Views
5 months ago

هنر و سرمایه‌داری

به قلم: الن وودز ترجمه گروه تئاتر اگزیت - شیرین میرزانژاد

شکسپبریبرر

شکسپبریبرر و ایبسن هبرنبرر ‏بمنبممایشی با آثار شکسپبریبرر به سطحی واقعاً‏ عالىللىی می رسد که تا کنون چبریبرزی با آن برابری نکرده است،‏ چه رسد به آنکه از آن پیشی بگبریبررد.‏ در اینجا شعر و تئاتر در یک فرم هبرنبرری در هم می آمبریبرزند.‏ هر ‏جمججممله از این ‏بمنبممایشنامه های عالىللىی،‏ شعری در بالاترین سطوح است.‏ این به هیچ وجه از تاثبریبرر دراماتیک ‏بمنبممایشنامه ها ‏بمنبممی کاهد.‏ کاملاً‏ برعکس،‏ تاثبریبرر دراماتیک با تصویرسازی شاعرانه حبىتبىی قوی تر نبریبرز شده است.‏ این نوشتار جای بسط ‏بجتبجحلیل آثار شکسپبریبرر نیست ‏(در جای دیگری به آن مبادرت کرده ام).‏ قطعاً‏ در این قضاوت تزلزل ناپذیرم تنها نیستم که شکسپبریبرر بزرگ ترین نویسنده ی ‏بمتبممام دوران ها بوده است.‏ اما از آبجنبججا که تکیه ی اصلی این مقاله مربوط به رابطه ی میان سیاست ‏(و به خصوص سیاست انقلابىببىی)‏ و ادبیات است،‏ باید اشاره کنم که چنبنیبنن رابطه ای با اینکه می تواند در برخی از آثار شکسپبریبرر یافت شود،‏ اهمھهممیت عمده ای ندارد.‏ درباره ی رویکرد شکسپبریبرر نسبت به انقلاب،‏ می توان از بعضی متون مثلاً‏ در هبرنبرری پنجم ‏بجببجخش ٢ و ژولیوس سزار،‏ نتاتحیتحج مشخصی گرفت،‏ اما چنبنیبنن نتابجیبججی می بایست خصلبىتبىی مشخصاً‏ منفی داشته باشد.‏ خاطرات جنگ های خونبنیبنن داخلی که به عنوان جنگ های گل های سرخ شناخته می شود در دوران شکسپبریبرر هنوز در ذهن مردم حضوری عمده داشت و مردم طبقه ی اجتماعی او رویکرد مساعدی نسبت به بازگشت به ‏بجتبجحولات سیاسی و اجتماعی نداشتند.‏ از این بعد دیدگاه شکسپبریبرر ‏مجممجحافظه کارانه بود،‏ هر چند که در زمینه ی هبرنبرر و ادبیات یک انقلابىببىی بزرگ و مبتکری جسور بود.‏ شکسپبریبرر در زمینه ی هبرنبرر انقلابىببىی بود،‏ گرچه برخی از دیدگاه های سیاسی اش ‏مجممجحافظه کارانه بود !10

در قرن ١٩ آثار ‏بمنبممایشنامه نویس نروژی هبرنبرریک ایبسن را دار ‏بمیبمم.‏ این ‏بمنبممایشنامه ها می توانند به مبریبرزان بسیاری ماهیت و مشکلات جامعه ی نروژ در آن دوران و خصوصاً‏ ‏بىببىی فرهنگی کوته بینانه و اخلاقیات ریا کارانه ی طبقه ی متوسط نروژ را روشن کنند.‏ ایبسن این مسائل را در ‏بمنبممایشنامه های خود مورد نقدی نافذ و کوبنده قرار می دهد.‏ این ‏بمنبممایشنامه ها در آن زمان اروپا را تکان داده و با نقض اخلاقیات موجود وحشت زده کرد.‏ ایبسن در ‏بمنبممایشنامه هابىیبىی چون ‏«خانه عروسک»‏ به موضوع رهابىیبىی زنان می پردازد.‏ در اینجا زبىنبىی بالاخره از بندهای خفقان آور ازدواجی نا کام می گریزد.‏ صدای دری که پشت سر خود می کوبد ‏سمسسممبلی قدربمتبممند از زندابىنبىی است که پشت سر می گذارد.‏ این ‏بمنبممایشنامه ‏مجممجحکومیت ویرانگر ارزش های ریا کارانه ی قرن ١٩ است که تلاش می کرد بردگی زنان برای مردان را در لباس وضعیت طبیعی،‏ غبریبررقابل تغیبریبرر و خدادادیِ‏ امور بپوشاند.‏ در ‏«دسمشسممن مردم»‏ شخصیت اصلی دکبرتبرر استکمان درمی یابد که سیستم ‏بجتبجخلیه ی آب ‏جمحجممام آلوده شده است.‏ او به چندین نفر از اعضای جامعه هشدار می دهد و در ابتدا بابت این یافته ی خود قدردابىنبىی و ‏جمحجممایت می بیند.‏ اما صبح فردا،‏ برادرش که شهردار شهر نبریبرز هست،‏ به او می گوید که باید شهادتش را پس بگبریبررد،‏ چرا که هزینه ی تعمبریبررات بالاست و در هر حال شهردار هم از یافته ی او متقاعد نشده است.‏ شهردار اذهان عمومی را علیه برادرش بسیج می کند و حامیان سابقش یکی یکی او را ترک می کنند.‏ از آبجنبججا که او ‏بمنبممی پذیرد افکارش را انکار کند،‏ از سوی جامعه ی ‏مجممجحبرتبررم طبقه ی متوسط طرد می شود.‏ خانه اش ویران می شود و به ‏همھهممراه دخبرتبررانش اخراج می شود.‏ او دسمشسممن مردم شده است.‏ ‏بمنبممایشنامه های هبرنبرریک ایبسن بسیاری از مسائل قرن ١٩ جامعه ی نروژ را مورد نقد قرار می داد !11

هنر و مبارزه طبقاتی
تبلیغات یا تلقینات تئاتر؟
شکسپیر یک انقلابی در ادبیات
عکاسان مزاحم؛ پیاده‌نظام ارتش تبلیغاتی تئاتر واگذاری‌شده
عواطف سیاسی
دختر ونوس
درباره تئاتر امروز ایران
اما
سندیکاها در دوران بحران سرمایه‌داری و نیاز به استراتژی انقلابی
باز هم متن و بستر آن
تبلیغات در تئاتر امروز ایران
شبه‌تماشاگران؛ هیزم آتش تئاتر تجارت‌زده
مخاطب در تئاتر امروز ایران
مارکسیسم، ماتریالیزم و هنر
سرمایه‌داری و هنر، یا آنها قیمت را می‌دانند ولی نه ارزش را
فتیشیزم سرمایه‌داری و زوال هنر
حفظ فرهنگ تحت سلطه‌ نظام سرمایه‌داری
بررسی وضعیت پوستر و تبلیغات در فضای تئاتر امروز ایران
دیو دبنگ دال قدرت
شکست صندوق سنت
صحنه معاصر - ویژه‌ نامه هنر و سرمایه
مخاطبان تئاتر چگونه به سمت سالن‌های نمایش جذب می‌شوند؟
درباره دو برداشت روانکاوانه از شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپری
تئاتر به مثابه مبارزه و عمل مقاومت
اندیشه‌های کارل مارکس - آلن وودز
گفت‌وگو با اگزیت - حسام سلامت
گفت‌وگو با اگزیت - دکتر رفیق نصرتی
پیام روز جهانی تئاتر ۲۰۱۸
دیوید هر: تئاتر ایده‌آل من