Views
7 months ago

Biologia klasa 8

Dział 4.

Dział 4. Różnorodność biologiczna – przejawy, użytkowanie i ochrona • Skutki tolerancji ekologicznej Wynikiem różnej tolerancji ekologicznej na temperaturę jest geograficzne rozmieszczenie populacji trzech gatunków lisów: pieśca, lisa rudego i fenka pustynnego. piesiec, lis polarny lis rudy fenek pustynny • Piesiec, lis polarny, to gatunek występujący na obszarach na północ od kręgu polarnego. Małe małżowiny uszne, przez które traci mało ciepła, oraz gruba sierść świadczą o jego przystosowaniu do życia na obszarach o niskiej temperaturze. • Lis rudy należy do zwierząt o szerokim zasięgu występowania. Występuje na całej półkuli północnej od koła podbiegunowego północnego do Ameryki Środkowej i stepów Azji. • Fenek pustynny występuje na suchych i pustynnych terenach Afryki Północnej. Duże małżowiny uszne pomagają mu w wypromieniowywaniu ciepła z przebiegających przez nie naczyń krwionośnych. W strefie umiarkowanej niekorzystny okres zimowy rośliny mogą przetrwać dzięki zrzucaniu liści (drzewa, krzewy) lub zamieraniu nadziemnych części (byliny). Gatunki wskaźnikowe Gatunki o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej na określone warunki środowiska są nazywane gatunkami wskaźnikowymi (bioindykatorami). Obecność gatunków wskaźnikowych świadczy o występowaniu i działaniu w środowisku danego czynni- ka w granicach tolerowanych przez roślinę wskaźnikową. Wiedza na temat wymagań życiowych poszczególnych organizmów w zakresie określonych czynników środowiska oraz tolerancji na różne rodzaje zanieczyszczeń jest wykorzystywana do analiz określających np. stan środowiska. W Polsce do badania stanu czystości wody wykorzystuje się planktonowe skorupiaki (rozwielitki), rośliny (pałki szerokolistną i wąskolistną), glony (np. chlorellę), a także ryby (np. pstrągi). 146

23. Tolerancja ekologiczna. Skala porostowa • Rośliny wskaźnikowe Obecność lub brak pewnych gatunków roślin określa właściwości środowiska, np. kwasowość czy wilgotność gleby. GLEBY KWAŚNE Rosnące w naszych ogrodach różaneczniki, wrzosy, wrzośce oraz tuje do prawidłowego wzrostu i rozwoju wymagają kwaśnej gleby. Należy o tym pamiętać przy ich sadzeniu. różanecznik GLEBY ZASOBNE W AZOT gwiazdnica GLEBY SUCHE wrzos GLEBY ZASOBNE W WAPŃ mak polny GLEBY WILGOTNE Gleby zasobne w sole azotu porastają pokrzywa zwyczajna oraz gwiazdnica pospolita. Na glebach bogatych w wapń rosną ostróżeczka polna, mak polny, jaskier polny. Na glebach suchych rosną naparstnica i mak piaskowy, a dużo wilgoci w glebie potrzebują np. niecierpek pospolity, zawilec gajowy, cypryśnik błotny, olcha. naparstnica niecierpek Porosty a ilość dwutlenku siarki w powietrzu atmosferycznym Znanym sposobem na ustalenie stanu zanieczyszczenia powietrza dwutlenkiem siarki jest obserwacja porostów. Określone gatunki porostów są wrażliwe na obecność tego związku, więc są klasycznym przykładem bioindykatorów. Na podstawie obecności poszczególnych gatunków porostów, a także wyglądu i rozmiarów ich plechy można ocenić poziom stężenia dwutlenku siarki w powietrzu atmosferycznym. Dość duże stężenie tego związku tolerują jedynie porosty skorupiaste, np. misecznica proszkowata. Jeśli powietrze jest mniej zanieczyszczone, można zaobserwować porosty o plesze listkowatej przylegającej do pnia, np. złotorost postrzępiony. W terenie o niższym stężeniu dwutlenku siarki rosną gatunki porostów krzaczkowatych, np. mąklik otrębiasty. Plechy niektórych z nich, np. brodaczki zwyczajnej czy odnożycy jesionowej, są dość sztywne, opadające i rozgałęzione. 147