17.05.2021 Views

Rondom MS 65

  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

n

r

6

5

j

a

a

r

2

0

2

1


4

Blaren in het hersenweefsel

Amsterdamse onderzoekers bestuderen mogelijke

oorzaken van ontstekingen bij MS.

6

Bieke Broux

Mysterieuze materie.

16

Ontstekingscellen in de hersenen

Geheugencellen spelen rol bij vorming van ontstekingen.

18

Het belang van onderzoek

Twee neurologen uit Noord Nederland geven hun visie.

EN VERDER

11 Terugblik op ons jubileumjaar 22 Acties

COLOFON

Rondom MS is

een periodiek van

Stichting MS Research

Redactie

Kirstin Heutinck

Dorinda Roos (eindredactie)

Karin Smits

Coördinatoren academische

MS Centra

Fotografie

Frank Ruiter

Aernout Steegstra

Stichting MS Research

Vormgeving

PPBB, Wapenveld

Productie: Regalis, Zeist

Oplage: 20.000

Contact

Stichting MS Research

Postbus 200

2250 AE Voorschoten

telefoon 071 5 600 500

www.msresearch.nl

info@msresearch.nl

NL 17 INGB 0000006989

NL 24 ABNA 0707070376

ISSN 1574-9215

Omslagfoto’s

Voor: Bieke Broux met haar

grote voorbeeld Vera Rubin.

Achter: Bieke en Vera kozen

beiden voor een combinatie

van het moederschap en

onderzoek.

2


Voorwoord

Met elkaar

Samen gaat het beter. Meestal althans. En

samen zijn, samen werken, samen leven,

is nou net waar de bekende schoen wringt

momenteel...

Gelukkig vindt het onderzoek naar oorzaken van en

oplossingen voor MS momenteel weer voorzichtig

z’n weg, waarin mogelijkheden en onmogelijkheden

nog steeds door COVID-19 worden bepaald.

Ook het MS-onderzoek werd en wordt namelijk

onderbroken door het virus.

Het onderzoek van academische MS-centra

is complementair, sluit op elkaar aan. In dit

magazine nemen we u daarin mee rondom het

centrale thema ‘ontstekingscellen’. In MS Centrum

Amsterdam (artikel ‘Blaren in het hersenweefsel’)

wordt onderzocht waardoor ontstekingscellen

in het prille begin van de ziekte op hol slaan.

Bieke Broux (cover en artikel ‘Mysterieuze

materie’) onderzoekt in Hasselt hoe voorkomen

kan worden dat deze schadelijke cellen de

hersenen binnenkomen. Op de Hersenbank voor

MS (artikel ‘Ontstekingscellen komen niet alleen

uit bloed’) wordt onderzocht hoe deze cellen,

als ze toch de hersenen binnengedrongen zijn,

onschadelijk gemaakt kunnen worden. Binnen

het MS Centrum Noord Nederland tot slot wordt

bekeken hoe beschadigde myeline hersteld kan

worden (artikel ‘Het belang van onderzoek’).

Allemaal schakels in een keten van onderzoek,

die samen hopelijk antwoorden geven op de

wezenlijke vragen.

Dit alles is alleen mogelijk dankzij de inzet van

onze donateurs; mensen die een gift overmaken,

mensen die een actie starten, zoals meedoen aan

The May 50K, of mensen die (een deel van) hun

nalatenschap aan ons toevertrouwen. Samen met

mensen met MS en onderzoekers zijn wij hen heel,

heel dankbaar.

Vorig jaar bestond onze Stichting 40 jaar. In

het midden van dit magazine vindt u hier een

indrukwekkend overzicht van. Dankzij allen

is met elkaar veel bereikt. Dank ook aan u.

U behoort immers ook tot ons ‘samen’.

Dorinda Roos

Directeur

directie@msresearch.nl

3


Blaren

in het hersenweefsel

Amsterdamse onderzoekers bestuderen

mogelijke oorzaak van ontstekingen bij MS

MS wordt gekenmerkt door ontstekingen in de

hersenen en het ruggenmerg. Onderzoekers

van MS Centrum Amsterdam denken dat het

ontstekingsproces start door een verandering

in de hechting van myeline aan de zenuwbanen.

Hun eerste onderzoeksresultaten zijn

onlangs gepubliceerd in twee vooraanstaande

wetenschappelijke tijdschriften. Dit onderzoek

maakt onderdeel uit van het project ‘Oorzaken

van cognitieve problemen bij MS’ dat mogelijk is

gemaakt door MoveS en Stichting MS Research.

Myeline is een beschermlaag om

zenuwbanen die ervoor zorgt dat

zenuwbanen snel signalen kunnen

doorgeven. De zenuwbaan is omgeven met kleine

stukjes myeline, die niet aan elkaar vast zitten.

Een stukje waar geen myeline zit heet ‘een knoop

van Ranvier’. Het elektrisch signaal springt als het

ware over de zenuwbaan heen van knoop naar

knoop. De myeline zorgt voor goede geleiding van

het elektrische signaal. Als de myeline wegvalt,

gaat de geleiding van de signalen niet goed meer.

4


Hierdoor komen deze signalen niet meer vanuit

de hersenen aan bij de plaats van bestemming,

zoals bijvoorbeeld bij een spier in een arm. Die

arm kan daardoor minder goed functioneren en

in het ergste geval, bij blijvende schade, helemaal

verlamd raken.

Waar begint MS?

De ontstekingsreactie bij MS is gericht tegen het

eigen myeline. De vraag die veel wetenschappers

bezighoudt is of de ziekte begint met een

ontstekingsreactie, of dat de ontsteking het

gevolg is van iets anders, iets fundamentelers.

Neurowetenschapper Jeroen Geurts denkt

dat er bij MS eerst ‘een fout’ ontstaat in het

zenuwweefsel, waardoor vervolgens de MSontstekingsreacties

ontstaan. In zijn onderzoek,

dat hij samen doet met onderzoeker Antonio

Luchicchi, probeert hij deze theorie te bewijzen.

Blaren in de hersenen

Voor één van zijn studies heeft Antonio

hersenweefsel van overleden mensen met MS

bestudeerd met geavanceerde microscopische

technieken. Hij vond zogenaamde ‘blaren’ in

stukjes hersenweefsel, waar verder geen andere

afwijkingen of ontstekingen te zien waren. Deze

blaren zijn gebieden waar de myeline van de

zenuwbanen losraakt. Bij het loslaten van myeline

kunnen schadelijke stoffen vrijkomen. Het lichaam

wil deze schadelijke stoffen opruimen, waardoor

vermoedelijk een ontstekingsreactie ontstaat.

dankzij een Monique Blom-de Wagt Grant via

onze Stichting. De aanmaak en het natuurlijke

herstel van myeline zijn complexe processen in

ons lichaam. Myeline bestaat uit verschillende

vetten, zogenaamde lipiden en eiwitten. Met een

speciale techniek hebben de onderzoekers in het

hersenweefsel van mensen met MS gekeken naar

de samenstelling van de myeline. Ze vonden in

de blaren een veranderde samenstelling van de

lipiden in de myeline. Dit kan de oorzaak zijn van de

verminderde geleiding van het elektrisch signaal.

Dit zou ook kunnen verklaren waarom zoveel

mensen met MS symptomen hebben die niet

terug te herleiden zijn naar specifieke laesies in de

hersenen of het ruggenmerg, zoals vermoeidheid

en problemen met het cognitief functioneren.

Vervolg

Begint MS met een

ontstekingsreactie,

of is het een gevolg

van iets anders?

In het vervolgonderzoek zal Antonio kijken of de

blaren in de hersenen inderdaad de bekende MSontstekingsreactie

kunnen veroorzaken. Verder

onderzoekt hij of de veranderde samenstelling

van myeline zelf, zorgt voor verminderde geleiding

in hersenen en of het de symptomen van MS zou

kunnen verklaren.

Veranderde samenstelling

Jeroen en Antonio hebben samengewerkt met

een onderzoeksinstituut in het Canadese Calgary,

waaraan Antonio in 2018 een werkbezoek bracht

Dit fundamentele onderzoek in MS Centrum Amsterdam richt zich op

de myeline zelf. In MS Centrum Noord Nederland wordt de aanmaak

van myeline onderzocht. Het Amsterdamse onderzoek is dus

complementair aan het Groningse onderzoek naar herstel van myeline.

Lees daarvoor verder op pagina 18.

Foto: Antonio Luchicchi (l) en Jeroen Geurts (r).

5


Bieke

Broux

Mysterieuze materie

Volgens Bieke Broux, MS-onderzoekster aan

de Universiteit van Hasselt, is Vera Rubin een

inspiratiebron voor vrouwelijke wetenschappers

die een gezin en een onderzoekscarrière willen

combineren.

Vera Rubin (1928-2016) leverde als eerste

bewijs voor het bestaan van ‘donkere

materie’, de mysterieuze, onzichtbare

materie die ongeveer dertig procent van ons

heelal uitmaakt. Bieke vertelt hierover: “Vera

keek naar sterrenstelsels en bestudeerde hun

rotatiesnelheden. Ze deed waarnemingen die de

toenmalige theorieën nog niet konden verklaren. Ze

toonde vervolgens aan dat er een soort onzichtbare

materie moest zijn die invloed heeft op de rotatie

van sterrenstelsels. Als vrouw was ze haar tijd

ver vooruit. Voor mij is Vera niet alleen door haar

ontdekking een wetenschapsheldin, maar ook

omdat ze zich een weg heeft gebaand door de

exclusieve mannenwereld die de astronomie

destijds was. Ze trok zich daar weinig van aan

6


en was vooral gedreven door nieuwsgierigheid.

Daarbij bewonder ik haar moederschap. Ze zorgde

voor haar vier kinderen en was dus tegelijkertijd

gepassioneerd bezig met haar onderzoek. Ze

combineerde beide werelden zonder offers te

willen maken. Zelf zei ze ooit ‘Having a family and a

career was very hard, but it’s do-able’. Alle vier haar

kinderen behaalden uiteindelijk trouwens een eigen

doctoraat in de wetenschap.”

Onderzoek en gezin

Bieke is zelf moeder van twee jonge kinderen. Ze

vindt de combinatie moederschap en onderzoek

– om met de woorden van Vera te spreken –

“do‐able”. “De nieuwe generatie van vrouwelijke

wetenschappers met kinderen lijkt meer en meer

door te breken naar de hogere regionen, maar we

zijn er nog niet. Je hoeft maar naar de cijfers te

kijken: bij de doctoraatsstudenten zit de verhouding

tussen mannen en vrouwen nog goed, maar bij elke

volgende stap op de academische ladder vallen er

vrouwen af.

Bij elke stap op de

academische ladder

vallen er vrouwen af.

Dat heeft zeker nog met de gezinssituatie te

maken. De leeftijd waarop je als wetenschapper

de belangrijke stap van postdoctoraal onderzoeker

naar professor wilt zetten, namelijk tussen de 30

en 35 jaar, valt samen met het moment waarop

stellen aan kinderen beginnen. Een vrouw valt dan

sowieso een periode uit door de zwangerschap en

het jonge moederschap, en draagt ook daarna vaak

de grootste zorgen voor het gezin. Intussen kunnen

mannen makkelijker hogerop klimmen.

