POST_SCRIPTUM_3_2023_23
POST SCRIPTUM - Niezależny kwartalnik literacko-artystyczny tworzony przez polsko-brytyjski zespół. W tym numerze m.in.: turecka akwarystka Rukiye Garip, ceramistka Kasia Białek, aktorka Bogusława Schubert, malarki: Anna Rączka i Maggie Piu.
POST SCRIPTUM - Niezależny kwartalnik literacko-artystyczny tworzony przez polsko-brytyjski zespół. W tym numerze m.in.: turecka akwarystka Rukiye Garip, ceramistka Kasia Białek, aktorka Bogusława Schubert, malarki: Anna Rączka i Maggie Piu.
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
<strong>POST</strong><br />
NIEZALEŻNY KWARTALNIK<br />
LITERACKO-ARTYSTYCZNY<br />
<strong>SCRIPTUM</strong><br />
ISSN 2633-1292<br />
P R O Z A P O E Z J A P U B L I C Y S T Y K A S Z T U K I W I Z U A L N E<br />
ArtAkty Post Scriptum<br />
IZA POŁOŃSKA ARTYSTKĄ ROKU 2022<br />
KASIA BIAŁEK<br />
Ciałopozytywny różowy kubek<br />
W akwarelach skłaniam się ku morzu<br />
RUKIYE GARIP<br />
Gość specjalny<br />
Kobiety i ich światy<br />
ANNA RĄCZKA<br />
G R U P P A S I E D E M<br />
ROBERT HECZKO<br />
MALINA WIECZOREK<br />
MALARKA AKTYWISTKA<br />
ZAPROŚCIE MNIE DO STOŁU<br />
BOGUSŁAWA SCHUBERT<br />
PRZYLĄDEK TAJNARON<br />
H A S I O R<br />
Jak można rzeźbą przebić niebo?<br />
3 / <strong>20<strong>23</strong></strong> (<strong>23</strong>)<br />
www.postscriptum.uk<br />
www.postscriptumfundacja.com<br />
fb: post scriptum<br />
EDEN BY MAGGIE PIU<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
1
WERSJA ELEKTRONICZNA DO POBRANIA ZA DARMO:<br />
https://www.yumpu.com/user/postscriptum.mag<br />
DRUK NA ŻYCZENIE: 24,95 zł<br />
ZAMÓWIENIA BEZPOŚREDNIO W DRUKARNI:<br />
https://www.wyczerpane.pl/wydawnictwo-post-scriptum,dBA-0io.html<br />
Prawa do indywidualnych utworów pozostają przy twórcach.<br />
Redakcja nie zwraca materiałów niezamówionych<br />
i zastrzega sobie prawo do redagowania tekstów.<br />
FUNDACJA WSPIERANIA KULTURY „<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>”<br />
05-092 Łomianki<br />
ul. STANISŁAWA STASZICA 14/5,<br />
KRS 0000908539<br />
NIP 1182225810,<br />
e-mail: biuro@postscriptumfundacja.com<br />
www.postscriptum.uk postscriptum.mag@gmail.com fb: post scriptum redakcja@postscriptum.uk<br />
SPIS TREŚCI:<br />
PROZA<br />
24. Samochwała z chwalipiętą – felieton Juliusza Wątroby<br />
50. Przylądek Tajnaron – Esej Renaty Szpunar<br />
66. Lambada – opowiadanie KAROLINY KUŁAKOWSKIEJ<br />
102. KRZYSZTOF DĄBROWSKi – Drabble<br />
110. Robert Knapik – recenzja książek: Kato-tata. Nie-pamiętnik<br />
i Mireczek. Patoopowieść o moim ojcu<br />
poezja<br />
sztuki wizualne<br />
<strong>23</strong>. JERZY STASIEWICZ – wiersze<br />
32. Wywiad z poetką ALICJĄ KUBERSKĄ – Wanda Dusia Stańczak<br />
46. MAGDALENA PODOBIŃSKA – wiersze<br />
62. Poezja polecana – JACEK JASZCZYK<br />
87. ARKADIUSZ AULICH – wiersze<br />
88. TADEUSZ ZAWADOWSKI – wiersze<br />
91. BEATA KOŁODZIEJCZYK – wiersze<br />
98. Wywiad z poetą i dziennikarzem DARIUSZEM ZELLEREM – Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz<br />
104. KĄCIK SATYRYCZNY<br />
106. Bo Jaroszek o festiwalu poezji STARDUST<br />
6. Daniel Wójtowicz o HASIORZE<br />
16. GRUPPA SIEDEM – Minął rok – Izabela Winiewicz-Cybulska<br />
30. Eden by MAGGIE PIU – relacja z wystawy – Katarzyna Brus-Sawczuk<br />
36. Wywiad z akwarystką RUKIYE GARIP – Renata Cygan<br />
54. Kobiety i ich światy w malarstwie ANNY RĄCZKI<br />
92. Gruppa Siedem – ROBERT HECZKO – Izabela Winiewicz-Cybulska<br />
108. Magdalena Adaszewska o wystawie PIOTRA MICHNIKOWSKIEGO<br />
inne<br />
4. IZA POŁOŃSKA Artystką Roku 2022 – ArtAkty Post Scriptum<br />
34. Monika Janowska – BABALOOKA<br />
68. Wywiad z ceramiczką KASIĄ BIAŁEK – Anna Maruszeczko<br />
82. Wywiad z aktorką BOGUSŁAWĄ SZUBERT – Agnieszka Herman<br />
ZESPÓŁ REDAKCYJNY:<br />
Renata Cygan (redaktor naczelna), Zastepczynie redaktor naczelnej: Joanna Nordyńska i Katarzyna Brus-Sawczuk<br />
Redaktorzy: Juliusz Wątroba, Anna Maruszeczko, Izolda Kiec, Wanda Dusia Stańczak, Renata Szpunar,<br />
Robert Knapik, Iza Smolarek, Alex Sławiński, Agnieszka Herman, Bo Jaroszek, Daniel Wójtowicz, Monika Janowska<br />
Gościnnie: Izabela Winiewicz-Cybulska, Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz, Magdalena Adaszewska<br />
Rysunek satyryczny: Jarosław Janowski<br />
Korekta: Aleksandra Krasińska, Joanna Olszewska, Dominika Paluch i Małgorzata Nowak<br />
2<br />
Tłumaczenia z języka angielskiego: Renata Cygan<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong> Skład, łamanie i opracowanie graficzne: Renata Cygan
Na okładce:<br />
akwarela Rukiye Garip<br />
WSTĘPNIAK<br />
Lato, lato i po lecie... Czas pędzi jak zwariowana karuzela, świat nie nadąża,<br />
ludzie chyba też. Na co dzień (chcąc nie chcąc) tkwimy po uszy w wyścigu<br />
szczurów, w korporacyjnych gierkach i brudzie polityki. Dlatego tak bardzo<br />
potrzebna jest Sztuka – ta bezcenna chwila na refleksję, zadumę i uspokojenie<br />
serca i głowy. U nas w „Post Scriptum” można odnaleźć to (tak potrzebne wszystkim)<br />
ukojenie. Zebraliśmy w tym numerze wiele ciekawych treści: ponad trzydziestu<br />
artystów uprawiających rozmaite gatunki szeroko pojętej Sztuki, pięć wywiadów,<br />
relacje, recenzje, dużo dobrej poezji i pięknych obrazów.<br />
Ciszę, spokój, przeczystą, nieskalaną naturę, której uroda zapiera dech w piersiach,<br />
znajdziecie Państwo w niezwykle realistycznych, subtelnych akwarelach<br />
artystki z Turcji (gościa specjalnego tego numeru) – Rukiye Garip. Patrząc na jej<br />
dzieła, niemal można usłyszeć (a na pewno odczuć) pląsające światło, które muska<br />
obłe kamienie otulone wodą morską, i wiatr grający symfonie. Zapraszam do<br />
przeczytania wywiadu na str. 36.<br />
Kto by nie chciał napić się kawy z ciałopozytywnego kubka? Albo mieć w kolekcji<br />
wazony macice zwane rozwarciami? To dzieła Kasi Białek – ceramiczki, którą bliżej<br />
możecie poznać z rozmowy z Anną Maruszeczko (str. 69). Bardzo gorąco polecam!<br />
Bogusława Schubert zaprasza do stołu, by porwać nas w cytrynową podróż, Ania<br />
Rączka prezentuje magiczny świat złapanych w sieć kobiet, Jacek Jaszczyk czaruje<br />
poezją, a Adam Gwara płodzi limeryki, jakby to była bułka z masłem. No i Hasior.<br />
Kontrowersyjny i niezwykły. Lubiany i krytykowany. Jedyny w swoim rodzaju. Zapraszamy<br />
do powystawowej refleksji Daniela Wójtowicza na str. 6.<br />
Nasz coroczny plebiscyt został rozstrzygnięty. Znakomita polska wokalistka, doktor<br />
sztuk muzycznych i trenerka głosu Iza Połońska – po „dżentelmeńskiej”, wyrównanej<br />
walce z jedną z czołowych projektantek mody Violą Śpiechowicz – zdobyła<br />
tytuł „Artystki Roku 2022”. Tak, tak – zdajemy sobie sprawę z tego, że cała dwudziestka<br />
nominowanych zasługiwała na ten zaszczytny tytuł, ale zasady plebiscytu<br />
są nieubłagane. Wygrała artystka, która zdobyła największą liczbę głosów od<br />
naszych czytelników. Z całego serca gratulujemy zacnej zwyciężczyni (a właściwie<br />
z wszystkich wrażliwych redakcyjnych serduch, które dla artystów biją podwójnie).<br />
Wręczenie statuetki ArtAkty odbędzie się w legendarnej Piwnicy pod Baranami<br />
8 października o godz. 16.00. Przybywajcie, a spotkacie wielu nietuzinkowych<br />
twórców i posłuchacie anielskiego głosu naszej laureatki.<br />
Zapraszamy!<br />
www.postscriptum.uk, fb: post scriptum, e-mail: redakcja@postscriptum.uk<br />
Wydawca: Post Scriptum LTD, Watford, UK<br />
NUMER KONTA: IBAN: GB82 LOYD 3096 2657 4181 60<br />
UK: SORT CODE: 309626 ACC Number: 57418160<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
3
IZA POŁOŃSKA<br />
ARTYSTKĄ ROKU 2022<br />
LISTA<br />
NOMINOWANYCH<br />
ARTYSTÓW:<br />
ANDRZEJ OLCZYK<br />
ANDRZEJ RODYS<br />
ANJA CHOLUY<br />
ARTUR SMOŁA<br />
DANYLO MOVCHAN<br />
DARIA ANDREWS<br />
DOMINIKA KĘDZIERSKA<br />
GERARDO APUD<br />
IZA POŁOŃSKA<br />
JERZY JARNIEWICZ<br />
JOHN PORTER<br />
KRZYSZTOF CZADER<br />
MAGDA ATKINS<br />
MICHAŁ ZABŁOCKI<br />
PAWEŁ BILIŃSKI<br />
RAMADAN HUSSIEN<br />
RODICA TOTH POIATĂ<br />
SALUSTIANO GARCÍA<br />
TOMASZ JASTRUN<br />
VIOLA ŚPIECHOWICZ<br />
gratulacje!<br />
4<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
WRĘCZENIE STATUETKI ARTAKTY<br />
ODBĘDZIE SIĘ W LEGENDARNEJ<br />
PIWNICY POD BARANAMI<br />
8 PAŹDZIERNIKA O GODZ. 16.00.<br />
SERCECZNIE ZAPRASZAMY!
Autorzy zdjęć: HaWa, Agnieszka Małasiewicz,<br />
Dariusz Kulesza, Tomasz Kamiński,<br />
Łukasz Ułanowski, Joanna Nordyńska<br />
Zwyciężczynią ostatniej edycji plebiscytu<br />
na Artystę Roku, ogłaszanego od kilku lat<br />
przez nasz kwartalnik, jest znakomita polska<br />
wokalistka, doktor sztuk muzycznych i trenerka<br />
głosu Iza Połońska. Tylko 66 głosów mniej<br />
zdobyła projektantka mody Viola Śpiechowicz.<br />
Na trzecim miejscu uplasowała się fotografka<br />
Anja Choluy.<br />
Artystka śpiewa w różnych stylach od klasyki po<br />
piosenkę aktorską i jazz. W latach 2003–2009<br />
intensywnie koncertowała w Europie: w Belgii,<br />
Austrii, Hiszpanii, Niemczech, we Włoszech<br />
oraz Francji. Na swym koncie ma występy m.in.<br />
w Bibliotece Polskiej w Paryżu czy w legendarnej<br />
Piwnicy Artystycznej Kurylewiczów w Warszawie<br />
u boku Wandy Warskiej. Ostatnie lata wypełniły<br />
jej koncerty z orkiestrami filharmonicznymi<br />
w Polsce z projektami Połońska Śpiewa Osiecką,<br />
Młynarski Symfonicznie, Krajewski Symfonicznie,<br />
a także kameralne projekty: Pejzaż bez Ciebie,<br />
Trzy miłości, Kochany mój Bełz, Czułość, Wystarczy<br />
być (projekt we współpracy z Witkiem Cisłą),<br />
a także Samotne wyspy serc w duecie z Bogdanem<br />
Hołownią. W latach 2010–2016 współpracowała<br />
z Katedrą Kameralistyki Akademii<br />
Muzycznej w Łodzi. W okresie 2012–2017 była<br />
członkinią zarządu Łódzkiego Oddziału Stowarzyszenia<br />
Polskich Artystów Muzyków (SPAM).<br />
Wśród uczelni, z którymi współpracowała, wymienić<br />
należy poza Akademią Muzyczną w Łodzi<br />
także Szkołę Aktorską przy Teatrze Śląskim w Katowicach<br />
i Wydział Aktorski PWSFTviT w Łodzi.<br />
Obecnie współpracuje z Instytutem Wokalno-<br />
-Aktorskim na Wydziale Sztuk Scenicznych Akademii<br />
Muzycznej w Łodzi.<br />
Na rynku fonograficznym ukazały się jak dotąd<br />
2 płyty Izy Połońskiej: Pejzaż bez Ciebie (2019 r.)<br />
i SING! Osiecka (2021 r.). W lipcu 2022 r. na rynku<br />
pojawił się pierwszy singiel napisany specjalnie<br />
dla artystki Noce bez gwiazd z muzyką Witka Cisły<br />
i tekstem Magdaleny Wojtalewicz, a w czerwcu<br />
b.r. artystka po raz pierwszy wypuściła na rynek<br />
swoją piosenkę Kaskady, do której muzykę<br />
współtworzył Michał Grott.<br />
Iza Połońska na scenie spotyka się ze znakomitymi<br />
artystami, m.in. ze Zbigniewem Zamachowskim,<br />
Mietkiem Szcześniakiem czy Wojciechem<br />
Myrczkiem. Jest także zapraszana do dużych<br />
przedsięwzięć koncertowych, na których występowała<br />
u boku m.in.: Doroty Miśkiewicz, Moniki<br />
Borzym, Anny Rusowicz, Małgorzaty Walewskiej,<br />
Igora Herbuta, Janusza Radka, Marcina Januszkiewicza.<br />
W 2022 r. została zaproszona przez<br />
Adama Sztabę do nagrania kultowej piosenki<br />
Mamy siebie dla Ukrainy – wedle pomysłu i kompozycji<br />
Adama Sztaby (w projekcie udział wzięli<br />
topowi polscy wokaliści: Anna Maria Jopek, Natalia<br />
Kukulska, Natalia Niemen, Magda Steczkowska,<br />
Anna Karwan, Kayah, Katarzyna Cerekwicka,<br />
Kasia Dereń, Mietek Szcześniak, Kuba<br />
Badach, Piotr Cugowski, Krzysztof Napiórkowski,<br />
Andrzej Piaseczny i wielu innych).<br />
Wiele utworów wykonywanych przez Izę Połońską<br />
zostało opracowanych plastycznie w formie videoklipów.<br />
[JN]<br />
JOANNA NORDYŃSKA<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
5
Hasior<br />
6<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Dręczyło go pytanie, jak można rzeźbą przebić niebo?<br />
Daniel Wójtowicz<br />
Brylant złożony pod Giewontem<br />
Odpowiedź „tkwi ukryta<br />
w nierozłupanej jeszcze<br />
skale, nierozdartej blasze,<br />
a może w przestrzeni między światłem<br />
a cieniem. Nawet słup prześwietlonej<br />
wody, wiatr i głos, i włosy, i kamień,<br />
i czas, dym i prąd – każda materia może<br />
być tworzywem sztuki pod warunkiem,<br />
że ją wybierze, połączy, rozerwie czy<br />
spali zuchwała fantazja”.<br />
A jego fantazja, krok po kroku, okazywała<br />
się zuchwała niebywale. I bezkresna.<br />
Nie był, i nadal nie jest, rozumiany<br />
przez wielu ludzi o duszach<br />
pozbawionych oczu, którzy patrzą<br />
na wszystko dosłownie, we wszystkim<br />
szukają tylko sobie znanych sensów<br />
i oczywistości. Tymczasem dzieło<br />
sztuki – tłumaczył, choć mówienie<br />
chyba nie przychodziło mu łatwo –<br />
jest niczym list miłosny. Zrodzone<br />
bywa z nieodpartej potrzeby wyrażenia<br />
swoich uczuć i emocji. Nie trzeba,<br />
wręcz nie wolno, doszukiwać się<br />
w nim niczego więcej. Można jedynie<br />
starać się je odczuć. Bardzo wielu się<br />
to udaje.<br />
Twórca najtrafniej tłumaczył swoje<br />
spojrzenie na przykładzie ulubionej<br />
materii – szyby. Gdy ją masz przed<br />
sobą, w swoim oknie, ona sama nie<br />
niesie żadnej wartości. Nie ma swojego<br />
wyrazu. Ale spróbuj tylko w nią<br />
uderzyć, nadtłuc czy rozbić – utworzy<br />
natychmiast całkowicie oryginalną, niepowtarzalną<br />
kompozycję pełną ukrytej<br />
ekspresji, jakichś nieodgadnionych znaczeń.<br />
Podobnie ostro rozszarpana blacha<br />
wyraża nieopisany ból, krzywdę.<br />
Niesie grozę i lęk, i niewiadomą.<br />
7<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
8<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
W jego plastyce szkło i blacha są wszechobecne… Ale to mało<br />
Fantastyczne jest to, że – podobnie<br />
jak później Olga Tokarczuk opisywała<br />
swoje doznania z dzieciństwa i jak wyraża<br />
to w swoich książkach – przemawiał<br />
do niego każdy przedmiot z codziennego<br />
otoczenia. Uświadomiłem<br />
sobie nagle w jego galerii, że przecież<br />
to nic dziwnego: na przykład młynek<br />
do kawy, który został mi po matce,<br />
mówi coś do mnie z kuchennej półki.<br />
Codziennie. Faktycznie wszystkie<br />
sprzęty i przedmioty potrafią gadać<br />
do każdego z nas. Pod warunkiem<br />
jednak, że chcemy ich słuchać i choć<br />
trochę staramy się je zrozumieć.<br />
Był on fenomenalnym assemblistą<br />
1 . Składał stare, zniszczone rzeczy<br />
w kompozycje, które dopełnione tytułem-podpowiedzią<br />
niosą swoją niepowtarzalną<br />
i nieprzemijającą treść.<br />
1 assemble (ang) – złożyć, składać<br />
Czasem wstrząsającą jak mała, naga<br />
laleczka dziecięca, ułożona pod igłą<br />
starej maszyny do szycia w znanym<br />
i podziwianym na całym świecie dziele<br />
„wyszywanie charakteru”. Mało co<br />
mogłoby mocniej wykrzyczeć o… Nie,<br />
nie powinienem dopowiadać. Każdy,<br />
kto to zobaczy, sam się dowie, sam<br />
tego dozna. Ale wiele jego prac jest<br />
żartem, satyrą, lekką grą wyobraźni,<br />
zabawą naszymi różnymi upodobaniami<br />
czy słabościami. Można się<br />
uśmiechać i bawić.<br />
9<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Każdy przedmiot ma swój<br />
sens, a złożone dają aforyzm.<br />
Aforyzm jest bardzo<br />
podobny do prawdy,<br />
ale nie jest samą prawdą<br />
10<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Autorem wszystkich zdjęć jest Daniel Wójtowicz
W Ł A D Y S Ł A W H A S I O R<br />
Nie mam patrona<br />
w żadnym artyście.<br />
Moje majsterkowanie<br />
miało swe źródła w zdolnościach<br />
Janka Muzykanta<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
11
Każda materia<br />
może być<br />
tworzywem sztuki,<br />
pod warunkiem że<br />
ją wybierze, połączy,<br />
rozerwie czy spali<br />
zuchwała<br />
fantazja<br />
12<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Jego prace w latach drugiej połowy<br />
tamtego stulecia, czyli<br />
w czasach mojej młodości, miały<br />
niezliczone wystawy w całym<br />
świecie. Od Londynu po Nowy<br />
Jork i Sydney. Budziły podziw<br />
i zachwyt.<br />
Cały świat twórczy znał nazwisko<br />
Hasior.<br />
Wszyscy widzieli, że Władysław<br />
Hasior to twórca wyraźnie wybiegający<br />
poza nasz świat i nasz czas.<br />
Zaliczano go do grupy największych<br />
artystów współczesności.<br />
W czasach żelaznej kurtyny proponowano<br />
mu pozostanie w Paryżu.<br />
Oferowano pracownię. Odmówił.<br />
Twierdził, że jest zrośnięty z Polską,<br />
z jej kulturą, że może tworzyć tylko<br />
na swoim Podhalu. Powrócił do<br />
swojej biednej, ale ukochanej pracowni<br />
w Zakopanem. I do prostych<br />
tutejszych ludzi, którzy intuicyjnie<br />
i emocjonalnie akceptowali jego<br />
najdziwniejsze twórcze pomysły,<br />
choć pewnie sami nie rozumieli<br />
dlaczego. Może właśnie te ich proste<br />
dusze miały oczy?<br />
Nasi lokalni polscy twórcy, którym<br />
nikt nigdy nie organizował wystaw<br />
w Londynach i Berlinach, którym<br />
nikt nie proponował pozostania<br />
w żadnym miejscu na świecie, nie<br />
mogli mu tej decyzji darować. Podobnie<br />
jak całego jego sukcesu.<br />
W tym również, a może przede<br />
wszystkim, uznania okazywanego<br />
mu w naszym kraju przez ówczesne<br />
władze, którego nie odrzucał.<br />
Po zmianach politycznych wraz<br />
z nastaniem nowej Polski środowiska<br />
twórcze szyły mu buty konformisty<br />
i kolaboranta. Pomniejszano jego<br />
osiągnięcia i izolowano. Były wnioski<br />
o rozbieranie jego pomników,<br />
którym poprzednie władze nadały<br />
niefortunne, polityczne „tytuły”<br />
i znaczenia. W najbardziej znanym<br />
wypadku, pod Czorsztynem, nie<br />
dopuszczono jednak do realizacji<br />
takiej koszmarnej destrukcji. Ale<br />
nienawistnicy obsadzili „skażoną”<br />
instalację drzewami, żeby nie była<br />
od drogi widoczna…<br />
Polska przez lata zrobiła wiele,<br />
aby gwiazda Hasiora zgasła. Jedynie<br />
Muzeum Tatrzańskie (filia Muzeum<br />
Narodowego) konsekwentnie<br />
utrzymuje ekspozycję ponad<br />
dwustu jego prac. Jest ona niewątpliwie<br />
najciekawszym zjawiskiem<br />
artystycznym w Zakopanem, ale<br />
też – według mnie – najbardziej<br />
fascynującą galerią sztuki w Polsce<br />
i jedną z ciekawszych w Europie.<br />
Jest jednak znana i nagłaśniana niewspółmiernie<br />
mało do jej niebywałej<br />
wartości.<br />
Znaczące czasopismo artystyczne<br />
z USA umieściło go ostatnio na<br />
pierwszym miejscu w kategorii „artysta<br />
niesłusznie zapomniany”. Nie<br />
wydaje mi się jednak, aby kogokolwiek<br />
w naszym państwie to martwiło.<br />
[DW]<br />
DANIEL WÓJTOWICZ<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
13
14<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Foto: Pixabay
NAD RZEKĄ<br />
W piaszczystych wykrotach głupota i chciwość<br />
chrabąszcze biegają niepewne dziś jutra<br />
korzenie korzeniom obwieszczą wieść smutną<br />
dąb leży na plecach i serce rozrywa<br />
wiekowe kasztany potrzebne do życia<br />
i ładnym i brzydkim i dobrym i drwalom<br />
po wałach mknie lament już nic nie zostało<br />
a kruki kołują zerkając na nicość<br />
mój kufer goryczy przepełnił się wczoraj<br />
nic nie da się zrobić – wygrały znów piły<br />
bezsilność i niemoc odbiera mi siły<br />
brak wróbli doskwiera w porżniętych topolach<br />
niechybnie świat pęka i w nicość zapada<br />
a pszczoły mrą cicho – raz po raz – bez skargi<br />
człek mknie w nienażarciu wkręcony w wir matni<br />
a w oczach szaleństwo a w głowie bałagan<br />
Renata Cygan<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
15
Jan Żyrek<br />
Jan Norbert Dubrowin<br />
Robert Heczko<br />
16<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Dariusz<br />
Miliński<br />
Monika Ślósarczyk<br />
Leszek Żegalski<br />
Piotr Jakubczak<br />
Janusz Szpyt<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
17
GRUPPA SIEDEM<br />
MINĄŁ ROK<br />
Największą wartością jest czyste malarstwo – mówi<br />
Piotr Jakubczak, artysta malarz, z inicjatywy którego<br />
ośmioosobowa grupa twórców wystawia<br />
wspólnie już ponad rok. Od czerwca 2022 do lipca <strong>20<strong>23</strong></strong><br />
odbyło się siedem wystaw – od Bielska-Białej po Gdańsk.<br />
Gruppę Siedem, bo pod taką nazwą funkcjonuje ta artystyczna<br />
formacja (nazwa wymyślona przez Jakubczaka),<br />
tworzą artyści różnorodni zarówno w sposobie wypowiadania<br />
się, jak i w preferowaniu malarskich tematów. Opisując<br />
tę wspólnotę malarskich celów, można znowu wykorzystać<br />
wypowiedź Piotra zawartą w jednym z wywiadów:<br />
„Artyści nie pracują nad żadnym stylem, a wszystkim<br />
zależy, by obraz miał coś do powiedzenia – by odbiorca<br />
nie przeszedł obok niego obojętnie”. Rocznica skłania do<br />
podsumowań, które być może przydadzą się z czasem do<br />
udokumentowania tej niezwykłej działalności artystów<br />
współczesnych pierwszego dwudziestolecia XXI wieku.<br />
Trzeba przyznać, że to niemałe wyzwanie logistyczne, by<br />
w ciągu roku zorganizować siedem wystaw, nie pokazując<br />
jednakowego zestawu obrazów i nie mając etatowego<br />
menadżera. Grupy artystyczne to nic nowego – były i będą<br />
(była już nawet formacja o nazwie „gruppa”). Jak długo<br />
działać będzie ta – bez statutu i sztywnych zasad – oparta<br />
jedynie na relacjach towarzyskich? Czy rozpadnie się na<br />
skutek różnic programowych, niezgodności charakterów –<br />
18<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
tak, jak zwykle dzieje się w przypadku takich „związków”?<br />
Może tak się nie zdarzy, bo ta grupa nie ma sztywnego<br />
programu, a formalna perfekcja malarstwa i jej doskonalenie<br />
wydaje się być dla tej pogruppowanej ósemki sensem<br />
i celem życia. Artyści tworzą ze świadomością, że sztuka<br />
nie jest ozdobą, ma wywoływać emocje, angażować, nawet<br />
skłaniać do pogłębionej refleksji nad problemami naszej<br />
rzeczywistości i współczesnego świata, w którym życie<br />
bez sztuki jest niemożliwe.<br />
O Gruppie Siedem pisałam już w „Post Scriptum” dwukrotnie<br />
, a od roku każdy numer tego kwartalnika prezentuje<br />
artystyczną sylwetkę jednego z pogruppowanych twórców.<br />
Przypomnijmy skład. Piotr Jakubczak, Robert Heczko,<br />
Jan Żyrek i Monika Ślósarczyk są praktycznie sąsiadami,<br />
dlatego pisząc o początkach Gruppy, portal ox.pl – Wiadomości<br />
Śląska Cieszyńskiego – użył określenia „buntownicy<br />
z Istebnej”, bo to przedsięwzięcie artystyczne narodziło<br />
się właśnie tu – w Dworze Kukuczka. Z beskidzkiego obszaru<br />
wywodzi się więc większa część Gruppy (Ustroń, Wisła,<br />
Cieszyn i Koniaków, gdzie w malowniczym starym domu<br />
Jan Żyrek ma swoją autorską galerię). Piotr, choć urodzony<br />
we wschodniej Polsce i mający za sobą pobyt w różnych<br />
miejscach Europy, od wielu lat utożsamia się z Istebną, bo<br />
tutaj tworzy i pewnie zostanie tu na stałe. Stąd pochodzi<br />
także Leszek Żegalski, który ponad trzydzieści lat temu<br />
wraz z Piotrem Naliwajką i Januszem Szpytem (Janusz<br />
jest teraz także w Gruppie Siedem; mieszka w Lubaczowie)<br />
stworzył Tercet Nadęty. W słynnym manifeście Tercetu<br />
artyści skrytykowali warsztat współczesnych twórców,<br />
domagając się rzetelności. „Chcemy prawdziwego współczesnego<br />
malarstwa – solidnego i trwałego ” – apelowali<br />
Nadęci, potępiając jednocześnie twórców, którzy z powodu<br />
niewiedzy, braku umiejętności, nieuczciwości i zbytniej
pewności siebie doprowadzają do upadku malarstwa. To<br />
już przeszłość, ale coś z tego dadaistycznego buntu – wraz<br />
z Leszkiem Żegalskim – przeniknęło do Gruppy Siedem, dla<br />
której dobra sztuka będąca sensem życia, stanowi okazję<br />
do wyrażenia samego siebie, z uwzględnieniem kontekstów<br />
współczesnego świata – problemów, wobec których<br />
artyści nie potrafią przejść obojętnie.<br />
Każdy twórca to osobowość – inna, a wszyscy razem to<br />
różnorodność oparta na przeciwnych temperamentach<br />
twórczych. Jan Norbert Dubrowin z Piotrkowa Trybunalskiego<br />
to malarska subtelność – sztuka emanująca spokojem<br />
i ciszą. Dariusz Miliński, w którego malarstwie wielu<br />
dostrzega czytelny wpływ sztuki Bruegla, w Pławnej na<br />
Dolnym Śląsku stworzył „miejsce magiczne”, gdzie sztuka,<br />
teatr, zabawa i historia splatają się w jedna całość.<br />
Trudno uwierzyć, że tak różne twórcze osobowości i charaktery<br />
stworzyły zgrany artystyczny zespół. Może dlatego,<br />
że wszyscy postawili na spontaniczność i improwizację,<br />
sprzeciwiając się – jak mówi Piotr – diskopolonizacji<br />
w sztuce i krytycznie postrzegając współczesny rynek<br />
sztuki. Artyści, pozostając wierni sobie i nie malując pod<br />
publikę, postawili na prawdę w sztuce. Wszyscy razem<br />
i każdy osobno są aktywni nie tylko w tworzeniu w zaciszu<br />
pracowni, lecz także w działalności wystawienniczej i społecznej,<br />
i choć pokazują się razem, to w międzyczasie każdy<br />
z nich ma obszar swojej własnej działalności. Na początku<br />
lata Dariusz Miliński w krakowskiej Galerii u Zofii Weiss<br />
był „Strażnikiem bajek”. Przez całe lato Monikę Ślósarczyk<br />
można było oglądać na przykład w Galerii Restauracji<br />
Domolo w Dąbrowie Górniczej. Piotr Jakubczak wziął<br />
udział w wystawie malarstwa metaforycznego w warszawskiej<br />
Galerii Stalowa. Niedawno Robert Heczko (autor<br />
logotypu Gruppy) w Galerii Na Gojach w Ustroniu<br />
realizował własny projekt Gołe ściany, będący akcją promującą<br />
różne gatunki i działania, która stała się kampanią<br />
promocji sztuki tworzonej przez tych, którzy mają odwagę<br />
pokazać prawdę o człowieku – niełatwą do akceptacji<br />
społecznej prawdę o samym sobie. Obrazy artystów<br />
z Gruppy Siedem wiszą na ścianach w tej ustrońskiej galerii<br />
i są też stale w Galerii Tadeo-Art w Bielsku-Białej, która<br />
objęła patronatem tę wyjątkową gruppową działalność.<br />
Kilku Gruppowiczów wzięło również udział w drugim Letnim<br />
Salonie Sztuki w Miejskim Domu Kultury Prażakówka<br />
w Ustroniu. To tylko fragmenty ich ostatniej aktywności.<br />
Społeczeństwo<br />
należy koniecznie<br />
przygotować<br />
do odbioru sztuki<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
19
Piotr Jakubczak, animator Gruppy założył, że Gruppa będzie<br />
mieć charakter otwarty i mogą do niej dołączyć twórcy<br />
o podobnych przekonaniach – zarówno malarze, jak<br />
i rzeźbiarze – wszyscy ci, dla których liczy się dobry warsztat.<br />
Czas pokazał, że stałość składu utrzymująca się przez<br />
rok, miała jednak duże znaczenie. Warto wspomnieć, że<br />
do tego zgranego zespołu artystów dołączyli sympatycy<br />
Gruppy – na przykład muzycy, których koncerty towarzyszą<br />
często wernisażom: Paweł Ćwik, czyli punkrockowy<br />
zespół Smoleńsk (na okładce albumu Nowy Ład znajduje<br />
się Ołtarz hipokryzji Piotra Jakubczaka) i Piotr Restecki,<br />
gitarzysta i kompozytor. Z Gruppą od samego początku<br />
(a nawet jeszcze przed jej powstaniem) związany jest Łukasz<br />
Radwan, dziennikarz, krytyk sztuki, artysta, nazwany<br />
przez Piotra ojcem chrzestnym tego gruppowego przedsięwzięcia.<br />
Działalność Gruppy Siedem zainicjowała wystawa w Sopockiej<br />
Galerii Sztuki, otwarta 24 czerwca 2022, kolejna<br />
(wernisaż 7 września) miała miejsce w warszawskiej Galerii<br />
Stalowa, która przy współudziale Galerii Sopockiej i Tadeo-Art<br />
jest głównym wydawcą katalogu. Pomiędzy tymi<br />
dwoma zaplanowanymi pokazami Gruppa zaistniała także<br />
z wielką wystawą w Dworze Kukuczka w Istebnej, której<br />
wernisaż był częścią Beskidzkich Biesiad Kulturalnych. To<br />
miejsce ważne, bo związane z historycznym już początkiem<br />
Gruppy i to także przestrzeń, która choć na co dzień<br />
restauracyjna, funkcjonuje jako stała galeria malarstwa<br />
Piotra Jakubczaka.<br />
Gruppa nie ma określonego programu i nie ma też sztywnego<br />
terminarza, bo spontaniczne działania wpisane są<br />
w charakter jej działalności. Rok 2022 zakończono wystawą<br />
w częstochowskiej galerii Konduktorownia, otwartą<br />
3 grudnia, zorganizowaną przez Regionalne Towarzystwo<br />
Zachęty Sztuk Pięknych w Częstochowie. Tamtejszy portal<br />
20<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
kulturalny zamieścił relację Rafała Kwaska 1 , który uczestnicząc<br />
w wernisażu, zwrócił uwagę na kameralną przestrzeń<br />
ekspozycyjną sprzyjającą kontemplacji takiej sztuki, podkreślając,<br />
że wystawę stanowią obrazy twórców dojrzałych<br />
ze świetnie opanowanym warsztatem. Autor, choć<br />
jak zaznaczył, „jest nieobyty w materii warsztatu malarskiego”,<br />
trafnie zwrócił uwagę na „wychodzące z malarskich<br />
ram” plandeki Leszka Żegalskiego, proste formy scen<br />
oszczędnych w szczegółach i rozedrganą energię Moniki<br />
Ślósarczyk. Zauważył polityczny komentarz Janusza Szpyta,<br />
surrealistyczny detal Dariusza Milińskiego, pewne pociągnięcia<br />
Roberta Heczki i wilcze oczy patrzące na niego<br />
z obrazów Jana Norberta Dubrowina. Podkreślił poczucie<br />
różnorodności i zaznaczył, że tematem dominującym jest<br />
tu człowiek jego postać i psychika.<br />
Kolejną wystawę Gruppy otwarto 15 kwietnia <strong>20<strong>23</strong></strong> roku<br />
w Zamku Tarnowskich w Tarnobrzegu. Także tu obrazy<br />
wyeksponowano dość kameralnie – w piwnicznej przestrzeni<br />
– i trzeba przyznać, że zróżnicowanie malarskich<br />
rozwiązań i gatunków sprawia, że w każdym wnętrzu malarstwo<br />
wygląda „inaczej”, zaskakująco i po prostu dobrze.<br />
Podsumowaniem pierwszego roku działalności była wystawa<br />
zorganizowana z wielkim rozmachem – w nietypowej<br />
scenerii – w bielsko-bialskiej zabytkowej hali fabrycznej<br />
– w garażu przy Komorowickiej, na którą zapraszała<br />
Galeria Tadeo-Art i Manufaktura Sztuki. Już wcześniej –<br />
przy wystawie indywidualnej Piotra Jakubczaka Oldtimer<br />
Garage sprawdził się jako niekonwencjonalna sala ekspozycyjna.<br />
Wernisaż 27 maja uświetniła muzyka: koncert<br />
Piotra Resteckiego i Pawła Ćwika z Konradem Wuborodo,<br />
a całą imprezę otworzył – z telebimu – Łukasz Radwan.<br />
Piotr Jakubczak, uczestniczący w tym czasie w plenerze<br />
Rajd na Połomiu organizowanym przez katowicką Alma<br />
Art, na „roboczy” pokaz z obrazami zaprosił obecnych<br />
tam gości. Była to całkiem spora grupa: Iwo Birkenmajer,<br />
Gruppę Siedem<br />
tworzą<br />
artyści<br />
różnorodni<br />
1 R. Kwasek, Malarstwo Pogruppowane, [online] https://cgk.czestochowa.pl/blog/<br />
artykul/154,malarstwo-pogruppowane, [data dostępu: 21.08.<strong>20<strong>23</strong></strong>].
Największą wartością<br />
jest czyste<br />
malarstwo<br />
Eleonora Babuszkina, Stanisław Chomiczewski, Barbara<br />
Frankiewicz, Bogusław Jagiełło, Włodzimierz Kwiatkowski,<br />
Tomasz Lubaszka, Anna i Jarosław Luteraccy, Anatol Martyniuk,<br />
Yuliia Mykhaliuk, Adam Papke, Alicja Słaboń-Urbaniak,<br />
Mira Skoczek-Wojnicka, Michał Smółka, Anna Ujma-<br />
-Lubaszka, Maciej Urbaniak, Anna Zadora i Ewa Zawadzka.<br />
Obrazy zmieściły się z powodzeniem na sztalugach na<br />
dole, a u góry goście i gospodarze, czyli Gruppa Siedem.<br />
Cała ogromna ekspozycja znakomicie korespondowała<br />
z industrialnym, garażowym wnętrzem odpowiednio zaaranżowanym<br />
specjalnie dla potrzeb tego artystycznego<br />
wydarzenia. Sztukę można przecież pokazywać wszędzie,<br />
co zapoczątkowała pierwsza wystawa impresjonistów zorganizowana<br />
w fotograficznym atelier, a malarstwo obok<br />
samochodów – to także już było: w salonie automobilowym<br />
– sto lat temu – wystawił swoje malarstwo Henryk<br />
Berlewi, nasz konstruktywista.<br />
Ostatnia – nomen omen siódma wystawa Gruppy Siedem<br />
– była częścią dziesiątej edycji Art Piknik Festivalu,<br />
a jej wernisaż odbył się 28 lipca w Galerii Zamek w Szczecinku.<br />
Autorem plakatu imprezy „przybliżającej sztukę<br />
najwyższych lotów” był Dariusz Miliński (bardzo trafny<br />
projekt z samolotem), a ponieważ to prawdziwe święto<br />
sztuki (jubileuszowa edycja Festivalu), nie mogło zabraknąć<br />
muzyki, która przecież często towarzyszy wystawom<br />
Gruppy. Zagrał Lady Pank.<br />
Jak wygląda kalendarium kolejnych wystaw po intensywnej<br />
rocznej działalności? Nie ma sztywnych terminów, bo<br />
wciąż dominuje spontaniczność, improwizacja, przypadek.<br />
Artyści różnorodni, uprawiający figurację, posługujący<br />
się własnym językiem formalnym chcą nadal wystawiać<br />
razem. Wiadomo już, że nie stronią od tradycji, nie zatracają<br />
własnej tożsamości, nie powielają cudzych wzorców,<br />
a odstępując od schematów, burzą czasem tradycyjny<br />
porządek, mając odwagę wykonać nawet malarskie obrazoburcze<br />
gesty. Jakubczak wierzy, że to malarstwo pomoże<br />
zwalczyć tępotę, bestialstwo i nienawiść, ale społeczeństwo<br />
należy koniecznie przygotować do odbioru<br />
sztuki. Bo sztuka jest potrzebna, tylko trzeba uczyć, jak<br />
ją zrozumieć, aby wyraźnie dostrzec granicę między kiczem<br />
a dobrą sztuką, granicę między sacrum a profanum.<br />
Artyści stawiają na tradycyjny dobry malarski warsztat<br />
i nie myślą o stworzeniu nowego stylu. „Zacząłem malować,<br />
nie żeby zmieniać style w sztuce, ale żeby oderwać<br />
się od patologii świata” – mówi Dariusz Miliński, a Janusz<br />
Szpyt podkreśla, że jego malarstwo (podobnie zresztą jak<br />
całej Gruppy) jest „nakierowane na człowieka w wymiarze<br />
jednostkowym” – człowieka, który sam musi rozwiązywać<br />
swoje problemy, aby dojść do tego, jak naprawdę<br />
żyć. A na pytanie: „Jak żyć?” zadane Monice Ślósarczyk<br />
w jednym z wywiadów, artystka odpowiedziała: „Żyć<br />
prawdziwie, cieszyć się każdą chwilą”, i żyć tak, żeby właśnie<br />
ta chwila była najpiękniejszą. Wielu takich pięknych<br />
chwil należy więc życzyć Gruppie na dalszy nieograniczony<br />
czas wspólnej działalności, zapraszając jej sympatyków<br />
do wirtualnej galerii – na Facebookową stronę Gruppy<br />
Siedem, gdzie widnieje znane już motto Jakubczaka: „Największą<br />
wartością jest czyste malarstwo”. I oby nie stało<br />
się ono domeną wąskiej grupy i nie utopiło się w masowej<br />
kulturze zabarwionej kiczem. [IWC]<br />
IZABELA WINIEWICZ-CYBULSKA<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
21
22<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
NAPISAĆ WCZORAJ<br />
Napisać wczoraj tak<br />
jak pisze się ikonę<br />
w czasie co jest ale był<br />
i pozostaje tylko na fotografii naszej pamięci<br />
Jerzy Stasiewicz<br />
Świat rotunda obrazu<br />
choćby dal drzewa w drzewa<br />
i woda co płynie lustrem nawrotu<br />
i wiatr zagubiony niszczący ożywczy<br />
i mężczyzna patrzący na kobietę<br />
i kobieta prowadząca chłopca<br />
i chłopiec… mężczyzna<br />
Czerpać ze słów Słowa<br />
ciszy otwartej<br />
na przestrzeń przełaj<br />
do czasu narodzin<br />
dzieciństwa<br />
dojrzałego owocu<br />
… nieboskłonu<br />
PRZESIEWANIE CZASU<br />
I<br />
We śnie zegar<br />
płomienie<br />
Cofa się - - - czas<br />
uległy wiatrom<br />
II<br />
Cyferblat lustrem<br />
ludzie w oknach<br />
w oczodołach okien<br />
Krzyk<br />
kwitnącego sadu<br />
… ptaki<br />
III<br />
W białych trawach wzgórza<br />
w tłumie masek<br />
w martwych śladach stóp<br />
moja nasza<br />
przeszłość<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
<strong>23</strong>
Samochwała z Chwalipiętą<br />
Juliusz Wątroba<br />
Motto:<br />
Samochwała w kącie stała<br />
I wciąż tak opowiadała:<br />
„Zdolna jestem niesłychanie,<br />
Najpiękniejsze mam ubranie,<br />
Moja buzia tryska zdrowiem,<br />
Jak coś powiem, to już powiem,<br />
Jak odpowiem, to roztropnie,<br />
W szkole mam najlepsze stopnie,<br />
Śpiewam lepiej niż w operze,<br />
Świetnie jeżdżę na rowerze,<br />
Znakomicie muchy łapię,<br />
Wiem, gdzie Wisła jest na mapie,<br />
Jestem mądra, jestem zgrabna,<br />
Wiotka, słodka i powabna,<br />
A w dodatku, daję słowo,<br />
Mam rodzinę wyjątkową:<br />
Tato mój do pieca sięga,<br />
Moja mama – taka tęga<br />
Moja siostra – taka mała,<br />
A ja jestem – samochwała!”<br />
Wiem, wiem, że to motto jest zbyt długie i w dodatku to wierszyk dla<br />
dzieci Jana Brzechwy, który też za niedługo będzie zakazany, przemija<br />
bowiem postać tego świata i pisze się na nowo historię (która<br />
zmienia się w histerię). Tracą znaczenia stare (non)sensy. Wybrałem jednak taki<br />
wstęp, bo jest jak najbardziej uzasadniony i adekwatny (ach, jakie modne, mądre<br />
i takie piastowskie, wszechobecne słowo!) do poruszanych dzisiaj tematów.<br />
1Zacznijmy mądrze i uczenie – od epok wa-trawa płynie rwącym potokiem,<br />
prehistorycznych. Najpierw epoka nie do zatrzymania. W przeciwieństwie<br />
jednak do ludzi z tamtej epoki,<br />
kamienia, czyli mówiąc krótko: już<br />
były drzewa, z których małpy zeszły. współcześni troglodyci nie mają nic<br />
Teraz ludzie chcieliby wejść na nie do powiedzenia. Mądrego! W epoce<br />
z powrotem (na drzewa, nie małpy!),<br />
ale już nie ma na co, bo zostały papierosów. Narzędzia łupano z ka-<br />
kamienia był już ogień, ale nie było<br />
wycięte. Poruszali się na nogach, bo mieni, a sam kamień gładzono, by<br />
jeszcze nie było samochodów. Porozumiewali<br />
się za pomocą mowy, gdyż ce, niewygodnych współplemieńców<br />
łatwiej było kamienować nierządni-<br />
mieli sobie coś do ważnego do powiedzenia.<br />
Dziś wystarczą im komórki ki kamienia łupanego z łupaniem<br />
i zabijać czas. Nie należy mylić epo-<br />
i smartfony. Mowa zanika. Chyba że w krzyżu. Potem nastała epoka brązu.<br />
Jak sama nazwa wskazuje, składa<br />
jest kampania wyborcza, wtedy mo-<br />
24<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
się z miedzi i cyny, które to metale<br />
trzeba razem stopić, żeby miedź się<br />
tak nie rumieniła, a cyna nie była<br />
tak anemicznie blada. Przestrzegam,<br />
by nie mylić cyny z ceną (bo<br />
ceny rosną nieustannie, a złoża<br />
cyny maleją sukcesywnie), a miedzi<br />
z miedzą, na której pasą się barany.<br />
Współcześnie jest na miedze<br />
wielkie zapotrzebowanie, bo baranów<br />
ci mnogość, a wyganiać nie<br />
ma gdzie! Epokę brązu wymusiły<br />
niegdysiejsze piękności, bo chciały<br />
mieć biżuterię, na którą się nie<br />
nadawały kamienie łupane (a nawet<br />
gładzone) z poprzedniej epoki.<br />
Epoka żelaza była lepsza, bo żelazo<br />
występowało w większych ilościach,<br />
ale za to rdzewiało, w przeciwieństwie<br />
do brązu. Już wtedy<br />
bylejakość wypierała szlachetność.
OBRAZY: EMILIA WASZAK<br />
Do uzyskania żelaza wystarczało tylko<br />
żelazo, a właściwie jego ruda (nie<br />
mylić z rudymi osobnikami – kobiety<br />
są uwodzicielskie, a faceci fałszywi,<br />
jak głosi fałszywie tradycja), a do<br />
pozyskania brązu – zbliżenie miedzi<br />
z cyną, by z tego stosunku urodził się<br />
nowy metal. Z żelazem wyczyniano<br />
różne niecne rzeczy, by było posłuszne<br />
i zmieniało się w to, co trzeba. Gdy<br />
to, co trzeba, stawało się niepotrzebne,<br />
przetapiano je za karę i robiono<br />
z upodobaniem topory, aby mieć je<br />
w zasięgu ręki, a mordowanie nazwano<br />
sztuką wojenną, którą namiętnie<br />
rozwijano w następnych epokach.<br />
Efektem tych psychopatycznych poczynań<br />
może być zwinięcie i zniknięcie<br />
ludzkości. Na złość samej sobie, by<br />
nie miał się już kto złościć!!!<br />
2Nie dość, że motto zbyt długie, to<br />
wstęp jeszcze dłuższy. Dlatego z bólem<br />
serca pomijam (choć swędzi<br />
mnie pióro i język) starożytność, średniowiecze<br />
i nowożytność, by wreszcie<br />
zająć się współczesnością, a właściwie<br />
tym, jak tę epokę najtrafniej<br />
określić. Zastanawiam się nad tym<br />
już pół wieku i nie mogę się zdecydować<br />
na jedną, najtrafniejszą nazwę.<br />
Przychodzą mi na myśl: epoka śmieci,<br />
epoka samounicestwienia, epoka<br />
antyekologiczna, epoka totalnej<br />
głupoty, epoka psychopatów… Każda<br />
trafna, ale ostatnio skłaniam się<br />
ku temu, by czas, w którym przyszło<br />
nam pielgrzymować po ziemi, nazwać<br />
epoką chwalipięt i samochwał (!).<br />
Właśnie dlatego takie motto, które,<br />
mam nadzieję, rozjaśniło chwilowe<br />
zaciemnienie słoneczek umysłów,<br />
świecących na inteligentnym niebie.<br />
Chwalimy się indywidualnie i zbiorowo.<br />
Od sfer rządzących poczynając,<br />
aż do samego dna. By jednak nie być<br />
posądzonym o teoretyzowanie czy<br />
początki choroby psychicznej, objawiającej<br />
się urojeniami, posłużę się<br />
kilkoma przykładami prosto z życia<br />
wziętymi, a by było jeszcze wiarygodniej,<br />
to z autopsji.<br />
*<br />
Byłem na wczasach. Pogoda pod<br />
zdechłym azorkiem, a że nie lubię<br />
włóczenia się po barach, wybrałem<br />
się na spotkanie poetyckie, które<br />
reklamowano szeroko na tablicach<br />
informacyjnych, słupach ogłoszeniowych<br />
i gdzie się tylko dało.<br />
25<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Impreza odbywała się w zamku,<br />
w głównej sali lustrzanej, ociekającej<br />
złotem i pełnej przodków spoglądających<br />
ciekawsko z portretów. Sala przygotowana<br />
do występów – scenka złota<br />
jak cała reszta, foteli na sto osób…<br />
I zaczyna się: pianista gra na fortepianie,<br />
flecistka na flecie swoje trele plecie,<br />
a harfistka na harfie czule struny<br />
szarpie… Nawiedzone poetessy w wieku<br />
balzakowskim czytają w uniesieniu<br />
wielkim po dwa wiersze tak smutne,<br />
że z żyrandoli kapią łzy światła i nawet<br />
przodkowie na portretach nie mogą<br />
powstrzymać szlochu. O poziomie artystycznym<br />
zamilczymy przez wzgląd<br />
na chrześcijańskie miłosierdzie.<br />
Smutna była nie tylko tematyka prezentowanych<br />
utworów, ale przede<br />
wszystkim to, że na widowni było…<br />
2 (słownie: dwóch) widzów, łącznie ze<br />
mną. Kamera pooooszła! Panie niezrażone<br />
się produkują… Zawodowy<br />
fotograf skacze dookoła poetek w wieczorowych<br />
kreacjach, by nic nie uronić<br />
z ich wdzięku. A wyglądają tak pięknie,<br />
tak pięknie, że niejedno serduszko<br />
pęknie! Smutne (prócz wierszy) jest to,<br />
że nie pierwszy raz – bo czasem zdarza<br />
się to nawet na imprezach z autentycznie<br />
wybitnymi twórcami – frekwencja<br />
mizerna…<br />
Nie to mnie jednak zaskoczyło. Po<br />
kilku dniach przeżyłem szok, gdy<br />
w mediach społecznościowych zobaczyłem<br />
relację z tego „wydarzenia”,<br />
wzbogaconą licznymi fotografiami.<br />
Jakie zachwyty organizatorów! Jakie<br />
peany na cześć uczestniczek, tak jakby<br />
wszystkie razem i każda z osobna<br />
zdobyły przynajmniej nagrodę Nike!<br />
Mówiąc krótko: pełny sukces! Szczyty<br />
maestrii! Pełna sala! Standing ovation!<br />
26<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
*<br />
Mężczyzna, nazwijmy go umownie<br />
Gedeon, został poetą późno, bo dopiero<br />
wtedy, gdy przeszedł na zasłużoną<br />
emeryturę. Wtedy odkrył własny<br />
talent i powołanie do tego, by uszczęśliwiać<br />
bliźnich jego wytworami.<br />
W przeciwieństwie do innych, licznych<br />
odkrywców zakamarków przewrażliwionych<br />
duszyczek, radzi sobie<br />
z tym całkiem nieźle, gdyż dostał<br />
już kilka wyróżnień w konkursach<br />
poezji – nieważne jakiej rangi.<br />
Pewnego pięknego dnia wyczytałem<br />
ze zdumieniem, oczywiście<br />
w mediach społecznościowych, jak<br />
się chwali, że zdobył pierwszą nagrodę<br />
w konkursie gminnym, w którym<br />
udział wzięło aż 148 osób! I byłbym<br />
cieszył się jeszcze bardziej, gdybym<br />
nie znał prawdy. Prawda była taka,<br />
że w tym konkursie utworzono chyba<br />
z sześć kategorii: malarstwo (najliczniej<br />
obsadzone), fotografia, tkactwo<br />
artystyczne, koronkarstwo, proza i<br />
wreszcie poezja. W kategorii poetyckiej<br />
zgłosiło się… 14 uczestników. Gedeon<br />
rzeczywiście dostał pierwszą<br />
nagrodę, bo napisał niezły wiersz,<br />
a ja byłem jurorem. Laureat zasłużenie<br />
się chwalił! Ale przecież lepiej,<br />
gdy się jest lepszym od 147 niż od 13<br />
uczestników. Tym bardziej, że się powiedziało<br />
prawdę, tylko nie do końca…<br />
Ale jak się chwalić to tak, żeby to<br />
ładniej wyglądało!<br />
*<br />
Mam znajomą artystkę – rzeźbiarkę!<br />
Tak przynajmniej pisze na plakatach<br />
powstających przy okazji wystaw.<br />
Chwali się nieustannie, jakie to wystawy<br />
i gdzie. Jedna miała miejsce<br />
nawet w samej Wenecji! Choć znam<br />
ją od dziecięctwa, nie lubię z nią rozmawiać.<br />
A właściwie to jej słuchać,<br />
bo zamiast rozmowy, czyli wymiany<br />
myśli, toczy się, w mojej niemej obecności,<br />
zawsze ten sam monolog: jaką<br />
jest genialną artystką, jakie odnosi<br />
sukcesy, gdzie była na międzynarodowym<br />
(rzecz jasna) plenerze, kto<br />
się nią ostatnio zachwycał – najczęściej<br />
profesorowie itd., itp. Chce się<br />
dowartościować, bo ma kompleks<br />
niedouczenia, gdyż ukończyła jedynie<br />
zawodową szkołę fryzjerską.<br />
Dlatego też (chyba z tego powodu)<br />
wiodącym tematem jej rzeźb są<br />
popiersia – tyle się naoglądała główek<br />
klientek i klientów… W każdej rozmowie<br />
podkreśla, że jest uczennicą… I tu<br />
padają nazwiska znanych rzeźbiarzy,<br />
których widziała w telewizji, rzadziej<br />
na żywo. A że jest wygadana i przekonująca,<br />
ludzie kupują jej fantasmagorie<br />
i zapraszają do prezentacji<br />
w domach kultury oraz gdzie tylko<br />
można. W swojej paplaninie jest tak<br />
nakręcona, że autentycznie i święcie<br />
uwierzyła w niezwykły obraz siebie,<br />
który wykreowała: lepsza od Fidiasza<br />
z Michałem Aniołem razem wziętych.<br />
Do perfekcji opanowała sztukę<br />
autokreacji i autoreklamy, nim ta się<br />
rozpanoszyła na ekranach i w naszej<br />
(pod)świadomości.<br />
Trzeba przyznać obiektywnie, że<br />
rzeźbiarka jest pracowita, zaradna,<br />
utalentowana talentem takim sobie,<br />
na miarę amatorskiej twórczości.<br />
Mitomanka i megalomanka. Właściwie,<br />
chwaląc się, nieustannie, mówi<br />
prawie prawdę. Choć „prawie” robi<br />
tu zasadniczą różnicę, bo między-
narodowy plener rzeźbiarski to spotkanie<br />
kilku przeciętnych amatorów,<br />
a o międzynarodowości ma zaświadczać<br />
udział jednego Słowaka, który<br />
znalazł wczoraj dłuto w starej komodzie<br />
i coś tam próbuje dłubać. Natomiast<br />
„wystawa” w Wenecji miała<br />
rzeczywiście miejsce w jakimś prywatnym<br />
domku, w izdebce o wymiarach<br />
3 na 3 metry. Nie wiedziałbym<br />
o tym, gdyby poprzestała na paplaninie,<br />
ale nie – nie wytrzymała i pokazała<br />
fotkę z tej wystawy, a wtedy<br />
wyszło… szydło z worka. Jej sukcesem<br />
w 40-letniej pracy twórczej jest<br />
j e d n o wyróżnienie w regionalnym<br />
konkursie sztuki, a zachwycał<br />
się jej rzeźbą, czy raczej bardziej nią<br />
samą (bo mimo wieku nosi mini, głębokie<br />
dekolty i wypacykowaną twarz<br />
ze wzdętymi wagami) 89-letni, słabowidzący<br />
profesor… fizyki kwantowej…<br />
Patrząc na nią, rzeźbię w słowach,<br />
żeby też się przypodobać!<br />
*<br />
Moja kolejna znajoma chwali się nieustannie<br />
tym, jakie ma wspaniałe<br />
wyniki analiz wszelakich, od moczu<br />
poczynając, poprzez krew i wszystko<br />
inne, co jest do przebadania, kończąc<br />
na… kale. Z jej barwnych opowieści<br />
wynika, że nie tylko ona zachwyca się<br />
swoim zdrowiem, ale także wszyscy<br />
lekarze, z którymi ma do czynienia.<br />
Wynikiem tych cudownych parametrów<br />
jest niezwykle młody wygląd,<br />
będący obiektem zazdrości i podziwu<br />
jej rówieśnic. Albo ona wygląda kilkanaście<br />
lat młodziej albo one starzej…<br />
Ostatnio, gdy była w sanatorium, skaczące<br />
obok niej pielęgniarki nie mogły<br />
się nadziwić, jaką ma gładką skórę<br />
na brzuchu! I jakie jędrne pośladki!<br />
O piersiach, z niewiadomych przyczyn,<br />
nie wspominała.<br />
Podobno z jedną ze współkuracjuszek<br />
wywiązał się taki dialog:<br />
– Jak pani będzie w moim wieku, to<br />
też będzie pani tak wyglądać.<br />
– A ile pani ma lat? – zapytała moja<br />
znajoma.<br />
– Pięćdziesiąt pięć.<br />
– To ja jestem dziesięć lat starsza! –<br />
odparła. I relacjonowała potem<br />
z przejęciem: „Wiesz, jaką miała minę?”.<br />
Ponieważ spotykam tę znajomą prawie<br />
codziennie, chyba i ja uwierzyłem<br />
w jej młody wygląd, w cudowne wyniki<br />
analiz i we wszystkie inne bzdury,<br />
które rozsiewa dookoła. Jednak mimo<br />
młodego wyglądu, idealnych analiz,<br />
jędrnej skóry, twarzy bez zmarszczek,<br />
codziennego biegania, ćwiczenia<br />
i jogi wylądowała biedaczka w… szpitalu!<br />
Odwiedziłem ją. Ożywiła się na<br />
mój widok i wycharczała: „Lekarze<br />
się nie mogą nadziwić, jakie mam<br />
wspaniałe wyniki!”. Naprawdę! Nie<br />
ściemniam…<br />
*<br />
Pół biedy, gdy chwalipięty chwalą<br />
się rzeczywistymi sukcesami. Najczęściej<br />
jednak różni megalomani<br />
pompują balonik urojonych sukcesów,<br />
unoszący się wysoko, wysoko,<br />
by pęknąć z hukiem. Stają się wtedy<br />
pośmiewiskiem, ale czasem nawet<br />
udaje im się zaistnieć na chwileńkę,<br />
która mija jak sen o potędze.<br />
Choć, mówiąc szczerze, wolę już samochwały<br />
z chwalipiętami niż narzekaczy<br />
i pesymistów, o których kiedyś<br />
wspominałem. Oczywiście, że ego<br />
rozdęte do monstrualnych rozmiarów<br />
jest nienormalne i głupkowate,<br />
ale skoro to tak powszechne zjawisko,<br />
to widać potrzebne ludzieńkom,<br />
by poczucie własnej wartości rosło<br />
im jak sałata z truskawkami na nawozach<br />
o każdej porze roku. Wprawdzie<br />
nie mają one witamin (a bywają<br />
trujące jak rzodkiewki i kalafiory), ale<br />
za to jak ładnie wyglądają. Jak pani<br />
z pucharem (za karę), jak pan z panią<br />
(co ofiarą)… Widać ludzie lubią być<br />
oszukiwani i sami lubią oszukiwać.<br />
Dlatego wszyscy wszystkich oszukują.<br />
I dobrze im z tym. I tak dalej…<br />
Szkoda tylko, że nie da się oszukać…<br />
śmierci… A może jednak???<br />
*<br />
PS By nie być gorszym, też wypada<br />
mi się pochwalić. Przez wrodzoną<br />
skromność robię to na końcu: napisałem<br />
283 książki, wygrałem setki,<br />
a może tysiące konkursów, z których<br />
przywiozłem setki, a może tysiące<br />
dyplomów i statuetek, o mamonie<br />
nie wspominając. Z braku miejsca<br />
nie byłem już w stanie wszystkiego<br />
wyeksponować, więc zamówiłem<br />
duży kontener (za który zapłaciłem<br />
1500 zł usankcjonowanym złodziejom!),<br />
by przekazać to na złom czy<br />
do recyklingu…<br />
Tłumaczono mnie już na tyle języków,<br />
że język mi się pętli jak pismo<br />
węzełkowe, gdy mam wymienić<br />
wszystkie, więc powiem w skrócie:<br />
od pisma węzełkowego i hieroglifów<br />
po język używany na Antarktydzie,<br />
głównie przez pingwiny. Aby<br />
było goręcej, przywołam też języki<br />
Afryki: suahili, khoisan, hausa, joruba,<br />
oromo, igbo, zulu, shona… Dla<br />
równowagi był też oczywiście język<br />
27<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
28<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
eskimoski, gdy nad przekładami biedzili<br />
się w domkach z lodu opatuleni i ociekający<br />
foczym tłuszczem tłumacze, którzy<br />
najwięcej problemów mieli z erotykami,<br />
bo ich kobiety (aby sprzyjało im translatorskie<br />
natchnienie), mimo usilnych<br />
próśb, nie chciały się rozbierać i to nie<br />
ze względów obyczajowych czy wstydliwości,<br />
ale przez ten cholerny mróz, który<br />
nie sprzyja seksowi! (ciekawe, swoją drogą,<br />
jak ci Eskimosi się rozmnażają). Nie<br />
wspomnę już o językach europejskich<br />
i azjatyckich: chińskim, japońskim czy indyjskimi<br />
– od urdu poczynając na hindi<br />
(oczywiście!) kończąc.<br />
Mówiąc krótko i bez fałszywej skromności:<br />
jestem najlepszy! Tak – nie przesłyszeliście<br />
się państwo! To prawda, przynajmniej według<br />
Juliusza Wątroby, a wiem, co mówię,<br />
bo się znam na sobie jak nikt inny. Byli<br />
wprawdzie wielcy poeci, taki na przykład<br />
Mickiewicz Adam, który napisał Ballady<br />
i niuanse, czy jakoś tak. Ostatnio w Krakowie<br />
widziałem jego pomnik z żałosną<br />
miną, bo cały był obsrany przez gruchające<br />
gołąbki… Był jeszcze Słowacki Juliusz (nie<br />
wiem, kto dał mu pozwolenie na używanie<br />
tego pięknego imienia!), co też tam<br />
coś naskrobał, chyba Król w kij dmucha<br />
czy Król ją rucha, ale nie mam pamięci do<br />
tytułów. Był Krasiński czy Kraszewski, co to<br />
napisał dziełko Stara właź. Potem już chyba<br />
tylko Miłosz i Szymborska, którą lubię<br />
za to, że tak mało napisała, a tak wiele<br />
powiedziała. Jaki mi zgrabny aforyzm wyszedł!<br />
(co tam Lec, do pięt mi nie dorasta!).<br />
A poza tym to miernota, miałkie pisanie<br />
bez rymów – zimny ogień bez dymu. Bo<br />
jak ja wysmaruję wiersz, to jest wiersz!<br />
A nie jakieś tam łzawe zawodzenia czy<br />
niby-intelektualne duperele… Ale nie<br />
będę się więcej chwalił, by nieszczęśni piszący<br />
nie spłonęli z zazdrości. Przecież to<br />
też stworzenia boże, więc niech żyją jak<br />
najdłużej, jeśli muszą i niech piszą, choć<br />
nie powinni… Ale co tam, na ich bladym<br />
tle mogę lśnić jeszcze jaśniejszą gwiazdą<br />
ze skrzydłami Pegaza… Zahaczyłem<br />
o kosmos, więc jeszcze tylko powiem na<br />
koniec, że właśnie kończą się prace nad<br />
przekładem moich astronomicznie wybitnych<br />
dzieł zebranych na język marsjański!<br />
Aha, muszę dodać, że Nobla dostanę<br />
w tym roku. Wczoraj telefonowali do mnie<br />
ze Sztokholmu, z Komitetu Noblowskiego,<br />
i bardzo przepraszali, że dopiero teraz, ale<br />
sobie zapomnieli. Wiadomo, to pięć starszych<br />
osób, które mogą mieć już problemy<br />
z pamięcią… [JW]<br />
JULIUSZ WĄTROBA<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
29
Eden<br />
Samanta Belling, Maggie Piu i Katarzyna Brus-Sawczuk<br />
by maggie piu<br />
30<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
MAGGIC<br />
„Gdziekolwiek była ona, tam był raj”<br />
Mark Twain<br />
Tam właśnie zaprasza nas Maggie.<br />
Do raju, który wyczarowała na płótnach.<br />
Raju, który wabi kolorami,<br />
secesyjną formą i przerysowanym zdobnictwem.<br />
Zaprasza do kobiecości – trochę<br />
niebezpiecznej, tajemniczej, unikatowej,<br />
niezwykłej. Bo każda z nas, potomkiń biblijnej<br />
Ewy, jest niezwykła.<br />
„Maggie Piu” to pseudonim i marka<br />
stworzona przez krakowską malarkę, rysowniczkę<br />
i architektkę Małgorzatę Bieniek.<br />
Historia malarstwa artystki zaczęła<br />
się przed jej urodzeniem. Wuj Kazimierz<br />
Smuczak wraz z prof. Janem Rosenem<br />
[Jan Henryk Rosen – polski malarz, znany<br />
z cyklu obrazów ściennych i fresków o tematyce<br />
nowotestamentalnej w katedrze<br />
ormiańskiej we Lwowie oraz z szeregu<br />
dzieł plastycznych o tematyce sakralnej,<br />
zrealizowanych w Stanach Zjednoczonych<br />
dla tamtejszych kościołów. Malował ornamenty<br />
i freski w wielu kościołach takich<br />
jak Katedra Ormiańska we Lwowie czy<br />
kaplica herbów w Wiedniu – przyp.red.].<br />
Ojciec artystki Zygmunt Bieniek, był metaloplastykiem<br />
i rzeźbiarzem, a brat Jakub<br />
utalentowanym, niestety przedwcześnie<br />
zmarłym, malarzem. W 2003 r. Maggie<br />
była jedną z 12 kobiet wybranych z całej<br />
Polski w akcji „Twojego Stylu” – „Ja kobieta<br />
– najbardziej kobiece Polki” uzyskała<br />
tytuł Damy XXI wieku, emisariuszki piękna<br />
i kultury. Została wyróżniona na Fashion<br />
Warsaw Street 2009 i Street of design<br />
2011 oraz przez włoski magazyn „Vogue”.<br />
Artystka tworzy i mieszka w Krakowie,<br />
gdzie prowadzi autorską galerię sztuki<br />
Maggie Piu Gallery. Jej obrazy znajdują się<br />
u wielu kolekcjonerów w Polsce i na całym<br />
świecie.<br />
Jako kwartalnik promujący sztukę i literaturę<br />
nie mogliśmy przeoczyć jej wystawy.<br />
Mimo wakacji wernisaż obrazów niezwykłej<br />
artystki ściągnął bardzo liczną i barwną<br />
publiczność. Tak barwną, jak obrazy, do<br />
których zaprosiła nas artystka. Prawdziwa<br />
uczta wizualna pełna kolorów i kraski secesyjnej,<br />
choć współczesnej. Kobiecość<br />
w utraconym, odnalezionym raju. Obrazy<br />
wyeksponowane w oranżeryjnej części<br />
lobby warszawskiego hotelu Mercure<br />
zachwyciły publiczność swoją ekspresją,<br />
feerią barw i emocji. Sukces pomysłu<br />
gwarantowany – jeśli spotykają się dwie<br />
kobiety o takich osobowościach: Maggie<br />
Piu – malarka i rysowniczka, architektka<br />
oraz Samanta Belling (Diamonds Craft NFT<br />
Art.) – historyczka, kuratorka sztuki, która<br />
ma wyczucie do osób wyjątkowych, zdolnych<br />
i do wyjątkowej sztuki.<br />
„Twórczość Maggie, mieszcząca się w secesyjnej<br />
estetyce sprzeczności, jest połączeniem<br />
wizji kobiety okresu art nouveau<br />
ze współcześnie surrealistyczną wizją kobiecego<br />
ciała – umieszczonego w melancholijnej<br />
otoczce baśniowego marzenia.<br />
Specyfiką uprawianego przez nią gatunku<br />
sztuki, który sama nazywa »grafiką seksurealną«,<br />
jest swoista maniera prowadząca<br />
do niepowtarzalnego i rozpoznawalnego<br />
stylu” [www.maggiepiu.com, https://<br />
www.facebook.com/maggiepiugallery/].<br />
W imieniu „Post Scriptum” serdecznie<br />
gratulujemy artystce. Jeszcze niejednokrotnie<br />
będzie o niej głośno. [KBS]<br />
KATARZYNA BRUS-SAWCZUK<br />
Wystawę „Eden by Maggie Piu – Raj Utracony”<br />
można było obejrzeć w minione wakacje<br />
w warszawskim hotelu Mercure.<br />
Zdjęcia udostępnione przez Kris Staszewski,<br />
Kris Media Studio<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
31
Foto: Aleks Olaf L<br />
ALICJA MARIA KUBERSKA<br />
Zaczęło się od Maroka<br />
Alicja Maria Kuberska. Zanim do niej<br />
zatelefonuję, upewniam się, czy moja<br />
polska kieszeń nie zostanie wyczyszczona<br />
przez impulsy. Alicja może być<br />
bowiem na krańcu świata, bo akurat<br />
tam wygrała konkurs. Poetycki. Wróci,<br />
przepakuje walizki i znów na lotnisko.<br />
Tak ma. A wszystko zaczęło się<br />
od Maroka. I trochę poopowiada, bo<br />
do Włoch leci dopiero jutro.<br />
Tak, od Maroka, ale poetka z Meksyku<br />
była pośrednio sprawczynią – uśmiecha<br />
się Alicja. – To Alicia Minjarez<br />
Ramírez. Poznałyśmy się przez internet,<br />
dużo rozmawiałyśmy, zaprzyjaźniłyśmy<br />
się. Ona miała wielu przyjaciół<br />
poetów m.in. w Maroku i poleciła<br />
mnie organizatorom festiwalu. Tak się<br />
złożyło, że mogłam zabrać ze sobą koleżankę,<br />
Izabelę Zubko z mężem, bo<br />
jedna z uczestniczek meksykańskich<br />
nie mogła przyjechać – było to w tym<br />
czasie, kiedy doszło do trzęsienia ziemi<br />
w Meksyku. I całe szczęście, że nie<br />
poleciałam sama.<br />
Ty, odważna Alicja i nagle strach? Nie<br />
wierzę.<br />
Uwierz, splot wydarzeń mnie psychicznie<br />
osłabił. Z powodu różnych<br />
zawirowań w Maroku festiwal został<br />
przesunięty o tydzień, a my już mieliśmy<br />
kupione bilety. No i trzeba było<br />
dokupić nowe powrotne. Spędziliśmy<br />
w Maroku w sumie dwa tygodnie –<br />
połowę kosztów pokryli organizatorzy,<br />
a resztę my.<br />
Słyniesz z tego, że masz szczęście. Nie<br />
wierzę, że nie trzymało Cię za rękę.<br />
Trzymało. Napisałam list z prośbą<br />
o pomoc do Ministerstwa Spraw Zagranicznych<br />
i chyba wzruszyłam serca,<br />
bo ambasada polska w Maroku<br />
udzieliła nam dużej pomocy – udostępniono<br />
nam willę w Casablance,<br />
32<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
której nikt w tym czasie nie zajmował.<br />
Placówka dyplomatyczna była tam<br />
likwidowana i w pustej rezydencji<br />
dzwoniła cisza. Nawet przysłano po<br />
nas na lotnisko samochód i zostaliśmy<br />
zawiezieni do Casablanki, gdzie<br />
czekała dwupiętrowa luksusowa willa.<br />
Mieliśmy strażników, ogrodnika,<br />
który codziennie podlewał kwiatki,<br />
oraz kawę, herbatę, środki czystości…<br />
Mieszkaliśmy w dzielnicy ambasad,<br />
na głównej pięknej ulicy.<br />
Było dużo czasu na zwiedzanie…<br />
Tak, a gdy już poznaliśmy Casablankę,<br />
pojechaliśmy pociągiem do Rabatu,<br />
odwiedziliśmy też z podziękowaniami<br />
ambasadę. I, wyobraź sobie, na rozpoczęcie<br />
festiwalu, na galę, przyjechała<br />
żona ambasadora – było nam miło.<br />
Na pewno. A na festiwalu – nowe<br />
kontakty, sympatie i plany.<br />
Festiwal poezji w Indiach 2019 r.<br />
To na pewno. Ale i chętniej zaczęłam<br />
wyjeżdżać. Festiwale w Bułgarii, na<br />
Węgrzech są pięknie organizowane,<br />
poznałam wielu poetów z różnych<br />
stron. I dostaję od nich często zaproszenia,<br />
także do udziału w konkursach.<br />
Często jest bowiem zwyczaj,<br />
że poeci polecają poetów, tłumaczą<br />
sobie nawzajem wiersze, zapraszają<br />
do międzynarodowych antologii. I tą<br />
drogą właśnie dostałam też zaproszenie<br />
do udziału w konkursie „Nosside”<br />
w Reggio di Calabria we Włoszech.<br />
Napisałaś, wysłałaś i wygrałaś. Ale<br />
to naprawdę trzeba uznać za duży<br />
sukces, zważywszy na ogromną konkurencję.<br />
Tu może troszkę ukryję skromność<br />
– muszę przyznać, że najwyższe podium,<br />
jakie podzieliłam z Alessandro<br />
Inghilterrą i Cateriną Mariną Ner<br />
(oboje z Włoch), jest dla mnie zaszczytem.<br />
Uczestnikami byli poeci z ponad<br />
100 krajów, posługujący się 150 językami.<br />
Nagroda „Zwycięzcy Absolutnego”<br />
nie pozwala mi już brać udziału<br />
w konkursie, ale przewodniczący<br />
prof. Pasquale Amato zaproponował<br />
mi w tym roku tytuł ambasadora konkursu.<br />
Przyjęłam z przyjemnością.<br />
Moim zadaniem jest propagowanie<br />
„Nosside” w świecie oraz nawiąza-
„Zwycięzca Absolutny” – ambasadorem<br />
Moim zadaniem jest<br />
propagowanie „Nosside”<br />
w świecie oraz nawiązanie<br />
współpracy poetyckiej<br />
pomiędzy<br />
Włochami a Polską<br />
nie współpracy poetyckiej pomiędzy<br />
Włochami a Polską.<br />
Gratulacji nie poskąpię, to naprawdę<br />
duża sprawa. Wiem, że także pełnisz<br />
zaszczytną rolę w amerykańskim wydawnictwie.<br />
Masz na myśli Inner Child Press… Tak,<br />
tam z kolei powierzono mi funkcję dyrektora<br />
do relacji międzynarodowych.<br />
Działasz też w redakcji w Indiach,<br />
w Albanii, i to wcale nie wszystko. Ale<br />
ja chciałam Ci tu podziękować za coś<br />
innego. Wylądujmy na chwil parę na<br />
polskiej ziemi, bo godna uwagi jest<br />
Metafora Współczesności. To tomisko<br />
gromadzi co roku utwory kilkuset<br />
poetów. Wielu, bardzo wielu ze świata,<br />
z utworami przetłumaczonymi<br />
na język polski. Otwieram Metaforę<br />
i co widzę w spisie? Wielka Brytania,<br />
Bangladesz, RPA, Włochy, Syria, Bułgaria,<br />
Rumunia, Meksyk, USA, Litwa,<br />
Portugalia, Izrael, Kirgistan, Indie…<br />
I tak dalej. Bardzo mnie ciekawią zamieszczone<br />
wiersze i dumna jestem,<br />
że znajduję w kolejnych wydaniach<br />
także moje nazwisko. Naprawdę<br />
w Metaforze poezja, proza – zatrzymują.<br />
Dziękuję, staramy się. My, bo jesteśmy<br />
cztery: oprócz mnie – Izabela Zubko,<br />
Agnieszka Jarzębowska i mieszkająca<br />
w Australii Teresa Podemska. Tak, to<br />
prawda, kilkuset autorów, mnóstwo<br />
tłumaczeń, ponad 300 stron, które<br />
staramy się zapełnić jak najciekawiej.<br />
Mordercza praca. Dlatego w roku wychodzi<br />
tylko jedna książka. Ale póki<br />
sił i chęci – nie wyobrażamy sobie, że<br />
kiedyś mogłoby jej nie być.<br />
I tego życzę. Budujcie ten wspaniały<br />
pomost z wersów. [WDS]<br />
WANDA DUSIA STAŃCZAK<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
33
Na to mamy<br />
cztery ściany<br />
i sufit, aby<br />
brudy<br />
swoje<br />
prać w domu<br />
i aby nikt o nich nie wiedział.<br />
Rozwłóczyć je po<br />
świecie to ani moralne,<br />
ani uczciwe.<br />
Dulska/Zapolska miała<br />
rację. Świat się jednak<br />
zmienił, czasy obecnie<br />
także skrajnie inne – przenieśliśmy<br />
życie do sieci i sami się<br />
migiem w nią daliśmy złapać.<br />
Z wora wyszło szydło i brudne<br />
gacie. Trupy z szafy, których nie<br />
można już upchnąć pod dywan,<br />
dziarsko kroczą przed upadkiem,<br />
licząc na ostanie namaszczenie<br />
na Long Island. A w filharmonii<br />
lokalny Rigoletto robi gwiazdę<br />
z podskoku i z siebie. Chłam<br />
i cham się przyczepili dzisiaj do<br />
okrętu i dają nam lekcje pływania.<br />
A my już po uszy w tym bagnie.<br />
Jeszcze próbujemy złapać<br />
oddech, jeszcze nas ponosi ułańska<br />
fantazja, jeszcze nadzieję<br />
w nas wzbudza tupot białych<br />
mew, ale już mamy jasność<br />
w temacie, że nuże, po nas tylko<br />
potop! I albo kraczesz jak te siwe<br />
wrony, albo przemijasz. Jak i one.<br />
Czy to zawróci? I czy się zwróci?<br />
Czy moja wiara wystarczy?<br />
„Istnieje tylko jeden czas, w którym<br />
należy się przebudzić.<br />
Tym czasem jest TERAZ”.<br />
Nie trać go już nigdy więcej. [MJ]<br />
B A B A L O O K A<br />
MONIKA JANOWSKA<br />
34<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Ilustracja: Renata Cygan<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
35
36<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
RUKIYE GARIP<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
37
38<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Tworząc akwarele,<br />
przywiązuję<br />
dużą wagę<br />
do detali<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
39
Jak rozpoczęła się Twoja droga twórcza?<br />
Głębokie zainteresowanie malarstwem<br />
zrodziło się we mnie we wczesnym<br />
dzieciństwie i rozwijało przez<br />
lata szkolne. Studiowałam sztukę<br />
na uniwersytecie, a następne trzy<br />
lata zajmowałam się projektowaniem<br />
mody. Kolejne dwadzieścia lat<br />
poświęciłam nauczaniu malarstwa<br />
w szkole, a potem kontynuowałam<br />
nauczanie w mojej pracowni, szkoląc<br />
studentów w różnym wieku. Znam<br />
wszystkie techniki malarskie – kiedyś<br />
malowałam, używając różnych<br />
mediów, ale w 2014 roku przeszłam<br />
transformację i zdecydowałam się<br />
całkowicie skupić na akwareli. Jako<br />
akwarelistka stałam się dość znana<br />
40<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
dzięki mediom społecznościowym.<br />
W ciągu dziewięciu lat stworzyłam<br />
portfolio 350 prac, brałam także<br />
udział w międzynarodowych wystawach<br />
i różnorakich konkursach.<br />
Dlaczego akwarela?<br />
Kiedy w 2014 roku po raz pierwszy<br />
skupiłam się na akwareli, uznałam to<br />
za chwilową, odświeżającą odmianę.<br />
Szybko jednak wciągnęłam się w tę<br />
technikę, dałam się jej ponieść, porwać<br />
– zdałam sobie sprawę, że jest<br />
to coś więcej niż tylko tymczasowa<br />
odskocznia. Po trzecim obrazie, który<br />
namalowałam w pierwszym tygodniu<br />
po zmianie, całkowicie przerzuciłam<br />
się na akwarele. Zafascynowała mnie<br />
nieprzewidywalność w połączeniu<br />
z ekscytacją i ciekawością towarzyszącą<br />
każdemu pociągnięciu pędzla.<br />
Woda wyzwala w moich obrazach<br />
dynamikę, płynność i transparentność.<br />
Malowanie akwarelami jest jak<br />
uczestnictwo we wdzięcznym tańcu<br />
lub symfonii, która płynie i łączy się,<br />
przenika, tworząc harmonijną całość.<br />
Wymaga jednak również dużego skupienia<br />
i dbałości o szczegóły, gdyż<br />
nawet najmniejszy błąd może mieć<br />
znaczący wpływ na efekt końcowy.<br />
Nauczyłam się, że staranne planowanie<br />
i przygotowanie są kluczem do<br />
osiągnięcia pomyślnego efektu. Dokładam<br />
wszelkich starań, aby wybrać<br />
odpowiednie materiały i zaplanować<br />
każdy etap obrazu, zanim sięgnę po
pędzel. Ten początkowy proces pracy<br />
jest przyjemny i satysfakcjonujący.<br />
Tak, nie jest to najłatwiejsza z technik.<br />
Jak sama powiedziałaś akwarele wymagają<br />
dużo cierpliwości i dokładności.<br />
Czy jesteś osobą cierpliwą?<br />
Tak. Jestem cierpliwa. Akwarela bowiem<br />
wymaga zarówno spokoju, jak<br />
i skupienia. Trzeba dokładnie przewidzieć<br />
wynik każdego ruchu ze względu<br />
na interakcje kolorów między<br />
warstwami. Zawiłe detale obecne<br />
w moich dziełach mogą być podstawą<br />
do przypuszczenia, że mam ogromną<br />
cierpliwość. Nie pracuję jednak nad<br />
obrazem długie godziny – nie muszę<br />
się tak trudzić. Nie zwalniam tempa,<br />
opieram się naturze wody, która jest<br />
głównym elementem tej techniki, ale<br />
zawsze pozwalam kolorom swobodnie<br />
płynąć. Największe i najbardziej<br />
nasycone szczegółami obrazy wykonuję<br />
znacznie szybciej, niżby się można<br />
było spodziewać – zwykle w ciągu<br />
tygodnia. Obrazy kończę szybko, chcę<br />
jak najszybszej zrealizować zamierzony<br />
efekt – można więc powiedzieć, że jestem<br />
również niecierpliwa.<br />
Jak wygląda Twój przeciętny dzień<br />
pracy?<br />
W moim studio spędzam około 10 godzin<br />
dziennie. Maluję zwykle między<br />
14:00 a 18:00 – skupiam się wtedy na<br />
myśleniu, projektowaniu, rysowaniu<br />
i malowaniu kompozycji. Potrzebuję<br />
wówczas całkowitego wyciszenia, minimalizuję<br />
więc wszelkie interakcje ze<br />
światem zewnętrznym. Oprócz tego<br />
wykonuję codzienne obowiązki, spędzam<br />
czas z rodziną, dbam o obecność<br />
w mediach społecznościowych, zarządzam<br />
e-mailami, rozmawiam przez telefon<br />
itp.<br />
Jak opisałabyś swoje idealne miejsce<br />
pracy?<br />
Każdy nowy obraz zaczynam z poczuciem<br />
gotowości, uzbrojona w czystą<br />
paletę, pędzle i świeży papier. Mam<br />
swobodę wyboru pomiędzy pracą<br />
w plenerze a dobrze zorganizowanym<br />
zaciszem studia. Wolę jednak studio,<br />
ponieważ uważam je za bardziej wydajne<br />
pod względem organizacyjnym.<br />
Spokój przestrzeni odzwierciedla się<br />
niewątpliwie w mojej pracy. Minimalizowanie<br />
czynników rozpraszających<br />
uwagę, dobre oświetlenie, muzyka<br />
i porządek – to wszystko jest ważne<br />
dla utrzymania produktywności.<br />
Studio jest moim sanktuarium<br />
w chwilach, gdy potrzebuję odpocząć,<br />
zaczerpnąć tchu. Oferuje wygodną<br />
i bezpieczną przestrzeń – przestrzeń,<br />
w której mogę się naładować.<br />
Każdy element w sztuce jest komunikatem dla odbiorcy<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
41
Związek z naturą jest najważniejszym związkiem<br />
w życiu każdej istoty. Większość Twoich obrazów<br />
wynika z głębokiej więzi z przyrodą. Co Cię nauczyło<br />
takiego rozumienia natury?<br />
Przez całe dzieciństwo żyłam w malowniczym otoczeniu,<br />
które teraz istnieje tylko w moich wspomnieniach.<br />
Jego istota i ponadczasowe formy nadal<br />
mnie jednak inspirują i napełniają moje serce<br />
nostalgiczną tęsknotą. Dynamika zmieniających się<br />
pór roku i obfita obecność powietrza, wody i gleby<br />
wywarła na mnie głęboki wpływ. Dorastanie w naturalnym<br />
środowisku, w rodzinie, która naprawdę<br />
doceniała dobrodziejstwa natury, znacząco przyczyniło<br />
się do ukształtowania mojego rozumienia<br />
i doceniania przyrody. W swoich obrazach staram<br />
się uchwycić zapamiętane z dzieciństwa detale,<br />
które wciąż są tak żywe, czyste i sielskie, że wywołują<br />
silne zmysłowe skojarzenia poza zasięgiem<br />
wzroku. Moje artystyczne preferencje i poszukiwania<br />
spokoju nasilają się jeszcze bardziej, gdy zmagam<br />
się z negatywnymi skutkami miejskiego życia.<br />
Morze czy las?<br />
Próba wyboru między nimi jest dla mnie przyjemnym<br />
dylematem, ponieważ cenię sobie zarówno<br />
kojące morze, jak i poczucie odkrywania i zachwytu,<br />
jakie oferuje las. Ostatecznie moja decyzja zależy<br />
od tego, jakiego rodzaju doświadczenia szukam<br />
w danym momencie. Kiedy myślę o zabawie i relaksie,<br />
moim ulubionym kierunkiem będzie morze,<br />
a chęć odkrywania cudów natury ukrytych w szczegółach<br />
zaprowadzi mnie do lasu.<br />
W moich akwarelach natomiast decyzja skłania<br />
się ku morzu. Jest to naturalna preferencja, wynikająca<br />
z paralelizmu materiału i tematu. To piękna<br />
alegoria, że woda, wspólny surowiec zarówno<br />
akwareli, jak i morza, poprzez kreację przekształca<br />
na papierze jedno w drugie.<br />
Natura Cię wycisza czy prowokuje?<br />
Spokojne elementy, takie jak płynąca woda, miękki<br />
piasek i mech, dają poczucie spokoju i komfortu,<br />
podczas gdy dynamika nagich, skalistych skał,<br />
stromych zboczy i ruchów termicznych wywołuje<br />
ekscytujące poczucie pędu, energii, entuzjazmu<br />
i zachwytu. W zestawieniu z robotami, monotonnymi,<br />
sztucznymi i wyczerpującymi aspektami życia<br />
w mieście, uważam tę stymulującą jakość natury<br />
za ożywczą i pozytywną siłę. Moje obrazy są inspirowane<br />
zarówno kojącymi, jak i prowokującymi<br />
aspektami natury.<br />
No właśnie, patrząc na Twoje prace, czuć tę niesamowitą<br />
energię. Twoje obrazy, choć na pozór spokojne,<br />
emanują siłą instynktów, żywiołów i mocy<br />
Matki Ziemi. Malujesz z natury czy z fotografii?<br />
42<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Staram się tworzyć kompozycje, które pasują do obrazów w mojej głowie<br />
Staram się tworzyć kompozycje, które<br />
pasują do obrazów w mojej głowie,<br />
ale fotografii referencyjnych nigdy<br />
dość. Traktuję je jako punkty odniesienia<br />
i puszczam wodze fantazji, aby<br />
stworzyć nową kompozycję według<br />
własnego uznania.<br />
Znajduję inspirację w środowisku,<br />
w którym żyję, rzeczach, na których<br />
mi zależy, rzeczach, które kocham,<br />
rzeczach, które chcę zobaczyć. W moich<br />
podróżach i podczas codziennego<br />
życia fotografuję widoki, które mnie<br />
poruszają. Służą one jako źródło dla<br />
moich przyszłych prac. Czasami wychodzę<br />
na łono natury i fotografuję<br />
motyw, który zamierzam namalować.<br />
Chłonę go również zmysłami,<br />
obserwuję światło, cień i tekstury we<br />
wszystkich ich szczegółach. Czasami<br />
wracam do miejsc, które zostawiły we<br />
mnie jakiś ślad w przeszłości. Są one<br />
katalizatorami zmian w mojej pracy;<br />
kształtują moje obrazy jako wyraz<br />
tego, co sobie wyobrażam i czuję.<br />
Malując, uciekasz w inny, lepszy<br />
świat?<br />
Uwielbiam malować i zamierzam<br />
kontynuować tę pasję tak długo, jak<br />
tylko pozwoli mi na to moja kondycja.<br />
Jednak równowagę odnajduję<br />
też w życiu, zajmując się codziennymi<br />
obowiązkami i spędzając czas<br />
z rodziną.<br />
Lubię morze, nie tylko jako ulubiony<br />
temat malarski, lecz także uwielbiam<br />
się w nim zanurzać – zagłębiać się<br />
w pięknie realnego krajobrazu. Bezpośredni<br />
kontakt z naturą i jej wspaniałością<br />
to coś, co naprawdę cenię<br />
i czego nie chcę przegapić. Pierwotne,<br />
niefiltrowane osobiste doświadczenia<br />
zapewniają głębsze poczucie<br />
rzeczywistości.<br />
Twój ulubiony kolor?<br />
Niebieski. Ale również odcienie brązu,<br />
które zawierają wszystkie kolory<br />
podstawowe.<br />
Kiedy po raz pierwszy poczułaś, że<br />
malarstwo będzie odgrywać ważną<br />
rolę w twoim życiu?<br />
Moja miłość do malarstwa zaczęła<br />
się w wieku 6 lub 7 lat i pozostała<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
43
W akwarelach<br />
skłaniam się<br />
ku morzu<br />
44<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
niezachwianą pasją przez całe życie.<br />
Jednak dopiero po zakończeniu kariery<br />
nauczycielskiej i przejściu na<br />
emeryturę, zdałam sobie sprawę, jak<br />
głęboki wpływ wywarła ona na kształtowanie<br />
biegu mojego życia.<br />
Jak określiłabyś swój styl artystyczny?<br />
Technika, której używam, to klasyczna<br />
transparentna technika akwareli.<br />
Choć mój styl może być postrzegany<br />
jako realistyczny lub hiperrealistyczny,<br />
to mnie zupełnie nie interesuje wierne<br />
odtwarzanie tego, co widać gołym<br />
okiem. Zależy mi, aby skutecznie<br />
przekazać emocje i nawiązać głęboką<br />
więź z przelewanymi na papier obiektami.<br />
W trakcie tego procesu, dzięki<br />
mojemu bezgranicznemu oddaniu<br />
tematowi, moje obrazy ewoluują –<br />
ciągle coś w nich zmieniam i uzupełniam,<br />
przez co zaczynają żyć własnym<br />
życiem. Ważne jest dla mnie, aby to<br />
emocjonalne połączenie rezonowało<br />
z odbiorcą w kategoriach miłości do<br />
natury. Żeby wyrażało prawdziwą miłość<br />
do wszechświata w sposób przejrzysty,<br />
dostępny, możliwy do zinterpretowania<br />
i zrozumiały bez instrukcji<br />
obsługi. Szczegóły są bardzo ważne;<br />
każdy element w sztuce jest komunikatem<br />
dla odbiorcy – włączam je do<br />
obrazu bez potrzeby wyjaśniania istoty<br />
przekazu.<br />
Gdybyś nie była artystką malarką,<br />
byłabyś…<br />
Gdybym nie zajmowała się malarstwem,<br />
zwróciłabym się w stronę innej<br />
dziedziny artystycznej, w której<br />
mogłabym skutecznie wyrazić swoje<br />
uczucia. Może spełniłabym się jako<br />
poetka, pisarka lub projektantka<br />
mody.<br />
Czego nie lubisz w sztuce?<br />
Sztuka powinna być zasadniczo swobodna<br />
i odznaczać się oryginalnością.<br />
W czasach, gdy jest wiele zamieszania<br />
co do jakości dzieł sztuki, sprzeciwiam<br />
się idei, że sztuka powinna kierować<br />
się nakazowymi dyskursami na temat<br />
tego, jaka powinna być. Piękno sztuki<br />
tkwi w jej oryginalnych przejawach,<br />
a wszelkie próby naśladowania podważające<br />
tę oryginalność uważam za<br />
wielką pogardę dla sztuki.<br />
RUKIYE<br />
GARIP<br />
Urodziła się w 1964 roku w mieście<br />
Bartin w Turcji. Ukończyła studia licencjackie<br />
na Uniwersytecie Gazi w Ankarze.<br />
Po studiach zainteresowała się<br />
projektowaniem mody i przez jakiś czas<br />
pracowała jako stylistka, a potem zajęła<br />
się ceramiką. W 1989 roku zatrudniła<br />
się jako nauczycielka plastyki w liceum<br />
ogólnokształcącym. Po przepracowaniu<br />
20 lat przeszła na emeryturę, by całkowicie<br />
poświęcić się malarstwu. Malowała<br />
i rysowała używając różnorakich<br />
technik malarskich, ale gdy w 2014 roku<br />
odkryła akwarelę, całkowicie przerzuciła<br />
się na to medium malarskie, które<br />
należy do jednej z najbardziej urokliwych,<br />
ale też najtrudniejszych technik.<br />
Akwarela wymaga od twórcy niezwykłej<br />
precyzji, pewności i biegłości technicznej.<br />
Jest w pewnym sensie bezlitosna,<br />
bo nie daje szans na poprawki czy zatuszowanie<br />
błędów – obraz musi powstać<br />
za pierwszym podejściem – każde pociągnięcie<br />
pędzla jest na stałe wpisane<br />
w końcowy efekt obrazu.<br />
„Moje uczucia, moje życie, rzeczy, które<br />
zgromadziłem; przekształcanie ich<br />
akwarelą w oryginalne, przejrzyste,<br />
poetyckie historie są dla mnie źródłem<br />
motywacji, która pozwala mi budzić się<br />
radośnie każdego nowego dnia."<br />
Rukiye Garip jest rozpoznawalną na<br />
całym świecie akwarystką, zdobyła<br />
międzynarodową sławę biorąc udział<br />
w wielu znaczących wystawach na<br />
wszystkich kontynentach. Jest członkiem<br />
American Watercolor Society i International<br />
Master of Watercolor Alliance.<br />
Jej realistyczne akwarele charakteryzują<br />
się rzetelnym warsztatem i dbałością<br />
o szczegóły. Artystka przedstawia na<br />
swoich obrazach głównie nietkniętą,<br />
czystą, nieskalaną przyrodę, a te najbardziej<br />
znane przedstawiają płynącą<br />
wodę – jej eteryczność i przejrzystość.<br />
Rukiye Garip jest mistrzynią w uchwytywaniu<br />
ulotności chwili, lekkości, pięknych<br />
barw i padającego lub odbijającego<br />
się światła.<br />
Krytyka oparta wyłącznie na osobistych<br />
uprzedzeniach uniemożliwia<br />
prawdziwe docenienie wizji<br />
i kreatywności artystów. Ponadto<br />
uważam, że należy być szczerym<br />
w uznaniu dobra i zła. W środowisku,<br />
w którym zło jest często<br />
chwalone jako dobre, uczciwa krytyka<br />
staje się koniecznością. Jestem<br />
przeciwna manipulacyjnej inżynierii<br />
lingwistycznej, nie tylko w sztuce,<br />
ale także w innych dziedzinach.<br />
Jaka jest główna cecha Twojej artystycznej<br />
osobowości?<br />
Główną cechą mojej osobowości<br />
artystycznej, która znajduje odzwierciedlenie<br />
w moich obrazach,<br />
jest wewnętrzna intuicja natury. Synergia<br />
między moją mentalnością<br />
artystyczną a wrodzoną miłością do<br />
malarstwa pozwala mi skutecznie<br />
wykorzystywać i przekazywać ten<br />
rodzaj spontaniczności i nadawać<br />
moim obrazom oryginalny wyraz,<br />
który naprawdę ucieleśnia ten potencjał.<br />
Kto jest Twoim mistrzem?<br />
Studiowałam sztukę na uniwersytecie<br />
i zdobyłam zarówno wiedzę teoretyczną,<br />
jak i praktyczne doświadczenie<br />
we wszystkich technikach<br />
malarskich, ale nigdy nie miałam<br />
mistrza, którego technikę czy styl<br />
bym naśladowała lub od którego<br />
