29.11.2022 Views

NFM 42-22 e-zine

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

NUMMER 42 • WINTER 2022 | WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL

new

FINANCIAL

MAGAZINE

CATHELIJNE LANIA

A BEAUTIFUL STORY

FEMKE STRUIKSMA

DE ZWARTE KANT VAN YOGA

GELD EN DIENSTVERLENING, ZO KAN HET OOK!

RALPH VAN DAM

HERSTELFONDS MKB

ELISAH PALS

AFVALVRIJ LEVEN

ALAN MCSMITH

DE KROKODIL EN DE OLIFIANT

THEMA

Nieuwe

balans

NADINE MAARHUIS

EEN JAAR NIKS KOPEN

MAARTEN NIJMAN

SNOEIEN EN GROEIEN

POSITIVE FINANCE DAY

LAAT DE REVOLUTIE BEGINNEN!

CEES BOL • JACK COX • JAAP HIDDINGA • JAC HIELEMA • GERT DE JONG • KEES VAN DER STEL


New Financial Forum

Samen werken aan

een nieuwe economie

Missie

De stichting New Financial Forum staat voor een nieuwe economie,

dienstbaar aan de samenleving. Vanuit de kernwaarden:

duurzaam, sociaal, inclusief en verantwoord.

Visie

De financiële sector is de bloedsomloop van de economie. Nu de

oude economie niet langer de samenleving gezond houdt, dient

de financiële sector een aanjagende rol te vervullen richting een

nieuwe economie.

Ambitie

De stichting New Financial Forum bundelt krachten, ideeën, inspiratie

en best practices van zowel financieel dienstverleners als innovatieve

ondernemers en bedrijven om gezamenlijk die nieuwe

economie versneld tot stand te brengen.

De stichting New Financial

Forum is opgericht in 2014 op

initiatief van Willem Vreeswijk.

Allianz, ARAG, a.s.r., Dazure,

De Goudse, HDI Global

Specialty, Lindenhaeghe,

Nationale Waarborg, Turien

& Co., Univé en Yellowtail zijn

partners van de stichting.

Dankzij hun support komt de

missie van de stichting een

stuk dichterbij: een nieuwe

economie, dienstbaar aan de

samenleving.

Dit doen we met drie pijlers:

• New Financial Inspiration biedt inspirerende praktijkvoorbeelden,

visies en ontwikkelingen uit de nieuwe economie door

middel van magazines, nieuwsbrieven, events, storytelling,

films en dialoogsessies.

• New Financial Activators is een netwerk dat vanuit haar sterke

wortels in de financiële wereld haar expertise wil inzetten om

ondernemers te helpen (verdere) stappen te zetten in de nieuwe

economie.

• New Financial Academy biedt opleidingen, trainingen en coaching

die zelfontwikkeling en nieuw leiderschap stimuleren vanuit

hart, hoofd en handen.

Werk mee aan een nieuwe economie en meld je aan

www.newfinancialforum.nl


NIEUWE VOORWOORD BALANS

Nieuwe balans

Langzaam maar zeker is het zorgvuldig door ons opgebouwde

systeem, dat ons lange tijd heeft gediend,

aan het afbrokkelen en langzaam maar zeker zien

steeds meer mensen in dat dit onomkeerbaar is en

dat het ook steeds sneller gaat. Vermeende zekerheden

vallen weg en diep van binnen zijn we angstig

dat de rekening vooral bij onszelf wordt neergelegd en niet

bij een ander. Deze onrechtvaardigheid trekken we niet en

dus komen we in actie. Voor ons eigen belang, tegen de ander.

We zien vaak niet dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten

en dat er uiteindelijk maar één uitweg mogelijk is.

We staan lijnrecht tegenover elkaar. De ‘milieufreaks’ tegenover

de ‘boeren’, de ‘argwanenden’ tegenover de ‘kritieklozen’,

de ‘zeven vinkjes’ tegenover de ‘kanslozen’, de jeugd

tegenover de ouderen, wit tegenover kleur,

arm tegenover rijk, kennis tegenover onwetendheid,

liefde versus angst. Zelfs als je eenzelfde

ambitie hebt – een leefbare wereld bijvoorbeeld

– blijven we overtuigd van ons eigen

gelijk en proberen we de ander onderuit

te halen.

“SAMEN

WERKEN AAN

EEN GEZONDE

SAMENLEVING”

Mijn grootmoeder, die in goede gezondheid

102 is geworden, zou zeggen: ‘en zo rommelt

een mens maar wat aan’. Tegelijkertijd wist

zij ook dat solidariteit en zorg voor elkaar de

basis vormen van een gezonde samenleving.

Bij alles wat we doen, zou een gezonde samenleving

het uitgangspunt moeten zijn. En ja, dan vallen

heel wat zaken af die we in dit rijke Nederland ‘gewoon’ zijn

gaan vinden, bijvoorbeeld dat hoe crucialer je beroep is hoe

minder je betaald krijgt, dat minstens één miljoen mensen

buiten de boot vallen en dat in een stad als Rotterdam één

op de acht kinderen honger hebben, dat jonge mensen zich

geen woonruimte meer kunnen veroorloven en dat we ook bij

vluchtelingen onderscheid maken in huidskleur.

Een gezonde samenleving is een samenleving waarin we niet

alleen voor elkaar zorgen, maar is ook een samenleving die

zorgt voor schone lucht, drinkbaar water en gezond voedsel

voor mens en dier. Dat is geen utopie. Het is haalbaar en het

biedt ons ook perspectief. Vervang woorden als ‘duurzaam’

door het woord ‘gezond’ en je krijgt meer mensen ‘mee’. Wie

wil niet samenwerken aan een gezonde samenleving,

voor nu en straks, voor ons en anderen.

Misschien even wennen aan een ander

eet-, koop-, leefpatroon, misschien door een

andere bril naar de wereld kijken, maar wat

levert dat ongelooflijk veel op.

Laat je inspireren door dit themanummer

‘Nieuwe balans’ en laten we samen kijken wat

we wél kunnen doen om de samenleving –

weer – gezond te maken. Het kan wel! n

WILLEM VREESWIJK

willem@newfinancialforum.nl

WINTER 2022 NFM | 3


COLOFON

NEW FINANCIAL MAGAZINE HÉT PLATFORM

VOOR DE NIEUWE ECONOMIE

Een initiatief van Willem Vreeswijk

Nummer 42 van het New Financial Magazine

verschijnt in een oplage van 1500 exemplaren.

UITGEVER/HOOFDREDACTEUR

Willem Vreeswijk 06 10630149,

willem@newfinancialforum.nl

EINDREDACTEUR

Bibi Smissaert, bibi@bluebottle.nu

MEDEWERKERS

Jack Cox, Ralph van Dam, Jac Hielema, Gert de

Jong, Nadine Maarhuis, Alan McSmith. Kees

van der Stel, Femke Struiksma, Amba Zeggen

FOTOGRAFIE

Gonnie Bax, Peter Beemsterboer, Joke Bol, Jiri

Büller, Renée Doorn, Paul de Graaff, Bas van

Hattum, Gabriela Hengeveld, Wilko de Jong,

Barbara Lodewijks, Mooi Mens Fotografie,

Michelle Ser, Gerjola Voortman

CATHELIJNE LANIA

A BEAUTIFUL STORY

6 12

RALPH VAN DAM

HERSTELFONDS MKB

UITGAVE VAN

Stichting New Financial Forum,

Wapendragervlinder 29, 3544 DL Utrecht

BASISIONTWERP EN VORMGEVING

Peter Beemsterboer, www.beemsfoto.nl

ABONNEMENTEN

Een jaarabonnement (vier nummers) op het

New Financial Magazine kost € 44,95, excl

btw. Bedrijfsabonnementen op aanvraag:

willem@willemvreeswijk.com.

REPRODUCTIE

Overname van artikelen, tekeningen, foto’s

e.d. is slechts mogelijk na schriftelijke

toestemming van de Stichting New Financial

Forum

22 26

ESMEE JISKOOT STOP MET

ALAN MCSMITH DE KROKODIL

HET SPELLETJE

EN DE OLIFANT

REALISATIE

Edicola Publishing bv

Postbus 2013, 7420 AA Deventer

info@edicola.nl / www.edicola.nl

COÖRDINATIE

Jolanda Leemhuis

DRUKWERK

Veldhuis Media, Raalte

34 55

MAARTEN NIJMAN SNOEIEN

ELINE HESSE LAAT DE

EN GROEIEN

REVOLUTIE BEGINNEN

4 | NFM WINTER 2022


INHOUD

THEMA NIEUWE BALANS

INTERVIEW

34 Snoeien en groeien | Maarten Nijman (Our New Economy)

in gesprek met Sam de Muijnck en Joris Tieleman

14

FEMKE STRUIKSMA DE ZWARTE

KANT VAN YOGA

BEST PRACTICE

6 Nieuwe Balans in praktijk | Roze Bunker, ZustainaBox,

A Beautiful Story, Compostkleding, het Groene Loket

22 Rijk in welzijn | Liesbeth van Bemmel, Elisah Pals,

Esmee Jiskoot

ESSAY

14 HR-managers opgelet: yoga en mindfulness zijn niet de

oplossing voor mentale problemen op het werk | Schrijfster

en activiste Femke Struiksma

26 De krokodil, de olifant en de transformatie | Wildernisgids

Alan McSmith

40 Balans in beschaving | Wetenschapper en auteur Jaap Hiddinga

48 Hoge bomen vangen veel wind; coaching en mentorschap van

leiders in de 21e eeuw | mentor Kees van der Stel

NEW FINANCIAL FORUM

55 Lustrum Positive Finance Day | Laat de revolutie maar beginnen

30

NADINE MAARHUIS EEN JAAR

NIKS KOPEN

COLUMN

20 Een andere weg naar Rome | Jack Cox (Econsenso)

38 Nieuwe balans | Jac Hielema (Economy Transformers)

36 Een deugdelijke financiële sector | Gert de Jong (Hogeschool

van Amsterdam)

OPROEP

12 Herstelfonds: ondernemers voor ondernemers | Ralph van

Dam (Geldfit Zakelijk)

30 Een jaar lang niks nieuws kopen | Nadine Maarhuis, Marjolein

Jonker, Elisah Pals, Babette Porcelijn

62

CEES BOL NEEM

VERANTWOORDELIJKHEID

IN MEMORIAM

44 Jan Donselaar

46 Wim van Gerven

ACTIVATOR AAN HET WOORD

62 Neem je verantwoordelijkheid als financial | Cees Bol

(Bol Advies)

WINTER 2022 NFM | 5


NIEUWE BALANS

Nieuwe balans

in praktijk

Alleen al in Nederland zijn er talloze ondernemingen die de wereld elke dag daadwerkelijk

mooier maken. Ze doen het niet omdat het zo mooi aansluit bij de trends van vandaag, maar

doen het van binnenuit, juist omdat het hun bestaansreden is. Het mooie is dat deze organisaties

succesvol zijn en dat iedereen die klant wordt van zo’n organisatie ook zelf de wereld weer

een beetje mooier maakt. In de herfsteditie 2021 van het New Financial Magazine was er aandacht

voor Pieter Pot, SOCOCO, Verfgroen en Sprinklr en in de lente-editie voor: De Clique,

MUD Jeans, i-did, Happy Tosti en The Dutch Weed Burger. Dit keer Roze Bunker, Zustainable

Box, A Beautiful Story, een tentoonstelling over compostkleding en Het Groene Loket.

SAMENSTELLING WILLEM VREESWIJK

Roze Bunker: sluit aan bij de fruitrevolutie!

Op zoek naar een fris, lekker, puur en

duurzaam opfrissertje? Dan moet je

jezelf eens trakteren op een smaakexplosie

van de zelfgekroonde fruitslagers

van Roze Bunker. Zij stellen

vraagtekens bij de huidige frisdrankindustrie

en roepen iedereen op zich

aan te sluiten bij de fruitrevolutie.

De Fruitslagers brouwen handgemaakte

siropen met vers fruit en

kruiden. “Een compacte smaakexplosie

die samen met plat of bruisend kraanwater

verandert in een fruitige frisdrank.

Uit één fles haal je een krat frisdrank

of serveer je vele cocktails. Dat

scheelt in transport en opslag, want de

smaak is het enige wat je vervoert”, aldus

de fruitslagers, die niet van afval

houden. Daarom werken ze nauw samen

met boer en industrie. Met het ‘te

rijpe’ fruit wordt siroop gebrouwen en

in de testkeuken wordt veel geëxperimenteerd

om van het eigen afval weer

nieuwe producten te maken. Een plakkerig

onderzoek waar de fruitslagers

graag zoveel mogelijk mensen bij betrekken.”

Roze Bunker werd als Utrechts

kunstcollectief opgericht in 2015 door

Emile Corre, Mélanie Corre en Kester

Scholten. Emile en Mélanie zijn nog altijd

betrokken bij de Roze Bunker. Ze

zijn bezig met tal van initiatieven die

de wereld gezonder maken. Dit vanuit

het besef dat de manier waarop we de

wereld om ons heen hebben georganiseerd

vaak onlogisch is. Emile: “We halen

plantaardige eiwitten uit het Amazonegebied,

gebruiken plastic als wegwerpproduct

en zien de waarde niet

van het fruit dat we weggooien.” Emile

bedenkt oplossingen die de wereld logischer

maken. Zijn ontwerpstudio, een

boerderij omgebouwd tot experimentele

keuken, bevindt zich in Culemborg.

Hier worden producten, merken, verhalen

en campagnes ontwikkeld om het

voedselklimaat te verbeteren.

Mede-initiatiefnemer Jeroen Groot

is verantwoordelijk voor de organisa-

6 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

tie en de logistiek van de fruitslagers.

“In de culinaire wereld grijpt men vaak

terug op de oude ambachten. Wij proberen

dat ook te doen en bedenken op

deze manier oplossingen voor ‘problemen’

die we in de markt tegenkomen.”

Roze Bunker: “Als zelfgekroonde

fruitslagers zijn we logische frisdrank

gaan brouwen van puur fruit en verse

kruiden. En zoals het slagers betaamt,

gooien we liever niets weg. Onze bessen

worden uit de container gered, met

onze kruiden en vlierbloesem stimuleren

we de biodiversiteit, onze citrusvruchten

worden ‘van kop tot staart’

verwerkt en van onze flessen maken we

eigen glaswerk. We produceren lokaal,

biologisch, goed voor de biodiversiteit,

circulair, tegen overconsumptie, vanuit

‘afval’-stromen, of combinaties van

meerdere tegelijk natuurlijk!”

“Wat ons bindt, is dat we inzien dat

er geen single-issues te adresseren zijn,

maar dat we overal om ons heen uitdagingen

zien om naar positieve veranderingen

te streven. En wat ons motiveert,

zijn de vele reeds bestaande initiatieven

die bijdragen om de wereld een

beetje mooier te maken. Sluit je aan bij

de fruitrevolutie.” n

www.rozebunker.nl

Emile Corre.

ZustainaBox: verleiden tot duurzame keuzes

Wil je medewerkers, relaties of klanten

eens duurzaam verrassen? Ga dan

eens kijken bij ZustainaBox, een bedrijf

dat helpt bij het samenstellen

van groen, duurzame cadeauboxen.

ZustainaBox is op gericht door Manon

van Leeuwen, ontstaan uit de

liefde voor de natuur en het plotselinge

verlies van haar zus. Zustainable dus

met een knipoog naar de Z van Zus. Manon

zag in 2016 de documentaire Before

the flood, die haar diep raakte. Ze besloot

tot haar vijftigste duurzaam te gaan leven.

Maar toen ze vijftig werd overleed

haar zus en gooide ze het roer verder

om. Uit liefde voor haar zus, uit liefde

voor het leven en uit liefde voor de aarde.

“We moeten echt duurzame keuzes

maken om samen de planeet een beetje

te helpen, maar hoe ingewikkeld is

dat! Want waar vind je die spullen dan?

Is het niet veel te duur? Wat is goed,

wat is niet goed? Zo ontstond mijn idee

voor de box met duurzame spullen die

helpt duurzame keuzes te maken. De

Box maakt eco fun!”, zo schrijft Van

Leeuwen in een blog.

Met de ZustainaBbox helpt Manon ondernemers

duurzame keuzes te maken.

Uitgangspunt is: practice what you

preach. Dus leeft ZustainaBox groen en

duurzaam ook voor. “Wij runnen een

eco business. Duurzaam ondernemen

staat centraal. We doen er zelf ook alles

aan om zo groen mogelijk groen te

zijn. Omdat het belangrijk is, maar ook

omdat we het leuk vinden. Van een eco

lifestyle word je namelijk blij! Duurzaam

ondernemen past bovendien bij

de wereld van morgen. En morgen begint

vandaag.”

WINTER 2022 NFM | 7


NIEUWE BALANS

En reken maar dat ZustainaBox voorleeft

waar ze voor staat. Zo is het bedrijf

een Bcorp, wordt er alles aan gedaan

om de ZustainaBox zo groen mogelijk te

bezorgen en worden voor nieuwe leden

bomen aangeplant via Treesforusall.

Het bedrijf heeft haar principes uitgewerkt

in een manifest en werkt samen

met onder meer The Ocean Movement

en het Wereld Natuur Fonds (een deel

van de speciale WWF KerstBox komt ten

goede aan het Wereld Natuur Fonds).

Manon is tevens klimaatcoach en

trainer van ‘De Verborgen Impact’.

“Ook wij leren nog dagelijks bij over

duurzaam leven. We noemen het daarom

ook wel een eco journey: een ontdekkingsreis

in de wereld van duurzaamheid.”

n

Manon van Leeuwen: ‘Van een eco lifstyle

word je blij.’

A Beautiful Story: sieraden met betekenis

A Beautiful Story is zeker geen nieuwkomer

en hopelijk weet iedereen die

van mooie sieraden houdt dit merk al

jaren te vinden. De naam is niet voor

niets gekozen. Het is een betekenisvol

merk met een verhaal.

Cathelijne Lania:

“Scherven brengen

geluk.”

Na het afronden van haar studie Bedrijfskunde

werkt Cathelijne Lania

een paar maanden als vrijwilliger

in Nepal. Ze zet een computercentrum

op. Dat instituut bestaat nog steeds en

duizenden jongeren hebben hier vaardigheden

opgedaan die hun baankans

hebben vergroot. In Nepal ontdekt ze

een zilverfabriek, dé plek voor cadeautjes

voor het thuisfront. “Prachtige sieraden,

pure ambacht.” Ze blijft ieder

jaar Nepal bezoeken en gaat dan ook altijd

even langs bij de edelsmeden.

In Nederland werkt Cathelijne inmiddels

als marketeer bij Sara Lee Douwe

Egberts op de marketingafdeling

voor koffie. “Een mooie marketingbaan.

Ik leer alles over campagnes, producten

ontwikkelen, communicatie en

verkoop. Budgetten van miljoenen euro’s

beheer ik, ik heb leuke collega’s

en het werk is uitdagend. Alleen … het

geeft me toch geen voldoening. Ik realiseer

me dat ik er veel energie in stop.

Om rijke aandeelhouders nog rijker te

maken. Wil ik dat nog langer?”

In 2006 hoort ze dat de zilverfabriek

in Kathmandu in grote problemen

zit. Twaalf van de twintig edelsmeden

zitten thuis, zonder inkomen. Het

raakt haar diep. Dan denkt ze: “Als ik

koffie kan verkopen, dan moet het met

sieraden toch ook lukken.” Ze aarzelt

niet en vertrekt naar Nepal.

Samen met de zilversmeden gaat ze

bijzondere producten bedenken, waarmee

de zilverfabriek nieuwe markten

kan betreden. Klinkt logisch maar wat

ga je dan maken? “In een kring zitten

we te brainstormen. Kopje thee erbij.

Opeens valt mijn oog op het mooie design

van het kopje. Scherven brengen

geluk. Dat is het! We hebben gewoon

een beetje geluk nodig. We gooien het

kopje op de harde betonnen vloer. Elk

scherfje krijgt een plekje in een armband.

De eerste Lucky Bracelet is ge-

8 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

boren. Happinez pikt ons verhaal op,

maar liefst zes pagina’s over Nepal en

de armbanden. En wat er dan allemaal

volgt ... We krijgen kopjes vanuit heel

Nederland. Erfstukken, soms complete

serviezen. Hele families willen een armband

van oma’s rozenkopjes. In mijn

achtertuin sla ik er scherven van. Ze

maken een reis naar Nepal en komen

als sieraad terug.”

In een videoportret op Maatschap-

Wij zegt ze: “Het geheim is: gewoon beginnen.

Zonder enige echte kennis van

sieraden, mode of productie maakten

we een eerste collectie. Ik kwam terug

in Nederland met een koffer vol prachtige

handgemaakte sieraden en begon

gewoon met verkopen. Eerst ging ik als

een tupperwarevrouwtje dwars door

Nederland. Langzaam begonnen de

winkels het op te pikken. Nu liggen we

in 600 winkels in Europa en Australië.”

Het lijkt een sprookje, maar financieel

is het zeker niet altijd voor de wind

gegaan. “We hebben vaak moeilijke tijden

gekend. In 2017 hadden we een

grote crisis. Het was echt spannend. In

een klaprozenveld achter mijn huis zat

ik me te bezinnen op onze opties. En

toen ik opstond, vond ik een scherfje

aan mijn voeten. Van een Delfts Blauw

servies. Ik zocht het veld af. Was er nog

een kopje? Maar er was alleen dit ene

stukje. Het voelde als een teken, een

grapje van het universum. Een aanmoediging

om door te gaan: scherven

brengen geluk. En weer kwamen we er

doorheen.”

Dat het bedrijf lastige tijden kende,

komt ook doordat het businessmodel

anders is dan van grote of puur commerciële

bedrijven. “Bij ons is geld een

middel om doelen te bereiken, geen

doel op zich. Dus wat is winst? Ik kwam

op een dag bij de fabriek en miste één

vrouw die al tien jaar lang bij de vrouwengroep

werkte. Ik vroeg waar ze

was. Van dat antwoord werd ik zó blij.

Ze bleek een eigen zaak te hebben geopend.

Ze was binnen ons bedrijf langzaam

opgeklommen en op een gegeven

moment voelde zij zich zelfstandig genoeg

om zelf ook ondernemer te worden.

Kijk, dat noem ik winst.” n

Compostkleding: natuurlijke fashion

Je kleding als grondstof voor de moestuin.

En andersom: de tuin als grondstof

voor je kleding. Dat was het uitgangspunt

voor het project Compostkleding

dat te zien was in Castellum

Hoge Woerd in Utrecht.

Kan kleding bijdragen aan een groene,

leefbare stad? Laat je inspireren

door het textiel van de toekomst. Wat

kunnen we leren van de Romeinen die

2.000 jaar geleden rondliepen op het

Castellum Hoge Woerd? Hoe voelt leer

van paddenstoelen? En welke kleuren

krijg je als je verft met de natuur?

Compostkleding is een brede samenwerking

van wetenschappers,

kunstenaars en makers. Ze worden allemaal

gedreven door de wens om de

huidige kledingindustrie duurzamer te

maken. Onze huidige omgang met kleding

heeft geleid tot een van de meest

milieuverwoestende industrieën ter

wereld.

De oplossing zit voor een deel dicht

bij ons: bij de planten, in de aarde onder

onze voeten en in de onzichtbare

schimmels en bacteriën om ons heen.

Nieuwe visie op mode en textiel…

FOTO ILSE KREMER

Compostkleding zet onze geitenwollensokkenvooroordelen

over composteerbaar

textiel aan de kant. Onze ontwerpers

laten met hun frisse kijk zien dat

de kleding modern, kleurrijk en aantrekkelijk

kan zijn. Wetenschappers

van de Universiteit Utrecht laten zien

hoe ver ze zijn in het ontwikkelen van

natuurlijk afbreekbare stoffen die we

in de toekomst in de kledingindustrie

toe kunnen passen. Modespecialisten,

activisten en vrijwilligers: samen verweven

we kleding en de moestuin tot

een nieuwe visie op mode en textiel.

www.utrechtnatuurlijk.nl/compostkleding

WINTER 2022 NFM | 9


NIEUWE BALANS

Groendak van de zaak

Duurzaam ondernemen is meer dan

bedrijfsvoering alleen. Zeker als

steeds meer medewerkers thuis gaan

werken, mag er ook meer aandacht

komen voor een gezonde woon- en

werkomgeving. Met het Groendak van

de zaak ontvangen medewerkers een

collectieve korting op de aanschaf,

persoonlijke begeleiding en een extra

financiële bijdrage vanuit de werkgever.

Dakdoener Tamara van Dijk: ‘Duurzaam

ondernemen, ook voor thuismedewerkers.’

FOTO GABRIELA HENGEVELD

Het Groene Loket onder leiding

van oprichtster Tamara van Dijk

inspireert inwoners de leefomgeving

groen, koel en regenbestendig in te

richten, door de toepassing van duurzame

groendaken. Groendaken adresseren

de toenemende klimaatrisico’s,

als hittestress en stormschade. Groendaken

hebben een isolerende werking

en zorgen daarmee voor verkoeling

in de zomer, verlengen de levensduur

van daken, zorgen voor verlaagde energieverbruik

op airco’s en verhogen het

rendement van zonnepanelen.

Om een zo groot mogelijke groep consumenten

te activeren, zetten zij in op

samenwerking en richten zij zich voornamelijk

op het aangaan van partnerships,

zoals met energieleverancier

Greenchoice, de Volksbank en stichting

Natuur & Milieu.

Daar stoppen de activiteiten niet.

Zo bundelen zij ook de krachten met diverse

werkgevers. Met de dienst ‘Groendak

van de zaak’, waarbij de werkgever

het personeel ondersteunt de woon- en

werkomgeving duurzaam in te richten.

Via ‘Groendak van de zaak’ rijkt verduurzaming,

verder dan de reguliere

bedrijfsvoering. Medewerkers ontvangen

een collectieve korting, (vaak) subsidie

en een aanvullend een financiële

bijdrage vanuit de werkgever. Uiteraard

richten zij hun peilen daarbij ook op

de klimaatadaptatie en verduurzaming

van het vastgoed van de organisaties

door middel van groendaken, isolatie

en de toepassing van zonnepanelen.

Een groendak is een multifunctionele

toepassing. Een groendak met

sedum vegetatie wordt het meest toegepast.

Groendaken worden in de basis

opgebouwd met een drainage laag,

mineraalwol substraat en een voorbegroeide

vegetatiemat. Intensieve daken

met bijvoorbeeld aanvullend een kruiden-

en bloemenvegetatie hebben een

lavasubstraat en zijn daardoor een stuk

zwaarder en vragen meer onderhoud.

www.hetgroeneloket.nl

TIPS!

Tal van mensen en bedrijven maken

de overstap naar een nieuwe economie

die duurzaam, sociaal, inclusief

en verantwoord is. Missie van

het New Financial Forum is deze beweging

zichtbaar(der) maken, om

te beginnen in Nederland. Ken jij

mensen en bedrijven die nu al hét

verschil maken in de praktijk? Geef

ze door voor een volgende editie

van het New Financial Magazine:

willem@newfinancialforum.nl.

10 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

WINTER 2022 NFM | 11


NIEUWE BALANS

Ongeveer 250.000 ondernemers staat het water aan de lippen, constateerde

de Kamer van Koophandel onlangs. MKB Nederland

denkt dat het zelfs nog wel wat erger is: zij schatten in dat momenteel

circa 400.000 ondernemers twijfelen aan het voortbestaan van

hun bedrijf. Wij als maatschappij hebben via de Belastingdienst

maar liefst 20 miljard aan vorderingen openstaan.

Herstelfonds:

ondernemers voor

ondernemers

TEKST RALPH VAN DAM

Alarmerend slechte cijfers,

die bij het gros van deze bedrijven

linea recta aan de

coronapandemie zijn te linken.

Dit kan het startschot

zijn voor veel persoonlijk en

zakelijk leed, zeker sinds de Belastingdienst

achtergestelde vorderingen aan

het innen is. Bovendien hebben we ook

nog eens te maken met de oorlog in Oekraïne

en de diverse gevolgen zoals de

extreem hoge energieprijzen.

Misschien haal jij als ondernemer

opgelucht adem. De coronapandemie

lijkt achter ons te liggen, je kunt de energieprijzen

nog betalen, je bent er nog.

Gefeliciteerd! Veel ondernemers hebben

in de afgelopen twee jaar hun flexibiliteit,

daadkracht, doorzettingsvermogen

en creativiteit aangeboord en dat verdient

een groot compliment. Maar nu

zelfgenoegzaam achterover leunen is

voor niet één ondernemer aan de orde.

Wij moeten er sámen voor zorgen dat de

“DE BV NEDERLAND

MOET OOK SOCIAAL EN

MAATSCHAPPELIJK

TOEKOMST HEBBEN”

BV Nederland niet alleen economisch,

maar ook sociaal en maatschappelijk

rendeert en toekomst heeft. Daarom

doe ik een beroep op de solidariteit van

alle ondernemers in Nederland.

Er gaan momenteel mooie, beslist

levensvatbare bedrijven nodeloos ten

onder omdat zij de opgebouwde schulden

niet of nauwelijks kunnen aflossen

in de komende jaren. Voor deze bedrijven

moet passende dienstverlening komen

en een herstelfonds worden gecreëerd,

waar zij bedrijfskundige, juridische

kennis en herfinanciering kunnen

ophalen zodat zij op een gezonde manier

een doorstart kunnen maken. En

daar is geld voor nodig. Geld dat wij als

ondernemers met elkaar beschikbaar

moeten stellen om onze economie gezond

en draaiende te houden. We kunnen

niet naar de overheid blijven kijken

voor financiële steun en hulp. Maar wij

kunnen dat wel samen oplossen! Hoe

solidair zijn we eigenlijk als MKB?

CONCRETE INJECTIE

Ik pleit voor het oprichten van een herstelfonds,

waarin zowel publiek als privaat

geld kan worden gestort. Van een

initiatief als Geldfit Zakelijk hebben

al meer dan honderdduizend ondernemers

gebruik gemaakt. Met dit project

is aangetoond dat het mogelijk is

om met privaat geld een succesvol initiatief

op te starten, dat uiteindelijk naar

12 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

de publieke sector kan worden overgeheveld

zodat het verduurzaamt en geen

commercieel belang krijgt. Wij hebben

in Nederland prachtige, vaak beursgenoteerde

miljardenbedrijven zoals Adyen

of Mollie, waar het MKB van levensbelang

voor is. Hoe logisch is het dan

dat juist dit soort bedrijven het MKB

financieel steunen? Waar banken nauwelijks

nog leningen onder een miljoen

euro financieren, kan een herstelfonds

een enorm verschil maken: het

verschil tussen stoppen of doorgaan in

een prachtig, levensvatbaar bedrijf dat

aantoonbaar door problemen buiten

het normale ondernemersrisico om is

geraakt.

Jij bent toch ook ondernemer? En

weet toch hoe het is wanneer het water

je een keer aan de lippen staat? Je

kunt je toch levendig voorstellen wat

dat voor je collega’s betekent? Jij kunt

persoonlijk het verschil maken. Door

bij te dragen aan vroegsignalering en

ondernemers in financieel zwaar weer

te wijzen op Geldfit Zakelijk, maar ook

door concreet een financiële injectie

aan dit herstelfonds te geven. En dat

hoef je echt niet als liefdadigheid te beschouwen.

Er bestaat een gezond businessmodel,

dat laat zien dat het rendeert

om collega-ondernemers op deze

manier te helpen.

SOLIDAIR RENDEMENT

Niet alleen jouw investering behoudt

zijn waarde, je draagt ook bij aan een

gezond economisch en sociaal maatschappelijk

klimaat. Noem het een

solidair, sociaal rendement voor het

MKB. Samen met het MKB vormen wij

allen één groot ecosysteem: als één van

ons omvalt, hebben we daar allemaal

direct of indirect last van. Denk maar

eens aan je favoriete festival die niet

door kan gaan, het restaurant dat ineens

twee dagen per week zijn deuren

noodgedwongen dicht houdt of aan je

bakker, die zijn assortiment drastisch

heeft verkleind om het hoofd boven

water te houden. Kleine voorbeelden,

maar zo gaat dat dus. Wij horen bij elkaar,

wij hebben elkaar nodig en ieder

Ralph van Dam: “Hoe solidair

zijn we eigenlijk als MKB?”

heeft zijn eigen functie in onze samenleving.

Laten we ons sociaal opstellen

en ons verenigen, bijvoorbeeld in zo’n

herstelfonds. Heb jij hier oren naar

om over mee te denken? Laat het me

weten. Er is al een kerngroep die zich

hiermee bezighoud. De eerste pilots

gaan samen met de belastingdienst,

banken en private partijen starten. Ik

sluit je graag aan en leg je graag uit

hoe het werkt.

Alles in onze wereld lijkt gericht op

groei: het moet almaar groter en meer.

Maar laten we ook eens kritisch kijken

naar wat wij hebben en ons tot het uiterste

inspannen om dat te behouden.

Ja, alleen ga je sneller. Maar samen komen

wij zóveel verder. n

RALPH VAN DAM

Ralph van Dam maakt deel uit van

de Raad van Advies van De Ondernemer.

Hij heeft passie voor ondernemerschap,

groei en continuïteit.

Hij is (mede)oprichter van verschillende

internetstart-ups en scale-ups

en kent het klappen van de zweep

als het over ondernemen gaat. Tegenwoordig

combineert hij het ondernemerschap

bewust met een

functie in het corporate bedrijfsleven.

Zo is hij actief als Business Partner

Ondernemerschap bij Achmea,

maar inspireert, adviseert en

coacht hij ook ondernemers vanuit

zijn eigen onderneming Journey of

Enterprises (JOE). Ralph is mede-initiatiefnemer

van Geldfit Zakelijk.

Check zijn boek Langs de Afgrond,

lessons learned van een ondernemer op

www.langsdeafgrond.nl. Nu ook

verkrijgbaar als luisterboek!

WINTER 2022 NFM | 13


NIEUWE BALANS

“Yoga, mindfulness

en meditatie zijn niet

bedoeld om stress of

mentale klachten aan

te pakken.”

– e s s a y –

HR-managers opgelet:

Yoga en mindfulness zijn

niet de oplossing voor

mentale problemen

op het werk

Zo’n vijftien procent van de werkende bevolking heeft op enig moment een psychische

aandoening. Dat staat in het recent gepubliceerde rapport The WHO Guidelines on Mental

Health at Work. Managers moeten getraind worden om werkgerelateerde stress, angst

en depressie bij werknemers tegen te gaan, aldus de gezondheidsorganisatie van de

Verenigde Naties. Dussss... volgend jaar allemaal op corporate yoga of mindfulness?

Liever niet, zegt nu ook de WHO. En dit is waarom…

TEKST FEMKE STRUIKSMA | BEELD WILKO DE JONG, MICHELLE SER EN GERJOLA VOORTMAN

14 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Terwijl ik de matten klaarleg, stapt een voor mij onbekende

man de studio binnen. Het is een boom

van een vent, ik schat hem begin vijftig. Hij wil

zich inschrijven. Ik vraag of hij wel eens eerder een

yogales heeft gevolgd. Dat heeft hij niet. “Geen probleem”,

zeg ik. “De eerstvolgende les is voor beginners.

Probeer het gewoon.”

De man is fysiek fit maar heeft tijdens de les zichtbaar

moeite om zich te ontspannen. Hij voert de oefeningen uit

alsof zijn leven ervan afhangt. Pas aan het eind, als ik de klas

uitnodig om liggend de eigen ademhaling te observeren,

komt hij enigszins tot rust. Na afloop wil hij mij even alleen

spreken. Ik vraag hem waarom hij naar yoga is gekomen. Hij

vertelt dat hij piloot is, een vrouw en vier kinderen heeft en

een moeilijk jaar doormaakt. Ik luister, hij stort zijn hart uit

– alsof hij voor het eerst in jaren écht wordt gehoord. Hij vertelt

dat zijn stiefvader recent zelfmoord heeft gepleegd. Zijn

moeder, die aan klinische depressies lijdt, is nu ook suïcidaal.

Hij is diep in rouw en voelt zich machteloos, wat allerlei

trauma’s uit een jeugd vol misbruik en geweld aan de oppervlakte

heeft gebracht. Ondertussen wordt de luchtvaartmaatschappij

waar hij voor werkt nogmaals gesaneerd, waardoor

zijn baan op de tocht staat. De stress die dit alles veroorzaakt,

heeft niet alleen zijn gezondheid, maar ook zijn huwelijk aan

het wankelen gebracht.

ALARMBELLEN

Ik vraag of hij professioneel wordt begeleid. Zijn ogen lichten

op. “Ja!”, zegt hij verheugd. Hij vertelt dat hij een maand

op meditatieretraite is geweest. Ik vraag wat hij daar precies

heeft gedaan. Mijn toon is neutraal, maar mijn ogen verraden

dat er bij mij zojuist allerlei alarmbellen zijn afgegaan.

“Niets vaags hoor!”, probeert hij mij gerust te stellen. Wat hij

daarna vertelt bevestigt mijn donkerste vermoedens. Hij had

een maand in een high end meditatiecentrum doorgebracht,

waar hij bewust was afgesloten van de buitenwereld. Tijdens

deze maand was hij fysiek en mentaal uitgeput. Dat was nodig

om ‘los te laten’ zodat er ‘ruimte’ ontstond voor ‘het grote

onbekende’. Hij had doorlopend gemediteerd en was – ongetraind

– aan allerlei Spartaanse meditatietechnieken blootgesteld.

Hij is ervan overtuigd dat hij een spirituele doorbraak

heeft gehad en op dit pad verder moet. Ik vraag of hij het kan

beschrijven.

Hij probeert het uit te leggen, maar komt niet verder dan

een onsamenhangende brij van halve zinnen die bol staan

van termen als ‘frequentie’, ‘energie’ en ‘het ware zelf’. Toen

hij weer thuis kwam, leek niets meer te kloppen. Zijn vrouw

en kinderen begrepen hem niet meer, zijn vrienden verklaarden

hem voor gek. Zelf herkende ik dit als een signaal dat hij

acuut psychische zorg nodig had. Maar hij zag het als een teken

dat hij zijn leven moest omgooien en alle schepen achter

“Zorgwekkend dat veel mensen volledig de weg

kwijtraken.” FOTO GERJOLA VOORTMAN

WINTER 2022 NFM | 15


NIEUWE BALANS

“Wie op de mat zichzelf zoekt,

vindt zijn ego.” FOTO MICHELLE SER

zich moest verbanden. Hij hoopte dat mijn lessen hem daarbij

konden helpen.

TRAUMA, ROUW OF PSYCHISCHE PROBLEMEN

Dit voorbeeld lijkt extreem, maar het is schering en inslag. In

de ruim twaalf jaar dat ik mij hiermee bezighoud, ben ik het

doorlopend tegengekomen. Mensen die met trauma, rouw of

psychische problemen kampen, zoeken hun heil in ‘Oosterse’

ontwikkelingstrajecten – en raken daar volledig de weg kwijt.

Dat is beslist niet nieuw, maar wel zorgwekkend.

‘Oosterse’ spiritualiteit wordt tegenwoordig massaal ingezet

om fysieke en mentale problemen op te lossen, ook in de

reguliere zorg en het bedrijfsleven. Of het nu om burn-out,

depressie, alcoholisme of een vermeend gebrek aan zelfliefde

gaat: noem een kwaal en er is een op yoga of mindfulness

gebaseerde oplossing voor. Daar is het simpelweg niet voor

bedoeld. Het vermeende succes is vooral anekdotisch, wetenschappelijk

onderzoek staat echt nog in de kinderschoenen.

Voor zover die onderzoeken een positief effect aantonen, is

dat tijdelijk en conditioneel. Zo kan ontlading van stress tijdens

een yogales de illusie wekken dat er ‘trauma’ vrijkomt.

De beoefenaar ervaart – soms voor het eerst in jaren – hoe

het ook alweer is om even geen stress te voelen. Dat kan zo

heftig zijn, dat hij daar een klap van krijgt. Een ander voelt

zich bevrijd en denkt dat hij ook echt is veranderd. Dat is verraderlijk,

omdat het onderliggende probleem niet is aangepakt.

Vroeg of laat steekt het opnieuw de kop op, vaak heftiger

dan voorheen.

Bijkomend probleem is dat de negatieve effecten van dit

soort interventies vaak niet direct zichtbaar zijn, ook niet

voor de werkgever. De piloot werkt gewoon door, terwijl hij

privé volledig uit de bocht vliegt. Dat geldt ook voor de senior

beleidsadviseur, die na een burn-out wegens PTSD herstelde

via een mindful reïntegratietraject. Ze ging weer aan de slag,

maar trauma vindt een weg: privé is ze tijdens covid woedend

aan boord van de complottrein gestapt. Dat kun je niet geheel

los zien van het feit dat haar werkgever een mindful lapmiddel

heeft gebruikt om haar burn-out weg te poetsen.

KRITIEK

De kritiek op yoga, mindfulness en meditatie als middel om

fysieke en mentale problemen op te lossen is niet nieuw. Integendeel,

ze is duizenden jaren oud. In klassieke Indiase geschriften,

zoals Boeddha’s leerredes over mindfulness en de

Yoga Sutra’s van Patanjali wordt al expliciet onderscheid gemaakt

tussen geestelijke zorg en geestelijke ontwikkeling.

Yoga, mindfulness en meditatie hebben betrekking op dit

laatste. Ze bieden een filosofisch raamwerk en een taalveld

om – via existentieel zelfonderzoek – emotionele, intellectuele

en ethische vaardigheden te trainen. De beoefening richt

zich niet op het individu, maar op het individu in relatie tot

de ander. In dit kader leert hij ook hoe hij zijn gevoelens, ge-

16 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

dachten en gedrag moet observeren. Hij leert patronen en

denkfouten bij zichzelf herkennen. Zo is hij beter in staat

om zijn impulsen te beheersen en kan hij – ook als het spannend

wordt – vanuit kracht en wijsheid bijdragen aan het collectief.

Dat laatste leidt uiteindelijk tot meer balans en rust,

maar dit is niet de primaire focus van beoefening – en is ook

niet een direct resultaat.

“HET WAS EEN NATTE DROOM VOOR

GLOSSY’S EN SPORTMERKEN, DIE ZEN ALS

TRENDY LIFESTYLE POSITIONEERDE”

EXPERIMENT

In de jaren ’70 werden yoga-, mindfulness en meditatie voor

het eerst breder bekend bij een Westers publiek. Mensen raakten

begeistert door het mystieke idee dat je met yoga en meditatie

zélf geestelijke verlichting kon bereiken, zonder dat je

daar een God of de kerk voor nodig had. In de gezondheidszorg

werd driftig geëxperimenteerd: het leek een goedkoop,

veelbelovend middel om psychosomatische klachten en tekorten

aan te pakken. Er ontstond een wildgroei aan commercieel

aanbod, waarbij ongekwalificeerde begeleiders – vaak

vanuit de beste intenties – vrij hun gang konden gaan.

In de jaren negentig groeide zelfhulp uit tot een miljardenindustrie.

Verbinding met jezelf werd dé sleutel tot persoonlijk

en zakelijk succes en meditatie was de tool om dat

te bereiken. Daarna stapte de fitnessindustrie ook aan boord.

Het was een natte droom voor glossy’s en sportmerken, die

Zen als trendy lifestyle positioneerde. Yoga werd gereduceerd

tot gymnastiekles, mindfulness en meditatie tot tool om ‘uit

je hoofd’ en ‘in je gevoel’ te komen. Dit zou rust, healing, balans

en zingeving brengen. Een drogreden, die niettemin gretig

aftrek vond in een maatschappij die chronisch onbestemd

en overspannen is.

Yoga, mindfulness en meditatie zijn niet bedoeld om

stress of mentale klachten aan te pakken. Het doel is ethisch

(zelf)leiderschap. De beoefenaar moet dus bij aanvang al een

goede basis en voldoende stabiliteit in hoofd en leven hebben,

zodat hij – vanuit compassie – evenwichtig kan reflecteren

op zijn rol als mens in een bredere, maatschappelijke

context. Staat zijn leven op zijn kop? Lijdt hij aan stress, verslaving,

angsten, piekergedrag, depressie of rouw? Dan heeft

hij het – volgens de Boeddha – te druk met zichzelf om zichzelf

te kunnen ontstijgen. Hij snakt naar bevestiging en veiligheid,

kan onvoldoende afstand nemen om daadwerkelijk

vooruit te komen.

Gaan mensen in die toestand toch aan de slag met yoga

en mindfulness? Dan kan een breed scala aan problemen ontstaan.

Sommige mensen ervaren direct dat het voor hen niet

werkt of dat het de onderliggende problematiek juist versterkt.

Bij anderen kan cognitieve dissonantie ontstaan. Verbinden

met jezelf wordt een doel op zich en yoga en mindfulness

de pil die even verlichting brengt. De beoefenaar denkt

nu dat hij op het goede pad zit, maar loopt steeds weer vast.

