Views
4 months ago

ud#12 (25627)

¹ 12

¹ 12 (25627) 8 2018-òž àð 15-òž òóëûñïàë КЕНЕШОН www.udmdunne.ru d НАЦИОСЫН УЖАН ПОЛИТИКА Ужез - Евразиын, сюлмыз - Удмуртиын Кыл кутыны быгатӥсь адями гинэ - зэмос азьветлӥсь Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ Äýáåñ ¸ðîñûñü Çàð- Ìåäëî ãóðòûí âîðäžñüêåì Ñâåòëàíà ÑÌÈÐÍÎÂÀ - Ðîññèûñü îáùåñòâåííîé äâèæåíèûñü îäžãåç àçüâåòëžñü, Ðîññèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿçûëýí êèâàëòžñåç, Åâðàçèûñü êàëûêú- ¸ñëýí àññàìáëåÿçûëýí êèâàëòžñåçëýí âîøòžñåç, Ïðåçèäåíòý êàíäèäàòëýí Âëàäèìèð Ïóòèíëýí îñêåì ìóðòýç. Òà íóíàëú¸ñû ñî Óäìóðò øàåðå âóûëžç. - Ñâåòëàíà Êîíñòàíòèíîâíà, Óäìóðòèå âóûñà, òž íûðûñü èê ïóìèñüêûëžäû åãèòú¸ñûí. Ìàð ñÿðûñü âåðàñüêèäû? - Òà óëîíûí àñòý óò÷àí íî øåäüòîí, êóíýäëû íî êàëûêåäëû ïàéäà âàéûñà óæàí ñÿðûñü. Êîòüêóä íóíàë àäÿìè êûŸå êå áûðú¸í ëýñüòý. Ñî áîðäûñü èê ïîòý, êûŸå ñîëýí àçüëàíÿç óëîíýç ëóîç. Ìîí âîðäžñüêè îãøîðû óäìóðò ãóðòûí. Ìîí òûðøè óæàíû, òûðøè òà óëîíûí ìàêå ëýñüòûíû. Ñîèí èê ìûíûì îñêûëžçû àçüâåòëžñü ëóûíû, áûðéèçû êîìñîìîë îãàçåÿñüêîíëû ñåêðåòàðå. Ñî äûðå èê ìîí ќé êûøêàëëÿ ãóðò óæëýñü, Èæûñü ãóðò õîçÿéñòâîÿ èíñòèòóòýç éûëïóìúÿé. Ìîí êîòüêûŸå óæåç ëýñüòûíû, êîòüêûŸå þãäóðûí óëûíû áûãàòî, íî ìûíàì ïîòý âàë óëîíýç âîøòýìå. Êûê ќò÷àìçý ìîí óæàé Êóí Äóìàûñü äåïóòàò ëóûñà. Êàëûê ìûíûì îñêèç. Êèí ñî àçüâåòëžñü? Êèí ñî ëèäåð? Áàäœûì äîëæíîñòüûí ïóêèñü àäÿìè-à? Ќâќë. Ëèäåð - ñî àäÿìè, êóäžç óæåç âàëàñà áûäýñúÿ íî ñî ïîííà êûë êóòûíû áûãàòý, êûë êóòîíýç àñ âûëàç áàñüòý, ìóêåòú¸ñûç âûëý óã ïîãûëüòû. - 5-òž àðçý èíè òž êèâàëòžñüêîäû Ðîññèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿåíûçû. Ñî îãàçåÿ êóíàìû óëžñü 160 ïàëà êàëûêú¸ñòû. Êûçüû ðàäúÿñüêå àññàìáëåÿëýí óæåç? - Àññàìáëåÿ êûëäûòýìûí âàë âàíü êàëûêú¸ñòû, ñîîñëýñü îãàçåÿñüêîíú¸ññýñ êûŸå êå îãúÿ áóðä óëý ïûðòîí ïîííà, ñîîñ îã-îãåíûçû ýøúÿñüêûñà, îã-îãçýñ âàëàñà ìåä óëîçû, ïќðòýì îãúÿ óæðàäú¸ñû, ïðîåêòú¸ñû ìåä ïûðèñüêîçû, àçÿçû ñûëžñü óæïóìú¸ñòû îãîãåíûçû êåíåøûñà ìåä áûäýñúÿëîçû øóûñà. Íûðûñü èíòûûí - ýøúÿñüêûñà óëîí. Àñüìåîñ âàíüìû ïќðòýìåñü, íî àñüìåëýí îäžã äîðìû. Ðîññèûí àëè 193 ïќðòýì êàëûêú¸ñ óëî, ñîîñ 277 êûëú- ¸ñûí âåðàñüêî. 87 êûëú¸ñ äûøåòîíûí êóòžñüêî. Äóííåûí îäžã êóíûñü íî ñûŸåçý óä íè àäœû! Ñî ñÿíà, Ðîññèûí 67 êûëú¸ñûí èâîðú¸ñòû âќëìûòîí ¸çú¸ñ óæàëî. Êќíÿ êóæûì íî ìûëêûä, þðòòýò êóëý ñî ïîííà! Ìàëïàëý àé: îäžã êûëýç øêîëàûí äûøåòîí ïîííà ãèíý êќíÿ óæàíî: íèìûñüòûç ïðîãðàììàîñ, ó÷åáíèêú¸ñ êûëäûòîíî, äûøåòžñü¸ñòû äàñÿíî íî ìóêåò. 2012-òž àðûí Âëàäèìèð Ïóòèí «Ðîññèéñêèé íàöèîíàëüíûé ïóòü» ñòàòüÿçý ïîòòžç. Ñîëýí íûðûñåòž «ìàé óêàçú¸ñûç» ïќëûí îçüû èê - ïќðòýì êàëûêú¸ñëû ñžçåì óêàç. Ïðåçèäåíò áîðäûí êûëäûòýìûí íàöèîñûí óæàíúÿ êåíåø, âàíü Íàöèîñûí óæàíúÿ ôåäåðàë àãåíòñòâî, êóòýìûí íèìûñüòûç êóí ïîëèòèêà. Àëè ïќðòýì ÍÊÎ-îñ Ðîññèëýí Ïðåçèäåíòýçëýñü ãðàíòñý áàñüòûíû áûãàòî. Òóý ñûŸå ãðàíòú¸ñ òóæãåñ òðîñ âàë. Ïќëàçû Óäìóðòèûñü ïðîåêòú¸ñ íî. Ïќðòýì êàëûêú¸ñûí óæàêó, íûðûñü èê, ñþëìàñüêîíî àäÿìèîñëýñü òîäîí-âàëàíçýñ áóäýòîí ñÿðûñü. Êóääûðúÿ âîêñ¸ ñåðåìåñ ó÷ûðú¸ñ ëóî. Òàíè Ìîñêâàûí þãäóðåç óòèñü¸ñ šåãàòžëëÿì Òûâàûí óëžñåç, ïàñïîðòñý ó÷êèëëÿì íî êåëÿëëÿì èçîëÿòîðå, Ðîññèûí óëûíû ëýçèñü âèçàåç ќâќë, ïå. Íî Òûâà - ñî Ðîññèÿ óê! - Êåìàëàñü ќâќë Ðîññèûí êûëäžç Åâðàçèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿçû. Ñî îãàçåÿ Åâðàçèûñü âàíü êàëûêú¸ñòû. Ìàëû òàêåì áàäœûì îãàçåÿñüêîí êûëäûòýìûí âàë? - 2013-òž àðûí Ðîññèÿ, Áåëîðóññèÿ íî Êàçàõñòàí îãúÿ Åâðàçèéñêîé ýêîíîìè÷åñêîé ñîþç êûëäûòûíû ìàëïàçû. Џàïàê ñî âàêûòý ìîí Ðîññèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿçûëýí êèâàëòžñåç ëóè. Ìàëïàé, êóíú¸ñìûëýí àçüâåòëžñü¸ññû îãúÿ êåíåø êûëäûòûíû ÷àêëàëî áåðå, ìèëåìëû íî, îáùåñòâåííîé îãàçåÿñüêîíú- ¸ñëû, òà óæå ïûðèñüêîíî. Ïќðòýì êàëûêú¸ñ ïќëûí ýøúÿñüêîí êóñûïú¸ñ ìåä þíìàëîçû. Åâðàçèûñü êàëûêú- ¸ñëýí àññàìáëåÿçû 100 ïàëà êóíú¸ñòû îãàçåÿ. «Ðîññèÿ- Åâðàçèÿ» íûðûñåòž ôîðóììåñ 2016-òž àðûí îðò÷ûòžì. Îòûí îãêûë êóòýìûí: îðò- ÷ûòîíî