦fSX I û

¨fb³ffÜ ¸fbö ÀfSX I WXZa °fû Ib nc-¸f³ffÕXe Aa°fSXÊfáie¹f

À°fSX ´fSX ´fidÀfð WX`Ü QZU ´fSXa´fSXf ·fe BÀf ³ff¸f ¸fZa

Vffd¸fÕX WX`Ü WXfdÕX¹ff ´fidÀfdð Ib nc ³fZ Àff¸fcdWXI

³ffMXe ÀfZ WXfdÀfÕX I e WX`Ü ´fbø ¿f ´fi²ff³f Àf¸ffþ I e

fZdOÞX¹fûa I û °fûOÞX°fZ WXbE ¸fdWXÕXfAûa ³fZ ´ffSXa´fdSXI

dÕXffÀf ´fWX³f°fZ WXbE PXfÕX´fbSX ¸f`Qf³f ¸fZa A´f³fZ ´ffaU

I e d±fSXI ³f dQJfBÊÜ UWXea ´fbø ¿fûa IZ Àf¸f¹f ÀfZ WXe

WX¸ffSXZ ´ffÀf ³fÈ°¹f ±ff, Àfa¦fe°f ±ff, ÀUSXÕXWXdSX¹ffa ·fe

±fZÜ ÕXZdI ³f BÀfZ EI ÕXOÞXe ¸fZa d´fSXû³ff fZWXQ þø SXe

±ff °ffdI ÀfbVfûd·f°f ¸ffÕXf ¸fZa ¸f³fI ûa I û d´fSXû¹ff þf

ÀfIZ Ü BÀfIZ ´fbSXû²ff Ib nc IZ °f°I fÕXe³f CX´ff¹fbö

SXfIZ Vf Ia USX f³fZÜ

fZdOÞX¹ffa MXcMX°fZ WXe WXb³fSX ³fZ I ¸ff¹ff ³ff¸f...

Ib nc IZ Bd°fWXfÀf ¸fZa 26 Aö cfSX 2015 I f

dQ³f ÀUd¯fʸf ´f³³fûa ¸fZa AadI °f WXû ¦f¹ff WX`Ü BÀf dQ³f

NXfSXf I SXOXb I e ÀfüWX ¹ffd³f SX±f ¸f`Qf³f ¸fZa Af¹fûdþ°f

´fifBOX AfgR Ib nc ¸fZa 9892 ¸fdWXÕXfAûa IZ Àff±f

´fb÷ ¿f EI §fZSXZ ¸fZa d¦f³feþ fbI AfgR U»OXÊ dSXI fgOXÊ

IZ dÕXE ³ff¨fZÜ 49 d¸f³fMX °fI dUd·f³³f ÕXûI

¦ff¹fI ûa IZ Àfa¦f SX±f ¸f`Qf³f ¸fZa ¦fe°f AüSX ³fÈ°¹f I f

¸f³f¸fûWXI ³fþfSXf QZJ³fZ I û d¸fÕX°ff SXWXfÜ BÀf

A³fcNXZ dSXI fgOXÊ I û f³ff³fZ IZ dÕXE QcSX-QSXfþ ÀfZ WXSX

Af¹fb U¦fÊ I e ¹fbUd°f¹fûa AüSX ¸fdWXÕXfAûa ÀfdWX°f

I ¸fûUZ¿f ´fb÷ ¿fûa ³fZ ·fe A´f³fe WXfdþSXe QþÊ I SXUfBÊÜ

¸fdWXÕXfAûa ³fZ ´ffSXa´fdSXI UZVf·fc¿ff ¸fZa EI Àff±f ³fÈ°¹f

dI ¹ffÜ ´fifBÊOX AfgR Ib nc IZ ³ff¸f ÀfZ ´fidÀfð ¹fWX

³ffMXe fZdMX¹fûa IZ ¸fWX°U I û Àf¸fd´fÊ°f ±feÜ

¸fdWXÕXfAûa I û ÕXûI ³fÈ°¹f IZ dÕXE ¨ffSX ÕXfgI

f³ffE ¦fE ±fZÜ EI ÀfZ EI ´fWXfOÞXe ²fb³fûa ´fSX BI Z

d±fSXI I SX EI ³fE dSXI fOXÊ I e AûSX A¦fiÀfSX ±feÜ

¦füSX°fÕXf WX` dI ¦f°f U¿fÊ BÀfe fOÞXe ³ffMXe I û

dÕX¸I f fbI AfgR U»OXÊ dSXI fOXÊ ¸fZa þ¦fWX d¸fÕXe

±feÜ Àfû¸fUfSX I f dQ³f ±ff AüSX I SXef ´fü³fZ EI

fþZ SX±f ¸f`Qf³f ¸fZa ¸fdWXÕXfAûa ³fZ BÀf dSXI fgOXÊ I û

f³ff³fZ IZ dÕXE ´fWXÕX Vfbø I eÜ WXfÕXfadI ÀfbfWX ÀfZ

WXe ¸fdWXÕXfAûa AüSX ´fb÷ ¿fûa I f Af³ff þfSXe ±ff AüSX

d³f²fÊfdSX°f Àf¸f¹f ´fSX þ`ÀfZ WXe ¸fWXf³ffMXe Vfbø WXû³fZ

UfÕXe ±fe °fû ¸fb£¹ffd°fd±f IZ Àff±f-Àff±f ³ffMXe ¸fZa

dVfSXI °f I SX³fZ UfÕXZ Àf·fe ¸fdWXÕXfAûa AüSX ´fb÷ ¿fûa

³fZ A´f³fZ WXf±fûa ÀfZ ¦fbffSXZ AfÀf¸ff³f I e AûSX

CXLfÕXI SX BÀfI f Vfb·ffSXa·f dI ¹ffÜ BÀf úV¹f IZ

Àff±f WXe SX±f ¸f`Qf³f ³fZ ¦fe°f AüSX ³fÈ°¹f I e Vf¢ÕX

ÕXeÜ dþÀf dI Àfe ³fZ ·fe BÀf dUWXa¦f¸f úV¹f I û QZJf,

UWX SXû¸ffad¨f°f WXû CXNXf ±ffÜ Àff±f WXe fZMXe WX`

A³f¸fûÕX ¦fe°f I e ÀUSXÕXWXdSX¹ffa I fR e QZSX °fI

ÕXfÕX ¨faQ ´fif±fÊe I ÕXfIZ aQi ¸fZa ¦fcaþ°fe SXWXeÜ WXSX

dI Àfe I û ·ffU-dU·fûSX I SX³fZ UfÕXZ B³f ¦fe°fûa I û

dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf IZ ´fidÀfð ÕXûI ¦ff¹fI ³fSXZaQi

NXfIb SX AüSX NXfIb SX QfÀf SXfNXe ³fZ °f`¹ffSX dI ¹ff ±ffÜ

CXÀfIZ ffQ ´ffSXa´fdSXI ¦fe°fûa AüSX ³fÈ°¹f I f QüSX Vfbø

WXbAfÜ dþ³f ÕXûI ¦ff¹fI ûa ³fZ BÀf ¸fWXf³ffMXe IZ dÕXE

A´f³fe ÀfbSXeÕXe AfUfþ dfJZSXe, CX³f¸fZa ´fidÀfð

ÕXûI ¦ff¹fI ²f¸fZÊaQi Vf¸fÊf, IÈ ¿¯ff NXfIb SX, ÀfSXÕXf

¨fadf¹ffÕX, ³fSXZaQi NXfIb SX, NXfIb SX QfÀf SXfNXe, ³fSXZVf,

¦fû´ffÕX Vf¸fÊf, V¹ff¸f ÀfbaQSX ¸fWXa°f AfdQ ´fi¸fbJ SXWXZ

±fZÜ I f¹fÊIi ¸f ¸fZa dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf IZ ´fdSXUWX³f U

°fI ³fedI dVfÃff ¸fa{e þeEÀf ffÕXe ³fZ f°füSX

¸fb£¹ffd°fd±f dVfSXI °f I e ±feÜ þe. EÀf. ffÕXe ³fZ

BÀf ¸füIZ ´fSX I WXf dI Afþ fZdMX¹ffa WXSX ÃfZ{ ¸fZa

´fb÷ ¿fûa I e fSXffSXe I SX SXWXe WX`a °f±ff dI Àfe ·fe ÃfZ{

¸fZa fZdMX¹fûa I û I ¸f ³fWXea AfaI f þf³ff ¨ffdWXEÜ

A³¹f dJ°fûa ·fe þûWX SXWXZ WX`a dSXI fgOXÊ I e

ffMX...

Ib nc I e Àf¸fÈð ÕXûI ÀfaÀIÈ d°f IZ QVfʳf Ib nc

¸fZa 26 Aö cfSX 2015 I û WXbEÜ BÀf dQ³f EI

A´fi`»f 2016 39

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


Àff±f I BÊ ³fc°f³f A²¹ff¹fûa I e Àfa´fÈdö WXbBÊ WX`Ü 26

Aö cfSX I û Ib nc ³fZ U`däI ´fMXÕX ´fSX £¹ffd°f I û

WXfdÀfÕX dI ¹ff °f±ff Qbd³f¹ff IZ ÀffÀfZ fOÞXZ ÕXûI ³fÈ°¹f

I e RZ WXdSXÀ°f ¸fZa ·fe ¹fWX Vfb¸ffSX WXû ¦f¹ffÜ d¦f³feþ fbI

AfgR U»OXÊ dSXI fgOXÊ IZ ÕXaQ³f I f¹fÊfÕX¹f ³fZ ·fe BÀfI e

°f`¹ffdSX¹fûa I û QZJ°fZ WXbE BÀf ´fSX ¸fbWXSX ÕX¦ff Qe ±feÜ °fû

ÕXfdþ¸fe ±ff dI ¹fWX ³ffMXe BÀf ffSX I ¸ffÕX dQJfE¦fe

AüSX WXbAf ·fe EZÀff WXe...Ü BÀf ³ffMXe I û BÀfZ I` Vf

I SX³fZ IZ dÕXE OÑû³f I` ¸fSXûa I e ¸fQQ ÕXe ¦fBÊÜ ¦f³fe¸f°f

¹fWX SXWXe dI ´fcSXe Qbd³f¹ff IZ dÕXE Ib nc ÀfZ fZMXe WX`

A³f¸fûÕX ´fid°fÄff I û ·fe QûWXSXf¹ff þfE¦ff, d³f:ÀfaQZWX

¸fdWXÕXf ÀfVfdö I SX¯f I e dQVff ¸fZa ¹fWX dI Àfe §fb˜e ÀfZ

I ¸f Àffdf°f ³fWXea WXû¦ffÜ °fI Ê ¹fWXe WX` dI dþ³f

¸fdWXÕXfAûa AüSX ´fb÷ ¿fûa IZ ´ffaU dSXI fgOXÊ ¸fZa Vfb¸ffSX WXbBÊ

BÀf ³ffMXe ¸fZa d±fSXIZ , UZ Ad²fI °fSX ¦fif¸fe¯f Aa¨fÕXûa ÀfZ

WXe °ffnbI SXJ°fZ ±fZÜ Àf¨f ¸fZa ´fifBÊOX AfgR Ib nc IZ

³ff¸f ÀfZ Af¹fûdþ°f WXbBÊ BÀf ³ffMXe I û Ib nc IZ dÕXE

¦füSXU ¦ff±ff ¸ff³ff þf SXWXf WX`Ü WXfÕXfadI

BÀfI f

feþU´f³f ¦f°f U¿fÊ I e Àff¸fcdWXI ³ffMXe ¸fZa WXû ¨fbI f

±ffÜ BÀf ¸f°ffÊf I ûa´fÕXZa Rc MXe WX`aÜ Ib nc I e UfdQ¹fûa IZ

Àff±f-Àff±f Af ¹fWXfa I f ´fWXSXfUf, ¦fWX³fZa AüSX SXed°f-

³fed°f I û ·fe Qbd³f¹ff ÀfÕXf¸f I SX SXWXe WX`Ü

Ib nc I f ÓfaOf f³ff ´fiQZVf IZ

dÕE ¦füSU...

³ffMXe IZ

Àff±f-Àff±f 100 Rb MX D a¨ff ÓfaOXf

´fiQZVf IZ dÕXE ¦füSXU f³f ¦f¹ff WX`Ü BÀf SXfáie¹f ²Uþ

³fZ QZU·fcd¸f dWX¸ff¨fÕX ´fiQZVf ¸fZa ÀffÀfZ D a¨fZ d°fSXa¦fZ I f

¦füSXU WXfdÀfÕX dI ¹ff WX`Ü Àff±f WXe ´fiQZVf ¸fZa ¹fWX BÀf

´fiI fSX I f ´fWXÕXf ²Uþ WXe WX` dþÀfI û Ib nc IZ

QZUÀfQ³f ¸fZa À±ffd´f°f dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü Ib nc VfWXSX QZVf

IZ CX³f 63 ¨fbd³faQf À±fÕXûa I e RZ WXdSXÀ°f ¸fZa Vfb¸ffSX WXû

¦f¹ff, dþ³f¸fZa BÀf °fSXWX IZ ²Uþ À±ffd´f°f dI E ¦fE WX`aÜ

·ffSX°f IZ UeSX Àf`d³fI ûa I û Àf¸fd´fÊ°f ¹fWX d°fSXa¦ff ¸fbafBÊ

¸fZa OXZ³fZ¹fSX ´ffgÕXeÀMXSX ÀfZ °f`¹ffSX dI ¹ff ¦f¹ff ±ffÜ ¹fWX

d°fSXa¦ff 30 ¦fb¯ff U 20 Rb MX AfI fSX I f WXû³fZ IZ

Àff±f-Àff±f Uþ³f ¸fZa ·fe 9 dI ÕXû¦fif¸f I f WX`Ü ¹fWX

SXfáie¹f ²Uþ SXf°f ¸fZa ·fe Ib nc I e UfdQ¹fûa ¸fZa

þ¦f¸f¦ff°ff WXbAf ³fþSX Af°ff WX`Ü BÀf ÓfaOXZ I e

JfdÀf¹f°f ¹fWX WX` dI ¹fWX ÓfaOXf QZVf IZ UeSX-À´fc°fûa I û

Àf¸fd´fÊ°f WX`Ü

QZVf ¸fZa A´f³fe °fSW I f

´fWÕf ´fbÀ°fI fÕ¹f...

Ib nc IZ EZd°fWXfdÀfI PXfÕX´fbSX ¸f`Qf³f IZ EI LûSX

´fSX ´fWXfOÞXe U ¦fûd±fI UfÀ°fbI ÕXf IZ ¸fZÕX ÀfZ d³fd¸fÊ°f

ÀfbaQSX ·fU³f ¸fZa ´fiUZVf I SX°fZ WXe EZÀff Af·ffÀf WXû°ff WX`

þ`ÀfZ dI WX¸f EZÀfZ ¸fadQSX ¸faZ ´fiUZVf I SX SXWXZ WX`a þWXfa WXSX

´fÕX dUôf I e Ad²fâf{e QZUe ¸ffa ÀfSXÀU°fe ÀffÃff°

UfÀf I SX°fe WXûaÜ ffWXSX ÀfZ Àf·fe I f ²¹ff³f AfI d¿fÊ°f

I SX³fZ UfÕXf ¹fWX ·fU³f A´f³fZ ·fe°fSX I BÊ Jcdf¹ffa

Àf¸fZMXZ WXbE WX`Ü dþÕXf ´fbÀ°fI fÕX¹f I f ¹fWX ·fU³f AüSX

BÀfIZ ·fe°fSX A²¹f¹f³f IZ dÕXE CX´fÕX²f Af²fbd³fI

U ´ffSXa´fdSXI

ÀfbdU²ffEa Àf¨f¸fb¨f Ib nc UfdÀf¹fûa

dUVfZ¿fI SX f¨¨fûa U ¹fbUfAûa IZ dÕXE fWXb°f fOÞXf

°fûWXR f WX`Ü ¹fWX ÕXfBfiZSXe I BÊ ¸ff¹f³fûa ¸fZa JfÀf WX`Ü BÀf

°fSXWX I e ÕXfBfiZSXe ´fiQZVf U QZVf WXe ³fWXea, fd»I dUä

¸fZa Vff¹fQ WXe I WXea WXû¦feÜ A¦fSX Af´f ´fPÞXfBÊ I f VfüI

SXJ°fZ WX`a °fû fZdÓfÓfI ¨fÕXZ AfBÊE dþÕXf ´fbÀ°fI fÕX¹f

¸fZaÜ A´f³fZ Àff±f f¨¨fûa I û ·fe ÕXfEa, ¢¹fûadI CX³fIZ

dÕXE ¹fWXfa dUVfZ¿f I Ãf À±ffd´f°f dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü

Ib nc IZ dÕE ÀfbJQ SWf

SfIZ Vf Ia US I f I f¹fI ÊfÕ...

Ib nc dþÕXf IZ dÕXE ´fcUÊ CX´ff¹fbö SXfIZ Vf Ia USX

I f I f¹fI ÊfÕX I fR e ÀfbJQ SXWXf WX`Ü CX³WXûa³fZ ³f dÀfR Ê

¹fWXfa I e ³ffMXe I û ´fSX ÕX¦ffE fd»I I BÊ A·fc°f´fcUÊ

dUI fÀf I f¹fÊ ·fe dI EÜ B³f¸fZa ÀfZ WXe EI ³ff¸f WX`

dþÕXf ´fbÀ°fI fÕX¹f I fÜ dþÀf³fZ Afþ Af²bfd³fI °ff

I f ÕXffQf AûPÞXf WX`Ü ...Ib ÀfÊe-ÀfûRZ ´fSX f`NXI SX

A²¹f¹f³f I SX³ff WX` ¹ff ÕXI OÞXe IZ R VfÊ ´fSX ¹ff dR SX

¦fQÐÐQZ ´fSX f`NXI SXÜ ¹fWXfa Àf·fe ÀfbdU²ffEa CX´fÕX²f WX`aÜ

AJffSX, ¸f`¦fþe³f U dI °fffûa IZ AÕXfUf ¹fWXfa

´ffNXI ûa I û UfBÊ-R fBÊ, BaMXSX³fZMX ÀfbdU²ff ·fe ¸fbWX`¹ff

I SXUfBÊ þf SXWXe WX`Ü ´fPÞX°fZ-´fPÞX°fZ ±fI f³f ¸fWXÀfcÀf WXû³fZ

´fSX ´ffNXI ´fbÀ°fI fÕX¹f ´fdSXÀfSX ¸fZa WXe À±ffd´f°f dI E

¦fE I` RZ ¸fZa ¨ff¹f-´ff³f I SX ÀfI °fZ WX`a AüSX Vf°fSXaþ U

A³¹f BaOXûSX ¦fZ¸Àf IZ ¸ff²¹f¸f ÀfZ A´f³ff ¸f³fûSXaþ³f ·fe

I SX ÀfI °fZ WX`aÜ ¹fWXea ´fSX fbI I` RZ I f I fCXaMXSX

À±ffd´f°f dI ¹ff ¦f¹ff WX`, þWXfa ÕXû¦f A´f³fe ´fÀfaQeQf

´fbÀ°fIZ a JSXeQ ÀfI °fZ WX`aÜ WXfÕXfadI , Ib nc ¸fZa dþÕXf

´fbÀ°fI fÕX¹f I BÊ U¿fûÊa ÀfZ Àfa¨ffdÕX°f dI ¹ff þf SXWXf ±ff

ÕXZdI ³f ´fiQZVf ÀfSXI fSX IZ ´fiû°ÀffWX³f AüSX CX´ff¹fbö

SXfIZ Vf Ia USX I e ´fdSXI »´f³ff ÀfZ dI E ¦fE þe¯fÊûðfSX

³fZ BÀfI e I f¹ff WXe ´fÕXMX Qe WX`Ü ¹fWX ´fbÀ°fI fÕX¹f

´f¹fÊM³f

þWXfa UfÀ°fbI ÕXf I f EI CX¸Qf CXQfWXSX¯f WX`, UWXea

¹fWX EI AfQVfÊ A²¹f¹f³f IZ aQi IZ ø ´f ¸fZa A´f³fe

´fWX¨ff³f f³ff SXWXf WX`Ü Af²fbd³fI þeU³f I e ·ff¦f¸f-

·ff¦f °f±ff ¦fÕXf-I fMX ´fid°fÀ´f²fÊf IZ BÀf ¹fb¦f ¸fZa Ib nc

VfWXSX IZ f¨¨fûa ¸fZa SXedOXa¦f WX`dfMXÐÀf (A²¹f¹f³f IZ

´fid°f Ad·f÷ d¨f) dUI dÀf°f I SX³fZ ¸fZa ¹fWX ´fbÀ°fI fÕX¹f

EI ¸feÕX I f ´f°±fSX Àffdf°f WXû ÀfI °ff WX`Ü

70 ÕfJ ÀfZ dQ¹ff ´ffSa´fdSI ø ´f....

70 ÕXfJ ø ´f¹fZ I e ÕXf¦f°f ÀfZ dþÕXf

´fbÀ°fI fÕX¹f I f Af²fbd³fI eI SX¯f dI ¹ff ¦f¹ff WX` AüSX

Àff±f WXe BÀfZ ´ffSXa´fdSXI ø ´f dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü dUVfZ¿fI SX

BÀf¸fZa ´fWXfOÞXe UfÀ°fb U ´ffSXa´fdSXI ·ffSX°fe¹f þeU³f

Vf`ÕXe I f fZWX°fSXe³f Àf¸ffUZVf dI ¹ff ¦f¹ff WX`Ü f¨¨fûa IZ

dÕXE dUVfZ¿f Àf`¢Vf³f f³ff¹ff ¦f¹ff WX`, dþÀf¸fZa CX³fI e

þ÷ SX°fûa I f JfÀf £¹ffÕX SXJf ¦f¹ff WX`Ü ¹fWXfa f¨¨fZ

´fZadMXa¦Àf ·fe f³ff ÀfI °fZ WX`a °f±ff ÕXI OÞXe IZ R VfÊ ´fSX

dfLfE ¦fE ¦fïûa ´fSX ·fe ´fPÞXfBÊ I SX ÀfI °fZ WX`aÜ

dUôfd±f¹fûÊa IZ dÕXE Àf`»R ÀMXOXe Àf`¢Vf³f ¸fZa I fR e

·feOÞX SXWX°fe WX`, ¢¹fûadI BÀf Àf`¢Vf³f ¸fZa dUôf±fÊe

A´f³fe ´ffNXйf ´fbÀ°fI ûa IZ Àff±f ´fiUZVf I SX ÀfI °fZ WX`a

AüSX A´f³fZ WXû¸fUI Ê I û ·fe ¹fWXea ´fcSXf I SX ÀfI °fZ WX`aÜ

CX³fI e ÀfbdU²ff IZ dÕXE ´fbÀ°fI fÕX¹f ÀfbfWX QÀf ÀfZ

Àff¹fa AfNX fþZ °fI JbÕXf SXWX°ff WX`Ü ´fbÀ°fI fÕX¹f ¸fZa

BÀf Àf¸f¹f ÕX¦f·f¦f ¨ffÕXeÀf WXþfSX ´fbÀ°fIZ a CX´fÕX²f

WX`aÜ ÕXI OÞXe IZ R VfÊ U AÕX¦f-AÕX¦f ÀfedMXa¦f ´ÕXf³f

³fZ BÀfZ JfÀf ´fbÀ°fI fÕX¹f f³ff dQ¹ff WX`Ü CX´ff¹fbö ³fZ

f°ff¹ff dI ÀffdWX°¹fI fSXûa IZ dÕXE ·fe ´fbÀ°fI fÕX¹f ¸fZa

JfÀf ½¹fUÀ±ff I e ¦fBÊ WX`Ü ¹fWXfa f³ffE ¦fE Àf¸¸fZÕX³f

I Ãf ¸fZa Àf¸f¹f-Àf¸f¹f ´fSX ÀffdWXd°¹fI Àfa¦fûdâ¹fûa I f

Af¹fûþ³f dI ¹ff þf°ff WX` AüSX dUVfZ¿fI SX ¹fbUfAûa ÀfZ

Àfe²ff ÀfaUfQ dI ¹ff þf°ff WX`Ü BÀf ´fbÀI fÕX¹f ¸fZa WXSX

SXûþ I SXef 200 ´ffNXI Af°fZ WX`a AüSX WXSX ³f¹ff

´ffNXI BÀf ´fbÀ°fI fÕX¹f ¸fZa A²¹f¹f³f I SX³fZ IZ dÕXE

ÕXfÕXfd¹f°f SXWX°ff WX`Ü

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 40

A´fi`»f 2016


I ûVfe

EZd°fWfdÀfI ²fSûWS I f À¸fS¯f I Sf°ff W` I ûÀfe ¸fWû°ÀfU

ªfZ.ªfZ. ±f¸fÀf³f

d¸fd±f»ff U IYûÀfe IYe ²ffd¸fÊIY U ÀffÔÀIÈYd°fIY dUSXfÀf°f

IYû ALb¯¯f SXJ³fZ IZY d»fE U¿fÊ 2003 ¸fZÔ VfbøY WXbAf

IYûÀfe ¸fWXû°ÀfU A´f³fZ 13UZÔ Àff»f ¸fZ ´fiUZVf IYSX ¦f¹ffÜ

þ`ÀfZ-þ`ÀfZ Àfc¹fÊ IYe SXûVf³fe ²fe¸fe ´fOÞX°fe ¦fBÊ,VfWXSX IYf

ÀMXZdOX¹f¸f SXÔ¦f-dfSXÔ¦fZ f»f IYe SXûVfd³f¹fûÔ ÀfZ ³fWXf CXNXfÜ

BÀf SXûVf³fe ¸fZÔ þf ¸fZSXe ÀffSXe ¨fb³fSX SXÔ¦f OXf»fe SXZ,WXû»fe

Af¹fû SXZ.....IYf °ff³f þf dLOÞXf °fû »fû¦f °ffd»f¹ffÔ

fþf³fZ IYû dUUVf WXû ¦f¹fZÜ SXÔ¦fe³f SXûVf³fe ¸fZ °ff»fZ IYe

±ff´f ´fSX d±fSXIY°fe ÀIcY»fe fd¨¨f¹fûÔ IZY ³fÈ°¹f ³fZ WXSX

dIYÀfe IYf ¸f³f ¸fûWX d»f¹ffÜ BÀfIZY ffQ ¸fÔÂfe OXfg ¦fRcYSX

³fZ Àfb´fü»f ÀfZ AfBÊ ³fe°fc dÀfÔWX IYe ´fbÀ°fIY(IYûÀfe Q´fʯf)

IYûÀfe IZY ²fSXûWXSX IYf dU¸fû¨f³f IYSX°fZ WXbE IYWXf dIY ¹fWX

´fbÀ°fIY B»ffIZY IZY EZd°fWXfdÀfIY ²fSXûWXSX IYû Àf¸fÈð IYSX³fZ

IYe dQVff ¸fZ Àff±fÊIY ´fi¹ffÀf WX`Ü´fbÀ°fIY dU¸fû¨f³f IZY

QüSXf³f ³fe°fc dÀfÔWX ³fZ IYWXf WX` dIY BÀf ´fbÀ°fIY ¸fZ ´fi¸fÔOX»f

IZY °fe³fûÔ dþ»fûÔ IZY ¸fWX°U´fc¯fÊ EZd°fWXfdÀfIY À±f»fûÔ U

²fSXûWXSXûÔ IYe ¸fWXØff IYû SXZJfÔdIY°f IYSX³fZ IYf ´fi¹ffÀf

dIY¹ff ¦f¹ff WX`ÜBÀf ´fbÀ°fIY ¸fZ ÀfWXSXÀff,Àfb´fü»f EUÔ

¸f²fZ´fbSXf IZY ´fbSXf°ffd°UIY ²fSXûWXSX IYû Àf¸fbd¨f°f À±ff³f

SÔ¦fe³f SûVf³fe ¸fZ °ff»fZ I e ±ff´f ´fS

d±fSI °fe ÀIc »fe fd¨¨f¹fûÔ IZ ³fÈ°¹f ³fZ

WS dI Àfe I f ¸f³f ¸fûW d»f¹ffÜ BÀfIZ

ffQ ¸fÔÂfe Ofg ¦fRc S ³fZ Àfb´fü»f ÀfZ AfBÊ

³fe°fc dÀfÔW I e ´fbÀ°fI (I ûÀfe Q´fʯf)

I ûÀfe IZ ²fSûWS I f dU¸fû¨f³f I S°fZ

WbE I Wf dI ¹fW ´fbÀ°fI B»ffIZ IZ

EZd°fWfdÀfI ²fSûWS I û Àf¸fÈð I S³fZ

I e dQVff ¸fZ Àff±fÊI ´fi¹ffÀf W`Ü

dQ¹ff ¦f¹ff WX`Ü ÀUf¦f°f ¦fe°f ÀUSXfÔþd»f IYe ¦ffd¹fIYf

IÈYd°fIYf ¦fü°f¸f IZY Àff±f ´fcþf ¨füWXf³f,AdQd°f ´fiIYfVf,

´fif¨fe ¨füWXf³f, ÀfbSXd·f, ff»fe, d³føY´f¸ff AüSX ´fif¯fbIYf

d¸fßff ³fZ ¦ffEÜBÀf ´fSX ¸f³f¸fûWXIY ³fÈ°¹f IYe ´fiÀ°fbd°f¹ffÔ

³f³WXe IY»ffIYfSX ¸fûMXf, ÀfÈdá, JbVfe, ¹fcMXe ßfe, °f³fb,

ÀfÈdá, SXV¸fe, ßfZ¹ff, °f³fUe, ÀUf°fe, ÀfÈdá ÀffUÔ°f, OXe

IYdVfVf, Ad³fIYf Óff AüSX d´fiª¹ff ßfe ³fZ QeÜWXû»fe ³fÈ°¹f

´fSX ´fied°f d¸fßff,dSX¹ff QfÀf,AÔdVfIYf

Af¹ffÊ,OXfg»fe,AÔdVfIYf ßfZ¹ff, AdQd°f, AÔþ»fe, d´fi¹ff,

³fd¸f°ff ¨fÔQ AfdQ ³fZ AfIY¿fÊIY ´fiÀ°fbd°f QZ Àf¸ffÔ ffÔ²ffÜ´fiû

·ffSX°fe dÀfÔWX IZY d³fQZÊVf³f ¸fZ fd¨¨f¹fûÔ IYe ´fiÀ°fbd°f WXbBÊÜ

BÀfIZY ffQ BÔdOX¹f³f AfBdOX¹f»f dÀfÔ¦fSX ¸f³fe¿ff

IYSX¸ffIYSX ³fZ A´f³fe ¦ffd¹fIYe IYe VfbøYAf°f I`Y»ffVf

J`SX IZY ¦ffE ¦fe°f °fZSXe QeUf³fe....ÀfZ IYeÜIYûÀfe ¸fWXû°ÀfU

¸fZ ÀfQSX A³fb¸fÔOX»f ´fQfd²fIYfSXe þWXfÔ¦feSX Af»f¸f ³fZ

ff°fûÔ IYû °fZSXe WX¸f ·fb»ff ³f ÀfIZYÔ...........þ`ÀfZ ¦ff³fûÔ IYû

¦ff IYSX CX³WXûÔ³fZ A´f³fe þªff IYf BþWXfSX

dIY¹ffÜÀ±ff³fe¹f ¦ffd¹fIYf IÈYd°fIYf ¦fü°f¸f ³fZ A·fe ³f

þfAû LûOÞXIYSX dIY dQ»f A·fe ·fSXf ³fWXeÔ....AfdQ ¦ff³fZ

IYe ´fiÀ°fbd°f QeÜSXf¿MÑXe¹f AüSX AÔ°fSXfÊ¿MÑXe¹f ¸fÔ¨fûÔ ´fSX

þ»fUf dfJZSX³fZ Uf»fe ´fidÀfð ÀfcRYe ¦ffd¹fIYf OXfg ¸f¸f°ff

þûVfe IZY ¦fe°fûÔ ÀfZ IYûÀfe ¸fWXû°ÀfU IYf AÔd°f¸f Vff¸f

¦fb»fþfSX SXWXfÜQû dQUÀfe¹f ¸fWXû°ÀfU IZY AÔd°f¸f dQ³f

ÀfcRYe ¦ffd¹fIYf IYe EIY ÀfZ fPÞXIYSX EIY ÀUSX »fWXdSX¹fûÔ

´fSX QVfÊIY Ófc¸f°fZ SXWXZÜIYf¹fÊIiY¸f IZY QüSXf³f dþ»ffd²fIYfSXe

dU³fûQ dÀfÔWX ¦fbÔdþ¹ff»f,EÀf´fe AdV½f³fe IbY¸ffSX,OXeOXeÀfe

QfSXû¦ff ´fiÀffQ ¹ffQU,þQ¹fc dþ»ff ²fd³fIY»ff»f

¸fbdJ¹ff,·ffþ´ff dþ»ff ¸ff²fU ¨fü²fSXe.....AfdQ »fû¦f

¸füþcQ ±fZÜ

A´fi`»f 2016 41

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


Af §fS JSeQ³fZ ¸fZa ³fWea JfEa¦fZ ²fûJf

³fSZaQi QZUfa¦f³f

dSX¹fÕX EÀMXZMX SXZ¦¹fbÕXZMXSXe I f³fc³f ÀfZ ³f IZ UÕX §fSX IZ

JSXeQfSXûa I û fd»I dSX¹fÕX EÀMXZMX BaOXÀMÑe I û ·fe R f¹fQf

WXû¦ffÜ ´ffSXQdVfÊ°Êf Af³fZ ÀfZ d³fUZVfI ûa IZ dÕXE BÀf I fSXûffSX

¸fZa I f¸f I SX³fZ ¸fZa AfÀff³fe WXû¦feÜ ´fifg´fMXÊeÊ I e JSXeQ-dfIi e

I e ´fidIi ¹ff ÀfSXÕX WXû þfE¦fe AüSX ¦fOÞXfdOXÞ¹fûÔa ´fSX ·fe

AaIb Vf ÕX¦f ÀfIZ ¦ffÜ ÕXafZ Àf¸f¹f ÀfZ EZÀfZ I f³fc³f I e ¸ffa¦f

I SX SXWXe BaOXÀMÑe ³fZ dfÕX ´ffÀf I f ÀUf¦f°f dI ¹ff WX`Ü

OXZUÕX´fÀfÊ I û CX¸¸feQ WX` dI dSX¹fÕX EÀMXZMX ÀfZ¢MXSX ¸fZa

¸fþfc°fe AfE¦fe, UWXea JSXeQfSXûa I û Àf¸f¹f ´fSX §fSX I f

I þf d¸fÕXZ¦ff AüSX ²fûJf§fOÞXe ÀfZ d³fþf°f d¸fÕXZ¦feÜ °fe³f

°fSXWX I e SXZ¦¹fbÕXZMXSXe I e þQ ¸fZa WXû¦fe ´fidIi ¹ffÜ BÀf dfÕX ¸fZa

I BÊ °fSXWX I e JfÀf ff°fZa WX`aÜ dSX¹fÕX EÀMXZMX SXZ¦¹fbÕXZMXSXe

A±ffgdSXMXe(SXZÀf) I f ¦fNX³f dI ¹ff þfE¦ff þû dSXWXfBVfe

AüSX I fSXûffSXe Qû³fûa °fSXWX IZ ´fiûþZ¢MXÐÀf ¸fZa ´f`ÀfZ IZ ÕXZ³f-

QZ³f ´fSX ³fþSX SXJZ¦ffÜ ¹fWX Àfbd³f›°f dI ¹ff ¦f¹ff WX` dI

df»OXSX þû ´f`Àff CX´f·fûö fAûa ÀfZ ÕXZ°fZ WX`a, CXÀf SXfdVf I f

7q ´fid°fVf°f dWXÀÀff CX³WXZa AÕX¦f f`aI ¸fZa SXJ³ff WXû¦ff

dþÀfI f BÀ°fZ¸ffÕX dÀfR Ê d³f¸fÊf¯f I f¹fûÊa ¸fZa WXe I SX³ff WXû¦ffÜ

df»OXSX I û JSXeQfSX I û ´fiûþZ¢MX Àfafa²fe þf³fI fSXe QZ³fe

WXû¦feÜ BÀf¸fZa ´fiûþZ¢MX I f ÕXZAfCXMX ¢¹ff WX`, ¸faþcSXe I f

I` ÀfZ d¸fÕXe, NXZIZ QfSX I ü³f WX`a, ´fiûþZ¢MX I e d¸f¹ffQ ¢¹ff WX`,

I f¸f I f °fI ´fcSXf WXû¦ff ÀfdWX°f A³¹f þf³fI fSXe WXû¦feÜ

´fifg´fMXÊe EþZaMXûa I f dSX¹fÕX EÀMXZMX SXZ¦fbÕXZMXSXe A±ffgdSXMXe ¸fZa

´faþeI SX¯f Ad³fUf¹fÊ WX`Ü WXfCXdÀfa¦f WXe ³fWXea, I ¸fdVfʹfÕX

´fifg´fMXÊeÊ ´fSX ·fe ÕXf¦fc WXûa¦fZ BÀf dfÕX ¸fZa ÕXf¦fc dI E ¦fE d³f¹f¸fÜ

df»OXSX A¦fSX ´fcUÊ §fûd¿f°f °f¹f Àf¸f¹f ¸fZa d³f¸fÊf¯f I f¹fÊ ´fcSXf

³fWXea I SX°ff °fû CXÀfZ CXÀfe QSX ´fSX JSXeQfSX I û ¹ffþ I f

·fb¦f°ff³f I SX³ff WXû¦ff dþÀf QSX ´fSX Uû JSXeQfSX ÀfZ ·fb¦f°ff³f

¸fZa dI Àfe ¨fcI ´fSX ¹ffþ UÀfcÕX°ff WX`Ü I ûBÊ df»OXSX A´f³fe

Àf¸´fdØf I û Àfb´fSX EdSX¹ff IZ Af²ffSX ´fSX ³fWXea fZ¨f ÀfIZ ¦ff

dþÀf¸fZa µÕX`MX IZ AaQSX I f dWXÀÀff AüSX ffWXSX I f ÀffÓff

·ff¦f þ`ÀfZ dÕXµMX AüSX I fSX ´ffdI Êa¦f U¦f`SXWX WXû°ff WX`Ü

´fþZVf³f ¸fZa QZSXe ¹ff Ia ÀMÑ¢Vf³f ¸fZa Qû¿fe ´fSX OXZUÕX´fSX I û

¹ffþ AüSX þb¸fÊf³ff QZ³ff WXû¦ffÜ OXZUÕX´fSX Qû¿fe ´ff¹ff þf°ff

WX` °fû CXÀfZ °fe³f ÀffÕX U OXeÕXSX ¹ff ff¹fSX I û Qû¿fe ´ffE þf³fZ

´fSX EI ÀffÕX I e Àfþf WXû¦feÜ OXUÕX´fSX I û ´fiûþZ¢MX I f

´fþZVf³f QZ³fZ IZ °fe³f ¸fWXe³fZ IZ ·fe°fSX SXZþeOXZaMX UZÕXRZ ¹fSX

EÀfûdÀfEVf³f I f ¦fNX³f I SX³ff WXû¦ff °ffdI UZ ÀffÓfe

ÀfbdU²ffAûa I e QZJ·ffÕX I SX ÀfIZ aÜ Àf·fe SXfª¹fûa ¸fZa WXû¦ff

A±ffgdSXMXe I f ¦fNX³fÜ ¨fcadI ·fcd¸f SXfª¹fûa I f dU¿f¹f WX`,

BÀfdÕXE IZ aQi Àf·fe SXfª¹fûa ÀfZ BÀfZ ÕXf¦fc I SX³fZ I e A´feÕX

I SX SXWXf WX`Ü Àf·fe ¸faþcSXe 3q dQ³fûa ¸fZa Qe þf³fe WX`Ü ´ÕXf³f ¸fZa

fQÕXfU ÀfZ ´fWXÕXZ 2/3 JSXeQfSXûa I e ¸faþcSXe þø SXe WX`Ü

BÀfÀfZ df»OXÀfÊ ´fSX EI °fSXWX ÀfZ A´f³fe ¸f³f¸ff³fe ÀfZ SXûI

ÕX¦fZ¦feÜ UZ Àf·fe ´fÃfûa I e SXþf¸faQe IZ ffQ WXe I ûBÊ fOÞXf

fQÕXfU I SX ´ffEa¦fZÜ

ªff³ffI Se

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 42

A´fi`»f 2016


d½fOaf³ff

´ff³fe ÀfZ Af¦f Õ¦ff³fZ I e I ûdVfVf

Àfe¸ff ´ffÀfe

·ffSX°f I e SXfþ³fed°f Ib L ª¹ffQf WXe ¦f³Qe WXû ¨fÕXe

WX`Ü ¹fWXfh ¨fb³ffU þe°f³fZ IZ dÕX¹fZ SXfþ³fed°fI QÕX

I ûBÊ ·fe WX±fI ¯OXf A´f³ff³fZ I û °f`¹ffSX dQJfBÊ QZ SXWXZ

WX`aÜ QZVf I e d¨f³°ff dI Àfe I û ³fWXea WX`Ü Àff UûMXûa I e

SXûdMX¹ffh ÀfZaI ³fZ IZ dÕX¹fZ QZVf ¸fZa Af¦f ÕX¦ff³fZ I û °f`¹ffSX

f`NXZ WX`Ü SXfáie¹f EI °ff AüSX AJ¯OX°ff, Af´fÀfe

·ffBʨffSXZ I e dI Àfe I û I ûBÊ ´fSXUfWX ³fWXea WX`Ü

Afþ ÀfZ ´fWXÕXZ ¨fb³ffU ÕXOXऩZ AüSX CXÀfZ þe°f³fZ I e

B°f³fe WXûOÞX I ·fe ³fWXea SXWXe dþ°f³fe Afþ dQJfBÊ QZ

SXWXe WX`Ü SXfþ³fed°f I e SXZÀf þe°f³fZ IZ dÕX¹fZ AfþI ÕX

SXfþ³fed°fI QÕX QZVf I û WXe QfhU ´fSX ÕX¦ff³fZ IZ °f`¹ffSX

dQJ SXWXZ WX`aÜ ÀfØff IZ ¸fûWX ³fZ SXfþ³fed°fÄfûa I û B°f³ff

ÕXfÕX¨fe f³ff dQ¹ff WX` dI UZ ÀfadU²ff³f I e ´fSXUfWX ³f

I SX°fZ WXbE ASXfþI °ff °fI R` ÕXf³fZ I û °f`¹ffSX dQJ

SXWXZ WX`Ü

´faþff ¸fZa A¦fÕXZ ÀffÕX dU²ff³fÀf·ff ¨fb³ffU WXû³fZ UfÕXZ

WX`a AüSX ÀfØffø PÞX ¦fNXf³²f³f IZ WXf±f ¸fZa EZÀfe I ûBÊ

CX´fÕXd²f ³fWXea WX` þû CXÀfI e ¨fb³ffUe ³f`¹¹ff I û ´ffSX

ÕX¦ff ÀfIZ , BÀfdÕX¹fZ AI fÕXe-·ffþ´ff ÀfSXI fSX ³fZ

´f¨ffÀf ÀffÕX ´fbSXf³fZ EÀfUfBÊEÕX ¸fbïZ IZ dþ³³f I û

dR SX fû°fÕX ÀfZ ffWXSX d³fI fÕX dQ¹ff WX`Ü dþÀf ³fWXSX ¸fZa

Afþ °fI EI fcaQ ´ff³fe ·fe ³fWXea fWXf, CXÀfZ ´faþff

ÀfSXI fSX ³fá I SX QZ³ff ¨ffWX°fe WX` AüSX CXÀfI e þ¸fe³f

dI Àff³fûa I û Ufd´fÀf I SX³ff ¨ffWX°fe WX` þfdI

CX¨¨f°f¸f ³¹ff¹ffÕX¹f ³fZ BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa ¹f±ffdÀ±fd°f

f³ff¹fZ SXJ³fZ IZ AfQZVf dQ¹fZ WXbE WX`aÜ

´faþff I f I WX³ff WX` dI WXdSX¹ff¯ff I û QZ³fZ IZ dÕX¹fZ

CXÀfIZ ´ffÀf EI fcaQ ·fe ´ff³fe ³fWXea WX`Ü ´faþff

ÀfSXI fSX EZÀfZ ½¹fUWXfSX I SX SXWXe WX` þ`ÀfZ WXdSX¹ff¯ff

I ûBÊ QcÀfSXf QZVf WXû AüSX WXdSX¹ff¯ff IZ dI Àff³f

dUQZVfe WXûaÜ ´faþff AüSX WXdSX¹ff¯ff EI WXe SXfª¹f IZ

Qû ·ff¦f WX`a dþ³WXZa ·ff¿ff IZ Af²ffSX ´fSX ffhMX dQ¹ff ¦f¹ff

±ffÜ BÀfIZ fhMXUfSXZ IZ ffQ ÀfZ WXe ´ff³fe I f ¸fbïf Qû³fûa

SXfª¹fûa IZ fe¨f dUUfQ I f I fSX¯f f³ff WXbAf WX`

dþÀfIZ Àf¸ff²ff³f IZ dÕX¹fZ Àf¸f¹f-Àf¸f¹f ´fSX dUd·f³³f

ÀfSXI fSXZa ´fi¹ffÀf I SX°fe SXWXeÜ fOÞXe ¨ffÕXfI e ÀfZ ffQÕX

ÀfSXI fSX ³fZ EÀf.UfBÊ.EÕX ³fWXSX IZ dÕX¹fZ Ad²f¦fidWX°f

·fcd¸f CXÀfIZ ¸ffdÕXI ûa I û ÕXüMXf³fZ IZ dÕX¹fZ dU²fZ¹fI

´ffdSX°f I SXIZ dU´fÃf ÀfZ EI AWX¸f ¸fbïf Le³f dÕX¹ff

WX`Ü

I fh¦fiZÀf ffQÕX ÀfSXI fSX I e ¨ffÕX ÀfZ ÀfI ´fI f ¦fBÊ WX`

ÕXZdI ³f Uû BÀfIZ dÀfUf¹f Ib L ³fWXea I WX ´ff SXWXe WX`

dI Uû 2qq4 ¸fZa ´fWXÕXZ WXe BÀf ³fWXSX ÀfZ Àf¸fd³²f°f

Àf¸fÓfü°fZ I û SXï I SX ¨fbI e WX`Ü ³f ¨ffWX°fZ WXbE ·fe

´faþff I fh¦fiZÀf I û BÀf ¸fbïZ ´fSX ffQÕX ÀfSXI fSX I f

Àff±f QZ³ff ´fOÞX SXWXf WX`Ü BÀf ¸fbïZ ´fSX ´faþff ÀfSXI fSX

BÀf I QSX AOÞX ¦fBÊ WX` dI Uû ³f °fû IZ ³Qi ÀfSXI fSX I e

´fSXUfWX I SX SXWXe WX` ³f WXe CX¨¨f°f¸f ³¹ff¹fÕX¹f IZ

AfQZVfûa I eÜ ffQÕX BÀf ¸fbïZ ´fSX A´f³fe ÀfSXI fSX ·fe

¦faUf³fZ I û °f`¹ffSX WX` ¢¹fûadI BÀfÀfZ UZ þ³f°ff I e

³fþSXûa ¸fZa VfWXeQ f³f þfEa¦fZÜ

WXdSX¹ff¯ff ÀfSXI fSX ´faþff ÀfSXI fSX IZ JZÕX ¸fZa Rh Àf

¦fBÊ WX`Ü WXfÕXfadI CXÀf³fZ ³fWXSX d³f¸fÊf¯f IZ dÕX¹fZ dQ¹fZ

¦f¹fZ A´f³fZ ´f`ÀfZ, þû ´faþff ÀfSXI fSX ³fZ ¨fZI IZ ø ´f

¸fZa Ufd´fÀf dQ¹fZ ±fZ, CX³WXZa Ufd´fÀf ´faþff ÀfSXI fSX I û

QZ dQ¹ff WX` AüSX Uû ÕX¦ff°ffSX BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa IZ ³Qi

ÀfSXI fSX ÀfZ QJÕXf³Qfþe I e ¸ffh¦f ·fe I SX SXWXe WX`

AüSX BÀf ¸ff¸fÕXZ ¸fZa WXdSX¹ff¯ff I fa¦fiZÀf, B³fZÕXû ÀfdWX°f

CXÀfZ ´fcSXZ dU´fÃf I f Àff±f d¸fÕX SXWXf WX`Ü U`ÀfZ ·fe CX³fIZ

´ffÀf BÀfIZ AÕXfUf I ûBÊ dUI »´f ·fe ³fWXea WX`Ü

WXdSX¹ff¯ff ÀfSXI fSX ³fZ CX¨¨f°f¸f ³¹ff¹ffÕX¹f ¸fZa ¦fbWXfSX

ÕX¦ffBÊ °fû ¸ff³f³fe¹f ³¹ff¹ffÕX¹f ³fZ ¹f±ffdÀ±fd°f f³ff¹fZ

SXJ³fZ IZ AfQZVf þfSXe I SX dQ¹fZ AüSX Af WXdSX¹ff¯ff

ÀfSXI fSX SXfái´fd°f °fI ´fWXbh¨f ¦fBÊ WX`Ü Aþef ff°f WX`

dI Qû³fûa SXfª¹fûa IZ SXfáie¹f QÕX UûMXûa I e SXfþ³fed°f IZ

I fSX¯f ¦fÕX°f AüSX ÀfWXe I e ´fWX¨ff³f I SX³fZ I e

A´fZÃff Àf¸fd³²f°f SXfª¹f I e SXfþ³fed°f IZ A³fbÀffSX

WXe fûÕX SXWXZ WX`Ü

BÀf Óf¦fOÞXZ ÀfZ QZVf I f þû ³fbI Àff³f WXû SXWXf WX` CXÀfI e

´fSXUfWX þf SXfáie¹f QÕX WXe ³fWXea I SX SXWXZ WX` °fû Af´f

ÃfZ{e¹f QÕXûa ÀfZ ¢¹ff CX¸¸feQ I SX ÀfI °fZ WX`a dþ³WXZa

A´f³fZ SXfª¹f ÀfZ ffWXSX dI Àfe I û I ûBÊ þUff QZ³ff WXe

³fWXea WX`Ü BÀf ¸ff¸fÕXZ ´fSX ¸fûQe ÀfSXI fSX I e ¨fb´´fe

A´fi`»f 2016 43

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


WX`SXf³f I SX³fZ UfÕXe WX` AüSX ¸fb£¹f dU´fÃfe QÕX I fh¦fiZÀf

I e ·feÜ IZ þSXeUfÕX ³fZ A´f³fZ ´faþff QüSXZ IZ QüSXf³f

BÀf ¸ff¸fÕXZ ´fSX ´faþff IZ dI Àff³fûa I f ´fÃf dÕX¹ff ±ff

AüSX I WXf ±ff dI WXdSX¹ff¯ff I û QZ³fZ IZ dÕX¹fZ ´faþff

IZ ´ffÀf ´ff³fe ³fWXea WX` ÕXZdI ³f þf UZ dQne ¦f¹fZ °fû

CX³WXZa WXdSX¹ff¯ff ÀfSXI fSX I e JSXe JûMXe Àfb³f³fe ´fOÞXe

AüSX WXdSX¹ff¯ff ÀfSXI fSX ³fZ ¹fWXfh °fI I WX dQ¹ff dI

CX³WXZa Af dQne IZ dÕX¹fZ ´ff³fe ÕXf³fZ IZ dÕX¹fZ ³fa¦fÕX

ÀfZ dQne °fI EI AÕX¦f ³fWXSX f³ff³fe ´fOÞXZ¦feÜ

WXdSX¹ff¯ff I e ³fWXSXZa dQne I f ´ff³fe ¢¹fûa PXû¹fZaÜ

IZ þSXeUfÕX I e °fþÊ ´fSX WXdSX¹ff¯ff ÀfSXI fSX ³fZ ·fe

I WX dQ¹ff dI dQne I û QZ³fZ IZ dÕX¹fZ WXdSX¹ff¯ff

ÀfSXI fSX IZ ´ffÀf ´ff³fe ³fWXea WX`Ü BÀf ´fiI fSX A´f³fZ WXe

þfÕX ¸fZa þf IZ þSXeUfÕX Ra Àf ¦f¹fZ °fû CX³WXûa³fZ I WXf

dI ´ff³fe ´fSX SXfþ³fed°f ³fWXea WXû³fe ¨ffdWX¹fZÜ

QZJf þf¹fZ °fû Àf·fe A´f³fe-A´f³fe SXfþ³fed°f I SX SXWXZ

WX`aÜ dI Àfe I û QZVf I e d¨f³°ff ³fWXea WX`, ´faþff

WXdSX¹ff¯ff I û ²f¸fI e QZ SXWXf WX` °fû WXdSX¹ff¯ff dQne I û

²f¸fI e QZ SXWXf WX`, BÀf ´fiI fSX Àf·fe A´f³fe ¸f³f¸ff³fe

I SX³fZ ´fSX CX°ffø WX`aÜ ¹fWX ·fe EI dUOX¸f³ff WXe WX` dI

IZ ³Qi AüSX WXdSX¹ff¯ff ¸fZa ·ffþ´ff ÀfSXI fSX WX` AüSX

´faþff ¸fZa AI fÕXe-·ffþ´ff ¦fNXf³²f³f ÀfSXI fSX WX`Ü

BÀfIZ ffUþcQ ´ff³fe ´fSX EZÀfe ¦f³Qe SXfþ³fed°f þfSXe

WX`Ü ´faþff IZ ´ffÀf ´ff³fe I ¸f WXû ÀfI °ff WX` ÕXZdI ³f

BÀf Af²ffSX ´fSX Uû WXdSX¹ff¯ff IZ dWXÀÀfZ I f ´ff³fe QZ³fZ

ÀfZ I` ÀfZ ¸f³ff I SX ÀfI °ff WX`Ü þf WX¸f ´ffdI À°ff³f ÀfZ

´ff³fe I f faMXUfSXf I SX ÀfI °fZ WX`a °fû ´faþff WXdSX¹ff¯ff

¢¹fûa ³fWXea ´ff³fe I f faMXUfSXf I SX ÀfI °fZÜ

ffQÕX ÀfSXI fSX I e dþï IZ I fSX¯f ³fWXSX d³f¸fÊf¯f ´fSX

ÕX¦ff WXbAf QZVf I f fWXb¸fc»¹f ²f³f fSXffQ WXû SXWXf WX`Ü

´faþff dU²ff³fÀf·ff IZ f³ff¹fZ ¦f¹fZ I f³fc³f I û A·fe

°fI SXfª¹f´ffÕX õfSXf ÀUeIÈ d°f ´fiQf³f ³fWXea I e ¦fBÊ WX`

ÕXZdI ³f AI fÕXe QÕX AüSX I fh¦fiZÀf IZ ÕXû¦fûa ³fZ ³fWXSX

I û ´ffMX³fZ I f I f¸f Vfbø ·fe I SX dQ¹ff WX`Ü ³fWXSX

d½fOaf³ff

dI ³ffSXZ ÕX¦fZ WXbE Àf`aI OÞXûa ´fZOÞX I fMXI SX ÕXû¦f A´f³fZ

§fSXûa I û ÕXZ ¦f¹fZ WX`aÜ BÀfÀfZ ´f¹fÊfUSX¯f I f ·fe ³fbI Àff³f

WXû SXWXf WX`Ü

SXfþ³fed°fI QÕXûa I û BÀf ´fZ¨feQf ¸ff¸fÕXZ ´fSX QÕX¦f°f

dWX°fûa ÀfZ D ´fSX CXNXI SX QZVfdWX°f IZ ³fþSXe¹fZ ÀfZ Af¦fZ

fPXऩf ¨ffdWX¹fZÜ WX¸ffSXf QZVf EI Àfa§f SXfª¹f WX`

dþÀf¸fZa SXfª¹fûa I û I BÊ ¸ff¸fÕXûa ¸fZa A´f³fZ Ad²fI fSX

d¸fÕXZ WXbE WX` ÕXZdI ³f QZVf ÀfZ D ´fSX I ûBÊ SXfª¹f ³fWXea

WX`Ü A¦fSX dI Àfe SXfª¹f I f QcÀfSXZ SXfª¹f ÀfZ I ûBÊ

dUUfQ WXû °fû CXÀfZ ÀfadU²ff³f IZ A³°f¦fÊ°f f³ffBÊ ¦fBÊ

½¹fUÀ±ff ÀfZ WXe WXÕX I SX³ff ¨ffdWX¹fZ, ³f dI ¸f³f¸ff³fZ

°fSXeIZ ÀfZÜ A¦fSX EZÀff WXû¦ff °fû ¹fWX QZVf IZ dÕX¹fZ

fWXb°f §ff°fI dÀfð WXû ÀfI °ff WX`Ü UûMXûa I e

SXfþ³fed°f I SX³fZ I e ·fe EI ¸f¹fÊfQf WXû³fe ¨ffdWX¹fZÜ

UûMXûa IZ ¨fæ SX ¸fZa EI SXfª¹f QcÀfSXZ SXfª¹f I f QbV¸f³f

dQJf¹fe QZ³fZ ÕX¦fZ, ¹fWX QZVf I e ÕXûI °ffad{I

½¹fUÀ±ff IZ dÕX¹fZ Vfb·f ÀfaIZ °f ³fWXea WX`Ü

¦fSefe AüS fZSûþ¦ffSe IZ dVfI fS dI Àff³f

³fSZaQi QZUfa¦f³f

JZ°fe ·ffSX°f I e AfþedUI f I f ÀffÀfZ fOÞXf Àff²f³f

WX`Ü A¦fOÞXe AüSX d´fLOÞXe þfd°f¹fûa I e fWXb°f fOÞXe

Àfa£¹ff JZ°fe ´fSX d³f·fÊSX WX`Ü ¹fZ þfd°f¹ffa ¦ffaU ¸fZa SXWX

I SX JZ°fe I SX°fe ±feaÜ B³fIZ ´ffÀf þ¸fe³f A¨Le-

JfÀfe WXû°fe ±feÜ B³fIZ JZ°fûa ¸fZa I f¸f I SX³fZ UfÕXe

QcÀfSXe þfd°f¹fûa IZ ÕXû¦fûa IZ Àff±f ·fe B³fIZ Àfafa²f

¸f²fbSX WXû°fZ ±fZÜ d´fLÕXZ AfNX-³fü ÀffÕXûa ÀfZ JZ°fe I e

JSXff WXû°fe WXfÕX°f IZ ¨fÕX°fZ B³f JZd°fWXSX þfd°f¹fûa

I e ´fSXZVffd³f¹ffa fPÞX°fe þf SXWXe WX`aÜ B³fIZ ´ffÀf JZ°fe

IZ AÕXfUf AfþedUI f I f QcÀfSXf Àff²f³f ³f WXû³fZ ÀfZ

¹fZ fQWXfÕX WXû°fe þf SXWXe WX`aÜ

WXdSX°f Ii fad°f I û ÀfR ÕX f³ff³fZ UfÕXZ þfMX, ³fI Qe

R ÀfÕXûa I e JZ°fe I SX³fZ UfÕXZ ¸fSXfNXf AüSX äZ°f Ii

fad°f I û ÀfR ÕX f³ff³fZ UfÕXZ ´fMXZÕX A´f³fe ¸fZWX³f°f ÀfZ

JZ°fe I û SXûþ¦ffSX f³ff³fZ ¸fZa ÀfR ÕX WXû ¦fE ±fZÜ JZ°fe

I e I ¸f WXû°fe þ¸fe³f, JZ°fe I e fPÞX°fe ÕXf¦f°f AüSX

´f`QfUfSX ¸fZa I ¸f WXû°fZ ¸fb³ffRZ ³fZ Af B³f JZd°fWXSX

þfd°f¹fûa I û fQWXfÕXe IZ I ¦ffSX ´fSX ÕXf I SX JOÞXf

I SX dQ¹ff WX`Ü QÀf ÀffÕXûa ¸fZa °fe³f I SXûOÞX ÀfZ Ad²fI

dI Àff³fûa ³fZ JZ°fe LûOÞX Qe WX`Ü Afþ JZ°fe I SX³fZ

UfÕXe þfd°f¹ffa ´fSXZVff³f WX`a °fû UWXea A³ffþ I e

I e¸f°fZa AfÀf¸ff³f Lc SXWXe WX`aÜ

d´fLÕXZ QÀf ÀffÕXûa ¸fZa JZ°fe ¸fZa fQÕXfU Af¹ffÜ JZ°fe

¸fZa ÕXf¦f°f Ad²fI ÕX¦f³fZ ÕX¦fe, ¸fb³ffR f I ¸f WXû

¦f¹ffÜ I ·fe AûÕXZ ´fOÞ³fZ ÀfZ °fû I ·fe fSXÀff°f °fû

I ·fe ÀfcJf ´fOÞ³fZ IZ I fSX¯f JZ°fe I û ³fbI Àff³f WXû³fZ

ÕX¦ffÜ BÀfÀfZ JZ°fe ´fSX þeU³f ¦fbþSX-fÀfSX I SX³fZ

UfÕXe þfd°f¹fûa ¸fZa ¦fSXefe Af³fZ ÕX¦feÜ JZ°fe I f

SXI ff §fMX³fZ ÕX¦ffÜ AfaI OÞXZ f°ff°fZ WX`a dI ÀffÕX

2qq4 ÀfZ ÕXZ I SX 2q12 IZ fe¨f °fe³f I SXûOÞX ÀfZ

Ad²fI ÕXû¦fûa ³fZ JZ°fe IZ ´fZVfZ I û LûOÞX dQ¹ffÜ UZ

¸fþQcSX f³f³ff fZWX°fSX Àf¸fÓf³fZ ÕX¦fZ WX`aÜ

A¦fOÞXe AüSX d´fLOÞXe dfSXfQSXe IZ ´ffÀf þû þ¸fe³fZa

±fea, UZ þ¸feaQfSXe CX³¸fcÕX³f IZ ³ff¸f ´fSX ÀfSXI fSX ³fZ

fWXb°f ´fWXÕXZ ÕXZ ÕXe ±feaÜ ÀfSXI fSXe ¹fûþ³ffAûa ¸fZa B³f

þfd°f¹fûa I û Àfa´f³³f AüSX A¦fOÞXf ¸ff³f I SX QSXdI ³ffSX

I SX dQ¹ff ¦f¹ffÜ dQ³fûadQ³f B³f þfd°f¹fûa IZ ÕXû¦fûa I e

´fSXZVffd³f¹ffa fPÞ³fZ ÕX¦feaÜ þf °fI JZ°fe ÀfZ ¸fb³ffR f

WXû SXWXf ±ff, B³f þfd°f¹fûa IZ ÕXû¦fûa I û I ¸f ´fSXZVff³fe

WXû SXWXe ±feÜ Af þf JZ°fe ÀfZ ¸fb³ffR f §fMX³fZ ÕX¦ff,

JZ°fe I e þ¸fe³f I ¸f WXû³fZ ÕX¦fe, °ff ÀfZ JZd°fWXSX

þfd°f¹fûa I e dÀ±fd°f JSXff WXû ¦fBÊÜ

d´fLÕXZ dQ³fûa QfÕX AüSX ´¹ffþ I e fPÞX°fe I e¸f°fûa I f

EI I fSX¯f B³fI e JZ°fe I û I ¸f SXI fZ ¸fZa dI ¹ff

þf³ff ·fe SXWXfÜ ÀfSXI fSX I e ¦fÕX°f ³fed°f¹fûa IZ ¨fÕX°fZ

2qq ø ´fE ´fid°f dI ÕXû QfÕX dfI ³fZ ÕX¦fe ±feÜ

BÀfIZ ffQ ·fe dI Àff³fûa I û ¸fb³ffR f ³fWXea d¸fÕX SXWXf

WX`Ü ¹fWXe UþWX WX` dI JZ°fe I SX³fZ UfÕXe þfd°f¹ffa

fQWXfÕXe I f dVfI fSX WXû SXWXe WX`aÜ JZ°fe ¸fZa ¸fþQcSXe

fPÞ³fZ AüSX dÀfa¨ffBÊ U þb°ffBÊ I f J¨fÊ fPÞ³fZ ÀfZ JZ°fe

I f ÕXf¦f°f ¸fc»¹f fPÞX°ff þf SXWXf WX`Ü JZ°fe ÀfZ WXû³fZ

UfÕXe ´f`QfUfSX ÀfZ CX°´ffQ³f ÕXf¦f°f d³fI fÕX³fe

¸fbdVI ÕX WXû ¦fBÊ WX`Ü

dI Àff³fûa I f ¹fWX ÀfaI MX ´fcSXZ QZVf ¸fZa WX`Ü ´fSXZVff³fe I e

ff°f ¹fWX WX` dI Àf·fe SXfª¹fûa I e ÀfSXI fSXZa EI þ`Àff

½¹fUWXfSX WXe I SX SXWXe WX`aÜ QdÃf¯f ·ffSX°f IZ dI Àff³f

·fe A´f³fe R ÀfÕX AüSX CXÀfI e ´f`QfUfSX I e CXd¨f°f

I e¸f°f ³f d¸fÕX³fZ ÀfZ ´fSXZVff³f WX`aÜ I ³fÊfMXI ¸fZa EI

þbÕXfBÊ 2q15 °fI EI Àfü AÀÀfe dI Àff³fûa ³fZ

Af°¸fWX°¹ff I eÜ ÀfcfZ ¸fZa BÀf ´fcSXZ QVfI ¸fZa B°f³fe

°ffQfQ ¸fZa dI Àff³fûa ³fZ Af°¸fWX°¹ff ³fWXea I eÜ ¸fWXfSXfái

IZ dI Àff³f ·fe I ´ffÀf AüSX ¦f³³fZ I e R ÀfÕX fSXffQ

WXû³fZ ÀfZ °fffWX WXû SXWXZ WX`aÜ

dI Àff³fûa I e ¸fü°fûa I f dÀfÕXdÀfÕXf I BÊ QVfI ûa ÀfZ

¨fÕX SXWXf WX`Ü Af°¸fWX°¹ff IZ ´feLZ IZ UÕX R ÀfÕX I e

fSXffQe WXe ÀffÀfZ fOÞXe UþWX ³fWXea WXû°feÜ I BÊ ffSX

dI Àff³f I þÊ AQf ³f I SX ´ff³fZ IZ I fSX¯f ·fe

Af°¸fWX°¹ff I SX ÕXZ°fZ WX`aÜ ÀfSXI fSXe À°fSX ´fSX dI Àff³fûa

I e WXfÕX°f I û ÀfWXe °fSXWX ÀfZ QZVf IZ Àff¸f³fZ ³fWXea

SXJf þf°ff WX`Ü dI Àff³fûa IZ JZ°fûa I f AfI fSX §fMX°ff

þf SXWXf WX`Ü VfWXSXeI SX¯f AüSX ´fdSXUfSX ¸fZa WXû SXWXZ

AÕX¦ffU ÀfZ JZ°fe I e þ¸fe³f ÕXOÞXfBÊ-Óf¦fOÞXûa ¸fZa Ra Àf

þf°fe WX`, dþÀfÀfZ I BÊ ffSX dI Àff³f þ¸fe³f fZ¨f³fZ ¸fZa

WXe ·fÕXfBÊ Àf¸fÓf°fZ WX`aÜ

JZ°fe IZ ÃfZ{ ¸fZa fOÞXZ fQÕXfUûa I e þø SX°f WX`Ü JZ°fe

IZ ³fbI Àff³f I e ·fSX´ffBÊ IZ dÕXE f³fe R ÀfÕX fe¸ff

¹fûþ³ff, dI Àff³f Ii Z dOXMX I fOXÊ AüSX dI Àff³f fe¸ff

¹fûþ³ff þ`Àfe ¹fûþ³ffAûa IZ ÀfWXe Àfa¨ffÕX³f ÀfZ ·fe

dI Àff³fûa I û ÕXf·f d¸fÕX ÀfI °ff WX`Ü þø SX°f BÀf

ff°f I e ·fe WX` dI °fWXÀfeÕXûa AüSX ±ff³fûa ¸fZa QþÊ

dI Àff³fûa I e þ¸fe³fûa ´fSX WXû³fZ UfÕXe Óf¦fOÞXûa I f