Hij wijt dit aan externe factoren, niet aan zijn gebrekkige beoefening.

Zo ontstaat een vicieuze cirkel, waardoor hij steeds

neurotischer, rechtlijniger en egocentrischer gaat denken.

Met als gevolg dat hij zich – vaak onbewust – ook zo gaat gedragen.

Ondertussen ettert het oorspronkelijke probleem gewoon

door. Hoe dat er in de praktijk uitziet? Kijk naar het

aantal mensen dat ondanks de wekelijkse yogales disproportioneel

reageert op kleine irritaties of dwangmatig aan zichzelf

werkt. Of naar hoogopgeleide, ‘bewuste’ mensen die zich

na de uitbraak van covid woedend bij rechts-extremistische

antivax-bewegingen aansloten. Die laatste groep is inmiddels

zo groot, dat het in diverse Westerse landen tot maatschappelijke

ontwrichting leidt.

NOODKLOK

Vanaf 2013 heeft de International Yoga Alliance (IYA), een

brancheorganisatie voor yogadocenten, publiekelijk de nood-

FOTO’S WILKO DE JONG

WINTER 2022 NFM | 17


NIEUWE BALANS

klok geluid. In Boeddhistische gemeenschappen gebeurde

dat al eerder. Het gebrek aan professionele standaarden had

inmiddels wereldwijd tot een stroom aan schandalen geleid.

Leerlingen (en docenten) rapporteerden massaal dat zij ernstige

lichamelijke klachten hadden omdat ze yoga- en meditatiehoudingen

jarenlang verkeerd hadden uitgevoerd. De

vermenging met New Age Spirituality en andere vormen van

moderne zelfhulp leidde bovendien op grote schaal tot psychische

schade en misbruik. Beoefenaars weigerden zich bijvoorbeeld

medisch te laten behandelen, omdat ze overtuigd

waren dat ze geen kanker maar onverwerkt trauma hadden.

Anderen werden psychotisch of suïcidaal, nadat ze onder invloed

van mentale problemen aan stilteretraites deelnamen.

In reactie daarop stelde de IYA voor om fors hogere eisen

te stellen aan vakbekwaamheid. Er werden onderzoekscommissies

ingesteld en aanbevelingen gedaan. Het stuitte

op buitengewoon veel verzet, met name uit de community

zelf. Naast vrees voor baanverlies en hoge kosten hadden veel

docenten moeite om hun persoonlijke traject los te zien van

hun rol als begeleider. Ze waren er ooit mee begonnen omdat

ze zelf een persoonlijke crisis doormaakten. Voor zover ze al

trainingen hadden gevolgd, waren die vooral gericht op hun

eigen ontwikkeling – niet op begeleiding van anderen. Het

bracht een nieuw gevoel van eigenwaarde dat ze met anderen

wilden delen. De gedachte dat daar iets mis mee is, is moeilijk

te verteren.

Een prominent voorbeeld is auteur en filosoof Stine Jensen,

die na een burn-out healing zocht bij Kundalini, een controversiële

yogasekte onder leiding van Yogi Bhajan. Ze was er

vol van, tot ze in 2016 tijdens een meditatieweek in een psychose

belandde. Toen echter in 2021 de terechte vraag werd

gesteld waarom zoveel linkse yogameisjes ineens op rechtsradicale

partijen stemmen, sprong ze in NRC boos voor yoga

in de bres. Dit terwijl de opkomst van wellness-rechts, zoals

schrijfster Roxanne van Iperen het noemt, internationaal al

jaren als serieus probleem wordt erkend.

MOETEN WE ER DAN MAAR MEE STOPPEN?

Nee, zegt ook de WHO. Yoga, mindfulness en meditatie kunnen

life changing zijn, mits het vanuit de juiste doelstelling en

binnen de juiste context wordt aangeboden. We moeten af

van het idee dat onze collectieve welzijnscrisis kan worden

opgelost met een beetje aandachttraining of een uurtje ademen

en stretchen. Dat betekent onder meer dat losse elementen

uit deze disciplines niet langer worden aangeboden als

“WE MOETEN AF VAN HET IDEE DAT ONZE

COLLECTIEVE WELZIJNSCRISIS KAN WORDEN

OPGELOST MET EEN BEETJE AANDACHTTRAINING”

anti-stress tool, maar als geïntegreerd onderdeel van een breder,

existentieel ontwikkelingsprogramma.

Wil je yoga toch als vrijblijvende ontspanning aanbieden?

Wees daar dan ook eerlijk over. Biedt het aan als entertainment,

niet als onderdeel van een corporate wellness initiatief.

Als dat wel de bedoeling is, dient er rekening te worden

gehouden met de verschillende behoeften en niveaus van de

deelnemers. Bied een gevarieerd, holistisch programma aan,

met een docent die over voldoende kennis en ervaring beschikt

om – ook in een groepsetting – rekening te houden

met de fysieke en mentale conditie van individuele deelnemers.

Leg geen nadruk op verbinding met jezelf. Wie op de

mat zichzelf zoekt, vindt zijn ego. n

FEMKE STRUIKSMA

Femke de Jong- Struiksma (1980) is schrijfster, yoga- en meditatiedocent

en activiste. Met Boeddha als gids schrijft ze

over existentiële thema’s in een samenleving die worstelt

zichzelf opnieuw uit te vinden. Daarnaast ontwikkelt ze

yoga- en mindfulnessprogramma’s en geeft ze trainingen

in ethiek.

Eerder werkte Femke jarenlang als advocaat, bestuurder

en opiniemaker in de verzekeringssector. In 2016 nam

ze een IVF-sabbatical, waarna ze met man Wilko naar

Houston (USA) en later Taiwan verhuisde. Privé was ze

toen al jaren actief als yogi en seculier Boeddhist, onder

meer als bestuurslid van een boeddhistisch centrum. In

Amerika werd ze eindelijk mama en ging ze formeel aan

de slag als yoga- en meditatiedocent. Bij Yoginos: Yoga for

Youth ontwikkelde ze yoga- en mindfulnessprogramma’s

voor Amerikaanse scholen.

In december 2022 verhuisde Femke weer naar Nederland.

Momenteel richt ze met anderen team c op, een organisatie

die werkt aan veiligheid voor vrouwen. Daarnaast

is ze beschikbaar als schrijfster, spreekster en docent. Info

en boekingen via f.c.dejongstruiksma@gmail.com.

18 | NFM WINTER 2022


COLUMN

‘HOE GROOT ZOUDEN DE WACHTRIJEN

BIJ SCHIPHOL ZIJN ALS WE DE

MILIEUSCHADE IN DE TICKETPRIJS

ZOUDEN LATEN TERUGKOMEN?’

20 | NFM WINTER 2022


COLUMN

Een andere weg

naar Rome

Dit jaar is het vijftig jaar geleden dat de Club van Rome

het rapport ‘Grenzen aan de groei’ uitbracht. De Club van

Rome was enkele jaren eerder opgericht door een aantal

Europese wetenschappers om hun bezorgdheid over de toekomst

van de wereld voor het voetlicht te brengen. Inmiddels

staat vast dat het rapport akelig accuraat bleek te zijn.

TEKST JACK COX | BEELD PICTURE PEOPLE

Voor het eerst werd een verband gelegd tussen economische

groei en de gevolgen hiervan voor het

milieu. Er werd een somber beeld geschetst van

de in een aantal decennia oprakende grondstofvoorraden.

Na de publicatie ervan kwamen al

snel andere wetenschappelijke rapporten naar

buiten die de scherpe kantjes ervan wisten af te halen. Het

rapport, weliswaar op de achtergrond aanwezig, werd nooit

leidend in het publieke debat en diende nooit als basis voor

politieke besluitvorming.

Wetenschappers dachten in eerste instantie dat er voldoende

tijd resteerde om adequate oplossingen te bedenken

voor de opwarming van onze planeet en het verlies aan biodiversiteit.

Echter ze zagen een wezenlijk deel over het hoofd,

namelijk ons gedrag. Tot uitdrukking komend in een egocentrische

consumptielevensstijl en het hebben van een zekere

mate van apathie voor de problemen van later. De oplossing

ligt derhalve niet zozeer aan de wetenschappelijke maar veel

meer aan de spirituele en transformatieve kant.

Dit jaar viel de Earth Overshoot Day op 28 juli. Dit is de

dag waarop de mensheid wereldwijd evenveel grondstoffen

en voedingswaren heeft verbruikt als de aarde in één jaar tijd

kan leveren. Impliciet doen we alsof we 1,7 planeet tot onze

beschikking hebben. De Nederlandse Overshoot Day viel op

12 april. Als de hele wereld onze levensstijl zou nabootsen

zouden we inmiddels 3,6 planeet tot onze beschikking moeten

hebben.

Het nemen van onze verantwoordelijkheid naar toekomstige

generaties hebben we decennialang voor ons uitgeschoven.

Politici wilden zich niet in een vroegtijdig stadium branden

aan maatregelen die de problemen nog in de kiem konden

smoren. Rechtelijke uitspraken zetten dezelfde politieke

partijen nu met de rug tegen de muur en een kat in het nauw

maakt rare sprongen. In plaats van een totaaloplossing te presenteren

worden er nu delen van de samenleving verantwoordelijk

gemaakt voor een probleem dat ons allen aangaat. We

worden nu hardhandig geconfronteerd met de grenzen van

onze groei en de grens van onze planeet.

Milieuschade die niet in de prijsvorming tot uitdrukking

komt is een groot probleem. Bodem, water en lucht raken

steeds meer verontreinigd. Wanneer de vervuiler niet rechtstreeks

of voor maar een klein deel wordt belast voor de schade

die hij aanricht, ontstaat ecologische schade aan de leefomgeving.

Als uitgangspunt kan de wet van Pigou worden genomen:

beprijs de externe schade en laat de vervuiler betalen

voor de vervuiling die hij aanricht. Arthur Cecile Pigou (1877-

1959) is een Engelse econoom die onder meer wordt gezien

als de ‘vader’ van de huidige milieuheffingen

Een voorbeeld van het succesvol beprijzen van vervuiling

is de heffing op plastic tasjes. Om plastic afval tegen te gaan

en het bewustzijn bij consumenten te vergroten, stelde de Europese

Unie in 2015 een richtlijn op om het gebruik van plastic

tasjes terug te dringen. Vanaf 1 januari 2016 zijn winkeliers

verplicht een vergoeding te vragen voor het verstrekken

van een plastic tasje. Ondanks de schijnbaar kleine vergoeding

van meestal 0,10 euro is de uitgifte het eerste jaar met

meer dan de helft teruggebracht en nu inmiddels ruim zes

jaar later worden er nog nauwelijks plastic tasjes uitgegeven.

Hoe groot zouden de wachtrijen bij Schiphol zijn als we

de milieuschade van vliegen in de prijs van een ticket zouden

laten terugkomen? Welk perspectief zou de biologische landbouw

voorgeschoteld krijgen als we in staat zouden zijn om

voordelen voor mens en natuur terug te laten komen in een

lagere consumentenprijs?

Aangezien er meerdere wegen lopen naar Rome zullen we

ook deze financiële weg dienen te bewandelen. Willen we ons

gedrag daadwerkelijk veranderen dan ontkomen we niet aan

het opwerpen van financiële drempels of het creëren van positieve

prikkels. Op deze wijze dragen we allemaal ons steentje

bij en worden we deel van de totaaloplossing voor het verduurzamen

van onze samenleving. n

Jack Cox is directeur van Forza Asset Management en auteur van

Vlindereconomie.

WINTER 2022 NFM | 21


NIEUWE BALANS

Rijk in welzijn

De economie draait om alsmaar meer, en dus vallen we massaal om,

net zoals de Aarde. Gelukkig kan het ook anders. Deze mensen slaagden

erin om aan de druk te ontsnappen. Door dichtbij zichzelf te blijven creëerden

ze een leven dat gaat over welzijn, zingeving, vrijheid en natuur.

TEKST NADINE MAARHUIS

zeggen

vaak: als je een

voedselbos begint,

moet je ieder

jaar foto’s nemen

van het ter-

“Mensen

rein om te zien hoe het opbloeit. Ik denk

dat ik ook wat meer voor en na foto’s

van mezelf had moeten nemen”, lacht

Liesbeth van Bemmel, die haar dagen tegenwoordig

niet langer achter de computer,

maar buiten doorbrengt. “Door

de verbinding met de natuur raak je geworteld,

en dat doet iets met je lichaam

en geest. Je wordt één met het land.”

Een paar jaar terug was Liesbeth

nog senior beleidsadviseur. Ze had een

drukke baan, woonde in het centrum

van Leiden en deed volop mee aan de

ratrace. Totdat het begon te knagen:

“We doen alsof de economie het allerbelangrijkst

is, maar hoe beter het gaat

met de economie, hoe slechter het gaat

met de ecologie. Dat begon ik ook aan

mezelf te merken: hoe meer ik focuste

op mijn carrière en hoe drukker ik was,

hoe slechter het fysiek ging.”

22 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

LIESBETH VAN BEMMEL:

“HET IS BEVRIJDEND

OM MET MINDER GELD

TE LEVEN.”

Wakker geschud door chronische vermoeidheid

en chronische hoofdpijn besluit

ze het roer om te gooien. Ze verhuist

naar een dijkwoning in Benthuizen,

inclusief weiland van 1,2 hectaren

voor een voedselbos. “In een voedselbos

staat de ecologie voorop. Zo zouden

we de hele maatschappij moeten

inrichten: eerst zorgen voor de Aarde.

Dan zorgen we automatisch ook goed

voor onszelf.”

“Vroeger kocht ik dure kleding voor

kantoor, nu ga ik naar de kringloop.

Maar eigenlijk mis ik niks”, zegt Liesbeth.

“We verlangen vaak naar economische

zekerheid, maar de ecologische zelfstandigheid

die ik nu ervaar geeft veel

meer rust en voldoening, juist omdat je

niet zo afhankelijk bent van dat geld.”

MINDER IS MEER

Consuminderen is geen offer, maar een

verrijking, merkt ook zero waste pionier

Elisah Pals. Als gezond experiment

bant ze zes jaar geleden de e-nummers

uit haar dieet en halveert zo bij toeval

haar plastic afval. Dat inspireerde haar

tot een nieuw doel: een volledig lege

prullenbak. “Toen besefte ik: als ik echt

afvalvrij wil leven, moet ik ook stoppen

met het kopen van nieuwe spullen.

Want alles wat je nieuw koopt, wordt

uiteindelijk zelf ook afval én geeft een

impuls aan bedrijven om meer te produceren.

Terwijl we al veel te veel spullen

hebben.”

“Voor de meeste bedrijven ben je

geen individu met dromen en behoeften,

maar een wandelende portemonnee.

Het degradeert je als mens”, voelt

Elisah. Door haar afvalvrije levensstijl

vond ze zichzelf en haar waarden terug.

“Ik bespaarde zoveel geld dat ik al

vrij snel mijn ogen kon laten laseren en

het in 2020 aandurfde om mijn baan als

senior HR-adviseur op te zeggen. Vanaf

ELISAH PALS:

“ZIE JEZELF ALS MENS,

NIET ALS CONSUMENT.”

WINTER 2022 NFM | 23


NIEUWE BALANS

dat moment heb ik me alleen nog maar

op duurzaam werk en mijn organisatie

Zero Waste Nederland gericht.”

“Geluk zit voor mij in een verschil

maken”, reflecteert Elisah. “Dat je je

handen vrij hebt om de dingen aan te

pakken waarvan je denkt: hier ben ik

nodig. Dat gevoel heb ik nu veel meer.”

ESMEE JISKOOT:

“GA VOOR EEN POSITIEVE

BALANS.”

INNERLIJKE RIJKDOM

“Ik ben zoveel liefdevoller naar mezelf

en de wereld om me heen gaan kijken”,

vertelt Esmee Jiskoot over haar innerlijke

reis. Ruim 3,5 jaar geleden was dat

wel anders. Ze runde haar eigen bedrijf

Café de Ceuvel, was verantwoordelijk

voor 25 mensen en maakte zich

zo’n zorgen over de Aarde, dat de last

te zwaar werd. “Wekenlang lag ik met

hoge koorts in bed en kon niks, niet

eens even naar de winkel. Die duisternis

die ik toen voelde, ik wist niet dat

dat bestond.”

In de hoop op verandering neemt

een vriendin Esmee mee naar Thailand.

Drie maanden lang bestaan haar dagen

uit eten, slapen, meditatie en yoga.

“Daar heb ik de dans van Shiva en Shakti

geleerd: een reeks van twintig bewegingen

die vierduizend jaar geleden

al werd beoefend in de bergen van de

Himalaya, in een klein Indiaas dorpje

Asam. De dorpsbewoners hadden geen

arts, maar wel een lokale yogi. Met de

oefeningen hielden ze hun lichaam en

geest gezond.”

Esmee: “Elke ochtend tijdens de

dans van Shiva en Shakti kon ik alleen

maar huilen. Het was echt: release, release,

release. Na een week voelde ik me

eigenlijk alweer goed. Dat was zo bizar,

die switch in hoe ik me voelde. Vanaf

daar was het alsof je weer vanaf niks

gaat opbouwen, stapje voor stapje.”

Inmiddels heeft Esmee Café de Ceuvel

achter zich gelaten en deelt ze als

yogadocent de dans van Shiva en Shakti

online met anderen. “De maatschappij

is heel erg ingericht op het kapitalisme

laten groeien en dat wordt je op zoveel

manieren ingeprent. Na mijn burnout

voelde ik heel sterk: ik wil niet

meer meedoen met dit spelletje en alleen

nog maar dingen doen waar mijn

hart van open vliegt.”

AAN DE SLAG

Wil je ook meer leven met minder?

“Probeer je maandlasten waar mogelijk

te verlagen”, tipt voedselbosboer

Liesbeth, “en ervaar hoe bevrijdend het

kan werken om met minder geld te leven.”

Jezelf niet langer als consument,

maar als mens zien kan daarbij helpen,

weet zero waste pionier Elisah: “Dan ga

je heel anders kijken naar wat voor jou

écht waardevol is, en kan je je leven

daarmee in lijn brengen.”

Volgens Esmee kan je energetische

balans opmaken ook een heleboel in beweging

brengen. “Zet op een rijtje wat

je energie geeft én wat je energie kost

en kijk vervolgens stap voor stap hoe je

steeds meer dingen in je leven kunt uitnodigen

die jou voeden. Zodat je aan

het eind van de dag een positieve balans

kunt opmaken.” n

De oorspronkelijke versie van dit verhaal

verscheen op MaatschapWij: hét inspiratieplatform

voor een socialer, duurzamer

en vitaler Nederland. Meer informatie:

www.maatschapwij.nu

24 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

“De schoonheid van het gele oog.”

“Gastvrije stilte en veiligheid.”

26 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

– e s s a y –

De krokodil, de olifant

en de transformatie

Al meer dan drie decennia werk ik als professionele wildernis- en natuurgids. Ik heb het

voorrecht door uitzonderlijk mooie omgevingen te trekken en prachtige mensen te ontmoeten.

Ontmoetingen die mijn leven hebben geïnspireerd, veranderd en gevormd. Een cruciale

ontmoeting vond 25 jaar geleden plaats in de Okavango-delta in Botswana. Een moment van

transformatie. En ik herinner me het zo helder als het water van de Okavango zelf.

TEKST ALAN MCSMITH

Het bedrijf waar ik toen werkte, was eigenaar van

twee safarikampen. Met een motorboot kon je van

het ene kamp naar het andere varen. Deze enerverende

tocht van zo’n vijftig kilometer door het

prachtige landschap van de majestueuze Okanvango

Delta was onderdeel van de safari. Gemiddeld

duurde zo’n boottocht vier uur. Onderweg stopten we

dan op beboste eilanden om te picknicken, vogels te spotten

of om langs de lagunes te wandelen op zoek naar nijlpaarden

en ander wild. Een idyllische ervaring.

Op een septemberavond midden in dit paradijs kreeg ik

een idee. Waarom doen we dit met een motorboot en gaan we

niet met een kano door deze machtige natuur? Veel intiemer

en stiller. Bij mijn weten was dit nooit eerder uitgevoerd in

deze Delta. Ik besloot de reis zelf te ondernemen.

Niet lang daarna peddelde ik stilletjes met mijn kano

door de rivier. Zonder het opdringerige geluid en de geur van

een buitenboordmotor, kon ik vogels en dieren veel beter benaderen.

Zo laag op het water, terwijl ik met mijn hand over

de fluweelzachte blauwe en gele lotuslelies streek, voelde ik

me meer met de natuur verbonden dan ooit. De rivier leidde

me, ik ging op in de zachte maar krachtige stroming en was

gefascineerd door de kristalheldere zuiverheid van het water.

RUST VAN KORTE DUUR

Halverwege mijn tocht nam de rivier een grote bocht en

stuurde ik de kano langs een eiland met hoge palmbomen.

Achter de bomen was een grasvlakte en zag ik een uitgesleten

nijlpaardenpad dat naar de rivieroever leidde. En daar in dat

ondiepe water lag opeens, gedeeltelijk ondergedompeld, een

krokodil. Ik schatte in dat hij meer dan vier meter lang was.

Mijn nekharen stonden overeind.

Toen hij me opmerkte, zakte het enorme reptiel onder het

wateroppervlak en begon mijn richting op te zwemmen, terwijl

een ‘sssssssss’-geluid hoorbaar werd. Binnen een paar seconden

had hij de afstand overbrugd. “Hoe kan dat zo snel?”,

dacht ik nog. En voordat ik de situatie ook maar enigszins

had kunnen inschatten, kwam de krokodil onder mijn kano

“DOMPEL JEZELF ONDER IN DE NATUUR EN

GUN JE HET VOORRECHT OM KWETSBAAR TE

ZIJN EN NIEUWE PARADIGMA’S TE ONTDEKKEN’

WINTER 2022 NFM | 27


NIEUWE BALANS

naar boven en gooide de boeg van de kano de lucht in, waardoor

ik bijna achteroversloeg, het water in. Zodra ik mijn

evenwicht enigszins had hervonden, dook de krokodil weer

op. Ik keek recht in een koud geel oog. Een oog van een dier

dat al miljoenen jaren bestaat en dat zich als geen ander wezen

had weten aan te passen aan het leven op aarde. Dit mag

het ultieme roofdier worden genoemd. Verdwaald in dit tijdloze

moment zat ik vastgevroren op mijn plek achterin een

klein, rank kanootje. Een kanootje dat op dat moment ook

nog eens water begon te maken.

VERLEG JE FOCUS

Verleg je focus even en laat de enorme rijkweidte van dit moment

tot je doordringen. De allereerste krokodillen, toen

nog landdieren die op achterpoten liepen, leefden zo’n 240

miljoen jaar geleden, nog vóór het dinosaurustijdperk. Dat

is zo’n 100 miljoen jaar vóór het ontstaan van de moderne

zoogdier, zoals wij die kennen en waar wij ook toe zijn gaan

behoren. Krokodillen zijn echte overlevers en hebben twee ijstijden

weten te overleven. Dat wij in verhouding tot dit dier

nog maar zo kort op aarde zijn, was me, toen ik diep in het

gele oog van de tijd keek, niet ontgaan.

Voor mij is een krokodil meer dan een wijzer op de evotieklok.

De mensheid heeft kunnen ontstaan dankzij de dieren

die voor ons hebben geleefd en die nu aan ons verschijnen.

Krokodillen vertegenwoordigen de oertijd van deze aarde. Als

je daarbij hun roofzuchtigheid voegt, weet dat ze in koud,

diep water leven en het iconisch beeld kan oproepen van een

angstaanjagend roofdier, dan begint het beeld van de krokodil

completer te worden. Niet voor niets hebben we de neiging

om onze angsten, zorgen, onzekerheden of onbekende

uitkomsten – de duisternis in onszelf – op oerwezens zoals

krokodillen te projecteren.

Het gele oog keek toe terwijl ik langzaam weg peddelde.

Ik was in shock en moest absoluut aan land zien te komen. Ik

vond een ondiepe inham en stapte uit de kano. Ik keek achterom

en zag dat de krokodil uit het zicht was verdwenen. Ik bevond

me vlakbij een prachtig bos met jackalberry-bomen, een

ideale plek om mijn tent op te slaan. Het zou snel donker zijn

en ik zou me met geen mogelijkheid meer op de rivier durven

wagen. Met trillende handen slaagde ik erin een vuur te maken

en begon met behulp van een waterkoker thee te maken.

Ik leunde achterover tegen een boom en begon te kalmeren.

TOEN GEBEURDE HET…

Een kleine kudde olifanten, een stuk of tien, kwam uit het

bos en liep langzaam op mij af. Ze waren zich duidelijk van

“ERVAAR HET NOG ONBEKENDE EN ZIE LEVEN EN

NATUUR VOOR WAT HET IS: ALS INTER-ZIJN”

ALAN MCSMITH

Alan McSmith is dertig jaar wildernisgids en natuurbeschermer.

Hij woont in Zuid-Afrika en faciliteert wilderniservaringen

en transformationele leiderschapstrajecten

in verschillende Afrikaanse landen. In de wildernis

laat hij het belang en de betekenis van natuur diep ervaren,

evenals de urgentie om ons natuurlijk erfgoed te

behouden en te herstellen. Het liefst begeeft hij zich temidden

van kuddes olifanten. Alan is tevens een inspirerend

spreker en auteur. Voor het New Financial Magazine

schrijft Alan over zijn wilderniservaringen.

Meer informatie: www.alanmcmsmith.com

mij bewust, maar bleven zich in alle rust voedden met de jackalberry-bomen

en zouden de komende uren niet meer van

deze plek verdwijnen. Op een gegeven moment, toen de duisternis

viel, stond de hele kudde tussen mij en het water. De

olifanten wisten wat er was gebeurd en wat ik had doorgemaakt.

Zij zorgden voor een gastvrije stilte en omringden me

met een warme vrede, zoals ik nooit eerder had gevoeld en

nooit meer zou voelen. Bij hen was ik volkomen veilig.

Dit bleekt een katalysator te zijn voor veel meer betekenisvolle

ontmoetingen met olifanten, die beschikken over een

enorme intelligentie, een diepe verwondering en een mysterieuze

verbondenheid. Een verbondenheid die volledig intuiïtief

is en die wij mensen vaak niet of nauwelijks kunnen bevatten.

De olifant heeft mijn leven veranderd en is volledig

geïntegreerd in mijn leven.

Zittend bij het kampvuur, omringd door de rustgevende

aanwezigheid van de kudde, ontstond er langzaam maar zeker

ook een diep begrip voor de krokodil. Een gevoel van respect

kwam over me, van verwondering en van nederigheid.

En, ecologisch gezien, een erkenning van mijn eigen onbelangrijkheid.

Mijn reis die dag, langs de rivier van het leven,

28 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

bracht me tot een groot bewustzijn over olifanten en gaf me

de toegang tot een geheime, universele dialoog met het hart.

Zowel de Okavango zelf als het leven zelf werden mooier, het

water zoeter, de lucht frisser en de kleuren helderder. Maar

hiertoe had ik oog in oog moeten staan met de levende dinosaurus

en wat hij vertegenwoordigt voor de menselijke psyche.

Het was een ontmoeting met de duisternis van mijn eigen

innerlijke krokodil en met iedereen die ik in de bochten

van de rivier van mijn leven ben tegengekomen. Het was een

diepe uitnodiging om met meer zorg en eerbied te gaan peddelen,

altijd alert op mijn impact op de omgeving. Om vervolgens

terug te kunnen keren voor een kop innerlijke thee

bij het kampvuur in het huidige moment. Om diep van binnen

te beseffen, te herkennen en te integreren welke plek

de mensheid inneemt in de levensorde van de natuur. Sinds

deze ontmoeting heb ik altijd bewonderend kunnen glimlachen

om de schoonheid van het gele oog.

ONGEBRUIKELIJK

Graag wil ik nog vermelden hoe ongebruikelijk het incident

met de krokodil was. In meer dan dertig jaar gidsen in de

Okavango Delta en andere gebieden, waarbij ik duizenden kilometers

heb afgelegd in boomstamkano’s, was dit de enige

keer dat ik zoiets heb meegemaakt. Ik heb me dus veel vaker

in mijn vingers gesneden aan blikopeners dan dat ik krokodillen

als deze ben tegengekomen. Het is niet om je te ontmoedigen

om te overwegen het wild te verkennen. In feite

beoog ik het tegenovergestelde: dit verhaal is bedoeld als aanmoediging

je te verbinden met de vaak verborgen, maar gastvrije

wereld van diep begrip. Een wereld waarin voorzichtigheid

relevant is, maar waar angst geen beperkende factor is.

Simpel gezegd, het is hoog tijd dat we ons verhaal over relaties

met en onze mede-afhankelijkheid van de natuur herschrijven.

En misschien is dit alleen mogelijk door jezelf in

de natuur onder te dompelen en je het voorrecht te gunnen

om kwetsbaar te zijn en nieuwe paradigma’s te ontdekken. Ik

zeg niet dat je je maar door een krokodil moet laten aanvallen

om te kunnen transformeren. Wel weet ik hoe krachtig

het werkt om een relatie te ervaren met het onbekende én het

leven en de natuur te zien voor wat ze zijn: als inter-zijn. n

LEADERSHIP TRAIL

Alan McSmith en de stichting New Financial Forum zijn

voornemens een meerdaagse Leadership Trail te organiseren

naar de Okavanga Delta in Botswana. Meer informatie?

Mail dan naar willem@newfinancialforum.nl.

WINTER 2022 NFM | 29


NIEUWE BALANS

Zowel voor ons mentale welzijn als voor het welzijn van de Aarde

is consuminderen misschien wel het beste wat we kunnen doen.

Daarom ben ik de uitdaging aangegaan: 365 dagen niks nieuws kopen.

Doe je met me mee?

Waarom ik een

jaar lang niks

nieuws ga kopen

TEKST NADINE MAARHUIS

Minder tijd doorbrengen

achter een laptop en

meer samenwerken met

de natuur, dat is mijn

droom. In dit leven ben

ik zoveel mogelijk zelfvoorzienend

en weet ik hoe je regenwater

filtert, fruit droogt of een trui

repareert. Samen met buurtbewoners

heb ik een voedselbos opgezet en ook

mijn eigen tuin bruist van het leven. Er

vliegen bijen en vlinders, lopen kikkers

rond en een peuter scharrelt op blote

voeten achter de kippen aan…

Ik verlang naar een nieuwe balans:

een simpeler leven, in harmonie met de

wereld om me heen. Waarin niet ‘druk’

maar ‘welzijn’ het kernwoord is. Minder

spullen en consumptie zijn een goede

eerste stap naar dit leven toe, weet ik

dankzij zero waste expert Elisah Pals. Al

zes jaar lang koopt ze niks nieuws. In

plaats daarvan kiest Elisah voor waarderen

wat je hebt, repareren, ruilen/delen/lenen

en tweedehands (in die volgorde).

Naar eigen zeggen voelt ze zich

‘vrijer dan ooit’. Want: zodra je kapt

met kopen, creëer je de rust en (financiële)

ruimte voor dingen die er echt toe

doen.

TIJD

Tiny house bewoner Marjolein Jonker

herkent dit. Wonen in een klein huisje

is voor haar geen doel op zich, maar

“GEEF NIET LANGER

SPULLEN MAAR

ERVARINGEN CADEAU”

een middel om meer als mens en minder

als consument door het leven te

gaan. Op een klein oppervlak kun je immers

onmogelijk allerlei spullen verzamelen

die je niet nodig hebt. Dat zorgt

voor vrijheid, heeft Marjolein gemerkt:

“Eigenlijk is alles wat je koopt tijd. Tijd

die je kwijtraakt in ruil voor een ding.

Want je moet er ook voor werken. Dus

wat heb je liever? Dat ding of een uurtje

lezen in de zon. Ik kies vaak voor het

laatste.”

GENOEG

Maar genoegen nemen met genoeg is

niet alleen goed voor onszelf. De gemiddelde

Nederlander leeft alsof we 3,6

planeten hebben. In haar boek De Verborgen

Impact laat Babette Porcelijn zien

dat dit vooral komt door ons consumptiegedrag.

Nog belastender dan vlees of

vliegen zijn namelijk de spullen die we

kopen. “Mensen verwachten dit niet

omdat 92 procent van de impact van

30 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

onze spullen zich buiten ons blikveld

afspeelt”, legt Babette uit. “Het grootste

deel van de productie hebben we

namelijk aan de andere kant van de

wereld ondergebracht. De mijnbouw,

vervuiling en uitstoot die daar plaatsvinden

zien we niet. Het is als het ware

onzichtbaar voor ons, verborgen.”

UITDAGING

Genoeg reden dus om te stoppen met

consumeren. Daarom ga ik de uitdaging

aan: een jaar lang niks kopen, here

I come…

Voordat ik vertel wat mijn spelregels

voor zijn, wil ik benadrukken dat

ik me ervan bewust ben dat kiezen

voor consuminderen een privilege is.

Mensen die in armoede leven hebben

deze keuze niet. Toch neemt dit niet

weg dat velen van ons in Nederland op

veel te grote voet leven. Daarom zie ik

het, juist omdat ik de mogelijkheid wel

heb, als mijn verantwoordelijkheid om

‘minder’ te omarmen en zo hopelijk

een heleboel anderen te inspireren om

hetzelfde te doen.

Marjolein Jonker: “Alles

wat je koopt, is tijd.”

FOTO BARBARA LODEWIJKS

Elisah Pals: “Vrijer dan ooit.”

SPELREGELS

Om te voorkomen dat ik tijdens mijn

‘niks-nieuws-jaar’ blijf consumeren,

maar dan tweedehands, heb ik een aantal

spelregels opgesteld:

• Ik koop niks nieuws

• Als iets stuk gaat, probeer ik eerst

zonder het item verder te gaan

• Is dit niet mogelijk, dan kies ik voor

reparatie (zelf of door iemand anders)

• Indien repareren niet gaat, of ik iets

nodig heb wat ik nog niet bezit, probeer

ik het item eerst te lenen/ ruilen/

huren of zelf te maken

• Lukt dit niet, dan koop ik het tweedehands.

Maar alleen van natuurlijke

materialen, eerlijk gemaakt en van

goede kwaliteit, zodat het lang meegaat

ZO KUN JIJ MEEDOEN…

Op 1 september 2022 is de ‘koop niks

nieuws challenge’ officieel van start gegaan.

Wil je (deels) meedoen? Volg

WINTER 2022 NFM | 31


NIEUWE BALANS

‘MaatschapWij’ op sociale media voor

inspiratie of meld je aan voor de Facebook-groep

met de naam: ‘Koop een

jaar niks nieuws’.

Ook met de volgende tips kun je aan de

slag:

• Digitale detox: schrijf je uit van alle

marketing-gerelateerde nieuwsbrieven

en ontvolg je favoriete winkels op

sociale media. Zo bepaal je voortaan

zelf of je iets nodig hebt, in plaats

van een marketeer.

• Ga op kledingdieet: een week/ maand/

kwartaal/jaar geen nieuwe kleding

kopen… Doe het en je ontdekt hoe

waardevol alles wat je nu al in je kast

hebt hangen eigenlijk is. Toch een

keer op zoek naar iets ‘nieuws’? Bezoek

een kledingruil of organiseer er

zelf eentje.

• De schaamte voorbij: de cosmetische

industrie praat ons allerlei problemen

aan (zoals rimpels, striae en lichaamshaar)

om vervolgens met dé

oplossing te komen: hun product…

Met een uitgeputte planeet en een

Babette Porcelijn: “Consumptiegedrag is

verborgen.” FOTO RENEÉ DOORN (FRANKBYRENEE)

Nadine Maarhuis: “Doe

mee met de koop niks

nieuws challenge.”

FOTO LAURA NIJENHUIS

collectief slecht zelfbeeld als gevolg.

Doe daarom mee met de beweging

‘Sustainability Against Shame’ en omarm

de natuurlijke staat van je lijf.

• Cadeaus: geef niet langer spullen,

maar ervaringen cadeau. Neem je

dierbaren bijvoorbeeld mee naar

een plantaardig restaurant of verras

ze met een cursus regeneratieve

landbouw. Ook altijd leuk: plant een

boom in iemands naam.

• Mediteer op dankbaarheid: ga gemakkelijk

zitten of liggen, sluit je ogen en

focus op datgene in je leven waar je

dankbaar voor bent. Probeer dat gevoel

gedurende de rest van de dag

vast te houden en ervaar de schoonheid

van wat al is, in plaats van te verlangen

naar meer. n

Nadine Maarhuis is journalist, schrijver,

videograaf, afgestudeerd socioloog en

hoofdredacteur van MaatschapWij.

32 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Laatst fietste ik een rondje dat ik al een tijdje niet had gereden. Het

was een zonnige dag en het viel me op hoe ver ik kon kijken aan

mijn linkerzijde. Pas daarna werd ik mij ervan bewust dat dit mogelijk

was geworden doordat een prachtige rij bomen langs de weg intussen

was omgezaagd. Waarschijnlijk was er geen goede businesscase

om deze bomen te laten staan (gevaarlijk voor auto’s, is vaak

het bericht). Dan gaat het onderhouden van deze bomen ten koste

van onze economische groei.

Snoeien en

groeien

TEKST MAARTEN NIJMAN, OUR NEW ECONOMY | BEELD MOOI MENS FOTOGRAFIE

Tijd voor een een paar vragen

aan onze economen Sam de

Muijnck en Joris Tieleman,

want – kijkend naar de verdwenen

bomen – kon ik

niet anders dan denken aan

‘krimp’, in plaats van ‘groei’. Er krimpt

namelijk van alles in Nederland; aantallen

weidevogels, beschikbare starterswoningen

en pinautomaten of het aantal

zorgminuten per patiënt. De efficiëntie

moet omhoog om de groei mogelijk te

houden want we hebben te maken met

krimpende grondstofreserves en een

vergrijzing - en daarmee een krimpend

aantal werkenden per gepensioneerde.

Het debat over Groei of Krimp wordt

neergezet als een tegenstelling tussen

realisten en idealisten, tussen vooruitgang

en balans, maar is dat debat wel

compleet? Groei of krimp van wát?

DISCUSSIE

De discussie tussen (groene) Groei en

Degrowth houdt de oude definitie van

economische waarde in stand of, erger,

het loopt continu en ongemerkt

door die discussie heen. En veel deelnemers

aan het debat hebben daar geen

idee van. We hebben het binnen het

neoliberale paradigma over consumptie,

over winst, we denken vaak nog in

concurrerende markten waar een overheid

liever niet ingrijpt. Als je binnen

dit denken een discussie start over de

groei of krimp van individuele transacties

is het vragen om problemen. Hoezo

mag iemand in een ontwikkelend land

“STUREN OP BREDE

WELVAART VERGT OOK EEN

BREDE BLIK - EN DAARMEE

ANDERE VAARDIGHEDEN”

niet eenzelfde niveau van welvaart hebben

als iemand in het rijke westen? Het

individu mag toch kiezen hoe het geld

wordt besteed binnen de grenzen van

de wet en volgens de regels van de vrije

markt? De oplossingen binnen het paradigma

zijn er ook. Als iets vervuilend

of schadelijk is, moet er schaarste worden

gecreëerd; de prijs gaat dan omhoog.

Hiervoor moeten de beleidsmakers

prikkels creëren. Bijvoorbeeld met

extra belastingen of, de positieve variant,

subsidies. De individuele transacties

van consumenten en bedrijven zijn

zo bij te sturen naar meer duurzaam

handelen. Deze manier van denken

blijft echter hangen binnen het principe

van vrije markten, concurrentie en

het prijsmechanisme. Door binnen het

dominante neoliberale paradigma te

blijven, zijn de mogelijkheden uiteindelijk

te beperkt. Juist de grootste vervuilers

zien de kosten zo enorm stijgen,

dat zij succesvol gaan lobbyen voor een

uitzonderingspositie, een overgangster-

34 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

mijn of zelf uit- en afstel van maatregelen.

Het kan ook anders.

NIEUW PARADIGMA

De OECD publiceerde twee jaar geleden

over de paradigmashift (Beyond Growth:

Towards A New Economic Approach, 2020)

waar we nu midden in zitten. Van Keynesianisme

gingen van naar Neoliberalisme

en komen nu in het paradigma

dat wordt aangeduid als ‘Beyond

Growth’. Deze paradigmaverschuiving

is historisch gezien een bijzondere:

waar de voorgaande paradigma’s allemaal

nog uitgingen van groei van de

economie, staat dat nu ter discussie.

Ten minste gaat het debat over wát er

moet groeien, maar ook óf groei nog

centraal moet staan.

Door in het debat expliciet te worden

over de onderliggende waarden,

kunnen we het debat een nieuwe impuls

geven. In plaats van een eendimensionale

schaal die loopt van krimp tot

groei, ontstaat nu een tweede dimensie:

gebaseerd op Nieuwe Economische

waarden.

We kunnen kijken vanuit een

nieuw paradigma in plaats van de verzameling

individuele transacties die

we met prikkels bijsturen. Een ‘nieuwe’

kijk wordt ingevuld door nieuwe

modellen, benaderingen of ideeën, zoals

bijvoorbeeld de Donut van Raworth

“HET HUIDIGE SYSTEEM VAN ECONOMIEONDERWIJS STAAT NIET

VOLDOENDE STIL BIJ WAT ER GEBEURT IN DE ECHTE WERELD”

of de Missie-economie van Mazzucato.

Tegenover ‘groei’ ontstaan daarmee andere

perspectieven dan krimp. Dat betekent

niet dat we eindeloos kunnen

blijven groeien, maar we kunnen de

groei-discussie in een andere richting

uitbreiden met nieuwe paradigma’s.

WAT MOET ER GROEIEN?

Een breder omarmde benadering,

ook onder mainstream economen, is

dat we moeten kiezen wát we willen

zien groeien. Het brede welvaartsbegrip

is daarbij nu een leidend principe

in het debat. Maar binnen de mainstream

economie blijft het een afruil

tussen kosten en baten, waarbij een

aantal belangrijke baten maar mondjesmaat

in de indicatoren worden toegestaan.

Bbp, ja, maar ‘welzijn’ uitdrukken

in een getal? We zien hierbij twee

stromingen:

• we moeten naar één getal, want dat is

wat het bbp zo krachtig maakt (hiervoor

ligt in Nederland een voorstel

van de Rabobank in samenwerking

met de UU);

• je kan appels niet met peren vergelijken,

we moeten een dashboard (hier

is het CBS nu actief aan het ontwikkelen).

Dat blijft voorlopig nog een discussie,

waarbij telkens nieuwe indicatoren

het ligt zien. Zoveel zelfs dat er nu ook

stemmen opgaan om geen nieuwe indicatoren

meer te ontwikkelen, maar

eens te gebruiken wat er nu ligt aan

alternatieven (er is zelfs een boek over

geschreven: Beyond GDP door Rutger

Hoekstra). Tot die tijd spreken we over

brede welvaart, of welzijn, naast de centrale

indicator bbp. Maar dus niet als

vervanger van het bbp.

Met de introductie van nieuwe perspectieven

ontstaat een nieuwe kans om

het gesprek te starten over waarden. Wat

vinden wij écht van waarde? In het oude

plaatje moet een economie groeien om

de kosten van vergrijzing op te vangen,

of de kosten om meer bomen te kunnen

planten of om banken pinautomaten te

laten installeren. En daar zit een tegenstrijdigheid.

Juist de efficiency (minder

pinautomaten en minder bomen om te

onderhouden) droeg bij aan de economische

groei. De focus blijft in de huidige

denkwijze sterk liggen op de financiële

economie. Dit kun je goed omschrijven

als ‘vastdenken’: het probleem proberen

op te lossen binnen het paradigma dat

een belangrijke oorzaak is van het ontstaan

van de problemen. De tegenhanger

is de degrowth beweging, die overigens

vrij divers en pluralistisch is. Veel

partijen binnen deze beweging, zoals de

Franse Décroissance, staat niet voor teruggang

naar de middeleeuwen; men

streeft naar een goede levensstandaard,

die eerlijker wordt verdeeld, maar vooral

met (veel) lagere ecologische impact.

En daarmee ligt ze in lijn met het frame

van de donuteconomie.

WINTER 2022 NFM | 35


NIEUWE BALANS

De donuteconomie, gebaseerd op de

ideeën van de steady state economy,

kijkt naar veilige grenzen voor sociaal

en ecologisch welzijn op deze planeet.

Daarbij zijn een groot aantal ontwikkelingen

nodig. Niet alles moet krimpen;

er zijn nog teveel mensen met honger,

er zijn nog veel problemen met biodiversiteit,

etc. Hier kunnen specifieke

(mondiale) missies worden opgezet,

denk bijvoorbeeld aan “een plasticvrije

oceaan”. Daar moet industrie, onderzoek,

logistiek, politiek, retail en consumenten

verenigd worden in een gezamenlijke

aanpak om dit probleem op

te lossen. Zo’n gezamenlijke aanpak is

weer een mooie link naar wat Mazzucato

beschrijft als een Missie. Een vaak

aangehaald voorbeeld dat zij gebruikt

is de Amerikaanse ruimtevaart, waarbij

de maanlanding een missie werd voor

heel Amerika, van wetenschap tot bedrijfsleven.

