Bygdejol 1971

bjoernow

Julehefte utgjeve av Kvam Soge- og Kulturminnelag

Gerhard Austeljord:

f'

LJ0S t.

Hyrdingar kring eit bål på

Betlehemsmarka. Me har gjort

det til eit glansbilete. Men for

desse var det nok ingen romantikk.

Tvertimot krass realisme.

Det var ein kamp for livsopphaldet,

ein kamp mot kulde og

mØrkre, mot alt det som lurde

i mørkret.

Så kveikte dei eit båI. Det

var deira forsvar. Det var deira

ly. Det var deira berging.

Hyrdingar kring eit bål i nattemørkret.

Sanneleg ingen romantikk.

Grå kvardag, kamp

for livet.

Slik som desse hyrdingane

måtte kjempa mot mørkret og

f

7r7Ørkret

vondskapen som løyner seg i

det, slik har menneska gjennom

alle tider måtta kjempa. Slik

vil dei og alltid måtta koma til

å kjempa. Job har stilt dette

mennesket sin lodd i form av

eit spørsmål: Er ikkje eit menneskes

liv på jorda ei krigsteneste

?

Frå syndefallet av har det

vore slik. Menneska har måtta

føra krig mot slitet: med sveitten

i andletet skal du eta ditt

brød! Det har måtta føra krig

mot villmark, mot ville dyr, mot

ville menneske: Kain slo sin

bror ihel.

Kort og godt: Livet er krig

mot mørkret og mot vondska-


pen som bur i mørkret. Krig

skapar angst og gru. Over menneskelivet

står difor denne innskrifta:

under syndas og dødens

Iov!

Må livet teiknast med så svarte

fargar?

For det fyrste: DeL er vår

realisme. For det andre: di mørkare

ein teiknar livet, di klårare

kjem juleevangeliet fram.

For juleevangeliet er nemleg den

rake motsetninga til livet under

synda og dødens lov. For det

juleevangeliet fortel, er dette:

inn i vårt angsfylte mørkre strålar

det eit ljos. Ljoset frå Guds

himmel lyser over forskremde

menneske: Eit barn er oss fødd,

ein son er oss gitt. Menneska

skal ikkje lenger måtta kjempa

åleine mot vondskapen. For

Gud er med oss. Barnet heiter

Immanuell

Livet er like fullt ei krigsteneste.

Kampen mot vondskapen

er like fullt vårt liv. Villdyra

er her, rØvarane,er her,

hamp. slit, fattigdom og sveltihel,

synd og død, alt er her like

fullt.

Men her er kome til noko

nytt: det lyser i mørkret! Difor

heiter det no: ver ikkje redde!

For det vert sunge ein song om

fred, ein hugsvalingssong for

forpinte menneske. Englane

syng han. Å, store under: eg

syng han med!


Arne Skeie:

Jakoh H. Vik

Då Jakob H. Vik døydde 18.

februar i år, var det nok mange

som totte dette var ein saknaddaude.

Det gjeld ikkje berre

i Kvam, men vidt ut over landet.

For J. H. Vik hadde kjenningar

og vener vide i kring.

Han reiste mykje, kanskje ikkje

minst etter at han vart pensjonist

og fekk meir tid til å ofra

seg for alle interessene sine. M.a.

gjorde han ei ferd til Israel.

Han hadde uvanleg lett for å

koma i prat med folk, både

kjende og ukjende, så det var

nok ikkje lengst i mellom at han

knytte nye kontaktar.

Som nemnt hadde han mange

og varierte hugmål og fann difor

i lengste laget tilknytingspunkt

med kven som helst. Han

var praten og underhaldande,

så det vart aldri daudt og keit

der han var til stades. Han kunde

føra samtaler om ulike emne,

og gav alltid inntrykk av å vera

engasjert i det han tala om. Eg

tenkjer dei er mange som hugsar

at han korta tida på bussturen

mellom Øystese og Bergen

dei åra han reiste fast der.

Noko av det som karakteriserte

han mest var den sjeldne

vitaliteten og arbeidstamen hans.

Det kom til syne heilt frå det

raske gongelaget til tamen ved

skrivebordet, og desse eigenskapane

hadde han stort sett heilt

til slutten. Difor vart det gjerne

så at det var han som førde

an og avgjorde kva som var på

tapetet når han var i eit lag.

I samvær med vener og meiningsfrendar

var han alltid mun-

1er og ein hadde inntrykk av at

han var den som moroa seg

aller mest. Gjerne kom han då

inn på eit eller anna frå gamal

tid, og på det området visste

han meir enn andre. All si tid

var han sterkt lokalhistorisk


interessert og har lagt ned mYkje

arbeid der. Tenk berre på

kva arbeid det ligg bak den originale

bumerkesamlinga hans.

I venelaget var det kvikke hovudet

hans i ustanseleg aktivitet,

tankar og innfall trengde

på og ville koma til orde. Ofte

hadde ein inntrykk av at stØrste

vansken for han var å tØyma

tankeflaumen og å "prioritera,

dei ymse tankane som melde

seg samstundes. Det var ikkje

alltid like lett. Han var nok

merksam på dette sjølv, og i

meir høgtidelege høve var det tycleleg

for dei som kjende han

at han la band på seg og tala

seinare enn det elles var naturleg

for han.

Dei mange interessene hans

førde til at han tidleg kom med

i ei rekkje lag og organisasjonar.

Det låg ikkje for han å

vera passiv lem når han gjekk

inn i eit lag. Han tok arbeidsselen

på, og det var som regel

ikkje lenge å bia før han var

med i fremste lina. Kor mange

styre- og formannsjobbar han

hadde gjennom eit langt liv attåt

garden og banken og offentlege

ombod som ordførar m.m., skal

eg ikkje gå inn på. Eg veit visst

at eg fekk ikkje med alt om eg

prøvde meg med ei opprekning.

Han var ei sjeldent effektiv blanding

av idealist og realist, slik

at det vart resultat av arbeidet

hans. Røynsla frå meierist- og

bankarbeidet førde til at han

gjerne fekk kasserarjobben om

han ikkje var formann i eit lag.

Han var heller ikkje av dei som

går seg trØytte og seier oPP etter

eit år eller to. Det kan

vera på sin plass å nemna nokre

døme på det.

Han var formann i Hardanger

og Voss Skyttarsamlag i

15 år, losjefullmekt i losje nHugin"

i 25 år, styrelem og kasse-

år, sty-

rar i Kvam Mållag i

relem i Hardanger Historielag

t 28 år, styrelem i Kvam Jorddyrkningsfond

i 40 år og av desse

30 år som formann.

Når desse organisasjonane er

nemnde, har ein straks ei peiling

på kvar dei sterkaste interessene

hans låg, men slett ikkje

alle. Og som før sagt, han var

like hugheilt med over alt der

han gjekk inn, så eg trur det

vil vera vanskeleg å nemna

"hjartesaka"

hans framfor andre.

Han var ein god nordmann,

men først harding og

kvemming, og alt som han meinte

ville bera bygd og land fram,

gjekk han like sterkt inn for.

Ein lyt seia at dei ideelle og kulturelle

interessene hans femnde

uvanleg vidt. Han stod på fast

kristeleg grunn, sjølv om han

ikkje tok nokon leiarstilling

der, og hadde sin faste plass i

kyrkja.

Og han var ein uredd mann,

så han veik ikkje unna for den

4


striden som stundom laut til

for å føra saka fram. Kvammamaolet

brukte han uforfalska

kvar han for, og eg trur ikkje

han tapte i vyrdnad på det,

tvert i mot. Alle skyna fort at

clette var ein del av hans eigen

person, og at ein her hadde å

gjera med ein mann som ikkje

"snudde

frakken etter vinden".

Slikt gjev tillit og vyrdnad,

og forklårar delvis at han fekk

så mange tillitsoppgåver. For

det andre hadde han stort sett

fleirtalssynet bak seg, og den

uvanlege arbeidsevna og effektiviteten

gjorde utslaget.

Eit sermerke ved han vil eg

nemna litt meir om. Han hadde

alle dagar ein usløkkjande kunnskapstrong.

Han gjekk eit kurs

ved Stend jordbruksskule. Det

var så vidt eg veit, all utdaning

han hadde skulevegen. Men han

las på eiga hand og fylgde godt

med i avisene. Ofte klipte han

ut artiklar han fann verdfulle

og tok vare på dei. Bøker kjøpte

han og mykje av og las sikkert

meir enn dei fleste. Var

han på mØte med gode foredrag

t. d. hadde han alltid notisbok

med og noterte.

Han refererte ikkje for aviser

o. a., men til eige bruk. Eg trur

nok det ligg mange slike notisbøker

att etter han. På denne

måten vart han ein sjølvlærd

mann med gode ålmennkunnskapar

og på ymse felt uvanleg

store. Og kunnskapen ville

han gjerne dela med andre. Han

var alltid villig til å hjelpa til

med program i dei ymse bygdelaga

når han vart beden om det.

Gjerne tok han og ordet spontant

der han var med og kom

med ein appell eller berre takka

for eit godt program.

Kring 1910 kom han med i

den første studieringen som vart

skipa i Kvam. Det var i losje

"Hugin" den kom i sving ved

hjelp av misjonsskulelærar Ivar

Aasen som då var på Framnes.

Han hadde vore ein tur til Sverike,

og der fekk han kjennskap

til studieringsarbeidet som

då var heilt nytt der og. Heimkomen

gjekk han i gang med å

planta ideen i norsk jord.

Studieringen i losje ,,Hugin"

var nok ein av dei aller første

her i landet, og den unge Jakob

Vik fann her ei kjelde til å svala

noko av kunnskapstorsten

sin. Etter den dag var studiearbeidet

alltid ein kjær hobby

for han. Losje "Hugin, har ikkje

hatt studiering i arbeid

heile tida sidan, men Jakob har

alltid greitt å vekkja liv i han

att om han tok ein pause. Då

samla han gjerne ei gruppe heilt

unge og fekk dei i sving. Sjølv

var han med som leiar så lenge

det trongst.

Dei siste åra, etter at tilgangen

på nye lemer svikta, har

losien drive arbeidet sitt som


ei studiegruppe av eldre trufaste

lemer. Jakob har vore studieleiar,

han førde møteboka

slik at ho alltid var ferdig til

underskrift når møtet var slutt,

og han førde rekneskapen og

ordna all korrespondansen for

laget. Dette var den mest naturlege

ting i verda, og det var aldri

eit ord å høyra om at for mykje

av arbeidet fall på ein mann.

I det heile var han ei drivande

kraft i Hardanger distriktslosje

heilt til det siste, og var alltid

frampå med eit innlegg på oflentlege

tilskipingar. Berre nokre

veker føre han døydde var

han såleis med på eit møte i

Herand og fortalde om folketalaren

Peder Svendsen. Den dagen

har vart sjuk, føre han

døydde, skulle han vore med på

75 årshøgtida åt Øystese Ungdomslag

og fortalt lagssoga, og

det var nok ikkje med lett hjarta

han laut gjeva avbod. Kanskje

det var fØrste gongen han

vart nøydd til å gjera noko slikt

og, for han hadde ei god helse.

Til slutt vil eg gjerne ta med

eit par små blenk frå mitt personlege

hopehav med Jakob Vik.

Eg var i konfirmasjonsalderen

og skulle utretta nokre ærend

i Øystese. I dei dagar måtte ein

då fyrst bruka båt og sidan beina

når ein budde på Fykse. Eg

skulle m. a. tala med Jakob Vik

og då vart det klårt at eg laut

til Norheimsund og for å greia

ærendet mitt. Det var no alltid

eit tillegg både i veg og tid.

Då sa han Jakob: "Du skal få

låna sykkelen min og då gjer

du snøgt den turen. Ja du kan

vel sykla?" Til all lukke kunne

eg det endå eg var i frå Fykse

der det var heller smått med

vegar og syklar på den tid.

Den tillit og hjelpsemd han

den gongen viste mot ein heller

ukjend "kjuagut" vart altså eit

ljost lite minne for livet. Ein

sykkel i dei dagar var meir enn

ein bil no.

Så var det nokre år seinare.

Eg var på Bømoen, gjekk gjennom

rekruttskulen. Ein kamerat

og eg hadde meldt oss til

samlagsstemna i Hardanger og

Voss Skyttarsamlag som det

året skulle haldast på Bulken.

Me rekna med at det var kurant

sak å få fri den dagen til

noko som låg slik i tråd med

tenesta på moen. Så opplevde

me at søknaden vår vart avslegen.

Jakob Vik var då samlagsformann.

Etter morgonØkta var

eg i telefonen og prøvde få tak

i Jakob Vik, utan at det lukkast.

Men eg tala med ein vossing

som lovde å informera Jakob

Vik om situasjonen.

På middagsstunda gjekk eg

på telefonbua att for å prØYa

på nytt. Samstundes med meg

kom kapteinen for det andre

kompaniet,

-

ftan kjende sjølvsagt

ikkje ffieg, -

i full fart

6


og var tilkalla i telefonen. Han

såg ut til å vera heller urven

og arg for di han var uroa i

middagsluren.

Eg vart sitjande og lyda på

samtalen. Det var ikkje sagt

mange replikkar før eg skyna

kven som var i den andre enden

av tråden og kva samtalen

dreia seg om. Kapteinen prøvde

å forklara at dei hadde berre

stakkars 48 dagar til å læra

gutane opp til brukelege soldatar,

og hadde ikkie råd til å

missa ein av dei. Men karen i

den andre enden var greitt ikkje

heilt einig, og han var ein

igle til å hanga på. Det vart

meir og meir til at kapteinen

vart ståande og hakka rrred ha

og ia. Enden vart at han for

på dør med endå stØrre fart

enn han hadde kome, og humøret

såg slett ikkje ljosare ut.

Men då hadde han fyrst lova å

ta saka oppatt med kapteinen i

mitt kompani.

Eg hadde ikkje bruk for nokon

samtale, men gjekk i staden

og fann kameraten og fortalde

kva eg hadde høyrt på.

Me godta oss ikkje mindre. Me

gjorde oss klar til å ta ut. Straks

føre me skulle stilla på linja

att, kom det beskjed om at kametaren

og eg ikkje skulle stilla

om ettermiddagen, men i staden

sjå til å koma oss til Bulken

fårleg fort. Den gongen meiner

eg me reagerte med "militær

præsisjon,!

Slike hendingar i unge år kom

til å leggja eit godt grunnlag

under kjennskapen som eg trygt

kan seia utvikla seg til venskap

etter som tida gjekk, endå det

var mest 20 års aldersskilnad.

Jakob var av dei som aldri vart

gamal, slett ikkje i sinn og lite

kroppsleg. Det viste seg at me

hadde sams interesser så å seia

over heile spektret og kom til

å vanka mykje saman i lyd og

lug. Han var ein av dei som

sterkast har sett sitt preg på

bygdelivet i samtida, og dei fleste

som lærde han å kjenna vil

minnast han med glede.

Di verre vart han riven bort

heller brått før han fekk gjort

ferdig alt han hadde under arbeid

og vona rekkja på, serleg

lokalhistorisk tilfang han hadde

samla. Kanskje einkvan annan

kan greia å fullføra det han

heldt på med av dette slaget.

Men ingen greier å fylla heile

tomromet han let etter seg i

bygdemiljøet. Dette kan ein vel

seia ved alle dødsfall. Men ein

kjenner det så mykje meir etter

ein allsidig og ruvande person

som Jakob H. Vik, og det er så

mange som kjenner det. Ein

kjenner seg fatigare, men lyt

takka for det som var.


Den gamle bl,vegen

AV LARS SKEIE.

med hjelp av Jon Tiosås, Leif Rosseland, Arne S. Skeie,

Andreas Eikedal, Samuel Høysæter, Mons Kleittane, Knut Røen og fleire.

Frå gammalt av har nok sjøen

vore den mest brukte ferdslevegen

mellom Bergen og Hardangerbygdene.

Den er vel like

gammal som byen sjølv, -

og

vel så det. Ofte slo vel grannar

og vener seg saman om ei slik

reis på båt eller skute, men

stundom vart det vel kvar manns

sak å ta seg fram som han best

kunne. Endå etter at fjordbåtane

tok over tungtrafikken,

heldt denne private reisemåten

fram. så det er enno i manns

minne at folk rodde og siglde

til "bydn".

Men like sikkert er det at det

var samband med byen landvegs.

Eitt og anna kan peika på

at det har gått ein pilgrimsveg

gjennom Kvam i katolsk tid.

Namn som Sæleset må koma av

at det i si tid var eit sælehus

der. ein stad der dei tok imot

pilgrimar og andre ferdafolk,

særleg mynta på slike som var

ute i kyrkjelege ærend. Ein

8

kjend namnegranskar meiner

dette vart bygt som ei

godtgjering eller rettarbot for alt

det vonde som det illgjetne Gjerningaset

hadde gjort, og då gjorde

ein det best med å reisa noko

som hjelpte kyrkja og kristendomen.

-

Kannikeberg har trul"g

hatt same oppgåva, etter

som segnene går. Ein kannik

var prestlærd og høyrde til ved

eit domkapittel eller noko liknande.

Det måtte vel då vera

ei domkyrkje som hadde interesse

av å ha eit hus der, og det

kunne knapt vera for anna enn

å ta imot folk som reiste i kyrkja

sine ærend. Truleg er det

Bergensdomen som har stått

bakom. -

Dette er då slikt som

ein berre kan tenkja seg til, det

finst visst ikkje overleveringar

som gjev sikre haldepunkt å stø

seg til.

Men vegen som vart brukt,

var det nok mange andre og

som gjorde seg nytte av. SkreP-


pekarar, fehandlarar, driftekarar

og anna farande folk, både fant

og fagnamann, har sikkert brukt

denne vegen i hundrevis av år

like ned til etter år 1900. Likevel

er det i dag vanskeleg å

-

finna vegen att både i terrenget

og i folkeminnet. For oss som

er innlevde i det nye vegnettet

og reisemåtane i notida, er det

så å seia umogeleg å tenkja

seg inn i kor lende og leier måtte

ta seg ut for folk før slike

gode kom. Biiete av vegar og

reiseliv var så heilt onnorleis

både i tanken og i landskapet

at me har ikkje føresetnader for

å forstå kor ein bytur måtte

kjennast for dei. Prøv berre å

tenkja etter kor det ville vera

om alle bilvegar og alle dei moderne

reisemidlane no vart borte,

og ein berre hadde føtene og

ridehesten og robåten til hjelp.

Frå først av vart vel den gamle

vegen ihopskøytt av vegtrakk

som gjekk gard og bygd imellom.

I utmark og fjell har det

truleg vore stølsvegar og kurekkje

som har vorte tilvølte

og samanhekta så det vart farande

veg for folk og fe. Mykje

av dette er no tilgrott og borte.

Men sume stader er det tydelege

vegfat att, og her og der

kan ein merka at det har vore

eit organisert arbeid fØre som

knapt einskilde gardar har kunna

teke på seg. Bruer har vorte

oppsette og murar og trapper

bygde, så ein må mest tru at

stØrre samfunnsinteresser har

stått bakom.

På visse stader var det fleire

vegar å velja mellom. Ein berrbaka

fotgjengar kunne ta snarvegar

og koma seg fram mange

stader der det var uråd å, fara

med hest og ku. Det vart her

som elles i verda at manse vegar

førde til Rom.

Ved hjelp av gamle vegrestar

og tradisjonar kan ein i grove

drag fylgja vegen enno like frå

Fyksesundet til Bergen. Frå

Porsmyrlandet gjekk han om

Skåre og opp Langaskarv framon

Øvrabøen og til nordre enden

av Skårsvatnet. så bar det

ut om Eikekvile, over Storemyrane,

opp Botnabrekka og ol/er

Vetlemyrane, ned Skårdalen og

Stoppelsgjer til Øystese-tunet.

Dette var og den vanlege kyrkjevegen

for grendene inst i

Sundet. Ein sideveg gjekk på

austsida av Skårsvatnet og gjennom

Torpe-marka, eller ned

Laupsadalen der han møtte vegen

innanfrå Rykkje og Bergstegrenda,

tok så opp om Torpe

og ned Brottegoto og Kjerringakleiv

til Øysteselandet, opp Rokabrekko

til Øystesegarden, der

han møtte att vegen som kom

over Myrane. Dit kom også vegen

frå Soldals-gardane gjennom

Telldalen. Så bar det ned i Busdalen

og over Øystese-elva, det

har trules vore ei bru der i nær-


leiken til den som no er der,

opp til Rossvoll og gjennom tuna

i Nedre- og Øvre-Vik til Mo.

Skulle dei så nedom Grovæ, var

kortaste vegen gjennom Vik-

Mjaoroena, over Mo-elvæ kom

dei ved Tolavadet, og så over

Rødna og ned til Norheim. Beinaste

leida var det så å ta opp

Fjærabygdæ, men sjølvsagt kunne

dei og få føre over Straumen

og gå på Sandven-sida av

Moavatnet. Mest vanleg var det

så å gå om Steine og opp Steinsliæ

til Nyasete, men ein kunne

og koma dit ved å ta om Rosseland

og gå vestover derifrå.

Så var det å ta til med vegen

over Steinsskogen. Frå Nyasete

gjekk han opp Klyvdalen og

over Klyvdalskleiv (jfr. Bygdejol

1955) til Krossleite, forbi

Fureberggropæ og gjennom

Kvednaskogen til Kvednavodlen,

opp Ryddarliæ og til Røyrliæ og

vidare gjennom Furedalen framom

Klingefuro til Vardaskarv,

som det no berre er restar att

av. På toppen der stod det ein

varde, det var den som gav

skarvet namn, og der vart det

rekna midtveges over Skogen. Så

kom ein liten nedgang til Vardaholo

og derifrå oppover Leite

og framom Kleven og Kleivæ,ned

Hestakleivæ (nedafor Sandvenseter

hotell) til Eikedalsvatnet,

fram under Teigaber:get og til

Teigen. Så måtte dei over Byksaonæ,

der det truleg ikkje har

vore bru så dei måtte byksa

på steinane over. Det var og er

framleis grenseelva mellom

Kvam og Samnanger. Derifrå

fylgde vegen Eikedalen nedetter,

men kryssa elva nede ved

Heldren og fylgde så sørsida på

elva og stakk utfor stupet jamsides

Fossen Bratte. Der er vegen

godt synleg enno både ovanfor

fossen og ned berget.

Hadde dei hest eller anna

storfe med seg, kunne dei nok

ikkje ta ned den fårlege fjellsida.

Då for dei søro\Ier frå

Fleldren til Raunebotnen og ned

Idlaliæ og nådde gongevegen att

nedunder Storli. Så fylgde vegen

elva og dalen, men når dei

kom ned til Kuholmen kunne

fotgjengarane ta av ein snarveg

til venstre over Bergsenden og

koma ned til garden Dahl. Den

vanlege vegen tok nedom Rossebotten

(Løkjene) og Mørkhølen

og ned Frøylandsdalen. Der er

vegen lett å sjå endå tvers over

elva frå bilvegen, like ned mot

gardane ved Frøylandsvatnet.

Brukjera midt i elvegjelet står

mest uskadde enno, og for ikkje

mange åra attende låg ein del

av bruplankane der og. Men då

var det berre geitene som hadde

moro av å bruka dei.

F'rå Tysse var det svært vanleg

å få båtskyss over til Ådland,

men gongevegen rundt

fjordbotnen vart også brukt.

Derifrå kunne ein nok koma seg

TO


opp i Hisdalen, men vegen dit

hadde bratte motbakkar og

kleivar, så han var ikkje farande

for fe, berre for folk som var

gode til beins. Dei kunne vel tena

litt tid ved å ta den vegen og

vidare om Gullbotn og Gullfjellet

ned til Osavatnet og Bjørndalen,

og så ned til Unneland eller

Espeland. Etter det var det visst

det vanlege å gå om Borge og

over Borgeskaret, ned Isdalen

og til Haukeland og Bergen. Frå

Borgeskaret kunne dei og gå

over Byfjellet og Fløyen og ned

til byen.

Men den vanlege vegen fråt

Ådland gjekk gjennom Masteskaret

til Skarsvatnet og over

til Skjelånæ i Trengereidfjorden,

så framom Nordbø -

og

Trengereidgardane og oppover

mot Brekken, eit klype mellom

Gullfjellet og Svinningen. Derifrå

kom ein så ned til Hausdal,

øvste garden i Samdalen i Fana.

Så kunne vegen falla så mangeleis

alt etter kva tid og ærend

den farande hadde. Han kunne

fylgja Samdalen til endes ned

til Kalandseid og gå om Sandven

og Hatlestad og over Vadlaheiane

og ned til Nesttun, eller

han kunne ta om Titlestad os

fylgja Stendadalen.

Den mest nytta vegen frå

Hausdal var likevel ein som låg

lengre oppe i bygda. Før ein

nådde Håland, tok han av til

høgre opp lia til Bontveit og

derfrå nedover til Frotveit. Seinare

vart det brukt ein snarveg

der som gjekk på skrå opp lia

over Håland og så langs sørsida

av Frotveitvatnet og opp til

gards. Frå Frotveit gjekk så vegen

over Grindåsen til Riple,

framom Kåpesteinen og Vindberget,

ned Kubakken til garden

Myrdal, over Småbruene og

gjennom Ulsmog, over Helldalselva

og ned Sandbrekkene til

Sanddalen, så over Natlandshøgda

til Natland og framom

Vognstølen til Haukeland, og

vidare om Fløen på austsida

av Store Lungegårdsvatnet og

til Bergen.

Desse var truleg dei mest

brukte vegane når folk var ute

på ein vanleg bytur. Dei valde

vel mellom dei etter årstider

og vertilhøve, og etter kva tid

dei hadde til rådvelde.

Ned gjennom tidene har det

sikkert gått hundrevis av krøterdrifter

frå Hardanger og vestover,

både slaktedyr til Bergen

og livdyr til den velkjende Haukelandsmarknaden.

Den siste

fedrifta som er spurd, gjekk

om Rosseland så seint som i

1904. Det er spurt om fleire

vegleider for slike drifter. Frå

eldre tider må ein tru dei kunne

bruka den vanlege gongevegen.

Det er såleis sikkert at

det var ein overnattingsstad for

fedrifter på Rødne (Røen) og

Driftehjedlen i Samnanger, som

tl


ligg langt nede i bygda. Der er

ein flate som enno ber namnet

StØlen, og den var inngjerd i

gamle dagar, og feet fekk kvila

ut og gå på beite der medan

driftekarane og tok seg rett til

ein pust i bakken. Når denne

legerpassen vart brukt, må ein

trrr at den vanlege gongevegen

vart nytta. Men det ser mest ut

som driftevegane etter kvart

vart lagde til skog og fjell. Det

kan tenkjast at utvidinga av

dyrka og tilsådd jord kan ha

lagt visse hindringar for å driva

gjennom bygdene. Almenningane

som svært ofte var overnattingsstader

for slike drifter,

kom også meir og meir over i

privat eige og gjekk inn under

gardsbruket, og det kunne verka

på same måten. Det er truleg

at drivarane prøvde å unngå

trakk over åker og eng og

valde å fara etter skogsvegar og

fjellrekkje der det var mogeleg.

Driftevegen her frå bygda tok

ut frå Mo i Øystese til Ståene

markjæ, over Furukamben og

til Nyasete, der dei nådde i vegen

frå Steinsliæ.

Over Skogen fylgde dei så den

vanlege gongevegen til dei kom

til Teigen, der det var overnattingsstad,

men tok til høgre

straks dei kom over Byksaonæ

og gjekk opp lia og over Vårefjell,

ned Vårekleivæ og over

Hardingabekken, der det var

kvilestad og friskt vatn for folk

og fe. Lenger nede kom dei til

Hardingamyræ, der dei kunne

stogga natta over om det leid

langt på dag. Dette er namn

som gjev tydelege vitnemål om

samband med Hardangerbygdene.

Vegen tok så om Høysæter

og ned Svensdalen mot Langeland.

Derifrå kunne dei så ta

ned til Haga og fylgja gongevegen

om Rødne og Ådland. Og

det var visstnok den mest brukte

vegen. Men dei kunne og ta

til høgre før dei nådde Langeland

og gå gjennom Ilaget og

driva etter fjellvegen. Denne

leida kunne dei og koma inn på

om dei dreiv ned Frøylandsdalen,

framom Frøyland og opp

Tøsslandsdalen (Tysselandsdalen)

og nådde i vegen frå Høysæter

der.

Frå Ilaget gjekk vegen vestover

fjella framom Fitjavatnet,

og opp Nordvikslåttene til Buhilderen.

Der måtte dei opp ei

stygg kleiv, Vossaskoræ, der dei

i eit knipetak måtte støtta krØ-

og over Skålheimsbrua som

er nemnd alt i 1817, og -

truleg

er mykje eldre, opp Sandhaugane

og gjennom - utmarka til

Skålheim og Sæleset, ut Hylmedalen

til Stuasete. Vidare for

dei så over Geithaug, framom

Rishaugen til Rishaugsbrua som

gjekk over Fosselva, så ut Rosselandsmarka

til Holo, der det

var bru over Gjerdeselva. Etter

det for dei gjennom Larsat2


tera og lyfta etter bakenden på

dei så dei ikkje skulle ramla

utføre og skamslå seg. Dei kom

så opp på Reistadfjellet og tok

framom Raudvatnet og Holmavatnet

og ned til garden Krånæ

(Skulstad). Etter det kom dei

framom Øyjordæ, der Turistheimen

no ligg og heilt feil vert

kalla Gullbotnen. Frå Øyjordæ

dreiv dei nemleg vidare og kom

til Gullbotnen, som ligg eit stykke

oppe i Gullfjellet. Så bar det

opp den bratte Gullkleiva og

over Gullfjellet og vidare gongevegen

om Osavatnet og Borgeskaret.

Det vert og fortalt at dei for

rrred driftene om Sotabotnen og

og Dyravadslægret. Dei for og

ofte dit med gjeldfe for å ha

dei i beite der om sumrane. Det

var nok fleire vegar som førde

dit, men oftast tok dei av frå

gongevegen på Krossleite og for

ut Lægena, gjennom Fljotane og

over Fljoto til Steinskvandalen,

opp Burknaholo til FadnastøI,

så over Purkegjel og ut Saotedalen,

under Stegafossen (ein

oØvsthusfoss> oppe i ville fjellet)

og utover mot Røyrfjellet

og Sotabotnen. Dette var og

den gamle buforevegen til Hellestveit,

Torpe og Børve. Seinare

vart denne vegen omlagd så

han tok ut frå Vardaholo og

over Heiæ ned til Skeiskvandalen.

Derfrå kunne dei fara ned

mot Teigen og fylgja driftevegen

vidare vestover. Men dei

kunne og ta om Rosselandsbotnen

og Kråketjønn og til Dyrer;adslægret.

Skulle dei så driva

mot byen, gjekk dei over elva

mellom Frostavatnet og Holmavatnet

(dette var fØr oppdemminga

kom) og gjennom Vestre

Trongesmoget opp til Dukavatnet

og Gjetlå, ein god beitestad

i Samnangerfjella, og truleg stad

for overnatting. Vidare for dei

ned til Herfangen og sør gjennom

Vestmannabotnen og over

Bogeskar, framorn Vossaskorane,

Kuliskoltane og Klakken og

ned til Breiliæ, fjellbeitet til

Tveit- og Steinslandgardane.

Derifrå kom dei så over til Fitjavatnet

og fylgde den før nemnde

fjellvegen vidare.

Driftevegen frå Voss kom og-

-så inn på denne vegen. Namn

som Vossaskorane og Vossaskoræ

skulle tyda på at det var

vessene som først brukte denne

farleia, og hardingane har

kome til seinare.

Fjellvegen gjennom Samnanger

ligg fint til og i nokolunde

iamn høgd, og vart nok ikkje

brukt berre til drifteveg. Sumarsdag

var han mykje nytta til

gongeveg, særleg når dei måtte

fara fort. Dei kunne og korta

på lengda med å ta snarvegar.

Frå Høysæter kunne ein såleis

springa ned Høysæterliæ til garden

Fiske i Grønsdalen. Der

måtte dei få båtskvss nokre

t3


åretak over elva. Men både ferdafolk

og gardsfolket der rekna

med det, så det var visst alltid

føre å få. Derifrå var det så

lett å ta seg fram til Nordvikslåttene.

Snaraste og beinaste leia vidare

var nok den som gjekk

over Gullfjellet og Borgeskaret,

men det var og den hardaste.

Dei måtte ta tunge motbakkar

som tok på pusten og dryge

unnabakkar som røynde knea,

så det var vel helst ungdomar

og folk som hadde hastverk som

våga seg i kast med den. Eller

slike som ville gjera meisterstykke.

For slike fanst det nok

då som no. Med greidleg

gonge rekna dei at ei byreis tok

to dagar kvar veg for friske

folk. Men det fanst nok dei som

gjorde vegen snøggare, stundom

fordi det trongst, andre tider

kanskje berre for å gjera eit

karsstykke så folk fekk noko

å snakka om. Dei hadde ikkje

meir moro enn dei gjorde seg

sjølve i den tida.

Ein kar som låg på sumarslått

oppe ved HamlagrØvatnet,

vart tobakkslaus, er det fortalt.

Etter å ha pint seg sjølv ei

stund, sette han ljåen i bakken

og tok til palings vestover fjella

og kom til bydn og fekk ny

forsyning, kom så opp att og

tok ljåen igjen og slo vidare.

Ein som åtte heime på Botnen,

vart ute for same mangelen.

Det var om vinteren, og kanskje

det låg meinsis i sundet,

så det var vanskeleg å koma

. Nok er det at han tok

foten og fjellet fatt og for til

bydn for å kvitta seg med tobakkssykja,

og kom velnøgd og

glad heim att.

Liknande tobakkshistoriar er

det fortalt frå Samnanger.

Slike soger kan vel ha vorte

litt utbroderte etter som åra

har gått, men ein kjerne av sanning

er det nok i dei.

Meir å lita på er det vel når

hendingane skriv seg til namngjevne

personar. Lars Seljenes

var kjend for å vera særs lett

til fots, og han gjorde turen

frå byen og heim på under ein

dtg. Endå om ein dag kunne

reknast lang før i tida, så må

ein seia at dette var uvanleg

godt gjort.

Mons Botnen var ein gong i

byen. Det var etter at eimbåtane

var byrja å gå inn fjorden,

og han stod på kaien og såg at

hardingabåten stakk i veg innetter,

og tok sjølv i veg til fots.

Han gjekk ned i Steinsdalen for

å gjesta kjærasten sin der, og

då han kom til Skeie, der ho

budde, høyrde han dampen "hujao

nede i Sundet.

Rekorden har nok likevel Anders

Rosseland, ein reinsgjetar

frå førre hundreåret. Han skal

vera den raskaste som nokon

t4


gong har vakse opp der på garden.

Han måtte absolutt skaffa

seg kikkert ein gong, og hadde

ikkje tidene til å vera lenge borte.

Han "la på lopao tidleg ein

morgon, kom til byen og fekk

seg kikkert og kom heim att til

Rosseland same døgret. Det

høyrest utruleg ut, han må

nok ha sprunge det - meste av

vegen

-

men det skal vera heilt

påliteleg. Undrast om nokon av

idrottsstjernene no vil ha greitt

å fylgja han.

Ein kraftprestasjon av eit litt

anna slag på denne vegen, gjorde

ei kone på Kleiva. Ho var

uvanleg sterkvaksen, og ein gong

ho var på Tysse, tok ho på ryggen

ei bør på 100 kiio og bar

ho opp Frøylandsdalen og Fossen

Bratte og heim til gards.

Eg skulle gjerne helsa på den

kjerringa som ville ta på seg

det same i dag.

Det var i sumarhalvåret at

denne vegen var mest i bruk,

men han vart nok nytta vintersdag

og. Då kunne dei sjølvsagt

gå på ski og fara i terrenget

som dei ville. Men høykøyringa

frå skogaslåttene gjorde at det

ofte var snØbraut så å seia over

heile Steinsskogen, så i godversbolkar

kunne dei koma seg

fram utan ski og. Far min gjekk

folkehøgskulen på Garnes truleg

vinteren 1890-91. Då juleferi

en kom, tok han ut tidleg ein

morgon mo åleine oppover mot

Gullfjellshøgdene og kom ned

til Øyjordæ. Det var fin skare

og lett å gå, så han valde å ta

fjellvegen vidare og. Då han

kom oppover mot Eikedalen,

gjekk han så langt framme på

fjellkanten at han såg ned i dalen,

og fekk då auga på folk

som kom ned Fossen Bratte.

Han var altså ikkje åleine på

vegen den dagen, endå det var

mørkaste vinteren. Sjølv kom

han seg ned Steinslia i måneskinet

om kvelden. Dagen etter

var han så gangsperr at han

knapt vann seg over stovegolvet.

Ein slik tur var vel knapt etter

fjellreglane ro, men høyrdest

ikkje ut til å vera noko uvanieg

då.

Ein kan no stort sett berre

fantasera seg til kva som har

gått føre seg på denne vegen

nedgjennom hundreåra. Han har

nok vore opplyst med smil og

glade andlit og vætt med sveitte

og tårer mange gonger. Så å seia

alt slikt har gått i gløyme. Men

me kjenner til at ein ungdom

på 22 år, Anders Århus, som

gjekk med post til Bergen for

presten frgens, omkom i eit uver

på Byfjellet i 1810. Og like opp

til våre dagar har ordet gått på

folkemunne om Johannes Eikedal

som fraus ihel i Vardaholo i

1849. Han gjekk på ski og

hadde tung bør, og hadde sett

seg til å kvila, som skikken var

når dei var komne halvveses.

t5


Der fann dei han sitjande, han

hadde ikkje greitt å reisa seg att.

Ei dramatisk soge er det og

fortalt om Bertil Bertilson

Skeie, Vetle-Bertil, som han til

dagleg vart kalla. Han var beistehandlar

og driftekar, og kom

ein gong heimover frå byen,

truleg med ein god slump pengar

i lomma. Han fekk seg natlerom

på ein avsides gard, men

han fann stell og stemning litt

underleg og mystisk så han

fekk ikkje sova med det same

han kom under sengkleda. Om

ei stund tok det til å tusla og

tiska utanfor døra så han vart

ålvaken og han høyrde tydeleg

ei røyst som kviskra: oMen

han sØv ikkje endå." Han ante

at det måtte vera fåre på ferde

og kledde seg i mørkret og kom

seg stilt ut glaset og fekk salen

på hesten og reid vekk i tan.

Då skaut det etter han ut i

mørkret. Han vart så skræmd

at han vart aldri meir den same

som før.

Men dei fleste hadde sikkert

ljose minne med frå byturane.

Å koma til byen og sjå alt som

ovra seg der på sjø og land,

måtte vera ei oppleving. Var

dei fleire i fylgje på vegen, hadde

dei mykje å snakka om og

gle seg over. Når dei så sette

seg på kvilesteinane oppe på ei

høgd og naut nistematen og såg

utover nye landevidder med fjordar

og bygder, eller fjellvidder

med vatn og heiar, måtte det

vera opplevingar som dei levde

på lenge. Mange kom vel ikkje

på ein slik tur meir enn ein

gong eller to, sume kom vel

aldri så langt. Det var skikk i

bygda at eit ungt par skulle gå

til bydn og ringa seg, og for dei

vart visseleg ei slik reis eit minne

for livet. Den skikken var

så innarbeidd at det var vanleg

med ein bytur i slike høve lenge

etter at det vart moderne reisemåtar

å nytta seg av.

Då eimbåtane tok til å gå i

rutefart inn Osterfjorden, vart

det ofte til at byfararane tok frå

Samnanger og over Øyjordæ og

ned til Trengereid (nordre), og

derifrå fylgde dei båten til bydn.

Mor fortalde at ho gjorde første

byturen sin på den måten. Båten

ho fylgde heitte "Kristian

Jebseno, og billetten kom på 40

cbre. Det var alt ho la ut på

reisa til bydn. Overnattinga i

Samnanger kosta visst ingen

ting.

Folk var gjestmilde mot reisande,

og samningane har tr-uleg

sett det som ei rimeleg grannebygdsteneste

å hjelpa kvemmene

med hus og seng i slike

høve og såg ikkje på dei som

turistar som dei skulle tena pengar

på. Mange husvertar sette

sikkert pris på slik gjesting berre

for å få ei god kveldsrØe og

spørja nytt frå hi sida fjellet.

Før dei hadde telefon oe lokal-

I6


aviser og massemedia av andre

slag, kunne folk vera nokså

uvitande om slikt som skjedde

utanom sine eigne bygdegrenser.

Endå lenge etter at riksvegen

var ferdig, og turistane strøymde

inn over bygdene, heldt denne

gjestevenskapen seg oppe. I

slutten av første verdskrigen

kom ein ung kvemming syklande

i lag med kjærasten sin frå

Trengereid og heimover. Då dei

kom oppover frå Tysse i kveldinga,

møtte dei eit så kvast

uver at dei var både gjennomblaute

og forkomne då dei kom

til Eikedalen. Dei fann det meiningslaust

å fara vidare så seint

på dag, og bad om hus på ein

gard der. Dei vart mottekne

med opne armar og fekk tørka

seg opp att og vart oppvarta

med varm, god kveldsmat, så

dei kjende seg heilt som nye

menneske. Kvar sitt soverom

vart reitt opp til dei, og dei

sov seg fram i godveret dagen

etter. Før dei kom seg opp om

morgonen, var husens folk alt

farne til arbeids, berre bestemora

var heime for å sjå til

huset og stella med gjestene.

Men bordet stod ferdig-reitt med

høgtidsfrukost. For all denne

omsuta og velviljen skulle så

kavaleren gjera opp. Nei då, var

det likt, bestemora veifta han

frå seg. Han måtte berre ikkje

nemna sovore. Han prøvde å

forklara henne at det var ikkje

no som før, dyrtid var det og.

Det vart mest til ein ordstrid

mellom dei, han hadde ikkje

godt av å fara frå heimen der

utan å gjera greitt for seg. Til

slutt måtte ho motviljug gje etter.

,,Jaja, det får vera 50 øre

då." Enden vart at han fekk

henne til å ta imot to kroner.

Det gjorde henne synleg vondt,

og ho var mest unøygd for å få

så mvkie -

for så lite.

l7


K. HERADSTVEIT:

-"-rf:T.

Nokre minne om

LARS KALHAMAR

Lars Olavson Heradstveit vart

fødd på Heradstveit i 1.872. Han

døydde i 1937 65 år gamal. I

dagleg tale vart han kalla Lars

Kalhamar og budde det meste

av sitt liv i Vikøy. Det var og

dei som kalla han for Lars Bøen.

Han var litt av ein bygdeoriginal

og vart vide kjend av ymse

grunnar, men mest for at han

var uvanleg ordhag og god i replikken,

og hermingane etter

han lever på folkemunn den

dag i dag.

Det kunne vore skrive ei heil

bok om Lars Kalhamar, men vi

skal her prøva å laga eit lite

bilete av denne mannen. Lars

var einaste sonen av eit syskinlag

på fire. Far hans -

Olav

Heradstveit (og kalla Olav Bøen)

-

var husmann, snikkar og

kjeraldemakar, og Lars tok same

yrket som faren. Han kjøpte

først ein lut av Nilsa-garden

på Heradstveit, men flytte snart

til Vikøy der han kjøpte småbruket

Kalhamar og vart busett

der resten av livet. Han vart

gift med Ragna Olavsdotter

Skålheim frå Skålheim i Norheimsund.

Lars og Ragna dyrka og dreiv

småbruket sitt med stor omsut.

Kjeraldearbeidet vart gjort i ein

verkstad som han hadde oppe

på lemen i våningshuset. Om

sommaren var han mykje ute på

bygningsarbeid og dertil dreiv

han litt med krøterhandel.

Som menneske var Lars ein

tenkt mann med stort hjartelag

og stor humor. Men sjølv

om svar og replikkar frå hans

munn var morosame, hadde dei

ofte ein snev av brodd, men

brodden var sjeldan så kvass

at den såra i vesentleg grad.

Lars og Ragna hadde eit framifrå

ekteskap. Dei vart barnlause,

men denne sorga delte dei

og bar ho med ein viss skjemt.

Lars sa ein gong at han trudde

Vår Herre ynskte å få slutt på

kjeraldemakarane, for fleire av

dei kjeraldemakarane han kjende

fekk ikkje born. Ein gong

måtte han henta jordmor til

grannekona. Ragna stod på

tropphella då han for framom

huset. Ho spurde kvar han skulle

av stad. nEg skal henta jord-

IB


mor til grannekona. Ja eg skal

no henta jordmor til deg Ragna

og, men du får no vera til sist

dur, svara Lars. Folk som stod

Ragna og Lars svært nær sa at

kjekl og usemje var ukjent der

i heimen. Dei samarbeidde i stor

skjønsemd om alle ting og dette

sette og sitt preg på heimen

deira. Det var alltid gildt og

triveleg å stiga innom døra på

Kalhamar. Ein gong vann Ragna

eit voggeteppe på ein basar.

Ho sa til Lars at dette ville ho

gje til nokon som hadde born,

men då såg Lars på henne med

ein lur blink i augo og sa: (Ja

vågar du det Ragna?"

Lars var ein stor økonom. Han

kunne både gje og hjelpa når

det var turvande, men elles var

han ein sparemann. Når folk

bruka så mykje pengar at dei

til slutt kom i vanskar, sa Lars:

.Ja, ein kan bråna mykje smør

på ein varm omn - -.o

Elles

var han svært villig til å kausjonera

for folk og han tapte mange

pengar på dette. Ein gong

han lende i Vikøyfjøra etter å

ha vore på fiske, fekk han hjelp

av ein bygdemann til å draga

inn båten. nDu putlar med å

fiska", sa bygdemannen. "Ja

eg må det, for det ser ut til å

verta vanskeleg å leva av berre

kausjoneringo, svara Lars. Nei,

Lars bar ikkje agg til nokon om

han tapte pengar på dei ved kausjonering,

men tok også dette

med stor humor. Han tykte ofte

at mange ting var dyrt. Spekesilda

steig svært i pris ein haust.

Då sa Lars: nHo er så dyr spekesilda

no at ein burde gå med

henne i setlaboka." Lars lika

ikkje folk som gjekk - på dørene

og selde. Ein gong fekk han

vitjing av ein bokseljar. Bokseljaren

pakka opp bok etter

bok og reklamerte i det vide og

breie om god og dårleg lesnad

og om verdien av å ha lese den

og den boka. Lars venta i stor

tolmod til bokseljaren hadde

prata seg tom. Då svara Lars:

nDet leie her er at eg har ikkje

Bokseljaren

Iært å lesa eg

pakka saman og

-." gjekk med ein

g*ong.

Lars var ivrig Venstre-mann

og mØtte trutt fram til politiske

møte der venstrefolk hadde ordet.

Men ein gong vart talaren

både lang og turr og Lars sat

og vreid seg på dei harde trebenkene.

Då han kom i ut i gangen etter

rrrØtet, sa han med stor

tyngd og djupt alvor i røysta så

mange høyrde på: "Eg må visst

slutta i Venstre eg no, for eg

har ikkje bakende til det lenger

Lars - -.>

var ein svært god granne

og rekte ei hjelpande hand

så snart han vart spurt om det.

Prost J. A. B. Christie var ein

av grannane til Lars. Prosten

budde på eigedomen Haukeland

t9


saman med dei to brordøtrene

sine, Ha.nsina og Verna Christie.

Alle tre var høgrefolk og meinte

at det skulle vera ein viss

skilnad på høg og låg i samfunnet.

Prosten bad ofte Lars om

hjelp til både eitt og hitt. Ein

gong hadde prosten fått ein

eller annan sjukdom på hagen

sin, eller *haveno som han sa.

Då vart Lars henta for å sjå

på dette. Lars grunna både lenge

og vel på dei sjuke plantene,

og til sist gav han fylgjande

uttale: "Eg kan ikkje skjøna

noko anna enn at det må vera

den vanlegg "havesykjo"

du har

fått - -.o

Ein annan gong

hadde prosten fått ei drøss med

kjuklingar. Det var vanskeleg

å sjå kva som var hanar og

høner og Lars vart henta. Lars

såg med ein gong at mest alt saman

var hanar, men han ville

seia dette på ein mest mogeleg

skånsam måte. Då delte han

først flokken i to grupper og så

sa han det slik: nDen gruppa

der er hanar, og den andre

gruppa der er ikkje høner."

Naturleg nok lika ikkje alle

like godt ordspråket til Lars

og sume ville gjerne prøva år

svara han att med same mYnt.

Ein laurdag Lars var i Norheimsund

og handla var han

ubarbert og hadde lang skjeggstubb.

Ein mann såg på han og

sa: nDu er svært skjeggut i dag,

Lars., Lars såg på han og sva-

ra lunt: "Så vidt eg veit skal det

stå på eigande grunn -.>

Lars måtte ofte leiga folk til

ymse hjelp og arbeid som han

trong. Ein regnhaust hadde Lars

leigefolk og ein bygdemann

spurde om dei kunne få gjort

noko i slikt regnver? "Når det

regnar som verst er me inne og

har teori -r,

svara Lars. Ein

dag hadde Lars leigd hest og

mann til å køyra ved heim or

skogen. Lars var med, og nytten

og sparsom som han var,

gjekk han kring og plukka opp

småkvister. Dette var nemleg

siste lasset. Då ropa køyrekaren

til Lars: "Her ligg nokre ospe.

lauv her, skal eg ta dei med.n

Denne spøken hadde litt for

kvass brodd og Lars vart mutt

resten av dagen. Han stakk aldri

vondt sjølv og lika heller ikkje

at andre gjorde det med han.

Det kunne vore fortalt mykje

meir om Lars Kalhamar, men

det får vera med dette. Han

fekk ei lang sjukelega og døydde

i heimen på Kalhamar i januar

1,937. Den siste tida fekk han

augg sterkt vendt mot dei evige

verdiar, og dei som fekk høve

til å vitja han ved sjukesenga

sa det var godt å høyra kor

trygg han kjende seg og kor

fredfullt han fekk kvila i Guds

allmektige hand. Det er mange

som har minne etter Lars Kalhamar,

og eg trur alle saman

har gode minne.

20


Kr. B. Kolltveit,

BATBYGGJING I

Hans E. Kinck har i ein novelle

skildra ein vintermorgon

frå sin barndom i Strandebarm

for bortimot 100 år sidan.

Grytidleg om morgonen kan dei

sjå båtbyggjaren si lykt flytta

seg frå huset oppe i bakken ned

til naustet i fjøra, og straks etter

høyrest taktfast klinking

vidt utover i morgonstilla.

Dei fleste Strandbermingar vil

vel kjenna biletet att. Det einaste

måtte vel vera at me var so

vane med den låten at me høyrde

det ikkje i det heile teke.

Å jau, me høyrde det. Me

kunde endå til høyra kven som

klinka. Alle hadde ikkje same

laget. Ein klinka fort og let,

ein annan seint og tungt. Den

nye læreguten heldt underhammaren

so hardt opp mot saumhovudet

at det vart ikkje dubbelslag

av det. Men meisteren

han let båe hamrane arbeida

med si eiga tyngd, fort og lett,

og so taktfast at om han lynsnart

snudde hammaren i neven

og bruka den kvisse pinnen,

STRANDEBARM

heldt han likvel takten som ein

tambur. Han arbeidde etter augnemåI.

Han sikta inn stamnane

etter lodd, men elles greidde

han alt med ein gamal tummestokk

og dei velrøynde augo. Ja,

han hadde ei gamal båteal som

minna litt om ein primstav. På

den var avmerkt djupna for dei

ymse storleikar. Der var innskore

ein N for ni-alning og T

for ti-alning og so vidare, med

strek for halve alner innimellom.

Med dette utstyret laga han båtar

med so fine straumlinjer i

botnen, at det vanskeleg kan

gjerast mykje betre idag av

ekspertar med elektronisk utstyr.

Dei gamle båtbyggjarane riste

på hovudet, då dei yngre kring

hundreårsskiftet tok til med å

byggja seg lunare verkstader,

som dei kanskje endå til sette

omnar i som skulde det vera ei

stova. Dei gamle hadde greidt

seg so ypparleg godt i dei opne

skytjene sine heime på garden,

eller i dei enno opnare nausti

2t


ved sjØen.

karar.

Det var herdiee

Om ein av dei som var gamle

då eg var ung fortalde folk,

at når han i ungdomen bygde

båtar i naustet, gjekk han heimanfrå

klokka 5 om morgonen

og kom heimatt klokka 10 om

kvelden. Han vilde ikkje ha ni

sta med seg. Det tok for mykje

tid frå arbeidet når han skulde

hefta seg med å eta midt på

dagen. Slikt var nok uvanlegt

ogso i den tid, men det fortel

no likevel noko om arbeidstid

og tempo i dei dagar.

Det var utrulege dagsverk dei

kunde klara med sine enkle

reidskapar. Om Rasmus J. Byrkjenes

(Øyane) ( 1820-1864)

fortalde Heine Linga, at han

kom heimanfrå Byrkjenes ein

morgon med båtstamnane på

aksli og tok til å arbeida i naustet

i Sutarvik på Litlafosse. Om

kvelden var båten utborda, og

neste l


ifrå på kvar sida. Alle båtbyggjarar

hadde ein slik strekved

før, men han gjekk ut av bruk

etter hundreårsskiftet. Eg trudde

difor knapt mine eigne augo,

då eg fann at den same strekved

-

berre i stØrre format -

hadde vore bruka på vikingeskipi

som no står på Bygdøy.

Dei var bygde for over 1000 år

sidan. Eg merkte meg og ei rekkje

andre småting i byggjemåten

som var nytta på vikingskipi

som minna sterkt om dei gamle

Strandebarmsbåtane.

Det er no mange hundre år

sidan folket på Shetlandsøyane

kom inn under britisk styre og

britisk tungemåI. Likevel har

dei ikkje gløymt at dei er av

norsk opphav, og heller ikkje

alle norske ord frå gamalt. I

7929 møtte eg i Cape Town i

Sør-Afrika ein ung båtbyggjar

frå Shetland. Eg var med ein

fiskeekspedisjon som hadde

norsk utstyr og deriblant Strandebarmsbåtar.

Ein dag stod me

og såg på ein av desse båtane,

og Shetlendaren spurde meg

kva me kalla dei ymse deler av

båten på norsk. Eg rekna opp

frå ende til annan av båten, og

han sa etterkvart deira namn.

Mykje var likt, sumt so likt at

det berre var den engelske

svipen over uttalen deira som

skilde, og sume av deira nemningar

låg nærmare det gamle

norske enn våre. Når es sa

,

men uttala det "stamran". Det

var tollegangar på den båten

me såg på, men han spurde om

me ikkje bruka "keipo. Då eg

svara ja, spurde han om me

bruka vidja i keipen til å halda

årane på plass og kva me kalla

den. Då eg svara (homleband",

gav han eit utrop, at det var

same ordet. Han sa: ohømmelbænd".

Dette viser at desse

namn var bruka alt i den tid

då Shetland høyrde til Noreg,

og truleg at dei var gamle alt då.

Kring hundreårsskiftet tok

det til med eit brigde av Strandebarmsbåtane.

Den gamle færingstypen

med 3 breide bordgangar,

øksa halsar, korte æsingar

og den elegante straumlinesveisen,

vart meir og meir fortrengd.

Det var omsynet til nye

Frå kaien på Fosse før rutebåten

kjem. Nokre av båtane er bygde for

påhengsmotor.

23


;fqESW

Ein av dei 5000 som vart selde i Oslo.

marknadsfelt som gjorde det.

Humrafiskarane søranfor vilde

ha ein drygare båttype med breidare

bakskut til å lasta teiner

på. Samstundes vart det ein

viss påverknad frå Austlandet.

Den nye typen vart mest bygd

med 4 eller fleire bordgangar,

og dei lange æsingane med stemneklampar

gav båtane ein heilt

ny utsjånad. Desse båtane kunde

verta sers vakre når alt var

fint gjort, men det var trass i

alt ein so heilt ny type, at samanblandingi

med den gamle

typen ikkje alltid verka heldig.

Den gamle Strandebarms 3 bordingen

var fullt likeverdig med

Oselvarane, og burde vorte bygd

som før ved sida av den nye

typen.

Talet på båtbyggjarar i Strandebarm

auka sterkt frå 1900 og

utover til 1930. Det hadde mange

grunnar. Nokre kan nemnast.

Det kom store årsklassar av

ungdom ut i arbeidslivet då.

Utvandringi til Amerika slutta.

Gamle attåtnæringar vart uløn-

same, og uti 20 åri tok arbeidsløysa

til å melda seg sterkare

etter kvart. Avsetnadsvanskar

gjorde sildefisket ulønsamt, og

det slo attende på båtomsetnaden

her på Vestlandet, for notfiskarane

var av dei store avtakarar

av robåtar.

Då kom det vel med for

Strandbermingane at dei hadde

utvikla ein båttype som høvde

for Oslofjorden. Det hadde alt

lenge vore sendt robåtar til Oslo,

men no tok dei til med å senda

heile fartylaster. I åri 1930-39

vart det omsett omlag 5000

Strandebarmsbåtar i og omkring

Oslo, og denne eksporten

berga båtindustrien i Strandebarm

frå samanbrot den gongen.

Krigen i 1940 gjorde ein

brå ende på denne handelen, og

seinare har han heller ikkie kome

i gang att.

Etter 1935 har talet på båtbyggjarar

stadig minka. Serleg

dei siste 20 år har det gått fort

rredover. Dei som framleis driv,

byggjer lite robåtar no. Mest

alt som vert bygt er for motordrift.

Me lever no ein gong i

motoralderen, og folk er vortne

for late til å ro. Eller har dei

fått det for travelt, so dei har

ikkje tid?

Kanskje det var for slitsamt

med all den roinga i gamle dagar.

Kanskje det er bra at maskinkraft

har avløyst muskelkraft.

Men når ein om sumaren

24


ser og høyrer på dei brølande

passbåtane som gjer sjøen til

ein livsfårleg leikeplass både

for seg sjølv og andre, og som

skitnar både luft og sjø, so fær

ein inntrykk av ei viss forjagd

rastløysa. Det ser ut som folk

er på leiting etter eit eller anna

som dei aldri får fart nok til

å nå.

Då tenkjer eg stundom på eit

anna bilete. Ein stavstill sundagsføremiddag

frå mi barndomstid.

Kyrkjebåtane kom glidande

langs landet, med lange,

seige åretak. Karane sat ved

årane med kvite skiorteermar.

Konene i bakskuten med kvite

skaut. For eit bilete av høgtid,

ro og harmoni. Dei trong ikkje

skunda seg, dei hadde reist so

tidleg heimanfrå at dei visste

dei nådde fram i god tid likevel.

Der var ikkje utslitne nervevrak

som trong avkobling i sanselaus

fart der ombord. Robåterl

sin tidsalder vara lenge. Det

er tvilsamt om motorbåtane og

bilane har so mange tusen år

framfor seg. Når det no ser ut

for at hans dagar er talde, so lat

dette vera eit lite minneord både

om båten, dei som bygde han og

dei som bruka han.

25


.S;::::.$+::

s

s

s

s

s

s

s

+

+

+

.s

*

i:n:

+

"s

+i::::

+

+

si:ii:

s

+

+

+

s

+

JåL::i:i JåE:::::

Y""Y""',

26

$i::::.S.:::::$:ii::.#:::::$:r:;.S.:r:$.t::j:+::j::S':::::+'lil.$:ri:$.;::::$.n:

f7

rwamlTrasong

Tone: Kvzr me vil, ungdomsflokk?

Kvam, du Kvam, fagre bygd,

der du ligg med bogne strender,

fjell og li og grøne grender,

ligg du traust i fred og trygd.

Du har gjel og djupe dalar,

elv og foss frå bergetram.

Sterkt du til oss alle talar

Kvam, du Kvam.

Gamle Kvam, fedregard,

du har spor [rå gamle tider

etter skip og harde strider,

då du vikingbustad var.

Du har arv frå lredleg yrke.

som har ført deg opp og fram, -

arv frå feders strev og styrke,

gamle Kvam.

Unge Kvam, yrkestad,

du er v-vrd i våre dagar

for ditt-strev med eng og hagar,

so dei skin av blom og blad.

Du vinn ros i mange grender

for dei verk di hand driv fram.

Du er rik på hage hender,

unge Kvam.

Gjæve Kvam, åndsens liv

gjev du både vern og feste,

strir for framtidsmål, dei beste.

når du talar, syrrg og skriv.

Du har kunst og lærdom ale -

har ein ungdom, staut og stram -.

Du el statsmenns verk og tale,

gjæve Kvam.

Ja, du Kvam, framtids bygd,

du har gamal arv å bera,

du har nye verk å gjera, -

som krev mot og dåd og dygd.

Sign då Gud di leid og iagnadl

Gå so trygt den vegen fram!

Lev so vel i fred og fagnad,

Kvam, du Kvam.

Vigleik Rosseland.

$.:::::"S:ri:$':i:1:.S:ri:,+:i:i:,S.fii+:i:::*.::::i$.;::::.#:::::+::IS:::i:-#:::::

$.:::i;'$

ss

+

s+

+

.#'

+

r{5.

:!:ti

+

.#

+

s

s

s

s

s

+

+

+

s

4.

s

s

.$'*::.$


JON O. TJ05Å5'

Lærartilsetjing i

Øystese L7B9

Det var ringe kår for lærarane

på den tid, lØna var lita og

det var slitsamt å flytta med

skulen frå gard til gard.

For å gjera yrket meir attraktivt

for ungdomen, kom det ein

(anordning" såleis at den som

gjorde teneste som oskoleholder"

ei viss tid, skulle vera friteken

for militærtenesta. Tida

han måtte binda seg til yrket

var mellom 7 og 10 år.

Soknepresten har tvillaust rett

når han hevdar at Engel Bjotveit

var den mest "beqvemme

av Sognets ungdom" til læraryrket.

Han var mellom dei mest

opplyste og evnerike ungdomar

i bygda. Kor lenge han var lærar,

veit eg ikkje, truleg var det

berre den tid "anordninsen,

kravde.

I 1800 kjøpte han eit gardsbruk

på Soldal og tok då -

som skikken var den tid

namn etter garden der han var

busett.

Engei O. Soldal var ikkje berre

ein dugande og framsynt bonde,

som fekk mange tillitsyrke,

han var også ein flink forretningsmann.

Og det var han som

la grunnen til Soldalsrikdomen,

som sonen. Ola. med stor interesse

og forretningstalent auka,

så han vart den rikaste mann

i heradet og vidare.

(Sjå O. Olafsen: Kvam, side

490 og L. H. Torpe: Ættarbok

for Kvam, B II, side 449.)

Povel Schnabel Provst over

Hardanger Provstie og Sognepræst

for Gravens Kald Gjør

vitterligt; at da den hidtil værende

Skoleholder i Østensøe

Sogn nu efter 13 Aars Skoleholder

Tjeneste, fra samme Tjeneste

har forlanget sin Afskeed,

og den velagte unge Karl Engel

Olson Bjotvedt igjen af Sognepræsten

for Wigøers Kald Velærvaerdig

Hr. Andreas Schielderup,

er proponeret til Skoleholder,

som den beqvemeste af Sog-

27


nets ungdom, og da han tillige

fra Velbemeldte hans Sognepræst

har et got Skudsmaal angaaende

hans liv og levnet og

med Examen af mig i Dag er befunden

at have de til Skoleholder

Tjeneste mest fornødne Rigasita,

saa paa af den om Skole

Væsenet i Norge den 23 Januari

1739, samt andre derom udgangne

Allernaadigst anordninger,

har jeg antaget og herved i den

Høye og Hellige Treenigheds

Navn beskikker bemeldte Engel

Olsen Bjotvet til herefter at Yære

Skoleholder i Østensøe Sogn;

i stedet for oven omtalte afgaacnde

Skoleholder hvis Navn er

Nils Hagtorson Steenstøe.

Thi skal titbenævnte Engel

Olsen Bjotvedt forpligtet til det

ham nu herved betroede Skoleholder

Embede sig strax troligen

at antage og med al mulig

Lydighed stræbe at efterleve den

for Skoleholderne i Norge Allernaadigst

udgangne Instrux og

alt hvad som til hans Embedes

Frugtbringelse kan blive befalet.

Hans foresatte Øvrighed og Sognepræst

skal han være hørig og

lydig og sig saaledes i Lærdom

og Levnet opføre, at han kan

være til Opbyggelse og et got

Exempel for enhver i Menigheden,

saa at alle Ting kan skee

til Guds Ære, den Christe Kirkes

Opbyggelse, og ham selv en

frelst og uskadt Samvittighed,

hvortil jeg af Hjertet vil ønske

ham Naade, Lykke og Velsignelse

af Gud vor Fader. i den

Herre Jesu Christo formedelst

den Hellige Aand.

Til bekræftelse under min

Haand og Segl.

Nedre Hagestad Præstegaard

2den martii 1789.

P. Schnabel.

Anvist for Sessions Deputerede

i Bergen den lste Augusti

l7B9 og af dennem Samtyket,

saa at naar indbemelte Engel

Olson Biotved har som Skoleholder

forretet Tieneste de aar

som efter anordninsen ere bestemte

skal han for åld Militarie

Tieneste være fritagen og med

ordentlig Sessions-Pass forsynet.

-

Bergen den 3die Augusti 1789.

(Utydeleg underskrift)

Original-dokumentet lånt av

Torstein Aalvik.

I

-


Slik hadde dei det i 1899

Innsendt av Torgeir T. Børve

EKSTRAKT

af

Regnskabet ved Øistesø Meieri lste oktbr. 1B9B

-

30te septbr. 1899.

A. Indtægt:

Solgt 13976 kg smør d kr. 1,74 kr. 24.384

,, 7326 kg gammelost å kr. 0,70 . ,, 5.128

" fløde og nysilt melk for "

3.706

" skummet melk og saup "

4.526

" prim og myse for .. ,, 714

( nØgelost og myseost . . ,, 253

Statsbidrag til skolen fra I/7 98 til 1/10 99 ... .. 2.555

Kr. 41.267

B. Udgifter:

Udbetalt for 415.238 kg melk med 3,3 % fedt

å 7,33 pr. L

i lønninger

for kosthold

.s ;;6;id;.ieiiiå. .: :::: :::...:::::::

ilysbrænde....

emballage og frakt

;åA;ffs ;;"t"; . . . : . : : : : : : : : . . : : . . .

vedligeholdelse

olje, kalk, salt, sode og skurekoste m.m.

i afdrag

ved ombytning af vandledningsrør, turbine og

skummemaskine circa

"

1.714

t.7r4

r.224

1.455

r.003

561

376

3t4

685

3.500

Kr. 41.267

Årsberetning.

Udgifterne ved omforandring tig kan opføres i år, så kommer

af meieriet samt afdraget ud- det deraf, at vi endnu ikke har

gjør 1,07 øre pr. liter.

nøie oversigt over, hvor meget

Den lste oktober 1898 havde omforandringen af meieriet vil

meieriet en gjæld af circa kr. komme til at koste.

4.544. Når ikke statusen nøiag- Når udgifterne til brændsel

29


iår er stØrre skriver det sig for

en væsentlig del derfra at prisene

på kul har været betydelig

høiere. De stadige forandringer

i meieriet, som vi har været

nødsaget til at foretage iår har

også virket trykkende på meieriets

drift. Drivkraften ved meieriet

var jo ved afvigte høst bler,en

så liden at B. og V. centrifugen

ikke kunne benyttes længere,

og da den lille radiator,

som først blev opstillet her ved

meieriet ikke kunne greie at

handle så megen melk på en rationell

måde, måtte den indkjøpte

stØrre radiator opstilles

i januar. Men da denne maskine

blev opsat, viste det sig at

drivkraften blev for liden, uagtet

vi foreløbig kun skulle nytte

den som skummemaskine og vi

måtte derfor i mars indsætte

en peltons vandmotor istedenfor

den dårlige turbine der tidligere

har vaeret benyttet.

At melkeleverancen i august

og september måned er mindre

end tidligere kommer deraf, at

meieriet ved ombytning av vandledningsrørene

måtte indstille

driften fra 16de september til

4de oktober.

Det må nu kunne siges at

meieriet nu er udstyret med

tidsmæssige maskiner af passende

størrelse, idet meieriet nu

har tidsmæssige maskiner både

for radiator- og separatorsystemmet.

Den tre fods peltons vand-

motor som er anskaffet, viser

sig at have en særdeles solid og

tilstrækkelig drivkraft for meieriets

behov.

Meieriet vil derfor nu bedre

kunne tilfredsstille skolens krav,

ligesom meieriet nu bedre vil

kunne opfylde sin opgave. Da

dertil kommer at det nu er bedre

udsigter til at meieribedriften

går bedre tider imøde er det

stærk opfordring til for meieriets

interessenter om at levere til

meieriet meget, god og billig

melk. Kvægstellet må derfor

sjænkes særlig opmærksomhed.

Jeg kiender ikke nogen som

ikke har meg,et at lære på husdyrbrugets

område. Melkekjørne

må fremfor alt skaffes et

sundt opholdssted, en god pleie

og en alsidig, rigelig og sund ernæring,

dernæst må billige og

gode foderstoffe anvendes. En

stærk fodring med rodfrukter er

en af betingelserne for at der

kan produseres billig melk.

Jeg vil endnu tilføie, at jeg

mener at meieriet endnu kan

omforandres og driften omlægges,

så der kan opnåes en større

nettopris for melken end det er

mulig under de nuværende forhold.

Det som jeg først mener

tør blive gjenstand for overveielse

blandt meieriets interesserede

er spørgsmålene om fedostystning

og elektrisk lysanlegg.

Øistesø 2den november 1899

Kr. Seielstad

30


Nr.

Navn

Antal

kjør

Leveret Udbetalt

melk med kr.

1.

2.

a

-).

4.

6.

7.

B.

9.

10.

i1.

72.

1,4.

16,

t7.

18.

19.

20.

2t.

22.

23.

24.

25.

26.

27.

28,

29.

30.

aa

Jt.

32.

33.

J+.

35.

36.

37.

38.

39.

40.

4t.

42.

Åa

+J.

44.

45.

46.

Torstein Næs .

Ola S. Solheim

Håkon S. Østensø

Lars S. Berven

Mikkel E. Berven

Lars Bakken ..

Ola Berven

Ola O. Klyve

Håkon S. Berven

Torger T. Berven

Lensmand Lofthus

Håkon N. Berven

Johannes Råen

Olav Vik Skålheim

Jon Skålheim

Sigrid Kjosås


Nr.

Navn

Antal

kjør

Leveret Udbetalt

melk med kr.

47.

48.

49.

50.

51.

52.

53.

54.

55.

56.

57.

58.

59.

60.

6r.

62.

64.

65.

66.

67.

69.

70.

71.

72.

73.

74.

75.

76.

78.

80.

81.

82,

88.

91.

94.

97.

Arne G. ØstensØ

Madli Østensø

Thore L. Østensø

Ola L. Østensø

Ola L. Teigland

Lars L. Teigland

Nils N. Soldal

Odmund Soldal

Johannes Soldal

Isak Flatebø

Jørgen Soldal

Nils P. Soldal

Arne M. Berge

(


Aagot ?Løqland'

Stølsyninme

Ovanfor Ytre Ålvik ligg det

to stølar: Bjølveseter og BjølsegrØ.

Tidlegare var det vanleg å

ha budeier der oppe som stelte

med kyrne om sumrane. Førstnemnde

ligg vakkert i ei helling

opp mot høgfjellet, og frå stølsvollen

ser ein fiorden nedunder

og fjella med siølane og breane

på den andre sida. I fine, stille,

varme sumardagar er det gildt

å sitja der og nyta utsynet og

freden som rår deroppe.

Bjølsegrø ligg meir audsleg

til, så der er det berre bjørkekjerr

og kjesar og fjellblomar.

Og så det feite fjellgraset som

kyrne likar så godt. Det vakre

vatnet ligg der klårt og blankt

men utan botngroe og fisk.

- Ein gong i tjueåra var me

nokre unsdomar som ville ta

oss ein tui opp til desse stølane.

Me var kiende med budeiene

der: Ho Anna-skreddaren os

Ola-Brita på Bjølveseter, og Kar'i

og Marta på Bjølsegrø. Og så

ikkje å gløyma vesle Kari som

då kunne vel vera 5-6 år os

skulle få vera med bestemødre--

ne sine på stølen den sumaren.

At me vart vel fagna på båe

stØlane, treng eg ikkje fortelja,

for det var visa slik den tid at

folk som kom til støls skulle

verta vel mottekne.

Me stogga ikkie så lenge hjå

Anna os Brita for det var til

Bjølsegiø me hadde etla oss

denne gongen. Me var endå til

"bodne, opp der. I lang tid

hadde me gledt oss til turen.

Forventningane var store, og me

vart ikkie vonbrotne. Dei som

har vore-på ein gamal velhalden

støl med budeier av det gode

gamle slaget, kan kanskje førestella

seg korleis me vart medstelte.

Det er mange av oss eldre

som har ugløymande minne frå

turar til stølar såleis. Men det

som sermerkte opphaldet på

Bjølsegrø, og det iom tok oss

mest, var den høgtidsame freden

og den strålande gode og varmhjarta

gjestmilda me vart mØtte

med. Det var smil os varme

handtrykk, og så var dåi så inderleg

naturlege og liketil desse

budeiene der dei gjekk stillfarande

og stulla og stelte med

miølk og mat og koppar og kar.

Kva var det som gjorde det

så festleg og gildt der oppe? Eg

trur eg kan seia det slik som det

33


står i songen at


under ljoseblå og fine. Eg

tenkte - med meg: Var det ikkje

"fråsseri"

at ein så fager blomebundel

stod på aude fjellet og

Iyste så vakkert og bjart? Han

kunne vel ha sledt fleire om han

hadde iått slade på ein meir

synberr stad? Men då måtte eg

koma i hug verset om blomen

i skosen der det heiter: oYnskier

?u ikkie i prydhagen stå,

der tolk kunne skoda på deg?'

nÅnei, eg trivst best rnellom

ringe og små, eg føddest til

skogblome, €9.,, -

oForglemmegeio heitte biomen,

og det skal vera visst

eg har aldri gløymt han sidan. -

Han heldt ei heil preik for meg.

Og når minnet om han kjem

fram-i hugen, ser eg også for

mes budeiene på Ålvik-stølane.

Dei vakre blomebundelen vart

eit bilete på dei der dei gjekk og

gjorde sin gjerning stilt og

bramfritt utan tanke - på om det

var mange eller fa dei fekk

sleda.

- No er dei borte for lenge sidan.

Men eg kjem dei ofte i

hug, og eg signar deira minne!

Eg har også seinare i livet

mØtt menneske som lik uforglemmegeioen

på høgfjellet -

utan at dei visste om det siølve

spreidde solskin og glede i

- kring seg på plassen dei var

sette i livet. Eg minnest dei alle

i takksemd os seier med diktaren:

Minnet-later som insen

ting -

er dog et lønlig kildesprrng.

35


æææryæ

Gåvebrevet

Eg set pd ein benk i hagen

ved museet Ingebrigt Vik.

Haustleg og kald er dagen

men eg er varm og rik.

SjøIv om eg ikkje kan koma

innom den stengde dør

eg eig då den vakre rdma

endå meir prydt'ull enn t'ør.

Dei seier at det er dugnad,

frivillige lag står bak.

Det md vel vera ein hugnad

å arbeida lor denne sak.

Fo tenkjer på gåvebrevet

ttI bygda og heile vårt land,

't'o,

t'ramtida vør det skrive

nted kunstnarens skielvande

hand.

t. t

LIT -. ITVSVCTK

det vermer

kunstnarens

dette til oss

som alltid vil leva

i denne stund,

tiltru å gjeva

om var ung.

Ja hender det slik ein døgen

du kjenner deg trist og arm,

så set deg på benken i hagen

der vert du glad og varm.

TORVALD STORÅS


Det var ofl ei

fn,.nat

Or eit blad, Ferdamannen, for

100 år sidan. (Ovnagrendi er eit

eldre namn på Botnagrendi inst

i Fyksesundet. Ovnen er eit fjell

omlag midtleies mellom Porsmyr

og Botnen. Tvers over Sundet

på austsida ligg Blåningsgjel. I

naudhØve var det framkomeleg

til Skåro.

Me heve eit Lag her ute i

Bygdi, kor ein samnast og fortæl

og læs Sægnir og Saagur. Etter

at ein gong Bjørnsons (Ei faarleg

Friing" var læst, var det ein

gamal Man, so fortalde, at han

hadde og ein gong voret ute i

Faaren paa den Veg. Og eg lyt

feista fortelja nokot um Saago

hans her.

Som fyr fortalt ligg Ovnagrendi

inn fyr Enden av eit langt

trongt Sund, med bratte himmelhøge

Fjell paa baada Sidor.

Omtrent halweis inn i Sundet

paa den andre Kant er ei Revna

eller Djuv i Fjellet so dei kallar

"Blaaningsgjel".

Kva Navnet er

av kan eg ikkje segja, men kanskje

ein Grunn ligg deri, at det

faarleg Friing

av A. [.

liksom blaanar fyre Augat, naar

ein f.raa Skaret uppe skodar

seg svimmel ned i nden blaanende

Kløft". Dette Djuv er den

einaste Afvæksling av dei steilbratte

Fjellvægger langs Sundet.

"Eg hadde ein kjæreste

der inne", sagde den gamle, nog

Gud maa veta at det var ein

rigtig snild Kjæreste, ei Rosa i

Villmarki, slik so den bert kan

finnast paa slike Stader.

Naar Livet herute i den myldrande

Sveimen var paa Væg og

vilde kjøva meg med sine Syslor

og Suter av det kvardagslege

Stræv, var det som ein Lindring

fyr min trØytte Saal at koma

derinn til henne kven kan daa

undrast på at eg

- gjerna balad

meg fram, um enn Vægen tildels

var nokot strævsam. Værst var

det no Vettertider, daa Mein-

Isen laag utstød yver Sundet,

slik at der inkje var komande

med Baat, og Isen var for veik

til å bæra. Det var -

ein vetter,

so var meir enn vanleg kald,

37


og Isen lagde stødt fleire Gong€t,

men vart sundbroten av

Storm. So vart det daa ei Veka

ut paa Vetter,en, at det lagde til

med svær kulde. No kjem Isen

at verda god, tænkte eg, og bYrjad

setja Skjeisorne mina i

stand, fyr at taka meg ein tur

derinn. Det var ein Laurdag.

Guten lagde avstad, og fort

gjekk det fram, til eg kom Paa

Istrommi. Her fekk eg do finna,

at Isen ikkje var so god so

eg hadde vona, der var fleire

stader so var radt oPet og so

Isflak innat i millom, som inkje

bar -

kort sagt det var ein rigtig

Mein-Is. No hadde det vel

voret klokaste at venda Paa

Vægen, men høyrde du nokontid

ein uvetug Ungdom som eg

i nokre og tjug Aarsalderin være

si Vis? Nei, fram laut det, kor

som gjekk. Summe Stader drog

eg Baaten paa Isen, best som

det var brast det daa under

meg, oB eg laut springa uPP i

Baaten fyr at verda bjergen. No

kunde eg slaa meg fram eit

Stykke, til eg kom ut av Isen i

klar Sjo ei Stund, til sama

scena paanyo tok seg uPPatter.

Slik gjekk det fram, men seint

vart det, det var vist. Paa den

Vis kom eg daa midt inn fYr

Blaaningsgjel. Eg skodat uppetter

det tronge Djuv med Skaret

deruppe i Himmelsyni. Hadde

eg voret der uppe tænkte eg

med meg sjølv, so hadde eg

beina Dalføre inn paa Sætrane

deira innanfyre, og so denne

Sætravægen til grendar. Eg

vidste, at Folk, som ikkje var

altfor bljuge i Faaren, kunde

gaa den Væg um Summaren, og

daa kan der vel og vera framkomande

no, tænkte eg og lagde

Baaten til lands. UPPetter

det bratte Gjel for eg daa tildels

klovrande paa alle fjore.

Balesamt var det nok, men eg

gaadde det inkje ved Tanken

um aa vinna fram. Bekkjen, so

hadde runnet langs Djuvet var

no tilfrosen og hadde paa mange

Stader kryt upp, so det var

berre haale juklen aa gaa paa.

Men der var daa fyr det mesta

ei og onnor Steinanybba eller

ein Busk, so eg kunde finna

Fotafeste i, eller laut eg med dei

Tarvendor, so var for Handi

grava Hol paa Isen fyr at faa

eit lite fæste. Saag eg meg tilbakar,

hadde eg den blaae Avgrunn

lika under meg. Og naar

der av og til ramlade ein Isklump

eller ein snjoball derned,

svarad det med ein dump Ljod

som ein vill Skratt dernede fraa

liksom dei store Magter i Naturi

leikade seg der med at knusa

alt det stakkarsleg veike Smaaværk,

dei lokka ned til seg. Det

var inkje fritt fyr, at det kvakk

i meg ender og daa ved Tanken

um at eit einaste Feilføt

kunde bringa meg derned. Men

det gav meg og Mot og Kraft

38


til at arbeida fram so eg seint

um sidar kunde kvila ut paa

høgaste Humpen deruppe. Medan

eg sat der, ramlade ei Snjoskreda

laus og tuskade ende ned

etter Gjelet, der eg hadde gjenget.

Eg var daa inkje feig denne

Gong, tenkte eg og takkade

Vaar-Herre, so med sin sterke

Fland hadde hjetpt meg hertil.u

Det var nok litt meir Mannen

fortalde, men eg sluttar her avdi

det var um ei faarleg Friing her

vat tale, men Turen hans seinare

var inkje meir enn at baade

eg og du kan hava freistad liknande

um inkje paa Friarveg

so paa eitkvart annat Stelle i

Livet, so det inkje er nokot at

fortelja um.

Prins Ludvig Filip vitja Øystese

Av Jøkob H. Vik

Jakob H. Vik var mellom dei

flittigaste til å skriva for Bygdejol.

Ei tid såg det ut til å verta

vanskeleg å fylla 1970-heftet. Han

skreiv då i ein fart dette vesle

stykket, men heftet vart fullt

utan. Difor kjem det no.

Prins Ludvig Filip av Orleans

livde i å,ri 1773-1,850. Han var

med i den franske revolusjonen

og i levolusjonskrigane, men

rømde ut or landet i 1793. To

år etter kom han til Noree.

Fyrst til Kristiania, der etter til

Vestlandet.

Prinsen med reisefylgje budde

ei tid på Øystese hjå bonde

og baronilensmann Jan O. Øystese.

Lensmannen hadde stort tohøgdars

hus og dreiv litt som

gjestgjevar.

Då prinsen reiste, skreiv han

i gjesteboki og takka for seg.

Redaktør i Bergens Tidende,

Finn B. Henrichsen, var i Øvstese

fyrst i 1890 åri. Han såggjesteboki

og omsette den franske

teksten" Fritt omsett til nynorsk

lyder den slik: "Eg

takkar for

gjestevenskap og godt opphald,

og for dei mange vensame menneske

eg har mLøIt.>>

Frå Øystese reiste prinsen med

fylgje til Trondheim, BodØ, Kabelvåg,

Hornvik, Sørsand, Hammerfest,

Måsøy og Alta og so

vidare til Finland.

I Nord-Noreg budde prinsen

lengste tidi hjå handelsmann

Buch. Denne fylgde han ogso

til Nordkapp.

Etter Julirevolusionen i 1830

var han konse i Frånkrike lram

til Februarreirolusjonen 1848, då

han vart avsett.

Kongen sende ein korvett til

Nord-Noreg med ein marmorbyste

av seg som gåve til fami

lien Buch. Bysten var i husi

til Buch inntil 1944 de tyskarane

raserte Finnmark os brende

det huset bysten stod i]

I 1,957 sende den franske stat

ny byste av Kong Ludvig Filip

til Nord-Noreg. Denne bysten

vart plassert på Nordkapp-platået

i ein nisje, nett som ei stor

grue, i eit betonghus med vegger

på 3 kantar og tak, men ope

mot nord.


JULEBREVET L97T

Det er litt av eit ork å koma i

gang med dette julebrevet. Tankar

og fingrar blir stivare for kvart nytt

årstal. Dagleg mas og sut tek det

overskotet som må til for å samla

tankane om åndelege ting.

I haust har det vore ekstra tungt.

Veret har vore trøysteslaust. Regn

og rusk vekene til endes. Merkeleg

at ein kan bli hjelpne På eit lite

småbr-uk i slik bløyte.

Og attåt alt dette vatnet, skal vi

dagleg måtta lesa og høYra kor mYkje

andre må betala for at vi skal

kunna eksistera. Vi vert sett på som

ein klamp om foten og ei utidig

hindring for det slaraffenliv vi kan

få i landet om vi kjem oss med i

det store og rike EuroPa.

Ja, ja, trass i seriar med våte lågtrykk

frå England, har vi blitt hjelpne

i år og. Gras, frukt og Poteter

har vorte berga under tak i tur og

orden. Kyr og sauer står no og turkar

i bås og bing. Dei har visst

ikkje fått noko mein av bløyta.

Attåt alt har vi i år hatt jordbruksferie.

Etter lange rådleggjingar, har dei

styrande funne ut at også bøndene

burde få litt fri. Med brask og

bram vart det kunngjort at ferien

skulle vara i 6 dagar og kvar bonde

som greidde pressa seg til levemåte

på garden, skulle få feriePen-

gar. Vilkåret var at han heldt seg

borte frå garden og ikkje gjorde

gagns arbeid i ferietida. Kona kunne

også takast med På ferieturen,

men utan løn -

sjølvsagt

Vi tok ut etter slåtten. Turen

gjekk austover -

i von om å treffa

sola. Stoppane var planlagde i nærleiken

av slekt og kjenningar der vi

hadde matskyld. Etter ei veke, kom

vi heim att, trØyLte og velnøgde av

ferie. Hesjane vi reiste frå, stod der

clei skulle og var like brune. No er

søknaden om feriepengar skriven.

Det kan koma vel med ein ekstraskilling

til jul.

Elles har det vorte langt mellorn

merkesdagane i år. Arbeid og sut

for det daglege tek det meste. Det

vert smått både med tid og krefter

til å pleia samlivet med hittfolket.

Naboane har nok med sitt og er

Iite å sjå. Men ein kveld i haust -

nett føre valet -

kom både Per og

kona. Det vart kaffi og prat til langt

på natt. Medan eg i mitt stille sinn

lurde på kva det eigentlege ærendet

var, dreiv samtalen forbi veret, årsavlinga,

fruktprisane, fellesmarknaden

og -

ja heile den vanlege ska-

Iaen. Til slutt kom det. Valet!

Han Per har vore mellom dei stYrande

i bygda i mange år. No var

han redd for å bli sitjande heime.

Vi måtte stå saman, sa han, ikkje

lata


Ja, jau, let eg og togg på ein smultring

som kona hadde funne fram

frå eit gamalt treliterspann. Det var

greitt vi måtte halda på makta -

- men det var no han Per som

var med

- og styrde då eg hadde vanskar

med straum til høykanona. Kanskje

det var andre som kunne vera

like hjelpsame når ein trong til det.

På valdagen gjorde eg mi borgarplikt

etter aller beste overtyding.

Per vart varamann.

Valresultatet vart elles uventa for

fleire enn han Per. Eg hadde aldri

trudd at røysta mi skulle gjera slikt

utslag. Ingen av dei eg strauk kom

inn. Men det kom inn 41 som fØr.

Vi bøndene styrkte stillingen, trass

i harde påstandar om nisseluementalitet

og bakstrevarånd. Høgre minka

i takt med Brusselforhandlingane

og Ap-veljarane sat heime.

Verst gjekk det ut over gamle, gode

venstre. Det hjelpte korkje med

H. F. eller husmorlaget. Resultatet

vart etter mi meining skuffande.

Men Kr. F. har ikkje grunn til å vera

korkje vonbrotne eller såra.

Straks valet var over, rykte rådmannen

ut i H. F. og erklærte at no

var heradskassen tom. Og det ville

han bli i mange år.

Vi kunne vera glade om vi klarde

halda liv i alle dei folka som hadde

sitt levebrød i heradet si teneste.

Pengar til nye tiltak var det ikkje

snakk om. No var det berre å leggja

seg på veret og prØva å halda

seg flytande.

Dette var litt av ein kalddusj.

Korleis skal det no gå med alle

dei store sakene som er lova i parti

programma. Programma ja. Alle parti

hadde kappast om å lova alt.

Alle ville byegja kyrkje, rådhus, sjukeheim,

industrihus, nytt vassverk,

fleire skular. Vidare skal vi få fleire

vegar med fast dekke. Store industriområde

som lokkemat for nye

arbeidsplassar. Fleire bustadfelt med

vatn og kloakk. Store hyttebyar

både ved fjell og fjord. Friareal der

turistar og innfødde kan kosa seg

med kaffikjel og fiskestong og badeplassar

langs alle strender. Dertil skal

vi få toppkvalifiserte og høgtløna

karar (kvinner) til å ta seg av idrett,

song og musikk og ungdomsarbeid.

Eldreomsorga skal aukast og kyrkjene

skal få bårehus og automatisk

ringjing.

Senterpartiet gav ut valavis for at

alle skulle få greie på dei storstilte

planane. At mange tok feil og trudde

det var ei forseinka russeavis

kan ikkie utgjevarane lastast for. At

40 kandidatar uttalte det same om

dei same sakene vitnar om kor

samde dei er. Den 41. hadde avvikande

syn. Han ville stoppa alle

investeringar ( jamfør rådmannen)

og betala tilbake alle lån. Han kom

ikkje inn i heradstyret.

Venstre br-ukte H. F. som valavis

etter evne. Resultatet vart + 2. det

same som sist.

Kr. F. la mest vekt på makmælt

og personleg påvirkning på interne

møte. Resultatet vart tilfredsstillande

-

men dei må nok ha vore altfor

makmælte. Evangeliet har ikkje nådd

lengre enn frå Tørvikbygd til Laupsa.

Høgre var merkeleg anonyme i valkampen.

Ikkje såg eg korkje program

eller annan propaganda. Kanskje

dei har gitt opp å driva sakleg

informasjon for negative jordtrælar.

Det vert nok arbeidarpartiet som

vil få det lettast med å leva etter

programmet i det nye heradstyret.

Dei har ikkje lova meir enn dei kan

stå ved: Å motarbeida all borgarleg

polititkk.

Elles tykte eg valbrosjyra deira

var lite i samsvar med hovudopp-

4l


slaget i valkampen: Demokrati i

kvardagen. Berre å Presentera førarane

vitnar ikkje om det breie

folkestyret som vart lansert. Men det

sarrrsvarar heilt med den Praksis

som har vore god tone i laget før.

Den geografiske fordelinga av det

nye heradstyret vart sers god, stod

det å lesa i H. F. etter valet. Dette

er eg heilt samd i. Om det vart slik

på grunn av lojale veljarar eller om

det var forsynet som greiP inn er

ikkje godt å vita. Varamannsrekkene

kan tyda på litt av kvart.

No har det nyvalde heradstYret

vore saman og valt seg ut formannskap,

ordførar og andre fØrarar.

Det vart eit syrgjeleg kapitel. Dei

hine for med heile "kaka", trass i

den store framgangen vi hadde ved

valet. Kanskje eg skulle ha kommulert

han Per likevel? Men no er

det for seint å trega. Vi får lita På

at kassen er så velskrapa at dei nYe

ikkje får høve til noko utidige sprell.

Ser vi på kva som har hendt i

bygda siste året, finn vi mYkje å

gle seg over. Vi har fått ny Straumbru,

så no kan Norheimsund Passerast

utan at ein treng å slå av

på farten. Til Heradstveit kan ein

no køyra til gards med bil og arbeidet

med brua på Tveitevegen vil

koma i gang før året er omme.

Oljegrusbilane har gjesta bygda og

lagt frå seg ein klatt både her og

der. Til slutt tok dei seg av skuleplassen

i Norheimsund. Dette var

rett nok utanom programmet, men

skulestyraren la saka fram, og

- då så Ekstrautlegget vil bli

dekka - ved - å leiga plassen ut til

cirkus også om sommaren.

Det -

store naturvernåret er slutt.

Resultatet for Kvam vart at no skal

alt bos samlast i Tolomarka. Alt

som finns av rusk og rast mellom

Ålvik og Eikedalen vert henta -

og

fyllinga veks. -

Kvar husstand har

fått pålegg om å kjøpa seg stativ

til å plassera dei kommunale bossekkene

i. Slike saker kunne ikkje

brukast på Kvamskogen. Det ville

skjemma natura. Der har vi fått

ei rekkje campinghytter (stabbur)

langs vegen. Der skal rusket samlast.

Til denne tid har hyttene stått

tome -

for bos. Men dei vert gode

å ha for huslause når vintersesongen

set inn. Om hyttene er tØmra eller

forsynte med vestlandspanel, trur eg

brukarane bryr seg lite om.

Elles vert det bygt både her og

der. Vallandshus og Hibahus skyt

i veret både innanfor og utanfo' dei

kommunale byggjefelta. Dei huslause

har funne at pengane rekk lengre

ved å satsa på fabrikkhus. Arkitektteikna,

skreddarsydde villabygg gir

rett nok høgare status, men det vert

forlite kroner att til mat og bensin.

Tidlegare har det lege under dei

folkevalde si verdigheit å spara pengar

når det skulle byggjast kornmunalt.

Men distriktslæk jarbustaden

sette støkk i laget.

Planane for tannklinikken i Strandebarm

vart stogga, arkitekt og byggjenemnd

avsette. Ferdighus er no

under reising. Kor mykje som vert

spart veit ingen enno. Rykta

opererar med tal frå tre hundre

tusen og ned til null. Det vert moro

å sjå det endelege resultatet, i alle

fall for den eine parten.

Sjukeheimen er ikkje ferdig enno.

Men han er plassert i terrenget.

Kommunale sendemenn har vore i

departementet og lagt fram sine syn.

Svaret kom -

det skal byggjast på

Tolo. Heradstyret har samrøystes

(+ Teigland) strødd sand på departementsviljen.

Dei drøfta også kostnaden.

Kalkvlane varierte mellom 3

42


og l0 millionar. Eg tykkjer dei burde

godta billegaste tilbodet med

takk.

Tenk på at 3/12 av tomta er stillt

til rådvelde -

gratis. Men Rom er

ikkje bygd på ein dag. Som ei mellombels

løysing har vi no fått Kyrkjebakken

Aldersheim. Kapasiteten

er rett nok ikkje stor, men staden

ligg sentralt.

Etter mange si meining går det

forseint med å skaffa fleire arbeidsplassar

i bygda. Men litt skjer også

i denne sektoren. Hanskefabrikken

byggjer på ein ende og tek vel

sikte på plassera fleire folk sjølv

om det ikkje vart noko ledig ordførar

denne gongen. Norheimsund

Trelasthandel er også på offensiven

og utvidar og i Øystese er det komen

skyskrapar. Alliansen mellom

N. H. Vik og Norheimsund Trelasthandel

har resultert i sementblanderi

som går i høgda. Hadde det vore

i odampen" sin tidsalder, kunne det

med held vore nytta som sjømerke.

Men trafikken er no komen på landjorda.

Av den grunn har vi ved

Hardanger Fjord Motell fått landevegsmerke.

Om forma på merket skal

symbolisera staden? -

spør ikkje

meg.

Noko nye storbedrifter har eg ikkje

høyrt gjete i år. Tiltaksnemnda

er visst ikkje serleg aktiv og tiltakssjef

er ikkje rekna med i budsjettet.

Vi må nok enno ei tid lita

på dei verksemdene vi har. Bjølvefossen

byggjer rett nok att. Men det

gjeld visst berre meir lagerplass

for ferdigvarer.

Men i andre enden, på Omastrand,

skjer det visst saker og ting. Det

stod å lesa i H. F. at no måtte

Fjellstrand utvida. Det var korkje

plass eller folk nok i distriktet til

å møta den eksplosive ekspansjonen

som verksemda stor framfor. Skulle

det bli livsrom nok, måtte dei til

Jondal. Les ikkje tiltaksnemnda

H. F.? Er det ikkje plass nok lengre

inne i Kvam? På Vågsletta? Sandvenmyrane?

Tolomarka? Vikeevja?

Nanes? Det er vel og bra å tilretteleggja

byggjefelt for bustader. Men

det hadde også vore bra med noko

å leva av for dei som skal bu der.

Om det går litt trått med det materielle,

så tek vi det att på andre

kantar.

Kulturlivet blømer.

Hardangerungdomen samlast til årleg

stemne i Øystese i vår. 10 uni

formerte politimenn og eit ordensvern

på 40 mann under leiing av

smeden patruljerte gjennom bygda

og heldt vakt om moralen. Ungdom

frå alle bygder fylte vegar og stemstad

-

om natta.

Framfor talarstolen til formannen i

Noregs Ungdomslag var det god

plass. Sunnhordland, Hardanger og

Voss Indremisjonssamskipnad og

Hardanger Songarsamskipnad har også

hatt årsstemna i Øystese. Desse

vart awikla utan politivakt.

Kulturen i Kvam er i støypeskeia.

Den gamle forma med kultursprei

ing frå talarstolen fengjer ikkje

lenger. No er det andre og sterkare

verkemidlar som må til. På Hardanger

Fjord Motell har dei teke konsekvensen

av dette og skipar til kulturkveldar

med Per Asplin, Nora

Brocksted, Elisabeth Grannemann og

fleire slike T.V.-kjendisar. Bygdefolket

kjem -

og går heim att fulle

av kjendiskultur og med tome lommer.

Fossastova har fått ny eigar. Berta

Flolth har teke over og legg opp

til kulturkveldar med spekekjøt og

flatbrød blanda opp med gamle dalatradisjonar.

Galtung er omdøypt til

Sjonbotn Cafe og skal svinga seg

opp på Bingokulturen og på Sand-

43


ven Hotell florerar discotekkttlturen.

Gamaldansen har skulen os lærarane

teke seg av.

Protestkulturen har hatt stor suksess

ved Øystese Gymnas. Tidlegare

dreiv lærarane og ymta frampå til

dei styrande at det måtte skaffast

litt meir nynorske lærebøker. No

har elevane teke seg av dette og

brukar hyperaktuelle midlar: Protestaksjonar.

Dette er språk som både

massemedia og dei styrande kjenner

og forstår. Siste året har Øystese

Gymnas vore oppslagstoff i presse

og fjersyn langt oftare enn den

tid rektor Holmaas dreiv på det hardaste

som preseteristprodusent.

På idrettsfronten går det litt opp

og ned, men Sverre SØrnes held farten.

I år er det blitt både norgesrekord

og norsk meiterskap. Men i

Europameisterskapet kom han ikkje

lenger enn å bli utropt som meister

før løpet. Men likevel, som

- vaskekte strandberming vart -

han

løna for bragda med tusen blanke

kroner frå heradskassa.

Talentane har vi, men korleis tek

bygda vare på dei? Sjå berre på

kva tilstandar idretten må arbeida

under. No er det lagt ned forbod

mot fotballkampar på sentralidrettsanlegget

i Sandvenmyra og inne i

Myrabakken må hopparane tumla

seg utfor hoppet i tusmørkret.

NIL sitt årsmøte har no kravt

klart svar frå heradstyret om kva

dei vil gjera -

og dei set der og

styrer med tom kasse. Ikkje ein

gong idrettsleiaren har dei klart å

få på plass, endå om det er gjort

opp til fleire vedtak i saka. Korleis

er det dei prioriterar?

Du har ofte spurt meg om kva

tru eg har om bygda vår. Eit rimeleg

spørsmåI, etter å ha høyrt på

dei meir og mindre negative kommentarane

eg har hatt til saker og hen-

dingar. Skal eg svara ærleg så er

eg optimist.

Mange hevdar at bygda er på retur.

Folketalet står i stampe og

framgangen har stoppa opp. Dette

er fakta som ikkje kan bortforklarast

-

men likevel -

samanliknar

vi med andre bygder, finn vi mangt

og mykje som er til vår fordel.

Vi ligg godt plassert på norgeskartet.

Natura kring oss er herleg og

lufta frisk -

trass i Ålvikrøyk og

eksos. Jorda er grøderik, og vi har

meir av den enn mange andre bygder.

Klimaet er godt, sjølv om det

år om anna er i meste laget med

vatn. Fjell og fjord står til rådvelde

både for bygdefolk og turistar. Vi

har vegar som går både austover

og vestover. Om ikkje alle er like

gode, så kjem vi i alle høve fram.

Og så lenge han Sverre får sitja på

tinget, er det god von om at dei blir

både breidare og beinare.

Vi har solide verksemder som til

denne tid har hatt råd å betala både

lønningar og skatt. Skuleverket er

godt utbygt. Dyrt? Kanskje det. Det

vert i alle fall enno dyrare for dei

som enno ikkje har bygt.

Vi har rikeleg med forretningar

som kan skaffa oss det vi treng og

har råd til. Bygda er godt budd

både med mat og hus til dei som

vil vitja oss og sjå korleis vi har det.

Vi har på ein god måte sameint

gamal bygdekultur med moderne

livsform. Bygdebiletet er blitt omforma

i langdrag og dei ulike bygdelag

veks i hop i takt med breidare

vegar og fleire bilar. Og framfor

alt: Vi har eit trufast folkeferd som

kvar for seg strider for seg og sine.

Menneske som litt etter litt vil kjenna

seg som eit folk -

som kvemmer.

God jul!

Helsing

uheimf ødingen"

44


God iul og godt nytt &r

til bygdelolk ute og heime!

MUNDHEIM:

Kilen & Tombre Mek. Verkstad

OMASTRAND:

A/S F jellstrand Aluminium

Yachts

O. Tufta landhandel

STRANDEBARM:

Bergljot Bakke Frisersalong

Astrid Boland frisersalong

Bru Bensinstasjon

Eikenes Giestgi.,;eri

S trøndeb arm H usmor skule

Strandebarm Sparebank

Tunold Pensionat

FOSSE:

Kr. H eradstyeit Treyarefabrikk

Oskar Mikkelsen

Elektr. forretning

Reidar Solberg landhandel

Strandebarm Meieri

Strandebarm Samyrkelag

RØYRVIK:

Th. H i artnes, handelsmann

Harald Liones Gartneri

Jakob Liones Hønseri

'

TØRVIKBYGD:

Endre Augestad, traktor- og

kompressordrif t

P. L. Berge landhandel

Berges Bakeri

Solhaug Gartneri

Tørvikbygd Handelslag

KVAMSKOGEN:

Sandtt enseter H otel, T eigaber g

Tokagj eI F i ellstova, Tokagi el

U ngdomsheimen, Kv ernavollen

NORHEIMSUND:

Nils Aksnes & Co.

Avd. Øystese

Thorleif Albrigtsen, urmaker

Banan-Matthiessen A/ S,

Eirik Skutlaberg

Bergen Hardanger Billag A/S

Berge Bergesen, installatør

Bjørgulv Bjørgum, gullsmed

Henry Bruflat

Einar Erdal, tannlege

Fjordservice

v/ Jon Hausberg & Co.

Jon Fonnaland, drosjeeigar

Fossastova kafe

Alf Fosse, advokat

Fotoservice

Miner alv annf ab rikken F ram

Framnes Ungdomsskule

Gimle Gard & Planteskule

45


Gimle Handelsgartneri

HSD-bilane

Hardanger Fotosentral

Hardanger Fysikalske Institutt

Hardanger Industri

Hardanger Kristelege Bok- &

Papirhandel

Hardanger Merkantile Kontor

Hardanger Renseri

Hardangersko A/S

Ingeniør Høgenæs & Co. A/S

Iversen Pensionat

Kvam Branntrygdelag - giensidig

Ktt am F iskematf or r etnin g

Kyam Rekneskapskontor A/S

Geir Larssen Frisør

Avd. Øystese

Lid Jarnindustri

Mo Auto

Bjarne Mo, byggmeister

Mo Sport A/S

Trygve Nordtveit, lege

N orheim Damefrisersalong

Norheim Gartneri

Norheimsund Elektriske AlS

N orheimsund F ar gehandel

Norheimsund Fjord Hotel

Norheimsund Handelslag

N orheimsund H andelsskule

N or heim s und M anuf akt ur

Norheimsund Mek. Verkstad

N o rheimsund T r elas thandel

N orheimsund T uristheim

N orheimsund Y rkes skule

Norske Esso AIS

Torleiy Nygard, byggmeister

Ander s N y går d, Ias t eb iltr an s p or t

Kirsten Oma kortevarer

-

parf ymeriartiklar

Pedersen's Hanskeføbrik A/S

Radio-Elektro

F inn Røsseland, murmeist er

N. Sandven og Sandven Hotel

O. G. Sandven Eftf. taqetser-

'f

orretning

Harald Seim Sidførskule

L/ L Skutlaberg Kjøthandel

Bjørn Skaar, advokat

Skaars Bok- og Papirhandel AIS

og Norheimsund Kiosk

H. Soldal Sportsforretning

Steinsdalen H andelslag

T. T. Storaas

OIav Sørheim landhandel

Tolo Frisersølong

E gil Tveit, distriktsveterinær

OIav Magnus Tt,eit, tannlege

M iki eI Vallattd Gartneri

Brødr. Vangdal & Co.

Møblar og mØbelutstyr

Alf Vikør, kolonial

- steintøy

Alfred Vikør, fotograf

Vikørs Bakeri

Vikøy Sparebank

\Uilhelmsen Bakeri og Konditori

Aarseth's Dreieri

ØYSTESE:

Lars K. Berge, løstebileigar

Bjørke Bdtbyggeri avd. Øystese

Sigurd Bjørke

Tor M. Biørke

Sigurd B i ørkelund, by ggmeister

Bleie Møbelfabrikk

Borge Staudegartneri

Erling B orlaug, skreddarmeister

Alt i dam+ og herreklær,

bunader og uniformer

Bruheim Ki øtforretning

ByCe & Sagbruk AlS

T or stein Børpe, dreiarverkstad

Birger Børven, lastebileigar

Hogne Børven, drosjeeigar

Døssland Matsenter

Lars Eides Rederi

Peer-Olav Engseth, distriktslege

J ohs. Evanger, skreddarmeister

Frithjof Evensen, læge

Sv erre Flateb ø, kompr es sordril t

Tor Flatebø

Froestad Bdtbyggeri.

46


Gule' s m ek. o g landb ruk sv er k s t ad

Gunvor's Damefrisør

Kdr e H ande gdr d, f iske - f r ak tf ar t

Hardanger Fjord Motell

Hardanger Meieri

Hillands Bakeri

Husqvarna, Jon Vikane

Christopher Huun

Hermetikkføbrikk

Kleppe Møbel't'abrikk A/ S

Kvøm Bilhus A/S

Kram Fruktlager

Kvam Privatbank

Kvam Samvirkelag

Olav Langesæ.ter, blggmeister

Hans O. Laupsa, gartneri

Kietil Laupsa, mdlarmeister

Apoteket Linnea

Fridtj ov Lunestad Gartneri

M erwyn Kon'f eks i onsl abrikk

Hans Mo, smedverkstad

Mo Kiøt & Kolonial

Mor og Datter AIS

H. M. Myklestad

Norheim Møbeffabrikk & Co.

Kafe Nøring

Helge Olsen, tannlege

Rykken +Co. A/S

Olav O. Råen, lastebileigar

Sandvens Bakeri

Arne Skeie, tønnlækjar

Stangeland Radio

Torpe Møbelfabrikk

N. H.Vik & Co. Trelastforretning

V iking Reis eut s t y rf ab rikk

Anny W eløy, frisørsalong

Øvrevik & Co.

Øystese Bok- & Papirhandel

Øystese Elektriske

Øystese Fargehandel L/ L

Øystese Fiord Hotel

Øystese Kiosk

Øystese Manufaktur

Øystese Mek. Verkstad

Øystese Snarkiøp

Øystese Sport og Jernvareforretning

Øy s t es e s t at sr eal s kule

9g SYmnas

T. H. Øystese Eftf.

F inn Karl s en, Sko t øyf oru e tning

STEINSTØ:

Trond A. Steinstø gartneri

Alf Telste, lastebileigar

Øistesø & Co.

YTRE ÅLVIK:

L/L Hardangermaskin

ÅLVIK:

Lars O. Aga, drosieeigar

Haldor J. Biørke, transportforretning

Kvam Samvirkelag

lvlidttun kafe og pensionat

Ålvik Bensin & Service

Åhtik Frisersalong

47


x

.-%"r,.ÅQ""t Ørø*?-L

ønsker bygdelolket en god iul!

God Jul!

IJtgievarane: Asbiørn Vik. Sigurd Børrte. Kr.

Hans J. Vik. Otav T. Vik, Sverre Vik.

Madsen. Lars Skeie.

NiIs Ystheim.

I NNHALD

Ljos i mØrkret. Gerhard Austefjord

Jakob H. Vik. Arne Skeie .

Den gamle byvegen. Lars Skeie

Nokre minne om Lars Kalhamar. K. Heradstveit ....

Båtbyggjing i Strandebarm. Kr. B. Kolltveit

Kvammasong. Vigleik Rosseland

Lærartilsetjing i Øystese 1789. Jon O. Tjosås

Slik hadde dei det i 1899. Innsendt av Torgeir T. Børve

Stølsminne. Aagot HøYland .. '

Gåvebrevet. Torvald Storås.

Det var og ei faarleg Friing. Innsendt av Arnljot Lofthus

Prins Ludvig Filip vitja Øystese' Jakob H. Vik ..

Julebrevet

I

8

18

2l

26

27

29

JJ

36

JI

39

40

Kr. 5,00

m/ moms.

Øystese & Co. Trykkeri

48

More magazines by this user
Similar magazines