Views
7 months ago

menakıbnamelerin özellikleri

39 sınar. 212 Teke beyi

39 sınar. 212 Teke beyi ise onun için büyük bir ateş yaktırır, eğer ateşte yanmaz ise ona inanacağını bildirir. 213 Kaygusuz Abdal hac yolculuğu sırasında Mısır’a uğrar ve burada Mısır hükümdarı tarafından sınanır. Mısır hükümdarı Kaygusuz hakkında bilgi aldığında “Ol kişi ziyade âkil vü ârifdür yahud gayetle nâ-dân vü cahildür. Ânı imtihan itmek gerekdür.” diyerek onu sınamaya karar verir. 214 Kaygusuz’un bu imtihandan geçmesi için akıllı ve ârif biri olması beklenmektedir. Seyyid Ali Sultan Velayetnamesi’nde, Seyyid Rüstem Gazi su olmayan bir yere değirmen inşa ederken insanlar buna hayret ederler ve mevzuyu alaya alırlar. 215 Burada açıkça “imtihan edilme” eylemini doğrulayan bir ifade olmasa da, bu olay metindeki “imtihan edilme” işlevinin misyonunu yerine getirmektedir. Çünkü olayın devamında kahraman keramet göstererek insanların sorgulayıcı tavrına cevap vermiştir. Buna “imtihanı geçme” işlevinde bahsedeceğiz. Seyyid Harun, Konya’ya geldiğinde Konya halkı tarafından sınanır. Konya halkına daha önce “Acem’den bir evliya” gelip Harun adında bir veli geleceğini haber vermiş, söz konusu velinin sağ elinde ak bir ben olacağını bildirmişti. Bu sebeple Konya halkı da Seyyid Harun’un o veli olup olmadığını anlamak için onu sınar. 216 Menâkıbu’l-Ârifîn’de Mevlana, Şemseddin-i Tebrizî, Şeyh Sadreddin, Seyyid Şerefeddin gibi kişiler tarafından sınanır. Sınamada Mevlana’nın keramet göstermesi beklenmez. Ancak ulu bir ârif olduğunu ispatlaması için sorulan sorulara doğru cevap vermesi gereklidir. 217 Sorulardan bazıları şöyledir: “Muhammed hazretleri mi yoksa Bayezid (Bistamî) mi büyüktü?”, “Sizin âdetinizde başköşe neredir?”, “O hâlde yâr nerededir?”. Şeyh Selahaddin, belli bir topluluk önünde Mevlana tarafından sınanır. Sultan İzzeddin Keykavus bir yılanı yakalayıp bir hokkanın içine koyar ve hokka Mevlana’nın meclisine getirilir. 218 Mevlana Şeyh Selahaddin’den hokkanın sırrını açıklamasını ister. 219 Görüldüğü gibi, Bektaşi ve Mevlevi menakıbnameleri arasında sınanma şekli açısından gözle görülür bir fark vardır. Bektaşi menakıbnamelerinde “imtihan edilme” işlevinde, veliden 212 Güzel, Abdal Musa..., s. 141. 213 Güzel, Abdal Musa..., s. 142. 214 Güzel, Kaygusuz Abdal..., s. 107. 215 Yıldırım, a.g.e., s. 182. 216 Abdülkerim bin Şeyh Musa, a.g.e, s. 31. 217 Eflaki, a.g.e, s. 126, 147. 218 Eflaki, a.g.e, s. 533-534. 219 Eflaki, a.g.e, s. 533-534.

40 olağanüstü eylemler; Mevlevi menakıbnamelerinde ise veliden zekâsını ve bilgisini kullanarak imtihanı geçmesi beklenir. Bu, “veli” figürüne yüklenen rolün inançlar arasındaki farkını gösteren dikkate değer bir durumdur. Bektaşi inancında “veli” figürünün oluşumundaki hulûl kavramının etkisi, daha panteist bir veli anlayışını doğurmuştur. Kanaatimizce bu durum “imtihan edilme” işlevinde menakıbnameler arasındaki söz konusu farklılığın sebebidir. Bektaşi menakıbnamelerinde veliden zekâsı yanı sıra keramet göstermesi de beklenmiştir. Yani Bektaşi inancındaki “veli” figürünün panteist özellikleri menakıbnamelere de aksettirilmiştir. Bu sebeple Bektaşi menakıbnamelerinde velinin imtihanı geçmesi için keramet göstermesi beklenir. Son olarak, “imtihan edilme” işleviyle ilgili menakıbnamelerde zikredilmesi gereken ortak bir durum vardır ki o da imtihanın hep bir topluluk içinde gerçekleşmesidir. Aslında bununla amaçlanan daha fazla insanı olaya şahit göstererek okuyucu gözünde velayetin ispatlanması olmalıdır. Kahraman İmtihanı Geçer (İmtihanı Geçme) “İmtihanı geçme” işlevi “imtihan edilme” işlevinin tamamlayıcısı olarak karşımıza çıkar. Bu kahramanın velayet niteliklerinin bir nevi ispatlandığı işlevdir. İşlev metinde “imtihan edilme” işlevinden hemen sonra gelir. “İmtihan edilme” ve “imtihanı geçme” ayrı birer eylem olma özelliği taşıdıklarından iki ayrı işlev olarak incelendi. Aslında bu da “ispatlama” amacına yöneliktir. “İmtihanı geçme” işlevinin örneklerini incelerken, velilerin gösterdiği kerametleri de örneklerle beraber ele alacağız. Abdal Musa’nın hem gayrimüslim bir topluluk hem de Teke beyi tarafından sınanmasından “imtihan edilme” işlevinde bahsetmiştik. Bu imtihanlara karşı Abdal Musa “akıldan geçenleri bilme” ve “ateşte yanmama” kerametlerini göstererek başarılı olur. Gayrimüslim topluluğun onu imtihan edeceği kendisine malum olur ve bu sayede onların niyetlerini öğrenir. 220 Teke beyinin yaktığı ateşte yanmaz ve bu sayede ikinci imtihanı da geçer. 221 “Ateşte yanmama” motifi Kur’an-ı Kerim ve hadisler ile heterodoks menakıbnameler arasında ortak görülen keramet motiflerindendir. 222 “Akıldan geçenleri bilme” motifi Kur’an-ı Kerim ve hadislerdeki 220 Güzel, Abdal Musa..., s. 141. 221 Güzel, Abdal Musa..., s. 143. 222 Ocak, Kültür Tarihi… s. 75.

Turkiyede-Gencligin-Siyasallasma-Bicimleri
Türkiye
%C3%87OCUK-%C4%B0ST%C4%B0SMARINA-Y%C3%96NEL%C4%B0K-RAPOR
ÇOCUK-İSTİSMARINA-YÖNELİK-RAPOR
HAYIRLI OLSUN