Hierbij werden kosten nog

moeite gespaard en stond de economie

enige tijd volledig in het teken van deze

missie.

Sam de Muijnck.

Joris Tieleman.

NAAR HET ‘HOE’

Het veranderen van een economie vindt

niet plaats op een dag. Vanuit Our New

Economy denken we ook niet aan één

theorie of één model ter vervanging

van het huidige dominante neoklassieke

denken. Sterker nog; er zijn ook aspecten

binnen het neoklassieke denken

die nuttig en bruikbaar blijven. Hoe

willen we dan omgaan met de uitdagingen

van deze tijd?

Als we serieus werk willen maken

van die uitdagingen, dan zal ook de financial

merken dat het werk verandert.

Sturen op brede welvaart vergt ook een

brede blik - en daarmee andere vaardigheden.

Soms lijkt dat op het werk dat

vandaag ook gebeurt; we nemen geen

afscheid van geld. Maar op andere momenten

verandert er zeker iets. Gaat

het in de toekomst bij bedrijven bijvoorbeeld

nog steeds uitsluitend om ‘marges

pakken’, of wil de organisatie ook

in kaart brengen welke activiteiten regeneratief

zijn? En welke theorie gaat

ons daarbij ondersteunen?

36 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Maarten Nijman.

WAARDENGESTUURD

Door het gesprek over waarden aan te

gaan, kunnen we het maatschappelijke

debat over welke groei en krimp er

noodzakelijk is veel preciezer voeren.

En daarbij is de rol van onderwijs breder

dan alleen het voortgezet en hoger

onderwijs. Ook in het bedrijfsleven, bij

(financiële) instellingen en bij de overheid

zullen deze inzichten moeten

worden aangereikt aan de huidige generatie

beslissers. En in de politiek, op

alle niveaus, waar helaas nog te vaak

wordt uitgegaan van de neoklassieke

theorieën waarbij men denkt dat er

geen alternatieven bestaan (of vrij beperkt;

“als je geen kapitalist bent, dan

ben je een communist”). Juist een rijk

pallet aan theorieën maakt dat andere

oplossingen zichtbaar worden en dat

we ons bewust worden van de normen

en waarden die impliciet liggen opgeslagen

in onze dominante economische

theorie van vandaag … of beter -

van gisteren. n

Daarvoor is een diepgaand inzicht in

de economie nodig. En dan kijken we al

snel naar het onderwijs, waar de basis

wordt gelegd. Het huidige systeem van

economieonderwijs biedt niet het pluralisme,

noch de expliciete discussie

over waarden en staat ook niet voldoende

stil bij wat er gebeurt in de echte wereld.

Tot in de vwo examens blijven we

leerlingen lastigvallen met bedachte

- en soms vergezochte - situaties. Daarnaast

krijgen leerlingen veel rekensommen

terwijl dat ook al gebeurt in

de wiskundeles. In de economieles van

morgen moet volgens ons de praktijk

begrijpelijk worden gemaakt: wat is

een transactie en op welke manieren

kunnen we ons tot elkaar verhouden in

de economie, hoe werkt een baan, hoe

werken verschillende industrieën, hoe

zijn ze met elkaar verweven, hoe werkt

economische macht, welke rol spelen

staten en hoe zijn deze ingebed in onze

mondiale samenleving. En welke verschillende

economische theorieën spelen

daarbij een rol.

We doceren in ons onderwijs hoofdzakelijk

één dominante economische

theorie. Terwijl een waaier van benaderingen

noodzakelijk is om een goed

inzicht te krijgen in de economie en

haar vraagstukken. Het is gewenst dat

leerlingen in het middelbaar onderwijs

voorbereid worden op een vervolgstudie

economie op hbo- of wo-niveau

waarin economen worden opgeleid

die kritisch kunnen denken en de

instrumenten kunnen kiezen die het

meest relevant zijn voor de context en

het probleem in kwestie. Ze moeten

vraagtekens durven zetten bij hun eigen

conclusies. Ten slotte vereist het

een bewustzijn van – en een expliciete

discussie over – de morele dilemma’s

en normatieve afwegingen die bij economische

beslissingen horen. Leerlingen

en studenten zouden vrij door

verschillende modellen en theorieën

moeten kunnen bladeren, maar vooral

ook buiten grenzen van de oude definitie

van economische waarde gaan

zoeken.

LANDELIJKE WEEK VAN HET

ECONOMIEONDERWIJS

Het economieonderwijs op middelbare

scholen, mbo’s, hbo’s en

universiteiten moet vernieuwen

om aansluiting te blijven houden

bij de samenleving en het werkveld

waarin inclusie en duurzaamheid

steeds belangrijker worden.

Om deze vernieuwing te ondersteunen

en te versnellen, organiseerden

Leren voor Morgen, Het

Groene Brein en Our New Economy,

met steun van de Goldschmeding

Foundation afgelopen november

de eerste landelijke Week van

het Economieonderwijs. Tijdens

deze week vonden onderwijsprofessionals

inspiratie en handvatten

bij het toekomstbestendig maken

van hun economieonderwijs.

Meer informatie:

www.weekvanheteconomieonderwijs.nl

WINTER 2022 NFM | 37


COLUMN

Nieuwe balans

”De nieuwe balans is evenwicht tussen rijk en arm, wit en zwart,

westers en oosters, te veel en te weinig. Het gaat echter niet om

geld”, aldus Jac Hielema van Economy Transformers.

TEKST JAC HIELEMA | BEELD SANNE SCHOUWINK

gebaarde een klein meisje, vies gezichtje,

kapot jurkje. Mijn ouders, de zakenpartners

van mijn vader, hun aanhang

en ik verlieten net een chique restaurant

in Mumbai, India. Ik schudde mijn hoofd,

“Geld?”,

want geld had ik niet op zak, mijn vader

droeg de portemonnee. Zij viel op haar knieën, kuste m’n

voeten en keek weer naar me op met angstige ogen, haar ene

hand wrijvend over haar buik, haar andere om geld vragend.

Weer schudde ik m’n hoofd. Intussen had, vlak achter me,

het gezelschap plaatsgenomen in twee taxi’s, werd ik naar

binnengetrokken en reden we weg. Door de achterruit zag ik

nog net hoe het meisje door een even vies, maar iets ouder

jongetje met de vlakke hand in haar gezicht werd geslagen,

links rechts links rechts.

Wat was nou eigenlijk het probleem? Was het de schrijnende

tegenstelling tussen mij, die witte westerse welopgevoede

rijke jongeling, en haar, dat donkere oosterse verwaarloosde

arme meisje? Was het deze confrontatie tussen rijk en

arm, wit en zwart, westers en oosters, te veel en te weinig

eten?

Of waren het mijn schuldgevoelens? Mijn schrik? Mijn gevoelens

van ongemak en onbehagen ook? Of raakte deze gebeurtenis

mij omdat ik ooit een zusje had dat na een lang

en pijnlijk ziekbed stierf toen ze vijf was en ik als zevenjarige

probeerde haar dood te voorkomen? En die jongen sloeg

dat meisje met de vlakke hand omdat ze geen geld van mij

had weten los te peuteren? Zij wist niet dat ik geen geld op

zak had.

Was het probleem de confrontatie tussen tegenstellingen:

haar gebrek versus mijn overvloed, het idee dat zij donker

en arm was versus ik wit en rijk, haar kansarme versus mijn

kansrijke toekomst? Toen dacht ik nog dat ontwikkelingsvraagstuk

het probleem was: het westen was ontwikkeld en

de rest van de wereld was onderontwikkeld. Wat een arrogante

visie was dat eigenlijk.

Maar goed, dat ontwikkelingsvraagstuk maakte dat ik Tropische

Cultuurtechniek ging studeren aan de Landbouwuniversiteit

in Wageningen. Ik wilde het vraagstuk begrijpen en

mijn bijdrage leveren aan een oplossing ervan. Kortom: ik wilde

ontwikkelingswerker worden. En misschien wilde ik wel

van mijn schuldgevoelens af.

VERWARRING

Nu, ruim veertig jaar later (zou ze nog leven en zo ja, hoe zou

het met haar zijn?) denk ik te weten wat het eigenlijke probleem

is. Want wat als zij mij niet om geld, maar om hulp,

een hug of nog iets anders had gevraagd? Wat als alle kinderen

wereldwijd in liefde en vertrouwen mochten opgroeien?

Wat als alle volwassenen de gezamenlijk geproduceerde koek

eerlijk onder elkaar verdeelden? Ongeacht oorsprong, levensovertuiging,

sekse, geaardheid of huidskleur? Wat als ik destijds

een totaal ander ontwikkelingsbegrip had gehad?

Het eigenlijke vraagstuk is gebrek aan inzicht in wat het

betekent om mens te zijn en hoe ik op grond van een zuiver,

waar en liefdevol begrip menswaardig kan samenleven met

alle andere mensen op deze aarde. Zoals ik het nu zie, verkeert

de mens in verwarring. Nog steeds. Over zichzelf. Over

wie hij is. Over zijn oorsprong en bestemming. Over de zin

en de waarde van het leven. Over zijn plek in het universum.

Over zijn omgang met zichzelf, de ander en de aarde. Ook ik

ben nog steeds in verwarring.

38 | NFM WINTER 2022


COLUMN

JAC HIELEMA: “ZOLANG ER

KINDEREN BEDELEN, BEDEL IK.”

TEGENSTELLING

Over één ding ben ik niet meer in verwarring. Ik maak deel

uit van die ene wereldwijde economie. Via de productie, distributie

en consumptie van goederen en diensten ben ik verbonden

met alle mensen. Ik denk aan de mensen die mijn

kleren maken en mijn voeding produceren. Ik denk aan de

mensen die mijn huis hebben gebouwd en de landschappen

waarin zij zelf wonen. Alle mensen maken deel uit van één

werkelijkheid. Doe ik anderen tekort, dan doe ik mezelf tekort.

Zorg ik niet goed voor mezelf, dan zorg ik niet goed voor

het geheel. Ik kan het niet voor mezelf op orde maken, als ik

het niet ook voor het geheel op orde maak. Zolang er mensen

sterven van de honger, sterf ik van de honger. Zolang er kinderen

bedelen, bedel ik.

Wat ik destijds als tegenstelling ervaarde, de tegenstelling

tussen mij, die witte westerse welopgevoede rijke jongeling, en

haar, dat donkere oosterse verwaarloosde arme meisje, is in

werkelijkheid disbalans. Zij en ik maken immers deel uit van

één werkelijkheid. De nieuwe balans is evenwicht tussen rijk

en arm, wit en zwart, westers en oosters, te veel en te weinig.

Dus wat is het eigenlijke vraagstuk? Het is niet het geld,

weet ik nu, fris gedoucht, schone kleren aan. n

ACTUELE VRAAGSTUKKEN

Damaris Matthijsen en Jac Hielema van Economy Transformers

schrijven voor het New Financial Magazine afwisselend

een column over actuele vraagstukken met betrekking

tot het financiële systeem, de uitwisseling en toewijzing

van productiemiddelen, zin en betekenis van geld,

eigendom, waarde en aarde. Meer informatie over Economy

Transformers, zie www.economytransformers.nl.

WINTER 2022 NFM | 39


NIEUWE BALANS

– e s s a y –

Balans in beschaving

Wonend in Schotland ben je nooit ver van de natuur en als het even kan, ben

ik wel ergens te vinden in een bos, op een berg of bij een meer. Wandelen in

de natuur geeft rust en als amateurfotograaf zie je wilde dieren, vogels en

prachtige bloemen. Dit jaar is een verandering merkbaar.

TEKST JAAP HIDDINGA

Als gevolg van de corona-restricties is de invloed

van de mens op de natuur minder geworden. Het

is stiller en rustiger. De natuur is meer en intenser

aanwezig dan voorheen. Geluiden en geuren zijn

sterker. Ik nam het ook waar in de vele foto’s die

ik maak. De kleuren zijn dieper, het groen is groener.

Naarmate de mens minder overheersend is, is de natuur

energetisch gezien veel intenser aanwezig.

Als de mens de natuur minder overheerst, laat de natuur

zich meer zien en omgekeerd lijkt de natuur zich terug te

trekken als de mens overheersend aanwezig is. Deze touwtrekkerij

vinden we ook terug in onze beschavingen. Beschavingen

worden gekleurd en gevormd door ideologische visies

die het gerechtigd achten anderen te overheersen. Maar er is

iets verontrustender te zien. Het lijkt erop dat wij beschaving

vooral definiëren als iets wat bereikt dient te worden ten koste

van alles wat daarmee in tegenspraak lijkt te zijn. Of zoals

de Chinese president Xi Jinping in mei 2022 zei tijdens het

Nationaal Volkscongres: “In de strijd tegen COVID-19 hebben

we wederom de sterke vitaliteit en opmerkelijke superioriteit

van het Chinese systeem laten zien, dat elk obstakel overwint

en enorme bijdragen levert aan de vooruitgang van de men-

40 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

selijke beschaving.” Zo’n systeem klopt zich op de borst en

gaat eraan voorbij dat deze pandemie door henzelf in het leven

is geroepen. En wie het er niet mee eens is, wordt gevangen

gezet.

De overheersing van de ene mens over de andere is er altijd

al geweest. Je ziet het nu terug bij extreem rijke mensen,

zoals Jeff Bezos (Amazon). Hij heeft inmiddels 445 miljard

dollar op zijn rekening bij kunnen schrijven, terwijl het werk

wordt gedaan door voornamelijk laagbetaalde medewerkers.

Overheersing zie je ook terug in de farmaceutische industrie

die ons onnodige en ook vaak slechte medicijnen wil verkopen.

Overheersing vindt plaats door onze overheden ongeacht

de politieke kleur van het moment. Op een klein individueel

niveau vindt overheersing plaats door overlast van

buren of gedrang in een winkel. Het merendeel van de mensheid

is niet vrij en leeft in een beschaving die niets anders is

dan een mooie gevangenis.

ONBALANS

In de afgelopen 150 jaar zijn er vele visionaire denkers, schrijvers

en filmmakers geweest die deze onbalans in de beschaving

waarnamen en lieten zien. Een ervan was Fritz Lang die

“ALS WE ONZE VERMEENDE NEGATIVITEIT

AFWIJZEN DAN KUNNEN WE OOK

DE PRETTIGE KANT NIET OMARMEN”

in 1927 met een zijn film ‘Metropolis’ – geschreven door Thea

von Harbou – een beeld schetste van een hele rijke bovenlaag

van de bevolking die in een ogenschijnlijk paradijselijke toestand

leeft terwijl de overige 95 procent van de bevolking

moet werken om die kleine groep in alles te voorzien. Het

verhaal speelt zich af in 2026 – toen nog de verre toekomst

– in een gigantische stad waar de rijken bovengronds leven

en de werknemers/slaven ondergronds. Hoofdpersoon Freder,

wiens vader de leider is van de rijke bovenwereld, ziet hoe

Maria een groep kinderen uit de benedenwereld de levensstijl

van de rijke bovenlaag laat zien. Gefascineerd gaat Freder

naar haar op zoek in de onderwereld. In een visioen ziet hij

hoe werknemers ten gunste van de bovenwereld worden geof-

WINTER 2022 NFM | 41


NIEUWE BALANS

ferd aan een machine, ‘moloch’ genaamd. Er volgt een complex

verhaal dat eigenlijk een bewustwordingsproces is en ertoe

leidt dat alle verhoudingen veranderen.

BEIDE KANTEN

Als we kijken hoe de wereld momenteel wordt geregeerd dan

worden we niet vrolijk. De overheersing van de ene mens over

de andere en de overheersing van de mens over de natuur

hebben enorme invloed op onze beschaving.

Maar hoe zit het met het individu? Hebben wij geen eigen

wil, geen wilskracht, geen verzet? Is de mens niet meer dan

een volgend schaap? Is het geen verantwoordelijkheid van de

mens zelf om te bepalen hoe hij met zijn omgeving omgaat?

Als mens kunnen wij keuzes maken. Het is ons gegeven

om na te kunnen denken over wat mens-zijn nu eigenlijk is.

Hierdoor komen we vanzelf op een ander punt dat nog weinig

belangstelling heeft. Namelijk dat het positieve en het negatieve

in onszelf besloten liggen. Het beroemde boek Dr Jekyll

and Mr Hyde maakt dit op fascinerende manier duidelijk.

Hebben wij als mens niet altijd deze beide kanten in ons?

Als mens willen we graag naar het goede streven. We willen

wereldvrede, we willen harmonie, we willen niet dat andere

mensen lijden. Onze hele spirituele benadering van het leven

is bedoeld om een zo mooi mogelijk beeld te scheppen van

onszelf, van ons streven naar het goede en van onze afwijzing

van het kwaad. Maar weten we ook werkelijk wat het goede is

en kunnen we wel omgaan met het kwaad en de negativiteit

in ons leven? Als we het deel van onszelf waar we geen prettig

gevoel bij hebben, afwijzen dan kunnen we ook de prettige

kant niet volledig omarmen.

EXTREME UITWASSEN

De onderdrukking van het negatieve in onszelf betekent dat

wij in onszelf een oordeel hebben over wat goed is en wat

slecht, waardoor dualiteit ontstaat. Deze dualiteit komt duidelijk

naar voren in extreem-ideologische ideeën. Een bekende

vorm van dualiteit is die van goed en kwaad. In vrijwel alle culturen,

religies en filosofieën wordt het kwaad beschouwd als

een tegenpool van het goede. Het kwaad moet bestreden wor-

42 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

den en het goede moet worden nagestreefd. Dat leidt vaak tot

extreme uitwassen, zoals de inquisitie en heksenvervolgingen.

Er wordt niet ingegaan op de vraag wat goed en kwaad

eigenlijk is en waarom die strijd moet worden gevoerd. Die

strijd is vaak een oorlog in de mens zelf. We accepteren de vermeende

slechte kant in onszelf niet en gaan hem onderdrukken.

Dat leidt tot situaties waarin mensen zichzelf niet meer

accepteerden omdat wat zij voelden door henzelf en door anderen

als slecht werd bestempeld (seksualiteit, relaties, religie

en levensbeschouwing). Vandaar dat we leerden onze gevoelens

te onderdrukken. Het is goed om in te zien hoe wij

handelen, denken en wat wij werkelijk voelen. Wat wij het

eerst echt voelen, is bepalend voor wie wij werkelijk zijn. Vervolgens

gaan we daarover denken en uiteindelijk komen we

tot een handeling. Maar hoever staat doorgaans die handeling

af van het eerste gevoel dat bij ons opkwam?

RESULTAAT

Als mens willen we graag prettige dingen ervaren en we deinzen

terug voor de mogelijkheid dat het leven ook wel eens

problematisch zou kunnen zijn. We zien vaak niet dat vanuit

een probleem iets nieuws kan voortkomen dat veel mooier

kan zijn. De eerste reactie is vaak negatiever dan we wel eens

willen toegeven. Wat zijn de eerste gedachten als we een krantenartikel

lezen over een misdrijf dat gepleegd is door een

buitenlandse immigrant? We laten gedachten over ziekte en

dood ook niet graag toe. Wat vervelend is, mag niet bestaan,

moeten we onderdrukken. Dit gedrag wordt al in onze jeugd

gevormd, door ouders, opvoeders, leraren, etc. Pas als we in

een situatie terechtkomen waarin deze gevoelens er wel mogen

zijn, vinden ze een weg naar buiten. Het resultaat zien we

elke dag in het nieuws en op social media.

STATUS QUO

Zolang deze tegenstellingen blijven bestaan, zal de beschaving

blijven zoals die nu is. Een beschaving van overheersing

over mensen en over de natuur. Het is echter wel degelijk mogelijk

om een andere beschavingsvorm te creëren. We kunnen

dit doen door niet naar onze vermeende tegenstellingen

te kijken. Niet goed met kwaad vergelden en omgekeerd. Niet

kijken naar wat ons verdeeld, maar onderzoeken wat ieder

mens en iedere levensvorm met elkaar gemeen hebben. Het

antwoord is heel eenvoudig. Elk mens zal je vertellen dat hij

of zij heimelijk zoekt naar liefde. Liefde voor zichzelf en voor

de wereld. De meeste mensen voelen zich alleen, eenzaam en

verlangen naar deze liefde. Dat is het enige wat ons verbindt.

Laten we daar dan ook beginnen… n

JAAP HIDDINGA

Jaap Hiddinga studeerde kwantumnatuurkunde en chemie.

Hij kreeg in 1993 een openbaring die zijn leven en

denken totaal veranderde. Hij houdt zich bezig met het

schrijven van boeken en het geven van consulten. Daarnaast

geeft hij adviezen over duurzame energiebronnen.

Hij heeft vele boeken geschreven. In het BRES-fonds verschenen:

Voorbij de illusie; Visioenen vanuit de bron; Boeddha en

de uil; De verwarde mens; De levensbron; Bronnen van inspiratie;

Verzamelde wijsheid; Man, vrouw en zielenbewustzijn, een herziene

versie van De laatste stap naar bewustzijn en een herziene versie

van Transformatie naar nieuw leven. Ook schreef hij twee

boeken over Schotland: Historisch Schotland en Natuur in

Schotland. Meer informatie: jaap.hiddinga@btopenworld.com

WINTER 2022 NFM | 43


I.M. JAN DONSELAAR

44 | NFM WINTER 2022


I.M. JAN DONSELAAR

Afscheid van een bofkont

“Dank voor al jullie warme liefde en

vriendschap. Dit zondagskind is inmiddels

onderweg naar een nieuw leven

en hoopt jullie ooit weer te ontmoeten.

Blijf ondertussen genieten

van dit leven”, aldus actuaris, innovator

ondernemer, levensgenieter en

bofkont Jan Donselaar vlak voor zijn

overlijden op 21 oktober 2022.

TEKST WILLEM VREESWIJK

FOTO JIRI BÜLLER

Jan’s lichaam was al lange tijd

op, ook al bleven de lichtjes

in zijn ogen tot het allerlaatst

intens en liefdevol stralen. Hij

keek in liefde en dankbaarheid

terug op een rijk leven waarvan

hij er 35 doorbracht met ‘zijn’ Sandra.

Jan kreeg geen genoeg van te vertellen

hoe Sandra in zijn leven kwam

en nooit meer weg is gegaan. De geregisseerde

sterfdag viel dan ook niet toevallig

plaats op 21 oktober. Precies 35

jaar geleden, op een bankje in Vreeswijk

aan de Lek, verklaarden de twee elkaar

de liefde.