brałabym lekcje malarstwa. Podążam<br />
swoją drogą.<br />
Jakie masz plany na przyszłość?<br />
Moim głównym celem we wszystkich<br />
przedsięwzięciach zawsze było<br />
podnoszenie poprzeczki. Gdy się<br />
skupiam, wkraczam w taki stan,<br />
w którym nieustannie tworzę. Przelewam<br />
wtedy na papier obraz, który<br />
mam w głowie i najczęściej moja<br />
akwarela okazuje się przewyższać<br />
to wyobrażenie. Zasadniczo to dążenie<br />
podsumowuje moją „wizję<br />
przyszłości”. [RC]<br />
RENATA CYGAN<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
45
DZIADEK DO ORZECHÓW<br />
dziadek był surowy<br />
to przez wojnę i Majdanek<br />
a babcia nie<br />
babcia piekła chleb i smażyła pączki<br />
dziadek był wysuszony jak śliwka<br />
pomarszczony<br />
jak kora orzecha który rośnie za płotem<br />
odszedł wcześnie<br />
babcia miała okrągłą twarz<br />
wyglądała jak uśmiechnięte słońce<br />
w bajkach dla dzieci<br />
odeszła później<br />
dziadek palił papierosy<br />
– tytoń zawijany w bibułkę<br />
i często nas przeganiał<br />
„wyrywaj!” wołał<br />
babcia nie<br />
trudno było go rozgryźć<br />
pamiętam jak w rozkołysanym<br />
zatłoczonym autobusie typu Jelcz<br />
cierpliwie ścierał z siebie treść<br />
mojego małego żołądka<br />
i jak zimą ciągnął nas na sankach<br />
kiedy przyjechał do nas do miasta<br />
dziadek umiał szyć buty<br />
dobre solidne buty<br />
46<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Foto: Pixabay
Magdalena Podobińska<br />
BABCIA<br />
na barwnej fotografii wywołanej tuż pod powiekami<br />
moja przygarbiona babcia w polu<br />
w kraciastej zielonej sukience<br />
fartuchu i kapciach<br />
zbiera ziemniaki do wiklinowego koszyka<br />
a mi się na płacz<br />
prostuje się na mój widok<br />
bierze mnie pod rękę i idziemy do domu<br />
tego z czarnych belek pomiędzy którymi<br />
prześwituje jasno niebieska farba<br />
jak dobrze że przyjechałaś<br />
uśmiechają się jej wypłowiałe od słońca oczy<br />
siadamy przy drewnianym stole w kolorze olchy<br />
takim z toczonymi nogami i szufladką<br />
babcia stawia przede mną dymiące ziemniaki ze skwarkami<br />
i schłodzone w studni mleko<br />
potem daje mi chustkę żeby przykryć ból głowy<br />
który wtedy tak przygniatał<br />
i ściąga wzorzystą kapę z łóżka<br />
nad którym Jezus tak dobry że do rany przyłóż<br />
a ja odsypiam smutki i lęki<br />
pod gęsimi piórami<br />
babcia cichutko niemal na palcach<br />
krząta się po pokoju którym mnie obdarzyła<br />
i odgania ze mnie wszystkie muchy<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
47
Rozmowy-spotkania z ludźmi.<br />
Czasem z no name, czasem<br />
z rozpoznawalnymi, czasem<br />
z ekspertami. Zawsze z takimi,<br />
którym zależy. Dzielimy się<br />
wiedzą i opowieściami o przełomach<br />
w życiu, w przekonaniu,<br />
że „opowiadanie historii<br />
to nasz ludzki sposób radzenia<br />
sobie z rzeczywistością",<br />
a kryzys to szansa.<br />
LINK DO PODCASTU:<br />
https://open.spotify.com/show/3RjoeghoM8ZSU9RiAX2cmA<br />
A N N A M A R U S Z E C Z K O<br />
Dziennikarka, freelancerka z wyboru. Kolekcjonerka poruszających<br />
historii i budujących rozmów. Lubi mówić<br />
i słuchać. Wierzy, że „opowiadanie historii to nasz ludzki<br />
sposób radzenia sobie z rzeczywistością”. Entuzjastka<br />
wielokulturowości i przyrody. Autorka kanału na IG<br />
pn. Między Bugiem a prawdą.<br />
Interesuje mnie metamorfoza, człowiek w zmianie.<br />
Moi bohaterowie to ludzie poszukujący i zaangażowani.<br />
Walczą, stawiając granice, postępując w zgodzie<br />
z sobą, dzieląc się. Czasem wygrywają bitwy ze światem<br />
zewnętrznym, jednak podkreślają, że najtrudniej wygrać<br />
z samym sobą. Opowiadają o wzlotach i upadkach na<br />
drodze do życiowego i zawodowego spełnienia. W tle<br />
często ważne zjawiska i trendy społeczne, energia kobiet,<br />
praktyki rozwojowe, etyczny biznes, fair travel i in.<br />
Moi bohaterowie<br />
to ludzie<br />
poszukujący<br />
i zaangażowani.<br />
Walczą, stawiając granice,<br />
postępując w zgodzie z sobą,<br />
dzieląc się.<br />
Wygrywają bitwy<br />
ze światem zewnętrznym,<br />
ale podkreślają, że najtrudniej<br />
wygrać z samym sobą.<br />
Opowiadają o wzlotach<br />
i upadkach<br />
na drodze do życiowego<br />
spełnienia.<br />
Inspirują.<br />
48<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Foto: Renata Cygan 49<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Przylądek<br />
Tajnaron<br />
Renata Szpunar<br />
Na południowym krańcu Peloponezu, jak język<br />
potężnej jaszczurki, wysuwa się głęboko<br />
w morze przylądek Tajnaron. Tam, dalej jeszcze<br />
niż schowane wśród traw mozaiki w ruinach świątyni<br />
Posejdona, stoi samotnie ostatnia budowla – kamienna<br />
morska latarnia. Morze Jońskie szturmuje tu ląd potężną<br />
falą, która w małej zatoce Marmari tworzy regularne kręgi.<br />
Ich rytm, jak echo zanikających w chmurach tęsknych<br />
melodii manijskich miroloi, powtarzają skalne murki<br />
zbudowane przez całą wysokość potężnego wzniesienia.<br />
Droga w głąb Mani prowadzi mnie daleko na południe,<br />
wysoko ponad lśniącą taflą morza, pomiędzy potężnymi,<br />
szarymi masywami Gór Złych – teraz, jesienią, w porze<br />
deszczów, przyprószonych zielonkawą patyną świeżych<br />
traw. Góry, jak ogromne niedźwiedzie grzbiety, piętrzą<br />
się wysoko, dotykając swoimi obłymi, rudymi szczytami<br />
nieskończoności otwartych przestworzy. W ich ciszy<br />
czasem odzywa się głos kruka szybującego ponad<br />
niedostępnymi zboczami. Jego drobna sylwetka wyraźnie<br />
rysuje się w bezmiernej pustce krajobrazu Mani i bywa<br />
niekiedy jedynym życiem w martwocie tego pejzażu.<br />
Jedna z jaskiń położonych w miejscu, gdzie kończy się<br />
ziemia i zaczyna bezmiar wód Morza Śródziemnego,<br />
stała się dla starożytnych Greków wrotami Hadesu. Teraz<br />
jej wejście przesłania bujnie rozrośnięty krzew agnus<br />
castus – baranek niewinny.<br />
Mani jest krajobrazem żałoby. Dziwne i zastanawiające<br />
jest upodobanie człowieka do takich miejsc. Na szarym<br />
tle nieskończonej pustki, postaci przyobleczonych<br />
w czerń kobiet – wiecznych wdów – są jak naturalny<br />
sztafaż. Ich żałoba to ślad historii i tradycji. A może<br />
także po prostu zewnętrzny obraz głębin ich duszy…<br />
To smutek celebrowany z uporem, z zapamiętaniem,<br />
z namiętnością… Z pasją tragedii zakorzenionej w greckiej<br />
ziemi. To ekspresja prawdziwej sztuki, którą wymusza<br />
na człowieku pełnia zwyczajnego życia. W oczach<br />
tych kobiet zakorzeniła się wieczna melancholia i cień<br />
pamięci wiecznej utraty. Z otchłani swego smutku patrzą<br />
przybyszowi z daleka głęboko w oczy, jakby zadawały<br />
pytanie o sens jego wędrówki. I zdaje on sobie wtedy<br />
sprawę, że nie zna odpowiedzi. Być może jego wędrówka<br />
nie ma sensu i jest jedynie ucieczką z własnego miejsca…<br />
A właściwie – ucieczką od siebie…<br />
Na tle przepastnego, kobaltowego nieba kołyszą się<br />
delikatnie ogromne osty. Ich dorodne głowy na długich<br />
szyjach łodyg kłaniają się Posejdonowi. Morze srebrzy<br />
się ze wszystkich stron Gór Złych, aż po rozległe krańce<br />
horyzontu. Migocze w słońcu. Mrocznieje w cieniach<br />
chmur. Łagodnieje w ciszy. Burzy się w sztormowym<br />
wietrze. Sprzyja łagodnej żegludze lub zatapia statki<br />
w głębinach wód otaczających przylądek Tajnaron.<br />
Na dnie tych odmętów ciała okrętów śpią wiecznym<br />
snem jak na archaicznym cmentarzysku, na którym<br />
czas kolejnymi warstwami przykrywa minione epoki.<br />
Najstarsze z nich pochodzą jeszcze z wojen lamijskich,<br />
z IV wieku przed Chrystusem. Kolejne opadły tu na dno<br />
w XVIII wieku naszej ery, w czasie wojny wenecko-tureckiej.<br />
A długie wieki potem u przylądka Tajnaron rozegrała się<br />
największa bitwa morska II wojny światowej. W tamte<br />
marcowe dni 1941 roku flota włoska starła się z siłami<br />
aliantów – i poległa, co zmieniło bieg historii oraz układ sił<br />
na Morzu Śródziemnym. I wtedy na drewnianych ciałach<br />
subtelnych, wyszukanych w kształtach starożytnych trier<br />
i nowożytnych karawelach spoczęły zakute w metalowe<br />
zbroje krążowniki i niszczyciele…<br />
To miejsce magiczne – początek i kraniec Europy. Tu<br />
kończy się Mesa Mani – kraina martwej pustki i śmierć ma<br />
tu swoje wrota do Hadesu. Ale gdy spojrzeć na południe,<br />
w odległości dziesięciu mil morskich widać wyraźnie<br />
Cyterę, wyspę bogini miłości – Afrodyty. W tym punkcie<br />
na Ziemi Eros i Thanatos zwarły się ze sobą w jednym<br />
uścisku. W swoim nigdy niekończącym się tańcu destrukcji<br />
i odrodzenia. I zapewne to dzięki wyczuwalnemu tu<br />
wyraźnie potężnemu napięciu pomiędzy potencją życia<br />
50<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
a bezwładem śmierci, niepostrzeżenie<br />
i mimowiednie, przychodzi do wędrowca<br />
katharsis… I czuje on na sobie nieuchwytny<br />
dotyk Absolutu. A wszechobecny ciepły<br />
wiatr od morza przynosi doń tchnienie<br />
upragnionej wolności.<br />
W czasach panowania bogów olimpijskich<br />
na przylądku Tajnaron pewnego dnia stanął<br />
Herakles. Spojrzał w głąb Krainy Wiecznych<br />
Cieni i nie przeląkł się. Przyszedł aż tutaj<br />
po trzygłowego psa Cerbera, pilnującego<br />
zejścia w zaświaty. Wydarł go z podziemi<br />
i odwiózł do Myken. To była ostatnia,<br />
dwunasta praca z kary nałożonej na niego<br />
przez wyrocznię delficką. Tym czynem<br />
odzyskał swoją wolność.<br />
Wchodzę pomiędzy gęste krzewy agnus<br />
castus. Niepozorne to miejsce. I nie ma<br />
w nim grozy. Ślady Charona już dawno przykrył muł<br />
licznych przypływów. Kilka cyklopich głazów tworzy jak<br />
Ruiny świątyni Asomati<br />
gdyby ślad bramy… Ale za tą bramą nie czai się wieczność<br />
– promienie słońca docierają tu do ślepej skalnej<br />
ściany, która prowadzi donikąd… Staję na wzgórzu<br />
u wejścia do ruin świątyni Asomati. To tutaj kiedyś były<br />
wyrocznia Posejdonia i starożytne miasto Tajnaron.<br />
Wchodzę pod łukiem niegdysiejszych drzwi i znajduję<br />
się w niewielkim prostokątnym pomieszczeniu. Kolejne<br />
przejście prowadzące w głąb świątyni jest ciasne i wąskie,<br />
wymaga pokornego pochylenia się wpół. Na złamanym<br />
kikucie jedynej kolumny, pośrodku ciasnej absydy, ktoś<br />
położył strzęp papieru, a na nim zapisane są słowa… Nie<br />
czytam – zapewne to intymny list do wyroczni. Takich<br />
listów jest tutaj więcej. I kwiatów ostu. Być może złożonych<br />
w dziękczynnym darze za celną przepowiednię lub radę.<br />
Zatoczka Asomati<br />
Schodzę w kierunku morza.<br />
Woda w zatoczce Asomati<br />
jest niesłychanie przejrzysta,<br />
bladoturkusowa. Słońce<br />
dotyka jasnych porfirów na<br />
dnie, wyraźnie rysując ich<br />
porowate i nieregularne<br />
kształty. Orzeźwiający chłód<br />
zachęca do zanurzenia się<br />
w głąb… Cisza tego miejsca<br />
daje wytchnienie odpędzające<br />
zgiełk wielu, wielu miesięcy<br />
w mieście. Niekończąca się jest<br />
ta cisza, jak niekończący się<br />
jest zgiełk wielkich miast. Tutaj<br />
szmer szmaragdowej wody<br />
w zatoce odbija się echem<br />
od niewysokich, jasnych<br />
skał. Tam nigdy zaś nie ustaje<br />
męcząca kakofonia dźwięków,<br />
uwięziona pomiędzy murami.<br />
Metalowy drogowskaz do latarni morskiej kieruje mnie<br />
ścieżką wzdłuż morza. Po prawej stronie, w trawie,<br />
napotykam resztki mozaiki ze świątyni Posejdona.<br />
Drobne kamyczki, kremowe i w kolorze sepii, tworzą<br />
okrąg otoczony falami. Ścieżka prowadzi dalej stromym<br />
urwiskiem. Sztormowy wiatr wzmaga się. Na horyzoncie<br />
przepływają okręty zmierzające z niedalekiej Kalamaty<br />
do oddalonej o około 200 mil morskich Algierii. Widzę,<br />
jak potężne tankowce nikną co chwilę w falach, które<br />
zalewają ich pokład. Rozbryzgują się potężne masy wody<br />
o burty, o ściany kontenerowców. To niezwykle przejmujące<br />
– patrzeć, jak za każdym razem spod fal pojawiają się<br />
znowu. Jak przemyślny, choć kruchy człowiek wygrywa<br />
w tym starciu z potężnym żywiołem.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
51
Zdjęcia: Renata Szpunar<br />
Latarnia morska na przylądku Tajnaron<br />
Jest październikowa ciepła noc 2011 roku. Małym<br />
namiotem, który postawiłam przy ścianie latarni<br />
morskiej na Matapanie, szarpie porywisty, północno-<br />
-zachodni wiatr Meltemi. Kryjemy się za wschodnią ścianą<br />
potężnego budynku, ale nie znajdujemy skutecznego<br />
schronienia przed wiatrem. Trudno zasnąć i noc<br />
upływa bardzo niespokojnie, ale za to widoki na morze,<br />
w kierunku oddalonej o około 10 mil morskich Cytery,<br />
są oszałamiające. Księżyc w pełni co chwilę chowa się<br />
za pędzące po niebie chmury. Jego blask rozświetla fale<br />
w nagłych strugach, przebłyskach, rozmazaniach… Jestem<br />
w obrazie Turnera. Wokół mnie wirują bladosrebrzyste<br />
kolory księżycowej poświaty. Morze huczy i przelewa<br />
się przez skały Matapanu. Gwałtownie mieszają się<br />
wody Morza Jońskiego i Egejskiego. Każdy moment jest<br />
zjawiskiem, obrazem. Jeden za drugim. Światło zmienia<br />
się. Ciemna noc powoli napełnia się brzaskiem. Głębia<br />
pruskich błękitów ustępuje kobaltowi zbliżającego się<br />
dnia…<br />
Nad ranem znienacka z budynku wychodzi latarnik.<br />
Jest zaskoczony naszą obecnością tak samo, jak my<br />
jego widokiem. Ze zdumieniem kręci głową… Jest jak<br />
nieziemskie zjawisko – smukły i piękny jak olimpijski bóg<br />
z antycznej wazy. Czarne kędziory włosów opadają mu<br />
na wysokie czoło ponad greckim profilem nosa. Ubrany<br />
jest w tradycyjny służbowy strój marynarki. Wprawnie,<br />
pełnym szacunku wyuczonym gestem, zdejmuje z masztu<br />
postrzępione płótno narodowej flagi szarpane porywistym<br />
wiatrem. Powoli, z niezmierną czułością, jakby była<br />
najcenniejszym jego skarbem, kruchym i delikatnym,<br />
składa ją pieczołowicie w precyzyjny prostokąt – i znika<br />
wraz z nią w latarni Tajnaronu.<br />
52<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Pozostałości mozaiki świątyni Posejdona<br />
Ścieżka do latarni morskiej na skraju Przylądka Tajnaron<br />
Zostaje po nim pusty metalowy maszt odarty z symboli<br />
błękitnego greckiego nieba i wody, i bieli morskiej piany,<br />
z której zrodziła się Afrodyta na samotnej skale Avgo<br />
u brzegu Cytery – Wyspy Miłości, na którą patrzę teraz –<br />
stojąc tu, na przylądku Tajnaron, jak z każdą chwilą wyraźnieje.<br />
I jak policzki jej szarych skał zaróżowiają się subtelnie<br />
światłem wschodzącego poranka… [RS]<br />
Esej pochodzi ze zbioru „Podróż na Cyterę”<br />
RENATA SZPUNAR
53<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Foto: Renata Cygan
kobiety i ich światy<br />
54<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
ANNA RĄCZKA<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
55
56<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Każdy mój<br />
obraz<br />
zaczyna się<br />
od poszukiwania<br />
w sobie<br />
nastroju,<br />
emocji<br />
lub inspiracji<br />
ANNA RĄCZKA jest absolwentką Państwowego<br />
Liceum Sztuk Plastycznych im. Juliana<br />
Fałata w Bielsku-Białej, ale z malarstwem zaprzyjaźniła<br />
się już we wczesnym dzieciństwie,<br />
bo od zawsze największą przyjemnością dla<br />
niej było tworzenie własnego świata.<br />
Po skończeniu szkoły zaczęła pracę w pracowni<br />
plastycznej, gdzie spełniała się przez<br />
kilka lat. Gdy pracownia się rozwiązała, całkowicie<br />
oddała się działalności plastycznej<br />
na własną rękę – zaczęła projektować odzież,<br />
suknie ślubne, a także zajęła się malowaniem<br />
bombek choinkowych oraz pisanek<br />
wielkanocnych.<br />
Ponieważ cały czas towarzyszyło jej malowanie,<br />
to gdy skończyła z bombkami i jajkami, zanurzyła się w malarstwo.<br />
Artystka najczęściej maluje farbami olejnymi, choć czasem sięga po akryl. Zajmowała<br />
się również grafiką i projektowaniem ceramiki. Obecnie skupia się głównie<br />
na rysunku i malarstwie, w którym stara się podążać własną indywidualną drogą.<br />
W obrazach wykorzystuje swoje graficzne doświadczenia, co powoduje, że jej sztuka<br />
jest świeża i oryginalna. Prace Anny Rączki wystawiane były w wielu miastach<br />
w Polsce i poza granicami kraju, m.in. na Biennale Sztuki w Versilli we Włoszech,<br />
na wystawie Talenti Emergenti 2017 w Galerii Mentana we Florencji. Brała też<br />
udział w wystawach Ragione e Sentimento i It`s Art w Galerii Merlino we Florencji,<br />
Renata Fine Arts w Palm Beach na Florydzie, a także w Gallery Lumino w Perth.<br />
Artystka maluje głównie kobiety. Nostalgiczne, zadumane, zanurzone w świecie pełnym<br />
poezji i spokoju. [RC]<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
57
58<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Wyznaczyłam sobie<br />
trzy „ścieżki”, którymi<br />
podążam w swoim<br />
malarskim świecie.<br />
Pierwsza z nich to<br />
black-white,<br />
bardzo graficzna<br />
i wymagająca<br />
maksymalnego<br />
uproszczenia przekazu.<br />
Druga to sepia,<br />
gdzie pozwalam sobie<br />
na dodanie koloru,<br />
przeważnie<br />
w odcieniu<br />
starego złota,<br />
przez co można mieć<br />
skojarzenie ze starą<br />
fotografią.<br />
Trzecia jest<br />
kolorowa<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
59
60<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
W<br />
życiu codziennym<br />
tworzymy relacje,<br />
sieć związków,<br />
ale często się boimy,<br />
że wyrażanie uczuć może<br />
być odbierane jako słabość.<br />
Chowamy je we wnętrzu<br />
i to często powoduje, że<br />
czujemy się samotni. Staram<br />
się pokazać, że nasze<br />
uczucia są tym, co nas<br />
określa i pozwala na relacje<br />
z drugim człowiekiem. Linie<br />
wokół postaci są tkanką zależności<br />
pomiędzy światem<br />
wewnętrznym a rzeczywistością<br />
– pomostem, który<br />
pozwala na komunikację.<br />
Malując, staram się pokazać<br />
intymny i subtelny<br />
świat, to co dzieje się w duszy<br />
każdej i każdego z nas.<br />
W dążeniu do przekazania<br />
tego, poszukuję własnych<br />
środków wyrazu, sięgając<br />
często do osobistych doświadczeń.
Nie szukaj prawdy o mnie<br />
W słów wartkim strumieniu<br />
W urodzie mego ciała<br />
Czy skinieniu głowy<br />
Prawdę o mnie odkryjesz<br />
W moim zamyśleniu<br />
Gdy będziesz gotowy<br />
Abym tego chciała.<br />
Anna Rączka<br />
Niektóre<br />
moje<br />
obrazy<br />
malują się<br />
same<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
61
POEZJA<br />
Polecane<br />
JACEK JASZCZYK – poeta, dziennikarz, radiowiec,<br />
redaktor naczelny pisma „Poezja dzisiaj”. Publikował<br />
m.in. w „Helikopterze”, „Tlenie Literackim”, „Salonie<br />
Literackim”, „Latarni Morskiej”, „Wydawnictwie J”,<br />
„Obszarach Przepisanych”, „Piśmie Literackim Epea”,<br />
„Akancie”, „Migotaniach”, „LiryDramie”, „Autografie”,<br />
„Poezji dzisiaj”, „Toposie”, „Fabulariach”, „Afroncie”,<br />
„Wyspie”, „Akcencie” i „Odrze”. Jego wiersze znalazły<br />
się w wielu krajowych i międzynarodowych antologiach<br />
oraz czasopismach literackich wydawanych za granicą.<br />
Tłumaczony na języki: włoski, białoruski, ukraiński, rosyjski,<br />
niemiecki oraz angielski. Autor książek Tańczą w<br />
nas życia geniusze (2018), pomiędzy / between (2020).<br />
Laureat prestiżowego konkursu Wybitny Polak w Irlandii<br />
(2019) Fundacji Polskiego Godła Promocyjnego<br />
„Teraz Polska” w kategorii Osobowość. W latach 2020-<br />
2021 nominowany przez Kapituły Redakcji „Gazety Pomorskiej”,<br />
„Expressu Bydgoskiego” i „Nowości Dziennika<br />
Toruńskiego” do tytułu Osobowość Roku w kategorii<br />
Kultura. W 2022 roku podczas XV Festiwalu Poezji Słowiańskiej<br />
uhonorowany medalem im. Barbary Jurkowskiej<br />
za wkład w organizację i promocję literatury polskiej<br />
na forum międzynarodowym. Laureat Nagrody XX<br />
Światowego Dnia Poezji ustanowionego przez UNESCO<br />
(World Poetry Day UNESCO 2020 Award).<br />
62<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
POEZJA<br />
***<br />
z tkanki szarych chmur<br />
wypowiedz andromedę<br />
z płomienną raną mgławicy<br />
z tkanki szarych chmur<br />
wypowiedz jaskrawość<br />
wszystkich upadłych sumień<br />
w których staje się Arktyka<br />
z tkanki szarych chmur<br />
wypowiedz serce kosmosu<br />
niech pęknie na dnie rzeki<br />
nie wypowiadaj skostniałych myśli<br />
są zimne jak śmierć<br />
WIERSZ Z BIODEGRADOWALNEGO<br />
HYDROFOBOWEGO SPRAYU<br />
***<br />
jesteśmy<br />
błyskiem boga Wisznu<br />
cieniem leżącym<br />
w grobli olbrzyma<br />
komety w nas<br />
i brzdęk żelaza<br />
my – pradawne ognie<br />
na dnie wulkanu Etna<br />
w którym cyklop<br />
z iskier wykuwa<br />
nowy świat<br />
my – krzyk Hadesa<br />
trójząb Posejdona<br />
piorun Zeusa<br />
w oczach bogów<br />
chłodem laterytu<br />
zamykający niebo<br />
OKNO<br />
Kto nie doświadczył, nie wie,<br />
jak trudno przebywać wśród obcych ludzi…<br />
przeciętny Eir jest kimś<br />
kto między naszymi światami<br />
czeka na deszcz<br />
który płynie naszym bólem<br />
może takim samym jak zrozumienie<br />
dlaczego te same przestrzenie<br />
tak samo jaskrawe<br />
inaczej palą ciało<br />
pytasz jak objąć ten świt<br />
przegryzany jak słowa na ich ustach<br />
które coraz częściej<br />
stają się ustami zwierząt<br />
w trzewiach tej ziemi<br />
wypalonej goryczą<br />
bliznami gojąc groble<br />
gdzie kości martwych dni<br />
na poboczu Mlecznej Drogi<br />
z widokiem donikąd<br />
Chcemy nieść ludziom poezję. To zabawny,<br />
ale i ekscentryczny sposób, aby tego dokonać. – Sara Siegel<br />
Piszę, bo nasza wieczność to chwila.<br />
Może wśród spacji i dwukropków staniemy<br />
się niezniszczalni. W ciszy kamienia<br />
słyszę dno ziemi i czuję jak umiera we mnie<br />
poezja. Tylu was bez miary i nikogo<br />
wprost. Pusto z wami i zimno po was.<br />
W oknie śladów waszych smugi. Tu byłem –<br />
wciął się między nas lot ważki i waży<br />
się rym spopielonych wierszy, po których<br />
bruzdą tnie się i żądli pustka. Niemi<br />
i folwarczni. Posłowie, apostołowie,<br />
domokrążcy i przewodnicy. Nie zapłacze<br />
nad wami żaden deszcz. Zamieć zagubi<br />
was i rozwieje. Od środka waszej nicości<br />
boli mnie ciało. Niebo przyspiesza, niebo<br />
opada. Wybiegam przez tkankę osiedla<br />
dalej niż rysa, z której rzucam się w otchłań.<br />
Jesteście w niej cząstkami kurzu – bólem<br />
w ranie wszechświata, w którym nie mieszczą<br />
się już słowa. Tak żyjąc jak więzień z utopii,<br />
umieram między wami łagodnie.<br />
DEWON<br />
mój sąsiad<br />
który w kieszeni nosi słońce Ulissesa<br />
śpiewa przez ścianę o człowieku<br />
który wyjął siekierą z lasu serce<br />
jego żona która w klasztornej ciszy<br />
układa w głowach papieży<br />
zanik pamięci<br />
przypomina drzewo lasu deszczowego<br />
przez który przechodzi mój lęk<br />
trzymamy między sobą kamień ulicy<br />
i wierzymy w życie wieczne<br />
zamknięte w muszli amonita<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
63
Nieszablonowe myślenie<br />
Będziesz musiał(a) zerwać ze sobą, żeby odnaleźć<br />
siebie. Często szukamy bezpiecznej strefy<br />
w działaniu, schematów, które nam coś ułatwią.<br />
Ale te schematy uniemożliwiają odnalezienie<br />
siebie i swojego unikalnego języka artystycznego.<br />
Nastaw się na dużą dawkę inspiracji<br />
i unoszenie się nad ziemią!<br />
Unikalny język artystyczny<br />
W mojej autorskiej metodzie nauczania najważniejsze<br />
jest poszukiwanie unikalnego języka<br />
artystycznego. Każdy ma swoją wrażliwość,<br />
ja pomogę Ci się o nią zatroszczyć i rozwinąć.<br />
Zaangażowanie<br />
Nie talent, a szczere zaangażowanie jest najważniejsze<br />
dla osiągnięcia artystycznych celów. Dlatego<br />
zapraszam tylko osoby, które chcą poświęcić<br />
czas i są gotowe do pracy. Wszystkie kursy zakładają<br />
intensywne działanie również między zajęciami.<br />
Jeśli nie znajdziesz na to czasu, to nie jest to miejsce<br />
dla Ciebie albo jeszcze nie ten moment.<br />
Wyższy poziom<br />
Większość ludzi korzysta z niewielkiego procenta<br />
swoich możliwości. Tutaj spróbujemy sięgnąć po<br />
znacznie więcej. Moje wieloletnie doświadczenie<br />
w nauczaniu pokazało mi, że odpowiednie nastawienie<br />
- wiara w siebie i w to, co chcemy stworzyć,<br />
uskrzydla bardziej niż napoje energetyzujące.<br />
Jesteś ważny(-a)<br />
W dużej grupie i przy dużym gronie pedagogicznym<br />
możesz zniknąć, szczególnie jeśli jesteś osobą<br />
wycofaną. Tutaj Ci to nie grozi. Dla mnie każda<br />
osoba jest ważna i każdej poświęcam odpowiednią<br />
uwagę, dającą możliwość rozwoju i poszukiwania<br />
siebie.<br />
64<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Grupa<br />
Oczywiście będziesz przede wszystkim pracować<br />
sam(a), ale w umiejętnie prowadzonej grupie<br />
osób z otwartymi umysłami osiągniesz znacznie<br />
więcej i przeżyjesz coś, co pomoże Ci się otworzyć<br />
na samego siebie.
K r z y s z t o f B i e l i ń s k i<br />
Czy twórczego myślenia można się nauczyć?<br />
Krzysztof Bieliński – artysta fotograf, twórca<br />
fotografii abstrakcyjnej, jeden z czołowych<br />
fotografów teatralnych, autor fotografii<br />
do blisko dziewięciuset spektakli krajowych<br />
i zagranicznych, twórca plakatów teatralnych<br />
oraz albumów fotografii teatralnej:<br />
Lupa/Teatr, Treliński, Staniewski-Gardzienice-Antyk,<br />
BTL/Lalki, Warlikowski/Teatr<br />
(współautor), Kudlička. VolumeI (współautor).<br />
Od 2008 roku jest stałym fotografem<br />
Teatru Wielkiego – Opery Narodowej, stale<br />
współpracuje z kilkunastoma innymi teatrami.<br />
Wykładał fotografię teatralną oraz<br />
plakat w Warszawskiej Szkole Filmowej i na<br />
Fotografii UW. W 2019 roku został jurorem<br />
V Konkursu Fotografii Teatralnej, organizowanego<br />
przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa<br />
Raszewskiego. W 2020 roku prowadził<br />
pierwsze w Polsce Master Class z fotografii<br />
teatralnej online we współpracy z Instytutem<br />
Teatralnym im. Zbigniewa Raszewskiego<br />
zakończone wystawą w Starej Galerii ZPAF.<br />
We wrześniu 2020 na łamach miesięcznika<br />
„Teatr” ogłosił Manifest Twórczej Fotografii<br />
Teatralnej. W 2021 roku otrzymał tytuł<br />
Artysty Roku 2020 pisma Post Scriptum.<br />
Wykłada fotografię abstrakcyjną w Studium<br />
Związku Polskich Artystów Fotografików.<br />
Zapraszam wszystkie osoby,<br />
które chcą rozwijać<br />
swoją wrażliwość<br />
i odnaleźć (lub odnaleźć na nowo)<br />
swój unikalny<br />
język artystyczny.<br />
Zapraszam też tych,<br />
którzy chcą się szybko nauczyć<br />
fotografować<br />
i nie boją się wyzwań.<br />
www.szkolafotografiieksperymentalnej.pl<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
65
Lambada<br />
Mam sześć lat, trwają wakacje. Pewnego dnia<br />
wujek przywozi króliki, które mają zostać u nas<br />
na jakiś czas. Są piękne: z gęstą sierścią i długimi<br />
uszami. Uwielbiam je głaskać, choć nie mam ku temu zbyt<br />
wielu okazji – są zamknięte w szopie. A tam pajęczyny,<br />
które mnie brzydzą. Wtedy jeszcze nie wiem, że te<br />
wspaniałe sierściuchy będą kiedyś obiadem. Ze wszystkich<br />
najbardziej lubię brązowego, nazywam go Bronek.<br />
Umaszczeniem przypomina kota europejskiego. Czasami<br />
jest wypuszczany na trawę i wtedy go dopieszczam. Ojciec<br />
robi zdjęcie. Jak zwykle chce mnie ustawiać i starannie<br />
komponować, ale przecież króliki są szybkie. Więc zdjęcie<br />
jest na szybko, choć wychodzi jak pozowane. W tle<br />
fragment domu, krzaki agrestów i piękne kwiaty, które nie<br />
pachną. Cieszę się bardzo z tej pamiątki, tym bardziej, że<br />
mam na sobie ulubioną spódniczkę uszytą przez babcię –<br />
lambadę. Nazwa zapożyczona jest z przeboju ostatnich lat.<br />
W teledysku panie tańczą w falbaniastych miniówkach,<br />
właśnie takich jak moja: biała w niebiesko-różowe wzory.<br />
Lubię rzeczy szyte przez babcię, ponieważ nigdy nie są za<br />
ciasne, jak te ze sklepu. Ile to razy mówię jej, by sukienkę<br />
uszyła szerszą w talii o kilka centymetrów. Wtedy jest<br />
wygodnie i nawet dobrze.<br />
Kilka miesięcy później wraca temat królików. Przychodzi<br />
wujek i mówi: „Mam coś dla ciebie”. Bardzo się cieszę, bo<br />
lubię niespodzianki. Dostaję skórkę królika, która wygląda<br />
znajomo. Zbyt znajomo. „To z tego twojego ulubionego,<br />
będzie ci nogi grzał” – dodaje z uśmiechem. – „A mięsko<br />
zjemy w kiełbasie”. Faktycznie, zauważam, że to sierść<br />
Bronka, tak samo się układa pod palcami. Dziwnie mi z tym<br />
wszystkim, ale nie daję tego po sobie poznać. Grzecznie<br />
dziękuję za prezent. Odtąd będę go kładła na udzie, by<br />
miał prawdziwy kształt, i wtedy głaskała.<br />
Cały rok czekam na urodziny. Listopad nigdy nie jest ładny,<br />
obłapia deszczem lub mrozem. Z dwojga złego wolę, by<br />
padał śnieg, bo wtedy jest bajkowo. Pięknie – myślę, gdy<br />
wstaję rano, a na dworze jest już biało. Trafiło w sobotę,<br />
a więc sprzątanie, później pieczenie ciast, i tak aż do<br />
późnego popołudnia. Wszyscy w domu mają dużo roboty,<br />
w końcu musi być perfekcyjnie. Mama lubi czystość.<br />
Z niecierpliwością czekam na gości, aż przyjadą, zwracają<br />
na mnie uwagę i dają jakieś prezenty. Czasami pieniądze,<br />
które można odkładać na późniejsze lata. Babcia jest<br />
zawsze na końcu, i to jej się boję. Chciałabym by kochała<br />
mnie tak jak inne wnuki, ale wiem, że jestem na to zbyt<br />
brzydka. Że tylko włosy mam piękne. Kiedyś dziadek<br />
powiedział, by mnie nie brała na kolana, bo jestem za<br />
gruba. Miałam wtedy kilka lat mniej, a mimo wszystko…<br />
Teraz dostaję od niej dwie jeansowe spódniczki. Są<br />
prześliczne, choć bardzo ciasne. Nie mieszczę się w żadną<br />
z nich i jestem na siebie zła. Później płaczę. Druga babcia,<br />
krawcowa, mówi, że zrobi z nich jedną. Że w końcu będę<br />
mieć wszystko na miejscu.<br />
Żałoba jest trudna. Mam sen o matce, która leży w łóżku.<br />
Jest całkiem zdrowa, głaszczę ją po włosach, bo jeszcze<br />
są. Czuję się dobrze, dość dobrze. Aż pióra na mojej<br />
głowie unoszą się do góry. Mam skojarzenia z Incepcją,<br />
z wodą, która wypadała ze szklanek. Nagle wiem, że to<br />
sen. Mówię mamie, że nie żyje od jakiegoś czasu. Budzę<br />
się, a z niej uchodzi życie. Teraz jest prawdziwiej, kiedy<br />
tak nie żyje. Znajduję huśtawkę i zaczynamy (z innymi<br />
osobami) zabawę. To dziwne, bawić się beztrosko po<br />
śmierci bliskiego. Nie pamiętam, jak się wtedy czuję, tego<br />
nie rejestruję. Tylko to, że huśtawka jest różowa. Nigdy<br />
nie lubiłam tego koloru, nawet wtedy, gdy miałam sześć<br />
lat. Odcienie błękitu towarzyszą mi od dziecka. Po chwili<br />
znowu się budzę. To był sen we śnie. Skojarzenia z Incepcją<br />
były uzasadnione. [KK]<br />
KAROLINA KUŁAKOWSKA<br />
*<br />
66<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
OBRAZ: KRZYSZTOF ŁOZOWSKI<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
67
68<br />
Foto: Kama Rokicka<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
KASIA BIAŁEK<br />
Foto: Kasia Białek<br />
Foto: Kasia Białek<br />
Foto: Kama Rokicka<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
69
Foto: Agata Vera Schiller<br />
70<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Foto: Kama Rokicka<br />
KASIA BIAŁEK<br />
Czy zawsze byłaś zjednoczona ze<br />
swoją ceramiką?<br />
Rozpoznaję glinę od 20 lat. Cały czas<br />
jest to dla mnie ekscytujące. I wciąż<br />
nie mogę powiedzieć, że ją rozpoznałam,<br />
raczej stworzyłam sobie z nią<br />
taką relację, że mogę robić dużo ciekawiej<br />
niż kiedyś. Więc rozpoznałam<br />
glinę, ale na swoje potrzeby. Praca<br />
w innego rodzaju materiale byłaby<br />
dla mnie kłopotem.<br />
Stworzyłaś własne tworzywo?<br />
Tak, mam swoją autorską mieszankę.<br />
I jestem jej bardzo wdzięczna. Do<br />
końca nie wiem, czy jest efektem mojej<br />
wiedzy, zbiegiem okoliczności, czy<br />
wynikiem lat prób. Pewnie wszystkiego<br />
po trochu. W ceramice szukam<br />
tego, co ponadczasowe i surowe jak<br />
Sens kruchości<br />
Ceramika z przekazem<br />
kamień. Opracowałam unikalny sposób<br />
malarskiego szkliwienia. Lubię<br />
minimalistyczną dekorację i barwy<br />
ziemi, gliny, tlenków. Kolory, jeśli już,<br />
to spłowiałe, niewyraźne, mgliste.<br />
Zatem te poszukiwania adekwatnego<br />
materiału musiały trwać?<br />
Musiały. Teraz jestem w bezpiecznym,<br />
głębokim związku. Moim partnerem<br />
jest glina, która weszła w relację ze<br />
mną.<br />
Rozmawia Anna Maruszeczko<br />
Ty tworzysz ceramikę czy ceramika<br />
tworzy Ciebie?<br />
To, co wytwarzam… Mogę się w tym<br />
zobaczyć. Najwyraźniej zaspokajam<br />
swoją głęboką potrzebę, żeby cały<br />
czas przerabiać siebie na glinę.<br />
Opowiesz, jak przebiega proces przerabiania<br />
doświadczeń życiowych na<br />
ceramikę?<br />
Ostatnio miałam bardzo dużo do<br />
71<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Foto: Kasia Białek<br />
przerobienia. Można śmiało powiedzieć,<br />
że nastąpiło zawalenie się<br />
systemu: rozwód w pandemii, a po<br />
dwóch latach strata najbliższej przyjaciółki.<br />
Po roku żałoby po pierwszej stracie<br />
złapałam kontakt ze sobą. Wracało<br />
zaufanie do siebie i powoli odzyskiwałam<br />
poczucie bezpieczeństwa.<br />
A jak to się wyrażało w glinie? Glina<br />
zmieniła fakturę. Stawała się satynowa.<br />
Wcześniej lubiłam chropowate<br />
powierzchnie.<br />
Moje ciało stało się inspiracją. Przestało<br />
być tylko narzędziem, stało<br />
się modelem. Przyglądałam się<br />
mu. Była w tym jakaś upojna płynność.<br />
Wyczulił mi się zmysł dotyku.<br />
On u mnie zawsze musiał być dość<br />
rozwinięty – choćby po to, żeby móc<br />
robić to, co robię – ale właśnie w procesie<br />
odzyskiwania wewnętrznego<br />
spokoju pojawiła się zmiana kolorystyki,<br />
zaczęłam odkrywać ciepły cielisty<br />
kolor. Wtedy, gdy zaczęłam odzyskiwać<br />
poczucie równowagi, w mojej<br />
ceramice pojawił się motyw powrotu<br />
do ciała. Spod palców wychodziły mi<br />
na przykład ceramiczne piersi.<br />
Do czego służą te naczynia?<br />
Ceramiczne piersi służą do celebrowania<br />
faktu, że kobiece piersi istnieją.<br />
(śmiech) To ten rzadki przypadek,<br />
gdy to, co robię, nie ma konktretnego<br />
przeznaczenia, poza dzieleniem się radością<br />
życia. Kubek Raj z wywieniętym<br />
jak usta brzegiem to już konkretne naczynie,<br />
ale nie mam pojęcia na co.<br />
Cofnijmy się trochę. Jakie były korzenie<br />
chropowatości w Tobie i w Twojej<br />
ceramice?<br />
Ta ceramika jest użytkowa. Ma służyć<br />
ludziom. Fakt, że ja tam jestem,<br />
to wartość dodana, że tak to ujmę.<br />
(śmiech) Ona nigdy nie była tak chropowata,<br />
żeby nie dało się z tego jeść<br />
czy pić, jednak później, gdy zaczął<br />
się zmieniać mój stosunek do samej<br />
siebie, gdy pojawiła się delikatność<br />
i czułość, to było to też wyczuwalne<br />
w przedmiotach, które tworzę. Wyraźnie<br />
poczułam, że to jest potrzebne.<br />
Chciałam, żeby ci, którzy dotykają<br />
moich naczyń, na przykład pijąc<br />
z kubka, dotykając jego brzegu, doświadczali<br />
optymalnej przyjemności.<br />
Ergonomia i komfort użytkowania są<br />
dla mnie priorytetem.<br />
Wcześniej uwielbiałam dodawać do<br />
gliny szamotu, przez co potęgowałam<br />
efekt surowości. Jeśli ceramika po wypaleniu<br />
miała nierówną, chropowatą<br />
powierzchnię i przypominała naturalny<br />
kamień, byłam przeszczęśliwa. Określałam<br />
się poprzez ten kamienny styl.<br />
Twoja miłość do kamienia sprowadzała<br />
się do estetyki?<br />
Estetyka, której pierwowzorem jest<br />
najbliższe otoczenie, jest dla mnie<br />
ukojeniem, bezpiecznym domem.<br />
Najlepiej, gdy miska czy talerz zaniesione<br />
do lasu lub nad brzeg rzeki wtopią<br />
się w tło. Kontekstem nie jest obrus<br />
na stole w domu. To jest tak, jakbym<br />
robiła dekorację leśnej polany,<br />
niekoniecznie dla ludzi. Jeśli wydaje ci<br />
się, że trzymasz w ręce wazon zrobiony<br />
z kamienia, to o to chodzi.<br />
Nigdy nie pociągała Cię delikatność<br />
porcelany?<br />
Delikatność porcelany jest niedościgła,<br />
próbuję robić najlżejsze naczynia,<br />
jak to jest możliwe. Zdarzają się serie<br />
tak cienkie jak porcelanowe, ale to<br />
jest bardzo kosztowne.<br />
72<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Lubię<br />
minimalistyczną<br />
dekorację,<br />
kolory ziemi,<br />
gliny,<br />
tlenków<br />
Foto: Marlena Twardowska<br />
Tak czy owak doświadczyłaś metamorfozy.<br />
Z epoki kamienia przeszłam do epoki<br />
eksplorowania wnętrza. Bardziej niż<br />
świat zewnętrzny zaczęło mnie interesować<br />
to, co mam w środku.<br />
Nieoczekiwanie delikatność, wręcz<br />
kruchość, której doświadczałam<br />
w procesie dochodzenia do równowagi,<br />
okazała się moją siłą. Zaczęłam<br />
ją postrzegać jako swój największy<br />
potencjał.<br />
Jakim cudem?<br />
Gdy zostałam postawiona w sytuacji,<br />
w której musiałam sobie radzić sama,<br />
mogłam też wreszcie lepiej się sobie<br />
przyjrzeć. Dowartościowałam wrażliwość,<br />
której nie doceniałam i o której<br />
zawsze słyszałam, że jest wadą.<br />
Serio? Tak o tym myślalaś, czy świat<br />
Ci to wmówił?<br />
Miałam to uwewnętrznione. „Nie<br />
idź tam”, „Nie rób tego, bo będziesz<br />
cierpieć” etc. Skąd to się wzięło, nie<br />
wiem.<br />
A teraz to uwolniłaś i uprawomocniłaś?<br />
Tak. Mam cieńszą skórę i nierzadko<br />
z tego powodu cierpię, ale taka jestem.<br />
Dzięki temu czuję więcej.<br />
Zobacz, ile musi się stać, żeby człowiek<br />
mógł dać sobie prawo do bycia<br />
sobą i jaki zasadniczy ma to wpływ<br />
na jego twórczość.<br />
To prawda, niektórym trzeba katastrofy,<br />
żeby wypaść z roli. Jednak, gdy<br />
rola się kończy, czasami jest pustka.<br />
Musisz się przeorganizować, a bywa,<br />
że nie ma na to pomysłu. Pozostawanie<br />
w „nie wiem”, „boję się” jest dojmujące.<br />
Zwodnicza jest też strategia<br />
obronna, która zakłada, że będę bardzo<br />
dużo pracować, żeby nie czuć.<br />
Pandemia sprawiła, że zostałam mocno<br />
skonfrontowana sama ze sobą, nie<br />
miałam gdzie uciec.<br />
Być może w innych okolicznościach<br />
uciekałabyś gdzieś na zewnątrz.<br />
Na pewno. Trudno się do tego momentu<br />
konfrontacji zbliżyć. Ale myślę,<br />
że gdy się już w tym jest, to też<br />
jest trudno. Też wymyślasz różne powody,<br />
żeby tego nie robić, żeby nie iść<br />
na terapię.<br />
Ty zdobyłaś się na odwagę, żeby pójść<br />
za impulsem. Czy ta zmiana w Tobie<br />
to był długi proces czy olśnienie?<br />
Na pewno nie olśnienie. Proces, ale<br />
nie długi. Tego się nie da przewidzieć,<br />
zatamować ani przyspieszyć. To jest<br />
życie po prostu.<br />
Dałam sobie prawo i czas na zbliżenie<br />
się do siebie, do swojej istoty. Dawałam<br />
sobie tego czasu coraz więcej,<br />
również na przeżywanie. Po drugiej<br />
stracie, kiedy zmarła moja przyjaciółka,<br />
bardzo chciałam w tym być.<br />
Z namysłem być w żałobie. Z szacunku<br />
do niej chciałam w tym pobyć, nie<br />
odwracać się. Doświadczenie przejścia<br />
przez tego rodzaju graniczne doświadczenie<br />
bardzo zmienia.<br />
Ludzie, może instynktownie, zagłuszają<br />
smutek…<br />
To jest naturalne. U mnie było inaczej<br />
dzięki pracy, bo ja sobie wstaję i robię<br />
kubek pod tytułem Smutek.<br />
Albo świecę pod tytułem Bezkres.<br />
Te świece także powstały pod wpływem<br />
przeżyć związanych ze śmiercią,<br />
prawda?<br />
Tak. Bardzo chciałam dać temu miejsce<br />
gdzieś w swoim świecie. Bo nie<br />
miałam pomysłu na śmierć. Nie wie-<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
73
działam, co się z tym robi. Ja się tylko<br />
zawsze odwracałam. Nie chciałam tego<br />
doświadczać. Odczuwanie śmierci bliskiej<br />
osoby miało w sobie kres. Jakbym<br />
prędzej czy później natrafiała na ścianę.<br />
Wiedziałam, że można dojść do jakiegoś<br />
momentu, a potem to już raczej<br />
trzeba się odwrócić.<br />
Tym razem poszłaś za tym?<br />
Tak jakby… samo się poszło.<br />
Nie wykalkulowałaś tego?<br />
Pracując, próbowałaś się bronić,<br />
przetrwać ten trudny czas?<br />
Z jej śmiercią przyszedł ogromny lęk<br />
przed śmiercią, przed samotnością.<br />
Również tę sprawę załatwiałaś?<br />
To już wtedy idzie po całości.<br />
A ta biała plamka na czarnej ceramice?<br />
To dawało przestrzeń. Chciałam pokazać,<br />
że To nie jest płaskie.<br />
A talerz z napisem „Kochanie, płacz”?<br />
Piszę na moich naczyniach to, co przychodzi<br />
do mnie w formie słów. A pod<br />
słowami są przestrzenie. Jest bezkres,<br />
bezmiar, spokój, czułość, miłość, żar<br />
i płacz.<br />
Staram się być uważna na to, co mówi<br />
mój wewnętrzy głos. I nie kryję, że on<br />
czasem przemawia do mnie głosem<br />
patriarchalnego dziada. „Nie płacz”<br />
czy „weź się w garść” jest dla mnie<br />
bardzo przemocowe.<br />
Pisarka Agnieszka Szpila woła do nas<br />
z kart swoich Heks: „Rypać martwiaki!”.<br />
Ty także w jakiś sposób wykrzykujesz<br />
hasła wymierzone w patriarchat.<br />
Foto: Kasia Białek Foto: Kasia Białek Foto: Sławek Bujnowski<br />
Wazony z cyklu „Rozwarcie...“<br />
Instynktownie chciałam połączenia<br />
myślenia z czuciem. Nie za dużo myśleć<br />
o tym, ale jednak myśleć, odczuwać i<br />
dać się temu przeżyć. I wypalanie czarnej<br />
ceramiki, już bez żadnego szkliwa,<br />
na której jest jedna jasna plamka, to<br />
było właśnie o tym.<br />
Nie w kontekście ciemności zagrażającej,<br />
budzącej lęk, tylko takiej, która<br />
jest ciszą, bezkresem, roztopieniem<br />
się. Robiąc to, będąc w tym, pomogłam<br />
sama sobie.<br />
Przyjaciółka miała świadomość, że<br />
w ten sposób reagujesz na jej chorobę<br />
i nieuchronność śmierci?<br />
To było poza nią. Ona chorowała bardzo<br />
krótko. Wtedy nie byłam w stanie<br />
tego przerabiać. Chociaż… odkryłam,<br />
że zaczęłam wypalać tę czerń jakiś czas<br />
przed tym, jak ją zdiagnozowano. Szok.<br />
74<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
„Kochanie, płacz” jest o wolności,<br />
którą sobie daję, do wyrażania uczuć.<br />
Wzięło się z przekonania, że to przynosi<br />
ogromną ulgę, że to działa. Wysyłam<br />
też zaproszenie do mojego kochania,<br />
żeby się wypłakało, jeśli ma<br />
potrzebę. I żeby czuło, kimkolwiek<br />
to kochanie jest, że nie musi się powstrzymywać,<br />
bo zaprzeczanie uczuciom,<br />
blokowanie swojej wrażliwości,<br />
to tak naprawdę niepokazywanie<br />
tego, że jest się człowiekiem. Ten talerz<br />
jest przekazem o równym dostępie<br />
do łez dla każdego. O szacunku<br />
dla wrażliwości i szacunku do bycia<br />
we wszystkich możliwych odsłonach<br />
człowieka. Bez oceniania, że tylko<br />
baby płaczą. To jest dla mężczyzny,<br />
który naprawdę może przestać nosić<br />
swoją męskość jak ciężar. „Kochanie,<br />
jesteś pełen różnych emocji, płacz, jeśli<br />
tego potrzebujesz”.<br />
Wszyscy jesteśmy stworzeni przez<br />
system patriarchalny. Gdy zaczynamy<br />
chcieć się z tego wyrwać, to jeszcze<br />
ostrzej widzimy, jak on nas trzyma.<br />
Ale jeśli w ogóle go widzimy, to już<br />
dużo.<br />
Co z tego może wyniknąć? Z tego<br />
wstydu i usilnej potrzeby maskowania<br />
swoich uczuć?<br />
Ból. I rozpad naszego świata. Bo wrażliwość<br />
nie jest szanowana. Nie jest<br />
wartością.<br />
Pewnie obie jesteśmy przepełnione<br />
lękiem przed światem zarządzanym<br />
przez nieczułych, znieczulonych
wręcz władców czy właścicieli. A to<br />
droga do zatracenia.<br />
Rabunkowe eksploatowanie Ziemi<br />
wymaga dezaktywowania w sobie tej<br />
części, która jest wrażliwa. Od pozwolenia<br />
sobie na bycie wrażliwym runie<br />
stary okrutny świat.<br />
Teraz jesteśmy już na innym etapie<br />
rozwoju. Widzimy, że eksploatacja<br />
Ziemi poszła za daleko i musimy wrócić<br />
do swej wrażliwej natury, żeby ją<br />
uratować.<br />
Absolutnie. To jest nowy mit.<br />
Twoja ceramika pośredniczy w tworzeniu<br />
tego nowego mitu.<br />
Chcialabym. To jest najpiękniejsze, co<br />
możesz o niej powiedzieć. Ona mogłaby<br />
być częścią, drobnym znakiem,<br />
symbolem szukania połączenia. Jestem<br />
w bardzo głębokiej relacji z materiałem,<br />
z gliną z ziemi. Ale to nie jest<br />
tylko materiał, w zachodnim rozumieniu.<br />
Dla rdzennych ziemia jest żywa.<br />
Jesteśmy całością.<br />
Wszystko, co tu jest, jest żywe. Dla<br />
mnie to, ile czasu z nią spędzam,<br />
pracując w glinie, i to, co mogę dzięki<br />
niej tworzyć, to jest…. Codziennie<br />
dziękuję za to, że mam taki luksus<br />
i przywilej, że ją transformuję w użytkowe<br />
przedmioty, które służą ludziom<br />
do tego, żeby podać obiad, jakiś przysmak,<br />
żeby celebrować śniadanie, żeby<br />
stworzony przeze mnie przedmiot dodawał<br />
coś do tego, czym się karmimy.<br />
Pomyślałam, że gdy na przykład jakiś<br />
mężczyzna weźmie w swoje duże<br />
dłonie Twoją miseczkę, to siłą – tej<br />
– rzeczy musi wypuścić powietrze,<br />
uelastycznić się, żeby jakoś się obejść<br />
z tą delikatną formą. Ona go uczy delikatności.<br />
A może nawet wyzwala<br />
z gorsetu stereotypu? (śmiech)<br />
Widzę i napawa mnie to radością, że pojawiają<br />
się mężczyźni, którzy nie zadowolą<br />
się już seryjną produkcją ze sklepu,<br />
potrzebują bardziej wyrafinowanej ceramiki.<br />
Foto: Kama Rokicka<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
75
KASIA BIAŁEK<br />
„Jestem socjologiem, co<br />
oczywiście nie świadczy<br />
najlepiej o praktyczności,<br />
ale wydawało mi się<br />
to mniej szalone niż ASP”,<br />
mówi. Gdy mieszkała we<br />
Wrocławiu, pełnym artystów<br />
ceramików, w dużej<br />
mierze absolwentów<br />
Wydziału Ceramiki ASP,<br />
poznała osobę, która zaproponowała,<br />
że będzie<br />
ją uczyć tego rzemiosła<br />
w swojej pracowni.<br />
Foto: Agata Vera Schiller<br />
Po przeprowadzce do Warszawy<br />
trafiła do kultowej<br />
pracowni Keramos na Żoliborzu,<br />
która działa od ponad<br />
30 lat, najdłużej w Polsce.<br />
„Uczyłam się ceramiki<br />
od artystów-zapaleńców,<br />
była to nauka nasycona treścią<br />
i doświadczeniem. Przekazywano<br />
mi wiedzę, ale też<br />
swoje nastawienie do gliny,<br />
etos, pasję”. Uczyła się tam<br />
z przerwami 5-6 lat.<br />
Obecnie działa samodzielnie<br />
w pracowni ceramicznej<br />
Kasia Białek Ceramika,<br />
gdzie powstaje głównie<br />
ceramika użytkowa<br />
w pojedynczych egzemplarzach<br />
lub krótkich seriach,<br />
zawsze z autorskim przekazem<br />
do świata. Jej podstawowym<br />
wzorem jest<br />
odbicie linii papilarnych.<br />
Bardzo się stara zachować<br />
autentyczność, cały czas<br />
pyta siebie, czy to, co powstaje<br />
w jej pracowni, idzie<br />
z niej, czy jest w tym wierna<br />
sobie. Dawniej szukała<br />
inspiracji w naturze. Teraz<br />
eksploruje swoje wnętrze,<br />
niezmiennie w połączeniu<br />
z Naturą.<br />
Foto: Kasia Białek<br />
76<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Foto: Kasia Białek<br />
Ciałopozytywny różowy kubek<br />
Czują różnicę?<br />
I opowiadają o swoich wrażeniach dotykowych<br />
czy kolorystycznych. Ja tego<br />
wcześniej od mężczyzn nie słyszałam.<br />
To jest nowy język, który pojawił się<br />
dopiero niedawno. Mówią mi o tym,<br />
co odczuwają. Wcześniej takie wyznania<br />
były udziałem przede wszystkim<br />
kobiet. Myślałam, że tak zostanie.<br />
A jednak zmienia się. Nasz świat się<br />
zmienia.<br />
Widziałam zdjęcie Roberta Lewandowskiego<br />
z kubkiem wypalonym<br />
w Twojej pracowni. Nasz superhero<br />
też uczynił takie wyznanie?<br />
Nie miałam z nim bezpośredniego<br />
kontaktu. Wiem, że rodzina państwa<br />
Lewandowskich używa mojej ceramiki<br />
na co dzień. Myślę, że sprawia im to<br />
przyjemność.<br />
Oni kojarzą się z innym rodzajem luksusu.<br />
To prawda.<br />
„Moja praca jest rodzajem medytacji.<br />
Kiedy tworzę, nie czuję upływu czasu”,<br />
mówisz. To szczęście, przywilej.<br />
Tak, czuję się wyróżniona.<br />
Skądinąd wiadomo, że proces twórczy<br />
bywa bolesny. Nie doświadczasz<br />
męki twórczej? (śmiech)<br />
Medytacja jest faktem, ale nie trwa<br />
osiem godzin. (śmiech) Wszystko, co<br />
jest nowe, co jest kreacją, co jest działaniem<br />
z ciała to jedna część mojej<br />
pracy. Druga jest ciężka, w kurzu, przy<br />
gorącym piecu. Więc gdy robię wazony,<br />
które przypominają macice, to dla<br />
mnie jest to zabawa. Wtedy nie czuję<br />
upływu czasu. Ale jak robię dwudziestą<br />
taką samą miskę, to jest jak w każdej<br />
pracy, bywam wykończona.<br />
Ciało – wątek, który powraca. Od<br />
momentu „przewrotu”, tworzysz<br />
tak, jakbyś manifestowała swoją cielesność.<br />
Nagle się okazało, że moje ciało ma<br />
głos. Poczułam, jakbym odczepiła się<br />
od jakiegoś systemu. Teraz moje ciało<br />
jest dla mnie interesujące, bywa<br />
piękne. Bywa też przestrzenią, której<br />
nie znam i dopiero poznaję, ale już<br />
bez ocen i obowiązującego myślenia.<br />
Ale też bez przekonania czy dążenia,<br />
że ja je rozpoznam, poznam<br />
wszystkie jego potrzeby i będę z nim<br />
w stanie akceptacji czy pogodzenia.<br />
Tego nie wiem.<br />
Na pewno nie mogę jeszcze powiedzieć,<br />
że słucham mojego ciała.<br />
Często nie słucham. Dalej go<br />
nadużywam i zagłuszam, ale mam<br />
świadomość i potrzebę, żeby<br />
o nie dbać, dostrzegać, jak jest cenne.<br />
To się przejawia w prostych rzeczach,<br />
na przykład w takich, żeby kłaść się<br />
wcześnie spać – wtedy, kiedy poczuję<br />
się zmęczona. Nie chcę nadużywać<br />
tego, co mam. Szacunek do niego będzie<br />
rósł.<br />
Sztuka pomaga Ci w pilnowaniu się<br />
w swoim postanowieniu.<br />
Hmmm, sztuka… jestem skromnym<br />
rzemieślnikiem.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
77
Fota: Kama Rokicka<br />
78<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Połączenie<br />
Ziemi<br />
(poprzez glinę),<br />
która rodzi,<br />
z macicą<br />
kobiety<br />
było<br />
dla mnie<br />
olśnieniem<br />
Twoja ceramika mieści w sobie mnóstwo<br />
treści, komunikatów.<br />
Na pewno bardziej siebie lubię po<br />
tych swoich eksperymentach łączących<br />
życie z pracą. Nie wstydzę się ani<br />
tego, co robię, ani siebie. To jest zupełnie<br />
nowe dla mnie.<br />
Czasem innych zawstydzasz. Gdy<br />
ostatnio przywiozłaś swoją ceramikę<br />
do sklepu, do NAP-a, pracujący tam<br />
młodzi mężczyźni byli tak samo zaintrygowani,<br />
jak onieśmieleni Twoimi<br />
wazonami i tym, jak je nazwałaś.<br />
Wytrącasz ludzi ze schematów myślenia<br />
o ceramice, o kobietach.<br />
Ja ich bardzo lubię. Czuję się przez<br />
nich bardzo zaopiekowana. A czy ich<br />
onieśmieliłam? To możliwe. Przynoszę<br />
te swoje wazony – macice, które<br />
nazywam rozwarciami. (śmiech). Dla<br />
mężczyzny to faktycznie może być<br />
kłopot. Dla kobiet takie tytuły – „Rozwarcie<br />
8”, „Rozwarcie 12”, „Rozwarcie<br />
15” – to jest konfrontacja z traumą<br />
porodową. Świadomie to zrobiłam.<br />
Połączenie Ziemi (poprzez glinę), która<br />
rodzi, z macicą kobiety było dla<br />
mnie olśnieniem.<br />
Przecież wazon to przedmiot, do którego<br />
wkładamy kwiaty, a więc leczymy<br />
naszą traumę. Łączymy się z Matką<br />
Ziemią, myśląc o tym, że wszystkie<br />
jesteśmy z niej.<br />
Nie odcięłyśmy się już od niej?<br />
W procesie odradzania wciąż jesteśmy<br />
razem. Tę ceramikę akurat zaczęłam<br />
robić wiosną, kiedy wszystko wokół<br />
mnie – przyroda –była na tym samym<br />
etapie cyklu, wszystko coś rodziło. To<br />
był święty moment. Doświadczenie<br />
tego połączenia, uświadamia, że nie<br />
różnimy się aż tak bardzo. My, ludzie<br />
i wszystkie inne istoty.<br />
Patrzysz na świat z respektem i troską.<br />
Człowiek mógłby służyć Ziemi w roli<br />
opiekuna, bo przecież ma świadomość<br />
i narzędzia, by dbać o innych,<br />
nie tylko o swoje dzieci. Jednak nie<br />
jesteśmy w tej roli, choć moglibyśmy.<br />
Zabiliśmy w sobie moc.<br />
Mam dreszcze, jak to mówisz. A nie<br />
czujesz, że to się teraz zmienia?<br />
Też mam dreszcze.<br />
To idzie jak fala. Skądś to do nas przyszło.<br />
A więc będzie lepiej?<br />
Tak. Czuję to. Wierzę w to. Idę do<br />
tego, jak do źródła czystej wody.<br />
Więc można inaczej niż lękowo myśleć<br />
o przyszłości, pod warunkiem, że<br />
damy się unieść tej fali świadomości,<br />
która wzbiera?<br />
Wiem już, że można odwrócić się od<br />
lęku i usłyszeć swój głos. Na skalę globalną<br />
to mogłoby dużo zmienić.<br />
Dajemy się zagłuszać z zewnątrz.<br />
W mediach króluje marketing strachu.<br />
Tak, informacje, które mają mnie<br />
przestraszyć, szybciej wypełniają<br />
moją przestrzeń. Dlatego wolę zamknąć<br />
się w pracowni, odsunąć od<br />
szumu, dać sobie szansę.<br />
I nie dać się pogrążyć byle wpływom?<br />
Mam momentami życie dla siebie.<br />
Mam czas, żeby pomyśleć. Teraz mam<br />
moje życie. Bez nacisków i wpływów.<br />
To wycofywanie się, bycie w ciszy to<br />
jest praktyka i bywa trudno. Ale robię<br />
to i to mnie zmienia. Wcześniej tego<br />
nie robiłam, bo bałam się, co zobaczę,<br />
co usłyszę. Musiało mnie wywalić ze<br />
starego życia i starego myślenia.<br />
Dociekasz prawdy o sobie, robisz<br />
zaangażowaną ceramikę, ale też angażujesz<br />
się w pracę wspólnot lokalnych.<br />
Skąd taka potrzeba?<br />
Praca społeczna to był luksus, na<br />
który teraz nie mogę sobie pozwolić.<br />
Zrobiłam sobie przerwę. Dużo<br />
czasu temu poświęciłam, bo wierzę,<br />
że działanie razem z sąsiadami, chodzenie<br />
od domu do domu i szukanie<br />
sojuszników, na przykład w sprawie<br />
ustawy o ograniczaniu hałasu, ma<br />
wielki sens. Poza tym przekroczenie<br />
swojego egoistycznego interesu jest<br />
wspaniałe, wyzwalające. Na pewno<br />
do tego wrócę.<br />
Połączenie, współzależność, współdziałanie.<br />
Czym to dla Ciebie jest?<br />
Potrzebowałam nowego mitu i znalazłam<br />
go. To uznanie połączenia<br />
i współzależności od innych ludzi, istot,<br />
od Ziemi. Wspólnotowość, szacunek<br />
dla innego, akceptacja dla polifonii<br />
różnic to moja nadzieja, zmiana na lepsze,<br />
która właśnie się dokonuje. [AM]<br />
ANNA MARUSZECZKO<br />
Autorka podcastu<br />
https://www.youtube.com/@wojowniczkiiwojownicypodca7689<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
79
FOTO: PIOTR LECZKOWSKI<br />
Modelka: Oliwia Rosa<br />
80<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
81
ZAPROŚCIE MNIE DO STOŁU<br />
rzecz o teatrze<br />
Bogusławy Schubert<br />
Skąd pomysł na Teatr Przy Stole?<br />
ROZMAWIA AGNIESZKA HERMAN<br />
82<br />
Voyage, voyage. Cytrynowa podróż Bogusławy<br />
Schubert – Teatr Przy Stole – to kolejna<br />
odsłona znanego z przeszłości teatru<br />
domowego, żeby przypomnieć chociażby<br />
teatr Mirona Białoszewskiego przy Tarczyńskiej<br />
czy Teatr Domowy w mieszkaniu<br />
Ewy Dałkowskiej na warszawskim Ursynowie.<br />
Od niedawna działa też Teatr Na Dole,<br />
prowadzony przez Joannę Szczepkowską.<br />
Bogusława Schubert, dawniej aktorka<br />
grająca na paryskich i warszawskich scenach<br />
– m.in. Théâtre National de Chaillot,<br />
Teatru Polonia – a także w filmach Agnieszki<br />
Holland (i obecnie Olgi Chajdas) kilkanaście<br />
lat temu, z dnia na dzień, bezkompromisowo<br />
zrezygnowała z zawodu. Zrozumiała,<br />
że już nie może mówić cudzym<br />
tekstem. Nie miała wtedy planu B.<br />
I tak oto po kilku ważnych, choć trudnych<br />
latach, po przygodzie, jaką z pewnością<br />
było stworzenie Cytrynowego Królestwa,<br />
w którym dwie siostry-królowe robiły<br />
niezwykłe konfitury (popisując się bujną<br />
wyobraźnią i rozmaitością ich smaków!),<br />
aktorka zdecydowała się przemówić własnym<br />
głosem. Brawurowy w formie i treści<br />
spektakl Voyage, voyage. Cytrynowa<br />
Podróż to opowieść o odwadze – przeciwstawianiu<br />
się innym, nawet wielkim,<br />
wypowiadaniu czy wykrzykiwaniu własnych<br />
racji, ujmowaniu się za samą sobą.<br />
Z matrioszki wychodzą kolejne kobiety,<br />
które dotykają czułych punktów ich kreatorki<br />
– Bogusławy Schubert. Widzowie,<br />
a jest ich na spektaklu nie więcej niż 10<br />
osób, spotykają się z artystką przy stole<br />
i w tak kameralnym gronie słuchają osobistej,<br />
miejscami niezwykle trudnej emocjonalnie<br />
opowieści.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Po 12 latach od porzucenia desek teatru i zawodu aktorskiego<br />
napisałam monodram. On mnie w jakiś sposób<br />
skłonił, żebym powróciła do zawodu, ale już inaczej. Na<br />
swoich warunkach. Siedząc przy stole z widzkami i widzami,<br />
jestem opowiadaczką. Możemy oczywiście powiedzieć,<br />
że jestem aktorką, ale ja bym się trzymała tej<br />
opowiadaczki. Dotarło wtedy do mnie, że zostawiłam za<br />
sobą, tę, powiedzmy, „normalną” formułę teatru, czyli:<br />
aktor wychodzi sam lub w towarzystwie innych aktorów<br />
na scenę (małą, średnią, dużą lub olbrzymią) i gra w świetle<br />
reflektorów, w przygotowanej scenografii, i jest tam<br />
jakaś muzyka czy inne atrakcje. I to jest wielkie przedstawienie,<br />
widowisko. Chociaż sama bardzo lubię wielkie widowiska,<br />
czyli teatr, nie chcę już więcej w takim przedsięwzięciu<br />
brać udziału. Nagle się okazało, że zupełnie mi nie<br />
po drodze z całym tym zamieszaniem – teatr to instytucja,<br />
miejsce pracy, czyli również wszystkie zależności, układy,<br />
przymusy, musy i naciski.<br />
Dlaczego? Co jest złego w tradycyjnej formule teatru?<br />
Pracowałam ze wspaniałymi reżyserami w świetnych teatrach,<br />
grałam wyjątkowe przedstawienia, ale narastało<br />
we mnie przekonanie (choć początkowo nie umiałam go<br />
nazwać do końca), że chciałabym powiedzieć ludziom coś<br />
ważnego – od siebie. I taki teatr, teatr przy stole, wydał mi<br />
się miejscem idealnym. Innego nie widziałam. Bo jeśli mogłabym<br />
to opisać dobitniej – w pewnym momencie dotarło<br />
do mnie, że nie chcę malować ikon, ale je pisać. Chciałam,<br />
żeby to, co robię, miało coś z misji, a nie żeby było to<br />
wykonywanie zawodu pod tytułem „bycie aktorką”.<br />
Ludzie przychodzą do Twojego teatru, siadają wokół<br />
stołu, patrzysz im w oczy. Jak widzowie wytrzymują taki<br />
kontakt, to napięcie wynikające z bliskości twojego spojrzenia?<br />
Tak, to jest wyzwanie! Dla nas wszystkich. Gdybym siadła<br />
wcześniej i pomyślała, jak to może być, pewnie bym<br />
tego nie zrobiła, tylko uciekła z krzykiem, przerażona. Powiedziałabym,<br />
że znowu wzięłam się za jakąś cytrynową<br />
konfiturę, czyli za produkt nieznany, który nie jest łatwy,<br />
a raczej bardzo wymagający zarówno dla mnie, jak i dla widza.<br />
Niby to przeczuwałam, ale wolałam się trzymać myśli,<br />
że to, co wymyśliłam, jest proste i genialne. Prosty teatr,<br />
można powiedzieć, że jakoś tam pierwotny – tylko aktor
i słowo, które ich łączy. A my wszyscy<br />
przy stole jesteśmy na wyciągnięcie<br />
ręki, na oddech, oczy w oczy, tak blisko,<br />
że prawie słyszymy bicie swojego<br />
serca… to mi się wydawało absolutnie<br />
„naj, naj”. Zupełnie nie przewidziałam,<br />
że to bardzo trudne.<br />
Studia w paryskiej szkole teatralnej<br />
w czasach podzielonej Europy, niechęć<br />
Francuzów do wpuszczania na<br />
tę uczelnię obcokrajowców, szczególnie<br />
takich, co nie znają francuskiego,<br />
odważne role na tamtejszych<br />
scenach, podróże po całym świecie,<br />
granie u Warlikowskiego, cytrynowa<br />
przygoda, czyli robienie konfitur<br />
o smakach w Polsce nieznanych…<br />
Nie możesz chyba powiedzieć, że robisz<br />
w życiu rzeczy łatwe.<br />
Nie mogę.<br />
Skąd się wzięła w tytule cytrynowa<br />
podróż?<br />
To wielki kawałek mojego życia! Doliczyłam<br />
się ośmiu lat robienia cytrynowych<br />
konfitur w każdej formule (czyli<br />
z drugą królową), co oznaczało stanie<br />
każdego dnia przy garnkach, krojenie,<br />
mieszanie, nalewanie i tak dalej, i tak<br />
dalej. Potem było jeżdżenie po całej<br />
Polsce i wystawianie tych konfitur,<br />
zachęcania ludzi do próbowania tego<br />
nieznanego smaku, sprzedawanie,<br />
albowiem była to podstawa naszego<br />
bytu. Zarabiałyśmy na tym, co wymyśliłyśmy<br />
od podstaw, na kanwie pewnego<br />
rodzaju zabawy, w porywie fantazji,<br />
ale za tym wszystkim kryła się<br />
ciężka, codzienna praca.<br />
Jednak cytrynowe konfitury to nie<br />
tylko doskonałej jakości produkt premium,<br />
ale coś więcej. Stworzyłyście<br />
Cytrynowe Królestwo, cytrynowy<br />
język, cytrynową wyobraźnię. Niektórzy<br />
ludzie, jak wiesz, posługują<br />
się tym w dalszym ciągu. To nie tylko<br />
tworzenie nowych smaków, ale<br />
tworzenie jakości życia. Cytrynowe<br />
oznacza energetyczne, pełne radości<br />
zachłyśnięcie się cudem, jakim jest<br />
życie: śpiewanie, tańczenie, przyjaźń.<br />
Dokładnie tak! I potem przyszła pandemia,<br />
która nie dla wszystkich była<br />
nieprzyjazna. Jako że nie mogłyśmy<br />
jeździć po Polsce, spotykać się z ludźmi,<br />
zakładać swoich koron, sprzedawać<br />
konfitur, opowiadać o nich,<br />
jak to w ostatnich latach miałyśmy<br />
w zwyczaju, powstał nowy projekt.<br />
Razem z wybitnym szefem kuchni<br />
i z właścicielem Pałacu Ojrzanów<br />
postanowiliśmy, że zrobimy wielką<br />
kolację. Wszystko było zamknięte,<br />
ale można było się spotykać bardziej<br />
Siadam z ludźmi przy stole. I do nich mówię<br />
Foto: Agnieszka Herman<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
83
Foto: Wojciech Dańko<br />
Foto: Wojciech Dańko<br />
Nie boję<br />
się mówić<br />
o bardzo<br />
intymnych<br />
sprawach<br />
prywatnie. Pomysł powstał dość<br />
spontanicznie, ale nauczyłam się słuchać<br />
tego, co mi przychodzi do głowy,<br />
ufać sobie.<br />
To właśnie są te wydarzenia, których<br />
nigdy nie przewidzisz. Magia życia.<br />
Jednego dnia wymyślasz, że dzisiaj<br />
piszesz powieść o krasnoludkach,<br />
a dalej, pisząc, nie masz zielonego pojęcia,<br />
gdzie z tymi krasnoludkami wylądujesz.<br />
Bo w jakiś sposób prowadzi<br />
cię życie, kosmos, Bóg albo gwiazdy,<br />
anioły i krasnoludki. Bo w końcu dlaczego<br />
cytrynowe konfitury, a nie z buraczków?<br />
To byłoby prostsze, chciałyśmy<br />
zarobić pieniądze, no to trzeba<br />
było robić buraczki albo powidła,<br />
takie, które każdy Polak chętnie zje,<br />
jak są dobrze zrobione. W ten sposób<br />
masz zapewniony byt i nie musisz<br />
przecierać szlaków. A my wystartowałyśmy<br />
z konfiturami, które rzadko<br />
kto jada, bo nawet od tych włoskich<br />
i francuskich znacznie się różnią, więc<br />
w ogóle o czym tu gadać? Któregoś<br />
dnia nazwałyśmy siebie cytrynowe<br />
królowe i zaraz potem włożyłyśmy<br />
korony na głowy. Bo jak może być<br />
królowa bez korony? Najpierw były<br />
papierowe, z kamyczkami naklejonymi<br />
jak dla dziewczynek. I kiedy stanęłyśmy<br />
tak po raz pierwszy z naszymi<br />
słoiczkami na mokotowskim bazarku,<br />
dotarło do mnie, że oto dzieje się<br />
właśnie coś fantastycznego i magicznego.<br />
Normalni ludzie na nasz widok<br />
powinni byli pukać się w głowę albo<br />
rechotać: panie koło sześćdziesiątki,<br />
zakutane, w rękawiczkach (bo to była<br />
zima i było tak zimno, że można było<br />
umrzeć) i w chustach na głowie, a na<br />
84<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
tych chustach nasadzone papierowe<br />
złote korony – a oni kłaniali się nam<br />
jak królowym. Niezwykły teatr. Mijali<br />
nas, patrzyli z uśmiechem i dość nisko<br />
się kłaniali, a czasem dorzucali „witamy<br />
królowe”. I to było niezwykle! To<br />
samo w sobie warte jest monodramu.<br />
Wystarczyło założyć koronę!<br />
I w monodramie tak zaczynasz swoją<br />
opowieść – zakładasz koronę.<br />
Tak, robię to znienacka. Najpierw trochę<br />
się krzątam, coś tam mówię, żeby<br />
usiedli, donoszę wodę, dostawiam<br />
szklankę. Czasami jeszcze czekamy na<br />
kogoś, kogo jeszcze brak, czasami ktoś<br />
idzie do toalety. Czasami zadaję pytanie<br />
statystyczne, czyli skąd się dowiedzieli<br />
o przedstawieniu. I jest taki moment,<br />
że sięgam po koronę, która leży<br />
przede mną i zakładam ją na głowę,<br />
wkładam cytrynowe mitenki i coś tam<br />
jeszcze opowiadam, a potem niemal<br />
na jednym oddechu przechodzę do<br />
zdania rozpoczynającego moją opowieść.<br />
Jak ludzie reagują na taką bliskość?<br />
Generalnie na co dzień ludzie nie patrzą<br />
sobie w oczy. Pukamy w komórki,<br />
czegoś tam żądamy, wydajemy jakieś<br />
komunikaty. Więc to patrzenie na<br />
siebie przy stole (a z reguły jesteśmy<br />
sobie nieznani) urasta do wyzwania<br />
gigantycznych rozmiarów. I to spojrzenie<br />
też jest innego rodzaju. Różni<br />
się od tego, którym patrzymy, gdy zrelaksowani<br />
siedzimy przy stole i popijamy<br />
kawkę.<br />
I ludzie różnie sobie z tym radzą. Są<br />
tacy, którzy po prostu nie mogą tego<br />
znieść. Spuszczają albo odwracają<br />
głowę, albo zamykają oczy. Niektórzy<br />
zasłaniają ręką twarz. Kiedy widzę<br />
takie osoby, to ich nie dociskam. Nie<br />
rzucam się im do gardła, jedynie delikatnie<br />
muskam, opuszczam, i mówię<br />
obok nich.<br />
Jest nas tak mało i jesteśmy tak blisko,<br />
że każdy ruch, każdy mrugnięcie<br />
okiem jest widoczne. Czasami ludzie<br />
nie mają nawet odwagi poprawić się<br />
na krześle, a to znaczy, że jest strasznie<br />
dużo rzeczy, które w normalnej<br />
sytuacji robisz, a tu nie. W teatrze<br />
siedzisz w ciemności na widowni,<br />
możesz założyć nogę na nogę, zmienić<br />
pozycję, dyskretnie za plecami sąsiada<br />
włączyć komórkę i zobaczyć, co<br />
tam ciekawego się dzieje na świecie.<br />
Tu nie. Jedna opowieść to mój monodram,<br />
druga opowieść jest o nas<br />
samych, o naszych relacjach z innymi,<br />
poczuciu własnej wartości, umiejętności<br />
znalezienie się w nowej sytuacji.<br />
Kiedy kończę, za każdym razem jest<br />
inaczej. To przedstawienie żyje swoim<br />
życiem – słowa niby takie same, ale<br />
nic nie jest tak samo. Mam poczucie,<br />
że z każdym przedstawieniem nabieram<br />
mocy.<br />
Można powiedzieć, że Voyage,<br />
voyage to rzecz o odwadze. O odwadze<br />
kobiet, kolejnych bohaterek, ale<br />
również Twojej i przybyłych.<br />
W taki sposób o tym przedstawieniu<br />
mówią z reguły aktorzy.
Voyage,<br />
voyage.<br />
Cytrynowa<br />
Podróż<br />
B O G U S Ł A W A S Z U B E R T<br />
Foto: Wojciech Dańko<br />
Bo też przychodzą do Ciebie reżyserzy,<br />
z którymi pracowałaś, m.in.<br />
Agnieszka Holland czy Magdalena<br />
Łazarkiewicz, przychodzą ludzie<br />
kultury oraz sztuki, i po ich relacjach<br />
z przedstawienia widać, że są<br />
ogromnie poruszeni.<br />
Rzeczywiście, kiedy przychodzi człowiek<br />
spoza branży, to jego zaskoczenie,<br />
zadziwienie nie jest czymś niezwykłym.<br />
Natomiast jeśli podobnie<br />
zaskoczeni są ludzie, którzy widzieli<br />
niejedno przedstawienie, (niektórzy<br />
sami je robią) tak zwani starzy wyjadacze,<br />
to dopiero jest dla mnie odkrycie.<br />
A to wszystko jest bardzo proste.<br />
Siadam z ludźmi przy stole. I do<br />
nich mówię. Mówię o rzeczach bardzo<br />
osobistych, intymnych, mówię<br />
o uczuciach, które oni znają. Każdy<br />
z nas przerobił lęk, bunt, odwagę,<br />
wolność, miłość – każdy inaczej, ale<br />
jednocześnie spotykamy się w tym<br />
samym odczuwaniu. Łzy, śmiech,<br />
radość – to są nasze najbogatsze,<br />
najprostsze, najpiękniejsze uczucia<br />
i jednocześnie nasz motor.<br />
Zaprosiłaś m.in. Mariusza Szczygła,<br />
który napisał potem: „Do stołu zaprasza<br />
10 osób, kładzie sery, winogrona,<br />
zachęca do jedzenia. Zakłada<br />
koronę na głowę i staje się cytrynową<br />
królową. [...] Opowiada… jak gra<br />
nago we francuskim teatrze narodowym,<br />
ludzie krzyczą: „skandal!”,<br />
a ona nie schodzi ze sceny; … jak gra<br />
w Lamencie na Placu Konstytucji<br />
w reżyserii Jandy, stoi na niewielkim<br />
podium za przystankiem, dzwonią<br />
tramwaje, przechodnie gonią,<br />
a ona ma ich zatrzymać słowami: „Na<br />
imię mam Zofia, jestem mamą Justyny<br />
i babcią Ani…”; …jak wczuwa się<br />
w kobietę na dachu, która z rozpaczy<br />
wyciągnęła w banku nóż… Opowiada<br />
o tym, jak aktorka się wstydzi i boi.<br />
[...] Wyczarowała teatr w pokoju stołowym,<br />
trzy kroki od kuchni".<br />
Tak, jego wpis zapełnił miejsca przy<br />
stole na cały miesiąc. Pobił wszystkie<br />
rekordy. Król po prostu. Tak wielkim<br />
zaufaniem ludzie darzą jego zdanie<br />
i uznają go za autorytet. I to są ludzie,<br />
którzy przyjeżdżają nie tylko z Warszawy,<br />
ale z całej Polski.<br />
Od kilkunastu lat obserwuję Twój rozwój<br />
i Twoje kolejne kroki. Z niecierpliwością<br />
czekam na to, co będziesz<br />
robiła dalej. Mam poczucie, że jesteś<br />
prowadzona, ale to jest tylko efekt<br />
owej wielkiej odwagi, o której rozmawiamy,<br />
zachłyśnięcia życiem, ogromnej<br />
otwartości na to, co niesie życie.<br />
Ku swojemu zdumieniu zobaczyłam,<br />
że największe wrażenie na ludziach<br />
wywiera to, że ja się tak obnażam, że<br />
nie boję się mówić o bardzo intymnych<br />
sprawach. Ja o tym wcześniej<br />
w ogóle nie pomyślałam. Mówię<br />
o tym, co dla mnie ważne.<br />
Sztuka nie lubi asekuracji.<br />
Mam takie poczucie, że wyruszyłam<br />
w drogę, która jest dopiero początkiem<br />
jakiejś wędrówki. Nie wiem jesz-<br />
cze, czy to jakaś cudowna siła mnie<br />
prowadzi, czy moja dusza, czy Bóg,<br />
czy kosmos, czy po prostu ta Bogusia<br />
Schubert tak się sama prowadzi<br />
za rękę. Mam rozmaite plany, ale<br />
na razie chciałabym przetłumaczyć<br />
mój monodram na francuski i zagrać<br />
go przed koleżeństwem z mojej paryskiej<br />
szkoły teatralnej – w końcu<br />
oni są częścią tej opowieści. Poza<br />
tym postanowiłam swoim zwyczajem<br />
podjąć kolejne wyzwanie – do<br />
tej pory to ja zapraszałam do stołu,<br />
a teraz rzucam hasło – ZAPRO-<br />
ŚCIE MNIE DO STOŁU! Przyjadę.<br />
Mam już sporo takich podróży na<br />
koncie – to zarówno festiwale monodramu<br />
(m.in. w Kiloni i w Rzeszowie)<br />
czy domy kultury, jak i mieszkania<br />
prywatne – ostatnio miałam wspaniałą<br />
przygodę z widzami w Poznaniu.<br />
Po Poznaniu był stół na Podlasiu:<br />
pod namiotem, wśród drzew,<br />
latały gzy, upał nieziemski, piał kogut,<br />
szczekał pies, my w środku dnia<br />
w pełnym słońcu, odlot, ludzie płakali.<br />
Był stół na Mazowszu i była po<br />
monodramie uczta paryska – niezwykły,<br />
zapierający dech wieczór,<br />
wspólny projekt mój i Magdy ze<br />
Śródborskiej Manufaktury Serów. No<br />
i swoją podróż zaczęła Frytka, którą<br />
gram w filmie Olgi Chajdas – Imago –<br />
i bardzo jestem ciekawa, dokąd ona<br />
zawędruje. Niech trwa kolejna cytrynowa<br />
podróż, niech żyje voyage,<br />
voyage! [AH]<br />
AGNIESZKA HERMAN<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
85
86<br />
OBRAZ: GERARDO APUD<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
BYNAJMNIEJ TO (NIE)LAMENT<br />
Liczyłem na cud<br />
tamtej ostatniej nocy<br />
monumentalnie zaklęty w jej intymnej strefie<br />
Arkadiusz Aulich<br />
No wiesz<br />
kobiety lubią wzdychać<br />
tak dla męskiej przyjemności<br />
KONKWISTADOR<br />
WIDMO<br />
W szczerym polu strach na wróble<br />
dygotał do utraty ostatniej słomy<br />
Ostatecznie legł w kartofliskach<br />
do kolejnych zbiorów<br />
Jedynie pożółkły szal<br />
przybierał postać żurawia<br />
Jakaś wrona wpatrzona<br />
z niedowierzaniem kręciła ptasim móżdżkiem<br />
uskakując z jednej hałdy na drugą hałdę<br />
czarnoziemu<br />
Spojrzenie pragnienie mgnienie<br />
twoje udo<br />
krocze Kolumba wytycza nowe lądy<br />
ta noc będzie dla nas odkryciem Ameryki<br />
krzycz<br />
że jestem władcą tej ziemi<br />
Oto stoję nagi i następny<br />
niech nasz wszechświat się rozpadnie<br />
będziemy wylegiwać się w łóżku<br />
wymyślać nowe królestwa<br />
dla nowych kobiet i mężczyzn<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
87
ODLOT<br />
odleciały ptaki z mojego ogrodu. stoję pod drzewem<br />
i kreślę orbity ich powrotu. próbuję<br />
naszkicować zarysy skrzydeł. ręka<br />
jednak coraz bardziej chwiejna i kształty niepewne.<br />
lotki nie wytrzymują naporu powietrza i gną się ku ziemi.<br />
śpiew niczym echo odbija się od drzewa które jeszcze<br />
daje schronienie. stoję pod nim i patrzę w niebo.<br />
powoli rozprostowując<br />
skrzydła.<br />
PRZYGOTOWANIE DO WYJŚCIA<br />
czuję że nadchodzi czas<br />
by wyjść. rzucić ostatnie spojrzenie<br />
na książki które cicho leżą na regałach<br />
jakby wciąż miały nadzieję że do nich powrócę<br />
że nie pozwolę im okryć się patyną kurzu.<br />
jakby wierzyły że wystarczy zamknąć<br />
oczy by to co nieodwracalne stało się<br />
nieoczywiste. powoli zakładam buty<br />
próbując przeciągnąć tę chwilę<br />
w nieskończoność. ale drzwi ciągle kuszą<br />
klamką. wystarczy nacisnąć.<br />
MIASTO<br />
to był zwyczajny dzień. miasto jak zwykle parowało<br />
tłumem spieszących do pracy i zapachem spalin<br />
snujących się wzdłuż ulic. szukałem<br />
pośród nich swojego miejsca ale moje kroki<br />
odeszły gdzieś daleko. tam gdzie miasto<br />
kończy swe panowanie a linia morza łączy się<br />
z horyzontem. siedziałem na opuszczonej łajbie<br />
i liczyłem przybijające do brzegu fale. miasto odpływało<br />
ode mnie a jego gwar zakrzykiwały zgłodniałe<br />
Tadeusz Zawadowski<br />
mewy.<br />
88<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
OBRAZ: GERARDO APUD<br />
89<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
OBRAZ: GERARDO APUD<br />
90<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Beata Kołodziejczyk<br />
W PISANIU WAŻNE JEST CZEKANIE<br />
trzecia godzina na sorze. to będzie długi wiersz.<br />
boli jak cholera, ale trzymam się, bo kto potem<br />
przepisze na czysto. hemoroidy żądają przyjęcia na cito<br />
i zupełnie nie idzie zgubić weny. Wiolka śle zielone serduszka,<br />
a ja do niej, żeby spadała, tutaj zielony znaczy śmierć<br />
z wygłodzenia. przemalowuje na czerwono i od razu biorą<br />
pod nóż. przy stanie zapalnym obejmującym całą prawicę<br />
nawet igła wymięka. mrożą tylko, jakbyśmy mało mieli<br />
efektu mrożącego, wdzięczni za ciche cierpienie.<br />
skąd mogą wiedzieć, że właśnie ono przyczyną.<br />
obok złamana żona i mąż w kawałkach na wieść o świętach<br />
bez pierogów. pójdę już, tam czeka dom bez żadnego lepienia,<br />
męża w kawałkach z byle powodu. po siedmiu godzinach na sorze<br />
nawet cieknące kolanko pod zlewem i muszka owocówka<br />
płynąca żabką w porannej kawie<br />
stają się miłością.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
91
gruppa siedem<br />
W<br />
pewne czerwcowe południe, gdy wilgoć zawisła<br />
w powietrzu, udało mi się dotrzeć do Ustronia<br />
jeszcze przed deszczem. Gdy w Galerii Na Gojach<br />
spotkałam się z Robertem, za oknem rozległo się<br />
mocne uderzenie pioruna, które na moment przerwało<br />
dopływ prądu. Burze w górach mają dużą siłę wyrazu.<br />
Przy dźwiękach deszczu grającego na szybie zapytałam,<br />
co skłoniło mojego rozmówcę do uczestnictwa w Gruppie<br />
Siedem. Odpowiedź była wymijająca – bo pytanie może<br />
dość niefortunne – trochę też żartobliwa, gdyż w sposobie<br />
bycia Robert Heczko nie jest „na poważnie”. Emanuje<br />
wrażliwością i skromnością, o sobie mówi niewiele. Niewiele<br />
mówi też o swej malarskiej edukacji, podkreślając,<br />
że „malować musisz nauczyć się sam” – zarówno praktycznie,<br />
jak i od strony teorii. To dzięki Dziennikom Delacroix<br />
Robert wie na przykład, jak skutecznie rozbijać czerń,<br />
co wypraktykował już w swoich obrazach. Moje pierwsze<br />
pytanie przeszło więc w żart, w anegdotę, bo oto jeden<br />
z pogruppowanej ósemki dokładnie nie wie, o co w malarstwie<br />
Gruppy chodzi i dlaczego do Gruppy tej dołączył.<br />
Łatwo się domyśleć, że Robert Heczko (rocznik 1973),<br />
podobnie jak pozostali Gruppowicze, ceni w malarstwie<br />
przede wszystkim warsztatową rzetelność. Wszystkiego<br />
nie da się nazwać – malarski język jest nie dla każdego zrozumiały<br />
– i twórca ma tego świadomość. „Nie można dać<br />
widzowi instrukcji obsługi obrazu” – powiedział mi ktoś<br />
z Gruppy; nie powinno się tłumaczyć, o co w obrazie cho-<br />
92<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
dzi, bo to odbierze wielowątkowość jego interpretacji.<br />
Jednak odbioru sztuki trzeba uczyć i najlepiej na dobrych,<br />
współczesnych przykładach.<br />
W sztuce i w życiu nie ma przypadków. Na ścianach dostrzegam<br />
obrazy Janusza Szpyta i Leszka Żegalskiego<br />
z Gruppy Siedem. Chwilowo przerwany przez piorun dopływ<br />
prądu pokazał tę szczególną wartość malarskiej materii,<br />
która żyje nawet w półmroku. Właściwa odpowiedź<br />
na pytanie o sens Gruppy padła, gdy Robert wskazał mi<br />
tę najważniejszą cechę malarskich płócien, którą dostrzec<br />
można nawet przy braku światła, bo ta malarska materia<br />
na obrazach po prostu świeci, nawet jeśli to świecenie<br />
może wydawać się metaforą.<br />
Oprócz obrazów Leszka, Janusza i Roberta, który, jak<br />
mówi, „lubi pokazywać się w dobrym towarzystwie”,<br />
widzę też Monikę Ślósarczyk; artyści z Gruppy są widoczni<br />
i rozpoznawalni nie tylko dzięki malarskiej strukturze<br />
obrazu, lecz także dzięki metodzie obserwacji otaczającego<br />
świata, przepełnionego różnorodnością problemów.<br />
Obrazy „działają” zarówno formą, jak i często treścią. To<br />
prawdziwa sztuka, która potrafi przeniknąć do środka,<br />
kształtować wrażliwość, tylko problem w tym, żeby wszystko<br />
umieć dostrzec – zauważyć, zrozumieć, a może nawet<br />
wyciągnąć wnioski. Ten problem w dostrzeganiu wydaje<br />
się priorytetem Gruppy Siedem, także i Roberta – jednego<br />
z ósemki zgruppowanej po to, aby zawalczyć o odbiorcę<br />
i sens dzisiejszej sztuki.
obert heczko<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
93
Otoczenie Galerii, w której spotkałam się<br />
z artystą – z widokiem na Równicę – uświadamia<br />
mi, że w malarstwie Roberta trudno<br />
odnaleźć pejzaż. Skoro otacza go na co<br />
dzień (artysta ma w pracowni widok na<br />
Czantorię), może nie jest już dobrym tematem<br />
sztuki, choć przecież od wieków był<br />
to pretekst do malarskich formalnych rozważań.<br />
Mam wrażenie, że jedynie żywioły<br />
w naturze mogą być dla artysty tematem<br />
godnym jego malarskiej uwagi pod warunkiem,<br />
że będą też pretekstem (może metaforą)<br />
do pokazania głębszych, społecznych czy<br />
egzystencjalnych problemów współczesnego<br />
człowieka. W doborze gatunków, także<br />
w szukaniu inspiracji, Robert sięga więc<br />
daleko, ceniąc tych klasyków sztuki, którzy<br />
odważnie malują prawdę o sobie. Jest tak<br />
pewnie dlatego, że tej prawdy o samym<br />
sobie Robert także nie ukrywa. I dlatego<br />
też jego wygląd na wernisażu Gruppy<br />
w bielsko-bialskiej hali pofabrycznej był dla<br />
wielu zaskoczeniem wywołującym konsternację.<br />
Reakcja na inność jest dziś naszym<br />
poważnym społecznym problemem, tak jak<br />
problematyczne jest nierozumienie malarstwa<br />
– niewłaściwy jego odbiór. Ludzie nie<br />
widzą sztuki – mówi Robert – bo są nieświadomi<br />
swoich emocji i tę świadomość trzeba<br />
wypracować, ale – dodaje – ludzie muszą<br />
najpierw opanować własne lęki (wiedzieć<br />
przede wszystkim, czego się boją),<br />
w tym ten najważniejszy, lęk odrzucenia<br />
przez ogół. Wtedy pomiędzy odbiorcą<br />
a obrazem naprawdę coś się wydarzy, tak<br />
jak zawsze coś ważnego dzieje się między twórcą a obrazem.<br />
W przeciwnym razie trudno mówić o sensie sztuki.<br />
W swojej sztuce Robert odnosi się do skutków społecznych<br />
działań, umieszczając w centrum zainteresowania człowieka<br />
i jego emocje, czyli – jak twierdzi – to, czego nie da się zmierzyć<br />
ani zważyć. Robert wie, co chce mieć na obrazie, bo jest to<br />
efekt informacji, którą odbiera z zewnątrz – z otaczającej<br />
niełatwej rzeczywistości dnia codziennego. Nie maluje tłumu.<br />
Wizerunek współczesnej femme fatale, który nie jest<br />
portretem i w którym liryzm splata się z ekspresją, wydaje<br />
się tematem wiodącym. Czasem właściwy odbiór sugeruje<br />
tytuł, może atrybut, detal, symbol ważny także w obrazach<br />
o innej tematyce. Kobiece rysy mogą posłużyć do zobrazowania<br />
– malarskiego uzupełnienia – poetyckich słów, wierszy,<br />
które artysta właśnie ilustruje. Dla Roberta ważna jest<br />
nie tylko plama, ale też linia, bo oprócz malarstwa zajmuje<br />
się także grafiką – jest twórcą cyfrowym, autorem graficznego<br />
logo Gruppy Siedem.<br />
Wszystkie działania artysty, oprócz dużej dawki emocji, zawierają<br />
ważny przekaz. Robert uważa, że nie musi mówić<br />
głośno o tym, co namalował, choć często w jego obrazy<br />
trzeba się mocno wczytać. Maluje szybko, to znaczy, że szybko<br />
też wyczerpuje malarski temat, a z powstałym dziełem<br />
nie czuje emocjonalnego związku. Może to dobry sposób<br />
na wyrzucenie z własnego wnętrza egzystencjalnego bólu<br />
i niezgody na rzeczywistość? Moje odwiedziny w Galerii<br />
Na Gojach zbiegły się z zakończonym niedawno projektem<br />
Gołe Ściany, którego pomysłodawcą i realizatorem<br />
był Robert. Zapytany o swoją rolę w ustrońskiej Galerii,<br />
której właściciel ma takie samo nazwisko, powiedział<br />
z właściwym sobie spokojem, że jest tu „stróżem” – można<br />
powiedzieć, że stróżem sztuki, bo ma tu „w opiece”<br />
jedną salę, gdzie organizuje wystawy. Trwająca tu prawie<br />
miesiąc akcja Gołe Ściany miała promować dobrą<br />
sztukę. Różne gatunki i działania z uczestnictwem tych,<br />
którzy mogli odważnie pokazać prawdę o człowieku, stały<br />
się kampanią promującą sztukę. „Pokazując prawdę<br />
o sobie, pokazali też prawdę o mnie” – opowiada Robert.<br />
Odwaga w pokazywaniu samego siebie, odwaga<br />
bycia sobą, to w dzisiejszym świecie niemałe wyzwanie.<br />
Trzeba mieć odwagę też i w sztuce, bo inaczej nie będzie<br />
miała ona większego sensu i upodobni się do prostego<br />
przekazu w stylu disco polo. Ekspresjonistka Marianne<br />
von Werefkin miała rację mówiąc, że ci, którzy<br />
w sztuce nie mają nic osobistego do powiedzenia, powinni<br />
milczeć – powinni milczeć ci, którzy w ogóle nie potrafią<br />
wiele powiedzieć, powielają cudze wzorce, dążą nieświadomie<br />
do zatarcia granic między sztuką a tandetą. Robert<br />
pokazuje, że nie potrafi milczeć. Mówi (krzyczy) nie tylko<br />
linią i plamą – mówi całym sobą. [IWC]<br />
94<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
IZABELA WINIEWICZ-CYBULSKA
ROBERT HECZKO<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
95
96<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
FOTO: PIOTR LECZKOWSKI<br />
Modelka: Oliwia Rosa<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
97
ozmawia Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz<br />
Poeta prawdziwy, natchniony, wielowymiarowy.<br />
Jego dzieła nie tylko oddają głębię własnych<br />
przeżyć, ale także wprowadzają czytelnika<br />
w świat metafizycznych refleksji. Podmiot liryczny, czyli<br />
głos rozbrzmiewający w wierszach Dariusza Adama<br />
Zellera, to istota bogata w pragnienia, przekraczająca<br />
granice codzienności. Twórca posługuje się wyszukanymi<br />
epitetami działającymi jak soczewki, które skupiając<br />
intensywność przeżyć, czynią je jeszcze bardziej<br />
wyrazistymi, przez co przenikają do najdalszych zakamarków<br />
człowieczej duszy, jak również są inspiracją<br />
do odkrywania światów równoległych. Poezja tych hiperbolizowanych<br />
tęsknot jest jak pryzmat, który rozbija<br />
światło emocji na tęczę barw, odsłaniając niezwykłe<br />
piękno i głębię ludzkiego doświadczania na pograniczu<br />
jawy i snu, normalności i szaleństwa.<br />
A<br />
Dariusz<br />
Zeller<br />
„Literackie szaleństwa”<br />
Dariusza Adama Zellera<br />
(poety, pisarza, dziennikarza)<br />
DARIUSZ A. ZELLER – urodzony w 1972 r. poeta,<br />
prozaik, dziennikarz, działacz społeczny. Autor wielu<br />
publikacji i opracowań literackich. Debiutował<br />
w 1999 r. tomikiem Spojrzenia. Jego najnowsze<br />
publikacje książkowe to Pocztówka z Père Lachaise<br />
(2020), Nauka czytania z pamięci (2022) oraz<br />
wiersze w antologii polskiej Trzynaście pokoi (2022),<br />
a także polsko-niemieckiej Ulotność chwili — Die<br />
Flüchtigkeit des Augenblicks (<strong>20<strong>23</strong></strong>).<br />
Jego prace ukazały się na łamach magazynów literackich,<br />
w antologiach poezji, almanachach, na<br />
internetowych stronach literackich oraz w wydawnictwach<br />
autorskich. Wraz z Remim Juśkiewiczem<br />
organizuje Londyńskie Spotkania Autorskie. Współtworzy<br />
grupę literacką PoEzja Londyn. Członek Stowarzyszenia<br />
Pisarzy Polskich.<br />
98<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Jest laureatem prestiżowych dla Polonii odznaczeń,<br />
m.in. nagrody Złota Sowa Polonii (tzw. polonijnego<br />
Oscara), przyznawanej corocznie w Wiedniu przedstawicielom<br />
światowej Polonii za ich wkład w życie<br />
Polaków poza granicami kraju. Wyróżniony został<br />
nagrodą w plebiscycie Osobowość Polonijna Roku<br />
im. Edyty Felsztyńskiej, którą w ubiegłym roku przyznano<br />
mu w Rzymie, a w grudniu 2022 r. otrzymał<br />
Złote Pióro przyznawane przez belgijskie Międzynarodowe<br />
Stowarzyszenie Artystów Autorów Dziennikarzy<br />
i Prawników Virtualia ART za pracę na rzecz<br />
promocji Polski poza jej granicami.<br />
Współpracuje z wydawnictwami w Polsce oraz środowiskami<br />
polonijnymi na całym świecie.
Jakie jest lato w Londynie?<br />
Ekscytujące, emocjonujące i zmuszające<br />
do twórczego działania. Będzie<br />
gorąco! I nie chodzi mi tylko o pogodę.<br />
Mówiąc metaforycznie – nie tylko<br />
świat nam rozkwita w Twoich dłoniach.<br />
W ostatnim czasie kwitnie<br />
również polska kultura w POSK-u<br />
w Londynie – mam oczywiście na<br />
myśli Londyńskie Spotkania Autorskie<br />
Zeller & Juśkiewicz.<br />
Tak, wspólnie z Remim Juśkiewiczem<br />
zapoczątkowaliśmy pół roku<br />
temu cykl spotkań z ludźmi kultury,<br />
a konkretnie Polakami żyjącymi<br />
poza granicami kraju, którzy działają<br />
w przestrzeni artystycznej. Dzieje<br />
się to dzięki przychylności zarządu<br />
z naszych spotkań coś dobrego, będzie<br />
to znaczyło, że ta inicjatywa miała<br />
sens. Wierzę głęboko, że tak będzie,<br />
a patrząc na reakcje osób, które<br />
śledzą nasze działania, jestem wręcz<br />
o tym przekonany. Pomimo i na przekór.<br />
(śmiech)<br />
Czyli kondycja twórcza Polaków<br />
w Anglii jest znakomita, a jedynie<br />
napotykają oni na liczne bariery<br />
uniemożliwiające im przedstawienie<br />
swojej aktywności szerszej, złaknionej<br />
publiczności?<br />
Owa kondycja opiera się w dużej<br />
mierze na indywidualnych działaniach<br />
poszczególnych osób. Wiem,<br />
ponieważ jestem, jak wiesz, dziennikarzem,<br />
który filtruje ten rynek od<br />
Tak więc zapotrzebowanie jest i można<br />
tylko się z tego cieszyć.<br />
Pytasz, czy jest wystarczające wsparcie<br />
instytucjonalne. Polityka obecnego<br />
zarządu POSK-u jest tu pozytywnym<br />
wyjątkiem, ponieważ najczęściej<br />
brak takiego wsparcia. Ale nie winię<br />
za to tylko tychże instytucji, ale całe<br />
rozpierzchłe, tutejsze środowisko<br />
artystyczne, które jak dotychczas<br />
niewiele robi, aby zmienić ten stan<br />
rzeczy. Jak widzisz, jestem w tym<br />
aspekcie dość surowy, ale skoro wymagam<br />
dużo od siebie, to podobnie<br />
podchodzę do innych. Sztuka nie zna<br />
kompromisów.<br />
W ostatnim czasie na Facebooku<br />
pojawiła się Twoja strona autorska.<br />
Podziwiam osoby<br />
potrafiące<br />
pisać<br />
o leżącym na stole<br />
widelcu<br />
Dariusz A. Zeller i Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz<br />
POSK-u z prezesem Markiem Laskiewiczem<br />
na czele. Zapraszamy na te<br />
spotkania osoby już uznane, a także<br />
twórców będących u progu ewentualnej<br />
kariery artystycznej. Remi zapewnia<br />
oprawę muzyczną, ja natomiast<br />
rozmawiam z zaproszonymi gośćmi.<br />
Cieszę się, że udaje nam się skutecznie<br />
funkcjonować na płaszczyźnie<br />
twórczej. Pokazuje to, że jest zapotrzebowanie<br />
na tego typu wydarzenia.<br />
A z przykrością muszę stwierdzić,<br />
że „polski Londyn” był w tym zakresie,<br />
delikatnie rzecz ujmując, pustynią<br />
organizacyjną. Niektórzy mogą<br />
z tym polemizować, ale taka jest moja<br />
opinia na podstawie ponad 18-letniego<br />
spostrzeżenia. A jeśli wykiełkuje<br />
wielu lat. Odnajduję osoby, których<br />
twórczość warta jest ukazania szerszej<br />
publiczności, a najczęściej są to<br />
autorzy niewychodzący przed szereg,<br />
nieszukający błysku fleszy – jednocześnie<br />
tworzący rzeczy piękne i unikatowe.<br />
Brakuje mi jednak klamry,<br />
która mogłaby spinać tego typu działania<br />
wielu osób, pałających miłością<br />
do różnych form artystycznych.<br />
Moim pierwszym krokiem ku temu<br />
są wspomniane Londyńskie Spotkania<br />
Autorskie. Częściowo spełniają<br />
one zapotrzebowanie na obcowanie<br />
z polską kulturą poza granicami kraju,<br />
ale oczywiście tylko w pewnym stopniu.<br />
Mam nadzieję, że wkrótce zrobimy<br />
kolejny krok na tej drodze, ale<br />
nie chciałbym zdradzać szczegółów.<br />
Co wydawniczo dzieje się u Ciebie<br />
obecnie?<br />
Przyznam szczerze, że w ostatnim<br />
czasie główny nacisk położyłem na<br />
pisanie tekstów do piosenek. To bardzo<br />
wdzięczna, choć żmudna praca,<br />
jak sama wiesz, ale jednocześnie<br />
sprawiająca mnóstwo frajdy. Sylaby,<br />
wersy, rymy, refreny to cudny galimatias,<br />
który trzeba okiełznać – jeśli już<br />
to się uda, satysfakcja jest podwójna.<br />
Niedawno moje wiersze ukazały się<br />
w antologii polsko-niemieckiej Ulotność<br />
chwili (Die Flüchtigkeit des Augenblicks),<br />
na dniach ukaże się też<br />
antologia polsko-brytyjsko-austriacka<br />
pt. Poezja Półcieni, zresztą pod<br />
Twoją redakcją. Mam też mnóstwo<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
99
Wszystkie zdjęcia pochodzą z archiwum<br />
prywatnego Dariusza Zellera<br />
materiału na kolejne książki poetyckie,<br />
ale z tym jeszcze poczekam, ponieważ<br />
skupiam się na promocji Nauki<br />
czytania z pamięci, czyli mojej<br />
najnowszej pozycji, która ukazała się<br />
w ubiegłym roku w poznańskim wydawnictwie<br />
FONT. Jednocześnie pracuję<br />
nad tekstami prozatorskimi, jeśli<br />
oczywiście znajduję czas pomiędzy<br />
tym i owym. Krótko mówiąc, coś się<br />
dzieje, i niech tak już będzie.<br />
Niedawno zostałeś także członkiem<br />
Stowarzyszenia Pisarzy Polskich.<br />
Tak, to prawda. Przyznam, że przez<br />
długi czas nie zastanawiałem się nad<br />
przynależnością do jakiejkolwiek organizacji,<br />
ale najwidoczniej musiało<br />
to we mnie dojrzeć. Swoją drogą długo<br />
dojrzewało, skoro trwało to około<br />
30 twórczych lat. (śmiech) Wracając<br />
do meritum – przynależność do SPP<br />
i obecność w gronie uznanych pisarzy<br />
jest dla mnie nobilitacją i zachętą<br />
do dalszego intensywnego działania<br />
literackiego. Tu dziękuję w szczególności<br />
pani prezes Oddziału Wielkopolskiego<br />
SPP Łucji Dudzińskiej oraz<br />
krajowemu zarządowi stowarzyszenia<br />
z siedzibą w Warszawie. W marcu<br />
tego roku znalazłem się w gronie<br />
kilku zaledwie osób przyjętych i na<br />
ów czas jako jedyny z Wielkiej Brytanii.<br />
Mogę się mylić, ale byłem chyba<br />
pierwszą osobą z Wysp Brytyjskich<br />
przyjętą do SPP, a to dodatkowa motywacja.<br />
Darku, jakie są Twoje inspiracje poetyckie?<br />
Zacznę od tego, jakie były na początku<br />
mojej drogi literackiej. Przeważała<br />
wówczas poezja śpiewana i muzyka<br />
jako taka, ponieważ byłem m.in.<br />
stałym bywalcem „starego Jarocina”.<br />
Zaczytywałem się w różnorakich<br />
tekstach i książkach, a to prowadziło<br />
prostą drogą do konkretnych<br />
twórców. Byli zatem: Allen Ginsberg,<br />
Sylvia Plath, Jim Morrison, William<br />
Blake, Charles Baudelaire, Arthur<br />
Rimbaud, Aleksander Błok. Z polskich<br />
twórców natomiast tzw. poeci wyklęci,<br />
czyli: Edward Stachura, Rafał Wojaczek,<br />
Andrzej Bursa, Kazimierz Ratoń<br />
czy też Halina Poświatowska. Co do<br />
tej ostatniej – przypominam sobie,<br />
że mój pierwszy wiersz, który ukazał<br />
się na łamach pisma literackiego, był<br />
właśnie jej zadedykowany. W tym<br />
miejscu muszę także wymienić dwie<br />
szczególne postaci, których twórczość<br />
jest ze mną i pozostanie na zawsze.<br />
Są to Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz<br />
– mistrzowie absolutni, geniusze<br />
pióra.<br />
Teraz natomiast czytam dużo i czasami<br />
recenzuję twórczość mniej<br />
znanych autorów, ale sprawia mi satysfakcję<br />
odkrywanie perełek poetyckich,<br />
prozatorskich i tym podobnych.<br />
Nazwisk przytaczać nie będę, aby nie<br />
zapeszyć.<br />
O czym piszesz najchętniej?<br />
Jeden z najbardziej znanych i uznanych<br />
krytyków literackich w Polsce, pan<br />
100<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
MY<br />
nie ubyło nic z ubiegłego poranka<br />
nie uległo degradacji<br />
nie rozpierzchło się po rozłogach<br />
ślęczy nad głowami<br />
mimo że uboższe<br />
a może lepsze jak wino<br />
co z wiekiem<br />
flirtuje z ulotnością wersów<br />
a przecież w słowach<br />
zamordowałem człowieka<br />
spaliłem świat<br />
jak intruz<br />
wewnątrz wszechświata<br />
kot przy oknie jest aktualny<br />
taki jak wczoraj<br />
MY jesteśmy na pozór inni<br />
Zbigniew Mirosławski, nazwał<br />
moje wiersze introwertycznymi.<br />
I poniekąd zgodzę się z tym<br />
stwierdzeniem. W swoich<br />
tekstach bytuję niejako<br />
w świecie równoległym,<br />
a właściwie w światach równoległych.<br />
Podziwiam osoby potrafiące<br />
pisać o leżącym na stole<br />
widelcu czy pięknie kwiatów polnych,<br />
ja jednak najczęściej wybieram<br />
się wyobraźnią do struktur<br />
mniej namacalnych, częstokroć<br />
ulotnych. Mam w sobie<br />
potrzebę uduchowienia wiersza<br />
Hiszpanie. (śmiech) Gwoli uściślenia<br />
nie stronię także od historii,<br />
polityki i, rzecz jasna, kultury.<br />
Ale odpowiadając na pytanie,<br />
może nie chodzi o poezję, ale<br />
biorąc przykład z mistrza Bohdana<br />
Tomaszewskiego, czy nawet<br />
obecnie z Przemysława Babiarza,<br />
staram się mówić o sporcie tak,<br />
żeby oprócz samych wyników<br />
wnieść do programu coś ekstra.<br />
Tak, żeby słuchacz, zamykając<br />
oczy, choćby na chwilę mógł poczuć<br />
się świadkiem wydarzenia.<br />
Mam nadzieję, że czasami mi się<br />
***<br />
nie zabijam dla przyjemności<br />
jedynie karmię swoje spektrum<br />
spojrzenia na rzeczywistość<br />
zabijam myślą słowem porównaniem<br />
bez żalu i skrupułów<br />
wskrzeszam na nowo<br />
upiory przeklętej codzienności<br />
CIEŃ<br />
najpiękniejsze jest to<br />
czego nie widać<br />
– jest na tyle uniwersalne<br />
aby móc być wszystkim<br />
tym z czego się składamy<br />
i czego nam brakuje na co dzień<br />
nie przytuli się do tego nikt<br />
– żadna Antygona<br />
nie przeleje z pustego w próżne<br />
nie napełni dobrocią<br />
cień dumnego Galilejczyka<br />
dostrzegalny pomimo zamieci<br />
czujemy jego obecność<br />
chociaż jeszcze jest nieuchwytny<br />
z wysokości pryczy<br />
nie widać już prawie nic<br />
oprócz sensu istnienia<br />
– wyznania wiary w życie wieczne<br />
Sylaby, wersy, rymy, refreny to cudny<br />
galimatias, który trzeba okiełznać<br />
czy też innego tekstu, ale w taki<br />
sposób, aby pulsował w wyobraźni.<br />
Dotykam tematów, które kształtują<br />
mnie jako człowieka i twórcę jednocześnie,<br />
bez uciekania w skrajności,<br />
ale z bardzo wyrazistym przekazem.<br />
Takie moje „tu i teraz”.<br />
Czy do Twoich wiadomości sportowych<br />
na antenie Polskiego Radia<br />
Londyn również zakrada się nuta<br />
poezji?<br />
To zabawne, ale i w pewnym sensie<br />
miłe, że część osób kojarzy mnie<br />
jako dziennikarza sportowego. Faktem<br />
jest, że możesz obudzić mnie<br />
o trzeciej w nocy i spytać o daty,<br />
nazwiska, wyniki. Cada loco con<br />
sutema [Każdy wariat ma swój temat<br />
– przyp. red.] – jak to mówią<br />
to udaje. To wymaga wiedzy, odpowiedniego<br />
przygotowania i przede<br />
wszystkim pracy nad sobą. Ale warto,<br />
ponieważ jeśli coś się kocha, to<br />
praca jest przyjemnością.<br />
Czy masz swój ulubiony cytat,<br />
może motto życiowe, którym<br />
chciałbyś się podzielić z czytelnikami?<br />
„Czasami wątpię, ale tylko po to,<br />
żeby potem wierzyć jeszcze głębiej”.<br />
Powtarzam go sobie ostatnio<br />
dosyć często. (śmiech)<br />
Darku, dziękuję za Twoją opowieść<br />
o sobie i życzę Ci wiary – nie tylko<br />
głębokiej, ale i szerokiej! [AKW]<br />
AGNIESZKA KUCHNIA-WOŁOSIEWICZ<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
101
ABORCJA<br />
– Chciałabym ją usunąć.<br />
– Jest pani pewna?<br />
– Tak.<br />
– Bo wie pani, to dopiero drugi tydzień. Ma pani<br />
jeszcze cztery do namysłu.<br />
– Wiem, ale już to przemyślałam i nie zmienię zdania.<br />
– I wie pani, że to będzie kosztować, a wpłaty za<br />
klonowanie nie zwracamy.<br />
– Zdaję sobie z tego sprawę. Po prostu jednak nie<br />
byłam gotowa na to, że po świecie będzie chodziła moja kopia.<br />
– Dobrze, zatem zapraszam do klonarium. Takie<br />
przepisy, że przed aborcją klona, osoba rezygnująca musi<br />
zobaczyć swoją kopię w sztucznej macicy. Politycy liczyli, że<br />
taka konfrontacja doprowadzi co wrażliwszych do zmiany<br />
zdania.<br />
– No cóż, skoro nie da się inaczej.<br />
BARDZO WROGIE POWITANIE<br />
Wysłannik Xerran przybył na Ziemię na pokładzie<br />
jednoosobowego zakrzywiacza czasoprzestrzeni.<br />
Był przekonany, że ludzie z utęsknieniem czekają na<br />
poznanie gwiezdnych braci.<br />
Niestety, gdy tylko zaczął lądować, nocne niebo<br />
rozbłysło serią eksplozji.<br />
Potem były kolejne i kolejne, aż w końcu było ich<br />
tak wiele, że Xnahtho uznał, że jedyne, co może zrobić, to jak<br />
najszybciej się ewakuować.<br />
Gdy wrócił na Xerrę oświadczył, że Ziemianie to<br />
bardzo agresywna rasa i że dla bezpieczeństwa wszechświata<br />
trzeba będzie ich eksterminować.<br />
Nie wiedział, że przyleciał na Ziemię w chwili, gdy jej<br />
mieszkańcy hucznie obchodzili nowy rok, ale co do ich natury,<br />
to niestety miał rację.<br />
ABSURDALNE LUDZKIE ZACHOWANIA<br />
Obcy, kosmici – taki ich nazywano.<br />
Ludzkie młode, do pewnego wieku mówiło o nich,<br />
że są ufoludkami – było to powiązane z ich zakrzywiaczami<br />
czasoprzestrzeni, o których mówiono, że to UFO.<br />
W rzeczywistości nie były to wcale pojazdy,<br />
bo przecież się nie poruszały – one tylko zakrzywiając<br />
czasoprzestrzeń przenosiły zakrzywiacz w inne miejsca,<br />
a czasem i czas.<br />
Porwania – tego już zupełnie nie potrafili zrozumieć.<br />
Eksperymenty – a to ich obrażało.<br />
Ludzie, nie dość, że okazali się strasznymi<br />
niewdzięcznikami, to jeszcze podczas naprawiania ich<br />
popsutych ciał, przeraźliwie krzyczeli i byli autentycznie<br />
przerażeni.<br />
Szaracy nie potrafili tego zrozumieć – być może<br />
dlatego, że w przeciwieństwie do „naprawianych”, oni nigdy<br />
nie odczuwali bólu?<br />
Drabble Krzysztof Dąbrowski<br />
102<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Ilustracja: Renata Cygan<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
103
ZDARTA PŁYTA<br />
Satyra zabija, nie obraża – Stanisław Jerzy Lec<br />
Nad Serwami chmury szare jak ortalion.<br />
Już nie liczę, który to bez ciebie deszcz.<br />
Moknie Necko, Sucha Rzeczka moknie też...<br />
Goła Zośka otuliła się nostalgią.<br />
Z siedmiu dziewcząt z „Albatrosa”, ty, Beato<br />
gdzieś w Kanadzie, za wierności robisz wzór.<br />
Czas poplątał kormoranów długi sznur.<br />
Zdarta płyta przypomina tamto lato.<br />
Jeszcze wczoraj lipiec mazał jagodami.<br />
Atramentem niewysłany plamił list.<br />
Potem sierpień odszedł w jesień, a ty za nim.<br />
Zanim zszyła nas babiego lata nić –<br />
wyjechałaś. Dziś przez słomkę na przystani,<br />
sączy piwo przemoczony biały miś.<br />
Adam Gwara<br />
Rysunki: Jarosław Janowski<br />
BRZYDKIE PANIE<br />
Nikt nie kocha pań brzydkich psychicznie.<br />
Wszyscy wolą natchnione estetki.<br />
Bo to miło jest i estetycznie,<br />
kiedy pani ma duszę poetki.<br />
Nie zaprosi nikt nigdy do wierszy.<br />
Nie przytuli wśród mroźnej zamieci.<br />
Wszyscy wolą się gapić na piersi.<br />
Ech, poeci... Niedzielni poeci.<br />
Smok Bartłomiej gdzieś z Pcimia Dolnego,<br />
siedem głów miał, lecz członka – jednego.<br />
W mózgach seks razy siedem,<br />
a przyrządzik zaś jeden...<br />
Bóg poplątał się w matmie. Dlaczego?!<br />
Adam Gwara<br />
104<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Renata Cygan
adam gwara<br />
LIMERYKI<br />
***<br />
Pewna pani – ogólnie Trójmiasto,<br />
ma z lenistwa kochanka. Niech was to<br />
nie oburza – skromnego.<br />
On chce tylko jednego.<br />
Nie jak mąż. Zupa, drugie i ciasto.<br />
***<br />
Przyczepiła się Hania z Zawoi<br />
do Mariana i chłopak się boi,<br />
że w wyniku gadania –<br />
Ty od...pitol się, Hania!<br />
jeszcze bardziej się dziewczę wystroi.<br />
***<br />
W starym porcie, na Bonifratrów,<br />
jest apteka miłych geriatrów,<br />
w której dawni bosmani<br />
mogą nabyć lek tani<br />
z życzeniami pomyślnych wiatrów.<br />
***<br />
– Za gorąco – wysapał Jan z Raczek.<br />
– Wybacz Zofio. On dzisiaj jak flaczek.<br />
– Ach! – westchnęła Zofija –<br />
Niech Jan choć powywija.<br />
W upał liczy się każdy wiatraczek.<br />
Nie wierzcie kelnerce z Bergamo!<br />
W kawiarni o nazwie „Ti amo”<br />
namówi na loda,<br />
a sorbet wam poda.<br />
Jej zdaniem to prawie to samo.<br />
SŁABA PŁEĆ<br />
Jak kocha – to do upadłego<br />
jak zemsty chce – walczy jak bokser<br />
osłania od zimna i złego<br />
i serce otwiera na oścież<br />
żongluje żelazkiem i tłuczkiem<br />
przemienia otręby w kolację<br />
naprawia stosunki i spłuczkę<br />
łagodzi codzienne frustracje<br />
potrafi zatracić się w wrzosach<br />
to czego nie umie – to dogra<br />
najbliższym serwuje niebiosa<br />
jak mus – to podpisze cyrograf<br />
pozwala się kochać i mamić<br />
rozdając tematy poetom<br />
przemyka pomiędzy burzami<br />
szczęśliwa że bywa kobietą<br />
Pixabay<br />
jest wróżką obłokiem powietrzem<br />
wielbłądem murarzem katedrą<br />
kamieniem i piórkiem na wietrze<br />
a księżyc lśni dla niej jak srebro<br />
smakuje i słono i słodko<br />
wzbudzając nadpodziw w człowieku<br />
jest tarczą mimozą idiotką<br />
lecz nie puchem marnym<br />
– na przekór!<br />
Renata Cygan<br />
***<br />
Pewien bas operowy z Bawarii<br />
tak się nadął, gdy przyszło do arii,<br />
że z podparcia przeponą<br />
wyszedł dźwięk drugą stroną,<br />
przez co doszło do większej awarii.<br />
***<br />
Pytał szkielet szkieleta w Cordobie –<br />
Znowu w nogę zrobiłeś coś sobie,<br />
że masz gips założony?<br />
Rzekł – To sprawka mej żony.<br />
Zmyśla tak, że przewracam się w grobie.<br />
Pixabay<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
105
Po co nam poezja u progu ery sztucznej inteligencji?<br />
U<br />
podstaw Festiwalu Poezji<br />
STARDUST, oprócz sporej dozy<br />
wariactwa, jest międzyludzkie,<br />
międzygatunkowe, międzyplanetarne<br />
wręcz, a może i międzygalaktyczne<br />
radowanie się poezją, która wzmacnia,<br />
ujędrnia skórę, czyści naczynia<br />
krwionośne, marszczy mózg, uzdrawia,<br />
czyni szczęśliwszym (albo i nie)<br />
i daje wszystkim długowieczność,<br />
a niektórym wręcz – wieczność. Poezja<br />
taka właśnie jest, więc nie ma<br />
co dyskutować, należy żyć poezją<br />
i pomóc sobie i tej części ludzkości<br />
o dodatniej wrażliwości w tworzeniu<br />
bocznych dróg i ścieżek, by na tych<br />
głównych, szerokich i utwardzonych<br />
betonowym, gładkim myśleniem nie<br />
dać się rozjechać czy rozdeptać. Nie<br />
próbujmy zrozumieć, dokąd zmierza<br />
ludzkość. Gdzieś zmierza, to pewne.<br />
Ale nieważne gdzie. Najważniejsze<br />
jest – dokąd zmierzamy my, pamiętając,<br />
że kierunek, w którym płyniemy,<br />
nie zależy od kierunku wiatru, ale<br />
od tego, jak ustawimy żagle. Z takim<br />
nastawieniem wsiadamy na festiwalowe<br />
statki poezji, raz na żaglowy, to<br />
znowu na kosmiczny (choć czasem<br />
bez „s”), by penetrować bezdroża kosmosu,<br />
na razie tego wewnątrz szarej<br />
masy w mózgoczaszce, ale pewnie już<br />
niedługo… kto wie? Pozostawiamy<br />
prozę życia na chwilę za sobą,<br />
wiedząc, że musimy tam wrócić.<br />
I wrócimy – jednak inni, lepsi, może<br />
szczęśliwsi, ale czegoś się dowiemy<br />
o poezji, o sobie, o ustawianiu żagli<br />
i o tym, jak płynąć pod prąd. Na<br />
chwilę wysiedliśmy z codziennego<br />
pendolino, co to szybko potrafi i czasem<br />
nawet jedzie, ale infrastruktura<br />
jeszcze stara, tory nieprzystosowane,<br />
więc trzęsie niemiłosiernie i nie<br />
da się jechać bez trzymania, bo albo<br />
siniaki czy guzy, albo i kontakt z podłogą<br />
zdarzyć się może. A później pojawia<br />
się ból egzystencji, a zaraz po<br />
nim refleksja, że gdybym wiedział, że<br />
mnie tak dzisiaj będzie głowa bolała,<br />
to bym się wczoraj napił. A zatem nie<br />
rywalizacja, zawody, nagrody i miejsca<br />
na podium, ale radość i nauka.<br />
Nauka? Tak! To jest właśnie to miejsce<br />
i czas, kiedy każdy może wykazać<br />
się otwartością na nowe, na inne.<br />
Młodzi twórcy – przybywajcie. Nie<br />
tylko po to, aby się czegoś nauczyć<br />
od bardziej zaprawionych w ujawnianiu<br />
swojego wnętrza za pomocą<br />
tych czarnych znaczków. Być może<br />
niektórzy, trochę od Was starsi twórcy,<br />
będą mieli szansę usłyszeć, co?<br />
i jak? w młodych duszach gra, i może<br />
da im to mocny impuls do własnych<br />
poszukiwań nowych dróg, bo te, po<br />
których od lat chodzą, wydeptane są<br />
do kości i nic nowego na tych ścieżkach<br />
się nie dzieje. Bądźmy uważni<br />
i obserwujmy, nagrywajmy (sic!) siebie,<br />
kiedy czytamy poezję. Nie znam<br />
lepszej metody służącej przekonaniu<br />
się, jakie błędy popełniamy przy czytaniu.<br />
Pamiętajmy, że Wena kapryśną<br />
jest i trzeba o nią dbać, bo kiedy przestaniemy<br />
się rozwijać, kiedy uwierzymy<br />
otoczeniu i fachowcom, że tworzymy<br />
świetne dzieła, kiedy wpadniemy<br />
w stan samozadowolenia i zaczniemy<br />
myśleć, że teraz to my możemy uczyć<br />
innych, jak tworzyć – przepadliśmy.<br />
Jedynie kretes będzie zadowolony, albowiem<br />
znowu ktoś z nim przepadł.<br />
Próbujmy wszyscy uczyć się, próbujmy<br />
zrozumieć, gdzie współczesna poezja<br />
się znajduje, jakimi drogami chadza<br />
i gdzie kończą się utarte ścieżki,<br />
a rozciąga niezbadana jeszcze puszcza<br />
poezji. Bo, że poezja się puszcza, to<br />
wiadomo. Z kim? – najczęściej też. Ale<br />
gdzie? i jakie potomstwo z tego będzie?<br />
– nie wie nikt. I nawet ten nikt<br />
nie jest w stanie tego przewidzieć. Tak<br />
jak wodór, hel i odrobina litu – jedyne<br />
pierwiastki obecne przy powstaniu<br />
wszechświata około 14 mld lat temu<br />
106<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Bierzmy przykład<br />
z gwiazd,<br />
obracajmy w pył<br />
całą dotychczasową<br />
twórczość,<br />
bo najważniejsze wciąż<br />
przed nami<br />
PROGRAM STARDUST <strong>20<strong>23</strong></strong><br />
21 września <strong>20<strong>23</strong></strong> – czwartek – Czechowice-Dziedzice<br />
08:15 – Spotkanie z poetami – LO im. Marii<br />
Skłodowskiej-Curie<br />
10:00 – Spotkanie z poetami – Stowarzyszenie<br />
FELICITAS Kreacja Rzeczywistości<br />
17:00 – Poezja Pawła Kuszczyńskiego – Miejska<br />
Biblioteka Publiczna w Cz-Dz<br />
22 września <strong>20<strong>23</strong></strong> – piątek – Bielsko-Biała<br />
08:30 – Spotkanie z poetami – Państwowe Liceum<br />
Sztuk Plastycznych<br />
08:30 – Spotkanie z poetami – Zespół Szkół<br />
Elektronicznych Elektrycznych i Mechanicznych<br />
11:00 – Lucyna Brzozowska – wernisaż wystawy<br />
„Cały świat w jednej kropce ” – Galeria Uniwersytetu<br />
Bielsko-Bialskiego<br />
12:00 – Oficjalne otwarcie, Gala Festiwalu, występ<br />
teatru Poruszeni (Stowarzyszenie FELICITAS) oraz<br />
wykłady: prof. Mirosław Dzień oraz prof. Marek<br />
Bernacki – aula Uniwersytetu Bielsko-Bialskiego<br />
15:45 – Przystanek Poezja – przystanki specjalnej<br />
linii MZK „Festiwal Poezji” na trasie: dworzec PKP –<br />
Cygański Las – dworzec PKP<br />
17:00 – Prezentacje poezji zaproszonych Gości – Dom<br />
Kultury im. Wiktorii Kubisz<br />
19:30 – Bo Jaroszek – (concert) – koncert /<br />
performance / poezja, z cyklu „Muzyka na Zamkach”<br />
– Zamek Sułkowskich w Bielsku-Białej<br />
<strong>23</strong> września <strong>20<strong>23</strong></strong> – sobota – Jasienica<br />
11:00 – Warsztaty Haiku/Haigi – Krzysztof Macha<br />
12:00 – Poetycki Hyde Park – panel 1 (zaprezentuj się!)<br />
16:00 – Poetycki Hyde Park – panel 2 (zaprezentuj się!)<br />
17:30 – Koncert zespołu Inne Słowa<br />
18:30 – Poetycki Hyde Park – panel 3 (zaprezentuj się!)<br />
20:00 – Zakończenie Festiwalu STARDUST <strong>20<strong>23</strong></strong><br />
nie przewidziały, że to właśnie<br />
one, po transformacjach<br />
we wnętrzach rodzących się<br />
i umierających gwiazd, wypełnią<br />
cały układ okresowy<br />
pierwiastkami pochodzącymi<br />
z wyrzucanego w przestrzeń<br />
gwiezdnego pyłu (star dust).<br />
Całe nasze ciała, od wapnia<br />
w kościach po węgiel w DNA,<br />
są zbudowane z pierwiastków<br />
pochodzących z gwiezdnego<br />
pyłu. Żelazo – główny<br />
składnik masy Ziemi powstało<br />
w wyniku wybuchów supernowych.<br />
Bez umierających<br />
gwiazd masywnych, będących<br />
źródłem krzemu czy miedzi<br />
nie powstałaby nie tylko żadna<br />
elektronika, lecz także nie<br />
zaistniałby prąd elektryczny.<br />
Nie miałby też dla kogo zaistnieć,<br />
ponieważ tlen, który<br />
potrzebny nam do życia jak<br />
kani dżdże, powstał również<br />
w gorących wnętrzach owych<br />
gwiazd. Cały wszechświat,<br />
od pierwiastków i związków<br />
chemicznych, poprzez Ziemię<br />
i ziemską florę, i faunę, aż<br />
do galaktyk, czarnych dziur<br />
i co tam jeszcze nieodkryte<br />
istnieje, zrodziło się… nadal<br />
się rodzi z popiołów gwiazd,<br />
z gwiezdnego pyłu. Bierzmy<br />
więc przykład z gwiazd, obracajmy<br />
w pył całą dotychczasową<br />
twórczość, bo najważniejsze<br />
wciąż przed nami, bo<br />
w krytycznych temperaturach<br />
naszych serc (z tym ogniem<br />
należy igrać) i pod ogromnym<br />
ciśnieniem w naszych głowach<br />
mogą urodzić się nowe<br />
pierwiastki, nowe związki…<br />
może i frazeologiczne, ale to<br />
już… bez dwóch zdań – czary-<br />
-mary i ani chybi, beczka bez<br />
dna. Magia, znaczy się. Jedynie<br />
gwiazdy neutronowe<br />
mogłyby sobie darować, ponieważ<br />
to w wyniku ich kolizji<br />
kosmos zasypuje srebro,<br />
złoto, uran i pluton. Ileż to<br />
problemów zaoszczędziłby<br />
ludzkości ich brak. A sztuczna<br />
inteligencja? Pewnie wygra<br />
z nami, później zacznie się,<br />
bez umiaru, rozwijać i sama<br />
siebie zje. Tak, jak my. Ale,<br />
tymczasem , nie ograniczajmy<br />
się do podziwiania gwiazd,<br />
ponieważ jesteśmy tą samą<br />
materią, tylko w innym czasie.<br />
Lśnijmy. [BJ]<br />
BO JAROSZEK<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
107
„Kawałki barw”<br />
Piotr Michnikowski<br />
artysta rzeźbiarz<br />
Życie niekiedy rozpada się na kawałki.<br />
Jedyne, co można z tym zrobić, to poskładać<br />
z powrotem w jakąś całość. A tak<br />
naprawdę, to może jest tak, że ta całość<br />
zawsze składa się z różnych kawałków,<br />
które nie zawsze do siebie pasują… Nic<br />
nie jest idealne, choć wszystko jest.<br />
Wystawa „Kawałki barw” to prezentacja<br />
najnowszych prac artysty rzeźbiarza Piotra<br />
Michnikowskiego, wykonywanych autorską<br />
techniką reliefu ceramicznego. Powstanie<br />
tej unikalnej, malarsko-rzeźbiarskiej<br />
formy wypowiedzi jest wynikiem<br />
jego fascynacji wyjątkowymi właściwościami<br />
szkliw ceramicznych i malarskimi<br />
efektami, jakie dzięki nim można uzyskać,<br />
oraz pracy z fakturą i możliwościami<br />
kształtowania gliny, utwardzanej później<br />
w wysokiej temperaturze. Okazuje się,<br />
że tę technikę można wykorzystać do<br />
opowiedzenia o czymś dużo głębszym,<br />
a jednocześnie dużo bardziej subtelnym<br />
niż samo piękno materii. Obrazy lub reliefy,<br />
jak woli je nazywać artysta, charakteryzują<br />
się wyjątkową intensywnością<br />
i trwałością barw, a także niezwykłą<br />
zmiennością w zależności od oświetlenia.<br />
Wynika to stąd, że szkliwa ceramiczne załamują<br />
światło w sobie tylko właściwy<br />
sposób. Efekt ten jest zależny ponadto<br />
od struktury powierzchni gliny, na którą<br />
są nałożone. Kształty elementów, z których<br />
składają się prace, są przemyślanym<br />
Nic nie jest<br />
zabiegiem formalnym, współistniejącym<br />
idealne,<br />
z ich treścią.<br />
Piotr Michnikowski ukończył Warszawską<br />
Akademię Sztuk Pięknych. Dyplom<br />
na Wydziale Rzeźby uzyskał w 1985 roku.<br />
Twórca kameralnych rzeźb z brązu i ceramiki<br />
oraz autorskich instrumentów<br />
choć wszystko jest<br />
muzycznych i instalacji. Jednym z jego<br />
charakterystycznych i unikatowych projektów<br />
jest cykl reliefów ceramicznych<br />
Pracuję wielowątkowo, na pograniczu różnych technik<br />
i sztuk. Interesuje mnie głównie pogłębione odczuwanie wykorzystujących malarski charakter<br />
i refleksja pozawerbalna, pozostająca w sferze niedostępnej<br />
rozumowej analizie, lecz żywo obecna: ta, w której technikami i recepturami powstałymi na<br />
szkliwa. Pracuje, posługując się własnymi<br />
człowiek może się jedynie odnaleźć, lecz nie może jej stworzyć.<br />
Ciekawią mnie wszelkie aspekty ludzkiego istnie-<br />
przestrzeni wielu lat. Oprócz rzeźby zajmuje<br />
się także muzyką i pisaniem. [MA]<br />
nia jako niezwykłego faktu. Nie interesuje mnie w sztuce Kontakt z Artystą:<br />
ani prowokacja, ani przeciwstawianie się czemukolwiek. Magdalena Adaszewska – manager.<br />
Zamiast tego wolę poszukiwanie uniwersalnych odniesień magdalena.adaszewska.art@gmail.com<br />
i wewnętrznego spokoju. Moje prace mają być lustrem,<br />
Foto: Filip Błażejowski, projekt plakatu: Rafał<br />
w którym każdego dnia odbiorca może się przejrzeć, tak,<br />
Wiśniewski<br />
jak ja się w nich przeglądam w trakcie tworzenia. Sztuka to Wernisaż 20 września <strong>20<strong>23</strong></strong> r., godz. 19.00 / finisaż<br />
22 października <strong>20<strong>23</strong></strong> r., godz. 16.00 Prom<br />
jest przekaz, nie tyle myśli, co subtelnych emocji i doznań,<br />
które często są przez nas niezauważane i ignorowane, a to Kultury Saska Kępa / ul. Brukselska <strong>23</strong> / 03-973<br />
Warszawa / www.promkultury.pl / wstęp wolny<br />
108 one tak naprawdę tworzą nasz świat. Ten świat.<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
Moje prace mają być<br />
lustrem,<br />
w którym odbiorca<br />
może się przejrzeć<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
109
Dymimy, krusząc ojcowizną<br />
Halszka Opfer Kato-tata. Nie-pamiętnik<br />
Aleksandra Zbroja Mireczek. Patoopowieść o moim ojcu<br />
R o b e r t K n a p i k<br />
Wyjątkowo przykre były dla mnie święta Bożego<br />
Narodzenia. Jak każda katolicka rodzina, dzieliliśmy<br />
się opłatkiem. Składaliśmy sobie świąteczne życzenia,<br />
padając sobie w ramiona. I tak co roku. Starałam<br />
się, na ile to było możliwe, odwlec ten przykry<br />
moment. Nie chciałam dzielić się opłatkiem z tatą,<br />
a tym bardziej go całować. Znowu czułam jego twardy<br />
zarost i oślizgły język. Sama myśl dzielenia się<br />
z nim opłatkiem i całowania go była ohydna. Musiałam<br />
sobie jednak z tym jakoś radzić. Nikt nie mógł<br />
się zorientować, co naprawdę czuję. Wchodziłam<br />
sztywna do pokoju, gdzie stół stał zastawiony wigilijnymi<br />
potrawami i czekał śmiejący się i żartujący<br />
tatuś. Starałam się go nie zauważać. On jednak zawsze<br />
upominał się o życzenia. Mdliło mnie. Nie słyszałam,<br />
czego mi życzy, bo było to tak samo wstrętne<br />
i obłudne jak on sam. Potem musiałam przy wszystkich<br />
go pocałować. Zasiadaliśmy z całą rodziną do<br />
wigilijnego stołu, a ja wciąż grałam wyuczoną rolę.<br />
Okres świąt był przykry jeszcze z innego powodu.<br />
Wszyscy byliśmy świadomi, że tatuś w pierwszy,<br />
a najpóźniej drugi dzień świąt spije się jak świnia<br />
i będzie się awanturował lub molestował nas seksualnie.<br />
To była nasza rodzinna świąteczna tradycja.<br />
Inne dzieci dostawały prezenty, śpiewały kolędy przy<br />
choince, chodziły z rodzicami na świąteczne spacery,<br />
a my drżeliśmy ze strachu, co nasz tatuś tym<br />
razem wywinie. Kiedyś wbrew zwyczajowi przyszedł<br />
do domu zalany w Wigilię. Przyjechała do nas wtedy<br />
siostra taty i idąc z dworca widziała zataczającego<br />
się pijaka. Pomyślała sobie: Biedna żona, ale będzie<br />
miała smutne święta. Pijak skręcił do naszego domu.<br />
Czekaliśmy tylko na tatusia, żeby zasiąść do stołu,<br />
który tego dnia był suto zastawiony. Staraliśmy się<br />
jak zwykle przy takiej okazji, pięknie go udekorować.<br />
Tata ledwo trzymał się na nogach.<br />
Tego dnia miał czym rzucać po ścianach, bo zgodnie<br />
z tradycją potraw na stole było aż dwanaście!<br />
Fragment pochodzi z książki Halszki Opfer, Kato-tata. Nie-pamiętnik.<br />
110<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
To my, pomirki. Jest nas więcej i więcej. Wychodzimy<br />
z ukrycia. My, którzy nie zaznaliśmy wsparcia, stabilności.<br />
Żyliśmy w lęku, atmosferze nadciągającej katastrofy.<br />
A czy tak w ogóle wiadomo, jak tego wsparcia udzielać?<br />
Czy można się tego nauczyć? Dlaczego poszkodowany wciąż<br />
musi udowadniać swoją niewinność? W jednej z rozmów<br />
psycholog Izabela Żbikowska powiedziała, że przemoc zmienia<br />
wszystko i to bynajmniej nie na dobre. Ludzie doświadczający<br />
przemocy, ale też jej świadkowie, są widocznie starsi<br />
i bardziej zmęczeni niż ich niedojrzali emocjonalnie rodzice.<br />
Oddać przemoc i siłę jej rażenia i nie uronić przy tym ani<br />
jednego ważnego słowa – w moim odczuciu to niemożliwe.<br />
Media codziennie bombardują widzów najróżniejszymi formami<br />
przemocy, przewijają się setki krwawych obrazów.<br />
Przemoc spowszedniała. Ja, ty, oni – uodparniamy się na<br />
widok martwego psa na poboczu drogi. Nadmierne emocje<br />
nie są wskazane, człowiek je wypiera. Nie da się tak działać<br />
w nieskończoność. Epatowanie przemocą ma zapewnić oglądalność.<br />
Coraz to nowsze sprawy zajmują uwagę odbiorcy,<br />
następnie przenoszą się do pamięci krótkotrwałej, a potem<br />
odchodzą w zapomnienie, robiąc miejsce na inne krwawe<br />
spektakle. Krzywda drugiego człowieka stała się towarem,<br />
nie ma tu miejsca na moralizowanie. Zdziwienie: „jak tak<br />
można”, patologia – to najprostszy i najczęstszy odruch. Problem<br />
w tym, że jest to zwykle zakamuflowanie zakłopotania.<br />
Najczęściej bowiem nie wiemy, co począć z informacją<br />
o przemocy. Zaangażowanie emocjonalne jest niebezpieczne,<br />
może zagrozić samopoczuciu. Jak to opisała prof. Ewa<br />
Jarosz we wstępie do Kato-taty – przemocą, bezradnością<br />
można się pobrudzić, wniknąć za bardzo i nieuchronnie<br />
wciągnąć się w balansowanie na emocjonalnej linie.<br />
Sytuacja odizolowania i pozostawienia ludzi samych sobie<br />
jest korzystna, oczywiście, ale dla sprawcy. W jednej z kampanii<br />
społecznych mającej na celu promowanie tzw. życia<br />
rodzinnego z ust młodej osoby pada stwierdzenie, iż rodzina<br />
jest jej całym światem. Wydaje się, że nie ma tu nic hańbiącego,<br />
natomiast ten szczelny, śmierdzący, rodzinny „słój”<br />
jest w ten sposób jeszcze bardziej uszczelniany. Tylko pod<br />
żadnym pozorem nie mów nic złego o rodzinie, najświętszej<br />
z najświętszych, poświęconej przez patrona – papieża Polaka.<br />
Dodam tylko, że nie ma nic złego w tym, że człowiek nie<br />
chce być tzw. „czarną owcą”, tym, który próbuje coś rozbić,<br />
zniszczyć, zrobić wokół siebie szum. Jeżeli w ogóle to miano<br />
jest mu nadawane, to nie z powodu, że jakoś usilnie do<br />
tego dąży. W przestrzeni domowej dochodzi do przemocy,<br />
oddziela ją gruba ściana milczenia. Sprawca na ogół poza domem<br />
robi dobrą minę do złej gry. A tutaj ktoś, filip z konopi,<br />
zaczyna robić szum. Nie jesteśmy jeszcze na tym poziomie<br />
świadomości i mentalności, który widoczny jest chociażby<br />
w dziełach noblistki Annie Ernaux. W swojej prozie pisarka<br />
pokazuje, że rodzice, rodzina mogą być neutralni, poza
A. Zbroja, Mireczek. Patoopowieść o moim<br />
ojcu, Wydawnictwo Agora, Warszawa 2021<br />
H. Opfer, Kato-tata. Nie-pamiętnik,<br />
Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2013<br />
emocjonalnym radarem, bez manipulacji i szantażu.<br />
Powinności, nakazy, zakazy często powodują rozgardiasz<br />
w życiu emocjonalnym – a to niedobrze wróży<br />
jakimkolwiek relacjom, a już szczególnie tym w kręgu<br />
rodzinnym. Można nie zgadzać się z tym, co proponują<br />
rodzice, a wręcz, jak to ilustruje Ernaux, odcinać się<br />
od bagażu przodków. I bynajmniej nie chodzi o to, że<br />
potomek się czegoś wstydzi, tylko zwyczajnie chce zbudować<br />
własny system wartości, bez przeinaczeń, bez<br />
tego, co wypada, co się powinno.<br />
Krąg tajemnic rodzinnych sprzyja bezradności, zapętleniu<br />
się w niemocy. Rodzina „święta krowa” jest<br />
powoli rozpadającym się monolitem. Warto czynić<br />
wszystko, co możliwe, aby rozszczelnić więzi, które<br />
uzależniają za bardzo. Jak to zrobić? Przede wszystkim<br />
wpuścić tam świeże powietrze, rzucić w kąt stare porzekadła:<br />
„Nie mów nikomu, co się dzieje w domu”,<br />
„Wszędzie dobrze, ale w domu najlepiej” i tak dalej.<br />
Rodzina jest Alex taką Sławiński, samą stoisko przestrzenią Związku Pisarzy Polskich jak na każda Obczyźnie inna,<br />
tyle że jeśli mówi się chociażby o bezpieczeństwie –<br />
to rodzina pojawia się tutaj bez żadnego zająknięcia.<br />
A czy to zawsze i wszędzie jest bezpieczne środowisko?<br />
Nad tym powinny się zastanowić sądy , przyznając<br />
opiekę nad dzieckiem, służby nieudolnie chroniące<br />
obywateli. Ośmioletni Kamilek z Częstochowy uciekał<br />
z domu, był katowany przez swojego ojczyma. Urzędnicy<br />
nie widzieli problemu, na powrót umieszczali go<br />
w piekle, gdzie ostatecznie spotkała go śmierć.<br />
W dziecku nie buduje się asertywności, poczucia ważności,<br />
odrębności. Każdy niedorosły członek rodziny ma<br />
być potulny, posłuszny, powiem więcej – bezrozumny.<br />
Ma wyłącznie wykonywać polecenia, a już zgroza, gdyby<br />
miał inne zdanie. Przejaw dziecięcego buntu traktowany<br />
jest jako krnąbrność, wygłupianie się. Niespecjalnie<br />
lubiłem przytulanie cioć, babć i tym podobnych,<br />
natomiast dziecko nie ma prawa sprzeciwu, bo będzie<br />
to potraktowane jako niegrzeczność. Dorosła osoba<br />
może wyrazić swoją niechęć do powszechnie panujących<br />
rytuałów, ale dziecko nie ma takiego prawa.<br />
Katarzyna Brus-Sawczuk (zastępczyni redaktor<br />
naczelnej PS) i poetka Barbara Gruszka-Zych<br />
Iza Smolarek, stoisko Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie<br />
Patoklany gnijące od wewnątrz – panują tam trudne do<br />
przyjęcia reguły życia. Nie sposób zajrzeć do środka, tej<br />
„prywatności” strzegą najbardziej. Przemoc, metody<br />
ujarzmiania nieposłusznych przechodzą z pokolenia na<br />
pokolenie. Dlaczego ofiary nie krzyczą? W pustych domach<br />
nie słychać krzyku. Rozpacz jest niema. Doświadczający<br />
przemocy są osamotnieni, bezradni, wyczerpani<br />
– psychiczne obciążenie jest zbyt duże. Osamotnienie<br />
niejako scala historie Halszki Opfer przekazane<br />
w książce Kato-tata. Nie-pamiętnik oraz Aleksandry<br />
Zbroi w Mireczku. Patoopowieści o moim ojcu. W przemocowych<br />
domach często realizuje się koszmarny projekt<br />
rzeczywistości. Świat i ludzie są źli. Osoby dotknięte<br />
jakąkolwiek przemocą czy dysfunkcją mają kryzys zaufania.<br />
W dorosłym życiu to nie ułatwia kontaktów. Wspólne<br />
złe doświadczenia cementują toksyczne uzależnienie.<br />
Oprawcy obniżają poczucie wartości innych współdomowników.<br />
Im wyższy status, społeczna ranga kata, tym<br />
jego zdanie ma większą wagę. Manipulowanie, wyszydzanie,<br />
ośmieszanie – różne formy przemocy – mogą utrzymać<br />
w cuglach osoby wyłamujące się z toksycznych więzi.<br />
Z jednej strony mamy głos oprawcy: „Jesteś niczym, nie<br />
poradzisz sobie”, a z drugiej strony słyszymy głos ewentualnych<br />
pomocodawców, którzy motywują do wyjścia<br />
z piekła. Problem w tym, że żaden z tych głosów nie jest<br />
do końca prawdziwy. Oprawca manipuluje i zastrasza złem<br />
świata, natomiast ludzie, naoczni lub postronni świadkowie<br />
przemocy działają tymczasowo. Oferują pomoc, mając<br />
na ustach hasła typu: „Ludzie nie są tacy źli, wystarczy<br />
zaufać. Każdy tobie pomoże”. Otóż ludzie są różni, dobrzy<br />
i źli, pomocni i niezbyt mili. Zwracam tutaj uwagę na to,<br />
w jaki sposób kierować komunikaty, raczej nie tworzyć<br />
pięknych obrazków, bowiem dotknięci przemocą mają<br />
i tak potworny młyn w głowie.<br />
Można powiedzieć, że występowanie różnych zjawisk<br />
związanych z przemocą zwiększyło się w czasie pandemii.<br />
Mówi się, że pandemia koronawirusa to też pandemia<br />
przemocy. Przymusowe przebywanie z innymi ludźmi<br />
pod jednym dachem, szczególnie w okresie jesienno-zimowym,<br />
wcale nie wpływa na poprawę wspólnych<br />
kontaktów. Nie zdały egzaminu wymówki, że podobno<br />
nie mamy czasu na przebywanie razem. Zbliżenie poskutkowało<br />
jeszcze większą falą przemocy i bliższe stały<br />
się tym samym literackie świadectwa opisujące ten<br />
problem. Halszka Opfer przedstawia swoje piekło, które<br />
zgotował jej ojciec gwałciciel. Do tego nieobecna matka,<br />
jakby niewidząca cierpienia córki. Z narracji wyłania się<br />
samotna dziewczynka, która nie ma się do kogo zwrócić.<br />
Rzucona na pastwę wilków, innych mężczyzn, tj. księdza,<br />
kuzyna, doktora. Są „tatuś” i „mamusia”, nazwani tak jakby<br />
w kontraście do odrażającej rzeczywistości. Halszka nie chce<br />
pokazać innym, jak bardzo cierpi, nie chce siebie za bardzo<br />
odkryć, ciągle na pasie startowym gotowa do ucieczki. Każdy<br />
kolejny mężczyzna to potencjalne zagrożenie, a pomocnych<br />
ludzi nie ma. Ta historia nie ma dawać komfortu.<br />
Jeśli nie byłbym świadomy, że to relacja o przemocy, pomyślałbym,<br />
że czytam niecenzuralne porno story, w którym<br />
każde zbliżenie z mężczyzną kończy się aktem płciowym.<br />
Podczas lektury już nie chcę tego dłużej doświadczać, odwracam<br />
oczy, jednak to nadal się dzieje. Napaści seksualne<br />
kolejnych mężczyzn wywołują nieokreślone poczucie<br />
groteski i narastającego absurdu. Przesuwanie granicy<br />
111<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>
tego, co zabronione i co dozwolone,<br />
obracanie w żart pozwala nie zwariować.<br />
Halszka pisze o przyzwyczajeniu,<br />
tak jakby bycie nałożnicą ojca należało<br />
do jej powinności. Rytuały pozwalają<br />
przeżyć w domowym horrorze.<br />
Dom ma być miejscem bezpiecznym.<br />
Tutaj bezpieczeństwo może przynieść<br />
jedynie sen. Sen i niepamięć.<br />
Jeśli Halszka przedstawiła siebie w roli<br />
ofiary 1 , to Aleksandra Zbroja wychodzi<br />
z roli ofiary, co zresztą wedle niektórych<br />
nie pasuje do opisu przemocy,<br />
bo przecież człowiek nie jest już<br />
bezradny i zagubiony. W czasie jednej<br />
z awantur Zbroja odpycha ojca, a na<br />
matkę wylewa miskę z budyniem,<br />
potem jeździ tramwajem od pętli do<br />
pętli, a z samego rana ma kolokwium.<br />
Zadałem sobie pytanie, ale jak zauważyłem,<br />
nie tylko ja – czy Aleksandra<br />
Zbroja ma prawo podważać godność<br />
swojego ojca i matki? Czy jako potomek<br />
niedojrzałych emocjonalnie<br />
rodziców może głośno wyrazić swój<br />
żal i pretensje? Swego czasu opublikowałem<br />
na Facebooku klepsydrę,<br />
były tam informacje o zmarłej, data<br />
pogrzebu oraz niezbyt pochlebne słowa<br />
syna na jej temat. Rozpętała się<br />
niemała dyskusja: a to, że syn bez czci<br />
i honoru, nie dorósł, jak on może tak<br />
obrażać własną matkę. Jednak pojawiły<br />
się również osoby, które oznajmiły,<br />
że być może tego rodzaju manifest,<br />
krzyk żalu był temu człowiekowi<br />
potrzebny. Żałobnicy przyjdą i pójdą,<br />
a syn zostanie ze swoim cierpieniem.<br />
Przeżywa żałobę na swój sposób, chce<br />
utulić lęk i smutek małego skrzywdzonego<br />
dziecka w sobie.<br />
Mam nieodosobnione wrażenie, że<br />
podobnie jest z Mireczkiem Aleksandry<br />
Zbroi. Świadectwo pisarskie jest<br />
pewnego rodzaju sposobem na przepracowanie<br />
traumy, poradzeniem sobie<br />
z ropiejącymi ranami, które niestety<br />
nigdy się nie zagoją. Wyrzucenie<br />
żalu w świat niejako pomoże w odcięciu<br />
się od strasznego bagażu, jakim<br />
jest dramat opuszczonego dziecka.<br />
Zbroja wykorzystuje w swojej opowieści<br />
różne formy i konwencje:<br />
konfesję, wywiad, przeróżne listy,<br />
komentuje również fragmenty z innych<br />
publikacji. Inwencja twórcza<br />
w tym zakresie nie zna granic. No<br />
i dodajmy, że zatopione jest to w dość<br />
mocno ironicznym sosie. Niektórym<br />
ta błazeńska momentami maskarada<br />
może nie przypaść do gustu.<br />
1 opfer (niem.) – ofiara<br />
112<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Tyle że maska błazna, tak samo jak<br />
w przypadku Halszki Opfer, pozwala<br />
przetrwać, zdystansować się emocjonalnie.<br />
A udział emocji nie jest<br />
bynajmniej wskazany. To dziecko ma<br />
być buforem samopoczucia rodziców<br />
i w miarę potrzeb łagodzić spory.<br />
Emocje wepchnięte pod dywan<br />
w dorosłym życiu powodują niemałe<br />
zamieszanie, dokonuje się implozja,<br />
która co rusz podważa stabilność codziennego<br />
funkcjonowania. Niezwykle<br />
trafnym zobrazowaniem jest tutaj<br />
przyrównanie niestabilnego życia do<br />
rozgrywek drużyny sportowej. Mała<br />
Ola należy do drużyny matki, jednak,<br />
jak to w grze, są zwroty akcji, nie każdy<br />
gra fair. Upadki i dezercje. Zdarzają<br />
się też sytuacje podbramkowe. Takie<br />
chwyty jak zdjęcie rodziców z obrazka<br />
jest potrzebne, chociaż ta ironia<br />
balansująca na granicy żartu i kpiny,<br />
gdzie rodzic nie jest szczerozłoty, to<br />
kubeł zimnej wody wylany na zaciekle<br />
broniących patriarchatu wszelakiej<br />
maści dewotów, księży, przemocowych<br />
mężów i ojców.<br />
A warto mieć na uwadze, że Zbroja<br />
nie pisze dla siebie, nie chowa zapisków<br />
do szuflady. Mireczek. Patoopowieść<br />
o moim ojcu to jednocześnie<br />
świadectwo o żałobie (bardziej udane<br />
niż Bezmatek Miry Marcinów), reporterski<br />
obraz Mireczków, pokolenia zatopionego<br />
w alkoholu, oraz historia<br />
Oli próbującej w tym wszystkim odzyskać<br />
siebie. Mam wątpliwości co do<br />
tego intymnego zapisu, który później<br />
przeradza się w monografię na temat<br />
nałogu alkoholowego. Być może wolałbym<br />
opowieść odchudzoną z treści,<br />
a poprzez to bardziej wyważoną. Dodatkowo<br />
wprowadzona chronologia<br />
wsteczna rozmywa cały istotny sens<br />
książki. Dopóki jestem świadkiem wydarzeń<br />
współczesnych narratorce, dopóty<br />
czuję wspólnotę przeżywanego<br />
dramatu. Przykładem jest chociażby<br />
pogrzeb ojca, gdzie Aleksandra czuje<br />
się jak przysłowiowy kwiatek u kożucha,<br />
zbędna i poirytowana. Zostaje<br />
zauważona przez kuzynkę ojca i tym<br />
samym wepchnięta do fałszywego rodzinnego<br />
obrazka. Im dalej od życia<br />
w cieniu alkoholika, tym bardziej widzę<br />
zbędność poszczególnych rozdziałów.<br />
Mam problem z ujęciem w całość intencji<br />
autorki, bowiem próba naszkicowania<br />
pokolenia Mirków, Mireczków,<br />
pomirków, również tych, którzy<br />
razem z nimi niosą bolesne brzemię,<br />
to z jednej strony odpowiedzialne zadanie,<br />
a z drugiej pachnie to tendencyjnością,<br />
dydaktyzmem, zamiarem<br />
edukacyjnym, co nie jest zbyt dobrym<br />
rozwiązaniem. Dawniej wszyscy pili,<br />
grzechem było odmówić sznapsa na<br />
zabawie tanecznej. Abstynenci musieli<br />
mieć sporo silnej woli. Gorzałka<br />
zawsze dobra jest, na wszelkie bóle<br />
i niedole pięćdziesiątka pomoże.<br />
Echem w ostatnim czasie odbiła się<br />
reklama, w której Magdalena Cielecka<br />
promuje alkohol wysokoprocentowy.<br />
Kilka lat wcześniej aktorka wyznała,<br />
iż dzieciństwo u boku ojca alkoholika<br />
było dla niej bardzo trudnym doświadczeniem.<br />
Bynajmniej nie mam<br />
zamiaru nikogo etykietować, jednak<br />
takie zachowanie wiąże się nie tylko<br />
z profitami finansowymi, ale również<br />
z ostracyzmem społecznym wobec<br />
samej Cieleckiej. Wystąpiła w reklamie,<br />
zgodziła się na to, że może być<br />
negatywnie oceniona, bo to nie promocja<br />
szamponu czy cukierków, ale<br />
alkoholu – z powodu którego wiele<br />
osób w Polsce traci rodziny, przechodzi<br />
terapię czy zwyczajnie traci życie<br />
– i na nic zdadzą się iluzjonerskie<br />
reklamy, towarzystwo, świetny humor<br />
i balanga do białego rana.<br />
O swoim/nie swoim doświadczeniu<br />
z alkoholem pisali między innymi Stanisława<br />
Celińska, Beata Kozidrak czy<br />
jeden z Braci Collins. Świadectwa literackie<br />
próbują przyciągnąć czytelnika<br />
autentyzmem, wolą pomocy innym,<br />
ukojeniem w troskach, ale też – nie<br />
ukrywajmy – to lepik, żeby osiągnąć<br />
wyższą sprzedaż danej pozycji. Jak to<br />
wygląda u Halszki Opfer oraz Aleksandry<br />
Zbroi? Piszą o nie swoim nałogu<br />
alkoholowym. Pili ojcowie. Picie<br />
niejako ukonstytuowało całe życie<br />
w domu, ukształtowało zespół reguł<br />
i zasad, których należało przestrzegać.<br />
Przede wszystkim nie drażnić<br />
pijącego, robić, co możliwe, by uniknąć<br />
awantur. Dom rodzinny Halszki<br />
Opfer to życie dzień w dzień z ojcem<br />
alkoholikiem i gwałcicielem, gdzie nie<br />
było możliwości, by się w jakiś sposób<br />
odseparować. Halszce nie było<br />
dane odetchnąć. U Aleksandry Zbroi<br />
sytuacja wyglądała nieco inaczej, jej<br />
prawnymi opiekunami byli dziadkowie,<br />
jednak zalany w trupa rodzic co<br />
jakiś czas dobijał się do drzwi. Zresztą<br />
opis drzwi u Zbroi to jeden z lepszych<br />
fragmentów w Mireczku. Bezpieczny<br />
ojciec to ten w perspektywie „był”,<br />
perspektywa „jest” przywodzi na<br />
myśl lęk i bezradność. Komunikacja<br />
z ojcem jest o wiele lepsza po jego<br />
śmierci. [RK]<br />
ROBERT KNAPIK
REKLAMA<br />
Profesjonalna<br />
korekta tekstów<br />
ALEKSANDRA KRASIŃSKA<br />
Redakcja i korekta<br />
kontakt@krasinska.eu<br />
Piszesz książkę, e-book, pracę naukową, a może artykuły<br />
na blog albo stronę internetową? Ciągle się wahasz,<br />
gdzie postawić przecinek, i martwisz się, że w tekście są<br />
błędy, których nie widzisz? Skontaktuj się z naszymi korektorkami<br />
– z nimi Twój tekst będzie lepszy.<br />
Jestem magisterką bibliotekoznawstwa oraz absolwentką licznych kursów i szkoleń<br />
dla redaktorów i korektorów. Na co dzień współtworzę dwa czasopisma i poprawiam<br />
teksty użytkowe dla szkół wyższych. Chętnie pomogę zarówno przy tekstach krótszych,<br />
jak i dłuższych.<br />
MAŁGORZATA NOWAK<br />
malgorzata.nowak122@gmail.com<br />
Jestem literaturoznawczynią związaną obecnie z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza<br />
w Poznaniu. Najchętniej redaguję teksty naukowe, beletrystykę i eseje. Proces<br />
redakcyjny znam również od strony autora, dlatego zawsze dokładam starań, by tekst,<br />
stając się coraz lepszy, pozostawał w pełni Twój.<br />
DOMINIKA PALUCH<br />
Było słowo<br />
dominika.paluch@interia.pl<br />
Absolwentka Akademii korekty tekstu Ewy Popielarz. Licencjatka polonistyki-komparatystyki,<br />
magistrantka językoznawstwa ogólnego i licencjantka filologii klasycznej.<br />
Zakochana w słowach, czujna strażniczka przecinków.<br />
JOANNA OLSZEWSKA<br />
jot.olszewska@gmail.com<br />
Jestem absolwentką filologii słowiańskiej, ukończyłam profesjonalny kurs korekty<br />
tekstu oraz stale się dokształcam, uczestnicząc w szkoleniach dla korektorów. Obecnie<br />
współpracuję z czasopismem „Post Scriptum” oraz firmą copywriterską w zakresie<br />
korekty artykułów blogowych.<br />
Zapraszamy do kontaktu<br />
p a r t n e r z y m e d i a l n i :<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
113
FUNDACJA „<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>”<br />
Oprócz dzielenia się z czytelnikami aktualnościami w dziedzinie<br />
sztuki oraz literatury pragniemy wspierać młode talenty.<br />
W tym celu stworzyliśmy Fundację Wspierania Kultury „Post Scriptum”.<br />
Darowizny dla fundacji będą służyły szeroko pojętej promocji<br />
młodych artystów zarówno na łamach kwartalnika, jak<br />
i w formie pomocy w organizacji wystaw, warsztatów czy wydawaniu<br />
książek. Jeśli chcesz przekazać datek na działalność naszej<br />
fundacji, możesz zrobić to za pośrednictwem strony internetowej<br />
www.postscriptumfundacja.com lub wpłacić darowiznę bezpośrednio<br />
na konto fundacji: 75114020040000310281956333. Dane<br />
kontaktowe: FUNDACJA WSPIERANIA KULTURY „<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>”<br />
05-092 Łomianki ul. STANISŁAWA STASZICA 14/5, KRS 0000908539<br />
NIP 1182225810, e-mail: biuro@postscriptumfundacja.com<br />
114<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong>