Generieke en specifieke teksten cse 2012, vwo - Examenblad.nl
Generieke en specifieke teksten cse 2012, vwo - Examenblad.nl
Generieke en specifieke teksten cse 2012, vwo - Examenblad.nl
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
SPECIFIEKE TEKSTEN - HET VERRE OOSTEN<br />
Het ideaal van de r<strong>en</strong>aissance werd rond het midd<strong>en</strong> van de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw sterk<br />
bekritiseerd. Kunst<strong>en</strong>aars keerd<strong>en</strong> zich af van de klassiek<strong>en</strong> <strong>en</strong> ging<strong>en</strong> op zoek naar andere,<br />
vaak meer exotische inspiratiebronn<strong>en</strong>. Die verschuiving in smaak blijkt bijvoorbeeld uit<br />
ontwikkeling<strong>en</strong> in de landschapsarchitectuur. Tuin<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> steeds vaker volg<strong>en</strong>s heel<br />
andere dan de klassieke regels aangelegd <strong>en</strong> er versch<strong>en</strong><strong>en</strong> de meest exotische bouwsels.<br />
Deze ontwikkeling in de tuinarchitectuur startte al in de achtti<strong>en</strong>de eeuw.<br />
Engelse tuin<strong>en</strong><br />
Tot aan het begin van de achtti<strong>en</strong>de eeuw werd de Engelse tuin nog bepaald door<br />
classicistische ideal<strong>en</strong>. Voorname villa’s werd<strong>en</strong> omringd door symmetrisch aangelegde<br />
tuin<strong>en</strong> met c<strong>en</strong>trale zichtlijn<strong>en</strong> <strong>en</strong> rechte pad<strong>en</strong> met borders daartuss<strong>en</strong>. In de achtti<strong>en</strong>de<br />
eeuw schiep<strong>en</strong> de Engels<strong>en</strong> echter e<strong>en</strong> nieuwe landschappelijke omgeving: de<br />
landschapstuin. Tuin<strong>en</strong> werd<strong>en</strong> groter, informeler van opzet <strong>en</strong> hun relatie met de villa werd<br />
minder duidelijk. De strakke lijnvoering van rechte pad<strong>en</strong> <strong>en</strong> geschor<strong>en</strong> hegg<strong>en</strong> werd<br />
vervang<strong>en</strong> door de ‘serp<strong>en</strong>tine line’, met slinger<strong>en</strong>de pad<strong>en</strong> <strong>en</strong> ‘vrij’ groei<strong>en</strong>de bom<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />
struik<strong>en</strong>. Met allerhande bouwwerk<strong>en</strong> in de tuin kond<strong>en</strong> vervolg<strong>en</strong>s verschill<strong>en</strong>de associaties<br />
word<strong>en</strong> opgeroep<strong>en</strong>, waardoor het geheel nog spann<strong>en</strong>der werd.<br />
Voor deze - vaak relatief kleine – gebouw<strong>en</strong> ging<strong>en</strong> (tuin)architect<strong>en</strong> experim<strong>en</strong>ter<strong>en</strong><br />
met nieuwe bouwstijl<strong>en</strong>. In de tuin<strong>en</strong> di<strong>en</strong>d<strong>en</strong> gebouw<strong>en</strong>, beeld<strong>en</strong> of inscripties te verwijz<strong>en</strong><br />
naar belangrijke historische bouwwerk<strong>en</strong> of voorbeeld<strong>en</strong> uit de literatuur. In hun ontwerp<strong>en</strong><br />
zett<strong>en</strong> (tuin)architect<strong>en</strong> vaak e<strong>en</strong> aantal van zulke historische of literaire taferel<strong>en</strong> op e<strong>en</strong> rij.<br />
Daarbij maakt<strong>en</strong> ze ook nog e<strong>en</strong>s gebruik van allerlei schilderkunstige middel<strong>en</strong> zoals<br />
perspectivische doorkijkjes <strong>en</strong> contrast<strong>en</strong> van licht <strong>en</strong> donker (chiaroscuro). Zo werd de tuin<br />
e<strong>en</strong> soort driedim<strong>en</strong>sionaal historiestuk. De bezoeker kon aan dit decor actie <strong>en</strong> lev<strong>en</strong> gev<strong>en</strong><br />
door zich als acteur of toeschouwer op te stell<strong>en</strong> <strong>en</strong> zo van de tuin ook nog e<strong>en</strong>s e<strong>en</strong> theater<br />
te mak<strong>en</strong>.<br />
Aanvankelijk liet<strong>en</strong> tuinontwerpers zich vooral inspirer<strong>en</strong> door de overzichtelijke<br />
landschapp<strong>en</strong> van de Franse schilders Claude Lorrain <strong>en</strong> Nicolas Poussin, maar in de<br />
‘picturesque gard<strong>en</strong>’ kwam geleidelijk meer aandacht voor de wilde natuur in de vorm van<br />
grote waterpartij<strong>en</strong>, golv<strong>en</strong>de grasveld<strong>en</strong> <strong>en</strong> onregelmatig gevormde bosjes. Juist het<br />
overweldig<strong>en</strong>de karakter van de ‘wilde’ natuur werd gewaardeerd. M<strong>en</strong>s<strong>en</strong> trokk<strong>en</strong> in de<br />
neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw steeds meer zelf de natuur in om ‘nieuwe’, ‘schilderachtige’ landschapp<strong>en</strong><br />
te ontdekk<strong>en</strong>, met het Lake District, de Schotse Hoogland<strong>en</strong> <strong>en</strong> de Alp<strong>en</strong> als de grote<br />
favoriet<strong>en</strong>. Deze wilde natuur werd niet meer als beangstig<strong>en</strong>d, maar als ademb<strong>en</strong>em<strong>en</strong>d<br />
ervar<strong>en</strong>.<br />
Deze verandering<strong>en</strong> hadd<strong>en</strong> ook te mak<strong>en</strong> met de opkomst van e<strong>en</strong> ander soort<br />
opdrachtgever. De aristocratie die met de klassieke oudheid was opgevoed <strong>en</strong><br />
traditiegetrouw e<strong>en</strong> ‘Grand Tour’ door Europa naar, bij voorkeur, Italië maakte, werd<br />
langzamerhand vervang<strong>en</strong> door e<strong>en</strong> groep minder erudiete edellied<strong>en</strong> <strong>en</strong> rijk geword<strong>en</strong><br />
burgers met andere interesses. En t<strong>en</strong> slotte kwam<strong>en</strong> zij die meereisd<strong>en</strong> met de Ver<strong>en</strong>igde<br />
Oost-Indische Compagnie terug met verhal<strong>en</strong> <strong>en</strong> ideeën uit de meest exotische oord<strong>en</strong>,<br />
waarvan de invloed steeds dieper doordrong in het culturele <strong>en</strong> feitelijke landschap van het<br />
thuisland. Binn<strong>en</strong> deze interesse in exotische oord<strong>en</strong> past de hang naar het Nabije Oost<strong>en</strong>,<br />
maar ook de interesse in land<strong>en</strong> als China <strong>en</strong> India. Deze verschill<strong>en</strong>de oord<strong>en</strong> di<strong>en</strong><strong>en</strong> als<br />
inspiratiebron voor zowel tuinontwerp<strong>en</strong> als architectuur aan het einde van de achtti<strong>en</strong>de <strong>en</strong><br />
aan het begin van de neg<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>de eeuw.<br />
39