26.06.2013 Views

Monografia ChŚPWiK

  • No tags were found...

Create successful ePaper yourself

Turn your PDF publications into a flip-book with our unique Google optimized e-Paper software.

Uregulowany w latach 30. XX w. odcinek<br />

Rawy w Świętochłowicach.<br />

Wodociągi i kanalizacja<br />

Regulacja Rawy w Klimzowcu, podczas<br />

budowy oczyszczalni.<br />

34<br />

b. Rów „Hohenlohe od ujścia aż do warsztatów kolejowych w Katowicach na długości<br />

200 m.<br />

c. Rów „Wujek” od ujścia aż do linii kolejowej Katowice-Hajduki Wielkie, na długości<br />

616 m, jako rów otwarty, a dalej w porozumieniu z miastem Katowice, jako rów<br />

zakryty na długości 1 011 m. razem długość 1 627 m.<br />

d. Rów „Dębski” skanalizowany na całej długości 1 036 m.<br />

e. Rów „Johanka” od ujścia aż do szosy Katowice-Hajduki Wielkie, częściowo skanalizowane,<br />

częściowo otwarte, na długości 350 m.<br />

f. Rów „Suez” od ujścia aż do ulicy przy Gazowni w Chorzowie na długości 1 557 m<br />

jako rów otwarty oraz dalej, aż do Placu Kopernika, skanalizowany na długości<br />

2 014 m.<br />

g. Rów „Czarny” od ujścia aż do koszar w Chorzowie na długości 872 m jako rów<br />

otwarty, oraz stąd aż do ulicy 3 Maja skanalizowany, na długości 2 038 m.<br />

h. Rów „Nowo Bytomka” od ujścia aż do kościoła ewangelickiego w Świętochłowicach,<br />

przy czym na terenie targowiska gminnego rów został skanalizowany.<br />

Razem na długości 590 m.<br />

i. Potok „Chebzie” od ujścia Czarnego Rowu aż do ulicy Bytomskiej w Świętochłowicach<br />

na długości 1 390 m, jako rów skanalizowany. Razem długość 1 553 m.”<br />

Do roku 1939 uregulowano 16,7 km koryta rzeki, w trakcie regulacji było 1,6 km,<br />

a pozostawało w stanie „dzikim” 1,3 km.<br />

W ramach robót towarzyszących regulacji Rawy wykonano również: zasilanie<br />

w wodę huty Baildon po likwidacji jazu spiętrzającego poziom wody w Rawie 2,5 m<br />

ponad stan, mosty żelbetowe ― na Bagnie (droga Katowice–Szopienice), na Klimzowcu<br />

(droga Katowice-Załęże-Chorzów), na ul. Rawy w Świętochłowicach, 8 mostów<br />

drewnianych, 25 mniejszych kładek oraz budynek administracyjny Związku<br />

na Klimzowcu. Dla poprawy jakości wód prowadzonych Rawą przyjęto wcześniejszą<br />

koncepcję oczyszczania mechanicznego na Klimzowcu całości przepływu Rawy<br />

jak również biologicznego doprowadzanych ścieków z Chorzowa, Świętochłowic<br />

i Hajduk oraz poniżej, poprzez doprowadzenie kolektorem zbiorczym ścieków<br />

z dzielnic Katowic oraz gmin Dąbrówki Małej i Szopienic do oczyszczalni na Szabelni.<br />

Projekt zrealizowano jednak tylko w części. W latach 1928–1929 zbudowano<br />

oczyszczalnię na Klimzowcu.<br />

Dla miasta Katowice wykonano natomiast kolektor od ujścia rowu Dębskiego<br />

do starej oczyszczalni, która znajdowała się obok starostwa ( 0,6 m o długości<br />

3 109 m) i od starej oczyszczalni do Bagna ( 1,0 m o długości 2 323 m). Kolektory<br />

zostały wykonane z rur żelbetowych „Cepeca”, które produkowane były metodą<br />

odśrodkową. Dobra jakość tych rur, zdaniem budowniczych, miała szczególne znaczenie<br />

na terenach szkód górniczych.<br />

Wartość wykonanych robót regulacyjnych Rawy, budowa oczyszczalni Klimzowiec<br />

oraz kolektorów w Katowicach, na dzień 31 marca 1938 r. wynosiła ogółem<br />

10 192 000 zł. Wykonano 80% planowanych robót, które zostały w 1927 r. wycenione<br />

na 12 mln zł.<br />

Prace finansowane były przez poszczególne gminy. Np. w 1920 r. Królewska Huta<br />

zapłaciła 20 023 marki składki, fiskus górniczy 22 245 marek, huta Bismarck 42 076<br />

marek i gmina Hajduki Wielkie (Bismarckhütte) 9347 marek. W 1926 r. Wielkie Hajduki<br />

zapłaciły 14 582 zł, Nowe Hajduki 1324 zł, huta Bismarck 38 709 zł, Chorzów<br />

3521 zł, Królewska Huta 36 313 zł i Skarboferm (spadkobierca fiskusa pruskiego)<br />

