Wojsko i Technika 12/2021 promo

CZY CHINY TESTOWAŁY BROŃ HIPERSONICZNĄ? ❙ RAFALE DLA CHORWACJI I ZEA ❙ JAPOŃSKIE OKRĘTY PODWODNE 

Wojsko 

i Technika 

12/2021 

Grudzień 

CENA 14,50 zł 

w tym 8% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

WWW.ZBIAM.PL 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

Otwarty jak Hindus 

Republika Indii to mocarstwo dysponujące 

jednym z największych budżetów 

obronnych, jednymi z najliczniejszych 

sił zbrojnych i bronią jądrową. 

Przejawia też jeszcze jedną ciekawą 

cechę w sferze obronności – otwartą 

politykę informacyjną, którą zaprezentujemy 

na przykładzie programów 

nowych wozów bojowych. 

Koniec roku na rynku 

samolotów bojowych 

Ostatnie miesiące roku obfitowały w wydarzenia 

i decyzje związane z zachodnim rynkiem 

naddźwiękowych wielozadaniowych 

samolotów bojowych. Osiągnięto ważne 

etapy w realizacji niektórych programów. 

Podpisano kilka nowych umów lub dojdzie 

do tego w najbliższych miesiącach. 

str. 20 str. 50

N O W A P R E N U M E R A T A 2 0 2 2 

Lotnictwo Aviation International 

Cena detaliczna 17,99 zł | Prenumerata roczna: 198,00 zł 

12 numerów w tym 1 numer GRATIS 

Obejmuje numery od 1/2022 do numeru 12/2022. 

NOWE 

CENY 

OBOWIĄZUJĄ: 

OD 1 STYCZNIA 2022 

Wojsko i Technika Historia 

+ numery specjalne (6+6) 

Cena detaliczna 19,50 zł | Prenumerata roczna: 215 zł 


Obejmuje 6 numerów regularnych 

i 6 numerów specjalnych wydawanych w 2022 roku. 

PRENUMERATA 

OSZCZĘDZAJ 

I BĄDŹ 

NA BIEŻĄCO 

Wojsko i Technika 

Cena detaliczna 16,50 zł | Prenumerata roczna: 182,00 zł 


Obejmuje numery od 1/2022 do numeru 12/2022. 

Prenumeratę zamów na naszej stronie internetowej www.zbiam.pl lub dokonaj wpłaty 

na konto bankowe nr 70 1240 6159 1111 0010 6393 2976

Republika Indii to mocarstwo dysponujące 


obronnych, jednymi z najliczniejszych 

sił zbrojnych i bronią jądrową. 

Przejawia też jeszcze jedną ciekawą 

cechę w sferze obronności – otwartą 

politykę informacyjną, którą zaprezentujemy 

na przykładzie programów 

nowych wozów bojowych. 

Ostatnie miesiące roku obfitowały w wydarzenia 

i decyzje związane z zachodnim rynkiem 

naddźwiękowych wielozadaniowych 

samolotów bojowych. Osiągnięto ważne 

etapy w realizacji niektórych programów. 

Podpisano kilka nowych umów lub dojdzie 

do tego w najbliższych miesiącach. 

w tym 8% VAT 

INDEKS 407445 

ISSN 2450-1301 

16 

38 

Vol. VII, nr 12 (75) 

GRUDZIEŃ 2021, NR 12. 

Nakład: 14 990 egzemplarzy 

Spis treści 

CZY CHINY TESTOWAŁY BROŃ HIPERSONICZNĄ? 

Wojsko 

❙ RAFALE DLA CHORWACJI I ZEA ❙ JAPOŃSKIE OKRĘTY PODWODNE 

i Technika 

12/2021 

Grudzień 

CENA 14,50 zł 

WWW.ZBIAM.PL 

BEZPIECZEŃSTWO•UZBROJENIE•PRZEMYSŁ 

Spis treści WiT Grudzień 2021 


str. 20 str. 50 

Koniec roku na rynku 


Na okładce: Taktyczny pojazd wielozadaniowy 

w układzie 4×4 Huty Stalowa Wola S.A. 

Fot. Andrzej Kiński. 

Nowości z armii świata 

Andrzej Kiński, Bartłomiej Kucharski, 

Adam M. Maciejewski, Łukasz Pacholski str. 4 

VI Konferencja Optoelektroniczna PCO S.A. 

PCO S.A. str. 9 

Co dalej z taktycznym pojazdem wielozadaniowym 4×4 z HSW? 

Andrzej Kiński str. 10 

Nowe Rosomaki-S już w wojsku 

Andrzej Kiński str. 16 


Bartłomiej Kucharski str. 20 

Fabryka Broni „Łucznik” – Radom – zapewniamy 

bezpieczeństwo i samowystarczalność 

Andrzej Kiński, Łukasz Prus str. 28 

Nowe rakiety Seulu Cz. 2 Pociski manewrujące 

Krzysztof Nicpoń str. 32 

Chińskie orbitery a propaganda Zachodu 

Adam M. Maciejewski str. 38 

Nowości z sił powietrznych świata 

Adam M. Maciejewski, Łukasz Pacholski str. 48 

Koniec roku na zachodnim rynku wielozadaniowych 


Łukasz Pacholski str. 50 

Chorwacja i Zjednoczone Emiraty Arabskie 

– kolejni nabywcy Rafale 

Marek Łaz str. 58 

Sprzęt lotniczy na salonie Zhuhai 2021 

Tomasz Szulc str. 64 

Nowości z flot wojennych świata 

Tomasz Grotnik, Andrzej Nitka str. 74 

Droga Smoka – rozwój japońskich okrętów podwodnych 

Tomasz Grotnik str. 76 

Redakcja 

Andrzej Kiński – redaktor naczelny 

andrzej.kinski@zbiam.pl 

Adam M. Maciejewski 

adam.maciejewski@zbiam.pl 

Tomasz Grotnik 

tomasz.grotnik@zbiam.pl 

Łukasz Prus 

lukasz.prus@zbiam.pl 

Korekta 

Monika Gutowska, zespół redakcyjny 

Redakcja techniczna 

Wiktor Grzeszczyk 

Stali współprawcownicy 

Piotr Abraszek, Jarosław Brach, Marcin Chała, 

Jarosław Ciślak, Robert Czulda, Maksymilian Dura, 

Miroslav Gyűrösi, Jerzy Gruszczyński, 

Przemysław Juraszek, Bartłomiej Kucharski, 

Hubert Królikowski, Marek Łaz, Krzysztof Nicpoń, 

Andrzej Nitka, Łukasz Pacholski, Paweł Przeździecki, 

Tomasz Szulc, Tomasz Wachowski, 

Michal Zdobinsky, Gabor Zord 

Wydawca 

Zespół Badań i Analiz Militarnych Sp. z o.o. 

ul. Anieli Krzywoń 2/155, 01-391 Warszawa 

office@zbiam.pl 

Biuro 

ul. Bagatela 10 lok. 17, 00-585 Warszawa 

Dział reklamy i marketingu 

Andrzej Ulanowski 

andrzej.ulanowski@zbiam.pl 

Dystrybucja i prenumerata 


Reklamacje 


64 

76 

Prenumerata 

realizowana przez Ruch S.A: 

Zamówienia na prenumeratę w wersji 

papierowej i na e-wydania można składać 

bezpośrednio na stronie 

www.prenumerata.ruch.com.pl 

Ewentualne pytania prosimy kierować 

na adres e-mail: prenumerata@ruch.com.pl 

lub kontaktując się z Telefonicznym 

Biurem Obsługi Klienta pod numerem: 

801 800 803 lub 22 717 59 59 

– czynne w godzinach 7.00–18.00. 

Koszt połączenia wg taryfy operatora. 

Copyright by ZBiAM 2021 

All Rights Reserved. 

Wszelkie prawa zastrzeżone 

Przedruk, kopiowanie oraz powielanie na inne 

rodzaje mediów bez pisemnej zgody Wydawcy 

jest zabronione. Materiałów niezamówionych, 

nie zwracamy. Redakcja zastrzega sobie prawo 

dokonywania skrótów w tekstach, zmian tytułów 

i doboru ilustracji w materiałach niezamówionych. 

Opinie zawarte w artykułach są wyłącznie opiniami 

sygnowanych autorów. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności 

za treść zamieszczonychogłoszeń i reklam. 