Financiering

Om een voorbeeld te geven: de meeste

financierings kanalen houden wel rekening

met vertraging van je onderzoek door een

zwangerschap, maar op het moment dat je

promotie wil maken, wordt er geen rekening meer

mee gehouden. Er is daardoor geen enkele manier

om verschillen in onderzoeksoutput tussen een

kinderloze onderzoeker en een moeder recht te

trekken bij selectiegesprekken of promoties. Op die

manier zal er nooit een evenredige verdeling komen

aan de top van de universiteiten.”

Bieke wil daar iets aan veranderen en richtte

daarom tijdens de eerste lockdown in maart

2020 samen met enkele collega’s een commissie

voor gender en diversiteit op aan de Universiteit

Hasselt. “Ter inspiratie namen we in februari al

deel aan een onlineprogramma naar aanleiding

van de Internationale Dag voor Vrouwen in de

Wetenschap, met onder andere interessante

debatten, getuigenissen en inspirerende sprekers.”

Bieke en MS

Bieke onderzoekt mogelijke oorzaken van multiple

sclerose (MS). “Zoals we weten is MS een autoimmuunziekte

die de hersenen en het ruggenmerg

aantast. Het immuunsysteem van een iemand met

MS valt het eigen lichaam aan.

Immuuncellen beschadigen myeline, een

isolerende laag rond de zenuwuiteinden die er

normaal voor zorgt dat signalen van de hersenen

naar de rest van ons lichaam worden doorgegeven.

Bij personen met MS is dat myeline afgebroken

7


of aangetast, waardoor de signalen vanuit de

hersenen niet meer helemaal of zelfs helemaal niet

meer aankomen. Daardoor hebben mensen met

MS bijvoorbeeld problemen met het zicht of met

cognitie of zelfs verlammingsverschijnselen. Er

bestaan intussen gelukkig meer dan tien erkende

behandelingen, maar genezen… dat kan nog niet.

Daar wil ik iets aan doen.”

Mysterieuze materie

MS komt best vaak voor. In Nederland lijdt

ongeveer één op 700 mensen aan deze ziekte,

maar toch blijft het ‘mysterieuze materie’, net als

het heelal voor Vera was. Puzzelstukjes van de

oorzaak zijn gelukkig gevonden, maar de puzzel is

nog niet gelegd. Er zijn aanwijzingen dat virussen

aanleiding kunnen zijn, maar vaak is er ook sprake

van een genetische invloed. Ongeveer dertig

procent van het risico is afkomstig van genetische

factoren. (Zie kader ‘Is MS efelijk?’)

De voorbije jaren gingen onderzoekers vooral

op zoek naar manieren om MS af te remmen

of te stoppen. Daarvoor hoef je de oorzaken

niet te kennen. Maar ik zoek in ons lab wel naar

mogelijke oorzaken van MS. Zo onderzoek ik de

interactie tussen cellen van het immuunsysteem

en hersencellen. Eén van de eerste gebeurtenissen

Ik hoop aanknopingspunten

te vinden voor

behandelingen die MS

volledig lamleggen.

Vera Rubin in haar

werkende leven als

wetenschapper.

8


Is MS erfelijk?

Wetenschappers denken dat MS het gevolg is van een combinatie van factoren uit de omgeving en

erfelijke factoren. MS is niet erfelijk, ook al spelen erfelijke factoren wel een rol. De kans dat familieleden

van mensen met MS, zoals een kind of broer en zus, ook MS krijgen is heel klein namelijk tussen de 1 en

3%. Zelfs bij eeneiige tweelingen – met precies hetzelfde erfelijke materiaal – is de kans groot (ongeveer

70%) dat zij niet allebei MS ontwikkelen. Gemiddeld heeft iemand in Nederland een kans van 1 op 700 om

MS te krijgen, in sommige families is deze kans dus iets hoger.

De kans op MS neemt toe wanneer mensen dezelfde genen hebben, maar er is niet één gen dat MS

veroorzaakt. Sterker nog, er zijn minstens 230 genetische variaties waarvan we weten dat ze met MS

verband houden. Een mens heeft echter in totaal meer dan 20.000 genen. Hoe meer van deze MS-risico

genen een persoon heeft, hoe groter de kans is dat hij of zij MS ontwikkelt.

tijdens het ontstaan van MS is dat immuuncellen

de hersenen binnendringen door de bloedhersenbarrière.

Door dat proces te bestuderen,

hopen we aanknopingspunten te vinden voor

therapieën tegen MS. Als we deze immuuncellen

al in een vroeger stadium kunnen opsporen,

dan kunnen we de ziekte mogelijk ook volledig

lamleggen, voordat er iets in de hersenen

gebeuren kan.”

Subsidie voor onderzoek naar

schadelijke immuuncel

Bieke Broux ontving in 2019 van Stichting MS

Research en MoveS een Global MS Research

Booster Award, een subsidie van € 180.000

voor het onderzoek naar de ‘bescherming

van de toegangspoort naar de hersenen’. In

samenwerking met MS Centrum Amsterdam,

bestudeert Bieke een groep immuuncellen die

de hersenen aantasten en bijdragen aan het

ziekteproces. In haar onderzoek speelt één

bepaald molecuul een belangrijke rol.

Bieke: “We hebben ontdekt dat dit specifieke

molecuul terug te vinden is op de immuuncellen

die bij mensen met MS zijn ontregeld. Zelfs

nog voordat de cellen schadelijk zijn geworden.

Dit molecuul heeft een dubbele werking. Het

zorgt ervoor dat de afweercellen door de bloedhersenbarrière

heen kunnen breken en dat zij

schade kunnen toebrengen aan de hersencellen.

Wij willen proberen om met behulp van immuuntherapie

de interactie tussen dit molecuul en een

eiwit op de bloed-hersenbarrière te blokkeren. Op

deze manier willen we voorkomen dat schadelijke

immuuncellen de bloed-hersenbarrière oversteken.

