20.02.2015 Views

11 juni 2012 Servicedocument dyslexie en dyscalculie in het mbo

11 juni 2012 Servicedocument dyslexie en dyscalculie in het mbo

11 juni 2012 Servicedocument dyslexie en dyscalculie in het mbo

SHOW MORE
SHOW LESS

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

<strong>Servicedocum<strong>en</strong>t</strong><br />

Dyslexie <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong><br />

<strong>juni</strong> <strong>2012</strong>


Waarom dit docum<strong>en</strong>t?<br />

De <strong>in</strong>voer<strong>in</strong>g van de wet op de refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong> heeft geleid tot e<strong>en</strong> groot aantal vrag<strong>en</strong><br />

over stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong>/of <strong>dyscalculie</strong>. Deze vrag<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> zowel van doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

beleidsmedewerkers die zich met taal <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> bezighoud<strong>en</strong> als van stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> ouders.<br />

Dyslexie <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> zijn belemmer<strong>en</strong>de factor<strong>en</strong> bij <strong>het</strong> onderwijs <strong>in</strong> Nederlands <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>,<br />

maar ook <strong>in</strong> <strong>het</strong> beroepsgerichte onderwijs zelf. Er zijn echter wel mogelijkhed<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> onderwijs om<br />

stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> verder te help<strong>en</strong> richt<strong>in</strong>g <strong>het</strong> exam<strong>en</strong> Nederlands <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> omgaan met de beperk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>het</strong> beroep(sonderwijs). Bij <strong>het</strong> exam<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> wellicht<br />

hulpmiddel<strong>en</strong> <strong>in</strong>gezet word<strong>en</strong> om de toegankelijkheid van <strong>het</strong> exam<strong>en</strong> te verbeter<strong>en</strong>, waardoor<br />

stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met deze beperk<strong>in</strong>g<strong>en</strong> toch <strong>in</strong> staat zijn om <strong>het</strong> exam<strong>en</strong> te mak<strong>en</strong>.<br />

In dit docum<strong>en</strong>t wordt op de belangrijkste vrag<strong>en</strong> <strong>in</strong>gegaan. Op sommige vrag<strong>en</strong> is nog ge<strong>en</strong><br />

antwoord. Dit docum<strong>en</strong>t wordt op de website van <strong>het</strong> Steunpunt taal <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>mbo</strong> geplaatst bij<br />

de servicedocum<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> zal <strong>in</strong>di<strong>en</strong> van toepass<strong>in</strong>g word<strong>en</strong> aangepast aan de actualiteit.<br />

We verwijz<strong>en</strong> regelmatig naar de website www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl, die e<strong>en</strong> uitgebreide<br />

toolbox biedt met praktische <strong>in</strong>formatie, l<strong>in</strong>ks <strong>en</strong> hulpmiddel<strong>en</strong> voor <strong>het</strong> organiser<strong>en</strong> van<br />

opleid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beperk<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong>. Daarbij moet wel vermeld word<strong>en</strong> dat er<br />

voor <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> specifiek niet heel veel <strong>in</strong>formatie te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong> is.<br />

Aan <strong>het</strong> e<strong>in</strong>d van <strong>het</strong> docum<strong>en</strong>t volgt e<strong>en</strong> lijst met meer websites <strong>en</strong> publicaties.<br />

Wat is <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> wat is <strong>dyscalculie</strong>?<br />

1. Wat is <strong>dyslexie</strong>?<br />

De def<strong>in</strong>itie van <strong>dyslexie</strong>, zoals die door Sticht<strong>in</strong>g Dyslexie Nederland wordt gehanteerd, luidt:<br />

Dyslexie is e<strong>en</strong> stoornis die gek<strong>en</strong>merkt wordt door e<strong>en</strong> hardnekkig probleem met <strong>het</strong> aanler<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong><br />

accuraat of vlot toepass<strong>en</strong> van <strong>het</strong> lez<strong>en</strong> of spell<strong>en</strong> op woordniveau.<br />

Deelnemers met <strong>dyslexie</strong> hebb<strong>en</strong> problem<strong>en</strong> met <strong>het</strong> volg<strong>en</strong> van onderwijs omdat daarbij immers<br />

veel gelez<strong>en</strong> <strong>en</strong> geschrev<strong>en</strong> moet word<strong>en</strong>. De diagnose <strong>dyslexie</strong> staat los van de <strong>in</strong>tellig<strong>en</strong>tie van de<br />

deelnemer. Dyslexie kan niet alle<strong>en</strong> tot uit<strong>in</strong>g kom<strong>en</strong> <strong>in</strong> de periode van <strong>het</strong> aanler<strong>en</strong> van lez<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

spell<strong>en</strong>, maar ook bij <strong>het</strong> toepass<strong>en</strong> ervan, ook op latere leeftijd.<br />

Dyslexie is blijv<strong>en</strong>d, ook na <strong>in</strong>t<strong>en</strong>sieve behandel<strong>in</strong>g. Behandel<strong>in</strong>g <strong>en</strong> begeleid<strong>in</strong>g kunn<strong>en</strong> wel help<strong>en</strong><br />

om er mee om te gaan.<br />

2. Wat is <strong>het</strong> verschil tuss<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> taalzwak?<br />

De Sticht<strong>in</strong>g Dyslexie Nederland hanteert twee criteria:<br />

• achterstand: <strong>het</strong> vaardigheidsniveau van lez<strong>en</strong> of spell<strong>en</strong> op woordniveau ligt significant onder<br />

<strong>het</strong> niveau dat van iemand, gegev<strong>en</strong> di<strong>en</strong>s leeftijd <strong>en</strong> omstandighed<strong>en</strong>, verwacht kan word<strong>en</strong>;<br />

• didactische resist<strong>en</strong>tie: <strong>het</strong> probleem <strong>in</strong> <strong>het</strong> aanler<strong>en</strong> <strong>en</strong> toepass<strong>en</strong> van lez<strong>en</strong> of spell<strong>in</strong>g op<br />

woordniveau blijft bestaan, ook wanneer voorzi<strong>en</strong> wordt <strong>in</strong> adequate remediër<strong>en</strong>de <strong>in</strong>structie <strong>en</strong><br />

oef<strong>en</strong><strong>in</strong>g.<br />

Taalzwakke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> zijn stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> die e<strong>en</strong> taalachterstand hebb<strong>en</strong>, maar deze achterstand is niet<br />

‘didactisch resist<strong>en</strong>t’: de taalachterstand kan weggewerkt word<strong>en</strong> met onderwijs <strong>en</strong> oef<strong>en</strong><strong>in</strong>g.<br />

In dit docum<strong>en</strong>t gaat <strong>het</strong> niet over taalzwakke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, maar alle<strong>en</strong> over stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong>.<br />

2


3. Hoe herk<strong>en</strong> je <strong>dyslexie</strong>?<br />

Bij ernstige vorm<strong>en</strong> van <strong>dyslexie</strong> is de stoornis vrijwel altijd al bek<strong>en</strong>d bij <strong>in</strong>stroom <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong>. Toch<br />

word<strong>en</strong> ook <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong> soms nog ernstige problem<strong>en</strong> met taal ontdekt. Dan blijk<strong>en</strong> de<br />

comp<strong>en</strong>satiemogelijkhed<strong>en</strong> niet meer toereik<strong>en</strong>d op <strong>het</strong> mom<strong>en</strong>t dat stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> omvangrijke<br />

tekst<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> verwerk<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> e<strong>en</strong> bepaalde tijd.<br />

De problem<strong>en</strong> uit<strong>en</strong> zich vooral tijd<strong>en</strong>s functionele taakopdracht<strong>en</strong> waar<strong>in</strong> lez<strong>en</strong> <strong>en</strong> spell<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />

Nederlands e<strong>en</strong> rol speelt of e<strong>en</strong> moderne vreemde taal: <strong>het</strong> schrijv<strong>en</strong> van reflectieverslag<strong>en</strong>, <strong>het</strong><br />

vastlegg<strong>en</strong> van bpv-prestaties, <strong>het</strong> aflegg<strong>en</strong> van proev<strong>en</strong> van bekwaamheid <strong>en</strong> <strong>het</strong> mak<strong>en</strong> van<br />

exam<strong>en</strong>s. Ook de comb<strong>in</strong>atie luister<strong>en</strong> <strong>en</strong> schrijv<strong>en</strong> (bijvoorbeeld aantek<strong>en</strong><strong>in</strong>g<strong>en</strong> mak<strong>en</strong> tijd<strong>en</strong>s de<br />

les) of schrijv<strong>en</strong> <strong>en</strong> nad<strong>en</strong>k<strong>en</strong> tegelijk is lastig.<br />

Stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong> moeite met <strong>het</strong> toepass<strong>en</strong> van nieuwe klank-tek<strong>en</strong>koppel<strong>in</strong>g<strong>en</strong> <strong>in</strong> de vreemde<br />

taal, <strong>in</strong>gewikkelde spell<strong>in</strong>gafsprak<strong>en</strong> <strong>en</strong> grammaticaregels. Daarnaast hebb<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> bij alle<br />

vakk<strong>en</strong> vaak problem<strong>en</strong> met <strong>het</strong> snel <strong>en</strong> accuraat lez<strong>en</strong> van tekst<strong>en</strong> <strong>en</strong> met snel <strong>en</strong> accuraat spell<strong>en</strong><br />

bij functioneel schrijv<strong>en</strong>.<br />

Niet alle problem<strong>en</strong> do<strong>en</strong> zich bij e<strong>en</strong> <strong>in</strong>dividuele deelnemer (<strong>in</strong> gelijke mate) voor.<br />

4. Wat is <strong>dyscalculie</strong>?<br />

Het protocol ERWD3 (Ernstige Rek<strong>en</strong>/Wiskundeproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> Dyscalculie) dat <strong>in</strong> <strong>het</strong> najaar van <strong>2012</strong><br />

zal verschijn<strong>en</strong>, geeft e<strong>en</strong> werkdef<strong>in</strong>itie van <strong>het</strong> begrip ERWD:<br />

Ernstige rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> ontstaan als er gedur<strong>en</strong>de langere tijd onvoldo<strong>en</strong>de afstemm<strong>in</strong>g<br />

wordt gerealiseerd tuss<strong>en</strong> <strong>het</strong> onderwijsaanbod <strong>en</strong> de onderwijsbehoeft<strong>en</strong> van de stud<strong>en</strong>t.<br />

Wij sprek<strong>en</strong> van <strong>dyscalculie</strong> als ernstige rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> ondanks deskundige begeleid<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />

zorgvuldige (pog<strong>in</strong>g<strong>en</strong> tot) afstemm<strong>in</strong>g hardnekkig blijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> onveranderd blijv<strong>en</strong> bestaan. De<br />

rek<strong>en</strong>ontwikkel<strong>in</strong>g van de stud<strong>en</strong>t wordt waarschijnlijk belemmerd door stud<strong>en</strong>tfactor<strong>en</strong>.<br />

5. Hoe herk<strong>en</strong> je <strong>dyscalculie</strong>?<br />

Wanneer rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> ondanks <strong>in</strong>t<strong>en</strong>sief onderwijs blijv<strong>en</strong> voortbestaan kan sprake zijn van<br />

<strong>dyscalculie</strong>. In <strong>het</strong> algeme<strong>en</strong> wordt dit <strong>in</strong> <strong>het</strong> basisonderwijs of de eerste jar<strong>en</strong> van <strong>het</strong> voortgezet<br />

onderwijs vastgesteld. Herk<strong>en</strong>bare problem<strong>en</strong> zijn:<br />

• veel problem<strong>en</strong> met breuk<strong>en</strong>, decimal<strong>en</strong>, perc<strong>en</strong>tages, de waarde van getall<strong>en</strong>, met<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

schatt<strong>en</strong>;<br />

• e<strong>en</strong> langzaam rek<strong>en</strong>tempo <strong>en</strong> veel moeite met hoofdrek<strong>en</strong><strong>en</strong> als gevolg van <strong>het</strong> niet voldo<strong>en</strong>de<br />

geautomatiseerd beheers<strong>en</strong> van basissomm<strong>en</strong>, zoals de tafels;<br />

• moeite met <strong>het</strong> uitsprek<strong>en</strong> <strong>en</strong> de getalwaarde van grotere <strong>en</strong> complexe getall<strong>en</strong>, zoals getall<strong>en</strong><br />

met decimale cijfers;<br />

• moeite met <strong>het</strong> onthoud<strong>en</strong> van rek<strong>en</strong>begripp<strong>en</strong> (bijvoorbeeld 'kwadraat'), rek<strong>en</strong>regels (zoals <strong>het</strong><br />

vere<strong>en</strong>voudig<strong>en</strong> van breuk<strong>en</strong>) <strong>en</strong> sy<strong>mbo</strong>l<strong>en</strong> (zoals of π);<br />

• visueel-ruimtelijke problem<strong>en</strong> die zich bijvoorbeeld voordo<strong>en</strong> bij <strong>het</strong> werk<strong>en</strong> met tabell<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

grafiek<strong>en</strong>;<br />

• niet vlot kunn<strong>en</strong> omgaan met geld;<br />

• moeite blijv<strong>en</strong> houd<strong>en</strong> met klokkijk<strong>en</strong>;<br />

• gebruik van telrij<strong>en</strong> om e<strong>en</strong>voudige rek<strong>en</strong>opgav<strong>en</strong> op te loss<strong>en</strong>;<br />

• de draad kwijtrak<strong>en</strong> bij rek<strong>en</strong>opgav<strong>en</strong> waarbij tuss<strong>en</strong>stapp<strong>en</strong> onthoud<strong>en</strong> moet<strong>en</strong> word<strong>en</strong>.<br />

K<strong>en</strong>merk<strong>en</strong>d voor <strong>dyscalculie</strong> is dat dit soort problem<strong>en</strong> blijv<strong>en</strong> bestaan ondanks goed <strong>en</strong> <strong>in</strong>t<strong>en</strong>sief<br />

rek<strong>en</strong>onderwijs. Het protocol ERWD 3 dat <strong>in</strong> <strong>het</strong> najaar <strong>2012</strong> verschijnt gaat hier verder op <strong>in</strong>.<br />

3


In dit docum<strong>en</strong>t gaat <strong>het</strong> niet over rek<strong>en</strong>zwakke stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong>, maar alle<strong>en</strong> over stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met<br />

<strong>dyscalculie</strong>.<br />

6. Hoe wordt <strong>dyslexie</strong> of <strong>dyscalculie</strong> officieel vastgesteld?<br />

Dyscalculie wordt vastgesteld door diagnostisch onderzoek door e<strong>en</strong> daartoe bevoegde<br />

<strong>in</strong>stantie/professional. Op basis van <strong>het</strong> diagnostisch onderzoek kan e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of<br />

<strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g word<strong>en</strong> afgegev<strong>en</strong>.<br />

Voordat de hardnekkigheid van <strong>het</strong> probleem kan word<strong>en</strong> vastgesteld moet goed onderwijs<br />

plaatsgevond<strong>en</strong> hebb<strong>en</strong>. In <strong>het</strong> algeme<strong>en</strong> is <strong>het</strong> uitgangspunt dat <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> word<strong>en</strong><br />

vastgesteld <strong>in</strong> <strong>het</strong> basisonderwijs of <strong>in</strong> de onderbouw van <strong>het</strong> voortgezet onderwijs. Voor <strong>het</strong> <strong>mbo</strong><br />

betek<strong>en</strong>t dit dat e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t met <strong>dyslexie</strong> of <strong>dyscalculie</strong> met e<strong>en</strong> verklar<strong>in</strong>g <strong>het</strong> onderwijs <strong>in</strong>stroomt<br />

<strong>en</strong> diagnose niet meer hoeft plaats te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>.<br />

Omdat soms toch nog stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> b<strong>in</strong>n<strong>en</strong>kom<strong>en</strong> die ge<strong>en</strong> verklar<strong>in</strong>g hebb<strong>en</strong>, maar die wel aangev<strong>en</strong><br />

<strong>in</strong> <strong>het</strong> verled<strong>en</strong> grote taal- of rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> te hebb<strong>en</strong> gehad, is <strong>in</strong> <strong>het</strong> kader van <strong>het</strong> protocol<br />

<strong>dyslexie</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong> ‘IDAA’ ontwikkeld, e<strong>en</strong> scre<strong>en</strong><strong>in</strong>gs<strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t waarmee spell<strong>in</strong>gs- <strong>en</strong><br />

leesproblem<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> vastgesteld. Voor rek<strong>en</strong><strong>en</strong> is e<strong>en</strong> dergelijk <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t er (nog) niet. In<br />

<strong>het</strong> protocol ERWD3 dat <strong>in</strong> <strong>het</strong> najaar van <strong>2012</strong> verschijnt, word<strong>en</strong> wel handvatt<strong>en</strong> gebod<strong>en</strong> om<br />

rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> vast te stell<strong>en</strong>. De vaststell<strong>in</strong>g van taal- <strong>en</strong> rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> met deze <strong>in</strong>strum<strong>en</strong>t<strong>en</strong><br />

kunn<strong>en</strong> n iet leid<strong>en</strong> tot de status van e<strong>en</strong> officiële <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g.<br />

Onderwijs<br />

7. Mag e<strong>en</strong> opleid<strong>in</strong>g stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g weiger<strong>en</strong>?<br />

Nee. Volg<strong>en</strong>s de Wet gelijke behandel<strong>in</strong>g op grond van handicap of chronische ziekte is <strong>het</strong><br />

verbod<strong>en</strong> onderscheid te mak<strong>en</strong> op basis van e<strong>en</strong> handicap of chronische ziekte. Bij <strong>het</strong><br />

aanbied<strong>en</strong> van of verl<strong>en</strong><strong>en</strong> van toegang tot di<strong>en</strong>st<strong>en</strong> door onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong> is de<br />

onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g gehoud<strong>en</strong> naar gelang de behoefte van de stud<strong>en</strong>t doeltreff<strong>en</strong>de<br />

aanpass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> te verricht<strong>en</strong>, t<strong>en</strong>zij deze voor de onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g e<strong>en</strong> onev<strong>en</strong>redige<br />

belast<strong>in</strong>g vorm<strong>en</strong>.<br />

Het is w<strong>en</strong>selijk dat de onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g tijd<strong>en</strong>s de <strong>in</strong>take voldo<strong>en</strong>de stilstaat bij de vraag of de<br />

gekoz<strong>en</strong> opleid<strong>in</strong>g (<strong>en</strong> <strong>het</strong> gekoz<strong>en</strong> beroep) met de noodzakelijke aanpass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> haalbaar is voor de<br />

stud<strong>en</strong>t.<br />

8. Wat betek<strong>en</strong>t <strong>het</strong> hebb<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g voor <strong>het</strong> onderwijs <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />

<strong>mbo</strong>?<br />

Wanneer e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t e<strong>en</strong> beroepsopleid<strong>in</strong>g kiest die haalbaar lijkt, dan kan uit e<strong>en</strong> goede <strong>dyslexie</strong>of<br />

<strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g gelez<strong>en</strong> word<strong>en</strong> welke remediër<strong>en</strong>de maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong>/of hulpmiddel<strong>en</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />

onderwijs <strong>in</strong>gezet kunn<strong>en</strong> word<strong>en</strong> om dit onderwijs toegankelijker te mak<strong>en</strong> voor de stud<strong>en</strong>t. Op<br />

basis van de verklar<strong>in</strong>g is e<strong>en</strong> handel<strong>in</strong>gsplan opgesteld. Het is z<strong>in</strong>vol om dit <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong> opnieuw te<br />

bekijk<strong>en</strong> <strong>en</strong> alle doc<strong>en</strong>t<strong>en</strong> <strong>en</strong> ev<strong>en</strong>tueel de praktijkopleiders hiervan op de hoogte te stell<strong>en</strong>. De<br />

website www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl geeft voorbeeld<strong>en</strong> van hulpmiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong> maatregel<strong>en</strong> die<br />

hierbij kunn<strong>en</strong> help<strong>en</strong>.<br />

9. Wat betek<strong>en</strong>t <strong>het</strong> niet hebb<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> verklar<strong>in</strong>g, terwijl er wel ernstige taal- of<br />

rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> optred<strong>en</strong>.<br />

Wanneer er ge<strong>en</strong> verklar<strong>in</strong>g is <strong>en</strong> er bij e<strong>en</strong> stud<strong>en</strong>t toch ernstige taal- of rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> blijk<strong>en</strong>,<br />

kan e<strong>en</strong> taal- of rek<strong>en</strong>specialist b<strong>in</strong>n<strong>en</strong> de <strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g onderzoek do<strong>en</strong> naar mogelijke hulpmiddel<strong>en</strong> <strong>en</strong><br />

4


of remediër<strong>en</strong>de traject<strong>en</strong>. Hiervoor kan gebruik gemaakt word<strong>en</strong> van de <strong>in</strong>formatie uit de website<br />

www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl of de <strong>in</strong>formatie uit <strong>het</strong> protocol <strong>dyslexie</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong> <strong>en</strong> <strong>het</strong> nog<br />

te verschijn<strong>en</strong> protocol ERWD3 voor <strong>het</strong> <strong>mbo</strong>. Hierbij gaat <strong>het</strong> ook om comp<strong>en</strong>ser<strong>en</strong>de hulpmiddel<strong>en</strong><br />

bij <strong>het</strong> onderwijs <strong>en</strong> de beroepspraktijkvorm<strong>in</strong>g.<br />

10. Wat is er wettelijk geregeld voor <strong>het</strong> onderwijs aan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of<br />

<strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g?<br />

In de regelgev<strong>in</strong>g is vastgelegd dat de verantwoordelijkheid voor de organisatie <strong>en</strong> <strong>in</strong>vull<strong>in</strong>g van <strong>het</strong><br />

onderwijs aan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong> beperk<strong>in</strong>g, waaronder <strong>dyslexie</strong> of <strong>dyscalculie</strong>, ligt bij de<br />

onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g.<br />

Exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g<br />

<strong>11</strong>. Wat betek<strong>en</strong>t <strong>het</strong> hebb<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g voor de<br />

<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>gsexam<strong>en</strong>s Nederlands <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>?<br />

De verantwoordelijkheid hiervoor is <strong>in</strong> de regelgev<strong>in</strong>g belegd bij de onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong>. Er zijn<br />

aanpass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mogelijk <strong>in</strong> context <strong>en</strong> omstandighed<strong>en</strong> van exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g, maar <strong>in</strong>houdelijk moet<br />

exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g aansluit<strong>en</strong> op de g<strong>en</strong>erieke eis<strong>en</strong> van de refer<strong>en</strong>ti<strong>en</strong>iveaus <strong>en</strong> beroepsspecifieke<br />

vereist<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> kwalificatiedossier.<br />

Voor voorbeeld<strong>en</strong> <strong>en</strong> beleidskeuzes zie www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl.<br />

12. Wat betek<strong>en</strong>t <strong>het</strong> hebb<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g voor de c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s<br />

Nederlands <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>?<br />

Het College voor Exam<strong>en</strong>s is volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> exam<strong>en</strong>- <strong>en</strong> kwalificatiebesluit beroepsopleid<strong>in</strong>g<strong>en</strong> WEB<br />

belast met <strong>het</strong> gev<strong>en</strong> van ‘regels voor e<strong>en</strong> aangepaste wijze of vorm van exam<strong>in</strong>er<strong>en</strong> bij<br />

(exam<strong>en</strong>)deelnemers met e<strong>en</strong> handicap, rek<strong>en</strong><strong>in</strong>g houd<strong>en</strong>d met de aard van de handicap’.<br />

In de pilotexam<strong>en</strong>s <strong>in</strong> de periode vóór de verplichte c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s wordt hiernaar onderzoek<br />

gedaan. Zie voor de laatste stand van zak<strong>en</strong> <strong>het</strong> Handboek COE op de website van <strong>het</strong> Steunpunt taal<br />

<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>mbo</strong> of op de website van <strong>het</strong> College voor Exam<strong>en</strong>s.<br />

13. Wat betek<strong>en</strong>t <strong>het</strong> hebb<strong>en</strong> van e<strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong>- of <strong>dyscalculie</strong>verklar<strong>in</strong>g voor de overige<br />

(beroepsgerichte) exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g?<br />

De verantwoordelijkheid hiervoor is <strong>in</strong> de regelgev<strong>in</strong>g ev<strong>en</strong>e<strong>en</strong>s belegd bij de onderwijs<strong>in</strong>stell<strong>in</strong>g<strong>en</strong>.<br />

Er zijn aanpass<strong>in</strong>g<strong>en</strong> mogelijk <strong>in</strong> context <strong>en</strong> omstandighed<strong>en</strong> van exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g, maar <strong>in</strong>houdelijk<br />

moet exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g aansluit<strong>en</strong> op de beroepsk<strong>en</strong>nis- <strong>en</strong> vaardighed<strong>en</strong> volg<strong>en</strong>s <strong>het</strong> kwalificatiedossier.<br />

Zie voor voorbeeld<strong>en</strong> <strong>en</strong> beleidskeuzes de website www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl.<br />

Overig<br />

14. Wat kunn<strong>en</strong> we nog verwacht<strong>en</strong> aan <strong>in</strong>formatie op <strong>het</strong> gebied van <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong>?<br />

In <strong>het</strong> najaar van <strong>2012</strong> verschijnt <strong>het</strong> Protocol ERWD3 voor <strong>het</strong> <strong>mbo</strong>. Daar<strong>in</strong> word<strong>en</strong> handvatt<strong>en</strong><br />

gegev<strong>en</strong> voor pass<strong>en</strong>d onderwijs aan stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met ernstige rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong>. Ook<br />

wordt <strong>in</strong>gegaan op <strong>het</strong> herk<strong>en</strong>n<strong>en</strong> van deze problem<strong>en</strong>.<br />

In <strong>het</strong> najaar van <strong>2012</strong> zal <strong>het</strong> College voor Exam<strong>en</strong>s met voorstell<strong>en</strong> kom<strong>en</strong> voor ev<strong>en</strong>tuele<br />

maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> hulpmiddel<strong>en</strong> voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyscalculie</strong> bij de c<strong>en</strong>trale exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g <strong>in</strong> <strong>het</strong><br />

<strong>mbo</strong>. Deze word<strong>en</strong> dan beproefd <strong>in</strong> de pilotfase. Informatie hierover wordt gegev<strong>en</strong> <strong>in</strong> e<strong>en</strong><br />

bijgestelde versie van <strong>het</strong> Handboek COE (zie de websites van <strong>het</strong> Steunpunt taal <strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong> <strong>mbo</strong> <strong>en</strong><br />

5


<strong>het</strong> College voor Exam<strong>en</strong>s). In <strong>het</strong> Handboek COE word<strong>en</strong> ook de maatregel<strong>en</strong> <strong>en</strong> hulpmiddel<strong>en</strong> voor<br />

stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong> beschrev<strong>en</strong>.<br />

Bronn<strong>en</strong>lijst Studiesucces met <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong><br />

Literatuur<br />

Geud<strong>en</strong>s, A., Baey<strong>en</strong>s, D., Schraey<strong>en</strong>, K., Maet<strong>en</strong>s, K. Brauwer, J. de & Loncke, M. (red.) (20<strong>11</strong>).<br />

Jongvolwass<strong>en</strong><strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong>: diagnostiek <strong>en</strong> begeleid<strong>in</strong>g <strong>in</strong> wet<strong>en</strong>schap <strong>en</strong> praktijk. (pp. 185-202).<br />

Leuv<strong>en</strong>, D<strong>en</strong> Haag: Acco.<br />

Goei, S.L. & Kleijn<strong>en</strong>, M.H.L. (red.) (2010) Protocol <strong>dyslexie</strong> <strong>mbo</strong>. ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch: CINOP.<br />

Krosse, H. de & Lang<strong>en</strong>s, E.P.C. (20<strong>11</strong>) Speciale aandacht gevraagd voor stagiairs met <strong>dyslexie</strong> <strong>in</strong> de<br />

werksituatie. ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch: CINOP.<br />

Krosse, H. de & Lang<strong>en</strong>s, E.P.C. (20<strong>11</strong>) Speciale aandacht gevraagd voor stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong> <strong>in</strong><br />

<strong>het</strong> middelbaar beroepsonderwijs. ’s-Hertog<strong>en</strong>bosch: CINOP.<br />

Luit, J.E.H. van (2010) Dyscalculie, e<strong>en</strong> stoornis die telt. Doet<strong>in</strong>chem: Graviant.<br />

Ruijss<strong>en</strong>aars, A.J.J.M., Luit, J.E.H. van & Lieshout, E.C.D.M. van (2004).<br />

Rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong>. Rotterdam: Lemniscaat.<br />

Gro<strong>en</strong>estijn, M. van, Borghouts, C. & Janss<strong>en</strong>, C. (20<strong>11</strong>) Protocol Ernstige Rek<strong>en</strong>Wiskundeproblem<strong>en</strong><br />

<strong>en</strong> Dyscalculie BAO,SBO <strong>en</strong> SO, Ass<strong>en</strong>: van Gorcum.<br />

Websites<br />

www.balansdigitaal.nl<br />

Ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g voor ouders van k<strong>in</strong>der<strong>en</strong> met leer- <strong>en</strong> gedragsstoorniss<strong>en</strong>, zoals ADHD, <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> PDD-<br />

NOS.<br />

www.cve.nl<br />

Website van <strong>het</strong> College voor Exam<strong>en</strong>s waarop onder andere <strong>het</strong> Handboek COE wordt gepubliceerd<br />

met <strong>in</strong>formatie over de regelgev<strong>in</strong>g rond <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong> bij de c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s Nederlands<br />

<strong>en</strong> rek<strong>en</strong><strong>en</strong>.<br />

www.<strong>dyscalculie</strong>.org<br />

Op deze website v<strong>in</strong>dt u allerlei algem<strong>en</strong>e <strong>in</strong>formatie over <strong>dyscalculie</strong>.<br />

www.exam<strong>en</strong>blad.nl<br />

De officiële website voor de c<strong>en</strong>trale exam<strong>en</strong>s <strong>in</strong> <strong>het</strong> Voortgezet Onderwijs.<br />

www.leraar24.nl<br />

Informatie over vraagstukk<strong>en</strong> die lerar<strong>en</strong> <strong>in</strong> hun vak teg<strong>en</strong> kunn<strong>en</strong> kom<strong>en</strong>.<br />

www.masterplan<strong>dyslexie</strong>.nl<br />

Het Masterplan Dyslexie heeft tot doel e<strong>en</strong> brede <strong>en</strong> <strong>in</strong>tegrale aanpak van <strong>dyslexie</strong> <strong>in</strong> <strong>het</strong> funder<strong>en</strong>d<br />

onderwijs. De activiteit<strong>en</strong> van <strong>het</strong> Masterplan richt<strong>en</strong> zich op e<strong>en</strong> e<strong>en</strong>duidige signaler<strong>in</strong>g van<br />

6


leesproblem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> op begeleid<strong>in</strong>g van dyslectici op alle schol<strong>en</strong> voor primair, speciaal <strong>en</strong><br />

voortgezet onderwijs.<br />

www.nvorwo.nl<br />

De Nederlandse Ver<strong>en</strong>ig<strong>in</strong>g tot Ontwikkel<strong>in</strong>g van <strong>het</strong> Rek<strong>en</strong>-Wiskunde Onderwijs.<br />

www.rijksoverheid.nl<br />

De website van <strong>het</strong> Rijk. Informatie van Postbus 51, nieuws <strong>en</strong> <strong>in</strong>formatie over de reger<strong>in</strong>g <strong>en</strong><br />

m<strong>in</strong>isteries op één plek.<br />

www.steunpunttaal<strong>en</strong>rek<strong>en</strong><strong>en</strong><strong>mbo</strong>.nl<br />

Informatie <strong>en</strong> nieuws met betrekk<strong>in</strong>g tot taal- <strong>en</strong> rek<strong>en</strong>onderwijs <strong>in</strong> <strong>het</strong> <strong>mbo</strong>. Op dezewebsite is ook<br />

de <strong>mbo</strong>-scan ‘Studiesucces met <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong>’ te v<strong>in</strong>d<strong>en</strong>: Instrum<strong>en</strong>t voor schol<strong>en</strong> om<br />

<strong>in</strong>zicht te krijg<strong>en</strong> <strong>in</strong> de stand van zak<strong>en</strong> met betrekk<strong>in</strong>g tot de begeleid<strong>in</strong>g <strong>en</strong> ondersteun<strong>in</strong>g van<br />

stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met <strong>dyslexie</strong> <strong>en</strong> ernstige rek<strong>en</strong>problem<strong>en</strong> <strong>en</strong> <strong>dyscalculie</strong>.<br />

www.studer<strong>en</strong>mete<strong>en</strong>beperk<strong>in</strong>g.nl<br />

Oploss<strong>in</strong>g<strong>en</strong> voor knelpunt<strong>en</strong> rond onderwijs <strong>en</strong> toets<strong>in</strong>g/ exam<strong>in</strong>er<strong>in</strong>g voor <strong>mbo</strong>-stud<strong>en</strong>t<strong>en</strong> met e<strong>en</strong><br />

beperk<strong>in</strong>g.<br />

7

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!