Więcej informacji znajdzieszna naszej nowej stronie: 

www.zbiam.pl 

www.facebook.com/wojskoitechnika 

www.zbiam.pl Grudzień 2021 • Wojsko i Technika 3

Przemysł obronny 

VI Konferencja Optoelektroniczna PCO S.A. 

Po dwuletniej przerwie, spowodowanej 

pandemią COVID-19, w dniach 17-18 listopada 

w podwarszawskiej Jachrance 

odbyła się Konferencja Optoelektroniczna, 

organizowana przez PCO S.A. 

Tym razem jej hasłem przewodnim 

była „Fotonika w wojskowej i cywilnej 

rewolucji technologicznej XXI wieku”. 

Już po raz szósty wydarzenie to stało się 

okazją do szerokiej dyskusji o potencjale 

fotoniki w Polsce. Konferencja została 

zorganizowana przy współudziale 

Polskiej Platformy Technologicznej 

Fotoniki, Wojskowej Akademii Technicznej 

i Politechniki Warszawskiej, a honorowy 

patronat objęli nad nią Minister Obrony 

Narodowej i Szef Biura Bezpieczeństwa 

Narodowego. W tym roku grono 

ekspertów, przedstawicieli instytutów 

badawczo-naukowych, uczelni wyższych, 

przemysłu i Sił Zbrojnych RP prezentowało 

informacje o najnowszych pracach 

z obszaru fotoniki oraz debatowało 

o jej wojskowych i cywilnych 

zastosowaniach. 

Fotografie PCO S.A. 

Konferencję zainaugurowały wystąpienia 

prezesa PCO S.A. Pawła Glicy, rektora-komendanta 

WAT płk. prof. dr. hab. inż. 

Przemysława Wachulaka i prorektora ds. nauki 

Politechniki Warszawskiej prof. dr. hab. inż. Mariusza 

Malinowskiego. 

Pierwszy dzień VI Konferencji Optoelektronicznej 

poświęcony był zastosowaniu fotoniki 

w obronności i bezpieczeństwie, jako strategicznej 

technologii z punktu widzenia rozwoju państwa. 

Szczególnie istotne było pokazanie rosnącej 

roli tej dziedziny w innowacyjnych wyrobach 

powstających w polskim przemyśle obronnym. 

VI Konferencję Optoelektroniczną otworzyło wystąpienie prezesa zarządu PCO S.A. Pawła Glicy. 

Organizatorzy podsumowali pierwszy dzień konferencji 

pokazem dynamicznym działań nocnych sekcji Wojsk 

Obrony Terytorialnej z wykorzystaniem najnowszego 

sprzętu optoelektronicznego produkcji PCO S.A. 

Wystąpienia drugiego dnia poświęcone były 

trendom rozwojowym w systemach optoelektronicznych, 

nowoczesnym materiałom w fotonice 

i nowym zastosowaniom optoelektroniki. 

Pierwszego dnia konferencji odbył się panel 

dyskusyjny „Nowoczesne systemy optoelektroniczne 

na straży bezpieczeństwa kraju”, w którym 

dyskutowano m.in. na temat kierunków 

prac rozwojowych nad wojskowymi systemami 

optoelektronicznymi, możliwości suwerennej 

produkcji systemów optoelektronicznych 

w Polsce, a także o obecnie stosowanych w Siłach 

Zbrojnych RP systemach optoelektronicznych. 

W dyskusji udział wzięli: gen. bryg. Sławomir 

Dudczak, szef Zarządu Wojsk Aeromobilnych 

i Zmotoryzowanych Inspektoratu Wojsk Lądowych 

Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił 

Zbrojnych; Piotr Dardziński, prezes zarządu Sieci 

Badawczej Łukasiewicz; Mateusz Roszkiewicz, 

dyrektor Departamentu Rozwoju w Polskiej 

Grupie Zbrojeniowej S.A. i Paweł Glica, prezes 

zarządu PCO S.A. 

Organizatorzy podsumowali pierwszy dzień 

konferencji pokazem dynamicznym działań 

nocnych sekcji Wojsk Obrony Terytorialnej z wykorzystaniem 

najnowszego sprzętu optoelektronicznego 

produkcji PCO S.A. 

Doroczna Konferencja Optoelektroniczna ma 

istotny wpływ na integrację środowisk naukowych, 

producentów i użytkowników technologii 

optoelektronicznych. Jest ważnym forum wymiany 

myśli i miejscem budowania partnerstwa. 

Konferencji tradycyjnie towarzyszyła wystawa 

urządzeń optoelektronicznych, na której swoje 

wyroby zaprezentowały takie firmy jak: PCO S.A., 

VIGO System S.A., Zakłady Mechaniczne „Tarnów” 

S.A. i Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia.n 

Materiał przygotowany przez PCO S.A. 

W tym roku grono ekspertów, przedstawicieli instytutów badawczo-naukowych, uczelni 

wyższych, przemysłu i Sił Zbrojnych RP prezentowało informacje o najnowszych pracach 

z obszaru fotoniki oraz debatowało o jej wojskowych i cywilnych zastosowaniach. 

Konferencji tradycyjnie towarzyszyła wystawa urządzeń optoelektronicznych, na której 

swoje wyroby zaprezentowały takie podmioty jak: PCO S.A., VIGO System S.A., Zakłady 

Mechaniczne „Tarnów” S.A. i Wojskowy Instytut Techniczny Uzbrojenia. 

8 Wojsko i Technika • Grudzień 2021 

www.zbiam.pl

Pojazdy wojskowe 

Taktyczny pojazd wielozadaniowy w układzie 4×4, powstały w ramach współpracy Huty Stalowa Wola S.A. z przemysłem czeskim, miałby w pierwszej kolejności trafić do 

pododdziałów Wojsk Rakietowych i Artylerii, ale faktyczna skala jego zastosowania w Siłach Zbrojnych RP może być znacznie większa. 

Andrzej Kiński 

Zaprezentowanie przez Hutę Stalowa 

Wola S.A. podczas tegorocznego 

Międzynarodowego Salonu Przemysłu 

Obronnego w Kielcach taktycznego 

pojazdu wielozadaniowego w układzie 

4×4 spotkało się z dużym zainteresowaniem 

i można rzec, trafiło na 

podatny grunt. Tego typu pojazdów 

brakuje w naszym wojsku, a atrakcyjność 

propozycji z Podkarpacia zwiększa 

fakt, że chociaż ma czeskie korzenie, 

to zawarta w 2020 r. umowa zapewnia 

uruchomienie jego produkcji w Polsce. 

Jej zapisy dają także możliwość samodziel - 

nego doskonalenia wyrobu i opracowywania 

jego wersji specjalistycznych. 

Prace nad pierwszą z nich rozpoczną się 

jeszcze w tym roku. 

Co dalej z taktycznym pojazdem 

wielozadaniowym 4×4 z HSW? 

Wystawiony na XXIX MSPO pojazd reprezentował 

wariant transportera piechoty, 

choć początkowo planowano jego 

skonfigurowanie zgodnie ze specyfikacją Wielozadaniowego 

Pojazdu Wojsk Specjalnych (WPWS) Pegaz. 

Jednak postępowanie mające wyłonić dostawcę 

Pegaza, w którym brało udział konsorcjum Huty 

Stalowa Wola S.A. z czeską firmą Tatra Export s.r.o., 

zostało w lipcu anulowane przez Inspektorat Uzbrojenia 

ze względów formalnych, stąd decyzja o skompletowaniu 

prototypu w takiej postaci, by mógł on 

łatwo zostać przekształcony w demonstrator innej 

odmiany potrzebnej Siłom Zbrojnym RP. Aby pokazać 

możliwość łatwej integracji z polskimi elementami 

wyposażenia czy uzbrojenia, pojazd na czas kieleckiego 

salonu otrzymał dwubroniowe zdalnie 

sterowane stanowisko uzbrojenia ZSMU A5 z Zakładów 

Mechanicznych „Tarnów” S.A. z 12,7 mm wkm 

WKM-B i 7,62 mm km UKM-2000C. 

Po zakończeniu MSPO pojazd na pewien czas 

wrócił do macierzystych zakładów Tatry w Kopřivnicy. 

Do Stalowej Woli powrócił w listopadzie, gotowy 

do przekształcenia w pierwszy egzemplarz polskiej 

odmiany specjalistycznej – wozu dowodzenia 

Ilustracje w artykule: Andrzej Kiński, HSW S.A. 

Pierwsza prezentacja prototypu taktycznego pojazdu wielozadaniowego w układzie 4×4 miała miejsce podczas 

XXIX MSPO w Kielcach. Na czas salonu pojazd otrzymał dwubroniowe zdalnie sterowane stanowisko uzbrojenia 

ZSMU A5 z Zakładów Mechanicznych „Tarnów” S.A. 


www.zbiam.pl

Wozy bojowe 

Rosomak-S miał być, zgodnie z pierwotnymi założeniami, doraźnym środkiem transportu drużyn przeciwpancernych uzbrojonych w zestawy rakietowe Spike-LR. Dzięki 

zamówieniu 60 wozów w ubiegłym roku, popularnie nazywany Spajkobusem pojazd staje się obecnie jedną z najliczniejszych wersji KTO Rosomak w Siłach Zbrojnych RP. 

Na zdjęciu jeden z wozów dostarczonych w 2009 r., obecnie wykorzystywany w Centrum Szkolenia Artylerii i Uzbrojenia w Toruniu, podczas pokazu dynamicznego 

będącego elementem obchodów Święta Wojsk Rakietowych i Artylerii 3 grudnia br. Drużyna ppk – obsługi obydwu zestawów oraz dowódca już opuścili pojazd. 

Nowe Rosomaki-S już w wojsku 

To już druga partia pojazdów o tym przeznaczeniu, 

powstałych poprzez stosunkowo 

prostą konwersję bazowych transporterów 

Rosomak. Pierwsze takie wozy trafiły 

do jednostek jeszcze w pierwszej dekadzie 

obecnego stulecia. 

Andrzej Kiński 

Do końca tego roku, należące 

do Polskiej Grupy Zbrojeniowej S.A. 

zakłady Rosomak S.A. dostarczyły 

Siłom Zbrojnym RP m.in. 38 transporterów 

opancerzonych do przewozu 

drużyn przeciwpancernych zestawów 

rakietowych Spike-LR, czyli 

Rosomaków-S. Trafiły one do kilku 

jednostek Wojska Polskiego, 

przede wszystkim rozlokowanych 

na tzw. ścianie wschodniej 

naszego kraju. 

Fotografie w artykule: Andrzej Kiński, Rosomak S.A., 

st. szer. Adrian Jórski/9. batalion dowodzenia. 

Jedną z jednostek, które w bieżącym roku otrzymały Rosomaki-S drugiej partii jest 14. Suwalski pułk przeciwpancerny. 

Na zdjęciu pluton pojazdów (wóz dowódcy plutonu i dwa wozy liniowe, łącznie przewożące sześć wyrzutni 

ppk Spike-LR) podczas Święta Wojsk Rakietowych i Artylerii 3 grudnia br. Zwraca uwagę dodatkowa antena prętowa 

za wieżyczką dowódcy, pozwalająca łatwo odróżnić nowe Spajkobusy. 

❚ Rosomak-S po raz pierwszy 

Już w początkowych latach produkcji w Polsce kołowych 

transporterów opancerzonych Rosomak 

okazało się, że powstaje nadwyżka pojazdów 

w tzw. wersji bazowej, które pierwotnie miały posłużyć 

do zabudowy wariantów specjalistycznych 

– wozów dowodzenia, pojazdów rozpoznawczych, 

transporterów piechoty ze zdalnie sterowanym 

stanowiskiem strzeleckim, wozów zabezpieczenia 

technicznego itp. Pierwotne plany 

dotyczące tych pojazdów trzeba było jednak 

gruntownie zweryfikować, przede wszystkim ze 

względu na brak wiążących decyzji odnośnie wymagań 

taktyczno-technicznych do poszczególnych 

odmian i zamówienia ich w przemyśle. Te 

decyzje sprawiły, że przez kilka pierwszych lat Wojskowe 

Zakłady Mechaniczne S.A. z Siemianowic 

Śląskich (obecnie Rosomak S.A.) dostarczały tylko 

pojazdy w wersji kołowego bojowego wozu piechoty 

i transportery bazowe. „Nadwyżka” transporterów 

bazowych spowodowała, że w 2007 i 2008 r. 

Ministerstwo Obrony Narodowej zrezygnowało 

z ich zamawiania, powstała też idea stworzenia 

tzw. wariantów przejściowych. Miały to być transportery 

bazowe dostosowane doraźnie do konkretnych 

zadań, które jednak można byłoby łatwo 

oraz szybko przywrócić do stanu pierwotnego 

i przebudować na docelowe wersje specjalistyczne. 

W ten sposób powstała m.in. wersja do transportu 

drużyn przeciwpancernych zestawów rakietowych 

Spike-LR (Rosomak-S). 

Transporter Rosomak-S to de facto bazowa odmiana 

Rosomaka, w której przedziale transportowym 

zamocowano stelaże do mocowania dwóch zasobników 

z CLU i trójnogów w pokrowcach. Nad 

nadkolami zamontowano uchwyty do zamocowania 

czterech przeciwpancernych pocisków kierowanych 

Spike-LR w pojemnikach transportowo- 

-startowych w pozycji poziomej, a kolejne cztery 

pojemniki są transportowane pionowo na uchwytach 

umieszczonych na osłonie układów klimatyzacji 

i filtrowentylacji na lewej burcie. Miejsce na stelaże 

i uchwyty pojemników wygospodarowano 

kosztem demontażu trzech siedzisk w środkowej 


www.zbiam.pl

Wozy bojowe 

Trwające już niemal 40 lat prace nad własnym czołgiem podstawowym III generacji zaowocowały jak dotąd wyprodukowaniem niewielkiej liczby nieudanych wozów 

Arjun Mk1 i równie małym zamówieniem na znacząco poprawione Arjuny Mk1A (na zdjęciu). Indyjski resort obrony nie ustaje jednak w wysiłkach i inicjuje program rozwoju 

nowego wozu bojowego tej klasy FRCV. 


Bartłomiej Kucharski 

Republika Indii nie jest w Polsce 

powszechnie kojarzona jako mocarstwo. 

Tymczasem państwo to dysponuje 


obronnych, jednymi z najliczniejszych sił 

zbrojnych i bronią jądrową. Przejawia też 

jeszcze jedną ciekawą cechę w sferze 

obronności – otwartą politykę 

informacyjną. 

Ilustracje w artykule: Ministerstwo Obrony Indii, 

Wojska Lądowe Indyjskich SZ, US DoD/ Fred 

W. Baker III, DRDO, Ministerstwo Obrony 

Narodowej ChRL, Tata Motors, Hanwha Defense. 

Ministerstwo Obrony Republiki Indii prowadzi bardzo otwartą politykę informacyjną. Na zdjęciu minister Rajnath Singh 

podczas konferencji poświęconej rozwojowi przemysłu obronnego. 

Podejście do informowania obywateli 

o prowadzonej polityce obronnej, jej celach 

i sposobach ich realizacji, w tym nawet 

o szczegółowych charakterystykach pozyskiwanego 

uzbrojenia, różni się w zależności od 

państwa. Za szczególnie otwarte uchodzą państwa 

anglosaskie czy Europy Zachodniej (przynajmniej 

niektóre). Nietrudno znaleźć w sieci 

wielostronicowe raporty czy obszerne wywiady 

i prezentacje na temat tego, jak powinien wyglądać 

następca bojowego wozu piechoty 

Bradley, ile i jakich bojowych wozów piechoty 

zamierza kupić Australia, ile czołgów nowej generacji 

potrzebują Włochy itd. Niektóre z tych 

państw idą dalej i informują o swoich problemach, 

jak np. sprawność pojazdów, okrętów 

i statków powietrznych (z raportów na ten temat 

słyną zwłaszcza Francuzi i Niemcy) czy powody 

opóźnień bądź zamykania programów 

obronnych (patrz: problemy z systemem BMS 

czy informacja o kosztach pojazdów Hawkei 

z Australii). Inne państwa, zwłaszcza niegdyś należące 

do Układu Warszawskiego czy państwa 

arabskie, reprezentują zgoła odmienne podejście, 

np. szczegółowych wymagań stawianych 

przed przyszłym czeskim bojowym wozem piechoty 

oficjalnie nie znamy. Znad Wisły z kolei 

znane są przypadki publikowania informacji na 

temat wymagań stawianych przed przyszłymi 

pojazdami tylko po to, by po kilku miesiącach je 

utajnić, zatajając je nawet przed potencjalnymi 

realizatorami zamówień. Co kraj, to obyczaj. 

Tymczasem ciekawym przypadkiem są Indie. 

W Polsce kojarzone raczej jako niezwykle egzotyczny 

kraj kontrastów, z bogatą, różnorodną kulturą, 

poznawaną za pośrednictwem filmów dokumentalnych 

i przetańczonych wyrobów lokalnej 

kinematografii. O Indyjskich Siłach Zbrojnych 

w Polsce mówi się niewiele, onegdaj głównie 

w kontekście kłopotliwego zamówienia na wozy 

zabezpieczenia technicznego WZT-3/ARV-3 czy 

nader częstych wypadków indyjskich samolotów 

bojowych. Tymczasem Republika Indii jest jedną 

z głównych potęg militarnych świata, dysponujących 

bronią jądrową, silną flotą, licznym i konsekwentnie 

modernizowanym lotnictwem oraz potężnymi 

wojskami lądowymi. Uzupełnieniem sił 

zbrojnych jest lokalny przemysł zbrojeniowy, rozbudowywany 

zgodnie z zasadą Make in India 

(w wolnym tłumaczeniu: wytwarzajmy w Indiach!), 

oznaczającą stosunkowo szybkie dążenie 

do rozbudowy lokalnej bazy naukowo-technicznej 

i produkcyjnej, w tym do zwiększania udziału 

lokalnych poddostawców w produkcji nawet 

najbardziej zaawansowanego uzbrojenia. Potencjał 

Indyjskich Sił Zbrojnych jest rozwijany 


www.zbiam.pl

Broń strzelecka 

Fabryka Broni „Łucznik” – Radom – zapewniamy 

bezpieczeństwo i samowystarczalność 

Andrzej Kiński, Łukasz Prus 

Fabryka Broni „Łucznik” – Radom Sp. z o.o. 

zapowiada dobre wyniki finansowe 

w 2021 roku, kolejnym COVID-owym. 

Zakład realizuje obecnie dostawy do 

Sił Zbrojnych RP 5,56 mm karabinków 

automatycznych MSBS GROT i 9 mm 

pistoletów samopowtarzalnych VIS 100, 

a więc broni dojrzałej i sprawdzonej, 

kontynuuje również prace związane 

z udoskonalaniem wyrobów i rozbudową 

oferty. Kryzysowa sytuacja na granicy 

polsko-białoruskiej dobitnie pokazała, 

jak istotne jest dzisiaj dysponowanie 

przez Polskę własnym potencjałem 

zbrojeniowym. W przypadku kryzysu 

czy wojny będzie on jednym 

z kluczowych elementów stanowiących 

o odporności państwa. FB „Łucznik” – 

– Radom także będzie pełniła ważną 

rolę w wyposażeniu wojsk operacyjnych 

i Wojsk Obrony Terytorialnej, 

rozbudowywanych zgodnie z planem 

zwiększenia liczebności Wojska 

Polskiego do 300 000 żołnierzy, 

a także zabezpieczeniu 

potrzeb rezerw. 

Fotografie w artykule: FB „Łucznik” – Radom, 

Wojska Obrony Terytorialnej, Dowództwo Generalne 

Rodzajów Sił Zbrojnych. 

Radomska fabryka jest producentem podstawowego 

uzbrojenia strzeleckiego używanego 

przez żołnierzy Sił Zbrojnych RP. 

To przede wszystkim 5,56 mm karabinki automatyczne 

i subkarabinki z rodziny Beryl oraz generacyjnie 

młodsze, opracowane przez polskich 

Należąca do Polskiej Grupy Zbrojeniowej Fabryka Broni „Łucznik”– Radom Sp. z o.o. jest dziś wyłącznym producentem 

podstawowych typów wojskowej indywidualnej broni strzeleckiej w naszym kraju. W tym zakresie 

zabezpiecza w pełni potrzeby Wojsk Obrony Terytorialnej i w większości wojsk operacyjnych (bez Wojsk Specjalnych), 

stąd jest dziś jednym z kluczowych zakładów polskiego potencjału obronnego. Na zdjęciu żołnierze 

Sił Zbrojnych RP z 5,56 mm karabinkami automatycznymi MSBS GROT C16 FB-A2. 

inżynierów z FB „Łucznik” – Radom i Wojskowej 

Akademii Technicznej, karabinki należące do Modułowego 

Systemu Broni Strzeleckiej (MSBS) 

GROT. Te ostatnie są produkowane w kolejnej 

wersji rozwojowej – A2, a Fabryka pracuje już nad 

wersją A3 i kolejnymi. Co ważne, udoskonalenia 

wprowadzane do broni są m.in. efektem dialogu 

z użytkownikami, co skutkuje tym, że zakład 

może dostarczać wojsku wyroby coraz bardziej 

dostosowane do wymagań i potrzeb żołnierzy. 

W ubiegłym roku także radomski „Łucznik”, podobnie 

jak większość zakładów produkcyjnych 

w Polsce, zmagał się z zakłóceniami w prowadzeniu 

działalności wynikającymi z pandemii COVID-19. 

Reżim sanitarny wprowadzony w spółce pozwolił 

jednak na utrzymanie tempa produkcji przy jednoczesnym 

zapewnieniu bezpieczeństwa załodze. 

Spowodował on jednak zahamowanie części procesów 

handlowych dotyczących rynków zagranicznych. 

W niedawno opublikowanym na portalu 

zbiam.pl wywiadzie członek zarządu Fabryki Broni 

„Łucznik” – Radom Sp. z o.o. Maciej Borecki podkreślił, 

że rozmowy i negocjacje związane ze zwiększeniem 

sprzedaży na rynku cywilnym oraz eksportowej 

wciąż się toczą oraz zapowiedział, że ich efekty 

będzie można odczuć już w przyszłym roku. 

W 2020 r. radomska spółka odnotowała blisko 

12 mln PLN zysku netto (przy 134 mln PLN przychodów 

ze sprzedaży). Wynik finansowy za 

2021 r. będzie znany dopiero za kilka miesięcy, 

ale zarząd „Łucznika” już teraz wie, że będzie on 

dodatni. O konkretnych liczbach jeszcze mówić nie 

mogę, ale będzie to dobry rok dla naszej firmy, zarówno 

pod względem liczby wyprodukowanych wyrobów, 

jak i przychodów oraz wyniku netto – w przywołanym 

wcześniej wywiadzie powiedział Borecki. 

Ostatnie miesiące przyniosły szereg zmian sytuacji 

polityczno-militarnej w bezpośrednim sąsiedztwie 

Uzyskanie obecnej pozycji rynkowej przez radomskie zakłady nie byłoby możliwe 

bez inwestycji zrealizowanych w ostatnich latach – przede wszystkim budowy nowoczesnego 

kompleksu fabrycznego, przekazanego do użytkowania w 2014 r. 

W karabinki MSBS GROT uzbrojeni są także żołnierze Wojsk Obrony Terytorialnej, 

chroniący pogranicze polsko-białoruskie w ramach operacji „Silne Wsparcie”. 


www.zbiam.pl

Broń rakietowa 

Nowe rakiety Seulu Cz. 2 Pociski manewrujące 

Krzysztof Nicpoń 

15 września 2021 r. w południowokoreańskich 

mediach ukazał się, 

udostępniony przez Ministerstwo Obrony 

Narodowej Republiki Korei, materiał 

filmowy, w którym ujawniono aż cztery 

nowe systemy uzbrojenia rakietowego 

opracowane przez lokalny przemysł. 

Oprócz dwóch nowych pocisków 

balistycznych, opisanych 

w listopadowym numerze „Wojska 

i Techniki”, resort obrony i Agencja 

ds. Rozwoju Obrony zaprezentowały 

także dwa typy pocisków 

manewrujących. 

Ilustracje w artykule: Ministerstwo Obrony Narodowej 

Republiki Korei, DSRI/ADD, TAURUS Systems, 

Hanwha Defense, http://gall.dcinside.com (user 22). 

Pierwszy z nich to lotniczy pocisk skrzydlaty 

Cheonryong, drugi – pocisk przeciwokrętowy 

o prędkości naddźwiękowej, odpowiednik 

rosyjskiego Jachonta/Oniksa. 