Als dat lukt, zijn we een heel eind verder!”

Bron: Kim Verhaeghe, Eos Wetenschap

9


MS-onderzoek is van

levensbelang

Het blijkt dat steeds meer mensen het prettig

vinden om na te laten aan een goed doel, zodat zij

ook na hun overlijden nog iets kunnen betekenen

voor toekomstige generaties. Multiple sclerose

(MS), een ziekte van het centrale zenuwstelsel,

kent geen leeftijd. In veel gevallen treft het

mensen in de bloei van hun leven. Tot op dit

moment is de oorzaak van MS nog niet gevonden,

evenmin een medicijn om deze ziekte te genezen.

Wetenschappelijk onderzoek naar MS is daarom

enorm belangrijk. Temeer omdat tegenwoordig

op steeds jongere leeftijd de diagnose MS wordt

vastgesteld. Het leven van iemand met MS

verandert drastisch. De dagelijkse dingen, die

eerst heel normaal waren, moeten nu zorgvuldig

worden afgewogen en worden gepland.

Onderzoek naar de oorzaak en behandeling van

MS moet doorgaan en is van onschatbare waarde

voor iemand met MS.

Intensief onderzoek moet uiteindelijk leiden tot

het vinden van een medicijn dat MS geneest.

Help ons door de juiste beslissing te nemen

door Stichting MS Research op te nemen in uw

testament, dan doet u hiermee iets van enorme

betekenis.

“Dankzij de donateurs van Stichting MS Research

weten we al veel meer over het ziekteproces

dat zorgt voor de geleidelijke achteruitgang van

mensen met MS. De onderzoeks-resultaten van

de ontvangen subsidies gebruiken wij om de

progressie bij MS te stoppen.”

Prof.dr. Bernard Uitdehaag, neuroloog en

directeur MS Centrum Amsterdam

10


Terugblik op ons jubileumjaar

In 2020 bestond onze Stichting 40 jaar. Dankzij

de jarenlange trouw en betrokkenheid van onze

donateurs hebben we in die jaren ruim 70 miljoen

euro aan MS-onderzoek besteed. Daardoor is grote

vooruitgang geboekt, bijvoorbeeld op het gebied van

diagnose en behandeling van MS. Ook is onze kennis

over de ziekte gegroeid.

Drie academische centra voor MS-onderzoek en zorg

zijn opgericht, is er een Nationaal Kinder MS Centrum

en een Nederlandse Hersenbank voor MS.

Alhoewel de oorzaken van MS nog niet volledig

bekend zijn, weten we zeker dat er niet één maar

meerdere oorzaken van MS zijn. MS blijkt het gevolg

van een onfortuinlijk samenspel van omgevingsen

erfelijke factoren. Deze factoren beïnvloeden

verschillende biologische processen in het lichaam.

Verschillende puzzelstukjes zijn gevonden en

benoemd, maar hoe ze met elkaar de puzzel vormen

is nog niet bekend.

In de verschillende centra werken ruim 130

onderzoekers dagelijks gepassioneerd aan het

leggen van deze puzzel.

STICHTING MS RESEARCH 1980 - 2020

385 SUBSIDIES VOOR ONDERZOEK

8%

52%

2%

€ 70

miljoen

33%

5%

MS-centra & Hersenbank - € 22,7 miljoen

MS-fellowship & -leerstoel - € 3,3 miljoen

Meerjarige projecten - € 36,7 miljoen

Eenjarige projecten - € 5,7 miljoen

Overige subsidies - € 1,7 miljoen

Hoogleraren in het MS-onderzoek

1995

1990

Prof. Christine Dijkstra 1 1995

1998

Prof. Erik Boddeke

2008

Prof. Sandra Amor

2010

Prof. Dick Hoekstra 1

Prof. Chris Polman

2001

Prof. Frederik Barkhof

2009

Prof. Rogier Hintzen 2 2010

2012

Prof. Bert ‘t Hart

2012

Prof. Elga de Vries

2015

Prof. Jon Laman

2019

Prof. Joep Killestein

2021

Prof. Bart Eggen

Prof. Raymond Hupperts

Prof. Bernard Uitdehaag

2012

Prof. Jack van Horssen

2013

Prof. Jeroen Geurts

2015

Prof. Vincent de Groot

2019

Prof. Inge Huitinga

1

emeritaat

2

overleden

11


MS Centrum Amsterdam

“D

ankzij onderzoek weten we al veel meer over de progressie bij MS. We weten welke biologische

processen een rol spelen en we kunnen deze processen meten met behulp van biomarkers,

zoals MRI-scans en bepalingen in het bloed. We maken daarbij een onderscheid tussen biomarkers die

iets zeggen over de lichamelijke symptomen en over cognitieve problemen. Over vier jaar hopen we te

weten welke biomarkers het beste progressie voorspellen en weten we of we deze achteruitgang kunnen

afremmen of zelfs stoppen.”

Bernard Uitdehaag, directeur MS Centrum Amsterdam

€ 32,5 miljoen voor onderzoek

MS Centrum Amsterdam

€ 32,5 miljoen voor onderzoek

MS Centrum Amsterdam

44%

56%

€ 9,2 miljoen voor onderzoek

ErasMS MS centrum Rotterdam

MS Centrum Noord Nederland

“W

44%

SINDS

1998

56%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

aarom het herstel van myeline bij mensen met MS niet goed verloopt is nog onbekend. Met

Projectsubsidies

€ 8,9 Projectsubsidies

miljoen voor onderzoek

verschillende technieken brengen wij factoren in beeld die de aanmaak MS Centrum van myeline Noord Nederland kunnen

Centrumsubsidies

Centrumsubsidies

remmen in de door MS aangedane hersengebieden. Zo wordt duidelijk hoe we behandeling gericht op het

12%

herstel van myeline moeten aanpakken.”

41%

59%

Jan Meilof, directeur MS Centrum Noord Nederland

€ 8,9 miljoen voor onderzoek

MS Centrum Noord Nederland

€ 6,2 miljoen voor onderzoek 88%

Hersenbank voor MS

SINDS

2012

12%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

88%

51%

49%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

12


ErasMS MS Centrum Rotterdam

“H

et MS-centrum ErasMS levert zorg aan een unieke combinatie van patiënten van alle

leeftijden en met alle vormen van MS. Door deze mensen langdurig te volgen leren ze ons

heel veel over het beloop van MS. We verzamelen informatie over genen, omgevingsfactoren en

afweercellen bij volwassenen en kinderen met MS. We denken dat we met dit onderzoek dichterbij

de complexe oorzaak van MS kunnen komen.”

Joost Smolders, neuroloog ErasMS MS Centrum Rotterdam

SINDS

2002

€ 32,5 miljoen voor onderzoek

MS Centrum Amsterdam

€ 9,2 miljoen voor onderzoek

ErasMS MS centrum Rotterdam

44%

56%

€ 9,2 miljoen voor onderzoek

ErasMS MS centrum Rotterdam

41%

59%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

Nederlandse Hersenbank voor MS

“W

41%

59%

e zien dat een grote diversiteit in ziektebeloop correspondeert met grote verschillen in

€ 8,9 Projectsubsidies miljoen voor onderzoek

€ 6,2 miljoen voor onderzoek

de MS hersenen Centrum na Noord overlijden. Nederland Er zijn dus verschillende behandelingen nodig Hersenbank om gerichte voor MS

Centrumsubsidies

therapie te geven. Ik hoop dat dit in de komende tien jaar mogelijk wordt. Wij zullen daar alles

12%

aan doen!”

Inge Huitinga, directeur Nederlandse Hersenbank

€ 6,2 miljoen voor onderzoek 88%

Hersenbank voor MS

51%

SINDS

1990

49%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

51%

49%

Projectsubsidies

Centrumsubsidies

13


TERUGBLIK OP ONS JUBILEUMJAAR

MS-onderzoek

nu en in de toekomst

Stichting MS Research investeert in het

MS-onderzoek van nu en de toekomst.

Dit is belangrijk omdat het volgens

professionals nog zeker 20 jaar duurt voordat MS

echt te genezen en wellicht te voorkomen is. Onze

Stichting heeft verschillende persoonsgebonden

beurzen, waarmee wij jonge onderzoekers

tijdens iedere stap in hun carrière steunen. Van

een bijdrage aan een stage in het buitenland, of

de Gemmy & Mibeth Tichelaar Award, tot het

prestigieuze MS-fellowship. Zo krijgt jong talent de

kans zich te ontwikkelen en blijft kennis en kunde

behouden. Dit alles draagt bij aan de continuïteit en

kwaliteit van het MS-onderzoek in Nederland.

Het MS-fellowship, een subsidie waarmee een

onderzoeker zijn/haar eigen groep kan oprichten,

is voorbehouden aan een selecte groep excellente

MS-wetenschappers. Deze prijs is in de afgelopen

jaren ‘slechts’ acht keer toegekend. Wij zijn er trots

op dat zeven van onze fellows nog steeds actief

zijn in het MS-onderzoek en een belangrijke en

blijvende bijdrage leveren aan de zoektocht naar de

oorzaken van en oplossingen voor MS.

De MS-fellows van Stichting MS Research

1999

2004

Prof.dr. Inge Huitinga

Directeur Nederlandse

Hersenbank voor MS

Onderzoekt het afweersysteem

van de hersenen.

2007

Dr. Wia Baron

Bestuur MS Centrum

Noord Nederland

Onderzoekt de

aanmaak en het

herstel van myeline.

2009

Dr. Brigit de Jong

Neuroloog MS Centrum Amsterdam

Onderzoekt behandelingen voor de

lichamelijke en cognitieve gevolgen

van MS.

Prof.dr. Jack van Horssen

Groepsleider MS Centrum

Amsterdam

Onderzoekt de moleculaire

mechanismen van

neurodegeneratieve ziekten.

2019

Dr. Gijs Kooij

Groepsleider MS

Centrum Amsterdam

Onderzoekt een

lichaamseigen

systeem dat

ontstekingen onder

controle houdt.

2017

14

Dr. Susanne Kooistra

Groepsleider MS Centrum

Noord Nederland

Onderzoekt de rol van

microglia in de progressie

van MS.

1999

Prof.dr. Sandra Amor

Groepsleider MS

Centrum Amsterdam

Onderzoekt het

ontstaan van schade

in de hersenen.

2021

Medio 2021

verwacht …

Volg het nieuws!


“Niet alleen voor nu,

maar zeker ook voor later”

Toen er in de directe omgeving van Jos en Helma

(beiden zestigers) iemand overleed, realiseerden

ze zich dat zij zelf de regie over hun nalatenschap

wilden hebben. Zeker ook omdat zij geen kinderen

hebben. Lang hoefden ze niet te overleggen want

direct was helder dat hun nalatenschap naar een

MS-gerelateerd doel zou gaan, namelijk Stichting

MS Research.

Jos: “Het is ons helemaal duidelijk waar deze

Stichting voor staat. En om die reden was de

keuze snel gemaakt. Onderzoek is namelijk

cruciaal om uiteindelijk tot de oplossing voor MS

te komen. Wij hebben het absolute vertrouwen dat

zij in samenwerking met hun wetenschappelijke

raad met de besteding van de gelden zeer

verstandig omgaan. Uiteindelijk moeten alle

onderzoeksresultaten leiden tot de oplossing van

deze ziekte.”

In 1982, nog voordat zij hun eigen bedrijf in het

Brabantse Goirle startten, werd bij Helma de

diagnose MS vastgesteld. Jos en Helma wisten

van dichtbij wat MS betekent, want ook de

inmiddels overleden broer van Helma had MS.

“Als je in de omstandigheid bent nu iets te regelen,

doe het dan voordat het te laat is. Nu kun je het

allemaal nog zelf bepalen. Doe je dat niet, dan

zullen je uiteindelijke erfgenamen wellicht een

ander bestedingsdoel van je nalatenschap kiezen.

Kortom, regel je zaken, voordat het te laat is.”

15


Ontstekingscellen

komen niet alleen uit bloed

Nina Fransen laat zien dat geheugencellen in de

hersenen ook een rol spelen bij ontstekingen

Bij MS komen schadelijke ontstekingscellen de

hersenen binnen vanuit het bloed. Het onderzoek

van Nina Fransen en haar collega’s van het

Herseninstituut leverde een belangrijk aanvullend

inzicht op: Bij mensen die al langere tijd MS

hebben, komen deze ontstekingscellen namelijk

ook voort uit geheugencellen in de hersenen…

Onlangs publiceerden zij hun resultaten in het

wetenschappelijke tijdschrift Brain.

Bij de meeste mensen begint MS

aanvalsgewijs. Het begin van de ziekte

kenmerkt zich door aanvallen van

neurologische klachten die vaak weer redelijk goed

herstellen. Tijdens die aanvallen in de beginfase

verplaatsen witte bloedcellen zich vanuit het bloed

de hersenen in. Zo dragen de bloedcellen bij aan de

ontstekingen in de hersenen en het ruggenmerg.

Bij mensen met een lange ziekteduur verminderen

16


deze aanvallen van klachten en worden de klachten

en gevolgen helaas chronisch. “Men dacht

jarenlang dat in de loop van de ziekte de agressieve

rol van ontstekingscellen afnam. Dit kwam omdat

er geen ontstekingsactiviteit zichtbaar was op

MRI-scans, afweeronderdrukkende MS-medicijnen

minder effectief worden en aanvallen verdwijnen

in de latere fases van MS. Dankzij het weefsel

dat hersendonoren geven voor onderzoek bleek

echter iets anders… Uit ons onderzoek blijkt

namelijk dat er na een lange ziekteduur toch nog

aanzienlijke ontstekingsactiviteit in de hersenen

plaatsvindt” aldus Nina. De onderzoekers van de

groep van professor Huitinga, waar Nina onderdeel

van uitmaakt, vroegen zich daarom af of witte

bloedcellen nog steeds van belang zijn voor de

ontstekingsactiviteit in de late fase van de ziekte.

De groep ging op zoek naar een antwoord op deze

vraag, hetgeen financieel werd mogelijk gemaakt

door de deelnemers van de VriendenLoterij en

Stichting MS Research.

Witte bloedcellen

De onderzoekers richtten zich op een bepaald

type witte bloedcel, de T-cel. Hersenweefsel dat

overleden mensen met MS gedoneerd hebben

aan de Nederlandse Hersenbank voor MS (NHB-

MS) werd hiervoor onderzocht. Er zijn T-cellen

die via het bloed het lichaam rondgaan, maar

er bestaat ook een andere groep T-cellen die

permanent aanwezig blijven in weefsel. Deze lokale

of ‘residente’ T-cellen nestelen zich in weefsel en

bieden langdurige bescherming tegen infecties

met virussen. De wetenschappers vonden in het

weefsel van hersendonoren met MS juist dit type

lokale T-cellen in ontstekingshaarden. Het is nog

niet zo lang bekend dat residente T-cellen ook in

de hersenen aanwezig zijn. De Huitinga-groep

heeft deze cellen recent in kaart gebracht. De

ontdekkingen uit dit onderzoek ondersteunen het

idee dat de ziekte zich geheel binnen de hersenen

afspeelt in de late fase van MS. Witte bloedcellen

buiten de hersenen hebben dan nog maar weinig

invloed op de ziekte.

De NHB-MS werkt nauw samen met ErasMS, het

MS-centrum in Rotterdam. Zij hebben veel kennis

op het gebied van afweercellen en virussen in

MS en bundelen hun krachten met de weefselexperts

van de Hersenbank. “Nu weten we waarom

geneesmiddelen waarmee we MS behandelen in de

latere fases van de ziekte veel minder werkzaam

zijn dan gehoopt. Door het gedrag van deze lokale

T-cellen beter in kaart te brengen, kunnen we

andere oplossingen bedenken voor hoe we het

ziekteproces ook bij mensen met langdurige MS

wel kunnen remmen”, aldus Joost Smolders, lid van

de Huitinga-groep en hoofd van het ErasMS.

Foto: Nina Fransen

Men dacht jarenlang dat

in de loop van de ziekte

de agressieve rol van

ontstekingscellen afnam.

Hersendonor, is dat iets voor mij?

Mensen met en zonder MS kunnen zich registreren

als hersendonor bij de Nederlandse Hersenbank.

Zij willen na hun overlijden een bijdrage leveren aan

het vinden van oplossingen voor MS.

Meer weten? Bezoek www.hersenbank.nl

17


elang

Het

van onderzoek

Twee neurologen uit

Noord Nederland geven hun visie

MS Centrum Noord Nederland bestaat

inmiddels 7 jaar. Het Centrum betreft een

samenwerking tussen het UMCG, waarbinnen

het laboratoriumonderzoek plaatsvindt, het

revalidatiecentrum Beatrixoord én de afdelingen

Neurologie van het Martini Ziekenhuis te

Groningen en het Ommelander Ziekenhuis te

Scheemda. Het wetenschappelijk onderzoek

voltrekt zich vooral in en rond de stad Groningen.

Voor behandeling en zorg is de samenwerking

veel groter en spreken we van Noord Nederland.

Er is regelmatig contact tussen de neurologen van

de verschillende ziekenhuizen in het Noorden,

waarbij bijvoorbeeld de situatie van individuele

patiënten wordt besproken om zo tot de beste

behandeling te komen.

Martijn Beenakker en Jan Meilof zochten

elkaar ruim een jaar geleden op en

namen het initiatief om ook tot een

nauwere samenwerking te komen op het gebied

van het onderzoek. In dit dubbelinterview geven

zij hun visie op het belang van wetenschappelijk

onderzoek naar de oorzaken van en oplossingen

voor MS, staan ze stil bij wat er al is bereikt en

kijken ze vooruit naar de toekomst.

MS door de jaren heen

Jan: “Tijdens mijn opleiding tot neuroloog kwam

interferon beschikbaar om MS te behandelen. Dat

was destijds een revolutie, want daarvoor was er

niets wat de ziekte merkbaar afremde. In de laatste

jaren zijn daar maar liefst 10 andere middelen

bijgekomen. Al deze medicijnen zijn getest op

hun werkzaamheid in trials met mensen met MS.

Ik heb ook aan dergelijke trials meegewerkt. Het

onderzoek in het laboratorium leert ons o.a. hoe

toekomstige medicijnen zouden kunnen werken.”

Martijn: “Het stellen van de diagnose MS kan soms

erg lastig zijn. Met het beschikbaar komen van

nieuwe diagnostische criteria, zoals de verbeterde

MRI-technologie, is het mogelijk om de diagnose MS

veel eerder te stellen. Het voordeel voor mensen met

MS is dat men sneller duidelijkheid heeft over wat

er aan de hand is en dus minder lang in onzekerheid

zit. Bovendien kan er daardoor eerder gestart

worden met therapie, hetgeen de schade beperkt.”

18


MS-onderzoek is

nodig om de ziekte

beter te begrijpen,

waardoor we in de

toekomst MS

beter kunnen

behandelen.

Jan Meilof

MS-onderzoek

Jan: “MS-onderzoek is nodig om de ziekte beter te

begrijpen, waardoor we in de toekomst MS beter

kunnen behandelen. Maar onderzoek naar de

klachten van mensen met MS is ook belangrijk om

de behandeling nu al te kunnen verbeteren. Ieder

onderzoek brengt ons een klein stapje dichterbij

oplossingen en al die kleine stapjes samen kunnen

uiteindelijk een doorbraak betekenen, oftewel:

er is ieder jaar weer geld nodig voor onderzoek

naar MS. Een belangrijke financiële bijdrage komt

van de Stichting MS Research. Gelukkig zijn veel

mensen bereid om geld te geven voor MS en om

inzamelacties daarvoor te organiseren.”

Martijn: “Onderzoek naar MS is erg belangrijk,

omdat het een ziekte is die doorgaans jonge

mensen in de bloei van hun leven treft en

ingrijpende gevolgen kan hebben. Het uiteindelijke

doel is om de oorzaken van MS te achterhalen,

zodat je uiteindelijk misschien MS zou kunnen

voorkomen of de kans op het krijgen van MS zou

kunnen verkleinen. Hiervoor is veel onderzoek

nodig en dus veel geld. Ik vind overigens wel dat de

mensen met MS en MS-organisaties erg actief zijn

op velerlei gebied en ook vaak goed geïnformeerd

zijn over wetenschappelijke ontwikkelingen.”

Een wereld vrij van MS?

Jan: “Het zou prachtig zijn als dokters en

onderzoekers zich niet meer met MS bezig hoeven

te houden, omdat MS kan worden genezen of zelfs

voorkomen… Dat is bijvoorbeeld met de infectieziekte

pokken ook gelukt. Maar met alles wat we nu

weten is het genezen van MS, en dan met name

het repareren of zelfs vervangen van beschadigde

zenuwbanen in hersenen en ruggenmerg, nog niet

mogelijk. In het onderzoek worden belangrijke

stappen gezet, op weg naar herstel van schade bij

MS. Het zou heel mooi zijn als we MS direct na de

diagnose zouden kunnen stoppen.”

19


Martijn: “Een wereld zonder MS is denk ik helaas

niet realistisch. Wel realistisch is dat we in de

toekomst nog eerder de diagnose kunnen stellen

met behulp van biomarkers 1 , waardoor we nog

effectiever kunnen gaan behandelen, met als doel

zoveel mogelijk blijvende schade te voorkomen.”

Stamceltransplantatie

Jan en Martijn: “Wij krijgen veel vragen over de

mogelijkheden rondom stamceltransplantatie.

Veel mensen met MS hebben gelezen over deze

behandelmethode en de berichten in de media

gevolgd. We leggen vaak uit dat het om een soort

beenmergtransplantatie gaat: na de behandeling

heeft iemand weliswaar een nieuwe afweer, maar

géén nieuwe zenuwcellen. Stamceltransplantatie

werkt als een heel sterk afweer-onderdrukkend

medicijn en MS kan na een aantal jaren weer

terugkomen. Het lijkt vooral te werken voor mensen

die een zeer agressieve vorm van MS hebben.

Deze groep mensen heeft in de eerste jaren veel

aanvallen en daarom is er met deze groep een

onderzoek gestart, waarbij stamceltransplantatie

wordt vergeleken met de sterkst werkende, reeds

bekende, MS-medicijnen. Als na dit onderzoek blijkt

Onderzoek naar MS is

erg belangrijk, omdat

het een ziekte is die

doorgaans jonge mensen

in de bloei van hun leven

treft en ingrijpende

gevolgen kan hebben.

20

Martijn Beenakker


OVER JAN MEILOF

Jan Meilof (1961) is sinds 2001

als neuroloog verbonden aan het

Martini Ziekenhuis in Groningen.

Hij volgde zijn opleiding in

Amsterdam en heeft aldaar veel ervaring

opgedaan bij het MS Centrum Amsterdam. Sinds

2012 is hij directeur van het MS Centrum Noord

Nederland (MSCNN) en daardoor betrokken

bij al het MS-onderzoek binnen het Universitair

Medisch Centrum Groningen (UMCG).

OVER MARTIJN BEENAKKER

Neuroloog Martijn Beenakker

(1972) is sinds 8,5 jaar

werkzaam in het Medisch

Centrum Leeuwarden. Hij heeft

daarvoor veel ervaring opgedaan bij de MSpoli

van het Medisch Spectrum Twente en het

Zuyderland Medisch Centrum. Tijdens zijn

opleiding in Groningen kwam hij al in aanraking

met wetenschappelijk onderzoek naar de

ziekte MS.

dat stamceltransplantatie werkt bij deze specifieke

groep mensen met MS, dan zou deze behandeling

ook in Nederland kunnen plaatsvinden én worden

vergoed.”

Subsidies voor MS-onderzoek

Stichting MS Research steunt het onderzoek van

MSCNN met een structurele programmasubsidie

en verschillende meerjarige projectsubsidies. In de

afgelopen jaren heeft de Stichting bijna € 9 miljoen

geïnvesteerd in het Groningse myeline-onderzoek

en is er veel kennis vergaard over de processen en

cellen die een rol spelen bij de afbraak en aanmaak

van myeline. De focus van het MS-centrum is

herstel van schade. Onderzoekers brengen met

de nieuwste technieken alle factoren in kaart die

de aanmaak van myeline belemmeren en testen

oplossingen om deze belemmeringen op te

heffen. Om te begrijpen hoe schade aan zenuwen

ontstaat, bestudeert het centrum ook de allereerste

veranderingen in de hersenen van mensen met

MS. Het ultieme doel van dit onderzoek is het

ontwikkelen van nieuwe behandelingen om

myeline te herstellen en achteruitgang bij MS te

voorkomen.

1

Het woord biomarker is een samenvoeging van biologische marker.

Biomarkers kunnen specifiek en betrouwbaar worden gemeten in het

bloed of de hersenvloeistof van de (MS-)patiënt na een ruggenprik,

waarbij de aanwezige biomarkers informatie geven over de vorm,

activiteit en/of het verloop van de ziekte.

Bron: Uitgave MSVN Magazine Regio Friesland

Stichting MS Research ontvangt geen overheidssubsidie

en is dus volledig afhankelijk van

particuliere giften. Van iedere euro die wij besteden

gaat 86 cent naar onze doelen. Daarmee worden

belangrijke resultaten bereikt. Onze Stichting is in het

bezit van CBF-erkenning en het ANBI-keurmerk.

Ga naar msresearch.nl en doneer!

21


Acties

Hand gemaakte

sfeer lichten

helpen het

MS-onderzoek

Al enkele jaren

ondersteunt Mariëtte

Billroth het MSonderzoek,

door prachtige

sfeerlichten te maken die

donateurs aanzetten tot een gift.

Met name in de wat ‘donkere

seizoenen’ brengt een vaak

persoonlijk sfeerlicht met recht

‘licht in de duisternis’. Bovendien

worden donateurs door het

sfeerlicht in donkere tijden

dagelijks herinnerd aan hun

mooie bijdrage aan onderzoek!

In totaal is naar aanleiding van

deze actie maar liefst € 6.300

aan onderzoek besteed en

Mariëtte is gelukkig nog lang niet

van plan te stoppen!

Arie Kuiper Fonds

Net als onze Stichting stond ook het

Arie Kuiper Fonds stil bij hun jubileum.

Maar liefst 75 jaar bestaat ‘KUBO’, een

familiebedrijf in de tuinbouwsector. Het bedrijf

waarvan Arie Kuiper oprichter was en dat de

aanleiding was voor zijn zoon om een fonds op

te richten. Ed, zijn vrouw en bestuurslid de heer

Storm, overhandigden digitaal aan het eind van

het jaar een bijzondere cheque van maar liefst

€ 75.000 aan Dorinda Roos.

22


Sneeker

Oesters

Een vriendinnengroep

van zes dames uit

Sneek beschildert

oesterschelpen met diverse

taferelen. Ze verkopen de

prachtig gedecoreerde schelpen

vervolgens met behulp van

enkele restaurants in Sneek,

die tevens de oesterschelpen

belangeloos aanleveren. Eén

van de vriendinnen heeft MS.

Het beschilderen geeft hen

veel plezier: ze steunen een

goed doel, geven uiting aan

hun creativiteit en hebben

een gezellige tijd met elkaar.

Stichting MS Research heeft

uit hun opbrengst in 2020 het

geweldige bedrag van € 7.000

ontvangen.

Team Jerommeke

Fondsen werven voor MS-onderzoek door

maar liefst twaalf marathons in twaalf

maanden in twaalf verschillende provincies

te volbrengen was de uitdaging voor René en

Berend, vrienden van Ruurd Sieperda. Ruurd, door

zijn vrienden ook wel Jerommeke genoemd, heeft

MS. Tot voor kort was hij melkveehouder. Als

gevolg van zijn MS heeft Ruurd afscheid moeten

nemen van de melkkoeien die zijn passie waren.

René en Berend brachten met het volbrengen van

de twaalf marathons ruim € 8.000 bijeen voor MSonderzoek.

Toen Ruurd 50 jaar werd plaatsten zijn vrienden als

verrassing een groot bord van Jerommeke in de tuin

van Ruurd.

23

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!