23571 zł. Z kolei w roku 1934 udział Wielkich Hajduk wzrósł do 28 254 zł, Świętochłowic<br />

do 25 371 zł, Lipin do 16 367 zł, Nowych Hajduk do 3347 zł, a Chropaczowa<br />

do 821 zł. Składka miasta Królewskiej Huty wyniosła 70 827 zł, a gminy Chorzów<br />

14 295 zł. Polskie Kopalnie Skarbowe w Królewskiej Hucie uiściły 38 745 zł, huty Batory<br />

i Falva 74 388 zł, Śląskie Kopalnie i Cynkownie z Lipin 12 962 zł, kopalnie ks.<br />

Donnersmarcka 399 zł, a Zjednoczone Huty Królewska i Laura 7546 zł.<br />

Dla właściwej oceny skali przedsięwzięcia należy dodać, że wykonanej regulacji<br />

towarzyszyło zrealizowanie ogółem 22.000 m koryt obiegowych (prowizoriów).<br />

Znaczna część wykonanej regulacji Rawy wykonana w okresie międzywojennym<br />

istnieje do dnia dzisiejszego.<br />

W 1938 r. Przewodniczącym Związku ponownie został dr Adam Kocur ― Prezydent<br />

Katowic i poseł na Sejm Śląski, jego zastępcą Tadeusz Szaliński ― Starosta Powiatu<br />

Świętochłowice.<br />

Skład zarządu stanowili ponadto członkowie: Karol Grzesik ― marszałek Sejmu<br />

Śląskiego i Prezydent Chorzowa, dr Wilhelm Seidler ― Starosta Powiatu Katowickiego,<br />

Stefan Czaplinki ― radny miasta Katowic, generalny dyrektor Stefan Krasnodębski,<br />

naczelny dyrektor inż. Marian Wojciechowski, inż. Roman Maryniarczyk<br />

― delegat Wojewody Śląskiego, prezes, inż. Stanisław Majewski ― delegat Wyższego<br />

Urzędu Górniczego, Józef Oksza-Grabowski ― naczelny inżynier Związku.<br />

W 1939 roku wszelkie roboty zostały wstrzymane, później władze okupacyjne zaniechały<br />

nawet konserwacji istniejących urządzeń, czym doprowadzono do powstania<br />

warstwy osadu o grubości przekraczającej 50 cm.<br />

Powojenna likwidacja Związku Rawa<br />

Dnia 12 lutego 1945 roku przedwojenny pracownik Związku Rawa inż. Edward<br />

Maszczyński został mianowany pełnomocnikiem do zabezpieczenia i uruchomienia<br />

urządzeń związkowych. Po skompletowaniu personelu administracyjnego i koniecznej<br />

załogi do przeprowadzenia najniezbędniejszych prac, przystąpiono do<br />

usunięcia niektórych szkód wojennych i uruchomienia oczyszczalni ścieków.<br />

Do końca kwietnia 1945 roku Związek Rawa był podporządkowany Wydziałowi Komunikacyjno-Budowlanemu<br />

Urzędu Wojewódzkiego Śląsko–Dąbrowskiemu, skąd<br />

też otrzymywano kredyty. W końcu kwietnia doręczono pełnomocnikowi pismo, że<br />

Związek Rawa jest instytucją mającą własne źródła dochodów.<br />

Równocześnie otrzymał Związek odpis Zarządzenia Ministerstwa Przemysłu z 7 marca<br />

1945 roku, mocą którego Związek został podporządkowany Zjednoczeniu Energetycznemu<br />

Zagłębia Węglowego w Katowicach jako zakład kanalizacyjny. Zjednoczenie<br />

wykazało duże zainteresowanie i popierało Związek w uzyskaniu kredytów.<br />

2 grudnia 1946 roku ciężary regulacji rzeki Rawy zostały przejęte przez Skarb Państwa<br />

ze względu na niemożność ponoszenia tych ciężarów przez związki samorządowe.<br />

Na podstawie dostępnych protokołów z posiedzenia Zarządu Związku Rawa należy<br />

podkreślić dobrą kondycję finansową jego działalności. Przez 35 lat istnienia pomimo<br />

dwóch wojen światowych i powstań przetrwał wypełniając swoje statutowe zadania.<br />

Pierwszym znanym wydarzeniem na drodze do likwidacji Związku Rawa była konferencja<br />

informacyjna, która odbyła się w dniu 9 lipca 1948 r. w Ministerstwie Odbudowy<br />

w Warszawie. Na konferencji tej poinformowano o stanowisku Ministerstwa<br />

w Chorzowie i Świętochłowicach<br />

35<br />

Rawa w Świętochłowicach pomiędzy domami<br />

w okolicach ul. Wodnej. Lata 30. XX w.<br />

Rozlewisko Rawy w Lipinach.<br />

Rawa w początkowym biegu, po wypłynięciu<br />

ze Stawu Marcin.

Hooray! Your file is uploaded and ready to be published.

Saved successfully!

Ooh no, something went wrong!