Views
3 years ago

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi

Topkapý Sarayý Müzesi

Topkapý Sarayý Müzesi Silah Bölümü’nde yer alan PadiþahKýlýçlarý bahsine geçmeden önce bazý deðerlendirmelerdebulunmak istiyorum. Kýlýç, Türkçe bir ad olup aslý “Kýlýç”týr.Kaynaklarda þöyle tarif edilmiþtir: “Harpte kullanýlan, birtarafý keskin ve saplý, uzunca yassý demir ki daima birkýn içinde olarak bir kayýþla bele takýlýr.” “Tarihte uzunbir dönem kullanýlmýþ el silahý. Uzunluðu, geniþliði, biçimiülkelere ve dönemlere göre deðiþebilen, bir kesiciaðýz ile genellikle siperlikli bir kabzadan oluþur.”“Bele asýlarak taþýnan, siperlikli bir sapa geçirilmiþ,uzun, sivri, çelikten meydana gelen silah.” “Silahýnicadýndan evvel kullanýlan en mühim harp aletininadý”dýr.Üzerlerindeki süslemelerde Kur’an-ý Kerim’denayetler, beyitler, Rumiler, pal metler, þemseler,sal bekler, bitkisel ve figüratif bezemeler ileçeþitli armalar görülür. Osmanlý yataðanlarýüzerinde genellikle Fetih Suresi’nden ayetler,Kelime-i Tevhit, “Cennet kýlýçlarýn gölgesindedir.”“Ali gibi yiðit, Zülfikar gibi kýlýçyoktur” ibareleri ile Ashab-ý Kehf’in isimleribir yüzde yer alýrken diðer yüzde usta,sahip adý ve tarih gibi ibareler yer alýr.Kýlýç; Taban, Kabza, Balçak ve Kýn’danOluþurTaban; kýlýcýn ana gövdesidir. Buna“dermen”, “namlu”, “timur” gibi isimlerde verilir. Kýlýcýn diðer aksamý,sonradan deðiþtirmeler nedeniyleyapýldýðý devre ait olmayabilir.Türk kýlýçlarý; tabanlarýnýn formunagöre düz kýlýç,eðri kýlýç, burmakýlýç, çatalkýlýç gibiisimlerlede anýlýrlar.Düzkýlýçlar,bazen tek,genelde çiftaðýzlý ve düztabanlýdýrlar.Buformdaki kýlýçlar az sayýdadýr. Eðri kýlýçlarýn iki çeþidi vardýr; tekaðýzlý eðri kýlýç ya da Ýranlýlarýn “þimþir” (aslankuyruðu) ismini verdikleriformdaki kýlýçlardýr ki, bunlarýn tabanlarý eðri kýsýmdan itibarenuca doðru gittikçe incelmekte ve sivrilmektedirler.Diðer çeþidi ise Türk ka-vimleri arasýnda X-XI. yüzyýllarda Avarlar’da,IX. yüzyýlda Kaçarlar’da ve diðer bütün Türk kavimlerindeson dönemlere kadar kullanýlan kýlýç tabaný biçimi; eðri, bir aðýzlýve bir-iki kanoluklu veya kanoluksuz, sýrtýnýn 1 / 3 -1 / 4 kýsmý kýlaðýlý(keskin) ve en geniþ yeri kýlaðýlý kýsmýn baþladýðý mahmuzlunoktada olan taban formudur ki bu Türk kýlýcýnýn karakteristik tabanbiçimidir. Burma kýlýç; taban þekli yýlan kavi olan kýlýçtýr. Düzve veya eðri tabanlý olabilir.Kabza; kýlýcýn elle tutulan kýsmýdýr. Yuvarlak, köþeli veya baþ taraflarýkabzanýn elden kaymasýna engel olacak biçimde mahmuzlu(çýkýntýlý) olarak þekillendirilmiþtir. Çoðunda kýlýcý bileðe takmakveya bir yere asabilmek için ip deliði vardýr. Kabzalar üzeri derikaplý, tahta, fildiþi, balýk diþi (som) gibi maddelerden, yeþim taþýve diðer deðerli taþlardan, altýn, gümüþ, demir gibi madenleryapýlmýþtýr. Tahta kabzalar zamanla tahrip olduðundan yenilenmiþlerdir.Kabzalar kýlýcýn en tezyinatlý bölümlerindendir.Balçak; kýlýç tutan eli darbelerden koruyarak siperlik vazifesiniyerine getirir. Genellikle ýþýnsal yýldýz biçimindeolurlar. Üstü kabzaya, altý ise kýnýn aðýzlýðýna geçecekbiçimde yapýlmýþlardýr. Genelde demirden yapýlmalarýnaraðmen deðerlibazý kýlýçlarda altýnveya altýn yaldýzlýgümüþtenyapýldýklarý da görülür.Türk kýlýçlarýnda,XV. y.y.’da kollarýdüz balçak, XV-XVIII. y.y.’da kollarýdüz ve baþlarý yuvarlak balçak, XVIII-XIX. yüzyýllarda kollarý kýlýcýn tabanýnadoðru kývrýk balçak formlarý görülür.Kýn; kýlýcý korumak için tahtadan veyamadenden yapýlmýþ kýlýftýr. Kýlýçlargenelde kýn içerisinde taþýnýrlar.Kýn aðýzlýðý, pabuç ve bilezikgibi aksamlardan oluþur. Tahtakýnlarýn üzeri genellikle deri, nadirende olsa kadife kumaþ, altýnveya gümüþ ile kaplanmýþtýr.Üzerleri deðerli taþlarla tezyinedilmiþleri az da olsa vardýr.Aðýzlýk, çamurluk, aský halkalarýile bilezikleri de demirveya gümüþtendir. Kýnlarda;kabzalar gibi her zaman kýlýç tabanlarýylaayný döneme ait olmayýp,daha geç tarihli de olabilirler.Sýrt; kabzanýn ve balçaðýn altýndaki tabanýnen kalýn olan ve kýlýç eðiminden önceki kýsýmdýr.Kýlýçtaki süslemeler, yazýlar buradan baþlar. Kýlýcýn sýrtý ucunagöre üç veya dört katý kalýnlýktadýr.Kol; kýlýcýn ucunun hafifletilmesi, aðýrlýk merkezinin etkili hale gelebilmesiiçin, tabanýn iki yanýnýn kýlýcýn eðilimine göre boydan boyadengeli bir þekilde inceltilmesine denir.Yalým; kýlýcýn boydan boya keskin yüzüne denir. Kýlýca su verirkenen çok dikkat edilmesi gereken kýsýmdýr.Yalman; kýlýcýn en ucuna denir. Tabanýn sýrtýndan gelen çizgi ileyalým çizgisinin birleþtiði noktadýr.Kan Oluðu; sýrt ve yalman üzerinde kanýn sýzmasý için açýlan ve tabanboyunca uzanan “yiv”dir.Meç (Þiþ); kesici fonksiyonundan ziyade delici bir özelliðe sahiptir.Buna eski hazine kayýtlarýnda “meç kýlýç” ismi de verilir. Ensiz tabanlý,tek veya çift aðýzlý bir kýlýçtýr. Osmanlý Türk kýlýçlarý arasýndasayýsý çok azdýr. Müzede Fatih’in, Kanuni’nin ve I. Ahmet’in isimlerinitaþýyan üç adet harikulade meç vardýr. Meçler genelde Avrupalýustalarca yapýlmýþ ve Avrupa ordularýnda kullanýlmýþtýr.29

en münkeþif (keþfedilmiþ, ortaya çýkarýlmýþ) haddini buldu. Ýranminyatürlerine giren bu tip eðri kýlýçlar, Timur ve oðullarýna aitminyatür okulunun tesiriyledir.”Türk Medeniyetinde Kýlýcýn Yeri ve ÖnemiFatih’in kýlýcýTürk Kýlýçlarýnýn Tarihsel GeliþimiEski devirlerden itibaren “hâkimiyet” ve “istiklâl” kavramlarýný ifadeeden kýlýcýn her ulusta ayrý bir tarihi ve deðeri vardýr. Altay Daðlarý’ndaen eski kýlýcýn Kudurga Kurganý’nda bulunduðu, uzun ve eðribir görünüme sahip olduðu, kabza ve balçaðýnýn daha sonrakiTürk kýlýçlarýnýn tam bir prototipi olduðu ve ayný zamanda kýlýcýn üçbilezikli bir kýnýnýn varlýðý biliniyor. Orta Asya’da bulunan heykellerinbirçoklarýnýn kýlýç kuþandýklarýný görüyoruz. Altay, Tuva, Moðolistanve Iþýk-Göl bölgesinde bulunan heykellerin çoðunluðunun ikikayýþla bel kemerine baðlanmýþ kýnlý eðri kýlýç taþýdýklarý bilinmektedir.Eski Çin kaynaklarýndan edinilen bilgilere göre; Çinliler ileTürkler arasýnda geliþen ticarette Hunlar’dan ýsrarla satýn alýnan veÇin’e götürülen mallar arasýnda kýlýç da bulunmaktadýr.Bahaeddin Ögel, Ýslam’dan sonraki Türk kýlýçlarýnýn kaynaðý itibariyleOrta Asya’ya baðlý olduðunu ve gelen Oymaklar vasýtasý ilegetirildiðini ifade etmektedir. “Volga boylarýndan, Güney Rusyayolu ile Avrupa’ya giden Türk kitleleri ile Ýslamý kabul ederek Ýslamkültürüne giren Türklerin harp aletleri, kýlýçlarý ayný menþei vemahiyeti taþýyorlardý. Selçuk ve Atabeylere ait kýlýçlar ayný tip vekaynaktan geldikleri gibi Osmanlý kýlýçlarý da Kayý Kabilesi’nin izlerinitaþýyordu. Çaðatay, Timur ve oðullarý devrine ait kýlýçlar Osmanlýkýlýçlarý ile ayný geliþme aþamasýna sahiptir. Babür ve oðullarýdevrinde Türk kýlýcýTarihin en eski çaðlarýndan beri Türklerin yaptýklarý büyük fetihhareketlerinde at yetiþtirme ve madencilik önemli etken olan ikisanat dalýdýr. Özellikle demircilikte Türk, Çin ve Arap kaynaklarýndaTürklerin atalarýnýn demirci olduðundan bahsedilmektedir.Türklerle Ýranlýlarýn arasýnda eski devirlerde geçmiþ olan savaþlarýtasvir eden Firdevsi’nin “Þehname” adlý eserinde Türk ordularýnýndemirden, çelikten kurulmuþ bir ordu olduðu anlaþýlmaktadýr. Veyine Türkler silahlar arasýnda en fazla kýlýca itibar etmiþler ve bunukullanmaktaki maharetleriyle þöhret kazanmýþlardýr. BabürÞah der ki: “Dilli topuz, topuz, küçük topuz, ay balta ve baltadanbiri isabet ederse, ancak bir yere tesir eder. Hâlbuki kýlýç isabetederse baþtan ayaða kadar keser. Bundan dolayý kýlýç bütün silahlarýnbaþýdýr.”Kýlýç Türk kavimlerinin toplumsal ve dinî yaþamlarýnda herhangibir harp silahý olmaktan çok daha önemli bir yere sahiptir. KýrgýzlarýnManas Destaný’nda demirci ustasýna “Darkan” diye seslenilmektedir.Manas demirci ustaya soruyor: “Kýlýcý yaptýn mý Darkan?”,“Kýlýcý döktün mü Darkan?” Demirci, Manas’a kýlýcý ve zýrhýnasýl yaptýðýný, yaparken neler çektiðini anlatýyor. Eðelenmesineelli eðe dayanmamýþ, kýrýlmýþ, dövmesine balyozlar dayanmamýþ,daðýlmýþ, keskin yüzünü zehirle tavlamýþ... Manas’ýn rakibi Alp Colay’ýnkýlýcý da þöyle tasvir ediliyor: “Yapmasýna dayanamadan kýrkusta helak oldu, eðelenmesinde kalýn eðe dümdüz oldu, kömürüiçin çok sýk orman kesildi, tavlanmasýnda temiz pýnarýn suyu yetiþmedi,kurudu...” Bunlar elbetteki abartýlý tasvirler olsa da, kýlýcaverilen deðeri, gösterilen özeni ortaya koymasý bakýmýndanönemlidir.30

Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Untitled - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
R. - ?SMEK - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi SON(8). - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Editör'den... - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İnsan, özünde insanı arıyor… - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
ramazan - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
istanbul'un penç halleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
el sanatlar dergisi(7) MATBAA.indd - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
kitap 4 - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Sanat Usta İster, Usta ise Tâlip! - İSMEK - İstanbul Büyükşehir ...
Büyükşehir Ailesi Sayı 31 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
212 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
istanbul'un izdüşümleri - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
“YÜZLEŞME” - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Bülten - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Buyuksehir Ailesi Dergi D - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
B S B S B II III IV V - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
126 Milyon YTL - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Avcılar'da - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Üsküdar Toplam Yatırım - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
sempozyum giris.FH10 - İSMEK - İstanbul Büyükşehir Belediyesi
ŞUBAT 2013 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi