26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

You also want an ePaper? Increase the reach of your titles

YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.

Gospodarowanie ściekami w zlewni<br />

Rawy. Plan ogólny. z ekspertyzy<br />

wydanej w Katowicach w 1911 r.<br />

Wodociągi i kanalizacja<br />

32<br />

Regulacja Rawy w okresie międzywojennym<br />

25 sierpnia 1922 r., na walnym zebraniu przedstawicieli udziałowców, po przejęciu<br />

suwerenności nad tą częścią Górnego Śląska przez Rzeczpospolitą Polską Związek<br />

na posiedzeniu swego wznowił swoją działalność.<br />

Nazwa Związku w okresie międzywojenny pisana była również jako Związek Regulacji<br />

Rawy lub Związek do regulacji Rawy. W niniejszym opracowaniu pozostaniemy<br />

przy najczęściej używanej nazwie Związek Rawy .<br />

W 1925 r. nastąpiło przyłączenie gmin: Dąb, Załęże, Bogucice, Brynów i Ligota do<br />

Katowic, wskutek czego to miasto stało się największym udziałowcem Związku.<br />

Wydział Związku na posiedzeniu w dniu 17 sierpnia 1925 r. wybrał na przewodniczącego<br />

Prezydenta Miasta Katowice dr. Alfonsa Górnika. Odtąd też, po uzyskaniu<br />

odpowiednich kredytów, datuje się energiczniejsze prowadzenie prac. 17 kwietnia<br />

1926 zastępcą przewodniczącego Związku został Starosta dr Wilhelm Seidler. 14<br />

maja 1926 r. powołano na podstawie rozpisanego konkursu na kierownika inż. Józefa<br />

Oksza-Grabowskiego, który wraz z powołanym przez siebie personelem technicznym<br />

przystąpił do wykonywania robót. Pierwszą łopatę ziemi wyrzucono na<br />

Szabelni przy ujściu Rawy do Brynicy w dniu 13 lipca 1926 r.<br />

Po ustąpieniu dr. Górnika ze stanowiska Prezydenta Miasta Katowice, a zatem i ze<br />

stanowiska przewodniczącego Związku, Wydział Związkowy obrał 25 października<br />

1928 r. nowego Prezydenta Miasta Katowice, dr. Adama Kocura, nowym przewodniczącym<br />

Związku.<br />

Inż. Józef Oksza-Grabowski, uzasadniał potrzebę regulacji koniecznością uzyskania<br />

większej prędkości przepływu wód w Rawie, stawiając jako główny cel wyeliminowanie<br />

osiadania i zamulania koryta rzeki przez prowadzoną dużą ilość zawiesin.<br />

Odnośnie spadków pisał: Jak wykazuje skrócony przekrój podłużny (…) rzeka Rawa<br />

dysponuje spadkiem zupełnie dostatecznym, a w górnym biegu nawet bardzo dobrym,<br />

jednakże ponieważ woda zawiera bardzo dużą ilość zawiesin i to ciężkich, należało<br />

przez odpowiednie umocnienie kinety koryta, osiągnąć taką chyżość przepływu, by<br />

nie dopuścić do osiadania zawiesiny i co za tym idzie do zamulania koryta. Zabezpieczenie<br />

przed ujemnymi skutkami eksploatacji górniczej polegało wówczas jedynie<br />

na wyborze odpowiedniego wariantu umocnień koryta. Eksploatacja górnicza nie<br />

miała wpływu na projektowanie rzędnych niwelety dna rzeki. Umocnienia koryta<br />

rzeki zostały zaprojektowane w zależności od usytuowania w dwóch podstawowych<br />

rodzajach rozwiązań konstrukcyjnych:<br />

1. Skarpowych ― zastosowanych w miejscach pozwalających na lokalizację skarp.<br />

W tej kategorii ponadto wyróżnić można umocnienia lżejsze, z wykorzystaniem<br />

bali drewnianych (do dziś zachowały się fragmenty tych umocnień w osuszonym<br />

starorzeczu na wysokości około km 1 + 064 biegu Rawy), oraz wykonane w całości<br />

z kamienia lub betonu.<br />

2. Bulwarowych, z zastosowaniem murów oporowych ― na terenach zabudowanych<br />

o niewystarczającej ilości miejsca dla rozwinięcia skarp. Zwiększone koszty<br />

realizacyjne tego rozwiązania były kompensowane obniżonymi nakładami na wykup<br />

terenu.<br />

Do wykonania umocnień pierwotnie wykorzystywano beton, jednak w późniejszej<br />

realizacji, wobec agresywnego środowiska, a w konsekwencji zagrożenia korozją<br />

betonu, do budowy wykorzystywano kamień. Kamień sprowadzano z Beskidów<br />

(piaskowiec), a później, w celu obniżenia kosztów z Chrzanowa (dolomit). Roboty<br />

regulacyjne rozpoczęto w dniu 13 lipca 1926 r. w Szabelni przy ujściu Rawy do Brynicy.<br />

Uwieńczono w ten sposób starania czynione od wielu lat przez prezydenta i radę<br />

miasta Katowic. Na rozpoczęcie realizacji w 1926 r. miały wpływ poza względami<br />

sanitarnymi, jak pisze Wł. Nałęcz-Gostomski w „Dziejach i rozwoju wielkich Katowic<br />

(...)”, konieczność zatrudnienia bezrobotnych i uzyskanie rządowych kredytów w wysokości<br />

2 mln zł., w tym otrzymanie pierwszej raty na 1926 r. w wysokości 500 tys. zł.<br />

Do października 1926 r. wykonano 2 z 12 projektowanych sekcji, tj. 1730 m na odcinku<br />

Mysłowice-Roździeń. Wł. Nałęcz-Gostomski pisał: łożysko rzeczne względnie kanałowe<br />

wyłożono podług najnowożytniejszych wzorów technicznych różnemi metodami odcinkowo<br />

a to: częściowo brusami sosnowymi w łożysku najniższem, częściowo płytami<br />

cementowemi wzgl. betonem, skarpy zaś wału ochronnego są również częściami murowane<br />

cegłą i kamieniem w betonie, częściowo zaś są pokryte darniną umocowaną na<br />

siatce. Również zostały wykończone przedwstępne roboty dla sekcji 4-tej w Bogucicach<br />

i sekcji 10-tej w Świętochłowicach, dla których to sekcji w miarę spodziewanego przypływu<br />

kredytu mają być przygotowane potrzebne materiały w porze zimowej w ten sposób,<br />

aby módz z wczesną wiosną roboty regulacyjne w tych sekcjach rozpocząć. Jeżeli nadal<br />

w tempie obecnem tj. bez przerwy roboty wykonywane będą, spodziewać się należy, że<br />

regulacja strumyka Rawy w przeciągu 3–4 lat ukończoną zostanie a temsamem niedomagania<br />

okoliczne spowodowane częstemi wylewami strumyka, niemożność zabudowania<br />

odłogiem leżących gruntów oraz przesycenie powietrza szkodliwemi wyziewami,<br />

ostatecznie usunięte będą. Do całokształtu robót technicznych należy jednak jeszcze<br />

doliczyć bezwzględną konieczność zasklepienia strumyka na obszarze miejskim, jak<br />

również założenie kilku zakładów oczyszczających, które to roboty wymagać będą poważnych<br />

kredytów z budżetu miejskiego spodziewanych.<br />

Projekt regulacji zakładał dwa rodzaje umocnień: skarpy i mury oporowe. To ostatnie<br />

rozwiązanie było stosowane dla odcinków o niewystarczającym miejscu dla<br />

budowy skarp z uwagi na zabudowę na brzegu lub wymagających dużych robót<br />

ziemnych z uwagi na głębokość projektowanego dna. Pozornie droższe rozwiązanie<br />

związane ze stosowaniem murów oporowych w końcowym rozliczeniu było<br />

konkurencyjne z uwagi na koszt robót ziemnych i wykupy gruntów. Jako materiał<br />

stosowano w pierwszej fazie płyty betonowe, a następnie kamień (piaskowiec z Beskidów<br />

i dolomit z Chrzanowa), jako bardziej odporny na wpływy atmosferyczne<br />

i zanieczyszczenie chemiczne. Roboty regulacyjne zostały rozpoczęte 13.07.1926 r.<br />

przy ujściu Rawy do Brynicy.<br />

Według dokonanego zestawienia przez inż. Józefa Oksza-Grabowskiego w opracowaniu<br />

„Związek Rawa. 25 lat działalności” w latach 1926–1938 wykonano:<br />

1. „Rawę w jej głównym biegu od ujścia do rzeki Brynicy pod Szabelnią aż do oczyszczalni<br />

na Klimzowcu, na długości 13 338 m, za wyjątkiem odcinka w hucie Recke<br />

i między hałdami na Roździeniu, gdzie samo koryto już wykonano, a należy je tylko<br />

ograniczyć murami oporowymi, względnie skarpami.<br />

2. Rawę w jej górnym biegu od oczyszczalni na Klimzowcu w ujścia Czarnego Rowu,<br />

na długości 2 062 m.<br />

3. Dopływy na łącznej długości 9 754 m, na co składają się:<br />

a. Leśny Potok od ujścia aż do skrzyżowania z linią kolejową Szopienice–Katowice,<br />

na długości 350 m.<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

33<br />

Rawa w okolicach dzisiejszego biurowca Banku<br />

Śląskiego (ul. Chorzowska 50) w Katowicach<br />

w latach międzywojennych. Z opisów wynika,<br />

że podobnie wyglądała w Chorzowie.<br />

Rawa w okolicach marketu Castorama<br />

w Chorzowie. Koniec XX w.<br />

Rawa w Hajdukach w latach międzywojennych<br />

podczas prac regulacyjnych.<br />

Rozlewiska Rawy Hajdukach, poczatek XIX w.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!