Niet alleen de dag van overlijden

heeft Jan kunnen bepalen, ook bepaalde

hij tot in detail zijn afscheidsfeest.

Hij lag er in De Orangerie van Doorn

mooi bij, omwikkeld in een doek van

zijn favoriete schilder Piet Mondriaan.

Uiteraard waren er mooie toespraken,

onder meer door zijn geliefde Sandra,

familieleden en vrienden, waarbij de

lach vaak dichterbij was dan de traan.

Die mooie woorden werden afgewisseld

door de favoriete muziek van Jan. Geen

Mieke Telkamp, maar onder meer Jimmy

Hendrix en Blood, Sweat & Tears.

En als iedereen na afloop van het officiële

gedeelte een drankje in de tuin

neemt, komt een blauwe Chevrolet Impala

de tuin inrijden en zet Johnny and

the Gangsters of Love, staande in de

auto, oorverdovend de hit Johnny be good

in, waarna nog veel oldies volgen. Allemaal

horen we daarboven Jan schaterlachen,

ook omdat juist op deze dag bekend

werd dat een schilderij van zijn favoriete

Mondriaan decennia op zijn kop

heeft gehangen in een Duits museum.

KLEURRIJK

Een kleurrijk leven, met enorm veel betekenis

voor de financiële sector. Zijn

fenomenale actuariële kennis zette hij

ook volop in om financiële producten

te ontwikkelen en te vernieuwen. Dit

onder het motto ‘eerlijk in alle opzichten’.

Eerlijk over kosten en verdiensten,

eerlijk over risico’s, eerlijk voor iedereen.

Niet alleen voor nieuwe klanten,

maar ook voor trouwe klanten en zelfs

vertrekkende klanten.

Jan begon in 1973 op de afdeling

wiskunde van AMEV en zijn loopbaan

voerde daarna onder meer langs Amro

Bank, Zwolsche Algemeene, Tillinghast,

MoneyView en Dazure. Bijna dertig

jaar geleden richtte hij – samen met

Sandra – Donselaar Management & Advies

(DMA) op. De laatste jaren was hij

onder meer betrokken bij de social enterprise

Carpe Diempolis.

Jan is altijd vol overtuiging activator

van de stichting New Financial Forum

geweest. Een voor hem legendarisch

event was de New Financial Day

in 2012. In het Brabantse stadje Heusden

organiseerden we een bijeenkomst

over een nieuwe economie, goed voor

mens, dier en natuur. Inwoners van

het stadje stelden massaal hun huizen

ter beschikking zodat we er workshops

konden geven. We hadden één alternatieve

workshop bedacht en uiteraard

koos Jan voor de lachworkshop van Els

Pfanny. De bulderlach van Jan was die

middag in het hele stadje en ook ver

daarbuiten te horen… Jan ging nooit ergens

half voor…

Jan sloot zich in 2017 aan bij Light &

Diner, een vriendenclub die gelooft dat

er meer tussen hemel en aarde is dan

financiële dienstverlening alleen. Eens

per kwartaal delen we elkaars passie

tijdens een heerlijk, vaak zelfgemaakt

diner. Zo leer je elkaar goed kennen.

Jan noemde ons het kernteam en als

kernteam zijn we een paar weken voor

zijn overlijden nog bij hem op bezoek

geweest. Omdat Jan ernstig verzwakt

was, mochten we een uur blijven. Het

werd een memorabele middag. Jan was

sprankelend als altijd. Hij zag niet tegen

de dood op en wist dat we elkaar

in wat voor hoedanigheid dan ook weer

terug zouden zien. Pas 2,5 uur later

namen we afscheid, niet met een slap

handje, maar met een innige omhelzing

en een dikke kus…

Jan, je bent een lichtend voorbeeld

voor iedereen. Het ga je goed. Tot later.

n

In VVP 6, die op 20 december 2022 verschijnt,

uitgebreid aandacht aan leven

en werk van de bevlogen, levenslustige

en eigenwijze Jan Donselaar. Anno Bousema,

tussen 1994 en 2011 algemeen directeur

van het Actuarieel Genootschap

en sinds 2011 partner bij Financial Assets

Actuarial Executive Search, sprak

vlak voor het overlijden van Jan uitgebreid

met hem en publiceerde een indrukwekkend

verslag in de Actuaris. In

VVP 6 besteedt Anno uitgebreid aandacht

aan Jan.

WINTER 2022 NFM | 45


I.M. WIM VAN GERVEN

46 | NFM WINTER 2022


I.M. WIM VAN GERVEN

Liefde voor altijd

Een interview met Wim van Gerven

is er voor het New Financial Magazine

niet meer van gekomen. Couturier,

beeldend kunstenaar, actuaris, duurzaamheidsactivist,

avant-gardist. Voor

hen die Wim niet gekend hebben,

lijkt dit wellicht wat veel, maar niets

is minder waar. Wim van Gerven was

het allemaal. Hij vervulde de verschillende

rollen met volledige toewijding.

TEKST AMBA ZEGGEN

Het interview stond al in zijn

agenda. Het is er niet van

gekomen. Op 10 juni overleed

hij plotseling in Fano

(Marche, Italië). Wim had

een bijzonder inspirerend

verhaal te vertellen over zijn grootste

passie: haute couture, kleding ontwerpen

en maken. Dit ging niet alleen over

het vervaardigen van mooi textiel, integendeel.

Ver voordat het begrip duurzaamheid

was ingeburgerd, zei Wim

het volgende: “Ik wil alleen unieke

stukken maken. Daarbij streef ik naar

langdurige relaties met mijn klanten.

Eén van de dingen waar het bij mij om

gaat, is dat er een symbiose ontstaat tussen

kleding en klant. Dat alles op zijn

plaats valt. Daarbij zoek ik altijd naar

de liefde van de klant voor dat unieke

stuk. Wil de klant het stuk voor lange

tijd dragen, wil ze het koesteren, wil ze

het later eventueel laten vermaken zodat

het een tweede leven krijgt. Dit alles

onder de noemer duurzaamheid. Je

koopt kleding niet als hype, maar als

een deel van jezelf, het verheft je. De

klant heeft hierbij dus veel inspraak.”

Met andere woorden, Wim zijn missie

was kleding te ontwerpen voor altijd.

Bij hem het tegendeel van ultra fast

fashion. Hij wilde de klant verliefd laten

worden op het kledingstuk. Zodat men

er geen afscheid meer van zou kunnen

nemen en de klant er ook alles aan zou

willen doen om het te vermaken. Wegdoen

was geen optie.

OP AANVRAAG

Het streven van Wim was om unieke

kledingstukken op aanvraag van een

klant te kunnen maken. Dat was voor

hem duurzaamheid. Hij zei daarover:

“En daarmee leg ik meteen een vinger

op de zere plek van de mode-industrie.

Hoe kan het dat je op een humane wijze

voor één euro een T-shirt kunt maken,

dat begrijp ik niet eens. En ik ben

van mening dat het beter is om enkele

mooie kledingstukken te hebben die je

koestert dan een hele kast vol die je het

volgende seizoen weer wilt vervangen.

Bij die gedachte begint duurzaamheid.”

DELEN

Wim wilde overigens zijn talenten

graag delen. ”Als ik in de toekomst kijk,

zie ik een couturestudio waarin het

meester-gezel principe van kracht is.

Alle technieken worden overgedragen

aan een jonge generatie die deze bewaart

en verder ontwikkelt. De gezellen

krijgen allen ook de gelegenheid

om zelf te ontwerpen om zodoende

de volledige weg naar zelfstandig kunstenaarschap

te creëren. Dit alles vanuit

de langetermijngedachte, waarbij

we zoveel mogelijk in het heden aanwezig

zijn, kijkend naar de kwaliteit

en de buitenissigheid van het huidige

product dat we in onze handen vorm

geven. Waarbij klanten bereid zijn om

een paar dagen te wachten op hun creatie

omdat ze weten dat ze die een leven

lang zullen koesteren”.

Kortom niet alleen zelf profiteren

van visie en talent, maar je talenten delen

om de aarde duurzamer te maken.

GROOT GEMIS

Wim heeft zijn droom niet verder kunnen

uitbouwen. Hij was van plan om

met ingang van zijn pensioen zich volledig

te wijden aan een duurzame invulling

van het couturier-schap. In juni

van dit jaar, vlak voor zijn pensioen, is

Wim onverwachts overleden. Een groot

gemis voor zijn kinderen en kleinkinderen

en iedereen die hem lief heeft.

En een groot verlies omdat deze wereld

enorm veel behoefte heeft aan vooruitstrevende

en inspirerende mensen zoals

Wim. n

WINTER 2022 NFM | 47


NIEUWE BALANS

KEES VAN DER STEL: “JE KUNT EEN

ANDER NIET VERDER BRENGEN DAN

HET NIVEAU DAT JE ZELF HEBT.”

48 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

– e s s a y –

Coaching en mentorschap van leiders in de 21e eeuw

Hoge bomen

vangen veel wind

In de komende decennia, zeker als de maatschappelijke ontwikkelingen en

uitdagingen worden meegenomen, behoort een coach of mentor een kritische

en alerte houding aan te nemen tegenover zijn of haar ingezette methoden

en modellen, alsmede tegenover zichzelf.

TEKST KEES VAN DER STEL | BEELD PAUL DE GRAAFF

Het kiezen voor ondersteuning door coaches en

mentoren is voor velen verstandig en begrijpelijk.

Naast persoonlijke of zakelijke items die verkenning

en aanpak behoeven, is er de noodzaak om

te kunnen omgaan met de negatieve invloed die

uitgaat van de hectische wereld om ons heen en

het negatieve (zelf) beeld dat mensen daaraan ontlenen, een

beeld dat bij velen – vooral onbewust – volgestopt is met angsten,

(voor)oordelen, negatieve gedachten of ‘weet alles al’, alsmede

met van anderen gekopieerde belemmerende overtuigingen,

dogma’s en gewoontes.

Temeer als we bedenken dat door deze ‘mentale belemmeringen’

zelfs voor jonge mensen het risico van langdurige

uitval op de loer ligt, hetgeen een risico is dat nog wordt versterkt

door de hoge eisen die aan hen worden gesteld of die

zij aan zichzelf stellen.

Met het ter tafel brengen en het kundig helpen aanpakken

van de genoemde belemmeringen wordt aangetoond dat coaches

en mentoren ondersteunend vermogen hebben, mits ze

zelf grondig door een coaching- of mentorproces zijn gegaan

en vrij van hun eigen sores de begeleiding kunnen aangaan.

HEDENDAAGSE ONTWIKKELINGEN

De invloed die uitgaat van een aantal hedendaagse ontwikkelingen

op het individu en het collectief heeft mij aan het denken

gezet hoe ik daar als ervaren leiderschapscoach en mentor

in bewustzijnsontwikkeling proactief op kan inspelen.

De ontwikkelingen waar men aan kan denken zijn bijvoorbeeld

de ecologische noodzaak om te komen tot economische

krimp, de exponentieel toenemende cybertechnologie,

de transformatie naar de betekeniseconomie, de invloed

van disruptieve technologieën, demografische factoren en de

opkomst van Metaverse. Deze ontwikkelingen zullen op vele

terreinen een dramatische impact hebben. Zo ligt het voor

de hand dat de levenscycli van bedrijven aanzienlijk korter

worden.

Na wat reflectie is het gemakkelijk om in te zien dat de

maatschappelijke en humanitaire gevolgen van deze ontwikkelingen

omvangrijk en ingrijpend zullen zijn. En vooral omdat

deze zo ingrijpend zullen zijn is het noodzakelijk dat ‘de

politiek’ zich intensief met visie- en beleidsontwikkeling hieromtrent

bezig houdt en het is ronduit gevaarlijk en bedreigend

dat daar geen of nauwelijks aandacht voor is.

WINTER 2022 NFM | 49


NIEUWE BALANS

Op individueel mens- en ondernemingsniveau zullen de gevolgen

navenant omvangrijk en ingrijpend zijn en tot reflectie

dwingen over onderwerpen als emancipatie, wederkerigheid,

inclusie, ontplooiingsmogelijkheden, samenwerkingsvormen,

schaalgrootte, wijze van organiseren en vooral visieontwikkeling

en leiderschap als het om leiders in de top gaat.

Mogelijk zullen we tot een nieuwe visie op het fenomeen

‘werken’ komen. Dat zal bereidheid tot omdenken, aanpassen

en transformeren vragen, alsmede leren om zonder (voor)oordeel

te luisteren naar dwarsliggers en andersdenkende mensen.

In de definitie van … voorheen ‘werken’ zullen onderwerpen

als moraliteit, creativiteit, benutten van talent, initiatief,

vrij denken, verantwoordelijkheid, sociale cohesie en een

waardevolle maatschappelijke bijdrage leveren in groepsverband

aan belang winnen.

Om de geschetste ontwikkelingen het hoofd te kunnen

bieden is voor velen een ingrijpende transformatie in het denken

en handelen nodig en dat geldt zeker voor mensen die

het in hun mars hebben om als leider een voortrekkersrol te

spelen. Het loslaten en afstand nemen van verouderde of belemmerende

denkbeelden en het ontwikkelen van een focus

die is gericht op een toekomstbestendige en ondersteunende

helikopterview zijn dan de overkoepelende thema’s die de

nodige aandacht verdienen. Dit is een transformatieproces,

waarbij het inzetten van onafhankelijke, ter zake kundige en

ervaren leiderschapscoaches en -mentoren evident is.

COACHING EN MENTORSCHAP

Om de leider in staat te stellen los te kunnen laten en te komen

tot een helikopterview over zijn/haar werk en leven staat

in de begeleiding het leveren van maatwerk door de coach of

mentor centraal. Dit vergt een houding van dienstbaarheid,

emancipatie en zorgvuldigheid, waarbij waakzaamheid is geboden

dat de coach of mentor een onafhankelijke rol heeft

en wegblijft van de ‘stoel’ en de ‘verantwoordelijkheid’ van

de leider. In de rol mag van de coach of mentor worden verwacht

zich zodanig te kunnen focussen op de context van de

leider dat voor en samen met de leider tot het gewenste resultaat

wordt gekomen.

Van de leider mag verwacht worden een intrinsieke motivatie

tot ontwikkeling te voelen, de wil te hebben om zijn/

haar zelfkennis te vergroten, verantwoordelijkheid te nemen

voor zijn/haar transformatieproces, open te staan voor de inhoud

van het begeleidingstraject en zich te voegen naar het

door de coach of mentor gegeven vertrouwen en de geboden

psychologische veiligheid.

LEIDERSCHAPSOMPETENTIES

Het is geen sinecure om in deze tijden topdirecteur te zijn.

Naast talenten en vaardigheden, business ervaring en gedegen

kennis van de business waarin iemand opereert, zijn er

nogal wat competenties nodig om als leider staande te blijven.

Als belangrijkste zijn te noemen:

• Intelligentie: spirituele- en emotionele intelligentie zijn

minstens zo belangrijk als cognitieve intelligentie.

• Drijfveren: zelf aan het stuur en het knoppenpaneel van je

leven staan.

• Visie en strategie: zaken doen zonder visie is als knipogen

naar een meisje of jongen in het donker.

• Voortrekkersrol: onverstoorbaar, maar alert, in het oog van

de orkaan kunnen staan.

• Ethiek: het zijn sterke schouders die de weelde (en de bijbehorende

beloning) kunnen dragen. Het verankeren en naleven

van morele waarden staan hierin centraal.

Het beschikbaar hebben van deze en soortgelijke competenties

is voor vele leiders geen vanzelfsprekendheid. Leeftijd en

levenservaring zijn direct van invloed en er is ontwikkeling,

ondersteuning en onderhoud nodig, mede omdat iedereen

wel eens in een valkuil terecht komt of voor hete vuren komt

te staan.

In die context is het logisch dat de ontwikkeling van iemands

aanpassingsvermogen en talentontplooiing de belangrijkste

opdrachten zijn die leiders in de komende jaren te wachten

staan. Continue om- en bijscholing zal meer dan ooit

gemeengoed worden. Om de effectiviteit van leiders te vergroten

door middel van zelfreflectie, zelfontwikkeling en zelfinzicht

is het inschakelen van deskundige en professionele leiderschapscoaches

en mentoren in bewustzijnsontwikkeling

geen brevet van onvermogen noch luxe.

De deskundigheid en professionaliteit van de coach of

mentor zal zich dan uiten in het hebben van leiderschapservaring,

op coaching- en mentorexpertise gerichte scholing, alsmede

praktijkervaring in de breedte én in de diepte van het

vak en tenslotte in de competentie- en bewustzijnsontwikkeling

die de coach of mentor zelf heeft ondergaan en ondergaat.

REFERENTIEKADERS

In mijn visie zal een coach of mentor de leider actief ondersteunen

in het complexe proces van relativeren, loslaten en

loskomen van de – veelal belemmerende – invloed van een zogenaamd

extern referentiekader dat is gebaseerd op het wereldbeeld,

de waarden en normen, de overtuigingen en de conventies

van anderen, zoals die van ouders, grootouders, andere

‘opvoeders’ en meer in het heden: de sociale media. Naast complex

is dit proces mooi omdat de ‘beloning’ voor het loslaten is

dat er meer mentale ruimte en rust ontstaat voor creativiteit,

verdere ontwikkeling, ontplooiing, vrij denken, vernieuwing,

luchtigheid, verwondering en het ervaren van de ‘werkelijkheid’

vanuit een ander perspectief of een ander paradigma.

Om als leider het hoofd te kunnen bieden aan de genoemde

hedendaagse ontwikkelingen en daarbij in het oog van de orkaan

staande te blijven zal een coach of mentor de leider vervolgens

meenemen naar zijn/haar innerlijke referentiekader dat

is gebaseerd op het wereldbeeld, het morele kompas, de wil, de

vorming, de waarden en de overtuigingen van zich- of haarzelf.

50 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Ter ondersteuning zijn enkele vragen voor de coaching en het

mentorschap van leiders cruciaal, te weten door welke persoonlijke

waarden en welk wereldbeeld wordt de leider gedreven

zonder zich daarvan bewust te zijn? Alsook welke morele waarden

zijn ondersteunend en bepalend voor de ontwikkeling en

het onderhouden van het innerlijke kompas van de leider?

Als voorbeelden van persoonlijke waarden zijn te noemen

warmte, empathie, respect, verbinding, samenwerken, broeder-

of zusterschap en liefde. Voorbeelden van morele waarden

zijn geweldloosheid, welwillende waarheid, gelijkmoedigheid

en dienstbaarheid.

Het belang van je persoonlijke waarden te kennen en te doorvoelen

zit vooral in het tot inzicht komen dat deze waarden je

in je leven bij voortduring, maar onbewust, sturen. Voor een

leider is het dus de moeite waard om zich ervan bewust te

worden welke waarden voor hem/haar belangrijk zijn, vooral

als er sprake is van energieverlies, onrust of onbehagen en

hij/zij geen idee heeft waar dat vandaan komt.

WERELDBEELD

Iedereen heeft een unieke kijk op de wereld en het respecteren

en accepteren van elkaars wereldbeeld in de interactie is

de cruciale factor om vredelievend en opbouwend met elkaar

om te gaan. Enerzijds is de diversiteit in wereldbeelden aantrekkelijk

en mooi omdat het onder andere prachtige kunst,

muziek en architectuur voortbrengt. Anderzijds is het duidelijk

dat de dezelfde diversiteit ook frequent tot fenomenen als

jaloezie, grimmigheid, afwijzing, oorlogen, xenofobie en discriminatie

leidt. Het respecteren en accepteren van elkaars

wereldbeeld is dus ook wel eens lastig, mede omdat de diversiteit

wordt gevoed door onder andere verschillen in cultuur,

religie, seculiere systemen en levensstandaard.

Voor leiders is van eminent belang kennis te nemen van

de vigerende wereldbeelden, deze met ondersteuning van een

coach of mentor te doorvoelen en het eigen dominante wereldbeeld

erin te onderkennen.

Het belang van het bewust worden en eigen maken van

morele waarden is je te brengen in een staat van wakker zijn,

dat wil zeggen alert of aanwezig zijn in het hier en nu, om

vervolgens vanuit die ‘wakkere’ staat als een beschouwer, als

een Boeddha, te kunnen kijken naar jezelf, anderen en de omgeving;

een staat waarin je zo neutraal mogelijk, zonder te oordelen

en met liefde, kunt kijken vanuit je hart; een staat die cruciaal is

voor leiders die werken aan de complexe maatschappelijke

veranderingen en noden die in de komende decennia op de

mensheid afkomen.

KEES VAN DER STEL

Kees van der Stel heeft als Executive Mentor in Bewustzijnsontwikkeling

een missie om mensen in hun ontwikkelingsproces

te begeleiden naar wat hen na aan het hart

ligt met als gevolg dat mensen meer bevlogenheid als leidraad

in hun leven toelaten. Na een langjarige carrière in

het bedrijfsleven op directieniveau maakte Van der Stel

een innerlijke levensreis van het financieel-economische

terrein naar het terrein van coaching en bewustzijnsontwikkeling.

Mentoring is zijn tweede natuur geworden:

zijn manier van werken bestaat uit het bieden van

veiligheid en vertrouwen, een luisterend oor, spontaniteit,

gevoel voor humor en medemenselijkheid. ‘Zien met

het hart‘ noemt hij dat.Van der Stel is financieel-economisch

en actuarieel geschoold en heeft een universitaire

mastertitel in marketing. Sinds 2005 volgt hij studies in

coaching en bewustzijnsontwikkeling. Meer informatie:

www.keesvanderstel.nl.

MEERWAARDE

Winst? Ja, bedoeld wordt winst als metafoor en dan is het immateriële

winst voor de leider op meerdere niveaus, steeds

dieper. De eerste winst is de leider te ondersteunen bij het

relativeren, loslaten en loskomen van het externe referentiekader.

De tweede winst ligt dieper en dat is de leider te brengen

naar de rust en de stilte van het innerlijke referentiekader,

zodat hij/zij zonder oordeel en zonder innerlijke belemmeringen,

vanuit een helikopterview en een open hart naar

zichzelf en anderen kan kijken en communiceren. En nog

dieper de derde winst: de leider te laten ervaren dat ‘leven’

ten diepste betekent om – vanuit het hart –vrijheid, broederof

zusterschap en liefde te kunnen demonstreren en te ontvangen.

Om deze ‘winst(en)’ binnen te halen is integratie en

verinnerlijking nodig. Het uiteindelijke resultaat van het begeleidingsproces

is dan dat de leider een veilige haven in zichzelf

vindt die het mogelijk maakt zich flexibel en met innerlijke

vreugde in het oog van de orkaan staande te houden.

