POST SCRIPTUM - 3 -2020
POST SCRIPTUM - Niezależne pismo artystyczno-literackie tworzone przez polsko-brytyjski zespół entuzjastów, artystów i dziennikarzy. Zapraszamy do lektury
POST SCRIPTUM - Niezależne pismo artystyczno-literackie tworzone przez polsko-brytyjski zespół entuzjastów, artystów i dziennikarzy. Zapraszamy do lektury
Create successful ePaper yourself
Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.
Izolda Kiec o Ginczance<br />
Zuzanna Ginczanka, Anna Nogid (ciotka Zuzanny), Maria Zenowicz, (zona K.Brandysa). Równe 1938 (własność I. Kiec)<br />
i przepychanek sporo było w jej „szpilkowych”<br />
wierszach spraw obyczajowych, celnych obserwacji<br />
społecznych, ale też sporo obaw. Wiadomo<br />
bowiem ze wspomnień, że Ginczankę niejeden raz<br />
dotykały antysemickie napaści – na Uniwersytecie<br />
Warszawskim, gdzie studiowała pedagogikę, i wśród<br />
podejrzanych literatów oraz „panów dziennikarzy”<br />
zatrudnionych w brukowych pismach. Ci ostatni<br />
– anonimowi redaktorzy warszawskiej gazety<br />
„Wiem Wszystko” – opublikowali w lutym 1937<br />
roku obrzydliwy tekst pt. Koleżanko Gincburżanko!<br />
Nie bądźcie… Ginczanką. Być może odpowiedzią,<br />
przejmującą, na ten i inne ataki był wiersz Łowy:<br />
W gąszcze przeszłości, w zamierzchłe dzieje,<br />
w groźne, zawiłe bory i knieje,<br />
z dłonią wplecioną w uprząż i grzywy<br />
czarni na koniach pędzą myśliwi.<br />
Nozdrza rozdęte, tułów schylony<br />
usta zacięte, wzrok wytężony –<br />
pędzą jak wichry czarnym galopem<br />
za wątłym śladem, za nikłym tropem.<br />
Jakiż to zapał wzrok im rozszerza?<br />
Czegoż szukają? Jakiego zwierza?<br />
Jakiż to poryw pierś im wypręża<br />
godny rycerza i godny męża?<br />
6<br />
tej poezji. Kobiecość, która wymykała się wzorcom<br />
dopiero co stworzonym przez Marię Pawlikowską-<br />
Jasnorzewską. I wydaje się, że te elementy, które dzisiaj<br />
cenimy i podziwiamy w poezji autorki O centaurach,<br />
stanowiły kłopot dla recenzentów. Kłopot, z którym<br />
nie bardzo umieli sobie poradzić. Więc traktowali<br />
protekcjonalnie albo dyskredytowali. Jak choćby Stefan<br />
Napierski: „Przez każde zdanie jej dymi bowiem gorąca<br />
magma biologiczna, a pogański niepokój każe jej tworzyć<br />
dzikusoską kosmogonię, w której z Biblii pozostała<br />
jeno duszność i dekoracyjność Pieśni nad Pieśniami.<br />
Ta temperatura rozpławiania się, roztapiania, nie dla<br />
każdej wrażliwości będzie znośna, a zbyt zgęszczona<br />
esencjonalność takiej barbarzyńskiej w istocie miazgi<br />
przeżyciowej może wywołać reakcje niechęci – pomimo<br />
niepospolitych piękności artystycznych”.<br />
Być może dzięki znajomości z Tuwimem Zuzanna znalazła<br />
się w kręgu młodych twórców, którzy na przełomie<br />
1935 i 1936 roku zaczęli wydawać tygodnik satyryczny<br />
Szpilki. Redaktorem naczelnym pisma był Zbigniew<br />
Mitzner, najważniejszymi ilustratorami: Eryk Lipiński,<br />
Andrzej Siemaszko, Jerzy Zaruba, Henryk Tomaszewski,<br />
nadwornymi poetami: Światopełk Karpiński, Janusz<br />
Minkiewicz, Stanisław Jerzy Lec, Andrzej Nowicki,<br />
Edward Szymański. I w tym męskim gronie satyryków<br />
jedyna kobieta – Ginczanka. Oprócz towarzyskich żartów<br />
<strong>POST</strong> <strong>SCRIPTUM</strong><br />
Pędzą myśliwi w zamierzchłe dzieje,<br />
gdzie ślad porasta i trop czernieje,<br />
w gąszczach przeszłości z uporem mrówki<br />
babki szukają, babki-żydówki,<br />
babki-żydówki bliźniego swego,<br />
wroga ciętego, druha dobrego,<br />
a gdy wywęszą babkę jak łanię,<br />
to w surmy, w trąby, w rogi i granie!<br />
O łowy piękne! O, dumne łowy<br />
w tajnych, sekretnych dziejach alkowy!<br />
O, wielkie, harde, wzniosłe tropienia,<br />
godne rycerzy i godne pienia!<br />
Krótko przed wybuchem wojny Zuzanna czuła<br />
się chyba najlepiej w towarzystwie młodych<br />
twórców skupionych wokół Witolda Gombrowicza,<br />
spotykających się w kawiarni Zodiak. Byli w tym<br />
gronie m.in.: Stanisław Piętak, Kazimierz Brandys,<br />
Stefan Otwinowski, Giza Ważykowa – grono<br />
wyznawców filozofii „pana Witołda”, akceptujące<br />
szczególne „stolikowe” formy i reguły gry. Być może<br />
rzeczywistość wykreowana przez ekscentryka