Views
9 months ago

Biologia klasa 8

23 Tolerancja

23 Tolerancja ekologiczna. Skala porostowa Z tej lekcji dowiesz się: ●●dlaczego jedne gatunki występują w ściśle określonych miejscach, a inne prawie wszędzie; ●●jak reagują różne organizmy na zmienne wartości danego czynnika, np. wody w środowisku; ●●w jaki sposób można rozpoznać, czy powietrze w miejscu zamieszkania jest wolne od tlenków siarki. Tolerancja ekologiczna organizmów Każdy organizm (gatunek) ma swoje specyficzne miejsce życia. Przestrzeń, którą zajmuje, wraz z zespołem czynników abiotycznych (klimatyczno-glebowych) umożliwiających jego życie nazywamy siedliskiem. Dla sowy, dzika, mchu czy sarny siedliskiem jest las, dla koniczyny, pasikonika – łąka, a dla zająca, żyta czy pszenicy – pole uprawne. Na osobniki żyjące w środowisku działają różnorodne czynniki abiotyczne, których wartości ulegają większym lub mniejszym zmianom. Zdolność przystosowania się organizmów do zmian czynników abiotycznych nazywamy tolerancją eko- logiczną. Jeśli czynniki środowiska osiągają zbyt niskie lub zbyt wysokie wartości, nieprzystosowany do nich organizm ginie. Na przykład mech torfowiec występuje na bagnach, porasta tereny podmokłe, przesycone wodą. Gdy przeniesiemy go na tereny suche, pozbawione wody, zginie. Z kolei popularny w ogrodach rozchodnik okazały wymaga podłoża suchego. Zbyt często podlewany zamiera. Zakres zmienności czynnika, w którego granicach organizm może przeżyć, nazywamy jego zakresem tolerancji ekologicznej. Zakres tolerancji organizmu w stosunku do danego czynnika środowiska jest Stan fizjologiczny organizmu zakres tolerancji minimum optimum maksimum 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Natężenie czynnika środowiska Możliwość życia organizmów w danym środowisku wyznaczają dwie skrajne wartości działającego czynnika: minimum i maksimum 144

23. Tolerancja ekologiczna. Skala porostowa określony przez jego najniższą (minimum) i najwyższą (maksimum) wartość. Najkorzystniejsze dla funkcjonowania organizmu są wartości średnie, określane jako optymalne. Wartości mniejsze lub większe od optymalnych są dla organizmu niekorzystne, a ich przekroczenie powoduje jego śmierć. Wilgotność organizm a organizm b Szeroki i wąski zakres tolerancji ekologicznej organizmów Niektóre gatunki mają szeroki zakres tolerancji ekologicznej. To znaczy, że lepiej się przystosowują do zmian danego czynnika lub zespołu czynników środowiska i dlatego obszar ich występowania jest rozległy. Inne gatunki mają wąski zakres tolerancji ekologicznej w odniesieniu do danego czynnika lub czynników, co sprawia, że mają ograniczony zasięg występowania. Organizmy mające szeroki zakres tolerancji pod względem danego czynnika nazywamy eurybiontami, natomiast organizmy mające wąski zakres tolerancji wobec danego czynnika nazywamy stenobiontami. Przykładami organizmów o szerokim zakresie tolerancji wobec temperatury są wróbel domowy i gołąb. Spotykamy je pra- Temperatura Organizm może wykazywać różną tolerancję wobec różnych czynników środowiska, np. organizm a ma szeroką tolerancję pod względem temperatury, ale wąską pod względem wilgotności wie wszędzie na kuli ziemskiej. Organizmy te łatwo przystosowują się do zmieniającej się temperatury otoczenia. Wróbel dobrze znosi zimowe spadki temperatury oraz letnie upały. Żyje w Polsce przez cały rok, podczas gdy chociażby jaskółka oknówka licznie występuje tylko od kwietnia do połowy października i nie pozostaje w Polsce na zimę. Podobnie jak bociany i wiele innych gatunków ptaków odlatuje na okres zimy. Dla większości roślin optimum temperatury przypada między 20° a 30°C. Takie warunki przez cały rok występują tylko w strefie klimatu równikowego. • Zakres tolerancji temperatury Zakres tolerancji temperatury dla morskich ślimaków należących do rozkolców, żyjących m.in. w Morzu Śródziemnym, wynosi od 5°C do 30°C. W wodzie o temperaturze tuż poniżej 5°C i tuż powyżej 30°C nie są spotykane w naturze. Najlepiej funkcjonują, gdy woda ma temperaturę 17–20°C – to ich zakres optymalny. Z rozkolców uzyskiwano w starożytności barwnik – purpurę. 145