❚ Lotniczy pocisk manewrujący 

Cheonryong (pol. niebiański smok) to lotniczy 

pocisk manewrujący dalekiego zasięgu. Na filmie 

zaprezentowano m.in. start samolotu F-4E 

Phantom II Sił Powietrznych Republiki Korei 

z podwieszonym pociskiem, a następnie jego 

zrzut, krótki fragment lotu i trafienie w cel ustawiony 

na poligonie. 

Istnienie tej broni nie jest nowością sensu stricto. 

Po raz pierwszy informacje o rozwoju pocisku 

tej klasy w Republice Korei pojawiły się w fachowych 

mediach w 2018 r. Rok później, podczas 

salonu ADEX-2019 w Seulu, jego makietę zaprezentowała 

na swoim stoisku firma LIG Nex1. Wtedy 

też ujawniono jego nazwę. Z opublikowanych 

dotychczas informacji wynika, że program zainicjowano 

w 2016 r. Celem było opracowanie 

i przetestowanie pocisku manewrującego „powietrze–ziemia” 

nieustępującego konstrukcjom wiodących 

producentów, a potem jego produkcja 

w liczbie ok. 200 egzemplarzy (wg danych 

z 2018 r.) na własne potrzeby. Miałby być odpowiednikiem 

szwedzko-niemieckiego Taurus 

KEPD-305K, który właśnie zaczął wchodzić do 

uzbrojenia Sił Powietrznych Republiki Korei. Jako 

nosiciela wskazywano południowokoreański myśliwiec 

nowej generacji K-FX (obecnie KF-21 Boramae). 

Nie wykluczano także eksportu. 

Dysponowanie rodzimym pociskiem „powietrze–ziemia” 

dalekiego zasięgu uważano za jeden 

z kluczowych elementów całego programu 

K-FX. Bez niego nowy samolot nie miałby odpowiedniej 

siły uderzeniowej. Trzeba pamiętać, że 

Systemy uzbrojenia rakietowego zaprezentowane 15 września przez Ministerstwo Obrony Narodowej Republiki Korei 

i Agencję ds. Rozwoju Obrony (ADD). 

K-FX z założenia nie miał być samolotem spełniającym 

wszystkie kryteria maszyn 5. generacji – 

– uważa się go za konstrukcję generacji 4,5+ – tj. 

jedynie o cechach utrudnionej wykrywalności, 

przez co uzbrojenie dalekiego zasięgu jest mu niezbędne 

do bezpiecznego wykonania misji. Ponadto 

zdolność produkcji własnych pocisków 

do niszczenia schronów i podziemnych ukryć 

uniezależniłaby Republikę Korei od zagranicznych 

dostawców, a także zwiększyła atrakcyjność 

nowego samolotu wraz z uzbrojeniem na 

rynku światowym. Południowokoreański pocisk 

pod względem gabarytów, masy i zasięgu 

ma odpowiadać Taurusowi, jednak biorąc pod 

uwagę niektóre parametry ma go przewyższać. 

Dotyczyć ma to: nieco większej prędkości 

(choć wciąż poddźwiękowej), lepszych charakterystyk 

stealth, możliwości długotrwałego 

przechowywania w stanie zatankowanym, szerszej 

biblioteki celów w pamięci itd. 

Kierownictwo programu od początku sprawował 

rządowy ośrodek badawczy Agencja ds. 

Rozwoju Obrony (Defence Science Research Institute/Agency 

for Defense Developmenet, 

DSRI/ADD). Za opracowanie płatowca i układu 

naprowadzania odpowiadał I Oddział ADD, 

IV Oddział miał opracować penetrującą głowicę 

bojową, a za resztę komponentów oraz wykonanie 

prototypów odpowiadać miała firma 

LIG Nex1. Prace koncepcyjne i studyjne zakończono 

w 2018 r., wtedy też przystąpiono do 

budowy prototypów. 

Rozpoczynając projekt zdawano sobie sprawę, 

że to bardzo ambitne przedsięwzięcie, 


www.zbiam.pl

Broń rakietowa 

Chińskie orbitery a propaganda Zachodu 

Adam M. Maciejewski 

W październiku i listopadzie internetowe 

wydanie brytyjskiego dziennika 

„Financial Times” opublikowało artykuły 

poświęcone, przeprowadzonym przez 

Chińską Republikę Ludową testom 

w locie statku powietrznego, 

określonego w obydwu artykułach 

pociskiem hipersonicznym lub bronią 

hipersoniczną. Wywołały one lawinę 

komentarzy i kolejnych publikacji 

spekulujących o technikaliach chińskiego 

testu. Mimo upływu czasu wcale 

nie jest jasne, co dokładnie Chiny 

przetestowały, ani czy faktycznie mamy 

do czynienia z systemem uzbrojenia. 

Ilustracje w artykule: CAAA, CALT, CASIC, CIA, ESA, 

ESA/D. Ducros, ESA/M. Pedoussaut, 

mil.news.sina.com.cn, NASA, KB Jużnoje, 

new.qq.com, SatTrackCam Leiden (b)log, 

sina.com.cn, k.sina.com.cn, 

US Air Force/Adwards AFB, Xie Ruiqiang. 

Autorzy artykułów w „Financial Times” powołują 

się na anonimowe źródła (co jest 

w zasadzie „normą” w zachodnich mediach) 

w administracji i wywiadzie Stanów Zjednoczonych. 

Przy czym nie należy mieć cienia 

wątpliwości, że mamy do czynienia z kontrolowanym 

przeciekiem ze strony władz w Waszyngtonie, 

którego głównym celem ma być 

prezentowanie Chińskiej Republiki Ludowej jako 

zagrożenia dla imperialnej hegemonii Stanów 

Zjednoczonych. Nie chodzi wyłącznie o wymowę 

artykułów, ale także ich język, z niektórymi 

sformułowaniami ocierającymi się o śmieszność. 

Przy czym detali technicznych jest niewiele, artykuły 

zbudowane są na zasadzie przekazywania 

wyrywkowych informacji wywiadu Stanów Zjednoczonych 

w manierze „wiemy, ale nie powiemy, 

lecz uwierzcie nam, że sprawa jest poważna”. 

A na podstawie tych przecieków maluje się następujący 

obraz wydarzeń. 

Częstym zarzutem wobec chińskich konstrukcji aeronautycznych jest ich wizualne podobieństwo do zagranicznych, 

jakby w Chinach obowiązywały inne prawa fizyki. Dlatego chińskie pojazdy kosmiczne nie mogą odbiegać 

wyglądem od tych np. ze Stanów Zjednoczonych, jeżeli mają pełnić te same funkcje. Powyżej dowód, rysunek 

wielorazowego załogowego statku kosmicznego Hermes, zaprojektowanego we francuskim Centre National 

d’Études Spatiales (CNES) i Europejskiej Agencji Kosmicznej w 1975 r. Rozwój Hermesa przerwano przed budową 

prototypu, natomiast bryła kadłuba nie odbiega znacząco od X-20 Dyna-Soar. 

Kosmodrom w Xichang i koniec montażu rakiety nośnej CZ-2C, którą wystrzelono 19 lipca z ładunkiem satelitów. 

Według zachodnich doniesień takiej rakiety nośnej Chiny miały użyć w letnim teście „FOBS-a z hipersonicznym 

pociskiem”. Pekin utrzymuje, że był to test wielorazowego orbitera, a nie uzbrojenia. Co ciekawe, 16 lipca chińskie 

media o tym informowały, ale zachodnie odpowiedniki nie podjęły wówczas tematu. 

❚ Thrillera część pierwsza 

Pierwszy artykuł „Financial Times” (FT) opublikował 

16 października. Można dowiedzieć się z niego, że 

Chiny przetestowały w sierpniu „nowe, zaawansowane 

zdolności kosmiczne”, czyli „hipersoniczny 

pocisk potencjalnie przenoszący nuklearną głowicę 

bojową”, który „okrążył kulę ziemską” zanim „pomknął 

w kierunku celu”. A wywiad Stanów Zjednoczonych 

przeprowadzenia takiego testu w ogóle 

się nie spodziewał (więc co to za „wywiad”, chciałoby 

się dodać). „Financial Times” utrzymuje, że pięć 

osób (z wywiadu Stanów Zjednoczonych) zaznajomionych 

ze szczegółami chińskiego testu twierdzi, 

że Pekin wypróbował „hipersoniczną beznapędową 

(szybującą) część bojową”, która 

przeleciała po „niskiej orbicie okołoziemskiej” (low- 

-orbit space), zanim „skierowała się na swój cel”. 

Część bojowa miała chybić o ok. dwa tuziny mil 

(24 mile = 38,6 km)! Potem następuje fragment 

artykułu, który trudno brać na poważnie i można 

zastanawiać się, czy to taka licentia poetica dziennikarza, 

czy faktycznie jego źródła to powiedziały. 

A mianowicie, dwie z pięciu osób stwierdziły, że 

test pokazał, że Chiny dokonały „zdumiewającego 

postępu” odnośnie uzbrojenia hipersonicznego, 

i są w tym względzie znacznie bardziej zaawansowane 

niż Stanom Zjednoczonym dotąd się zdawało. 

Natomiast czwarta osoba – zacytowana 

wprost – dodała: Nie mamy pojęcia, jak oni to zrobili 

(aż chce się krzyknąć – to zapytajcie NASA, to wam 

wytłumaczy). Dalej wykładowca Massachusetts 

Institute of Technology (MIT) tłumaczy pokrótce 

różnice między pociskami balistycznymi a hipersonicznymi 

beznapędowymi częściami bojowymi. 

Następnie cytowany jest republikański kongresmen, 

który wzywa – a jakże – do jeszcze większych 

zbrojeń Stanów Zjednoczonych. Kolejny fragment 

nakreśla relacje Pekinu i Waszyngtonu, po czym 

pada prawdziwa bomba, czyli wypowiedź Franka 


www.zbiam.pl

Samoloty bojowe 

Koniec roku na zachodnim rynku 

wielozadaniowych samolotów bojowych 

Łukasz Pacholski 

Koniec tego roku z całą pewnością 

był niezwykle owocny dla rynkowego 

segmentu wielozadaniowych samolotów 

bojowych. Jest to związane z kilkoma 

decyzjami podjętymi przez państwa 

poszukujące nowych maszyn tej klasy, 

a także działaniami samych 

producentów, którzy realizują 

wcześniej zawarte kontrakty 

i nadal szukają nowych możliwości 

sprzedaży produkowanych 

przez siebie wyrobów. 

Fotografie w artykule: Saab, Kuwait Army HQ, 

US Air Force, US Navy, US Marine Corps, 

Boeing, Lockheed Martin, Ministerstwo Obrony 

Republiki Słowackiej, Ministerstwo Obrony Finlandii, 

Siły Powietrzne Królestwa Norwegii. 

Świetnym przykładem, opisanym w odrębnym 

artykule w tym numerze „Wojska i Techniki”, jest 

francuska firma Dassault Aviation, która w tym 

roku może poszczycić się spektakularnymi sukcesami. 

Poniżej skupimy się na pozostałych czterech 

głównych zachodnich producentach naddźwiękowych 

samolotów wielozadaniowych, którzy podobnie 

jak Francuzi, także mają się czym pochwalić. 

❚ Saab Defence and Security 

Ważnym wydarzeniem w historii szwedzkiego 

producenta był 24 listopada, kiedy uroczyście zaprezentowano 

obydwu nabywcom przygotowaną 

do odbioru pierwszą partię seryjną samolotów 

JAS-39E Gripen. W uroczystości w Linköping-Vårdsberg 

wzięli udział dowódcy sił powietrznych Królestwa 

Szwecji i Brazylii, a pilotażowe dostawy obejmą 

dwa samoloty dla Flygvapnet oraz cztery dla Força 

Aérea Brasileira. Co ciekawe, egzemplarz przedseryjny 

trafił w 2020 r. do Ameryki Południowej na pokładzie 

frachtowca, ale w przypadku maszyn seryjnych 

28 listopada Saab Defence and Security zaprezentował pierwszą seryjną partię samolotów JAS-39E Gripen, które wkrótce 

zostaną przejęte przez odbiorców – Szwecję i Brazylię. Na zdjęciu dowódcy Força Aérea Brasileira gen. Carlos de Almeida 

(po lewej) i Svenska Flygvapnet gen. Carl-Johan Edström (po prawej) wraz z prezesem i dyrektorem wykonawczym Saaba 

Micaelem Johanssonem. 

rozważa się bezpośredni przelot (oczywiście z międzylądowaniami), 

choć nie można wykluczyć przerzutu 

na pokładach samolotów transportowych 

bądź kolejny raz transportu morskiego. 

Obecnie w portfolio Saaba są zamówienia na 

96 samolotów JAS-39E/F Gripen. Zarówno w przypadku 

Szwecji, jak i Brazylii prowadzone są rozmowy 

o ich zwiększeniu, ale konkretnych umów należy się 

spodziewać raczej dopiero w drugiej połowie dekady. 

Nowy Gripen to zupełnie nowa jakość w linii 

szwedzkich samolotów bojowych – wykorzystując 

doświadczenia wieloletniej eksploatacji JAS-39 w wersjach 

A/B i C/D, a także obserwując trendy w rozwoju 

innych konstrukcji generacji 4+ czy 4++, konstruktorzy 

Saaba postawili na skokowy wzrost potencjału 

operacyjnego samolotu. Wśród różnic należy wymienić 

zastosowanie silnika General Electric F414G 

o większym ciągu, wielofunkcyjną stację radiolokacyjną 

Leonardo Raven ES-05 z anteną AESA, zwiększenie 

pojemności kadłubowych zbiorników paliwa 

i masy podwieszeń. Dodatkowo dokonano aktualizacji 

oprogramowania komputerów oraz kluczowych 

systemów awioniki i walki elektronicznej, zmieniono 

też środowisko informacyjne pilota. Wprowadzono 

także nowe typy uzbrojenia, z pociskami „powietrze–powietrze” 

MBDA Meteor na czele. W opinii 

producenta wszystkie te zmiany zaowocowały 

tym, że JAS-39E/F Gripen może skutecznie operować 

we współczesnym sieciocentrycznym środowisku 

walki, w tym we współdziałaniu z wielozadaniowymi 

samolotami bojowym 5. generacji. 

Obok produkcji kolejnych JAS-39E/F dla Szwecji 

i Brazylii, Saab prowadzi działania mające na celu zdobycie 

nowych kontraktów. Tu na czoło wysuwa się 

Kanada, gdzie Gripen znalazł się nieoczekiwanie 

w finale rywalizacji o zamówienie na 88 samolotów. 

Dodatkowo Saab chce utrzymać swoją obecność 

w Europie Centralnej, gdzie w najbliższych latach 

Republika Czeska i Węgry będą decydować o przyszłości 

leasingowanych obecnie od Szwecji maszyn 

JAS-39C/D. Wśród proponowanych opcji jest ich wymiana 

na nowe E/F, przy zachowaniu leasingu. 

Co warte podkreślenia, pomimo postępów programu 

E/F, Saab nadal prowadzi aktywną promocję wersji 

C/D. Jednym z potencjalnych jej nowych użytkowników 

mogą być Filipiny, gdzie wkrótce powinien 

Obecne portfolio zamówień Saaba na samoloty JAS-39E/F opiewa na 36 maszyn dla 

lotnictwa brazylijskiego (z opcją na 72 kolejne) i 60 dla szwedzkiego (z opcją na 10 dalszych). 

Na zdjęciu sześć seryjnych JAS-39E i dwa egzemplarze przedseryjne. 

Jeden z dwóch pierwszych Typhoonów w barwach lotnictwa Kuwejtu. Łącznie koncern 

Leonardo dostarczy temu państwu 28 maszyn. 


www.zbiam.pl

Samoloty bojowe 

Marek Łaz 

Rok 2021 można zaliczyć do szczególnie 

udanych dla francuskiej firmy Dassault 

Aviation. Na przestrzeni zaledwie 

sześciu lat sztandarowy produkt firmy, 

wielozadaniowy (omnirôle) samolot 

bojowy Rafale, stał się przedmiotem 

ośmiu kontraktów eksportowych, w tym 

pięciu zawartych w bieżącym roku! 

Ofensywa eksportowa, rozpoczęta 

w 2015 r. zawarciem pierwszego 

kontraktu z Egiptem, zaowocowała 

podpisaniem kolejnych umów zarówno 

w Europie, jak i na Bliskim Wschodzie 

oraz w Azji Południowej. 

Fotografie w artykule: Dassault Aviation/ERIDIA 

Studio/A. Paringaux/V. Almansa/A. Bonfort/ 

/A. Pecchi/C. Cosmao, Ministerstwo Obrony 

Republiki Chorwacji, Emirates News Agency, 

AAE/EC 1/7 Provence, US Air Force/ 

/Tech. Sgt. Nathan Lipscomb. 

Bieżący rok przyniósł podpisanie pierwszego 

kontraktu z Grecją, drugiej umowy z Egiptem, 

drugiej z Grecją, kontraktu z Chorwacją 

i wreszcie historycznego – największego z dotychczasowych 

pod względem liczby zamówionych 

samolotów, a zatem i wartości – zawartego 3 grudnia 

ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi. 

❚ Chorwacja – kolejny europejski 

użytkownik Rafale 

Chorwacja, podobnie jak pozostałe państwa Europy 

Centralnej i Wschodniej, od końca ubiegłego wieku 

zaczęła planować radykalną modernizację swojego 

lotnictwa wojskowego, polegającą na wdrożeniu 

do eksploatacji współczesnych samolotów wielozadaniowych 

zachodniej produkcji. W miejsce dotąd 

użytkowanych maszyn MiG-21bis/UM zamierzała 

zakupić nowoczesne maszyny spełniające wymagania 

pola walki XXI w. Od tego czasu w kręgach decyzyjnych 

w Zagrzebiu toczyła się dyskusja na temat 

modernizacji Hrvatsko ratno zrakoplovstvo (HRZ), 

przede wszystkim zdobycia środków na ten cel. 

W sferze zainteresowania chorwackich władz były 

25 listopada 2021 r. – podpisanie kontraktu na dostawę Rafale dla Hrvatsko ratno zrakoplovstvo. Uroczystość odbyła 

się w obecności Prezydenta Republiki Francuskiej Emmanuela Macrona i premiera Chorwacji Andreja Plenkovića. Umowę 

podpisali ministrowie obrony obydwu państw – ze strony francuskiej Florence Parly, z chorwackiej Mario Banožić. 

Chorwacja i Zjednoczone Emiraty 

Arabskie – kolejni nabywcy Rafale 

W przeddzień podpisania chorwacko-francuskiej umowy międzyrządowej na zakup Rafale, nad Zagrzebiem przeleciały 

dwie francuskie maszyny tego typu. 

nowoczesne amerykańskie, szwedzkie i francuskie 

samoloty naddźwiękowe generacji 4/4+. 

Pomimo zwiększenia znaczenia tego projektu 

po wstąpieniu Republiki Chorwacji do NATO 

w 2009 r., kolejne etapy analiz i negocjacji na ten 

temat, prowadzone w latach 2008–2019, nie przyniosły 

żadnych definitywnych rozstrzygnięć. Na 

początku 2019 r. międzyresortowa komisja ds. zakupu 

wielozadaniowego samolotu bojowego wysłała 

zapytania o informację (Request for Information) 

do rządów 26 państw, które mogłyby stać się 

potencjalnymi dostawcami samolotów. Kolejne 

działania w tej sferze miały miejsce 20 stycznia 

2020 r., kiedy to ponownie zapytania ofertowe wysłano 

do rządów m.in.: Stanów Zjednoczonych (fabrycznie 

nowe Lockheed Martin F-16 Block 70/72), 

Szwecji (fabrycznie nowe Saab JAS-39C/D Gripen 

MS20), Francji (używane Dassault Rafale) i Włoch 

(używane Eurofighter F-2000 Typhoon Tranche 1). 

Czas nadsyłania odpowiedzi wyznaczono początkowo 

na 7 maja, a następnie wydłużono do sierpnia 

2020 r. Jednak okoliczności związane z pandemią 

COVID-19 i problemami finansowymi, wreszcie wyborami 

parlamentarnymi w lipcu 2020 r., ponownie 

opóźniły działania w tym obszarze. Ostatecznie do 

rywalizacji przystąpiły cztery państwa: Stany Zjednoczone, 

Szwecja, Francja i Izrael. Termin nadsyłania 

ofert ostatecznych wydłużono do 9 września 2020 r. 

O ile faworytem wydawała się być amerykańska 

konstrukcja, to od 2020 r. trwała intensywna francuska 

ofensywa dyplomatyczna mająca na celu wsparcie 

maszyny Dassault Aviation. W październiku 

2020 r. w swoim raporcie na temat Przemysłowej 

i Technologicznej Bazy Obrony (Base industrielle et 

technologique de Défense, BITD) deputowani do 

Zgromadzenia Narodowego Benjamin Griveaux 

i Jean-Louis Thiériot poinformowali, że Francja zamierza 

zaproponować Chorwacji 12 używanych samolotów 

Rafale. Podczas przesłuchania w Senacie 

14 października 2020 r. ówczesny szef Sztabu Sił 

Zbrojnych Republiki Franuskiej CEMA (Chef d’état- 

-major des armées) gen. armii François Lecointre 

potwierdził, że taka oferta została złożona już we 

wrześniu 2020 r. Miesiąc później, podczas spotkania 

w Zagrzebiu 23 listopada, minister sił zbrojnych Republiki 

Francuskiej Florence Parly rozmawiała na temat 

sprzedaży Rafale z Mario Banožićem, swoim 

chorwackim odpowiednikiem. Według protokołu 

ogłoszonego po ich spotkaniu przez Ministerstwo 

Obrony Republiki Chorwacji, Banožić określił Francję 

mianem „cennego sojusznika”, z którym Chorwacja 

„od lat rozwija dobre, oparte na zaufaniu relacje”. Ze 

swojej strony pani Parly podkreśliła, iż dobre relacje 

są owocem rozwijającej się dwustronnej współpracy 

obronnej między Francją i Chorwacją. Zasugerowała 

jednocześnie pragnienie Paryża, by pójść jeszcze 

dalej w tych relacjach, zwłaszcza w obszarze 

przemysłu zbrojeniowego. Nawiązała w ten sposób 

do podpisanego w 2013 r. porozumienia o współpracy 

obronnej obydwu państw. Współpraca ta jest 

każdego roku wzbogacana o wspólne ćwiczenia 

i wizyty okrętów francuskiej Marine nationale 

w chorwackich portach. 


www.zbiam.pl

Przemysł obronny 

Bezzałogowiec CH-4 w ekspozycji salonu Zhuhai 2021. 

Sprzęt lotniczy na salonie Zhuhai 2021 

Tomasz Szulc 

Przemysł lotniczo-rakietowy Chińskiej 

Republiki Ludowej jest powszechnie 

postrzegany jako wierny i coraz 

doskonalszy naśladowca światowych 

tendencji. Początkowo, od lat 60., było 

to naśladownictwo, ograniczone jednak 

do nielicznych, względnie prostych 

konstrukcji – głównie sprzętu dostarczonego 

wcześniej z ZSRR. Stopniowo 

przechodzono do modyfikowania kopii 

samolotów i śmigłowców zagranicznych, 

bodaj pierwszym zauważalnym efektem 

tej polityki był Q-5 – samolot szturmowy, 

powstały na bazie MiG-a-19. Wszystkie 

te działania skutkowały powstawaniem 

konstrukcji chińskich z dużym, zwykle 

kilkunastoletnim opóźnieniem 

w porównaniu do zagranicznych 

oryginałów. 

Fotografie w artykule Internet. 

Samolot walki radioelektronicznej J-16D. 

Tkie praktyki, trwające kilkadziesiąt lat, przyzwyczaiły 

zagranicznych obserwatorów 

i analityków do doszukiwania się zagranicznych 

„korzeni” we wszystkich nowych konstrukcjach 

chińskich. Już kilkanaście lat temu pojawiły się jednak 

statki powietrzne niemające oczywistych zagranicznych 

pierwowzorów: myśliwce J-20 i J-31, wodnosamolot 

AG-600, śmigłowce bojowe Z-10 i Z-19, 

transportowiec Y-20. Tegoroczna, trzynasta Chińska 

Międzynarodowa Wystawa Lotnicza i Kosmiczna 

(Air Show China 2021) w Zhuhai, która odbyła się 

w dniach 28 września – 3 października (formalnie 

była przedsięwzięciem przeniesionym z listopada 

2020 r.), stała się świadectwem dalszego postępu 

w chińskiej branży lotniczej. Najbardziej rzucającą 

się w oczy innowacją było włączenie do pokazów 

w locie dużych, bojowych bezzałogowców, na co 

nie zdecydowali się dotąd organizatorzy żadnej podobnej 

imprezy na świecie. Nie ulega wątpliwości, 

że tym razem to świat będzie doganiał pod tym 

względem Chińską Republikę Ludową i niedługo, 

może już za rok, podobne pokazy zostaną zainicjowane 

w Rosji, Francji… Także eksponowane na ziemi 

chińskie bezzałogowce wojskowe stanowiły rekordowo 

dużą część ekspozycji. Do tego należy 

dodać dużą liczbę mniejszych i miniaturowych dronów 

oraz rekordową ofertę uzbrojenia do maszyn 

tej kategorii. W żadnym innym państwie nie prezentowano 

dotąd tak licznego i różnorodnego uzbrojenia 

do maszyn bezzałogowych, a np. w Rosji jeszcze 

parę lat temu nie wystawiano go w ogóle. 

❚ Samoloty 

Jeśli nie liczyć maszyn dwóch zespołów akrobacyjnych 

(myśliwce J-10 i samoloty szkolno- 

-treningowe JL-8), to lotnicza ekspozycja statyczna 

była relatywnie niewielka, wyraźnie 

mniejsza i mniej interesująca niż trzy lata temu. 

Niewiele też w niej było nowości i żadnych 

istotnych niespodzianek. 

❘ J-16 

Bodaj najbardziej nieoczekiwanym debiutantem 

był dwusilnikowy samolot wielozadaniowy J-16. 

Historia tej konstrukcji jest, jak zazwyczaj w ChRL, 

zawiła i nie do końca jasna. W 1992 r. kupiono 

w Rosji pierwsze Su-27 w eksportowej wersji SK, 

wyprodukowane w dalekowschodniej fabryce 

KnAAPO w Komsomolsku nad Amurem. Zakupy 

kontynuowano a równocześnie, w 1995 r., została 

podpisana umowa licencyjna, w ramach której 

Chiny mogły wyprodukować 200 jednomiejscowych 

Su-27. Nie miała to być jednak produkcja 

samodzielna, gdyż silniki, stacje radiolokacyjne, 

znaczna część awioniki i instalacji hydraulicznych 

miała być dostarczana z Rosji. Ostatecznie do 

2006 r. zbudowano 105 maszyn, z których aż 

95 dostarczono w kompletnych zestawach 

z KnAAPO. Chiny szybko zrezygnowały z budowy 

kolejnych Su-27SK, oznaczonych za Wielkim 


www.zbiam.pl

Okręty wojenne 

Droga Smoka – rozwój japońskich 

okrętów podwodnych 

Tomasz Grotnik 

Globalne zainteresowanie japońskimi 

okrętami podwodnymi do niedawna 

dotyczyło w głównej mierze jednostek 

uczestniczących w zmaganiach na 

Pacyfiku i Oceanie Indyjskim w okresie 

II wojny światowej. Poświęcono im wiele 

filmów dokumentalnych, książek 

i innych publikacji. Ich powojenni 

spadkobiercy nie przykuwali już uwagi 

w takim stopniu. Obecnie jednak 

informacje o siłach podwodnych 

Japońskich Morskich Sił Samoobrony 

są powszechniejsze i sięga po nie 

więcej zainteresowanych. Dzieje się tak 

m.in. z powodu dynamicznego rozwoju 

technicznego, ale i liczebnego. 

W przełamaniu impasu – w pewnym 

sensie – pomogła też Australia. 

O japońskich okrętach podwodnych 

stało się głośniej w efekcie uczestnictwa 

typu S – ory – u w słynnym już z powodu 

rozstrzygnięć i niedawnego 

zaskakującego finału przetargu, 

ogłoszonym przez Canberrę na zakup 

zmienników nieudanych Collinsów. 

Ostatnio zaś przyczyną stał się AUKUS 

i pojawiająca się kwestia – skoro Royal 

Australian Navy będzie miała atomowe 

okręty podwodne, to dlaczego 

nie mogliby ich mieć Japończycy 

i Koreańczycy z Południa? 

Ilustracje w artykule: Kaijō Jieitai/Japan Maritime 

Self-Defense Force, PH1 Trinkle/US Navy, 

Hunini/Wikipedia. 

Sōryū, prototyp najnowszej obecnie serii okrętów podwodnych w służbie Japońskich Morskich Sił Samoobrony. Okręty 

te są owocem pół wieku doświadczeń w budowie jednostek tej klasy w powojennej Japonii. 

Ale są też inne powody zainteresowania 

okrętami podwodnymi Japońskich Morskich 

Sił Samoobrony (Kaijō Jieitai, najpopularniejszy 

jest skrót od wersji anglojęzycznej 

JMSDF – Japan Maritime Self-Defense Force, 

stosowany powszechnie przez nie same). Przyczynił 

się do niego w znacznej mierze „podwodny 

wyścig zbrojeń” w rejonie wschodniej i południowo-wschodniej 

Azji oraz Australii. 

Znaczenie okrętów podwodnych w skali globalnej 

rośnie wraz z poszerzaniem listy zadań 

stawianych nowoczesnym jednostkom tej klasy. 

Oprócz typowych zastosowań ofensywnych, 

związanych ze zwalczaniem okrętów i żeglugi 

przeciwnika, doszły nowe, nie mniej pożądane: 

skryte rozpoznanie, przerzut operatorów sił specjalnych 

i misje z użyciem pojazdów bezzałogowych. 

Wiąże się to ze stopniową wymianą okrętów 

zarówno tych konwencjonalnych, jak 

i z napędem jądrowym. Natomiast najdynamiczniej 

proces ten zachodzi właśnie na Dalekim 

Wschodzie. W tym regionie świata swoje 

siły podwodne modernizują nie tylko największe 

floty. Aspiracje do ich rozbudowy, a nawet 

tworzenia od zera, przejawiły kolejne państwa. 

Najliczniejsze floty okrętów podwodnych 

w tym obszarze świata ma Chińska Republika 

Ludowa (ok. 80 jednostek, w tym wielozadaniowe 

i strategiczne z napędem jądrowym) i Koreańska 

Republika Ludowo-Demokratyczna (ok. 

70; większość to jednostki małe i miniaturowe). 

Następne miejsca zajmują: Japonia (21+2 szkolne), 

Republika Korei (21), Wietnam (6), Australia 

(6), Indonezja (4), Singapur (4), Tajwan (2+2 

szkolne), Malezja (2), Bangladesz (2), Mjanma (1). 

Liczby te dotyczą operacyjnych okrętów podwodnych. 

Są one w różnym wieku, stanie i zaawansowaniu 

technicznym. Większość z wyżej 

wymienionych państw zamówiła kolejne jednostki, 

które są w budowie lub na etapie prób 

poprzedzających wcielenie. Warto zwrócić uwagę, 

że Wietnam, Malezja i Mjanma stworzyły niedawno 

siły podwodne od zera. Ale to nie 

wszystko, jeśli chodzi o podwodny wyścig zbrojeń 

w tym regionie. Kolejne kraje aspirują do 

dysponowania uzbrojeniem tego rodzaju. Są to 

Filipiny i Tajlandia. Ten drugi kraj już sfinalizował 

zakup okrętu typu S26T w ChRL i planuje nabyć 

następny. Nie można też zapominać o silnych 

flotach podwodnych Indii (obejmującej atomowy 

okręt z pociskami balistycznymi) i Pakistanu. 

Pomijamy przy tym siły morskie Federacji Rosyjskiej 

i Stanów Zjednoczonych Ameryki. 

Niezwykły w tym zestawieniu jest fakt, że ponad 

połowa wymienionych państw buduje 

okręty we własnych stoczniach. Nie zawsze samodzielnie, 

często korzystając z transferu technologii 

firm zagranicznych i wykorzystując półfabrykaty. 

Nie zmienia to faktu, że podwodne 

know-how w Azji rozprzestrzenia się w sposób 

nieporównywalny z innymi zakątkami globu, 

głównie dzięki stoczniom z ChRL, Niemiec, Rosji 

i Szwecji. W tych realiach Japońskie Morskie Siły 

Samoobrony muszą zachować przewagę techniczną 

nad potencjalnymi adwersarzami. Proces 

ten następuje na drodze systematycznego 


www.zbiam.pl

Wojsko i Technika 12/2021 promo

Transform your PDFs into Flipbooks and boost your revenue!

Delete template?

Save as template ?