Professionele coaching en mentorschap ondersteunt

mensen derhalve om die veilige haven in zichzelf te vinden,

waarbij de gouden regel in coaching en mentorschap van toepassing

is, namelijk dat je coachees of mentees nooit kunt begeleiden

op een niveau dat hoger is dan het niveau dat je zelf

als coach of mentor hebt. n

WINTER 2022 NFM | 51


NIEUWE BALANS

Een betere financiële sector bereik je sneller met deugden dan

met regels. Toch wordt na iedere misstand de regelgeving aangescherpt,

zonder dat er iets wezenlijks verandert. Regels krijgen we

opgelegd, deugden horen bij onszelf.

Een deugdelijke

financiële sector

TEKST GERT DE JONG | BEELD BAS VAN HATTUM

Nu hebben regels het voordeel

dat ze helderheid geven

en dat je precies weet

wat je moet doen. Daar tegenover

staat dat het lastig

is te bepalen welke regels

nu precies gelden voor welke situatie.

Bovendien: regelgeving kan nog zo gedetailleerd

zijn, mensen zijn altijd in

staat de mazen in de wet te vinden.

Hoe meer regels er zijn, des te groter de

kans dat regels ontweken worden, expres

of per ongeluk. Als er teveel regels

zijn, dan nemen we ze al snel minder

nauw. Meer regelgeving schiet vaak zijn

doel voorbij.

INTRINSIEK

Deugden daarentegen leggen geen zaken

vast, maar doen een beroep op het

oordeelsvermogen van de professional.

Deugden zijn te omschrijven als karaktereigenschappen

die ons richting geven

het goede te doen. Binnen de deugdenethiek

wordt weleens een schema gebruikt

dat vier zaken bij elkaar brengt:

deugden, praktijken, het intrinsiek goede

(internal goods) en instituties. Het

schema komt van de ethicus MacIntyre

die zich weer baseert op Aristoteles.

Deugden, zo stelt hij, komen tot uiting

in en helpen binnen de beroepspraktijken

waarin mensen werken. Onder

deze praktijken verstaat hij zeker niet

al het werk dat verricht wordt, maar

alleen die situaties waarin mensen samenwerken

aan taken met de nodige

complexiteit en waarin ernaar gestreefd

wordt het beste werk te leveren,

waarin gestreefd wordt naar excellentie.

MacIntyre noemt bijvoorbeeld dat

tegen een bal trappen geen praktijk is,

maar voetballen wel; een muur metselen

niet, architectuur wel.

Die praktijken leveren dan het intrinsiek

goede op: realisatie van het werk

dat goed is vanwege zichzelf. Artsen,

bijvoorbeeld, leveren het intrinsiek

goede als ze patiënten genezen. Verzekeringsadviseurs

leveren het intrinsiek

goede als ze in een juiste balans tussen

risico en kosten, klanten voldoende financiële

zekerheid bieden. Kredietverstrekkers

leveren het intrinsiek goede

als ze financiering mogelijk maken die

bijdraagt aan gezonde bedrijfsvoering

die weer past binnen wat goed is voor

de samenleving.

Die praktijken, of dat werk, vindt altijd

plaats binnen organisaties of bedrijven.

MacIntyre spreekt dan over instituties.

Als er geen institutionele kaders

zijn, is er geen bedding waarbinnen de

praktijken kunnen plaatsvinden.

UITDAGINGEN

Maar daarmee ontstaan nieuwe problemen,

of liever: uitdagingen. Instituties

moeten in stand worden gehouden. Een

bedrijf moet aan bepaalde voorwaarden

voldoen om te blijven bestaan. Er

zal voldoende geld binnen moeten komen,

men moet bekendheid en status

verwerven. MacIntyre noemt dat het extrinsiek

goede. Dat zijn weliswaar goede

dingen, maar ze zijn niet eigen aan

de praktijk van een beroepsbeoefenaar.

Ze hebben daarnaast het gevaar in zich

dat ze praktijken corrumperen: geld,

status en prestige kunnen het belang

van het intrinsiek goede als het ware

naar de achtergrond verdringen. Het

ingewikkelde van het extrinsiek goede

is dat het iets dubbelzinnigs heeft: het

is noodzakelijk voor het voortbestaan

van de organisatie, maar draagt het gevaar

in zich om dominant te worden.

We kennen voorbeelden genoeg in de financiële

wereld. Misschien kun je zelfs

stellen dat het New Financial Forum is

52 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

opgericht als tegengeluid tegen de dominantie

van het extrinsiek goede.

PERSOONLIJK

Om die dominantie te voorkomen spelen

deugden een cruciale rol in het

schema ‘deugden, praktijken, intrinsiek

goede en instituties’. Deugden zijn

– we zagen het al – karaktereigenschappen.

Je verwerft deugden al doende binnen

de praktijken wanneer naar excellentie

wordt gestreefd. Telkens weeg je

af waar je naartoe werkt, wat de doelen

zijn, of wat de purpose is. Deugden zijn

daarmee veel persoonlijker dan regels.

Regels krijgen we opgelegd, deugden

horen bij onszelf.

Die doelgerichtheid is essentieel:

met het oog waarop doen we de dingen?

Wat is de bijdrage aan het grotere

geheel of aan het algemeen belang?

Die deugden moeten we aanleren.

En we leren ze aan door in gesprek te

gaan (in de leer te gaan) bij onze collega’s.

Wie een deugdelijke beroepsbeoefenaar

wil worden, moet in de traditie

van het vak stappen. Daar leer je wat

excellentie is en waar het in het vak

om draait. Zo houden de deugden je

op koers. Doel is het intrinsieke goede

en dat is in maatschappelijk verband

het financiële systeem van onze samenleving

draaiende houden, zodat onze

samenleving en alle mensen binnen

onze samenleving kunnen floreren. In

kleiner verband is het klanten helpen

bij hun financiële vraagstukken zodat

zij hun onderneming kunnen runnen,

hun huis kunnen kopen of hun risico’s

kunnen verzekeren. Deugden vormen

daarmee een innerlijk kompas en zijn

daarmee veel krachtiger dan regels.

Wie regels overtreedt, benadeelt vaak

anderen, maar wie deugden negeert,

benadeelt zichzelf. n

Gert de Jong (1961) is onderzoeker bij CAREM

(het kenniscentrum van de faculteit Business

en Economie van de Hogeschool van Amsterdam)

met Vakbekwaamheid als speciaal onderzoekthema.

GERT DE JONG:

“WIE DEUGDEN NEGEERT,

BENADEELT ZICHZELF.”

WINTER 2022 NFM | 53


NIEUWE BALANS

Lustrum Positive Finance Day

Laat de revolutie

maar beginnen

“Er zijn in de financiële sector zoveel mogelijkheden om diensten inclusiever en beter te maken.

Drie simpele suggesties: praat in normale taal, reguleer wat zich duurzaam mag noemen

en stem diensten af op vrouwen en hun levenslijn, Er zijn zoveel kansen voor financieel

dienstverleners voor verbetering en innovatie. Laat de revolutie maar beginnen”, aldus Eline

Hesse, duurzaam investeerder, impact coach en innovator, op het lustrum van de Positive Finance

Day 2022 met als thema ‘Nieuwe balans’. Het event werd georganiseerd door Dazure

en de stichting New Financial Forum en mede mogelijk gemaakt door Allianz Benelux.

TEKST TOON BERENDSEN | BEELD GONNIE BAX

Op de foto v.l.n.r.: Jennifer Dennison (directeur

Stichting Challenge Day Nederland), Kim

Cramer (BR-ND), Eline Hesse (Bewust), Joline

Heusinkveld (WOMEN Inc.), Mart Vreven (Allianz),

Damaris Matthijsen (Economy Transformers),

Indra Frishert (Dazure) en Willem Vreeswijk

(stichting New Financial Forum en VVP).

Hesse kreeg jaren geleden

een investment portfolio

ter waarde van 150.000

euro van haar vader cadeau,

die onder meer bestaat

uit aandelen Shell en

McDonalds. Haar vader had zijn leven

lang met plezier bij Shell gewerkt en

het gezin heeft overal waar olievoorraden

waren in luxe gewoond. Ze is zich

altijd zeer bewust geweest dat ze een

bevoorrecht mens was, maar maakte

wel andere keuzes dan haar vader. Haar

drijfveer is een bijdrage leveren aan

WINTER 2022 NFM | 55


NIEUWE BALANS

Joline Heusinkveld: “Meer behoeft aan een

ORV als je moeder wordt.”

een leefbare wereld voor nu en straks.

Wat ga je dan met je portfolio doen?

Ze hoefde geen seconde te twijfelen.

De portfolio wilde ze verduurzamen.

Maar dat bleek niet zo eenvoudig. Sterker

nog, er begon een zoektocht van

maar liefst vier jaar en over die periode

maakte ze film Petrol dollars for a different

engine. Deze film belicht echter veel

meer dan alleen het samenstellen van

een duurzame of groene beleggingsportefeuille.

De film gaat over haar innerlijke

zoektocht hoe ze haar eigen leven

wil inrichten, over de band tussen

vader en dochter en hun totaal andere

kijk op de wereld en over haar rol bij

Follow This, de activistische groep aandeelhouders

die Shell wil stimuleren

een andere koers te varen. Ook gaat de

film over haar verlangen om een bijdrage

te leveren aan een leefbare wereld en

over haar wens naar erkenning.

Op de Positive Finance Day vertelde

ze aan de ruim honderd deelnemers

wat de leerpunten waren van haar

zoektocht. “Je zult hoe dan ook compromissen

moeten maken. Uiteraard

Eline Hesse: “Laat de revolutie beginnen.”

56 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Damaris Matthijsen: “Einde aan alle

systeemcrises.”

begint impact investeren bij idealisme.

Tegelijkertijd zul je soms ook een strategie

moeten kiezen op welke manier je

je idealisme het beste dient. Soms moet

je samenwerken met de oude wereld

om de nieuwe wereld krachtig neer te

zetten. Vergeet ten slotte niet om uit te

gaan van je eigen kompas. Als je een eigen

kompas hebt waar je je altijd op terug

kunt vallen, wordt je zoektocht in

het duurzame oerwoud van beleggingen

een stuk makkelijker.”

OPLOSSINGEN

Hesse reikte op de Positive Finance Day

een aantal oplossingen aan. “Het begint

met educatie. Je zult mensen financieel

van jongs af aan moeten onderwijzen.

Daarnaast moet je mensen bewust

maken van zijn of haar waarden en financiële

doelen. Wat past bij jou? Welke

waarden vind je belangrijk? Welke doelen

streef je na? Met deze vragen kun je

niet vroeg genoeg beginnen. Financiële

educatie begint simpelweg bij de jeugd.”

De tweede aanbeveling is: communiceer

in begrijpelijke regelgeving en

Mart Vreven: “Diversiteit is een gevecht

dat je samen voert.”

WINTER 2022 NFM | 57


NIEUWE BALANS

58 | NFM WINTER 2022


NIEUWE BALANS

Dagvoorzitter Indra Frishert: “Einde

aan haantjesgedrag.”

taal. “De EU-wetgeving geeft aan verschillende

soorten beleggingen een

kleurtje mee. Bijvoorbeeld grijs voor

beleggingen alleen gericht op rendement.

Lichtgroen: gericht op rendement

met meer of minder aandacht

voor duurzaamheid/impact. Donkergroen

Groen staat dan voor beleggingen

gericht op duurzaamheid/impact

met aandacht voor rendement. Dat

geeft in ieder geval duidelijkheid. Ook

al las ik in een artikel van Hubrien Meijaards

van Stan & Wende dat fondsen

zich al lichtgroen mogen noemen als

ze duurzaamheid alleen maar ‘promoten’.

Deze categorie moet beter gedefinieerd

worden.”

Derde aanbeveling: meer vrouwvriendelijke

dienstverlening en taal.

“Ga met je vrouwelijke klanten in gesprek

wat zij nodig hebben. Ga na wat

er voor vrouwen passend is in de verschillende

levensfases. En onderzoek of

je huidige communicatie wel aansluit

bij de behoeften van vrouwen? Daarnaast

zouden meer vrouwen in de financiële

sector moeten werken. Ze zijn

vaak betere adviseurs, omdat ze beter

kunnen luisteren. En als ze beleggen,

doen ze dat niet, zoals mannen, om de

markt te ‘verslaan’, maar om een bijdrage

te leveren aan meer welzijn.”

Hesse sloot aanbeveling af meet een

quote van Mary Ellen Iskenderian (ceo

Women’s World Banking): “Het product

wat je aan mannen verkoopt is

waarschijnlijk een goed product voor

hen. Maar het product dat je ontwerpt

voor vrouwen is waarschijnlijk beter

voor iedereen. Helaas werkt het niet andersom.”

Kortom, zo eindigde Hesse haar betoog,

er zijn enorm veel kansen voor

financieel dienstverleners voor verbetering

en innovatie. “Laat de revolutie

maar beginnen.”

EVENWICHT

Thema van de vijfde editie van de Positive

Finance Day was ‘Nieuwe balans’.

Die balans ontstaat niet wanneer we

met de armen over elkaar blijven zitten,

actie is vereist. Of zoals een van de

sprekers zei: die actie moet in de eerste

plaats van binnen naar buiten zijn,

dus vanuit het individu en zijn of haar

unieke kwaliteiten. Maar de samenleving

en de financiële sector als belangrijk

onderdeel daarvan kunnen wel degelijk

ook stappen zetten.

De nieuwe balans veronderstelt evenwicht

tussen vrouwelijke en mannelijke

waarden. Uiteindelijk zitten die

waarden in iedereen, maar duidelijk is

dat een grotere invloed van vrouwen de

balans – die nu zo doorslaat naar mannelijke

waarden – enorm kan verbeteren.

Indra Frishert (Dazure) zei, verwijzend

naar de kritieke toestand waarin

de (leef)wereld momenteel lijkt te verkeren,

te hopen dat er “een einde komt

aan het haantjesgedrag en dat we snel

de wereld gaan redden”.

Damaris Matthijsen (Economy

Transformers) zei dat de verbinding

verloren is gegaan met onszelf, met elkaar

en met de geestelijke wereld. Zij

roerde letterlijk de trom en bezong

moeder aarde.

Economy Transformers, de naam

zegt het al, wil de economie transformeren.

Matthijsen: “Er zijn drie dominante

economische systemen: communisme,

geleide economie, vrije markt

economie. In al deze systemen zijn

grond, kapitaal en arbeid in handen

van iets of iemand. Wij zetten ons in

voor een systeem waarin grond, kapitaal

en arbeid van de gemeenschap

zijn: de gemene goed economie (com-

WINTER 2022 NFM | 59


NIEUWE BALANS

mons). Deze economie vraagt een enorme

paradigmashift vanuit liefde en

vertrouwen. Maar als iedereen leeft

vanuit zijn ster, dan kan het. De nieuwe

wereld komt van binnen naar buiten,

we zullen haar zelf moeten bouwen.

Steeds meer jonge pioniers leven

al vanuit de commonsgedachte. Ook de

financiële dienstverlening kan zichzelf

opnieuw uitvinden. Dat gebeurt ook

al, denk aan de opkomst van broodfondsen.”

Matthijsen had voor de bezoekers

van de Positive Finance Day ook nog

een primeur. Nog voor de officiële lancering

konden de bezoekers haar nieuwe

boek Vrij, Gelijk & Samenleven al inkijken

én aanschaffen. Een omvattend

boek met volop concrete voorbeelden

en praktische tips om uit de huidige systeemcrises

te komen. Centraal in haar

boek staat de transformatie van ons

eigendomsbegrip en de zeggenschap

over grond, arbeid en kapitaal. Niet

de markt en staat zijn leidend, maar

wij mensen onderling. Met het Deel-

Genootschap als samenwerkingsvorm

kunnen we onze weg terugvinden naar

liefde en vertrouwen, creativiteit en

heelheid. En leren we weer van binnenuit

zorg te dragen voor onszelf, elkaar

en de Aarde. Vrij Gelijk & Samen is voor

alle mensen die werk en/of leven op een

mens- en Aardewaardige manier vorm

willen geven.

GEEN ROZE FRONTJE

WOMEN Inc. wil de positie van vrouwen

verbeteren. Dit onder meer het

thema geld. Joline Heusinkveld van

WOMEN Inc. liet zien dat vrouwen bij

belangrijke levengebeurtenissen (werken,

samenwonen, kinderen, scheiden,

pensioen) nog steeds financieel aan het

kortste eind trekken. Zij gaf enkele tips

hoe financiële dienstverleners kunnen

bijdragen om in deze situatie verandering

te brengen, zoals werken met

vrouwelijke adviseurs en visualiseren

en beeldtaal gebruiken. “Plak vooral

geen roze frontje op je financiële producten”,

aldus Heusinkveld.

Aanhaken bij life events is prima, maar

Jennifer Dennison en Kim Cramer:

“Managementspel over identiteit.”

vraag je daarbij goed af waar vrouwen

werkelijk op zitten te wachten.

Heusinkveld: “Aandacht voor de ORV

was er alleen toen wij ons huis kochten.

Terwijl ik in werkelijkheid misschien

meer behoefte aan een ORV had toen ik

moeder werd.”

Een andere tip: als er kinderen komen,

is het volgens Heusinkveld vaak financieel

voordeliger als beide partners

een klein stapje terug doen in plaats

van dat een van de partners veel minder

gaat werken.

STERRENBEELDEN

De Positive Finance Day werd dit jaar

gehouden in het VNAB Kennis- en Ontmoetingscentrum

in Rotterdam, met

de ondersteuning van Allianz. Mart Vreven,

verantwoordelijk voor sales en distributie

van Allianz in Nederland, liet

zien dat inclusie en diversiteit in zijn

eigen gezin en het voetbalteam dat hij

traint de gewoonste zaak van de wereld

is. Hij riep de zaal wel op mee te denken

over een andere naam voor Beerse

Boys, omdat er inmiddels ook meisjesteams

zijn.

Vreven kwam diversiteit ook al vroeg

in zijn professionele loopbaan tegen.

“Mijn eerste baan in de financiële sector

was bij een grote verzekeringsmakelaar,

die mensen aannam op basis van

sterrenbeeld. Want zo ontstond een divers

team. Ik ben Vis en kon dus soepel

door de organisatie glijden…”

Bij Allianz, dat wereldwijd meer

dan 150.000 medewerkers telt, worden

inclusie en diversiteit juist professioneel

aangepakt. Cruciaal is volgens Vreven

dat we ons samen inzetten. “Diversiteit

is een gevecht dat je samen voert

en waarbij we elke dag een stapje verder

komen.”

Tijdens de Positive Finance Day

werd een spel gespeeld dat teams vooruit

wil helpen bij diversiteit en inclusie.

Het managementspel is officieel

nog niet uit, de lancering is voorzien in

het eerste kwartaal van 2023. Het spel

is ontwikkeld door Kim Cramer (BR-ND)

en Jennifer Dennison (Stichting Challenge

Day Nederland) en geeft bedrijfsleven

en organisaties spelenderwijs diepe

inzichten in eigen (voor)oordelen,

aannames, privileges en beleid. n

60 | NFM WINTER 2022


ACTIVATORS

Activators over de waarde(n) van de financiële sector

Wees

verantwoordelijk

als financial

TEKST CEES BOL | BEELD JOKE BOL

Het New Financial Magazine

stelt in iedere editie een Activator

een aantal vragen over de

waarde(n) van de financiële sector.

Wat gaat goed, wat kan beter

en hoe verhogen we de nietfinanciële

waarde van de sector?

Ditmaal Cees Bol financieel

adviseur en financial life planner

bij Bol-Advies en schrijver

van het boek Eengoedleven.nu –

Wat betekent dit voor jou?

Wat zijn volgens jou de belangrijkste

kernwaarden van de financiële sector?

Zekerheid, vertrouwen, continuïteit en

niet te vergeten fatsoen zijn heel belangrijke

kernwaarden. Woorden als

klantgericht en de klant centraal zijn

veel gehoorde termen, die eigenlijk

vooral sales gedreven uitpakken. De

vraag achter deze termen is sinds jaar

en dag: ‘hoe kunnen we komend kwartaal,

zoveel mogelijk aan deze klant verdienen?’

De stappen die werkelijk nodig zijn

om vertrouwen te tonen en zekerheid

te geven, is het kortetermijndenken los

te laten en het op lange termijn zorgen

voor fatsoenlijke dienstverlening.

Door medewerkers te laten bijdragen

aan het welzijn van relaties snijdt

het mes aan twee kanten. Het geeft

medewerkers meer betekenis, duurzame

tevredenheid en geluk, dan het halen

van targets (productie eisen) en bonussen.

Medewerkers zijn meer betrokken

bij de organisatie en blijven langer

werken. Je helpt de klant met zijn behoeften

en wensen op lange termijn en

kunt daarbij duurzaam rekening houden

met de samenleving. Hierdoor is

een blijvende winstgevendheid en continuïteit

voor de financials ook gewaarborgd.

‘DE IDEEËN ZIJN ER AL LANG,

ALLEEN HET ZETTEN VAN

DE STAPPEN BLIJFT MAAR

UITGESTELD WORDEN’

Hoe belangrijk is duurzaamheid voor

jou?

Duurzaamheid is respect voor mens en

natuur en de stappen die continu genomen

moeten worden om een gezonde

samenleving te behouden. Alles op

deze wereld is met elkaar verbonden.

Het zou mooi zijn als we dit meer zouden

beseffen en daarna handelen. Helaas

blijkt het psychologisch lastig om

stappen te nemen als het niet urgent

is of je er zelf geen last van hebt. Een

bosbrand in Australië is heel erg, maar

ver van ons bed. Oorlog in Syrië idem,

armoede en honger in Jemen, we maken

wel wat geld over om ons geweten

te sussen en voeren zelf maar mondjesmaat

duurzame stappen door.

Wat is duurzaamheid volgens het

CBS, het meetinstituut van Nederland?

Duurzame ontwikkeling is een ontwikkeling

die tegemoetkomt aan de levensbehoeften

van de huidige generatie, zonder die van

de toekomstige generaties tekort te doen. Het

gaat hierbij om economische, sociale en leefomgevingsbehoeften.

Voorbeelden zijn een

schoon milieu, biodiversiteit in de natuur, een

hoogopgeleide en gezonde bevolking, goed

werkende sociale netwerken en maatschappelijk

vertrouwen.

62 | NFM WINTER 2022


ACTIVATORS

Een keurige definitie, waarmee we

dachten Nederland, als een van de rijkste

landen ter wereld, met een beetje

pappen en nathouden duurzaam te

kunnen blijven ontwikkelen.

De laatste pandemie heeft ons wel

wakker geschud, maar liever gaan we

ook weer zo snel mogelijk over tot de

orde van de dag en halen we zo snel

mogelijk onze vliegvakanties in. Door

de oorlog in Oekraïne hebben we last

van allerlei prijsstijgingen en zou het

zomaar kunnen dat het de komende

jaren niet steeds beter wordt. Laat

deze zinloze en trieste oorlog dan er

misschien wel voor zorgen dat we sneller

een reset kunnen maken en grote

stappen naar een duurzame en gezonde

toekomst voor de aarde en alle

mensen die erop en ervan leven. Er is

genoeg, we hoeven het alleen maar te

delen.

In hoeverre heeft de financiële sector

het onderwerp duurzaamheid omarmd?

Van omarming is geen sprake, maar

er zijn wel degelijk initiatieven. Veelal

voor de bühne (greenwashing) en nog

op te kleine schaal.

Het zou mooi zijn als er grote banken

en verzekeraars voorop gaan lopen

en richting geven. Niet rustig net genoeg

doen, of liefst zo laat mogelijk aan

de Europese regels voldoen, maar inspireren,

hoop bieden en laten zien dat we

goed voor de aarde en onszelf kunnen

zorgen.

Tot nu toe zijn veel plannen nog gebaseerd

op de oude economie, bijvoorbeeld

Rabo die de financiering van dure

machines als oplossing ziet voor de stikstofcrises.

Hierdoor kunnen zij nog langer

verdienen aan de huidige kredieten

die zij aan boeren hebben verstrekt en

kunnen ze zelfs weer ‘helpen’ met extra

financieringen voor de aanschaf van

de dure stikstofreductie oplossingen.

Tegelijkertijd verplicht dezelfde

Rabo als eerste haar hypotheekadviseurs

om de verduurzaming van de woning

mee te nemen in het hypotheekgesprek.

Is een financiële sector mogelijk met

rendement voor zowel aandeelhouders,

medewerkers, klanten als de samenleving?

Winst is nodig voor continuïteit, maar

winst is geen doel op zich, winstmaximalisatie

en korte termijn denken is

niet goed voor de samenleving. De samenleving

is geen wedstrijd van de

sterkste, slimste, rijkste of snelste, maar

iedereen doet mee en doet ertoe. Ik zeg

het nog maar eens: er is genoeg voor iedereen!

Het blijkt dat winst via de aandeelhouders,

door dividenduitkering,

CEES BOL: ‘NEEM JE

VERANTWOORDELIJKHEID

ALS FINANCIAL!‘

niet optimaal ten goede komt aan de

samenleving.

Kun je initiatieven noemen die ontwikkeld

zijn binnen de financiële sector

en van betekenis zijn voor de samenleving?

Als fan van bewegen, wil ik één grote

partij hier noemen. ASR zet met haar

Vitality programma in op bewegen en

gezondheid. Voorkomen is beter dan

genezen en veel goedkoper ook.

En in het bijzonder wil ik twee activators

noemen die zich op twee terrei-

WINTER 2022 NFM | 63


NIEUWE BALANS

nen inzetten, die me zelf erg aanspreken.

Dick-Jan Abbring van Purpose. Hij

heeft een tienjarenplan waarin zij als

Purpose gaan bijdragen aan een eerlijke

maatschappij door kwetsbare groepen

te helpen om hun kansen te vergroten.

Ze doen dat door bij te dragen

aan projecten op het gebied van armoede

bestrijden, gezondheidsverschillen

verkleinen, onderwijs verbeteren,

arbeidsparticipatie vergroten. Veelal

overheidstaken, maar mooi dat organisaties

als Purpose daar een handje (grote

hand) bij helpen.

De andere activator is Ozewald

Wanrooij van het Rendement van Geluk

(ooit samen met Leon Brummelhuis

oprichter van Neutralis). Naast financial

life planner is hij ook facilitator

werkgeluk door het inzetten van

het Gelukkig leven programma bij

werkgevers. Hierdoor kunnen medewerkers

zowel thuis als op het werk beter

functioneren, floreren, zoals Ozewald

zelf zegt. Voor werkgevers zijn de

voordelen enorm. Zowel in geld als in

beleving en betrokkenheid. Het brengt

een toename van loyaliteit, betrokkenheid,

productiviteit en duurzame inzetbaarheid.

Daarnaast neemt het verzuim

en personeelsverloop af. Als je als

werkgever nog geen eigen dreammanager

hebt, dan komt dit het dichtste in

de buurt.

Is verjonging noodzakelijk om in de financiële

sector te vernieuwen en in hoeverre

zie je dit terug?

We hebben altijd een mix nodig van

jong en oud, van creatief, innovatief

en ervaring. Jongeren zien veel eerder

de urgentie van noodzakelijke verandering

en zijn daar ook mee bezig. Het is

niet meer vanzelfsprekend dat ze allemaal

een rijbewijs halen en een eigen

auto willen hebben. Ze zijn veel meer

van het delen van mobiliteit. Twintig

procent van de jongeren eet al geen

vlees meer. Zij kunnen heel goed meedenken

welke bedrijfstakken je niet

meer hoeft te financieren en welke

juist wel.

De laatste jaren zijn er door (over)

regulering heel veel goed betaalde compliance

banen gecreëerd. Op zich prima

voor de werkgelegenheid. Maak we

zouden beter kunnen investeren in banen

die wel bijdragen aan een nieuwe

gezondere wereld en die vertrouwen geven

in een betere toekomst.

Welke boodschap zou je de financiële

sector graag meegeven?

Neem de mooie rol die je in de transitie

kunt pakken. Rabo is onderdeel van de

oplossing van de boeren, zij kennen de

klant en de problematiek. ING kan samen

met RVO haar groenfonds investeringen

uitbreiden. RegioBank de meest

klantvriendelijk bank, onderdeel van

de Volksbank en 100 procent in handen

van de overheid, kan door hun circa

500 kantoren dicht bij de klant oplossingen

bieden voor het verduurzamen

van woningen. Mijn advies is neem je

verantwoordelijkheid als financial!

Voor meer ideeën kijk op www.

maatschapijwij.nl en www.hetkanwel.

nl en lees nog eens eerdere uitgaven

van het New Financial Magazine door.

De ideeën zijn er al lang, alleen het zetten

van de stappen blijft maar uitgesteld

worden. Ieder stapje telt, begin gewoon!

‘BELANGRIJKSTE IS DAT WE NOG BETER

ONS BEST DOEN OM ELKAAR TE WAARDEREN, VAN ELKAAR

TE HOUDEN EN DE AARDE TE RESPECTEREN’

Wat draag je zelf bij aan een betere financiële

sector?

Ik ben eigenaar van Bol-Advies, een

tweede generatie familiebedrijf in financiële

dienstverlening. We bestaan

dit jaar al 47 jaar. Mijn vader heeft me

verstand van geld en mensen bijgebracht

en voorgeleefd hoe je mensen op

korte en vooral lange termijn kunt helpen

met financiële rust en zekerheid.

Ik heb ervaren dat je niet de hele

wereld kan verbeteren en dat frustreert

mij soms nog steeds. Maar je kunt wel

goed voor jezelf en je naaste omgeving

zorgen. En als iedereen dat doet, krijg

je vanzelf een betere wereld.

Als schrijver van het boek Eengoedleven.nu

– Wat betekent dit voor jou? heb

ik geprobeerd net als in een kookboek

de ingrediënten te beschrijven voor een

goed leven.

Een goed leven betekent voor iedereen

iets anders, toch zullen een aantal

elementen voor de meeste mensen hetzelfde

zijn. Eigenlijk is een goed leven

heel eenvoudig en te bereiken in hele

kleine stapjes.

Wat heb je hiervoor zoal nodig? Genoeg

geld, warmte, (zelf)vertrouwen,

betekenis, ontwikkelingsmogelijkheden,

veiligheid en liefde. En ook hulp,

want je hoeft het niet alleen te doen.

Het boek is te verkrijgbaar bij alle (online)

boekhandels en op www.eengoedleven.nu.

Bezorging indien enigszins mogelijk

per fiets.

Wat is de belangrijkste les die je in het

afgelopen jaar hebt geleerd?

In december heb ik twee kleinkinderen

mogen verwelkomen. Op 1 januari is

het jaar begonnen met het overlijden

van één van mijn schaatsvrienden. In

februari begon de oorlog in Oekraïne.

In mei kwam er nog een kleinzoon bij

in Litouwen. Het kind van mijn zoon

die daar woont en zelf geboren is na het

vallen van het ijzeren gordijn. In juni

is de oma van mijn kleindochter overleden.

Deze gebeurtenissen van geluk, liefde

en verdriet horen bij het leven. Het

belangrijkste is dat we nog beter ons

best doen om elkaar te waarderen, van

elkaar te houden, elkaar iets gunnen,

om samen te delen en de aarde te respecteren

en verzorgen. n

64 | NFM WINTER 2022


AMBASSADEURS

Activators van het

• Dick-Jan Abbringh | Purpose

Newfinancialforum.nl/dick-jan-abbringh

• Kim van den Anker | MeerwAarde

Newfinancialforum.nl/kim-van-den-anker

• Roy van den Anker | Heilbron

Newfinancialforum.nl/roy-van-den-anker

• Erica Argelo | Circle of Art

Newfinancialforum.nl/erica-argelo

• Jeroen Bais | Next Step Factory

Newfinancialforum.nl/jeroen-bais

• Femke Bakker | AnsvarIdéa

Newfinancialforum.nl/femke-bakker

• Pieter van den Ban | Univé

Newfinancialforum.nl/pieter-van-den-ban

• Jelle Bartels | Next Step Factory

Newfinancialforum.nl/jelle-bartels

• Ewald Bary | Lindenhaeghe

Newfinancialforum.nl/ewald-bary

• Ron Bavelaar | Univé

Newfinancialforum.nl/ron-bavelaar

• Lambert Becks | Qees

Newfinancialforum.nl/lambert-becks

• Robin van Beem | Polis Advocaten

Newfinancialforum.nl/robin-van-beem

• Toon Berendsen | VVP

Newfinancialforum.nl/toon-berendsen

• Cees Bol / BOL-Advies

Newfinancialforum.nl/cees-bol

• Olette Bollen | Connect4Value

Newfinancialforum.nl/olette-bollen

• Thom Boot | Thomorrow LifePlanning

Newfinancialforum.nl/thom-boot

• Mark Boskamp | Dukers & Baelemans

Newfinancialforum.nl/mark-boskamp

• Robin Bouman | Yellowtail

Newfinancialforum.nl/robin-bouman

• Jules Brader | De Goudse

Newfinancialforum.nl/jules-brader

• Nanda Bramer | MY Organization

Newfinancialforum.nl/nanda-bramer

• Michiel Brandt | SVC Brandt Advies

Newfinancialforum.nl/michiel-brandt

• Wilma de Bruijn | Eurapco

Newfinancialforum.nl/wilma-de-bruijn

• Paul Burger | AnsvarIdéa

Newfinancialforum.nl/paul-burger

• Christel van Capelleveen | a.s.r.

Newfinancialforum.nl/christel-van-capelleveen

• Urjan Claassen | C-Profile

Newfinancialforum.nl/urjan-claassen

• Jos Claessens | result-is

Newfinancialforum.nl/jos-claessens

• Marcel Coopman | Next Step Factory

Newfinancialforum.nl/marcel-coopman

• Jack Cox | Econsenso

Newfinancialforum.nl/jack-cox

• Kim Cramer | Emotone

Newfinancialforum.nl/kim-cramer

• Ralph van Dam | Centraal Beheer Achmea

Newfinancialforum.nl/ralph-van-dam

• Gary Damen | Paradigma Groep

Newfinancialforum.nl/gary-damen

• Chris Das | Taurus Financiële Belevingen

Newfinancialforum.nl/chris-Das

• Michiel Dietvorst / Pridea

Newfinancialforum.nl/michiel-dietvorst

• Douwe Dijkstra

Newfinancialforum.nl/douwe-dijkstra

• Jan Donselaar | DMA

Newfinancialforum.nl/jan-donselaar

• Joram van Doorn / Site Online

Newfinancialforum.nl/joram-van-doorn

• Kees Dullemond / INSVER

Newfinancialforum.nl/kees-dullemond

• Peter Dussel | Figlo

Newfinancialforum.nl/peter-dussel

• Patrick Eppink | Turner

Newfinancialforum.nl/patrick-eppink

• Erik Friedeberg

Newfinancialforum.nl/erik-friedeberg

• Indra Frishert | Dazure

Newfinancialforum.nl/indra-frishert

• Annemarie Gerritsma | GAPP

Newfinancialforum.nl/annemarie-gerritsma

• Peter van Geijtenbeek | Turien & Co

Newfinancialforum.nl/peter-van-geijtenbeek

• Frank Jan de Graaf | Hogeschool van Amsterdam

Newfinancialforum.nl/frank-jan-de-graaf

• Roger Hagen | Rebels in Finance

Newfinancialforum.nl/roger-hagen

• Jan Hamburger | Turien & Co

Newfinancialforum.nl/jan-hamburger

• Aloys Harmsen | Pensioen Support Nederland

Newfinancialforum.nl/aloys-harmsen

• Kees Haverkamp | Advieskeuze.nl

Newfinancialforum.nl/kees-haverkamp

• Maurice van den Hemel | All-Insure

Newfinancialforum.nl/maurice-van-den-hemel

• Robin Heuten | VLPN

Newfinancialforum.nl/robin-heuten

• Eline Hesse | Circular IQ

Newfinancialforum.nl/eline-hesse

• Jaap Hiddinga | Jaap Hiddinga

Newfinancialforum.nl/jaap-hiddinga

• Jac Hielema | Economy Transformers

Newfinancialforum.nl/jac-hielema

• Marco Hoekstra

Newfinancialforum.nl/marco-hoekstra

• Liesbeth Hogervorst | Energizer

Newfinancialforum.nl/liesbeth-hogervorst

• Fred Huibers | Hogeschool van Amsterdam

New Financial Forum/fred-huibers

• Arno Groot Koerkamp | Future of Finance

Newfinancialforum.nl/arno-groot-koerkamp

• Chantal Inen | The Punchy Pack

Newfinancialforum.nl/chantal-inen

• Sylvia Janssen | Onkar Compliance

Newfinancialforum.nl/sylvia-janssen

• Femke de Jong

Newfinancialforum.nl/femke-de-jong

• Gert de Jong | Hogeschool van Amsterdam

New Financial Forum/gert-de-jong

• Antoinette Kalkman | Nationale Waarborg

Newfinancialforum.nl/antoinette-kalkman

• Ron van Kesteren | Stv

Newfinancialforum.nl/ron-van-kesteren

• Mark Klabbers | AS Support

Newfinancialforum.nl/mark-klabbers

• Pepijn van Kleef | MoneyView Research

Newfinancialforum.nl/pepijn-van-kleef

• Kees Klomp | Karmanomics

Newfinancialforum.nl/kees-klomp

• Erna Knipscheer | Financieel Vitaal

Newfinancialforum.nl/erna-knipscheer

• Theo Kocken | Cardano Group

Newfinancialforum.nl/theo-kocken

• Alexander Koene | BR-ND

Newfinancialforum.nl/alexander-koene

• Dirk Kooiman | Kooiman Advies

Newfinancialforum.nl/dirk-kooiman

• Stef Kuypers | Happonomy

Newfinancialforum.nl/stef-kuypers

• Sjoerd Laarberg | Allianz Nederland

Newfinancialforum.nl/sjoerd-laarberg

• Heidi Leenaarts | United Economy

Newfinancialforum.nl/heidi-leenaarts

• Peter Paul Leutscher | RedZebra Group

Newfinancialforum.nl/peter-paul-leutscher

• Joke Lodewijk | Urban Knowmads

Newfinancialforum.nl/joke-lodewijk

66 | NFM WINTER 2022


AMBASSADEURS

New Financial Forum

• Nicolette Loonen | Fidet Finance Professionals

Newfinancialforum.nl/nicolette-loonen

• Nadine Maarhuis | VMaatschapWij

Newfinancialforum.nl/nadine-maarhuis

• Michael Mackaaij | Verne Business Excellence

Newfinancialforum.nl/michael-mackaaij

• MGerard van der Made | Gerard van der Made BV

Newfinancialforum.nl/gerard-van-der-made

• Thom Mallant | Allianz Nederland

Newfinancialforum.nl/thom-mallanT

• Damaris Matthijsen | Economy Transformers

Newfinancialforum.nl/damaris-matthijsen

• Gilbert Mattu | a.s.r.

Newfinancialforum.nl/gilbert-mattu

• Maria Mazarakis | Maria Mazarakis Levensverhaal

Inzicht

Newfinancialforum.nl/maria-mazarakis

• Jaap van der Meer | VLPN

Newfinancialforum.nl/jaap-van-der-meer

• Hubrien Meijaard | Hubrien financieel advies 2.0

Newfinancialforum.nl/hubrien-meijaard

• Patrick Meijn

Newfinancialforum.nl/patrick-meijn

• Richard Meinders | SVC Groep

Newfinancialforum.nl/richard-meinders

• Saskia Michels | W’aarde controlling

Newfinancialforum.nl/saskia-michels

• Matthijs Mons | Yellowtail

Newfinancialforum.nl/matthijs-mons

• Marc de Moor | Sandstreet Consultants

Newfinancialforum.nl/marc-de-moor

• Kaj Morel | De Zaak van Betekenis

Newfinancialforum.nl/kaj-morel

• Carla Muters | NHG

Newfinancialforum.nl/carla-muters

• Natasja Naron | Garbriël Financiële Bescherming

Newfinancialforum.nl/natasja-naron

• Maarten Nijman | ONE

Newfinancialforum.nl/maarten-nijman

• Harrie-Jan van Nunen | De Financiële Makelaar

Newfinancialforum.nl/harrie-jan-van-nunen

• Thera van Osch | OQ consulting

Newfinancialforum.nl/thera-van-osch

• Jeroen Oversteegen | Nationale Hypotheekbond

Newfinancialforum.nl/jeroen-oversteegen

• Li An Phoa | Drinkable Rivers

Newfinancialforum.nl/li-an-phoa

• Gilbert Pluym | Onderlinge ‘s-Gravenhage

Newfinancialforum.nl/gilbert-pluym

• Karin Polman | Florius

Newfinancialforum.nl/karin-polman

• Peter Post | MoneyView Research

Newfinancialforum.nl/peter-post

• Richard Qaiser | HDI Global Specialty

Newfinancialforum.nl/richard-qaiser

• Cindy Ras | Fontys

Newfinancialforum.nl/cindy-ras

• Mundo Resink | Astronauts on Earth

Newfinancialforum.nl/mundo-resink

• Paul Rijns | a.s.r.

Newfinancialforum.nl/paul-rijns

• Tim Rijvers | DAK Intermediairscollectief

Newfinancialforum.nl/tim-rijvers

• Bert Rorije

Newfinancialforum.nl/bert-rorije

• Han de Ruiter

Newfinancialforum.nl/han-de-ruiter

• Faisal Setoe | HDI

Newfinancialforum.nl/faisal-setoe

• Kyon Soons | a.s.r.

Newfinancialforum.nl/kyon-soons

• Ellen Steijvers | Senvy Consulting

Newfinancialforum.nl/ellen-steijvers

• Pieter van Stratum | FIDIB

Newfinancialforum.nl/pieter-van-stratum

• Bira Thanabalasingam | Yellowtail

Newfinancialforum.nl/bira-thanabalasingam

• Boudewijn van Uden | a.s.r.

Newfinancialforum.nl/boudewijn-van-uden

• Gert Vasse | Ockto

Newfinancialforum.nl/gert-vasse

• Christiaan van der Ven | Budlr.

Newfinancialforum.nl/christiaan-van-der-ven

• Ben Venneman / Onderboven

Newfinancialforum.nl/ben-venneman

• Cas Verhage | Nh 1816 Verzekeringen

Newfinancialforum.nl/cas-verhage

• Jan Verstegen | Eerste stap.nl

Newfinancialforum.nl/jan-verstegen

• Valentina Visser | Havelaar & Van Stolk

Newfinancialforum.nl/valentina-visser

• Jack Vos

Newfinancialforum.nl/jack-vos

• Willem Vreeswijk | NFF/VVP

Newfinancialforum.nl/willem-vreeswijk

• Owen de Vries | Heartful Banking

Newfinancialforum.nl/owen-de-vries

• Michiel van Vugt | NNEK

Newfinancialforum.nl/michiel-van-vugt

• Esther Vuijsters | Lindenhaeghe

Newfinancialforum.nl/esther-vuijsters

• Ozewald Wanrooij | Rendement van Geluk

Newfinancialforum.nl/ozewald-wanrooij

• Rinus van Warven | Uitgeverij Van Warven

Newfinancialforum.nl/rinus-van-warven

• Judith Webber | Pure Human

Newfinancialforum.nl/judith-webber

• Carolien Wegener | Wire Group

Newfinancialforum.nl/carolien-wegener

• Johan Wempe | VU/FEWEB

Newfinancialforum.nl/johan-wempe

• Richard Weurding | Verbond van Verzekeraars

Newfinancialforum.nl/richard-weurding

• Angelo Wiegmans | Bedrijf Plus

Newfinancialforum.nl/angelo-wiegmans

• Enno Wiertsema | Adfiz

Newfinancialforum.nl/enno-wiertsema

• Carola Wijkamp-Hermsen | ARAG

Newfinancialforum.nl/carola-wijkamp-hermsen

• Robert Witteveen / First Day Advisory Group

Newfinancialforum.nl/robert-witteveen

• Max Wohlgemuth Kitslaar / Maxmundo

Newfinancialforum.nl/max-wohlgemuth-kitslaar

• Peter Wormskamp | Helder Beheerd

Newfinancialforum.nl/peter-wormskamp

• Patricia Wouda | Patricia Wouda

Newfinancialforum.nl/patricia-wouda

• Amba Zeggen | Risk & Goverance

New financial forum.nl/amba-zeggen

• Marieke van Zuien | BNP Paribas Cardif

Newfinancialforum.nl/marieke-van-zuien

WINTER 2022 NFM | 67


NEW FINANCIAL MAGAZINE

Samen werken aan een nieuwe economie

Het magazine is een van de uitingen van de stichting New Financial Forum.

De stichting bundelt krachten, ideeën, inspiratie en best practices van positief

ingestelde mensen die gezamenlijk een bijdrage leveren aan een gezonde en

gerespecteerde financiële sector. Het Forum organiseert bijeenkomsten, workshops,

faciliteert dialogen, is aanjager van vernieuwing, voegt betekenis toe

en is de stem van een innovatieve en betrokken financiële sector.

WWW.NEWFINANCIALFORUM.NL

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!