Åâðàçèûñü âàíü êàëûêú¸ñëýñü íûðûñåòž ñúåçäçýñ. Êûëåì àðûí ìàé òîëýçå ñûŸå ќò÷àì ðàäúÿìûí âàë. Îò÷û ïûðèñüêèçû 67 êóíú- ¸ñûñü àäÿìèîñ - âûæû îãàçåÿñüêîíú¸ñëýí àçüâåòëžñü¸ññû. Àð íî ќç îðò÷û íà, ïќðòýì ïóìèñüêîíú¸ñ îðò÷ûòžì èíè Ñåðáèûí, Êàçàõñòàíûí, Êûðãûçñòàíûí, Èòàëèûí, Ãðåöèûí, Ôðàíöèûí. Àëè ôåâðàëü ïóìûí Þãðàûí óëžñü âûæû êàëûêú¸ñëýñü íóíàëú¸ññýñ Èíäèûí îðò÷ûòîì. Óæàñüêîì ïќðòýì ќðú¸ñúÿ. ãóìàíèòàðíîé óäûñúÿ, ñïîðòúÿ, òóðèçìúÿ, óæáåðãàòîíúÿ, èíêóàçåç óò¸íúÿ íî ìóêåò. Ќñú¸ñìû âàíü ìûëêûä êàðèñü¸ñëû óñüòýìûí, ñàéòìû óæà. Åâðàçèûñü êàëûêú- ¸ñëýí àññàìáëåÿåíûçû òóíñûêúÿñüêèñü¸ñ òðîñ. Íîø ìîí øóìïîòžñüêî: åâðàçèéñêîé äâèæåíèûí Ðîññèÿ - àçüïàë ðàäú¸ñûí. - Ìàòýêòî ïðåçèäåíò áûðú¸íú¸ñ. Òà ïóìûñåí ìàð øóûñàëäû? Ñ. Ñìèðíîâà: Ðîññèûñü íî Åâðàçèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿîññû ìûëî-êûäî àäÿìèîñòû âèò¸. - Íîêèí íî ìóêåòûç, ïàëýíûñü ëûêòûñà, àñüìåëýñü óëîíìåñ œå÷ãåñ óç êàðû. Ñîèí èê êîòüêóäžçëû òûðøîíî ìûëêûäçý âåðàíû. Íîø èê 1990-òž àðú¸ñòû òîäý âàéûòýê óã ëóû. Ñîêó Ðîññèëýí ïóíýìåí òûðîíú¸ñûç áþäæåòëýñü íî áàäœûì âàë. Ýêîíîìèêà êóàøêàìûí, ïîëèòèêàûí âàíüìûç ñûŸå âàëàíòýì. Óæäóí šûíû àðú¸ñûí ќç òûðèñüêû, ïåíñèîñ šåãàëëÿçû. Ðîññèëû þí, âèçüìî Ïðåçèäåíò øåäåìåí ãèíý, ñî ñåêûò þãäóðûñü ïîòûíû áûãàòžì. Àëè ìèëåìäû ñàíêöèîñûí šîêàòûíû òûðøî. Íîêèíëû íî êóæìî Ðîññèÿ êóëý ќâќë. Ñþëìàñüêîíú¸ñ òðîñ. Àäÿìèëýí êîòüêó œå÷ãåñ óëýìåç ïîòý. Íî àñüìåëû, íûðûñü èê, òóæ òûðøîíî, àçüâûë êàäü çóðêàíú¸ñ ìåäàç ëóý øóûñà. Ýñýïñý âàëàñà, àñ àçÿìû óæïóìú¸ñòû ðîñ-ïðîñ ïóêòûñà, óæàíî. Ìîí äóííåûñü òðîñ êóíú- ¸ñû âóûëžñüêî. Îãïîë ÏÀÑÅûí (Åâðîïàëýí Êåíåøåçëýí ïàðëàìåíò àññàìáëåÿÿç) Ïàðèæûí ïóêèñüêî íî ìàëïàñüêî: ìàëïàëëÿé-à ìîí, ãóðòûñü îãøîðû óäìóðò íûëàø, áûäýñ Ðîññèëýí íèìûíûç òàŸå áàäœûì óæðàäý ïûðèñüêî øóûñà? Ќé, êîíå÷íî. Íî óëîíûí íîìûð íî áûäýñòîíòýìåç ќâќë, àñëûä îñêîíî íî àçüëàíü âàìûøúÿíî ãèíý. Çýì, âîðäžñüêåì øàåðåëýñü ìќçìèñüêî. Ñîèí èê òóæ øóìïîòžñüêî, Ðîññèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿçûëýñü îäžãçý ïðîåêòñý òóííý Óäìóðòèûí ïûŸàòžñüêîì øóûñà. СЕМИНАР Кызьы малпанэз улонэ пыӵатоно Îëüãà ÇÎÐÈÍÀ 11-òž-12-òž ôåâðàëå Óäìóðòèå äûøåòñêûíû âóûëžçû Ðîññèûñü 25 óëîñú¸ñûñü íàöèîíàëüíî-êóëüòóðíîé îãàçåÿñüêîíú- ¸ñëýí ¸ç÷èîññû. «Ìûíàì Ðîññèå - êàëûêú- ¸ñëýí îãàçåÿñüêåìçû» íûðûñåòž óëîñâûë ñåìèíàð îðò÷èç Èæûñü Ýøúÿñüêîí þðòûí. Ñåìèíàð ñžçåìûí âàë íàöèîíàëüíîé êóñûïú¸ñûí ðåñóðñíîé öåíòðú¸ñëýí èíòûçûëû - ìàèí íî êûçüû ñîîñ þðòòûíû áûãàòî. Óæðàäý ïûðèñüêèçû Óäìóðòèûñü éќñêàëûê ïîëèòèêàÿ ìèíèñòð Ëàðèñà Áóðàíîâà, Ðîññèûñü êàëûêú- ¸ñëýí àññàìáëåÿçûëýí òќðîåç Ñâåòëàíà Ñìèðíîâà, àññàìáëåÿëýí Óäìóðòèûñü ¸çýçëýí êèâàëòžñåç Âëàäèìèð Áàéìåòîâ. - Ìîí ïóìèñüêûëž Óäìóðòèûñü Òќðîëýí íî Ïðàâèòåëüñòâîëýí àäìèíèñòðàöèåíûçû êèâàëòžñåí Ñåðãåé Ñìèðíîâåí, êåíåøèì Ðîññèûñü íî Åâðàçèûñü êàëûêú¸ñëýí àññàìáëåÿîñûíûçû âàë÷å óæàí ñÿðûñü, - øóèç Ñâåòëàíà Ñìèðíîâà. - Òà ñåìèíàð îðò÷ûòžñüêå Ïðåçèäåíò ãðàíò ÷îòûí, Óäìóðòèÿ òîêìà áûðúåìûí ќé âàë - òàòûí âàíü œå÷ ðåñóðñíîé öåíòð - Ýøúÿñüêîí þðò, âàíü íè óëîíý ïûŸàì ïðîåêòú¸ñ. Òóæ øóìïîòûìîí, äûøåòñêûíû ìûëêûä êàðèñü¸ñ òóæ òðîñ ëþêàñüêèçû øóûñà. Ñåìèíàð äûðúÿ 3 ñåêöèÿ óæàç: «Ãðàíòú¸ñëû êóðèñüêîí ãîæòîí», «Êàëûêú¸ñ êóñïûí êåðåòîíú¸ñòû àëîí ëàñÿíü óæàí» íî «Ðåñóðñíîé öåíòðú¸ñëýí óæçû». Ìàð ñî ðåñóðñíîé öåíòð, êûçüû ñî óæàíû êóëý, ìàèí þðòòý âûæû êàëûêú¸ñëýí îãàçåÿñüêîíú¸ññûëû? Òà óæïóìú¸ñëû ñåìèíàðûí áàäœûì èíòû âèñúÿñüêèç. Ëþêàñüêåìú¸ñòû òîäìàòžçû Ýøúÿñüêîí þðòëýí óæàìåíûç - àñüìåëýí ñî áûäýñ Ðîññèëû, ïå, àäœåì êàðûìîí. Òà þðò êîòüêó íî äàñü âèçü-íîä ñ¸òûíû, ïðîåêòú¸ñòû óëîíý ïûŸàòûíû þðòòûíû, äûøåòûíû. Êûëñÿðûñü, êóä-îã óëîñú- ¸ñûí ïðîåêòú¸ñûí óæàíû àëè ãèíý äûøåòñêî àé êå, Óäìóðòèûí òà óæ êåìàëàñü íóèñüêå íè. Òàáåðå âàíü íè Ïðåçèäåíò ãðàíòú¸ñûí óæàñü¸ñ íî. Òà ðàä ïðîåêòú¸ñ ãîæúÿíëû îçüû èê íèìûñüòûç ñåìèíàð ñžçåìûí âàë. ÊîòüêûŸå œå÷ ìàëïàíýä ìåä ëóîç, ќä êå áûãàòû ñîå êîíüäîí âèñúÿñü¸ñ äîðû âóòòûíû - íîìûð óç ïќðìû. Ñîèí èê òóæ êóëý òà óäûñûí òîäýì-âàëàì.

73-33-42, 33 8-951-195-37-65 195 3765 КЕНЕШОН ¹ 12 (25627) 9 2018-òž àð 15-òž òóëûñïàë КУН НО АДЯМИ Малы ялан янгыш муртэ утчаськомы? Азинске-а Россиын граждан общество? Åëåíà ÌÈÍÍÈÃÀÐÀÅÂÀ Âàíü-à Ðîññèûí ãðàæäàí îáùåñòâî? ÊûŸå ñî? Òà íî ìóêåò óæïóìú- ¸ñúÿ âåðàñüêèñüêîì Ðîññèëýí Îáùåñòâåííîé ïàëàòàÿç áûðúåì ìóðòýí, Ïðåçèäåíòý êàíäèäàòëýí Â. Ïóòèíëýí îñêåì ìóðòýíûç, Äûøåòîíýç àçèíòîíúÿ èíñòèòóòëýí ðåêòîðåíûç Âëàäèìèð ÁÀÉÌÅ- ÒÎÂÅÍ. - Âëàäèìèð Àëåêñàíäðîâè÷, òà íóíàëú¸ñû ãèíý òžëåäûç áûðéèçû íà Óäìóðòèûñü êàëûêú- ¸ñëýí àññàìáëåÿçûëû êèâàëòžñå. ÊûŸå ìûëêûääû? - Àññàìáëåÿ àçüûí òðîñ óæïóìú¸ñ ñûëî. Ðîñ-ïðîñ ðàäúÿíû òûðøîì ýòíîãðàôèÿÿ äèêòàíò ãîæòîíýç. Òà ïðîåêò Ðîññèëýí Ïðåçèäåíòýçëýñü ãðàíòñý óòžç, Óäìóðòèûí êûëäûñà, ñî áûäýñ Ðîññèå âќëìèç íè. Óäìóðòèûí óëžñü êàëûêú¸ñëýñü êîíãðåññýñ òóý àð ïóìûí ÿêå âóîíî àðëýí êóòñêîíàç îðò- ÷ûòûíû ÷àêëàñüêîì. ÑûŸå äýìëàíçýñ âåðàçû àñüñýîñ êàëûêú¸ñ. - Êóä-îãåç ìåŸêûòúÿ: Ðîññèûí, ïå, ãðàæäàí îáùåñòâî âîêñ¸ ќâќë. - Ãðàæäàí îáùåñòâî - ñî àäÿìèîñëýí ìûëî-êûäî ëóýìçû, êóíëýí óëîíàç ïûðèñüêûíû òûðøåìçû. Àñüìåëýí, æàëÿñà âåðàíî, êàëûê äûøåìûí íà âàíüçý âûëžûñü ãèíý âîçüìàíû, âàíü óðîäýç ïîííà âëàñòåç êóðëàíû. Øóãúÿñüêîí êûëäý êå, ìà êàðîíî? Ïðåçèäåíòëû ãîæòîíî. Îäžã ëàñÿíü, òàòûí íîìûð óðîäýç ќâќë, ìóêåò ëàñÿíü, àäÿìè ìàëïà: ìèëåìëû ãîñóäàðñòâî âàíüçý ëýñüòûíû êóëý. Áàñüòîì ïќÿì äîëüùèêú¸ñòû. Àäÿìèîñ àñüñýîñ êîíüäîíçýñ ñ¸òûêóçû,ãîñóäàðñòâîåí ќç êåíåøå... Áûäýñ äóííåûí íîêûòûí íî ñî àäÿìèîñëû ãîñóäàðñòâî óç þðòòû. Íîø àñüìåëýí? Ìàëû, ïå, ãîñóäàðñòâî òàå ќç ÷àêëà? Ìàëû, ïå, ќç âåðà, òà êîìïàíèîñëû îñêûíû óã ëóû øóûñà? ÒàŸåãåñ èê þãäóð áàíêú¸ñûí âêëàäú¸ñ óñüòîíýí. Áàíê êóàøêàç, íî òàáåðå, ïå, ãîñóäàðñòâî ñî áûðåì êîíüäîíýç ìåä áåðûêòîç. Íî òîí à÷èä îò÷û êîíüäîíäý ïîížä óê! À÷èä àñ âûëàä ñûŸå îòâåòñòâåííîñòü áàñüòžä, ãîñóäàðñòâî êóæìûñü ќç êîñû. Êó äûøîì íè âàìûøú¸ñìû ïîííà àñüìåîñ èê êûë êóòûíû, íîêèí âûëý ïîãûëüòûòýê? Àñüìåîñ Ðîññèûí ÿëàí îðò÷åìåíûç íþðúÿñüêèñüêîì: ÿ êàïèòàëèçìåç áûäòûíû âûðèì, ÿ 1990-òž àðú¸ñû ñîöèàëèçìåí íþðúÿñüêûíû