Views
4 months ago

bv1218

MOLDROK OM MOLD, MAT OG

MOLDROK OM MOLD, MAT OG LANDBRUK Annlaug Fludal er rådgjevar i NLR Rogaland og skribent i Haugesunds avis. Dei viktige flammane For eit par år sidan kjørte eg over Bokn ilag med ein som ikkje arbeider i landbruket. Når ein nærmar seg ferjeleiet blir ein møtt av eit vidt utsyn. Ryfylkebassenget med havflata, øyar og fjell er eit mektig blikkfang. Denne plassen likte han godt, sa han, fordi landskapet var så ope. Det trengte ikkje ha vore slik. Utsikta kunne vore stengd av planta sitkagran eller bjørkeskog som hadde vakse opp av seg sjølv. Sidan det var mannen min eg reiste ilag med blei eg litt flau fordi eg ikkje hadde klart å formidla betre at dette var nettopp ein av mine spesialitetar; lyngskjøtsel, gjengroing og ope landskap. Då eg starta i forsøksringen (nå landbruksrådgivinga) for ein generasjon sidan var det allereie merksemd om på lyngmarka. Folk frå det aktive birøktarmiljøet på Karmøy hadde tatt opp som eit problem at lyngen var blitt stygg og nesten borte enkelte plassar. «Lyngdøden» blei eit omgrep. Det blei leita etter årsakar; nedfall av nitrogen, angrep av lyngbladbilla, vinterskade. Samanhengane virka ikkje avklarte. Enkelte miljø snakka om freding av lyngmarka. Nå har det kome ei heilt anna forståing for at lyngmark og alle kulturlandskap som er forma av menneske må brukast for ikkje å bli borte. Vern gjennom bruk. Eg kom i prat med ein miljøvernar. Han spurde kva eg dreiv med i jobben. Han smilte, lo nesten, når eg fortalde at dei siste åra hadde lyngskjøtsel tatt ein aukande del av arbeidstida. «Vokser ikke lyngen helt av seg selv da, der borte på Vestlandet?» I tillegg til alle andre utfordringar landbruket har, er det ei oppgåve å formidla samanheng mellom landskap og bruk. Jo, lyngen veks av seg sjølv, men det er eit kulturlandskap som vil bli borte om det ikkje blir brukt. Kystlyngheia er eit resultat av ekstensiv beiting og regelmessig brenning gjennom fleire tusen år. Når utmarka ikkje lenger blir brukt vil det bli skog. Naturen vil ha skog. Skog er bra, men ikkje overalt.Utmarka gror igjen. Marginale beiter gror igjen. Småskog og brake kryp inn over ubrukte setervollar og bakkar som ikkje har blitt slått på ei stund. Me ønsker så gjerne å ta vare på det opne landskapet. «Dei økonomiske verkemidla styrer vala til bonden. Landbrukspolitikken formar kulturlandskapet.» Løysinga er enkel og likevel vanskeleg; å gjera det økonomisk interessant å ha beitedyr og halda ved like dyrka mark. Enkelt og likevel så komplisert fordi summen av økonomiske verkemiddel som blir sett inn i landbrukspolitikken, summen av påbod og forbod ikkje alltid slår ut i rett retning. Dette skjer utilsikta – eller fordi det er ulike syn på kva retning ein vil gå i. Norsk landbruk spriker mellom fortetting og intensivering på den eine sida og det ekstensive landbruket på den andre side. Bonden tilpassar seg rammene. Ein kan ikkje moralisera over bonden som bruker importert soya dersom det blir dyrare å henta fôreiningane frå den norske naturen. Dei økonomiske verkemidla styrer vala til bonden. Landbrukspolitikken formar kulturlandskapet. Beitedyr krev gjerde. Gunstige ordningar for å setta opp og vedlikehalda gjerde ville vore eit godt verkemiddel mot gjengroing. Beite på leigejord går ofte ut av drift dersom gjerdene er for dårlege. Inngjerding er den store kostnaden når ein vil ta i bruk utmarksareal. Rogaland har hatt gode ordningar for kystlynghei, men pottane er små. Når ein bonde sjølv kostar på eit nytt gjerde i utmarka er det nesten alltid ut frå behov for meir kulturbeite. Gjengroing, ikkje oppkultivering, har vore den store trusselen for kystlynghei dei siste åra. Men eg bekymrar meg for presset som vil komma på utmarksareal i husdyrtette Rogaland dersom forslaget om strengare spreiearealkrav blir ståande. Brenning er ein god måte å nullstilla kystlynghei der lyngen er blitt grov og 24 Nr. 12 - 13. april 2018 BONDEVENNEN

MOLDROK OM MOLD, MAT OG LANDBRUK Foto: Annlaug Fludal brake og småskog held på å overta. Nybrende område trekk til seg dyra og det er derfor ein måte å styra beitemønsteret på. Det har vore praktisert brenning mange plassar på Haugalandet det siste 20 åra. Tveit vidaregåande skule hadde lyngbrenning som øving for elevane i mange år. Landbruksrådgivinga sitt kontor i Haugesund administrerte i over ti år utlån av felles utstyr for lyngbrenning; gasstennarar og vifter til sløkking gjekk på runde. Sesongen for lyngbrenning er normalt kort og hektisk. Tørt vær er minimumsfaktor om vinteren, når dette må gjerast. Og tida frå «for vått» til «for tørt» er kort. Det er ikkje hyggeleg når sløkkearbeidet blir overtatt av brannvesenet. Dei siste åra har lyngbrenninga på Haugalandet blitt løfta til eit nytt nivå. Det har vore stor aktivitet med møter og seminar. Høgskulen på Vestlandet har vore ein aktiv samarbeidspartner i tillegg til lokale brannvesen. Det har blitt bygd opp eit nettverk av aktive brennarar gjennom Haugaland lyngbrannreserve. Erfaringar blir delte på ei eiga facebook-side. Det blir stadig drive produktutprøving av meir effektivt sløkkeutstyr. Skogbrannsmekkene har blitt danka ut av motoriserte lauvblåsarar. Dei lokale brannvesena er svært positive til oppbygging av eit nettverk av folk som har kompetanse til å sløkka naturbrannar. Initiativet til Haugaland lyngbrannreserve er tatt av Ove Stumo. Mange har deltatt, men han har vore den ivrigaste til å dra saman miljøet på ytre Haugalandet og gjort at området har hatt ein unik aktivitet i vinter. Stumo har brukt mange dagar på møte, utdeling av utstyr og under praktisk brenning. For det store engasjementet har fylkesmannen i Rogaland innstilt Ove som deira kandidat til den nasjonale Kulturlandskapsprisen. (Dette får han no vita om her i Bondevennen.) Den viktigaste jobben med å ta vare på kulturlandskap blir gjort av dei praktiske utøvarane i næringa. Kystlyngheia har fått gode økonomiske rammer i Rogaland både frå landbruk og miljø. Eg er ein del av støtteapparatet for bønder som tar vare på kystlynghei. Det har gitt glede og kjennest meiningsfullt. MOLDROK: drev av tørr mold grunna vind, jord arbeid – eller friskt ordskifte. BONDEVENNEN Nr. 12 - 13. april 2018 25