þ»Q d³ffMXfSXf WXûÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 44

A´fi`»f 2016


²f¸fÊ

Sf¸f þ³¸f I f WZ°fb

dVfUIZ Vf d¸fßf

EI ffSX dR SX QZVf·fSX IZ ¸fadQSXûa, QZU À±ff³fûa ´fSX §faMXf

§fadOXय़fÕX AüSX VfaJ fþ CXNXZa¦fZÜ ¨ffSXûa °fSXR SXf¸f

ÕXÕXf I e þ¹f þ¹fI fSX WXû¦feÜ ¸ff³fÀf I e ¨fü´ffB¹ffa

CX¨¨f ÀUSX ¸fZa QûWXSXfBÊ þf¹fZa¦feÜ A¹fû²¹ff °fû Afþ

SXf¸f¸f¹f WXû þfE¦feÜ Afþ IÈ ´ffÕXb Qe³fQ¹ffÕXf IZ

´fiI MX WXû³fZ I f Vfb·f dQ³f þû WX`Ü SXf¸f ÕXÕXf IZ UÕX

QVfSX±f ¹ff I üVf»¹ff IZ ³fWXea, þ³f þ³f IZ ùQ¹f

dfWXfSXe WX`a SXf¸fÜ I` ÀfZ I ûBÊ CX³fI e A´ffSX ¸fdWX¸ff ÀfZ

´ffSX ´ff ÀfIZ ¦ffÜ

¨f`{ ¸ffÀf IZ Vfb¢ÕX ´fÃf I e ³fU¸fe d°fd±f BÀf þ¦f°f

IZ d´f°ff ´fSX¸fZäSX ßfeSXf¸f IZ AU°ffSX ÀfZ þbOÞXe WX`Ü

´fSX¸f fiWÐX¸f I f AU°ffSX °fû ´fdSXdÀ±fd°f UVf Àf·fe ¹fb¦fûa

¸fZa WXû°ff WX` ´fSX {Z°ff ¹fb¦fe³f AU°ffSX IZ QüSXf³f UZ

¸ff³fUe¹f ¸f¹fÊfQf I e Àfe¸ffAûa ÀfZ ¨f°fbdQÊI d§fSXZ WXbE

±fZÜ EZÀfe WXe ¸f¹fÊfdQ°f LdU IZ I fSX¯f UZ ¸f¹fÊfQf

´fbø ¿fûØf¸f SXf¸f I WXÕXf¹fZÜ

SXfþIb ¸ffSX ßfeSXf¸f A´f³fZ Àffd°UI ¨fdSX{ fÕX, Äff³f,

VfeÕX, AüQf¹fÊ, VfSX¯ff¦f°f, U°ÀfÕX°ff, ¸fWXf³f

SXfþ³fed°fI ÀfcÓffcÓf AüSX Aòbb°f ´fSXfIi ¸f IZ õfSXf

I ûdMX-I ûdMX ³fSX ³ffdSX¹fûa IZ Ia NX WXfSX f³fI SX dU¿¯fb

AU°ffSX ´fbø ¿fûØf¸f ·f¦fUf³f ßfeSXf¸f IZ ø ´f ¸fZa ´fcª¹f

WXbEÜ dWXaQe ÀffdWX°¹f IZ Ad°fdSXö A³a¹f ·ff¿ffAûa ¸fZa

·fe SXf¸f¨fdSX°f I f A°¹fa°f ¸ffd¸fÊI d¨f{¯f ´fif¨fe³f

I dU¹fûa ³fZ dI ¹ff WX`Ü dRa SX ·fe ¹fWX EI Vfû²f I f IZ aQi

f³ff WXbAf WX`Ü

dWXaQe ¸fZa ¦fûÀUf¸fe °fbÕXÀfe QfÀf IÈ °f SXf¸f¨fdSX°f

¸ff³fÀf,ÀfaÀIÈ °f ¸fZa ¸fWXd¿fÊ ff»¸fedI IÈ °f SXf¸ff¹f¯f

°f±ff I fdÕXQfÀf IÈ °f SX§fbUaVf ¸fWXfI f½¹f¸f, CXØfSX SXf¸f

¨fdSX°f, IÈ d°fUfÀf IÈ °f fa¦fÕXf SXf¸ff¹f¯f CXQÊc ¸fZa

¨fI UÀ°f, ¸fWXd¿fÊ I ¸f³f IÈ °f I ¸f SXf¸ff¹f¯f AfdQ

EZÀfZ Ib L ´fif¸ffd¯fI ¦fia±f WX`a þû SXf¸f ¨fdSX{ I û þeUa°f

f³ff°fZ WX`aÜ

EI ³fWXea ÀfWXÀ{ûa WXZ°fb WX`a QÀf þ¦fd³³f¹f³°ff IZ

AU°ffSX IZ Ü ÀUf¹f¸·fbU ¸f³fb AüSX QZUe Vf°ffø ´ff I f

ÀfWXÀ{ U¿fûÊa I f °f´f, ³ffSXQ I f dU¿¯fb I û Vff´f, SXfþf

´fi°ff´f ·ff³fb I û fifWX¸f¯f þ³fûa I f Àff¸fcdWXI Vff´f,

ÕXaI fd²f´fd°f SXfU¯f I f °f´f AüSX fiWX¸ff ÀfZ ³fSX AüSX

Uf³fSX õfSXf ¸ffSXZ þf³fZ I f USXQf³f, dVfUþe IZ ¦f¯fûa

I û ¸fWXf¸fbd³f ³ffSXQ I f Vff´f AfdQ EZÀfZ Ib L

AfUV¹fI I fSX¯f WX`a þû SXf¸fþ³¸f IZ WXZ°fb I û À´fá

I SX°fZ WX`aÜ ´fdSX{¯ff¹f Àff²fb³ffa dU³ffVf¹f ¨f Qb¿IÈ °ff¸f

ÀU¹fa ¸fZa EI Ad°f UÈWXQÐ I fSX¯f WX`Ü ¨ffSXûa UZQ AüSX

ANXfSXWX ´fbSXf¯f dþÀfI f d³fSXa°fSX ¦fb¯f¦ff³f I SX°fZ WX`a

UWXe ßfe ´fSX¸ff°¸ff °f°U A³fZI f³fZI WXZ°fbAûa ÀfZ {û°ff

¹fb¦f ¸fZa AU²f ³fSXZVf QVfSX±f IZ ´fb{ ßfe SXf¸f IZ ø ´f ¸fZa

AfdU·fÊc°f WXbAfÜ ÕXøf¯f, ·fSX°f, Vf{b²³f IZ ø ´f ¸fZa

d³fþ Af¹fb²fûa( VfaJ, ¨fIi , ¦fQf, ´fQ¸f) Àf¸fZ°f ²fSXf

´fSX UZ AU°fdSX°f WXbEÜ

¹fWX ·fe EI I fSX¯f WX` ´fSXf°´fSX fiWX¸f IZ dU¿¯fb ÀUø ´f

³fZ dI Àfe Àff¸ff³¹f ¦fÈWXÀ±f IZ §fSX þ³¸f ³f ÕXZI SX ³fÈ´f

QVfSX±f IZ §fSX þ³¸f ¢¹fûa dÕX¹ff? CXØfSX ÀffR WX`, dWXaQc

VffÀ{ûa ¸fZa SXfþf I û BÊäSX IZ ffQ QcÀfSXf À±ff³f dQ¹ff

þf°ff WX` ¢¹fûadI UWX ³¹ff¹f, ÀfbSXÃff, ´fiþf ´ffÕXI °f±ff

CX³fIZ ¹fû¦fÃfZ¸f UWX³f I f ´fi°feI ÀUø ´f WXû°ff WX`Ü

CXÀfZ Àff²f³f ¨f°fbá¹f ¸fZa ²f¸fÊ, A±fÊ AüSX I f¸f I f ´fcSXI

EZÀff ¸ff³ff þf°ff WX`Ü B°f³ff WXe ³fWXea, SXfþf I û ·f¦fUf³f

I f ´fid°fd³fd²f ·fe ¸ff³ff þf°ff WX`Ü ¦fe°ff ¸fZa ¹fû¦fZäSX

IÈ ¿¯f ³fZ ÀU¹fa Af´f³fZ ßfe¸fbJ ÀfZ CX¨¨ffdSX°f dI ¹ff WX`

³ffSXf¯ffa ¨f ³fSXfZd²fU¸f(1q/27)Ü BÀf ´fiI fSX ¹fWX

À´fá WXû ¦f¹ff dI ´fi·fb ³fZ BÊÀff ¸fÀfeWX AüSX ´f`¦f¸fSX

¸fbWX¸¸fQ I e °fSXWX AdUUfdWX°ff I ³¹ff IZ ¦f·fÊ ÀfZ AüSX

¦fÈWXÀ±f ´fdSXUfSX ¸fZa þ³¸f ÕXZ³ff CXd¨f°f ¢¹fûa ³fWXea

Àf¸fÓffÜ ¹fWX °f°I fÕXe³f ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa I e

AfUV¹fI °ff I WXe þf ÀfI °fe WX`Ü ¸ff³fÀfI fSX °fbÕXÀfe

þe SXf¸f IÈ ´ff ÀfZ Àf¨f¸fb¨f °fbÕXÀfe f³f ¦f¹fZ, ´fi·fb IZ

þ³¸f I f WXZ°fb f°ff°fZ WXbE I WX°fZ WX`a AÀfbSX ¸ffdSX ±ff´fdWXa

Àfbø WX, SXfJdWXa dþ³f ßfbd°f ÀfZ°fb þ¦f dUÀ°ffSXdWXa dU¸fÕX

þÀf SXf¸f þ³¸f I SX WXZ°fbÜ AüSX ·fe I WXf þf þf

WXûdWXa ²fSX¸f I` WXf³fe, ffPXdWXa AÀfbSX Aô¸f Ad·f¸ff³fe

°ff °ff ²fdSX ´fi·fb ¸f³fbþ VfSXeSXf WdSXWXSX³ff±f ·fU

Àfªþ³f ´feSXfÜ

dþÀf I fÕXJaOX ¸fZa SXf¸f I f þ³¸f WXbAf, CXÀf Àf¸f¹f

SXfÃfÀfe ´fiUÈdØf¹ffa ´fcSXe °fSXWX ´f³f´f ¨fbI e ±fe, Àff²fb

AÀff²fbAûa õfSXf Àf°ff¹fZ þf³fZ ÕX¦fZÜ ÀfbSXf ÀfbaQSXe ³fZ

Àf¸ffþ I e ³f`d°fI °ff ´fSX ´fSXûÃf ø ´f ÀfZ SXfÃfÀf þfd°f

I f AUÕX¸f³f ÕXZI SX ²ffUf fûÕX dQ¹ff ±ffÜ ¹fÄffWXbd°f

¸fZa þfSX³f ¦fü ¸ffaÀf OXfÕXf þf³fZ ÕX¦ffÜ F d¿f ¸fbd³f¹fûa

I f d´fVff¨fûa õfSXf ·fÃf¯f dI ¹ff þf³fZ ÕX¦ffÜ ²fSXf ´ff´f

IZ ·ffSX ÀfZ fûdÓfÕX WXû CXNXeÜ A¹fû²¹ff ³fSXZVf QVfSX±f

Qf³fUûa IZ SXfþf I e ´fSXfÀ°f I SX QZUfÀfbSX Àfa¦fif¸f ¸fZa

dUþ¹fe WXû ¨fbIZ ±fZ A°f: ¹fWX A´fZÃff Àf¸ffþ õfSXf I e

þf³fZ ÕX¦fe dI SXfÃfÀf SXfþ SXfU¯f I e Qf³fUe¹f°ff I f

WX³f³f CX³WXea I e Àfa°ff³f õfSXf WXe Àfa·fU WX`Ü

¸fWXd¿fÊ dUäfd¸f{ AüSX UdVfâ þe ÀfQ`U EI QcÀfSXZ IZ

dUSXû²fe ±fZÜ EI ´fbø ¿ff±fUÊfQeÜ (dUäd¸f{: CX¯WXca

SXf¸f ·fþWXca ·fU ¨ff´ff) °fû QcÀfSXZ ´fifSX²fUfQe (UdVfâ

Àfb³fWXb ·fSX°f ·ffUe ´fifÕX), EI Àf°Àfa¦f I f ´fÃf²fSX

°fû QcÀfSXf °f´fÀ¹ff I f dWX¸ff¹f°feÜ ÀfU±fÊf dU´fSXe°ff±fÊI

±fZ Qû³fûa ´fSX¸f °f´fe F d¿f ´fSX SXf¸f þ³¸f IZ WXZ°fb I û

Àf¸fÓf³fZ ´fSX ¹fZ Qû³fûa EI ÀUSX ÀfZ ÀfWX¸f°f WXû ¦f¹fZÜ

Qû³fûa ³fZ A´f³fZ Bá QZU I û ´fWX¨ff³f dÕX¹ffÜ ffÕX´f³f ¸fZa

¦fbø UdVfâ ³fZ ´fcSXZ ¸f³f ÀfZ Af¹fb²fûa Àf¸fZ°f SXf¸f I û

dVfÃff QeÜ

þf ¸fWXd¿fÊ dUäfd¸f{ ³fZ A¹fû²¹ff AfI SX ¹fÄf SXÃff±fÊ

A´fi`»f 2016 45

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


³fÈ´f QVfSX±f ÀfZ SXf¸f ÕXøf¯f I e ¸ffa¦f I e °fû QVfSX±f dU¨fdÕX°f WXû CXNXZ ´fSX Ib ÕX

¦fbø UdVfâ ¸fbd³f dUäfd¸f{ IZ ·ffU I û Àf¸fÓf ¦f¹fZÜ CX³WXûa³fZ SXfþf QVfSX±f ÀfZ

SXf¸f ÕXøf¯f I û QZ QZ³fZ I f Af¦fiWX dI ¹ffÜ BÀf ´fiI fSX dVfÃff ´fifd~ IZ CX´fSXfa°f

SXf¸f I û QeÃff QZ³fZ I f I f¹fÊ ¸fbd³f dUäfd¸f{ ³fZ dI ¹ffÜ VfÀ{ VffÀ{ûa ¸fZa d³f´fb¯f

dI ¹ffÜ Qû ¦fbø Aûa ³fZ d¸fÕXI SX SXf¸f I û, ´fSXûÃf ¸fZa UZ Àf¸ffþûðfSX WXZ°fb EI

Ad·f³fU ´fbø ¿f I e SX¨f³ff ¸fZa ÀfaÕX¦³f ±fZa AüSX ¹fWX °ff°I fdÕXI ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa

I e ¸ffa¦f ±feÜ

d¸fd±fÕXf þf°fZ Àf¸f¹f ¸ff¦fÊ ¸fZa ¦fü°f¸f ´f}e AdWX»¹ff I û ¨fSX¯f À´fVfÊ QZI SX Vff´f

¸fbö I SX dQ¹ffÜ SXf¸f ³fZ CXÀfZ AüSX ³ffSXe I û ´fb³f: CXÀfI f Àf¸¸ff³f dQÕXf¹ffÜ Àfe°ff

ÀU¹faUSX ¸fZa dVfU I f ²f³fb¿f ·fa¦f I SX Àfe°ff USX¯f dI ¹ff AüSX d¸fd±fÕXf I û

A¹fû²¹ff ÀfZ þûOÞXfÜ ·fȦfb ´fb{ ´fSXVfbSXf¸f I û A´f³fZ ²f`¹fÊ, Vfü¹fÊ AüSX ÀffWXÀf °f±ff

CXQfSX°ff ÀfZ °fbá I SX Ãfd{¹f IZ I °fʽ¹fûa I û A³fb´ffÕX³f dI ¹ffÜ d¸fd±fÕXf ÀfZ

A¹fû²¹ff ÕXüMX°fZ WXe CX³WXZa d¸fÕXf ¨füQWX U¿fÊ I e AUd²f UfÕXf f³fUfÀfÜ SXf¸f

IZ f³f ¦f¸f³f ¸fZa ·fe SXfáie¹f EZ¢¹f úPÞXeI SX¯f I f ´fi¹ffÀf d³fdWX°f WX`Ü QZVf IZ

ffWXSX ÀfZ AfBÊ SXfÃfÀfe Vfdö ¹fûa IZ CX°´ff°f ÀfZ CXØfSX AüSX QdÃZf¯f ÃfZ{ IZ Àfafa²fûa

¸fZa ff²ff Af ¦fBÊ ±feÜ

Ia f SXf¸ff¹f¯fI fSX IZ A³fbÀffSX dVfUþe IZ ¹ffWX IZ Àf¸f¹f QdÃf¯f IZ B°f³fZ

ÕXû¦f CXØfSX ¨fÕXZ Af¹fZ dI Àff¸ffdþI Àfa°fbÕX³f WXe df¦fOÞX ¦f¹ffÜ CX³fIZ ffSXf°fe

I ü³f-I ü³f ±fZ, ¹fWX f°ff³fZ I e Àfa·fU°f: AfUV¹fI °ff ³fWXeaÜ I fÕXfa°fSX ¸fZa B³WXea

ffSXfd°f¹fûa ³fZ ÀU·ffUf³fbø ´f ½¹fUWXfSX I SX°fZ WXbE CX°´ff°f ¸f¨ff³ff Vfbø I SX

dQ¹ffÜ EZÀfe WXe dU¿f¸f ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa ¸fZa SXf¸f ³fZ A´f³fe U³f ¹ff{f ´fifSXa·f I eÜ

·f¹faI SX,fÕXUf³f, SXfÃfÀf ø ´fe dU¿f UÈÃf I û þOÞX Àf¸fZ°f ³ffVf WXZ°fb U`ô IZ

Àf¸ff³f ßfeSXf¸f U³f ¸fZa Af ´fWXba¨fZÜ

AüSX dR SX Vfbø WXbAf SXfÃfÀfe ÀfaWXfSXÜ SXfÃfÀf þfd°f ¸fZa JÕXfÕXe ¸f¨f ¦fBÊÜ

A³fed°f ø ´fe Vfc´fʳfJf I û A´f³fZ ³ffI -I f³f ¦faUf³fZ ´fOÞXZÜ A³fed°f ´fû¿fI

JSX-Qc¿f¯f ·fe I fÕX IZ ¦fifÀf f³f ¦f¹fZÜ Qib°f ¦fd°f ÀfZ A²f¸fÊ ³ffVf WXû°fZ QZJ

SXfÃfÀf SXfþ SXfU¯f ·f¹f·fe°f WXû CXNXfÜ dU³ffVf I fÕXZ dU´fSXe°f fbdð IZ ¨fÕX°fZ

CXÀf³fZ Àf°fe Àfe°ff I f A´fWXSX¯f I SX SXfÃfÀf þfd°f IZ Àf¸fcÕX ³ffVf I e ³feaU SXJ

Qe AüSX ßfeSXf¸f IZ f³ff¦f¸f³f WXZ°fb I û ´fc¯fÊ I SX³fZ ¸fZa ´fSXûÃf ÀfWXf¹f°ff I eÜ

QZUe Àfe°ff IZ ÕXaI f ¸fZa ´fiUZVf I SX°fZ WXe CXÀf ´fSX Vffd³f I e ÀffPÞXZ Àff°fe ¨fÕX

¦f¹feÜ ÕXaI f IZ ÀU¯fÊ ´fSXI ûMXZZ ÀfZ QcSX Ad¦³f d´f¯OX IZ Àf¸ff³f AVfûI UfdMXI f

¸fZa Àfe°ff QWXI °fe SXWXeÜ CXÀf Ad¦³f IZ °ff´f ÀfZ ÕXaI f I e ÀUd¯fʸf ´fif¨feSX

d´f§fÕX³fZ ÕX¦feÜ A³°f°f: dU·fe¿f¯f þ`ÀfZ A³fed°f dUSXû²fe I û LûOÞX ÀffSXe SXfÃfÀf

þfd°f d´f§fÕX°fZ ÀU¯fÊ ¸fZa Qf I SX SXWX ¦fBÊÜ CXÀf ´fSX¸f Vfdö AU°ffSX I f ´fSX¸f

WXZ°fb ´fc¯fÊ WXbAfÜ SXfU¯f I f dU³ffVf I SX Àfe°ff I e ¸fbdö ³f IZ UÕX ³ffSXe þfd°f

I f Àf¸¸ff³f EUa ´fb³fø õfSX ±ff USX³f Q¹ff, ¸f¸f°ff, VfeÕX EUa AüQf¹fÊ (dþ³fI e

³ffSXe ´fi°feI WX`) AfdQ CXQfØf ¦fb¯fûa I e BÀf ÀfaÀffSX ¸fZa ´fb³fÀ±fÊf´f³ff ±feÜßfeSXf¸f

IZ AfQVfÊ ¨fdSX{ ÀfZ þWXfa Àff¸ff³¹f ¸ff³fU ´fiZSX¯ff ÕXZI SX CXÀfZ d³fþ þeU³f ¸fZa

Af°¸fÀff°f I SX³fZ I f ´fi¹ffÀf I SX°ff WX` UWXea Àff²fb, Àfa°f, ¸fWXf°¸ff CX³fI e ¹fWX

¸ff³fUe ÕXeÕXf QZJ I SX ßfðf³fbSXf¦f ÀfZ dUÕX AüSX Af›¹fʨfdI °f SXWX þf°fZ WX`aÜ

ßfeSXf¸f EI AfQVfÊ ´fb{, ´fd°f AüSX fa²fb IZ ø ´f ¸fZa Àf¸ffþ IZ Àf¸¸fbJ EI

AfQVfÊ ±fZÜ þf CX³WXZa SXfþ´fQ QZ³fZ I e ff°f Af¹fe °fû dUÕX WXûI SX UZ fûÕXZ

dU¸fÕX UaVf ¹fWXb A³fbd¨f°f EI fa²fb dfWXfB fOÞXZdWX Ad·f´fZIc ÓÜ ·ffB¹fûa ÀfZ ´fiZ¸f

I e ·ffU³ff BÀfe ´fadö ¸fZa À´fá WXû þf°fe WX`Ü ¹fbUSXfþ °fQ³fa°fSX SXfþf IZ ø ´f ¸fZa

´fiþfU°ÀfÕX,EI ¹fûðf EUa A´f³fZ ´fSXf°´fSX ø ´f ¸fZa AÀfõÈdØf¹fûa IZ D ´fSX

ÀfõÈdØf¹fûa IZ dUþ¹f ´fi°feI ±fZ ´fbø ¿fûØf¸f SXf¸fÜ ßfeSXf¸f Àf¨¨fdSX{ûa IZ Àf¸fb¨¨f¹f

±fZÜ UZ Àf¸fQVfÊe ±fZÜ dU¿f¸f ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa ¸fZa ÀffWXÀf °f±ff A³fbIc ÕX ´fdSXdÀ±fd°f¹fûa

¸fZa ²f`¹fÊ CX³fIZ ´fSX¸f ÀfWX¹fû¦fe ±fZÜ CX³fIZ AfQVfÊ ÕXüdI I ¨fdSX{ ¸fZa

AÕXüdI I °ff IZ QVfʳf I SX³fZ UfÕXZ AfdQ I dU ff»¸fedI °f±ff ¸ff³fÀfI fSX

°fbÕXÀfe ³fZ CX³WXZa EI d³f¿I f¸f I ¸fÊ ¹fû¦fe ¸ff³f°fZ WXbE CX³WXZa ´fSX¸ff°¸ff IZ ÀUø ´f

¸fZa ´fid°fdâ°f I SX dQ¹ffÜ

²f¸fÊ

Af°faI UfQ: ¢¹ff Af ·fe °fbdáI S¯f þfSe SWZ¦ff?

Of. dU³fûQ ffS

Af°faIYUfQ A¸fZdSXIYf ¸fZa dMXÐU³f MXfUSX AüSX ·ffSX°fe¹f ÀfaÀfQ ´fSX WXbE Af°faIYe WX¸fÕXZ

ÀfZ U°fʸff³f ¸fZa ´fZdSXÀf IZY ffQ fZd»þ¹f¸f IYe SXfþ²ff³fe fiÀfZ»Àf fZd»þ¹f¸f IYe

SXfþ²ff³fe fiÀfZ»Àf ¸fZa WXUfBÊ AçZ °f±ff AüSX ¸fZMÑû ÀMXZVf³f ´fSX ¸fZa WXû³fZ UfÕXZ 13UZa

·ffSX°fe¹f -¹fcSXû´fe¹f Àf¸¸fZÕX³f °fIY Af ´fWXba¨ff WX`Ü BÀfIYf ÀfaIZY°f À´fá WX` dIY ¹fdQ

Af ·fe Af°faIYUfQ IZY ´fid°f ´fi°¹fÃf A±fUf ´fSXûÃf CXQfSX°ff fSX°fe ¦fBÊ °fû ¹fWX

·fÀ¸ffÀfbSX A´f³fZ AfIYfAûa IYû ·fe d³f¦fÕX ÀfIY°ff WX`Ü AfBÊEÀf õfSXf BÀf WX¸fÕXZ IYe

dþ¸¸fZUfSXe ÕXZ³fZ ÀfZ ¹fWX ·fe ÀffRY WXû þf³ff ¨ffdWXE dIY CX³WXZa IY¸f°fSX ³fWXea AfaIYf

þf³ff ¨ffdWXE A°f: Af CX³fIZY ´fid°f ´fc¯fÊ AÀfdWX¿¯fb°ff ÀfZ IY¸f IYe IYûBÊ ¦fbaþfBVf

VfZ¿f ³fWXea WX`Ü Af°faIYe ·fÀ¸ffÀfbSXûa ³fZ BÀf ffSX ¸ff³fU°ff ´fSX ´fiWXfSX IYSX dUä IYû EIY

¦fa·feSX ¨fb³fü°fe Qe WX`Ü ¹fdQ Bʸff³fQfSXe ÀfZ Af°¸f ¸fc»¹ffaIY³f dIY¹ff þfE °fû ¹fWX °f±¹f

CX·fSX IYSX Af°ff WX` dIY BÀf Ad°f Q¹f³fe¹f dÀ±fd°f IZY dÕXE A´f³fZ ÀUf±fûÊa IZY IYfSX¯f

Qbd³f¹ff IZY fOÞXZ QZVf WXe dþ¸¸fZQfSX WX`aÜ Äff°f½¹f WX` dIY ´fZdSXÀf WX¸fÕXZ IZY Àfc{²ffSX

Af°faIYe ÀffÕXZWX AQZÀfÕXf¸f IYû 4 dQ³f ´fWXÕXZ WXe ¸fûdÕX³ffZIY IYû fZd»þ¹f¸f IZY

EIY ¸fûWXnZ ÀfZ d¦fSXµ°ffSX dIY¹ff ¦f¹ff WX`Ü ´fZdSXÀf ¸fZa WX¸fÕXûa IYû Vffd¸fÕX 3 Af°fadIY¹fûa

IYf Àfafa²f ¸fûdÕX³ffZIY ÀfZ f°ff¹ff þf°ff WX` dþÀfIZY ffSXZ ¸fZa IYWXf °fû ¹fWXfa °fIY

þf°ff WX` dIY ´fbdÕXÀf ·fe ¹fWXfa þf³fZ ÀfZ OXSX°fe WX`Ü °f·fe ÀfZ Af°faIYe WX¸fÕXZ IYe AfVfaIYf

±feÜ ASXfe ·ff¿ff ¸fZa dþWXfQe ³ffSXZ ÕX¦ff°fZ WXbE fiÀfZ»Àf ´fSX WX¸fÕXf IYSX³fZ UfÕXZ

Af°fadIY¹fûa ³fZ ´fcSXZ ¹fcSXûd´f¹f³f ¹fcd³f¹f³f IYe 5q IYSXûOÞX þ³f°ff IYû IY·fe ·fe AüSX IYWXea

·fe Af°faIYe WX¸fÕXZ IYe ¨fZ°ffU³fe Qe WX`aÜ À±ff³fe¹f Àfc{ d´fLÕXZ IbYL U¿fûÊa ¸fZa

¸fûdÕX³ffZIY ¸fZa þZWXfQe ³ffSXûa AüSX ¸fbdÀÕX¸f VfSX¯ffd±f¹fûÊa IYe fPÞX°fe Àfa£¹ff IZY ´fi·ffU

IZY Àff±f-Àff±f IY˜SX Àfû¨f IYf Àf¸f±fʳf IYSX³fZ UfÕXe VfdöY¹fûa IYû dþ¸¸fZUfSX NXWXSXf°fZ

WX`aÜ ´fbdÕXÀf ÀfZ ¸fbNX·fZOÞX, ³fVfZ IYf ½¹ff´ffSX, A´fSXf²f, Af°fadIY¹fûa IYû MÑZd³fa¦f AüSX

²f¸fÊÀ±ff³fûa ÀfZ ·fOÞXIYfDY ·ff¿f¯fûa ³fZ dÀ±fd°f IYû B°f³ff dU¿fföY f³ff³fZ ¸fZa ¸fQQ IYe WX`Ü

AfdJSX °f¸ff¸f ÀfbSXÃff ¨füIYdÀf¹fûa IZY ffUþcQ 34 IYe ¸fü°f AüSX ÕX¦f·f¦f 2qq IYf

§ff¹fÕX WXû³ff Af°faIYUfQ IYe ¦fWXSXe §fbÀf´f`NX IYû ´fi¸ffd¯f°f IYSX°ff WX`Ü ¹fWX AfVfaIYf

·fe ½¹föY IYe þf SXWXe WX` dIY Af°faIYUfQe Àfa¦fNX³f A¸fZdSXIYf ¸fZa ·fe IbYL IYSX

dQJf³fZ IYe °ffIY ¸fZa WX`Ü EZÀfZ ¸fZa dUä Àf¸fbQf¹f IYû A´f³fZ °f¸ff¸f ¸f°f·fZQ ·fbÕXfIYSX

¸ff³fU Àf·¹f°ff IZY dÕXE ÀffÀfZ fOÞXf J°fSXf f³fIYSX CX·fSXZ Ad°f Af²fbd³fIY AüSX

¸fþfc°f Àfa¦fNX³f BÀÕXfd¸fIY ÀMXZMX IYû J°¸f IYSX³fZ IZY EIY¸f°f AüSX EIYþbMX WXû³fZ

IZY Ad°fdSXöY IYûBÊ QcÀfSXf dUIY»´f VfZ¿f ³fWXea WX`Ü dUVfZ¿f øY´f ÀfZ ·ffSX°f IYû Ad°f

Àf°fIYÊ SXWX³fZ IYe AfUV¹fIY°ff WX` ¢¹fûadIY WX¸f ´fWXÕXZ ÀfZ WXe Àfe¸ff ´ffSX IZY Af°faIY

IYf Àff¸f³ff IYSX SXWXZ WX`aÜ CXÀfZ AfBÊEÀf IYf ÀfWX¹fû¦f d¸fÕX³ff þfSXQÀ°f J°fSXZ IYe §faMXZ

WX`Ü ¹fWX ¸ff³fUe¹f ÀU·ffU WX` dIY þf ·fe IYWXea Af¦f ÕX¦f°fe WX` A±fUf ffPÞX Af°fe

WX` °fû WX¸f A´f³fZ ´fdSXUZVf IYû ÀfbSXdÃf°f f³ff³fZ IZY CX´ff¹f Àfû¨f³fZ ÕX¦f°fZ WX`aÜ A³fZIY

ffSX QcÀfSXûa IYf QQÊ WX¸ffSXe fZ¨f`³fe IYf IYfSX¯f f³f þf°ff WX`Ü ¹fWX fZ¨f`³fe AüSX

AÀfbSXÃff IYf ·f¹f WXe Àf¸ff²ff³f f³f°ff WX`Ü A°f: BÀf ffÊSX §fMX³ff IYû IZYUÕX

fZd»þ¹f¸f A±fUf ¹fcSXû´f IYe Àf¸fÀ¹ff f°ff³fZ dfne IYû QZJ IYfc°fSX õfSXf AfaJZa faQ

IYSX³fZ þ`Àff WXû¦ffÜ U°fʸff³f dÀ±fd°f¹ffa BÀf ff°f IYe Àf¸feÃff IYe ¸ffa¦f ·fe IYSX°fe WX`

dIY ¢¹ff VfSX¯ff±fÊe ¸ff¸fÕXZ ¸fZa fZd»þ¹f¸f IYû A´f³fe ÀfWX³fVfeÕX°ff IYe Àfþf d¸fÕX

SXWXe WX`? ·ffSX°f IZY ÀfaQ·fÊ ¸fZa WX¸fZa dUVfZ¿f øY´f ÀfZ dU¨ffSX IYSX³ff WXû¦ff dIY ¢¹ff

§fbÀf´f`dNX¹fûa IZY ´fid°f WX¸ffSXe d³fd¿IiY¹f°ff A±fUf UûMX f`aIY IZY dÕXE CX³fIYf Àf¸f±fʳf

WX¸ffSXe ÀfbSXÃff ´fSX ·ffSXe °fû ³fWXea WX`? IYWXea EZÀff °fû ³fWXea dIY WX¸ffSXZ IbYL ÃfZ{ûa ¸fZa ·fe

CXÀfe °fSXWX IYf Uf°ffUSX¯f f³f SXWXf WXû þWXfa ÀfbSXÃff fÕX þf³fZ ¸fZa ÀfaIYû¨f IYSXZaÜ

QZVfQiûWXe ³ffSXûa, QZVf IYû MXbIYOÞXZ- MXbIYOÞXZ IYSX³fZ IYe ÀfSXZAf¸f ¸faVff ´fiIYMX IYSX³fZ UfÕXûa

AüSX QZVf IZY ÀfadU²ff³f ÀfZ A´f³fZ ½¹fdöY¦f°f dUäfÀf IYû fOÞXf f°ff³fZ IYû AfdJSX

¢¹fûa AüSX IYf °fIY ÀfWX³f dIY¹ff þf°ff SXWXZ¦ff?

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 46

A´fi`»f 2016


¸fZ¿f: ¸fZ¿f SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE ¹fWX

¸ffÀf Vfb·fQf¹fI WX`Ü ´fdSXUfSX ¸fZa

¸ffa¦fdÕXI I f¹fÊ WXû¦fZaÜ J¨fÊ I e

Ad²fI °ff SXWXZ¦feÜ ¸f³f AVffa°f

SXWXZ¦ffÜ ø I f WXbAf I f¹fÊ ´fcSXf WXû¦ffÜ ¹ff{f ÀfZ I á

WXû¦ffÜ Ii û²f EUa dWXaÀfI ´fiUÈd°f fPÞX þfE¦feÜ dVfU

´fcþ³f I SXZaÜ SXdUUfSX I û ³f¸fI ³f Jf¹fZaÜ Vfb·f SXa¦f

- ³feÕXf, Vfb·f AaI - 9 WX`Ü

UÈ¿f: UÈ¿f SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE ¹fWX

¸ffÀf Vfb·f WXe SXWXZ¦ffÜ ´fQû³³fd°f,

²f³fÕXf·f I f ¹fû¦f WX`Ü ¸ff°ff I û I á

WXû¦ffÜ ¹ff{f ¹fû¦f WX`Ü ø I f WXbAf I f¹fÊ ´fc¯fÊ WXû¦ffÜ

dUSXûd²f¹fûa ÀfZ ÀffU²ff³fe fSX°fZaÜ ÀUfÀ±¹f I f ²¹ff³f

SXJZaÜ I fÕXe ´fcþ³f I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f - ÀfRZ Q Vfb·f

AaI 2 WX`Ü

d¸f±fb³f: d¸f±fb³f SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffÀf Àfa§f¿f´fÊc¯fÊ WX`Ü I f¹fûÊa ¸fZa

ff²ffAûa I f Àff¸f³ff I SX³ff ´fOÞXZ¦ffÜ

´fOÞXûdÀf¹fûa EUa d¸f{ûa ÀfZ °f³ffU SXWXZ¦ffÜ ´fZMX I e

fe¸ffSXe ÀfZ I á WX`Ü Jf³f-´ff³f NXeI SXJZaÜ

²f³fWXfd³f, dI Àfe d³fI MX Àfafa²fe ÀfZ dU¹fû¦f WXû¦ffÜ

¦fþZ³Qi ¸fûÃf I f ´ffNX I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f - WXSXf, Vfb·f

AaI 3 WX`Ü

I I Ê: I I Ê SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffÀf dUUfQûa ÀfZ ·fSXf SXWXZ¦ffÜ

´fdSXUfSX d¸f{ûa ÀfZ dUSXû²f WXû¦ffÜ

Àfa§f¿fÊ EUa A´f¸ff³f I e dÀ±fd°f f³fe

SXWXZ¦feÜ UfWX³f ÀffU²ff³fe ´fcUÊI ¨fÕXf¹fZaÜ ¨fûMX-

¨f´fZMX I f ·f¹f SXWXZ¦ffÜ ¸ffÀf IZ AfdJSXe dQ³fûa ¸fZa

²f³fÕXf·f JbVf-JfSXe d¸fÕXZ¦feÜ dVfU ´fcþ³f I SXZaÜ

Vfb·f SXa¦f ³ffSXa¦fe Vfb·f AaI 7 WX`Ü

dÀfaW: dÀfaWX SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE ¹fWX

¸ffÀf d´fLÕXZ ¸ffÀf ÀfZ Vfb·f WX`aÜ ½¹f±fÊ

I f ·ff¦f QüOÞX EUa AÀ´f°ffÕX I f

¨fæ SX SXWXZ¦ffÜ ²f³f WXfd³f EUa dUUfQ WXû¦ffÜ ¹ff{f

¹fû¦f WX`Ü ·fcd¸f, ·fU³f, UfWX³f ÀfbJ ´fSX ²f³f ½¹f¹f

WXû¦ffÜ ´f}e I û I á WXû¦ffÜ WX³fb¸ff³f ¨ffÕXeÀf I f

´ffNX I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f ÕXfÕX, Vfb·f AaI 1 WX`Ü

I ³¹ff: I ³¹ff SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffÀf Àff¸ff³¹f R ÕXI fSXI WX`Ü

Q`d³fI I f¹fûÊa ¸fZ AfSXf¸f d¸fÕXZ¦ffÜ

Ib MXbd¸f¹fûa ÀfZ ´fiZ¸f fPÞXZ¦ffÜ ´fZMX SXû¦f WXçe SXû¦f ÀfZ

I á WXû¦ffÜ ½¹ff´ffSX EUa ³füI SXe ¸fZa CX³³fd°f ¹fû¦f WX`Ü

dU¿¯fb ÀfWXÀ{³ff¸f I f ´ffNX I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f WXSXf,

Vfb·f AaI 3 WX`Ü?

°fbÕf: °fbÕXf SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffÀf ÕXf·f´fiQ WX`aÜ ÀfÀfbSXfÕX ´fÃf

ÀfZ ²f³f ÕXf·f WXû¦ffÜ UfWX³f ÀfbJ

´fif~ WXû¦ffÜ Vfb·fff²ff SXWXZ¦ffÜ d´f°ff

ÀfZ dUSXû²f WXû¦ffÜ ·ffBÊ fWX³fûa ÀfZ ¸f°f·fZQ WXû¦ffÜ

A´f¹fVf EUa ²fûJf ÀfZ f¨fZÜ Àfb³QSX I f¯OX I f

´ffNX I SX³ff ÕXf·f´fiQ WXû¦ffÜ Vfb·f SXa¦f ÀfRZ Q, Vfb·f

AaI 7 WX`Ü

UÈdV¨fI : UdV¨fI SXfdVf UfÕXûa IZ

dÕXE ¹fWX ¸ffÀf Àfa§f¿fÊ ´fc¯fÊ WX`Ü

¸ff³fdÀfI , VffSXedSXI I á WXû¦ffÜ

´fdSXUfSX ¸fZa QbJ WXû¦ffÜ À±ff³f

´fdSXUØfʳf WXûZ¦ffÜ dU²ffd±f¹fûÊa IZ dÕXE ÕXf·f´fiQ WX`aÜ

´fQû³³fd°f EUa ½¹ff´ffSX ¸fZa ÕXf·f WXû¦ffÜ WX³fb¸ff³f

¨ffÕXeÀff ´fPÞXZaÜ Vfb·f SXa¦f ÕXfÕX, Vfb·f AaI 1 WX`Ü

²f³fb: ²f³fb SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE ¹fWX

¸ffÀf Vfb·fQf¹fI WX`aÜ ´fdSXUfSX ¸fZa

¸ffa¦fdÕXI I f¹fÊ WXfZ¦fZaÜ dUSXû²fe U¦fÊ

ÀfZ ÀffU²ff³fe fSX°fZÜ ³füI SXe ¸fZa ´fQû³³fd°f WX`Ü ¹ff{f

¹fû¦f WX`Ü UfWX³f ÀfZ ÀffU²ff³fe fSX°fZÜ ²f³f WXfd³f,

¨fûSXe I f ·f¹f Ad²fI WX`Ü fþSXa¦f-ff¯f I f ´ffNX

I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f ´feÕXf, Vfb·f AaI 3 WX`Ü

¸fI S: ¸fI SX SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffWX I á I fSXI WX`aÜ ½¹f±fÊ IZ

dUUfQ ÀfZ f¨fZaÜ ´fd°f-´f}e ¸fZa

A³ff³f SXWXZ¦ffÜ ´fNX³f-´ffNX³f ¸fZa

UÈdð WXû¦feÜ ÀfbJ-Àff²f³fûa ¸fZa I ¸fe WXû¦feÜ Àfa°ff³f

´fÃf I e d¨fa°ff Ad²fI WXû¦feÜ Qb¦fÊf ´fcþ³f I SXZaÜ

ª¹ffd°f¿f

Vfb·f SXa¦f ³feÕXf, Vfb·f AaI 5 WX`Ü?

Ib ¸·f: Ib ¸·f SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE

¹fWX ¸ffWX Afd±fÊI údáI û¯f ÀfZ

NXeI WX`Ü ²f³fÕXf·f, ·fcd¸f, ·fU³f,

UfWX³f ÀfbJ ¸fZa UÈdð WXû¦ffÜ I f¹fÊ

ÃfZ{ ¸fZa ø I fUMXZ AfEa¦feÜ AfÕXÀ¹f EUa ´fi¸ffQ

fPÞXZ¦ffÜ Uf¯fe ´fSX d³f¹fa{¯f SXJZaÜ ¹ff{f I SX³fZ ÀfZ

f¨fZaÜ Vfb·f Àf¸ff¨ffSX d¸fÕXZ¦ffÜ WX³fb¸ff³f ´fcþ³f I SXZaÜ

Vfb·f SXa¦f I fÕXf, Vfb·f AaI 7 WX`Ü

¸fe³f: ¸fe³f SXfdVf UfÕXûa IZ dÕXE ¹fWX

¸ffÀf NXeI ³fWXea WX`Ü ²f³fWXfd³f I f

¹fû¦f WX`Ü ¹ff{f ¹fû¦f WX`Ü ³fd³fWXfÕX

´fÃf ÀfZ ²f³fÕXf·f WX`Ü ½¹ff´ffSX ¸fZa ff²ffAûa I f ¹fû¦f

WX`aÜ I ûBÊ I ¨fWXSXe ´fSX ²f³f ½¹f¹f WX`Ü ¸ff³fdÀfI

AVffad°f SXWXZ¦feÜ ·ffBʹfûa ÀfZ dUSXû²f WXû¦ffÜ dVfU

´fcþ³f I SXZaÜ Vfb·f SXa¦f ´feÕXf Vfb·f AaI 9 WX`Ü

A´fi`»f 2016 47

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf


dÀf³fZ¸ff

kAd·fÄff³f VffIb ³°fÕ¸fl I e

ÀfeJ I û Àf¸fÓfZ ³fBÊ ´fePÞe

Aªf¹f QcfZ

MXe

Ue IYÕXfIYfSX ´fi°¹fc¿ff f³fþÊeÊ õfSXf Af°¸fWX°¹ff ´fiIYSX¯f IYe IYWXf³fe ¸fWXfIYdU IYfdÕXQfÀf IZY

³ffMXIY Ad·fÄff³f VffIbY³°fÕX¸f ÀfZ A³°fSXa¦f WXû°fZ WXbE ·fe IYfRYe d·f³³f ´fi°fe°f WXû°fe WX`Ü

B¯MXSX¸fedOXEMX IZY ÀfaÀIÈY°f dU¿f¹f ¸fZa Ad·fÄff³f VffIbY³°fÕX¸ IYf ¨f°fb±ffÊaIY WX`

þfdIY Ad²fIYfaVf dUädUôfÕX¹fûa IZY À³ff°fIY IZY ÀfaÀIÈY°f ´ffNXйfIiY¸f ¸fZa Ad·fÄff³f

VffIbY³°fÕX¸f WX`Ü 30 U¿fÊ ¸fZa ¸f`a ÀfQ`U ¹fZ ÀfUfÕX IYSX°ff SXWXf AfdJSX BÀf ³ffMXIY IZY

¸ff²¹f¸f ÀfZ ¸fWXfIYdU IYfdÕXQfÀf Àf¸ffþ IYû ¢¹ff ÀfaQZVf QZ³fZ ¨ffWX°fZ WX`a? QSXAÀfÕX

¸fZa Ad·fÄff³f VffIbY³°fÕX¸f ¸ff{ ´fiZ¸f-¦ff±ff WXe ³fWXea fd»IY ´fdSXdÀ±fd°f ÀfZ

¸fbIYffÕXf IYSX³fZ AüSX A´f³fZ ¨fdSX{ IYe SXÃff IYSX°fZ WXbE ÀU²f¸fÊ ´ffÕX³f IZY dÕXE

´fiZdSX°f IYSX°ff WX`Ü ³ffMXIY IZY 4 AaIYûa IYf IY±ff³fIY VfIbY³°fÕXf (´fi°¹fc¿ff)-

ú¿¹f³°f (SXfWXbÕX) ´fi¯f¹f¦ff±ff AüSX ¦f·fʲffSX¯f IYSX³fZ °fIY IYfRYe ¸fZÕX Jf°ff

WX`Ü þf ¦f·fÊU°fe VfIbY³°fÕXf Afßf¸f ÀfZ dUQf WXûIYSX WXdÀ°f³ff´fbSX ´fWXb¨f°fe

WX`, °fû Qb¿¹f³°f CXÀfZ ÀUeIYfSX IYSX³fZ IYe fþf¹f Qb°IYfSX IYSX ·f¦ff QZ°fZ WX`a,

·fÕXZ UWXfa ¸fWXd¿fÊ QbUÊfÀff IYf Vff´f d³fd¸fØf ¸ff{ ±ffÜ ´fi°¹fc¿ff-SXfWXbÕX IYf

dÕXU B³f dSXÕXZVf³f VfIbY³°fÕXf-Qb¿¹f³°f IZY ¦f³²fUÊ-dUUfWX IZY

Àf¸f°fb»¹f WXe WX`Ü Ad·fÄff³f VffIbY³°fÕX¸f IZY ´fa¨f¸f AaIY ¸fZa Qb¿¹f³°f

IYe Qb°IYfSX AüSX ´fi°¹fc¿ff-SXfWXbÕX ¸fZa dUUfWX IYe Aü´f¨ffdSXIY°ff ¸fZa

¦fd°fSXû²f A±fUf dIYÀfe °feÀfSXe IZY QJÕX ÀfdWX°f IbYL ·fe

(¨fcadIY þfa¨f IZY ffQ ¹f±ff±fÊ Àff¸f³fZ Af¹fZ¦ff) SXWXf WXû IYfRYe

d¸fÕX°ff þbÕX°ff WX`Ü VfIbY³°fÕXf³fZ ´fi°¹fc¿ff IYe °fSXWX Af°¸fWX°¹ff

þ`Àff ¸fWXf´ff´f ³fWXea dIY¹ff, fd»IY ²f`¹fÊ AüSX Àfa¹f¸f IYf

´fdSX¨f¹f QZ°fZ WXbE ¸fWXd¿fÊ IY¯U IZY Afßf¸f (¸ff¹fIZY) ÕXüMXe,

fd»IY FYd¿f ¸fSXed¨f IZY Afßf¸f ¸fZa SXWXIYSX ¨fdSX{ IYe SXÃff

IYSX°fZ WXbE ´fb{ IYf þ³¸f dQ¹ff, ÀU²f¸fÊ ´ffÕX³f IYSX°fZ WXbE

dVfVfb ·fSX°f IYû ´fSXfIiY¸fe Àf¸fifMX f³ff¹ff, þû WXdÀ°f³ff´fbSX IYf

CXØfSXfd²fIYfSXe WXbAfÜ ´ff³fe UfÕXe ·ffd¸fd³f¹fûa ³fZ EZÀfZ ´fc°f þ³fZ

WX`a, þfOÞXZ JûÕX dþ³WXûa³fZ ³ffWXSX IZY ·fe Qfa°f d¦f³fZ WX`aÜ

IYf½¹fZ¿fb ³ffMXIaY SX¸¹fa °f{ SX¸¹ff VfIbY³°fÕXf ¸fWXfIYdU

IYfdÕXQfÀf Ad·fÄff³f VffIbY³°fÕX¸f IZY ¸ff²¹f¸f ÀfZ ´fiZ¸fdUUfWX

IZY WXp IYû ´fiÀ°fb°f IYSX°fZ WXbE IYWX°fZ WX`a dIY Ãfd¯fIY

dÕXU B³f dSXÕXZVf³f þeU³f ¸fZa °fcRYf³f ÕXf ÀfIY°ff WX`Ü QcÀfSXf

¸fWX°U´fc¯fÊ ÀfaQZVf ´fdSXdÀ±fd°f IYf ¸fbIYfUÕXf IYSX°fZ WXbE ²f`¹fÊ

AüSX Àfa¹f¸f IYf ´fdSX¨f¹f QZ³ff ¨ffdWXE VfIbY³°fÕXf ³fZ Af°¸fWX°¹ff

³fWXea IYe þfdIY Af Af°¸fWX°¹ff þ`ÀfZ ¸fWXf´ff´f IYû ÀfWXþ

CX´f¨ffSX ¸ff³ff þf°ff WX`Ü d³fd›°f øY´f ÀfZ ³fBÊ ´fePXe IYû Ad·fÄff³f

VffIbY³°fÕX¸ IYe ÀfeJ IYû Àf¸fÓf³ff WXû¦ffÜ

Àfb³ff¸fe MfBʸÀf 48

A´fi`»f 2016

More magazines by this user
Similar magazines