êóòñêèì. Îçüû Ÿåìûñü êóøòžñüêèñüêîì óíî àðú¸ñ Ÿîæå ëþêàì âàíü œå÷åçëýñü íî. Àñüìåëýí ãðàæäàí îáùåñòâîìû êûëäý ïóìèòúÿñüêîí îáùåñòâî ëóûñà. Íî, øóìïîòûìîí, áåðëî äûðå þãäóð âîøòžñüêå, àäÿìèîñ îãàçåÿñüêî íè ìàð êå œå÷ñý ëýñüòîí ïîííà íî. Òàíè, øóîì, áûäýñ Ðîññèûí îðò÷å «Âóíîíòýì ïîëê» àêöèÿ. Òà àêöèåç ãîñóäàðñòâî ќç ìàëïà, ñîå ìàëïàç îãøîðû àäÿìè: êèí êå äýìëàç, êќíÿ êå êóçÿ ëþêàñüêèçû, ëýñüòžçû. Àëè àñüìåëýí ãîðîäú¸ñûí, ¸ðîñú¸ñûí íî òðîñ òóíñûêîåç îðò÷å. Òàíè Âîòêèíñêûí îãøîðû ìûëî-êûäîîñ ëþêàñüêèçû íî íûëïè ïëîùàäêà ëýñüòûíû ÷àêëàçû, àäìèíèñòðàöèÿçû âàçèñüêèçû. Ìè, ïå, àñüìåîñ íî äàñü êќíÿ êå êîíüäîí áè÷àíû, áûãàòýììûÿ þðòòûíû. Òà âûëëåì êè÷ќëòîíú¸ñ âîçüìàòî: ãðàæäàí îáùåñòâîìû âàíü, àçèíñêå. - Íî ãóðòú¸ñëû ãîðîäú- ¸ñûí âîæâûëúÿñüêûíû ñåêûò… - Çýì, ãóðòîîñëýí ëóîíëûêú¸ññû ќæûòãåñ. Îçüû êå íî îòûí íî ìûëî-êûäîîñ âàíü. ÑÏÊ-îñëýí òќðîîññû, óæáåðãàòžñü¸ñ ïќëûí àëè âàíü èíè àäÿìèîñ, êóäú¸ñûç ñþëìàñüêî ãóðòñû, ¸ðîññû, êàëûê ñÿðûñü. Êûëñÿðûñü, Ïè÷è Ïóðãàëàñü óæáåðãàòžñü Ïàâåë ×óøúÿëîâ Êå÷¸âî ãóðòûí êàôå óñüòý. Òà êàôå êîòûðûí áåðãàíû êóòñêå ãóðòëýí êóëüòóðàÿ óëîíýç, îðò÷ûëî Â. Áàéìåòîâ: áåðëî äûðå àäÿìèîñ îãàçåÿñüêî íè ìàð êå œå÷ñý ëýñüòîí ïîííà. êîíöåðòú¸ñ, âóûëî àðòèñòú¸ñ. ßêå, øóîì, Âîòêèíñê ¸ðîñûñü «Ïèõòîâêà» õîçÿéñòâî. Òàòûí êóòñêî íî ïåíñèîíåðú¸ññûëû êóçüûì ëýñüòî: «Çîëîòîå êîëüöî» òóðìàðøðóòúÿ êåëÿëî. Íîêèí êèâàëòžñü¸ñòû ñûŸå óæ áîðäû áàñüòžñüêûíû ќç êîñû óê, àñüñýëýí ìûëêûäçû šóòñêèç. - Àäÿìè ïóìèòúÿñüêîí, áóãûðúÿñüêîí ìûëêûäûí óëý êå, îçüûåí, ñîëû òà óëîíûí ìàêå óã êåëüøû. Џåìûñü ñûŸå ÷èäàñüòýì ìûëêûäçýñ âîçüìàòî åãèòú¸ñ. - Âàíü ñûŸå âåðàí: êèíëýí, ïå, 18 àðåñàç ðåâîëþöèîíåð ëóýìåç óã ïîòû âàë, ñîëýí ñþëìûç ќâќë, íîø êèí 40 àðåñàç êîíñåðâàòîð ќç ëóû, ñîëýí âèçüìûç ќâќë. Åãèò äûðúÿ êîòüêó íî ìàð êå óã êåëüøû, äóííååç áåðûêòýì, ÿíãûø ìóðòú¸ñòû øåäüòýì ïîòý. Òîí ìóêåò ñÿìåí óëûñàëûä, íî óã ïќðìû, êèí êå ñî ïîííà ÿíãûø. Џàïàê ñîèí åãèòú¸ñòû ïќðòýì áóãûðúÿñüêîíú- ¸ñû êàï÷èåí êûñêî. Ìûíàì òîäàì íà 2000-òž àðú¸ñëýí êóòñêîíàçû Äûøåòîíúÿ íî íàóêàÿ ìèíèñòåðñòâî àçüûñü ïèêåò. Ñûëî åãèòú¸ñ íî îáðàçîâàíèå óäûñûí ðåôîðìàîñëû ïóìèò ëóýìçû ñÿðûñü êåñÿñüêî. Þàñüêî: ìàèçëû òž ïóìèò? Ïóìèò íî òžíè, øóî. Ìàèçëû? Âîò, áþäæåò èíòûîñ, ïå, òðîñãåñ ìåä ëóîçû. Íî ðåôîðìàûí îçüû èê ãîæòýìûí óê: áþäæåò èíòûîñ òðîñãåñ ìåä ëóîçû. Ýøøî ìàèçëû ïóìèò? Ìèëÿì ïîòý, ñòèïåíäèÿ òðîñãåñ ìåä òûðèñüêîç. Íî ðåôîðìàûí ñòèïåíäèÿ êóëýñìîç øóýìûí ќâќë. Òžíè îçüû ïóìèòúÿñüêîí âîêñ¸ ïàéäàòýì ëóý, «Ìîí Ïàñòåðíàêåç ќé ëûäœû, íî ìûíûì ñîëýí ãîæúÿìú¸ñûç óã êåëüøî» øóýì ñÿìåí èê. - Ïñèõîëîãèÿ íàóêàîñúÿ êàíäèäàò ñÿìåí òž âàëàñüêîäû: áóäžñü àäÿìèëýí àñïќðòýìëûêåç ñûŸå, îçüûåí, âàíüìûç îðò÷îç. Íî ñûŸå èê «âèñ¸í» ïûð óã ïîòû ìåäà áûäýñ êóíìû? - Ìàëïàñüêî, ïîòý. Òðîñýç êóíú¸ñ ñî ïûð ïîòî. 1968-òž àðûí Ïàðèæûí ñòóäåíòú¸ñ óëü÷àîñû êûñòžñüêèçû, ëàâêàîñòû ïàçüãûëžçû, ìàøèíàîñòû áåêûðúÿçû. Íî îã 10- 15 àð îðò÷ûñà èíè, ñî åãèòú¸ñ ãàíü-ãàíü óëžñü áóðæóàçèëû ïќðìèçû, ñîîñëýí ñåìüÿîññû êûëäžçû, óæçû, óëü÷àîñû ïîòîí ìûëêûäçû ќé âàë íè. Åãèòú¸ñëýí áóãûðúÿñüêîí ìûëêûäçû ãîðìîíú¸ñëýí øóäýìåíûçû íî ãåðœàñüêåìûí. Ñîèí èê òà âàêûòý ñîîñëû àñüñýäû âîçüìàòûíû ìóêåò àìàëú¸ñòû äýìëàíî. Øóîì, âîëîíò¸ð äâèæåíèå ïûðèñüêûíû. Êûëñÿðûñü, Ñî÷èûí îðò÷åì Îëèìïèàäàå Óäìóðòèûñü âîëîíò¸ðú¸ñ âóûëžçû, ñûŸå šóòñêåì ìûëêûäûí áåðòžçû! - Ðîññèûñü Îáùåñòâåííîé ïàëàòàûí òž óæàñüêîäû èâîðú¸ñòû âќëìûòîíúÿ êîìèññèûí. Ìàëû òà óäûñ áûðúåìûí âàë? - Äûøåòîíýç àçèíòîíúÿ èíñòèòóòëýí ðåêòîðåç ëóèñüêî áåðå, ìûíûì äûøåòîí óäûñýç áûðú¸íî âàë, äûð. Íî ñî êîìèññèÿ òàê íî áàäœûì. Àñ âàêûòàç óæàé æóðíàëèñòèêà óäûñûí, ÓäÃÓ-ûñü æóðíàëèñòèêàÿ ôàêóëüòåòëýí äåêàíýç âàë. Ñîèí èâîðú¸ñòû âќëìûòîíúÿ êîìèññèå ïûðè, ìàëïàé, òàòûí òðîñãåñ ëýñüòûíû áûãàòî. Êîìèññèåí êèâàëòý òîäìî æóðíàëèñò Åâãåíèé Ïðèìàêîâ (Å. Ïðèìàêîâ òîäìî ïîëèòèêëýí âíóêåç - Å. Ì.). Òóæ ìûëî-êûäî óæàñüêîì, êóèíåç Âëàäèìèð Ïóòèíëýí îñêåì ìóðòú¸ññû ëóèñüêîì. Òûðøèñüêîì Êóí Äóìàåí êóñûï âîçüûíû, çàêîíú¸ñ íóëåâîé ÷òåíèîñ ïûð ïîòûêó, äýìëàíú¸ñìåñ ñ¸òžñüêîì. Ðîññèûñü Æóðíàëèñòú¸ñëýí îãàçåÿñüêîíýíûçû íî êóñûï âîçèñüêîì. - Òž ïќðòýì îáùåñòâåííîé íûïúåòú¸ñòû íóèñüêîäû. Îäžãåç - «Óäìóðò Êåíåø» îãàçåÿñüêîíëýí âèöå-ïðåçèäåíòýç ëóîí. Àñ âàêûòàç òà âàíüìûçëû èê êåëüøûìîí ќé âàë, òžëåäûç, óäìóðò êûëûí óä âåðàñüêèñüêå øóûñà, ïûêûëžçû. - Àíàé êûëûíûì óìîé âåðàñüêûíû óã áûãàòžñüêû øóûñà, àñìå òóæ êóàðåòžñüêî. Òûðøèñüêî êå íî, îçüû ãèíý óã íè ïќðìû. Àíàå - ßð ¸ðîñûñü, àòàå - Òàòàðñòàíûñü Êóêìîð ¸ðîñûñü âàë. Ïè÷è äûðúÿì, 3 àðåñêîçü, ìîíýí óäìóðò ñÿìåí ãèíý âåðàñüêèçû, ñàäèêå ìûíž íî - œó÷å âûæèçû. Æàëü, íî îçüû ìîí àíàé êûëìå ïóìåí âóíýòž. Óãîñü Èæûí íî, Ìîñêâàûí íî óëûêóì, êîòûðàì óäìóðò êûë ќç ÷óçúÿñüêûëû. Íî óäìóðò êóëüòóðà, ñÿì-éûëîëú¸ñ ñþëìàì ïûŸàñà êûëåìûí. «Óäìóðò Êåíåøå» ìîíý êûñêèç ñîëýí êèâàëòžñåç Òàòüÿíà Èøìàòîâà, îñêèç, ìûíàì òîäîí-âàëàíú¸ñû, îïûòý îãàçåÿñüêîíýç àçèíòûíû þðòòîçû øóûñà. Àñëàì óæåÿ êîòüêûòûí òûðøèñüêî, óäìóðò êàëûêëýñü êóëýÿñüêîíú¸ññý ëûäý ìåä áàñüòîçû øóûñà. Áåðëî äûðå âќçûñüòûì òðîñýç œó÷ ýøú¸ñû ìàëïàñüêî íè óäìóðò êûëýç äûøåòîí ñÿðûñü. Àðûñü àðå óäìóðò êûëýç äûøåòîíúÿ êóðñú¸ñ íî òðîñãåñ ëóî. Ïàéìûìîí þãäóð êûëäý. Îäžã ëàñÿíü, øóèñüêîì ãëîáàëèçàöèÿ, ìóêåò ëàñÿíü - þíìà àñëàä êóëüòóðàåíûä, èñòîðèåí òóíñûêúÿñüêîí: êûòûñü òîí, êèí òîí? - Ïќðòýì óäûñú¸ñûí óæàìäû ïàéìûòý: äûøåòîí, íàóêà, þãäóðåç óò¸í, æóðíàëèñòèêà, îáùåñòâåííîé äâèæåíèå, íàöèîñûí óæàí ïîëèòèêà… Ëóý øàò îãäûðå èê ñîìûíäà íûïúåòú¸ñòû íóûíû? - Ïàëýíûñåí ñåêûò êàäü ïîòý, äûð, íî ìûíàì íîêûŸå øóãúÿñüêîíú¸ñû ќâќë. Óëîíûí ìîí ïќðòýì óäûñú¸ñûí óæàíî ëóè. Ïñèõîëîãèÿ íàóêàîñúÿ êàíäèäàò ëóûñà Ìîñêâàûñü áåðòž íî Äûøåòžñü¸ñëýñü òîäîí-âàëàíçýñ áóäýòîíúÿ èíñòèòóòûí óæàíû êóòñêè, ïðîôòåõîáðàçîâàíèåÿ êàôåäðàåí êèâàëòž, ñîáåðå ќòèçû þãäóðåç óò¸í óäûñý, ñîáåðå - Óäìóðò êóí óíèâåðñèòåòý. ÓäÃÓûí ïðîðåêòîðëýí âîøòžñåç âàë, îãâàêûòý òåëå- íî ðàäèîïåðåäà÷àîñ íóè, ïûðèñüêûëž ôèí-óãîð äâèæåíèå, ïќðòýì ôîðóìú¸ñòû ðàäúÿíý. Çýì, àëè ïàëýíý êûëå íàóêà. Âëàäèìèð Âëàäûêèí òîäîñ÷è ÿëàí êóðåêòý: êó ãîæòîäû íè äèññåðòàöèäýñ? Íî ñîå ìåä ëóîç øóûñà ãèíý ìûíàì ãîæòýìå óã ïîòû. Òîäîí-âàëàíý àëè ìóêåò óäûñú¸ñûí êóëýãåñ. Ìàëïàñüêî, óæåä òóíñûêî êå, âàíüçý âóòòîíî, èç¸íî ãèíý ќæûòãåñ.

12 - לשכת עורכי הדין