Views
1 month ago

Wiedza o społeczeństwie klasa 8

DZIAŁ II.

DZIAŁ II. Społeczność szkolna, lokalna i regionalna Samorząd terytorialny a władza centralna Nawet najlepiej działające władze centralne nie są w stanie dobrze zrealizować wszystkich zadań wynikających z potrzeb społeczności lokalnej, natomiast ich organizacja czasami utrudnia lub uniemożliwia szybkie działanie. Dlatego zgodnie z zasadą samorządności władze centralne powierzają realizację pewnych zadań tym, których te zadania bezpośrednio dotyczą. Samorząd terytorialny tworzą mieszkańcy danego obszaru, mający z racji wspólnego miejsca zamieszkania wspólne potrzeby i interesy. W niektórych kwestiach jednak nad samorządem jest sprawowany nadzór. Nie Władze centralne – organy władzy, które obejmują swoją działalnością obszar całego kraju np. Rada Ministrów (rząd), sejm i senat. Zasada samorządności – zasada samodzielnego decydowania w swoich sprawach, na której swoją działalność opierają samorządy. oznacza to, że władza centralna ingeruje bezpośrednio w sprawy wspólnot samorządowych. Nadzór sprawowany przez władze państwowe dotyczy: zgodności z prawem działania organów samorządowych, celowości działania, rzetelności i gospodarności. Kompetencje organów władzy centralnej wobec samorządów przedstawia tabela. Sposób powoływania i odwoływania organów samorządu Każda jednostka samorządu terytorialnego ma swoje władze. Część z nich jest wybierana bezpośrednio przez mieszkańców danego terytorium, a część – w sposób pośredni, czyli przez przedstawicieli wybranych przez mieszkańców. Jakość działania samorządów zależy przede wszystkim od zaangażowania obywateli. Władze samorządowe w państwie demokratycznym podlegają kontroli oraz ocenie, mogą także zostać odwołane. Decyzję o zawieszeniu działania organów samorządowych może podjąć premier w sytuacji, gdy nastąpiło naruszenie prawa lub stwierdzono, że samorząd działa na szkodę mieszkańców. Wprowadzony zostaje wtedy zarząd komisaryczny, który przejmuje NADZÓR NAD SAMORZĄDAMI Organ nadzorujący wojewoda premier regionalne izby obrachunkowe Kompetencje uchyla sprzeczne z prawem decyzje samorządu, kontroluje wykonanie niektórych zadań mianuje zarząd komisaryczny kierujący administracją samorządową do czasu wyborów kontrolują działalność finansową samorządu Najwyższa Izba Kontroli może skontrolować wszystkie jednostki samorządu terytorialnego 60

10. Samorządy terytorialne: lokalne i regionalne POWOŁYWANIE WŁADZ SAMORZĄDOWYCH Województwo Powiat Gmina Nazwa organu władzy samorządowej sejmik województwa marszałek i zarząd województwa rada powiatu starosta i zarząd powiatu wójt / burmistrz / prezydent miasta rada gminy Sposób powoływania wybierany przez głosowanie wszystkich uprawnionych mieszkańców województwa powoływani przez sejmik województwa wybierana przez wszystkich mieszkańców powiatu uprawnionych do głosowania powoływani przez radę powiatu wybierany przez głosowanie wszystkich uprawnionych mieszkańców gminy wybierana przez głosowanie wszystkich uprawnionych mieszkańców gminy władzę w samorządzie. Może ją sprawować do czasu wyborów samorządowych, ale nie dłużej niż przez dwa lata. O usunięciu z urzędu lub rozwiązaniu władz samorządowych mogą zdecydować sami mieszkańcy w referendum, czyli głosowaniu. Zasady przeprowadzenia referendum lokalnego reguluje ustawa. Aby mogło się odbyć, wniosek powinien być złożony przez odpowiednią liczbę mieszkańców gminy, powiatu lub województwa. Jest ono ważne, jeśli weźmie w nim udział co najmniej 30% uprawnionych do głosowania (w przypadku odwołania wójta, burmistrza lub prezydenta miasta – 3/5 uprawnionych), a wynik referendum jest rozstrzygający, jeżeli za danym rozwiązaniem oddano więcej niż połowę ważnych głosów. Referendum może być skutecznym sposobem bezpośredniego wpływania na władze samorządowe. Niestety ze względu na niską frekwencję wiele referendów jest uznawanych za nieważne. Zarząd komisaryczny – powołany przez premiera zarząd, na czele którego stoi komisarz rządowy, który sprawuje nadzór nad samorządem i nim kieruje. Organy stanowiące i wykonawcze samorządu oraz ich zadania Organy samorządowe działają według ściśle określonych zasad zapisanych w odpowiednich aktach prawnych. Ze względu na zadania, sposób i tryb podejmowania decyzji wyróżnia się organy stanowiące prawo miejscowe, np. rady gminy, oraz organy wykonawcze, czyli takie, które realizują ustanowione prawo miejscowe, np. wójtowie, prezydenci miast. W taki sposób ukształtował się system instytucji i urzędów, w którym mieszkańcy mają duży wpływ na sprawy dotyczące ich bezpośrednio. Każdy z organów samorządu ma odmienne zadania. 61