WIE GEEFT DIE KRIJGT

ankevanvuuren

Communicatie_2016_01_02

DOOR NICK VEROUDEN, MAARTEN VAN DER SANDEN EN NOELLE AARTS

47

GESPREKKEN

Datgene waarover niemand

spreekt, is in gesprekken soms

het grootste obstakel – the

elephant in the room. Herken

de stiltecodes en je snapt het

gesprek beter.

Na afloop van een vergadering heb je sterk het

gevoel dat dingen niet ter tafel zijn gekomen.

Was dat omdat niemand ze kon benoemen, of

wilde noemen, of durfde uit te spreken? Bestond

er een stilzwijgende afspraak om controversiële

punten uit de weg te gaan? Moest de lieve vrede

worden bewaard of was er sprake van manipulatie

door verzwijgen?

Het gaat hier over misschien wel het minst besproken

onderwerp in communicatie binnen en

tussen organisaties: stilte. Stilte is een complex

en veelomvattend fenomeen, onlosmakelijk met

communicatie verbonden. Als je de stiltecodes

herkent, snap je de betekenis van het gesprek

veel beter. Je kunt dan stiltes ook strategisch

inzetten. In ons onderzoek stelden we vijf vormen

van stilte vast. We werken nu aan de ontwikkeling

van een stilte-instrumentarium voor

communicatieprofessionals.

HET VERZWEGEN WOORD

Samenwerken is in organisaties de standaard:

cocreatie, kruisbestuiving, interdisciplinair onderzoek

en participerende communicatie. De

basis van al die samenwerking is het gesprek.

Er moeten vele gesprekken gevoerd worden,

zó veel en zó vaak dat gemakkelijk wordt vergeten

wat er niet ter tafel komt. In overleg en

samenwerking ligt de focus op het verbale of

het genoteerde. Communicatieafdelingen laten

meestal na om naast het gesproken en geschreven

woord, ook het verzwegen woord de nodige

aandacht te geven.

We bestudeerden stilte in de alledaagse praktijk

van samenwerken, observeerden gesprekken

tussen wetenschappers en andere belanghebbenden,

en interviewden een groot aantal

betrokkenen. Stilte blijkt een fenomeen met een

scala aan functies en betekenissen, afhankelijk

van de context, de betrokken personen en de

doelen die men nastreeft. Dit zijn de vijf basisvormen

van stilte als grondtoon van het gesprek:

1. CULTURELE STILTES

Elke cultuur (ook de cultuur van een organisatie)

kent haar eigen specifieke betekenissen toe

aan stiltes in het gesprek. Denk aan het aantal

pauzes en de lengte daarvan. Maar ook aan verschillen

in wat we wél of niet bespreekbaar achten

en op welke momenten. Van Nederlanders

wordt gezegd, in tegenstelling tot bijvoorbeeld

Belgen, dat ze helder en zelfs bot zijn in hun

communicatie. Om de zaken heen draaien geldt

als tijdverspilling of onbeleefd. Waar we wel of

niet over spreken, hangt cultureel samen met

onze duiding en verwachting van het gesprek.

Niets is zo stil als dat wat evident is. (Zie ook

kader op de volgende bladzijde.)

2. STILTE DOOR ONVERMOGEN

TOT COMMUNICATIE

Stilte is een wezenlijk onderdeel van onze kennis,

een epistemologisch gegeven. De filosoof Ludwig

Wittgenstein zag zwijgen als de grens van wat

zegbaar is: ‘Waarover je niet kunt spreken, daarover

moet je zwijgen.’ Wijsheid is bovenal weten

wanneer iets niet gezegd kan worden. In gesprekken

tussen personen met dezelfde expertise

hoeven veel uitgangspunten en concepten

niet uitgelegd te worden. Maar als partijen een

andere professionele taal spreken, kunnen zaken

ongezegd blijven omdat men denkt dat er niets

zinnigs over elkaars vakgebied te zeggen valt.

Specialisten menen dat de finesse van zaken niet

is over te brengen, leken weten niet welke kennis

ze precies ontberen. Deze vorm van stilte ontstaat

uit het onvermogen om over taalgrenzen heen te

praten, gepaard aan de angst om anderen door

deskundigheid of juist het gebrek daaraan in

verlegenheid te brengen.

More magazines by this user
Similar magazines